# Operaco «Bonan novan jaron»

Jurij German

Dediĉe al ĈK-ano Georgo Ivanoviĉ Pjatkin[1]


> En la materialoj de la afero mankas informoj pri tio, ĉu estis distingitaj laŭmerite la kuraĝaj partizanoj Kuznecov V. G., Miŝenskij A., Tarasov, ilia sperta kaj firma gvidanto Pjatkin G. I., modestaj patriotinoj-skoltinoj Jevdokimova, Smelova, Orlova kaj G., kies veraj nomoj ne estis trovitaj, fine, Lazarev Aleksandro Ivanoviĉ, kiu enmetis tutan sian animon, plenan de amo al la Patrujo, en plenumon de la gravega tasko kaj poste pereis, farante kun grupo de kuraĝuloj sabotaĵon en la malfronto de la kontraŭulo sur la fervojlinio Pskovo — Karamiŝevo.

> El oficiala dokumento

### Ĉapitro unua

Johann Gottlieb Binhof en la komenco de la konversacio malbone konsciis, eĉ sian nomon li rememoris ne sen peno. Tamen, li ne estis vundita, kaj la partizana doktoro Znamenskij eĉ plej malgrandan kontuzon en li ne rimarkis, sed nur klarigis el scienca vidpunkto, ke okazis tia traŭmato al la frico[2] — pro la neantaŭvidita kaj neatendita kapto fare de la partizanoj. Kaj se diri pli simple, la germano estas tre timigita, pensas, ke oni tuj lin pafmortigos.

— Inga, traduku al li, — ordonis ĉefleŭtenanto Lokotkov al sia kolera kaj elturmentita de longa batalo tradukistino Ŝanina, — traduku pri nia humaneco rilate de militkaptitoj...

Ŝanina diris kiel necesis, sed per tia tono, ke la suboficiro, malbone konscianta la situacion, tute perdis kuraĝon kaj komencis balbuti ian sensencaĵon, petante indulgon al siaj malgrandaĝaj infanoj, kiujn minacas amara orfeco.

— Pri kio li parolas? — demandis Lokotkov.

Inga klarigis mallonge.

— Bone nutrita, — kun suspiro notis Lokotkov. — Kaj en lia tornistro — ĉu vi rimarkis, Ŝanina? — estas lardo fumaĵita, brando, kokino rostita, kukumoj en papero. Diligenta popolo.

Binhof vere estis bone nutrita germano, somere de la kvardek dua jaro tiaj ankoraŭ konserviĝis plej multe. Kaj aspektis li, kiel tio nomiĝas, «bonstata» soldato: la botoj estis frotpurigitaj ĝis spegula brilo, la uniformo estis alĝustigita al la figuro, la cetera ekipaĵo estis novega. Tia ulo devus kriegi «Sieg heil» kaj pafadi el la mitraleto ĉien ajn, sed jen li trafis en kaptitecon kaj ploras lamente, disfrotante la larmojn sur la dikaj efelidhavaj vangoj.

— Bone, — diris Ivano Jegoroviĉ, — tio tedis. Traduku al li, Ŝanina, ke ni aŭ parolos pri la afero, aŭ nian humanecon ni lasos por post la venko. Kaj traduku kun esprimo de la sentoj, ja vi kvazaŭ dormas stare.

Inga volvis por si memfaritan cigaredon, plenigis ĝin per terura nigra tabakaĉo, eligis el la malgrandaj truoj de la kuspita roza nazeto du egretojn da acida fumo kaj ekparolis en sia bonega, klasika germana lingvo. Ŝia parolado estis longa kaj terura, tia longa kaj terura, ke la germano sukcesis unue ektimi preskaŭ ĝis plena konsciperdo, sed poste tute rekonsciiĝis kaj kun ekstrema klareco komprenis, ke lia vivo dependas nur de li mem kaj de lia utileco al tiuj du homoj — al la knabino kun sulkita frunteto kaj al la rusa Ivano, kiu rigardas tra la frakasita fenestro de la duone forbruligita kabano al siaj rusaj senlimaj kampoj kaj arbaroj.

— Ho jes! — ekkriis li patose, ankoraŭ ne finaŭskultinte Inga-n. — Jes, mi diros ĉion, mi multon scias, mi havas diversajn gravajn informojn...

Ĉe la rando de la vilaĝo, kiun hodiaŭ okupis la partizanoj, batis mitralaj pafserioj, Johann Gottlieb Binhof por momento vigliĝis, sed tuj komprenis, ke tia liberiĝo el kaptiteco okazas nur en kino, kaj ekhastis montri sin al siaj kunparolantoj tiom utila por ili, ke tiuj, se ili foriros sub premo de superantaj kontraŭulaj fortoj, ne pafmortigu lin, sed forkonduku vivan kaj sanan kun si por ilia milita utilo kaj por lia vivsavo eĉ al Uralo, eĉ al Siberio.

La mitraloj ĉesis krakadi, Inga finfumis sian memfaritan cigaredon, kaj Lokotkov elprenis krajonon kaj germanan trofean kalendaron kaj komencis enskribi tion, kion estis rakontanta la eksa suboficiro de la imperia armeo Johann Gottlieb Binhof, en la pasinteco instruktoro pri la eksploda metio en spion-sabotistaj lernejoj.

En tiu malvarmeta septembra tago de la kvardek dua jaro la estro de la speciala fako de la partizana brigado Lokotkov unuafoje eksciis pri germanaj spionaj lernejoj, lokitaj en Rakveri, en Assori, en Peĉki proksime de la Pskova lago, aŭdis la nomojn de ties estroj kaj vicestroj, eksciis la nomon de sia rekta kontraŭulo — majoro Krauss, eksciis, ke la sabotistoj kaj spionoj estas penetrigataj en la Ruĝan Armeon el Pskovo nepre tra la spionlernejo numero 104, kaj komprenis, ke ĝuste la estroj de la spion-sabotistaj lernejoj scias tion, kion deziras scii li, ĉefleŭtenanto Lokotkov, kaj ke estus bone subite fari senekzemple aŭdacan, neaŭditan operacon: ŝteli tian estraĉon kaj liveri al Moskvo.

Pro la penso mem pri ŝtelo de granda kaj multon scianta SS-ano al Lokotkov iĝis varmege, li eĉ skoldis sin pri tiaspecaj absurdaj revoj, sed malgraŭ tuta ŝajna absurdeco de tiaj revoj Ivano Jegoroviĉ ne trovis en si fortojn tute liberiĝi de ili — nek hodiaŭ, nek morgaŭ, nek post ankoraŭ granda kvanto da tempo, konversaciante kun la vere multe scianta suboficiro kaj enskribante liajn atestojn.

Johann Gottlieb Binhof en la arbara partizana kampadejo sufiĉe baldaŭ ellernis ĉiutagajn vortojn, kiel «Hitler — kaput», per kio konkeris la mirinde pardonemajn rusajn korojn, kaj kiam la partizanoj buĉadis brutojn por nutrado, li instruis ilin fari sangokolbason — li iam laboris kiel kuiristo, kaj krome, li scipovis tondi, eĉ per tre rusta tondilo, per kio li same trovis ioman popularecon inter la partizana junularo, ankoraŭ pensanta pri sia aspekto. Tamen, liberan tempon la rufa frico havis nemulte, ĉar Ivano Jegoroviĉ kun li okupiĝadis dum tre longe, fojfoje eĉ po dek horoj tage, esplorante, certe, ne la plej ordinaran personecon de Johann Gottlieb, sed lian eksan profesion, el kiu li estis eksigita pro sia inklino al drinkado kaj babilado kaj pro la «komunikemo» de la karaktero — mallonge dirante, pro la ecoj de la naturo, malkongruaj kun instruado en tiaj institucioj, kiel spion-sabotistaj lernejoj.

Aviadilo el la Ĉeflando longe ne venadis, la brigado sidis en la arbaro, inter marĉoj, verŝiĝadis kontinuaj, seninterrompaj pluvoj, partizanoj foriradis militi malproksime de sia ĉefa bazo, kaj okazis tiel, ke Ivano Jegoroviĉ dum pli ol tri monatoj okupiĝadis kun la eksa suboficiro pri ĉiuj detaloj de la vivo, lernado kaj eĉ moroj de la faŝistaj spionaj lernejoj. Nun, en malfrua aŭtuno, li parkere memoris la nomojn de la instruistoj, la fakojn, la lecionan sistemon, sciis la drinkantajn kaj nedrinkantajn estrojn kaj vicestrojn, sciis kaj ne povis, kompreneble, reteni siajn pensojn nur sur tio, ke liaj scioj utilos iam por la alta estraro, dum lia afero estas virkoka: li kokeriku, kaj ne gravas, ĉu poste mateniĝos...

En la tagoj li konversaciadis, kaj en la noktoj li pripensadis, taksadis kaj eĉ skemetojn desegnadis, tuj, certe, forbruligante ilin en fajro kaj skoldante siajn knabecajn agojn kun ĵuroj ne plu okupiĝi pri bagateloj. Sed venadis griza, marĉa mateno, li vokadis la koleran Inga-n kaj ree okupiĝadis kun la suboficiro, rekontrolante la hieraŭajn kaj antaŭajn informojn kaj mirante pri precizeco de la suboficira memoro...

Kaj ju pli proksime iris la tempo al la komenco de la kvardek tria jaro, des pli precize desegniĝis al Lokotkov lia danĝera, simpla kaj samtempe tiel nekredeble malfacila plano. Kaj des pli li laciĝadis de variantoj de sia plano kaj de tio, ke li kutimiĝis kalkuli tiel, ke laŭeble ne perdi eĉ unu homon, sendepende de tio, kiom ajn profita imagiĝis al li lia elpensaĵo...

Kaj kiam la germano estis finfine transsendita al la Ĉeflando, Ivano Jegoroviĉ estis tute kaptita de sia ideo kaj eĉ kun Johann Gottlieb li adiaŭis kvankam ne tre rafinite, sed, ĉiuokaze, tiel, ke la eksa suboficiro ekkriis:

— Rus Ivan — bone, Hitler — kaput!

La aviadilo ekmuĝis kaj foriris en la malsekan ĉielon, kaj Lokotkov direktis sin en sia ĉiama civila aspekto al vilaĝoj por ekscii novaĵojn kaj sendi iun en tiujn lokojn, kiuj nun tiel interesis lin: en Assori-n, en Peĉki-n. Ĉio ĉi estis kaj malfacila, kaj klopodiga, kaj ĉefe — neniu postulis de Lokotkov tiun laboron kaj nenian tian taskon li, kompreneble, ricevis, sed tia estis lia karaktero: eĉ en lia juna aĝo fari ne tion, kion oni postulas, sed kion ordonas la koro kaj la menso. Kaj fari spite al ajnaj personaj malfacilaĵoj.

Iradi kvankam en civila vesto kaj kun dece fabrikita «aŭsvajso» — pasporto — estis okupiĝo ne nur ne dolĉa, sed eĉ ĉiusekunde ekstreme danĝera. Tamen Ivano Jegoroviĉ iradis, kaj ne nur pro la afero, sed ankaŭ tial, ke la popolo sur la provizore okupaciitaj teritorioj devis ĉiam scii, ke la teritorio estas okupaciita de la malamiko nur provizore, ke ĉi tie, same kiel sur la tuta sovetia tero, niaj homoj ne malaperis, sed batalas, ke, spite al la kriuloj el la hitlera RLA kaj spite al la germanaj mensogaj agitistoj, la partizanoj ne nur ne estas neniigitaj, sed eĉ fortiĝas, kaj ke necesas helpi al ili, eĉ kiam estas malfacile: ja estas milito!

Tiam Lokotkov similis aspekte al juna instruisto, aŭ agronomo, aŭ zooteĥnikisto. Tia li vizitadis siajn homojn — trankvila, nehastema, solida, iom eĉ ne konforma al la aĝo. Li scipovis vidi atente, scipovis en troa glorado diveni perfidon, en morna homo scipovis vidi la nian, en fidela viglulo li divenadis malfortan hipokritulon. Tiel iom post iom kreiĝis por li propraj kadroj, tiel li ekkonadis tiujn, kiuj helpos en malfacila minuto, kaj tiujn, kiuj nur al la regulaj armeaj trupoj eliros kiel partizanaj porbatalantoj kaj helpantoj. Li ĉe neniu restadis por nokto, por okaze de malfeliĉo ne embarasigi familian homon, li scipovis komenci konversacion de malproksime — de vetero, de la tero, de bovino, forkondukita de la okupaciantoj, scipovis kvazaŭ senintence, eĉ de la plej malkuraĝa homo, ekscii pri traveturintaj hieraŭ nokte fricoj — ĉu sur «dajmleroj»[3] ili veturis aŭ ne, ĉu estis kun ili staba buso aŭ ne estis, ĉu pasis ĉi tie en la pasinta semajno lumĵetilistoj aŭ veturis ĉirkaŭire tra Luĵki.

Estas delonge sciate: kio homoj iĝas dum ektimo, tio ili estas efektive. La ĉefleŭtenanto de ŝtatsekureco Lokotkov «dum ektimo» neniom ŝanĝiĝadis kaj estadis sama, kiel, ekzemple, dum raziĝo, tio estas — serioza, atenta kaj koncentrita, sed neniom hastema, por, esprimante figure, ne tranĉi sin.

Al ajnaj danĝeroj kaj ŝercoj de la milito Ivano Jegoroviĉ en la priskribata tempo kutimiĝis, ellernis elteni neatenditajn malfeliĉojn, scipovis esti kiel kun subuloj, tiel ankaŭ kun grandaj estroj egale trankvila kaj pri ĉiu afero, kompreneble de li esplorita, havis sian firman opinion, kiu ne estu konfuzata kun obstino, treege malestimata de li.

Pri si mem, aŭ pri sia aŭtoritato, aŭ pri tio, ke tiu ĉi opinio estas lia persona opinio, Lokotkov neniam meditis, sed pensis nur pri la afero, kiu estis taskita al li, en la senco, ke tiu afero moviĝu kiel eble plej rapide, taŭge, utile kaj, ĉefe, saĝe. Tiun lastan nocion — «saĝe» — la ĉefleŭtenanto fojfoje eksplikadis al homoj, ligitaj kun li per la milita laboro, dezirante enbati kaj en la tro vervajn junajn cerbojn, kaj en la tro malvarmigitajn de la jaroj kapojn sian sobran kaj bonan kalkulon, sian certecon pri forto de homa spirito, sian malestimon al ajna vantaĵo, al troaj vortoj kaj al deklamado, al kiu multaj, kiel oni scias, ekde infanaĝo inklinas. Estante aferema homo, Lokotkov ĝenerale ajnan patoson, bombastajn vorterupciojn, sorĉformulojn kaj ekkriojn tute ne toleris, li estis simpla, atingebla, ne faradis misteran, «operacan» vizaĝon kaj malpermesadis al siaj subuloj fari tion, sed ankaŭ babili pri siaj operacaj aferoj, same kiel pri aferoj de sia operaca grupo, li ne opiniis ebla, ĝis tia grado, ke kelkaj novuloj en la partizana brigado ne sciis, pri kio ĝuste okupiĝas Ivano Jegoroviĉ, opiniante lin staba laboranto, el tiaj, kiujn tute eblas fidi en batalo kaj sub kies komando eblas iri al plenumo de plej aŭdaca tasko. «Aroganta» tasko, kiel oni esprimadis en la brigado.

Kaj da aŭdaco Lokotkov havis nekredeble abunde.

Tiuj, kiuj servis kun li delonge, memoris, ekzemple, tian okazon: en la partizana regimento (tiam la brigado ankoraŭ ne ekzistis, sed ekzistis nur regimento) akumuliĝis multaj vunditoj, kaj akiri kuraciston ili neniel sukcesadis, kaj tute mankis ajnaj medikamentoj.

Tiam Lokotkov «ŝtelis» en Porĥov doktoron.

La doktoro disponis kaj medikamentojn, tiel necesajn al la partizanoj, kaj instrumentojn, kaj pansaĵojn, sed foriri en la arbaron li ne kuraĝis, timante pri la sorto de la edzino kaj de la malgrandaĝaj, grave malsanaj infanoj. Preni sian tutan familion en la regimenton li ne povis, kaj lasi ilin al la faŝistoj signifis destini la familion al terura ekzekuto.

Ivano Jegoroviĉ, kantetante kaj fajfetante, meditis dum multaj horoj, poste konversaciis kun kurieroj kaj ĝenerale kun homoj, konantaj la Pskovajn cirkonstancojn, poste desegnadis skemetojn kaj planetojn, tuj kutime ilin forbruligante, kaj poste faris decidon, kiun li plenumis en la sekva tagnokto. Trovinte terure kripligitan kadavron (tiutempe trovi tian korpon ne konsistigis specialajn malfacilaĵojn), Lokotkov provizis la mortulon per la aŭtentikaj dokumentoj de doktoro Paŭlo Petroviĉ Znamenskij, alivestis la mortulon al la jako kaj la botoj de la doktoro, ŝarĝis du ĉaregojn per la medicina mastrumaĵo, ordonis al Paŭlo Petroviĉ «ne konfuziĝi» kaj forveturigis lin en sian partizanan hospitalon. Lia edzino Znamenskaja kun peno, sed diligente ploris iom super la fremda mortulo, pafmortigita de la germanoj kaj de la samaj germanoj entombigita kun milita honoro, elaŭskultis faŝistajn kondolencojn kaj en la malriĉa funebra vestaĵo revenis al plenumado de siaj oficaj devoj. Zoja Stepanovna estis medicina flegistino kaj poste regule provizadis la hospitalon de sia «forpasinta» edzo per germanaj kuraciloj kaj pansaĵoj. Kaj kun la doktoro Ivano Jegoroviĉ tre amikiĝis kaj en libera tempo ŝatis konversacii kun li pri tiu proksima estonteco, kiam oni inventos maŝineton, anstataŭantan la koron, aŭ aparaton, anstataŭantan la kapon kun la cerbo. La doktoro en tiuj demandoj estis granda optimisto kaj asertadis, ke ne pasos eĉ tri jarcentoj, kiam la homaro atingos praktikan senmortecon. Sed Ivano Jegoroviĉ balancadis la kapon kaj diradis, ke tricent jaroj «estas tro granda tempo kaj la sciencistoj prefere iomete akcelu»...

Alia aŭdacaĵo de Lokotkov okazis tiel: dum taga restado en unu vilaĝeto de la Pskova regiono, okupaciita de la germanoj, Ivano Jegoroviĉ bone interkonsentis kun la vilaĝestro, ke tiu ekde la nuna tago laboros por la partizanoj. La vilaĝestro per ĉiuj ĵuroj ĵuris, ĉiujn vortojn diris — kaj necesajn kaj troajn, kaj ploris kortuŝite, kaj eĉ la manon al Lokotkov deziris kisi, sed tamen sukcesis kalkuli la partizanajn sledojn, ĉevalojn, mitralojn, mitraletojn — kiel oni diras, «la vivan forton kaj teĥnikon», kaj kun detala registro en la sino rajdis per malantaŭaj vojoj en la germanan komandejon, sed sur la vojo estis interkaptita de la knaboj de Lokotkov kaj persone de Ivano Jegoroviĉ kun du asizanoj estis juĝita laŭ la leĝoj de milita tempo. La vilaĝestro pri io ŝrikis kaj kalcitris, sed la registro estis registro, la adreso sur la koverto estis adreso, lasanta neniajn dubojn, kaj la vilaĝestro estis ekzekutita per pendumo sur telegrafa fosto sur forko de vintra vojo. Sub la pendumito estis alnajlita krucligna tabuleto kun klarigo de la kaŭzo de la ekzekuto, estis metitaj en la neĝo kvar minoj, por ke scivolemaj fricoj eksplodu, kiam ili komencos demeti de la fosto la mortinton, karan por iliaj koroj. La fricoj ne atendigis sin longe, ĉiuj pasaĝeroj de leĝera «opelo»[4] eksplodis sur la minoj, kaj la restinta ŝoforo estis mortpafita. Poste Ivano Jegoroviĉ subminis ankaŭ la malvivajn oficirojn, kaj la ŝoforon aparte kaj la leĝeraŭton aparte. La partizanoj ankoraŭ atendis en la arbaro dum duondiurno, kaj ree estis eksplodoj en granda kvanto, kaj estis prenite nemalmulte da armilaro kaj municioj, sed tiam jam ili devis foriri, ĉar la fricoj ekmoviĝis al la vojforko «per la tuta amaso», kiel esprimiĝis skolto Saĉjo: al Lokotkov ekiris «tuta garnizono kun kirasitaj transportiloj».

Estis ankoraŭ multaj legendaj okazoj, iam kompletigataj de arda fantazio de la partizana junularo, iam rakontataj en fabela, epika varianto, sed ĉiuj ja scias, ke oni «troigas» nur amatajn kaj speciale respektatajn estrojn, dum pri mezuloj kaj ŝtipkapuloj oni preferas silenti, kaj certe oni neniam kaj nenie ilin laŭdas. Kiel oni diras, tio kostus pli multe, speciale en la kondiĉoj de partizana milito.

Laŭ sia kontraŭspiona specialeco de la ĈK[5] Ivano Jegoroviĉ estis multe scianta kaj pensanta oficiro, ĉiam plena de kuraĝaj kaj samtempe precize kalkulitaj planoj, kaj ĝuste tial — planoj, plenumataj kun minimumaj perdoj.

Ĉi tie necesas noti ankoraŭ la mirindan, eltroveman, kapteman kaj ampleksan menson de Ivano Jegoroviĉ, lian observemon kaj trankvilan diligentecon, kiu limis pedantecon, en preparado kaj ellaborado de operacoj. Dum tiu sanga milito okazadis, ke eĉ grandaj militestroj ne tro atentis perdojn, sed la silentema Lokotkov plurajn siajn operacojn gajnis tute sen eĉ unu perdo, asertante, ke se agi «saĝe» kaj «sen hastemo», se esplori la malamikon «kun tuta ebla kaj eĉ neebla» profundeco kaj fundeco, tiam eblas de tio akiri grandajn profitojn por sia militistaro.

«Sen hastemo» — la slogano, proklamita de Lokotkov, — ne al ĉiuj plaĉis: ekzistis, kompreneble, hastemuloj, sed ankaŭ ilin Ivano Jegoroviĉ persiste kaj sencede turnadis al siaj pozicioj, ĉar ĉiuj ĉiam vidis per la propraj okuloj lian sukcesan kaj utilan agadon. Ĉiuj, krom apartaj estroj, alflugantaj al la partizanoj en aviadiloj, por kiuj la fakto mem de ilia estado sur la partizana tero, en la faŝista malfronto ŝajnis elstara kaj inda je speciala rakonto pri ili, eble eĉ ne en prozo, sed en altaj versoj. Kelkaj el tiuj alflugantoj, okazadis, eĉ kriadis al Ivano Jegoroviĉ, kiu, necesas noti, ne timis ankaŭ la estran krion, sed plu insistadis pri sia linio, la linio tiutempe ne nur ne laŭmoda, sed eĉ entute neebla, ĉar kelkaj el la alflugantoj emis suspekti ĉion kaj ĉiujn ĉirkaŭ si pri perfidaj, kovardaj kaj malicaj planoj.

Sed Lokotkov antaŭ ĉio kredis je la esenco de la sovetia homo eĉ tiam, kiam tiu homo sakradis per akraj vortoj pri la germana forto, aŭ pri tio, ke jam dum multaj jaroj mankas tabako, aŭ pri stulteco de eĉ plotonestro mem.

Estis, certe, okazoj, kiam ankaŭ Ivano Jegoroviĉ eraris, sed da tiaj okazoj estis tiom neglekteble malmulte, ke ili neniagrade ŝancelis lian firman kaj trankvilan kredon je tio, ke liaj batalkamaradoj estas bonega popolo kaj ke kun tiuj kamaradoj oni ne povas esti suspektema, nek morne streĉatenta, ne eblas ĉiuminute ĉiujn kontroli kaj rekontroli kaj ke la vorto «kamarado» estas ne nur la kutima alparolo, sed ankaŭ vorto, plena de bonega senco kaj alta signifo.

Tial la partizanoj malantaŭ la dorso nomadis Lokotkov-on «amiko-kamarado»: tio estis lia ŝatata alparolo.

— Jen kio, amiko-kamarado, — diradis li, — vi elektu al vi ankoraŭ du amikojn-kamaradojn...

La komandantoj de la brigado estimis Lokotkov-on kaj fidis lin absolute. La afero estis tre simpla: skoltaj informoj, liverataj de Ivano Jegoroviĉ, ĉiam estis absolute ekzaktaj, kio en milito, kiel ĉiuj scias, havas decidan signifon. Facilanimeco en tio estas tute netolerebla, eĉ pli — similas al krimo, kaj Lokotkov tion bonege konsciis, spertinte laŭlitere sur si mem en la unuaj monatoj de la milito rezultojn de flateme neserioza rilato al la granda kaj postulanta saĝon kaj observemon, precizon kaj memoron afero de skoltado pri la kontraŭulaj fortoj.

Do, la informojn de Lokotkov oni povis ĉiam tute fidi. Li aŭ diradis: «Mi ne scias, amikoj-kamaradoj, nenion scias», aŭ sciis precize, detale, pedante, sciis, kie estas afusta mitralo, kaj kie estas bombokanono, sciis, laŭ kiu vojo povas veni aliaj fricoj por helpo kaj laŭ kiu vojo eblas foriri, sciis, kie noktas ilia ĉefleŭtenanto kaj de kie al la punistoj kun emblemo «EK»[6] estos veturigata varma nutraĵo.

— De kie? — en mirego demandadis iuj komandantoj el senspertaj junuloj. — De kie vi tiujn detalojn ellernis? Dividu la sperton, Ivano Jegoroviĉ!

— Ja homoj diris, — respondadis, subridante kaj montrante la blankajn, brilantajn dentojn, Lokotkov. — Homoj, popolo. Al mi ĉion niaj sovetiaj homoj ĉiam diras, ne estas sekreto. En tio scipovi necesas nur unu aferon: fari demandon.

Komencinte tian sian vojaĝon al «siaj homoj», aŭ «rondvojaĝon», kiel nomadis la forestojn de la estro la profesora filino Inga — mokemulino kaj estonta specialisto pri la verkoj de Hejno[7], Ivano Jegoroviĉ jam laŭ la unua neĝa vojo vizitis unu sian ruzan amikon — Artemion Gregorjeviĉ-on Nedojedov-on, en la pasinteco ĝismortan malamikon de la detruantoj kaj rekonstruantoj de la antikva urbo Pskovo. Tipografo en la juneco, paĝigisto en la maljuneco, li tutan sian animon enmetis en lukton kontraŭ tiuj, kiuj penis ŝanĝi la aspekton de la urbo, amata de li ĝis furioza pasio, li estis eĉ arestota pro akra eldiro pri detruado de historiaj monumentoj, sed Lokotkov sukcesis defendi la maljunulon, ili nur konversaciis tiam «saĝe», kaj ruza Nedojedov, certe, divenis, «kio al kio kaj kio pro kio», kiel li ŝatis esprimi. Nun li jam dum pli ol duonjaro loĝis ĉe la filino kun ties edzo en vilaĝeto Dvoriŝĉi, ĉar li ne povis vidi ruinojn de sia Pskovo. La filino estis iam librotenisto en sovĥozo, ŝia edzo, Nikolao Nikolajeviĉ, estis tie veterinaro. Nun la tuta familio estis ligita kun Lokotkov, ĉiuj laboris por la partizanoj kaj samtempe koleris pri Ivano Jegoroviĉ pro tio, ke li ne lasas al ili ripozi kaj, ĉefe, klopodigas la maljunulon, kiu kun sia kriemo povas perei tute vane. Kaj ankaŭ en tiu ĉi mateno Lokotkov estis renkontita ne tro afable.

— Jen, venis! — diris al li Artemio Gregorjeviĉ. — Ĉiam vi venadas! Jen mi perfidos vin al la fricoj, ili min superŝutos per oro: ĉu valoras akiri ĈK-anon? Bovinon donacos, lignon por nova domo, en Berlinon veturigos rigardi al la Führer.

Nina rebruligis la ĵus estingiĝintan samovaron, Nikolao Nikolajeviĉ diris, kuntirante la brovojn:

— Ni al la patro ne plu permesos iri, kiel ajn vi deziru, Ivano Jegoroviĉ. Li estas maljuna homo, ekkrios nekonvenajn vortojn — kaj fino.

Lokotkov silentis. Li sciis: ili bezonas unue paroli, tiel okazadis plurfoje.

— Venas-venadas, — akceptante de la filino glason kun karota teo, diris la maljunulo. — Li tuj proponos: veturu, amiko-kamarado, en la urbon Rigo. Aŭ en Munkenon.

Nina metis sur la tablon gispoton kun terpomoj kaj acidlakton.

— Kaj ĉu blinojn vi baki ne povas? — interesiĝis Nedojedov. — Ni mem manĝis, sed al la gasto — terpomon? Ĉu tio estas ruse? Aŭ vi de la fricoj ellernis?

Kaj li ree ekatakis Lokotkov-on:

— Skolto devas havi kleron. Specialan. Sed kiu estas mi? Kiajn paĝojn en kiaj lernolibroj mi enpaĝigis — eĉ tion mi ne memoras. El la enciklopedio mi la fakon kun litero «C» enpaĝigis, kaj eĉ tiun nur parte. Mia klero estas disa. Ĉu komprenas vi tion, dia homo? Pasintfoje vi min demandis: kiaj estis la kanonoj? Sed ĉu vi min pri kanonoj instruis? Kanono kaj kanono, kaj ĉe ĝi — fricoj en feraj kaskoj, sed al li tio ne sufiĉas, mi devas al li plenajn faktojn doni.

Ivano Jegoroviĉ pro delikateco blinojn ne manĝis, kvankam tre deziris gustumi, manĝis nur terpomojn kun teo. Kiam la familio tute elĉerpiĝis, Ivano Jegoroviĉ leviĝis por adiaŭi.

— Ja ĉu vi mokas min? — jam eĉ raŭkis Nedojedov. — Ĉu vi el la arbaro por tetrinkado venas? Parolu pri la afero, rakontu, pro kio vi la kapon riskigas.

Sed Lokotkov insistis: por kio ĝeni, kiam la homoj tiel trolaciĝis kaj estas timigitaj ĝis la lasta limo. Ĉi tie estas volonta laboro, ne deviga.

Kaj li diris, jam starante, ke necesas viziti al Peĉki, estas tia loko nemalproksime de la Pskova lago, simple viziti, rigardi, kia ĝi estas, tiu vilaĝo, kiaj tie trupoj kantonmentas, kaj ne laŭ numeroj, sed simple — ĉu ĝi estas dense saturita per faŝistoj aŭ ne tro, sed se tiel statas, li ne havas pretendojn, ĉiu faras, kion li povas.

Nikolao Nikolajeviĉ diris kolere:

— Vi tion lasu. Mi ja diris ne pri mi kaj la edzino, mi diris pri la patro. Li vere estas grandaĝa...

— Vi mem lasu tion! — kriis al la bofilo la maljunulo. — Mi aspektas sendanĝera maljunulo, min neniu ĉikanos. Kaj anstataŭ mi ne parolu, mi mem paroli scipovas. Mi veturos kvazaŭ spekulanto el Pskovo, jen ĉio. Peĉki estas konata de mi, tie tute eblas fari interŝanĝon, tie apude eĉ kulakaro enradikiĝis, ili ŝategas luksaĵojn. Kie eblas trovi oraĵojn?

Antaŭ la nokto, kiam ĉio estis interkonsentita, la unua neĝo sur la vojo degelis, la ĉielo iĝis nigra, aŭtuna. Iri ĝis la bieneto estis malproksime — ĉirkaŭ ses kilometroj, kaj Lokotkov bedaŭris, ke li ne restis. Ĉe la randa, apenaŭ prilumita domo al Lokotkov preskaŭ alpremiĝis grandega policisto, postulis «aŭsvajson», demandis, kiu li estas, de kie venis, kie pasigis la tempon en Dvoriŝĉi. Nedojedov-ojn Ivano Jegoroviĉ, kompreneble, ne nomis, la policano alpremiĝadis ĉiam pli proksime, atente rigardis. Lia grandega, ebria, blanka muzelo estis tute proksime, kiam Lokotkov pafis en lian bruston, dense alpreminte la paftubon al la vatjako. La policisto falis, la pafo preskaŭ ne aŭdeblis en la obtuza bruo de la pluvo.

La nokton Lokotkov pasigis en la arbaro, en humido kaj malseko. Kaj ial tra la peza, maltrankvila dormo rememoriĝis al li la linioj:

Afero perfida, la kor' de tirano —
samnigras la nokt' en aŭtun'[8].

Tamen, li preskaŭ ne fermis la okulojn dum tiu longa nokto. Li nur senkonsciiĝadis por momentoj kaj ree maltrankvile aŭskultadis la misteran vivon de la aŭtuna arbaro, densa tremolaro kaj rememoradis ial, rememoradis la plej malfacilan kaj amaran en sia afero, kiel, ekzemple, antaŭ la elflugo al plenumo de la unua tasko, kiam li trasidis pli ol duondiurnon en la akceptejo de sia plej alta estro. Tiu estis tiom senlime okupita, ke la adjutanto eĉ ne kuraĝis raporti al li pri humile dormetanta en anguleto apud ŝranko de neniu konata Ivano Jegoroviĉ. Poste la estro kuŝiĝis por ripozi — «alpremi la orelon por tricent minutoj», laŭ lia esprimo, Lokotkov plu dormetis. Finfine oni rememoris pri li kaj enlasis. La estro, ludante per la vila brovo, pro distriteco aŭ por plenumo de subordigo ne invitinte la ĉefleŭtenanton eksidi, etendis al li tra la tablo flugfolion, en kiu la gebelsaj falslanguloj informis pri likvido de ĉiuj disaj grupoj kaj grupetoj sur la teritorio de la Pskova regiono. Kaj ankoraŭ pri tio, ke kelkaj kapitulacis mem kun la standardoj, orkestroj kaj komandantoj.

— Mensogaĉo, — trankvile diris Lokotkov kaj redonis al sia plej alta estro la gebelsan fabrikaĵon.

La estro plu iom ludis per la masiva brovo. Tiu ludo signifis lian plenan informitecon. Kaj ankaŭ tion, ke li kvankam scias, sed ne diros.

— Ĉu vi ne trafaĉos en kaptilon?

— Mi en kaptilon trafi neniel rajtas, — kun suspiro prononcis Ivano Jegoroviĉ. — Mi estas ĈK-ano kaj preferas en miajn kaptilojn faŝistojn logi...

Ekfuminte «Nordan Palmiron»[9], la estro instrukciis Ivanon Jegoroviĉ-on en tiu senco, kiel Lokotkov devas pafi en sian tempion, se li tamen «trafaĉos». Kaj ankaŭ tiun instruon la ĉefleŭtenanto elaŭskultis silente. Kaj foriris post la vortoj pri tio, ke li «povas esti libera». Tamen, la estron pro tiu frazo li ne juĝis: tiu ja estis jam parolanta telefone kaj, ĉe sia alta responso, ne devis trovadi konvenajn formulojn por ĉiu ĉefleŭtenanto. Aŭ eble, tia maniero sendi al tasko konformis al la aŭtoritato de la plej alta estro. Ja ne povas li premi la manojn al ĉiuj siaj multnombraj subuloj, irantaj al plenumo de tasko, tiam eĉ la mano ne eltenos, kiu tiam subskribados gravajn paperojn?

Al la aerodromo tra la mallaŭta, koncentrita, morna Leningrado Lokotkov veturis kun sia amiko kaj iusence instruisto Mikaelo Ivanoviĉ. La malnova leĝeraŭto «M1» rampis malrapide, la motoro ternadis kaj paneadis. Ambaŭ amikoj estis homoj ekstreme modestaj, kaj tial en la destinita loko Ivano Jegoroviĉ ricevis la provianton nur per biskotoj kaj sukero: nek konservaĵojn, nek koncentraĵojn, nek lardon oni donis al li. Mikaelo Ivanoviĉ indignis pri la maljusteco, sed pro tio, ke diri, kien nome kaj por kio direktas sin Lokotkov, li ne povis, la afero finiĝis ĝuste tiel — per la biskotoj kaj la paperkorneto da sukero.

— Ne gravas, estu ostoj, kaj karno kreskos! — konsolis sin Lokotkov.

— Rilate de la ostoj vi statas bone, — subtenis Mikaelo Ivanoviĉ. — Kiam vi revenos, mi el ili elbatos la nesufiĉon, konsideru tion!

Lokotkov ridetis:

— Certe, vi elbatos!

Sur la aerodromo, diligente maĉante biskotojn, ili en singardaj esprimoj parolis pri tio, ke, kiam homo iras al speciala tasko, lin oni devus provizi pli zorgeme.

— Sed aliflanke, se pripensi, — diris Lokotkov, — en milito ĉiuj taskoj estas specialaj.

Mikaelo Ivanoviĉ ne konsentis:

— La via, Ivano Jegoroviĉ, inter specialaj estas la plej speciala. Via tasko estas elirigi homojn, savi. Tie estas ne dekoj, tie estas multaj homoj, kaj ili havas solan esperon — je vi. Vi devas esti tie plenforta, tie estas kaj marĉoj, kaj fricoj apude, tie estas malfacile, Ivano Jegoroviĉ...

— Sed ĉu ekzistas loko, kie estas pli facile? — kun suspiro demandis Lokotkov. — Tamen, probable, ekzistas. Sed ree, la konscienco...

Kaj li konfuziĝis, kvazaŭ diris ion tute superfluan.

— Mankoj ĉi tie ankoraŭ multas, — diris Mikaelo Ivanoviĉ kaj rifuzis duan biskoton. — Unu knabinon mi antaŭnelonge sendis, do ŝi perdis sian provianton. Bona knabino, idea. Atendi ŝi rezignis. Kaj imagu — tie, sur la provizore okupaciita teritorio, pro tia burokrateco kio povas okazi? Kia malfeliĉo?

Aliris la piloto, demandis, neglekte salutinte:

— Kiu iras al la flugo?

— Jen li, — diris pri la amiko Mikaelo Ivanoviĉ.

— Ĉu vi scipovas uzi paraŝuton?

— Ja vi al mi, amiko-kamarado, montru, kion mi tie tiru, — diris, ekstarante, Lokotkov. Li ankoraŭ estis finmaĉanta sian biskoton kaj krakanta per sukero. — Mi pensas, la scienco ne estas tro komplika.

La piloto montris, Ivano Jegoroviĉ komprenis. Sub muĝo de la motoro Lokotkov brakumiĝis kun Mikaelo Ivanoviĉ. Kaj tiujn vortojn, kiujn devus diri la plej alta estro, ĉi tie diris Mikaelo Ivanoviĉ.

— Ni esperas je vi, — kriis en la orelon de Lokotkov Mikaelo Ivanoviĉ, — ek, Ivaĉjo, montru en la afero, kio estas la ŝtata sekureco!

Post kvindek kvin minutoj da flugado Lokotkov faris sian unuan, senintence prokrastitan paraŝutan salton: li unue tiris malĝustan aĵon.

Sed eĉ tiam la memregado ne forlasis lin, li komprenis sian eraron, kaj kiam li rekonsciiĝis de nekutimaj sensaĵoj de ŝvebanta birdo, li tuj trafis en brakumojn de elturmentitaj de mizero encirkligitoj.

Ili sidis iom, diskutis la cirkonstancojn. Kaj post ne pli ol horo la kolono jam marŝis. Fortika kaj fortosta, silentema kaj malsata, ĉasisto kaj fiŝkaptisto, konanta la Pskovan regionon kiel propran ĉambron, Lokotkov elkondukis sen perdoj al kuniĝo kun la Ruĝa Armeo tiun grupon kaj jam kiel sperta paraŝutisto saltis al la dua, poste al la tria, mallonge prezentante sin ĉiufoje al ties superulo. Kaj la vorto «ŝtatsekureco» en tiuj malsekaj kaj malvarmaj aŭtunaj arbaroj, en marĉoj kaj densejoj, inter elturmentitaj homoj sonis tute speciale, sonis tiel, ke tiu osta, kun profundiĝintaj okulkavoj soldato estas speciala reprezentanto, plenrajtigita de la ŝtato sekurigi la militistojn kontraŭ pendanta super ili kruela pereo.

Tiel, fojon post fojo saltadis al encirkligitoj ĉefleŭtenanto Lokotkov, kaj kiam li elkondukis ĉiujn, li raportis al la estro kaj la demandon pri tio, kiu tie kaj kiel prepariĝis al kapitulaco, mallonge respondis:

— Tiajn fenomenojn mi neniam observis.

— Eble, vi malbone observis, kaj pro tio vi «ne observis tiajn fenomenojn»?

Kaj la plej alta estro ree movis sian vilan brovon kaj esprimis per la vizaĝo la kutiman: «Mi ja scias, sed ne diros!»

Ivano Jegoroviĉ silentis.

La plej alta estis kaj rapida, kaj skrupula.

— Serĉanto trovos! — ŝatis li diradi en tiu tempo, paŝante tra sia kabineto kaj fiksrigardante spegulbrilantajn pintojn de siaj botoj. Firme kaj strikte kredis tiu ulo je tio, ke se nur atente serĉi perfidulojn, tiam ili nepre troviĝos. Kaj ankaŭ al Lokotkov li diris, ke «serĉanto trovos», kaj ties respondan silenton akceptis kiel signon de konsento, ĉar kia do ĉefleŭtenanto kuraĝos havi sian opinion, kontraŭan al la opinio de la ĉefa estro? Kaj la estro ankoraŭ paŝis iom kaj kelkfoje esprimis sian firman opinion pri tio, ke ĉiuj niaj malsukcesoj en la frontoj okazas ekskluzive kaŭze de gapado de tiaj «laborantaĉoj», kiel Lokotkov, kiuj ne deziras «profilakti» la ulceron de perfidoj. Kaj donis iun aviadan ekzemplon, al kiu Ivano Jegoroviĉ havis nenian eĉ plej etan rilaton.

— Kiel al tio rilatas perfido, se ili havas kirasitan dorson? — kontraŭdiris al la estro Lokotkov. — Nia piloto al li pafas, trafas, sed estas nenia impreso.

— Ĉu vi tiel supozas? — demandis la estro, subite haltinte kontraŭ la ĉefleŭtenanto. — Aŭ tio estas gebelsa mensogo sur via lango?

«Jen ĉio! — kun enuo kaj angoro pensis Lokotkov. — Tuj li min por ĉiam prenos».

Sed por feliĉo de Lokotkov, ankaŭ ĉi-foje eksonoris la plej ĉefa telefono, per kiu la brovoza estro raportadis preskaŭ ĉiam stare, kaj al Ivano Jegoroviĉ estis donita mansvingo, ke li foriru.

Kun peno paŝante per la ŝvelintaj en marĉoj piedoj sur la nekutima pargeto, Lokotkov, kompreneble, ne prokrastis la foriron, pensante, kiel fari, ke li ne plu trafu al la okuloj de iu ajn, alie tiu subite enprizonigos lin por ekzemplo, kaj poste li penu pruvi sian senkulpecon laŭ la dominanta jura doktrino.

Tamen alia estro, vicanta kaj anstataŭanta la ĉefan, daŭrigis la konversacion afereme:

— Ĉu defetismajn humorojn vi rimarkis?

— En kia senco?

— En la interesanta nin. En la senco de deziro, ke nin la faŝistoj frakasu! Ĉu la demando estas klara?

Tiu ĉi jam parolis kun Lokotkov, kiel kun arestito.

— Ne, defetismajn humorojn mi neniam, nenie observis.

— Do, ĉio estas bonega kaj belega?

— Ankaŭ belegan mi ne rimarkis. Milito estas milito.

— Kial do, se ĉe ili ĉio estas tiel bona kaj belega, — neniom aŭskultante sian konversacianton, demandis la ĉefanstataŭanto, — kial do ili tiam ne trabatiĝis de tiu... de Pursko al Navoloko?

— De Prudsko? Ja tial, ke tie estas seninterrompaj marĉoj kaj tio estus ne trabatiĝo, sed plena memmortigo.

— La demando estas tia, — diris la ĉefanstataŭanto...

Lokotkov kunpremis la dentojn. Li ankoraŭ ne manĝis kaj ne trinkis en tiu malbona mateno, li ne lavis sin bone kaj ne razis, li ne vizitis kuraciston por montri siajn piedojn, sed tiuj ĉi blovas per la sama fajfilo: donu, kion ili bezonas. Ho, venos tago, iam venos la tago, kiam iros tiu ĉefanstataŭanto malŝarĝadi, ni supozu, vagonojn, li estas viro de elstara sano, tie estas lia loko kaj lia nutrado, sed ne ĉi tie, kie li faras terurajn aferojn per sola sia mondvido, per sola sia konstanta malkredo kaj malfido...

Tamen, ne nur demandojn Lokotkov elaŭskultis kaj laŭforte respondis ilin. Li ankoraŭ devis elteni adiaŭan edifon pri «ĉiel elradikigi», «aktive influi», «ne allasi», «malkovri la malicajn metodojn», «unu eraro kostas»...

Pro laco kaj tiranta doloro en la piedoj al Lokotkov eĉ la kapo turniĝis, tamen li pri nenio plendis, aŭskultante la ĉefanstataŭanton, sed nur kun enuo pensis: «Kiel vi, knaboj, fortas en babilado! Kiel trejnitaj estas viaj langoj! Pli baldaŭ mi revenu reen en la marĉojn, tie oni ne babilas tro, tie estas kvankam malfacile, sed necese, dum ĉi tie estas kaj malfacile kaj nenecese!»

Kaj ankaŭ ĉi-foje Lokotkov ne estis promociita en la rango kaj oni forgesis proponi lin por dekoracio. Ne konvenis li. Anticipante, tamen, ni notu, ke, renkontinte fine de la milito unu kolonelon, kiun Lokotkov elkondukis el la encirkligo kiel subleŭtenanton, li elaŭskultis miran kompaton, ke — kiel do Lokotkov ĝis nun plu restas kapitano, kaj respondis kun subrido:

— Lokotkov restas kapitano, sed nia artilerio al Berlino batas. Mi pri tio tute konsentas.

— Mi skribos pri vi! — promesis la kolonelo. — Persone al la ĉefkomandanto skribos. Jen decidos kaj skribos. Kiel vi nin en oktobro elkondukis. Mi detale priskribos...

— Sed al mi ankaŭ en la kapitana rango ne trablovas, — kun sia ordinara subrido respondis Lokotkov. — Tial vi ne zorgu, kamarado kolonelo.

Ne eblas, cetere, ne mencii, ke kelkaj ĝismortaj malamikoj de Lokotkov en la tempo de la agado de Ivano Jegoroviĉ en la partizana brigado opiniis lin «sekreta generalo», kiu nur pro konsideroj de sekreteco kaŝiĝas sub ĉefleŭtenanto. Tamen, aŭdinte pri tiuj faŝistaj fabeloj, kaj ankaŭ pri la alta prezo, fiksita de la Pskova milita komandanto por lia kapo, Lokotkov prononcis:

— Sed eble, vere generalo. Kiu scias? Tamen apenaŭ. Sed tio estas bona, ke la fricoj tiel rezonas. Ĉar se ni havas tiajn leŭtenantojn, do kiajn ni havas generalojn!

Ĝenerale kun siaj rektaj partizanaj estroj Lokotkov bonege konkordis, sed koncerne de la speciala estraro — en tio ĉio ĉe Ivano Jegoroviĉ rezultis malbone, kio klarigas tion, ke, laŭ la antikva kaj preciza esprimo, li eĉ por maljuneco ne varmigis al si varman lokon. Ĉi tie ankoraŭ necesas ripeti, ke sian opinion li ne trovadis kaŝinda disde la estraro, kaj ĉar ĉiuj pensoj de Lokotkov tenis sin sur la scio, sed ne sur deziro «vidi ĉion en bela aspekto» — tio estas en la aspekto, dezirata de la estraro — do la estraro incitiĝadis kontraŭ Lokotkov, kaj fojfoje atingadis eĉ furiozon...

Sed rakonti pri tio estas ankoraŭ tro frue.

### Ĉapitro dua

En la vespero de la unua malmilda interparolo ĉio iris bone, ĝentile, pace kaj, kiel decas en tiaj okazoj, sufiĉe enuige. La veninta el la Ĉeflando al la partizanoj majoro Petuŝkov, nature, edifis la arbaranojn, kaj la arbaranoj, en la personoj de Ivano Jegoroviĉ kaj liaj knaboj — nombre la tuta aparato de Lokotkov konsistis el ses homoj — aŭskultis. Ili aŭskultadis, kaj nur kiam la helokula majoro, tute certa pri respondo de la ĉefleŭtenanto, faris demandon, ĉu konsentas Lokotkov kun lia rigardo al la aferoj, okazis, kiel tio nomiĝas, malbela historio.

— Vi ne ĝeniĝu, kamarado Lokotkov, — vigligis modestan Ivanon Jegoroviĉ-on la majoro. — Ni pridiskutu tiun ĉi aferon. La demando estas starigita, nun nia afero estas en niaj manoj.

La ĈK-anoj de Lokotkov estis ĝentile dormetantaj: ja tro longe Petuŝkov klarigadis al ili la esencon de la obskurantoj-faŝistoj. Ja la knaboj hodiaŭ jam batalis, kaj pro sia senrespondeco estis dormemaj.

— Eble, ni forliberigu mian kontoron, — diris Lokotkov, kompatante la knabojn.

La vorto «kontoro» iomete ŝokis Petuŝkov-on, sed per klino de la kapo li donis konsenton, kaj la terkabano tuj malpleniĝis. Nun ili restis duope — la alfluginto kaj la militanto.

— Do kio pri mia ideo? — demandis la majoro.

— Ĉu pri la kapto de pridemandoto?

— Ĝuste.

— Por kio pridemandotoj, — subite subridis Lokotkov, — pridemandoton konvenas preni antaŭ batalo. Sed al ni ne taŭgas labori pri bagateloj.

— Kiel tiel pri bagateloj? — ofendiĝis Petuŝkov.

— Jen tiel, ke ĝuste pri bagateloj. Kion scias pridemandoto? Niaj homoj pro li pereos, kaj la utilo estos nula. Okazas, kaptiĝas stultulo, okazas, farĉita per misinformo. Pridemandoto estas hazardo, sed por ni sufiĉas hazardoj, ni bezonas grandajn informojn, ni bezonas tiun, kiu scias multe. Vi, mi petas, kamarado majoro, aŭskultu niajn skoltajn informojn, vi ne bedaŭros...

Kaj Ivano Jegoroviĉ ekparolis, kaj kiel ekparolis! Kun detaloj, kun mapo, kun germanaj gravaj nomoj, kun rangoj kaj titoloj, kun rapidaj kaj impetaj karierhistorioj. Pro tiuj lokotkovaj scioj la bela kaj svelta majoro Petuŝkov eĉ ekangoris kaj deklaris la tutan raporton de Lokotkov fantazioj kaj malgravaĵoj.

— Kial do malgravaĵoj, — sen ajna kutima en komunikado kun estroj afableco prononcis Ivano Jegoroviĉ, — mi ja ne elpensis, ne en libroj legis. Al mi miaj fidelaj sovetiaj homoj rakontis, heroaj kamaradoj. Ili por ĉiu ĉi eta sciaĵo riskis sian vivon, kaj poste mi ankoraŭ rekontrolis. Ne, kamarado majoro, tio estas ne belaj avinaj fabeloj, vi prefere miajn informojn en vian plej sekretan libron enskribu. Ni ja ne vane inter fricoj iradas, ni estas scivolemaj knaboj!.. Do, kiel? Ĉu vi interesiĝas?

Petuŝkov, subpreminte nervozan oscedon, diris, ke li interesiĝas.

— Jen al vi skemo de ilia spiona organo «Zepelino», — afereme komencis Lokotkov. — Jen al vi la Balta maro, de ĝi ni ekiru. Jen tiele. Jen Pskovo. De ĉi tie, kiel vi vidas, iras sagoj al Vitebsko, Mogilevo, Borisovo. Kaj jen vilaĝo Peĉki — tute proksime. Kaj la ĉefkomandejo en Pskovo, kiu nomiĝis «Rußland-Mitte», nun, antaŭ kelkaj tagoj, estis alinomita al «Rußland-Nord». Kial mi ĝuste pri Peĉki permesis al mi atentigi vin? Tial, ke ĝuste ĉi tien mi celas...

Fojfoje Lokotkov permesadis al si esprimiĝi plej galante.

— Ĉu preni pridemandoton tiel malproksime?

— Estis vi, kiu diris pri pridemandoto, sed ne mi. Mi havas alian penson. Jen mi detale rakontos al vi pri la spion-sabotista lernejo en Peĉki, ni havas riĉan informon...

Petuŝkov suspiris kaj komencis aŭskulti.

Kaj Ivano Jegoroviĉ ekparolis pri instruistoj de la Waffenschule, pri la lernejestro Horvath, pri lia asistanto, perfidulo de la Patrujo Laŝkov-Gurjanov, pri maljuna kaj stulta princo Golicin, veninta en la lernejon el Parizo, pri aliaj instruistoj — Hesse, Strimutka, pri ekzamenisto SS-Sturmbannführer Schleif, pri inspektoro de la «Abwehr-eksterlando» Rosenkampf, kiu ofte vizitas spion-sabotistajn lernejojn kaj kontrolas tie kursanojn, longe konversaciante kun ili kaj varbante siajn agentojn...

— Tuta scienca disertaĵo, — kun subrido interrompis Petuŝkov.

— Ni esploras, kion ni povas, — diris Ivano Jegoroviĉ, — ni pensas, ke tio estos utila...

— Sed ĉu ni tion ne scias? — sekvis malŝata demando.

— Eble, ankoraŭ ne scias, — trankvile diris la ĉefleŭtenanto. — Unu mia homo, inteligenta, akiris tie fidon. Li mem estas el tipografio, enpaĝigisto, ankaŭ germanajn tipojn scipovas enpaĝigi. Forta laboranto...

— Ĉe vi ĉiuj ĉi tie estas fortaj, neniu malfortas, — ree interrompis Petuŝkov. — Sed tamen ĉio ĉi estas fabeloj de mil kaj unu nokto. Estas eĉ ridinde aŭskulti...

— Sed vi, kamarado majoro, vin detenu ridi, — severe respondis Ivano Jegoroviĉ. — Tiuj ĉi miaj informoj kostas multe, ili, eble, per sango de bonegaj sovetiaj patriotoj estas pagotaj, se ne jam pagitaj...

Petuŝkov rimarkeble paliĝis. Li ĉiam paliĝadis, kiam koleris.

— Mi ne bezonas viajn riproĉojn, — sufiĉe laŭte rimarkis li. — Kaj nun kaj estontece. Ĉu al vi klaras?

La ĉefleŭtenanto nenion respondis, nur ĵetis atentan rigardon al Petuŝkov.

— Daŭrigu! — ordonis tiu.

Laŭ la rakonto de Lokotkov eblis supozi, ke li ne nur estis en la Waffenschule, sed eĉ kun ĉiuj tie havis proksimajn rilatojn, ne dirante eĉ pri «Zepelino» kaj ties estroj, komencante de Sturmbannführer Kurreck kaj finante per la nuna SS-Obersturmbannführer doktoro Gräfe. Sciis Lokotkov ankaŭ pri Sonderkommando-j, kaj pri Jagdkommando-j, alivorte — ĉastaĉmentoj, sciis, kio okazas en vilaĝoj Stremutka kaj Kriŝevo, en Assari kaj Lapemeĵ, en Luĵki kaj Liepaja, en Valga kaj Rakvere. Kaj sciis ne proksimume, sed ekzakte, kvazaŭ li mem longe tie skoltis, okupiĝante pri transfronta esploro kun profunda penetro en malfrontojn.

Koncerne de la Waffenschule, laŭ la vortoj de Ivano Jegoroviĉ, tiu lernejo estis kreita de la spiona centro «Zepelino» en marto de la 1942-a jaro unue en urbeto Jabłoń, apud Lublino, en Pollando, kaj poste translokita ĉi tien «cele de proksimigo al la agadloko». Nun la Waffenschule speciale instruas pri sabotado kaj spionado rusajn militkaptitojn. Homojn, mortantajn pro forkonsumiĝo, oni elektadis por esti sabotistoj, promesante al ili ĉiajn bonojn kaj okaze de rifuzo minacante al ili per proksima kaj malrapida malsatmorto aŭ per gasumejoj.

— Legendoj, — diris Petuŝkov. — Eĉ estas strange, ke vi kredas al tiuj fabeloj. Ajna perfidulo de la Patrujo kantas tiujn lamentajn kantojn, ĉiuj ili estas kanajloj kaj fiuloj, kiuj kalkulas nur je tiaj liberaluloj, kiel vi...

Lokotkov senvorte rigardis al la estro, glutanta el trinkpoteto forte infuzitan teon. En la terkabano estis varmege, Petuŝkov ruĝiĝis, sur lia bela vizaĝo aperis ŝvito.

Kaj Lokotkov ree, jam multan fojon dum tiuj ĉi monatoj, elaŭskultis lekcion pri utilo de atentemo kaj pri tio, kion kondukas perdo de tiu. Kiel ekzemplon kaj por montri sian informitecon, la majoro fine de la lekcio rakontis sufiĉe konatan por la ĈK-anoj tiutempe okazon de aresto de kvinopo da elĵetitaj de la germanoj paraŝutistoj, kiuj «kvazaŭ» venis kun agnosko de sia kulpo kaj kapitulacis al forstogardisto, kiu al ili «saĝe» ne kredis kaj kondukis al la estraro, kie finfine la krimuloj rakontis pri siaj veraj intencoj. Ili laŭdire deziris akiri fidon de la sovetia komandejo kaj nur tiam komenci agi por utilo de siaj faŝistaj mastroj.

— Jen kiel en la vivo okazas, sed ne en fabeloj, — konkludis la majoro. — Ĉu vi nun komprenas, kamarado Lokotkov?

— Ne komprenas, — respondis Ivano Jegoroviĉ. — Por kio do ili bezonis serĉi forstiston kaj al li sola tutan sian radiaparataron kaj arsenalon doni, se li dormis kaj rimarkis nenian paraŝutadon? Vi min pardonu, kamarado majoro, sed ĝuste tiu ĉi rakontaĉo estas pura fabelo. Mi jam tiam pensis, kiam unuafoje ĝin aŭdis, ke necesis kun tiu grupo radioludon[10] komenci kaj akcepti grandan paraŝutan grupon, sed ne juĝi ilin plej baldaŭ. Juĝi eblas ankaŭ poste, sed dum estas milito, necesas klopodi por ĝia utilo.

— Kion vi diras? — tute incitiĝis Petuŝkov.

— Kaj kio? Ne konsentas mi, kaj fino. Stulte estis farite.

Kaj, kvazaŭ kun li ne estis farita ajna lekci-eduka laboro, interesiĝis:

— Ĉu vi permesas daŭrigi la raporton?

La majoro kun enuo en la rigardo permesis, kaj Lokotkov tiel detale, kvazaŭ li mem en la Waffenschule estis pasanta kurson de sabotistaj sciencoj, komencis rakonti pri la ĉiutaga vivo kaj pri la ordoj de la lernejo. Laŭ liaj vortoj, tie instruiĝis de cent kvindek ĝis ducent agentoj pri milita metio, pri eksploda metio, pri amasa venenado de fontoj, pri agenta spionado, pri fabrikado de dokumentoj, pri konduto en sovetia kaptiteco kaj pri multaj aliaj sciencoj ĝis speciala, farita en Berlino kaj Lepsiko rusa literaturo. Rakontante pri la vivo de la lernejo, Ivano Jegoroviĉ uzadis germanajn vortojn kun tia kutimo, kun kiu li kutimiĝis dormi en botoj kaj kun armilo, lavi sin per neĝo kaj dum multaj tagoj vivi sen varma nutraĵo.

Kaj Petuŝkov nevole kaj tre kolere ofendiĝadis pri tiu sperteco de la ĉefleŭtenanto kaj sarkasmis rilate de tio, ĉu ne tro ekzakte ĉion scias Lokotkov, ĉu ne «entiris lin la germanoj en sian faŝisman legendon». Ivano Jegoroviĉ ĉiujn mokojn lasadis preter siaj oreloj kaj parolis nur pri la afero, ĉar ofendiĝi pro afero li al si permesadis neniam kaj de neniu, tian li havis regulon.

— Nu, kaj kio do, finfine? — laŭte ekkoleris Petuŝkov. — Vian lekcion mi elaŭskultis, sed por kio?

— Ja por tio, — trankvile respondis Lokotkov, — ke al vi estu klare: pridemandotoj tie nenion bone scias, nur bagatelojn kaj tion, kion ni antaŭlonge esploris. Kaj se preni iun, tiam ne malpli ol la lernejestron SS-majoron[11] Horvath-on. Ĝuste lin ni bezonas ŝteli, dum la germanoj sian lernejon ne evakuis tien, el kie Horvath-on preni ne eblos.

Petuŝkov viŝis la abundan tean ŝviton kaj ekpalpebrumis al Lokotkov.

— Ĉu vi tion diras serioze? — ne kaŝante koleran subridon, prononcis li. — Ŝteli la lernejestron? Kaj ĉu Hitleron vi ne deziras ĉi tien en la arbaron konduki? Aŭ Himleron? Aŭ Gebelson? Ja tio estas neaŭdita! Tian sensencaĵon eĉ pinkertonoj en detektivaj libraĉoj ne sukcesis elpensi, sed ĉefleŭtenanto Lokotkov pretas plenumi...

Al ĉiuj ĉi humiligaj argumentoj kaj mokaj ekkrioj Lokotkov, kvazaŭ enpensiĝinte, silentis. Kaj kontraŭdiris nur tiam, kiam Petuŝkov diris, ke li eĉ per unusola ŝtelita sabotisto kontentiĝus kaj la homojn proponus por registara dekoracio.

— Sabotisto plej ofte, kamarado majoro, — diris Lokotkov, — scias nenion, krom siaj rektaj taskoj. Lin tie oni tre gardas kontraŭ scioj. Sed Horvath scias, kien, kiun kaj kun kia tasko oni sendas. Kaj por kia daŭro. Eblas ja, ke eĉ por longa, tre longa. Tiuj, por longa rezido preparitaj, estas danĝeregaj homoj. Tio estas ekzekutistoj el iliaj ekstermejoj, tio estas tiuj, kiuj murdis milojn da tute senkulpaj homoj. Ili tiajn murdistojn ĉe ilia rekta metio eĉ fotas kaj la fotaĵojn konservas ĉe si en personaj dosieroj. Kaj la tasko estas: sidu kaj silentu, ĝis la mastro fajfos, sidu kviete, servu al la bolŝevistoj plene, enradikiĝu en la plej sekretajn aferojn kaj akiru neniajn suspektindajn konatojn. Penetru en la partion, eksciu kiel eble plej multe kaj atendu. Venos la tempo, kaj fajfos al vi via mastro. Se al la fajfo vi ne eliros, estos donitaj al via potenco la dokumentoj pri vi: kiu vi estas, kio vi estas, kia vi estis, kiel aspektis. Kaj kiu tiam estos via mastro, estas nia afero. Vi sciu la fajfon.

Pro sia nekutime longa parolado Ivano Jegoroviĉ eĉ emociiĝis. Nun eĉ Petuŝkov aŭskultis lin atente, ne eblis ne aŭskulti — tiel konvinkite kaj forte parolis tiu partizana ĈK-ano. Kaj estis videble — li scias, pri kio li parolas...

— Kaj ĉu la lernejestro, laŭ vi, estas informita pri tiuj demandoj? — interesiĝis finfine la majoro. — Ĉu li rajtas scii?

— Tiuj, kiuj estas por longa rezido, pasas specialan kurson, — diris Ivano Jegoroviĉ. — Ne dum la tuta tempo, sed dum monato kaj duono ili estas speciale sekrete instruataj. Kaj pri ili ekzistas listoj...

— Kie ĝuste ekzistas la listoj?

— Ankaŭ en la plej alta instanco, probable, poste oni ilin kreas, sed dume ili ekzistas en la lernejoj. Sed la plej altan instancon ni ne atingos, tamen se ni sukcesos kun tia afero, kiel, ekzemple, ŝteli majoron Horvath-on, certe, ne pro liaj belaj okuloj, sed pro dokumentaro kaj malĉifrado, tiam...

— Sensencaĵo, — interrompis Lokotkov-on Petuŝkov. — Tamen, mi supre tiun demandon esploros. Apenaŭ oni konsentos tie kun tiu ideo. Mi ne konsentus.

— Dependas de tio, kiel raporti, — ŝultrolevis Ivano Jegoroviĉ. — Eblas ĉion malsame raporti...

— Ĉu vi havas tian opinion pri nia estraro? — demandis la majoro.

— Sed ĉu mi pri la estraro diris? Mi pri vi diris, — malgaje ridetis Ivano Jegoroviĉ.

Tia interparolo okazis inter Petuŝkov kaj nia heroo en majo de la kvardek tria jaro, en malbonvetera, humida vespero, kiam je ĉirkaŭ cent kilometroj for de la lokiĝo de la partizana brigado la estro de la Waffenschule Horvath en ĉeesto de sia viculo Laŝkov-Gurjanov estis raportanta al SS-Obersturmbannführer doktoro Gräfe kelkajn oficajn konsiderojn kaj malgajajn konkludojn el ili.

### Ĉapitro tria

Strangan kaj malgajan bildon prezentis la antikva urbo Pskovo en tiu tempo, pri kiu diras nia rakonto. El sesdek du mil homoj da eksa loĝantaro la germanoj registris nur tri mil kvincent. Judoj, kiuj iradis ĝis decembro de la kvardek unua jaro kun flavaj steloj, ĉiuj estis elveturigitaj en ekstermejojn. Apud la komandantejo oni vipadis homojn, kulpajn je ajna bagatelo. La urbo kvazaŭ tute mortis, kaj loĝis en ĝi nur germanaj militistoj. La ofensiva senzorgeco de la faŝista imperia maŝino tiutempe jam rimarkeble fendiĝis, forte eklamis, kaj la germanoj komencis fiksiĝi sur la okupaciitaj de ili teritorioj kun tuta atingebla al ili pedanteco. Tial ankaŭ Pskovon ili fortikigis ne nur ĉe ties randoj, sed ankaŭ interne: konstruis diversajn remparojn, ĉirkaŭigitajn per dratbaraĵoj, kontraŭtankaj obstakloj, sekretaj kavoj, abatisoj kaj enfositaj en la grundon tankoj. Ene de la lokoj, kiujn la faŝistoj opiniis gravaj objektoj, estis ankoraŭ pli gravaj, kaj ene de la ankoraŭ pli gravaj ili ĉirkaŭbaris la plej gravajn, kiujn gardis elitaj soldatoj, armitaj per plej novaj armiloj, kaj krome ankoraŭ elektra kurento de alta tensio — «Hochspannung», — iranta tra pikdrato, pikdrataj spiraloj kaj multaj aliaj artifikoj, ĝis alarmaj sonoriloj kaj saltantaj minoj, kiuj ekfunkciadis je metro for de proksimiĝanta «malbonintenculo».

En tiujn plej gravajn fortikaĵojn eblis trafi nur per specialaj paspermesoj, ĉifro sur kiuj estis ŝanĝata dufoje dum diurno kaj estis konata absolute de neniu, eĉ de generaloj. La ĉifritajn signojn tajpadis speciala maŝineto, simila al numerilo, laŭ sia meĥanika kaprico, kaj la maŝineton regis eta milita oficisto kun rataj dentoj kaj larmantaj okuloj, estaĵo speciale kaj persone konfidata de Himlero mem.

Ĝuste trans tiuj ĉefaj gardaj bariloj, en la plej fortika remparo de la nigra pro bombadoj kaj bombardadoj antikva urbo Pskovo, en aparta kapeleto, de sur kies muroj rigardis al la nevokitaj invadintoj per funebraj okuloj ortodokskristanaj martiroj kaj sanktuloj, ĉe botelo da «Martell»[12], en cigara aroma fumo sidis triopo: Obersturmbannführer[13] doktoro Gräfe, mallarĝvizaĝa, altfrunta, frue kalviĝinta blondulo, al kiu pro konstanta uzado de iu sekreta kaj drasta drogo jam antaŭlonge kaj tute preter lia volo fariĝis furioza kaj cindriganta rigardo de Lojola, kaj kun li liaj konversaciantoj-subuloj — Horvath kaj Laŝkov-Gurjanov. La estro de la spion-sabotista lernejo en Peĉki SS-majoro Horvath aspektis tre kultura homo, havis noblan hargrizon, portis okulvitrojn kaj fojfoje tiradis la maldekstran vangon, kio kompletigadis la rafinitecon de lia aspekto. La viculo de Horvath, eksa sovetia majoro, prezentinta sin ĉe la kaptiĝo kiel proponitan al promocio al kolonelo, perfidulo de la Patrujo, nun SS-Oberscharführer[14], aspektis tute nerimarkebla kaj eĉ timigita. Tamen, la maltrankvilo de lia serĉanta rigardo klarigeblis per tio, ke tiutempe Horvath estis rakontanta al la alta estro la biografion de Gurjanov ekde la infaneco ĝis la nuna tago, kaj Laŝkov-Gurjanov, unuafoje en la vivo vidanta tiom neatingeble altan estron, kiel doktoro Gräfe, streĉite observis tion, kian impreson faros al la Obersturmbannführer lia vivpriskribo, en kiu la ĉefa movoforto estis lia fideleco al la ideo de dominado de la arja raso super la tuta cetera homaro.

Gurjanov malbone posedis la germanan lingvon, li plene komprenis nur kelkajn frazojn, sed tio, ke Horvath rakontas pri li sufiĉe estime, estis al Laŝkov-Gurjanov klara sen ajnaj duboj.

La Obersturmbannführer aŭskultis atente, nur liaj okuloj de tempo al tempo ekbruladis per ironia fajro, kaj fojfoje, kvazaŭ tute malĝustaloke, li subridadis, kaj tiam Gurjanov sentis malkomforton, ŝrumpadis kaj pli forte submetadis la piedojn en kromitledaj mallongkrurumaj dandaj botoj.

— Ĉu vere? — subite interesiĝis Gräfe.

— Tute vere! — respondis majoro Horvath. — Ĝuste tiel.

— Lin necesus varbi jam en tiuj jaroj, — diris Gräfe. — Tuj post la revolucio. Ni havus valoran informon.

— Ĉu mi povas daŭrigi? — interesiĝis Horvath.

— Ĝenerale, tio estas tre interesa, — ne respondinte al Horvath, malrapide, tirate konstatis doktoro Gräfe kaj ree kun miksita esprimo de ironio kaj scivolo ĵetis rigardon al la blu-griza vizaĝo de Gurjanov. — Tio estas esplorinda. Vi devus publikigi la historion de via vivo en iu revuo, — konsilis li. — Interparolu en mia nomo kun estro de gazetara grupo «Ostland» sinjoro Sonderführer Kresse. Eblas presi en «Libera plugisto» aŭ en «Norda vorto». Jes, jes, tio estas tute ne seninteresa...

— Jes! — kunfrapinte sub la tablo la kalkanumojn, prononcis Gurjanov.

Kaj la intereson de Gräfe vokis jen kio: suboficiro de la cara armeo Gurjanov, kiam venis la revolucio kaj kiam li komprenis, ke ĉiuj blankuloj kaj subtenantaj ilin multaj landoj ne venkos la bolŝevistojn, decidis rekomenci la vivon. Por tio li kaŝis sian veran, nobelan esencon kaj transformiĝis al malklera, analfabeta soldato, kapabla, certe, sciavida kaj nekredeble persista en laboro. Tiu plej fidela al la Soveta potenco homo estis sendita lerni por iĝi ruĝa komandanto, kie li, kiel facile diveneblas, tute sen penoj povis montri siajn neordinarajn talentojn. Tiel li ekiris — kampulo de ligna plugilo, kiel oni skribis en tiamaj longegaj enketiloj, tiel li komencis sian bravan leviĝon al la pintoj de la Ruĝa Armeo, kien li certe trabatiĝus, se ne troigus iom kun sia furioza klasa kolero kaj kun sia temperamento de «malriĉulo de ligna plugilo». En tio okazadis al li perdoj kaj malprofitoj, kaj estis dirate al li patrece, ke arkojn oni fleksas ne momente, tamen li ne kvietiĝadis, sed ĉiam pli laŭte postuladis severaĵojn, senkompatajn rimedojn kaj gravajn punojn tie, kie eĉ simpla mallaŭdo estus troa. Sed liaj paroladoj, kiam estis prononcataj raŭkaj kaj furiozaj vortoj pri tio, kiel «ni estis senvestaj kaj senŝuaj, kaj analfabetaj, kaj ne fumintaj», tamen efikadis, kaj kvankam Gurjanov ne iĝis generalo, tamen iajn altaĵojn atingis kaj sur ili ne trankviliĝis. En la malkarmemora tridek sepa jaro[15] lia agado pri skribado de misakuzoj, denuncoj kaj plendoj atingis tiom gigantan amplekson, ke la respektivaj organoj arestis lin kiel kalumniulon kaj juĝis. Sed, pasiginte tute nelongan tempon en mallibero, Gurjanov eliris, etendis la flugilojn, skribis ankoraŭ dekon da animŝiraj deklaroj kaj la dudek duan de junio[16] renkontis en rango de majoro de la Ruĝa Armeo vidalvide kun la malamiko, kaj sen ajna devigo kapitulacis, por tie, ĉe la adorataj de li faŝistoj, fari finfine veran karieron, indan je liaj kapabloj.

Lakeo laŭ sia naturo, li dum multaj jaroj kun animtremo kaj admira ekstazo lernadis ĉion, kion povis, pri la imperiaj militfortoj, ellernis vere multe kaj ĉe la unua pridemando fare de germana ĉefleŭtenanto montris sin «idea» kontraŭulo de la Soveta potenco. La konversacio eĉ tiam estis multe promesanta, kun kafo kaj «armanjako», sed tamen Gurjanov ne povis liberiĝi de la sento, ke la flavbeka ĉefleŭtenanto, mizera knabaĉo, kiu ankoraŭ tiel antaŭnelonge iradis en mallonga pantalono kaj estis ano de la «Hitlerjunularo», parolis kun li orgojle kaj malestime.

Kaj tiu sento estis ĝusta, ĉar la knabaĉo vidis antaŭ si unuafoje ne mortigitan kaj ne ekzekutitan sovetian majoron, sed majoron-perfidulon, kaj abomenis lin, kiel poste dum tutaj tiuj pli ol du jaroj Gurjanov-on abomenadis eĉ la plej, kiel tio nomiĝas, kanajlaj kanajloj de la germana esplorservo. Kaj hodiaŭ, sidante en la varmege hejtita kapelo antaŭ la vizaĝo de sia ĉefa estro — Gräfe, Gurjanov, atendante nenion bonan por si el la malrapide fluanta konversacio, deziris nur plej baldaŭ fini ĝin kaj reveni al Peĉki, ebriiĝi kaj ekdormi, kiel li faradis ĉiutage. Tamen Gräfe ne hastis. Alparolinte al Horvath, li alude promesis al tiu promocion kaj aludis ankaŭ al Gurjanov, ke tuj kiam Horvath ricevos novan postenon, tiam la Oberscharführer «povas atendi» promocion en rango, ĝis la oficira, ĉar, kiel supozas Gräfe, la eksmajoron ja iom ĝenas la suboficira rango, malgraŭ tio, ke tio estas trupoj de la SS.

La okuloj de Gräfe ree brilis per la satana flamo de Lojola. Ĉu li ridis aŭ parolis serioze? Aŭ brilis ne la flamo de Lojola, sed la griza droga pulvoro kune kun konjako?

Kaj Gurjanov tamen esprimis sian profundan dankon kaj ree kunfrapis la kalkanumojn sub la tablo.

— Ŝanĝo de la rango sekvigos ankaŭ ŝanĝon de la posteno, — diris Gräfe. — Ni esperu, ke sinjoro Gurjanov jam taŭgas por la posteno de estro de la spion-sabotista lernejo en la sama Peĉki, ĉu ne, sinjoro Horvath?

— Absolute! — diris Horvath.

Gurjanov dezirus esti pli malproksime de la avanfronto. Ĉiuj aliaj lernejoj estis pli proksimaj al la malfronto.

La diabla flamo brulis ĉiam pli kaj pli arde. La konversacio ne povis finiĝi per promesoj kaj komplimentoj, Gurjanov sentis tion.

Kaj vere, doktoro Gräfe abrupte ŝanĝis la tonon.

— Sed tio, sinjoroj, okazos nur en tiu okazo, se almenaŭ unu el viaj edukitoj finfine komunikiĝos kun ni, — per kora voĉo diris Gräfe. — Ĉar tia stato ne povas esti tolerata. Kaj des pli, ni — se, certe, la stato ne ŝanĝiĝos draste — ni inklinas al tiu opinio, ke vi ambaŭ, sinjoroj, laboras por la bolŝevistoj kaj estas senditaj al ni fare de la bolŝevista esplorcentro. Eble, vi pri tio rekte diros al mi?

Horvath kaj Gurjanov interŝanĝis rigardojn. Ĝis nun ruĝvanga, Horvath griziĝis, la griza Gurjanov rozkoloriĝis.

— Do, por kiu vi laboras? — tute milde interesiĝis Gräfe. — Ĉu por ni aŭ por Rusio?

— Sed sinjoro Obersturmbannführer scias, mi esperas, ke sendas agentojn ne ni, sed sinjoroj el la Abwehr, — per iom tremanta voĉo prononcis Horvath. — Ni ja perdas niajn edukitojn momente, perdas por ĉiam, poreterne, kaj la sinjoroj el la Abwehr ricevas — ekde tiu sekundo, kiam oni ilin forveturigas el Peĉki. Ni ilin eĉ ne ekipas, ni ne diras adiaŭajn edifojn, ni nur kompletigas grupojn, kaj, plej ofte, niaj grupoj estas miksataj jam ĉi tie, en Pskovo... La lernejo numero cent kvar...

Gräfe peze batis la tablon per la polmo.

— Ĉu mi demandis vin pri tio? — interesiĝis li.

Horvath eksilentis kaj nur levis de sur la planko la falintan cigaron de la estro.

— Kiom da sekretaj agentoj estas inter viaj lernantoj? — abrupte demandis Gräfe. — En procentoj?

— De kvindek ĝis sepdek procentoj.

— Ĉu ili laboras aktive?

— Treege bedaŭrinde, ne, — prononcis Horvath. La sango komencis reveni sur liajn vangojn. — Ili skribas multe, sed plejparte stultaĵojn.

— Ekzemple?

— Ekzemple, estis esprimita malkonento pri kinofilmo sen subtitoloj.

— Kaj ĉu estis okazoj, kiam vi ricevis informojn pri tio, ke viaj kursanoj, penetrinte en la poziciojn de la Ruĝa Armeo, decidis ne plenumi viajn taskojn? Pli ĝuste, la taskojn de la Abwehr?

— Jes, tia okazo estis, — permesis al si enmiksiĝi Gurjanov en la germana. — Tiujn kanajlojn ni ekzekutis en la sama vespero.

Li elparolis sian frazon kiel eble plej klare kaj diligente, sed doktoro Gräfe ŝajnigis, ke ne komprenas, kaj nur ŝultrolevis.

— Klarigu! — ordonis li al Horvath.

Horvath ripetis tion, kion diris Gurjanov.

— Ĉu antaŭ la vico?

— Memkompreneble, — diris Horvath per sia kultura voĉo. — Ilin unu post la alia el pistolo pafmortigis sinjoro Oberscharführer Gurjanov. Bedaŭrinde, inter la mortpafitoj estis nia plej bona sekreta agento — Kupejko, je kiu ni multe esperis.

— Kial esperis? — malmilde demandis Gräfe.

— Li donis al ni valoran informon en la komenco de la jaro. Du kanajloj aŭskultis radion el la Sovetlando kaj BBC-on. Ili engaĝis aliajn kursanojn...

— Kaj vi estas simple idioto, — subite ree per milda voĉo prononcis Gräfe. — Vi estas simple kreteno, Horvath. Zange kaj Fridel — tio estis niaj agentoj en via lernejo. Niaj kontrolaj agentoj. Estas bone, ke vi ne sukcesis ilin mortpafi.

Horvath tute konfuziĝis.

— Sed tiam indus nin almenaŭ parte informi, — balbutis li per mizera voĉo. — Ja finfine...

— Ĉu finfine al vi ne plaĉas nia sistemo de rekontrolado? — dolĉe interesiĝis Gräfe. — Ĉu vi deziras, ke ni absolute fidu tiajn sinjorojn, kiel tiu via Gurjanov? Al vin? Aŭ viajn instruistojn? Ĉu vi supozas, ke nia titana ŝtato povas teni sin sur fido?

Kompreneble, Horvath tion ne pensis. Kaj hastis certigi doktoron Gräfe, ke kontroloj kaj rekontroloj estas la plej efika formo de fideblo.

— Mi esperas, ke en via lernejo ne estas enkondukita seka reĝimo? — subite interrompis Horvath-on la ĉefo.

— Ne, sed ni penas...

— En ebria stato homoj estas pli sinceraj, ol en la sobra, — kun mallaŭta rido diris Gräfe. — Ili babilu. Ili kiel eble plej multe babilu ĉi tie. Prefere ili elbabilu ĉi tie, ol interkonsentu tie kaj pentu al bolŝevistaj komisaroj. Ĉio estu malfermita. Ne ŝtopu la buŝojn al viaj kursanoj, ili faru ajnajn demandojn dum lecionoj. Provoku ilin. Kaj ili vidu senpunecon, ĉu vi komprenas min? Poste eblos tian kursanon transigi en alian lernejon, kie oni lin ekstermos, sed ne faru stultaĵojn, ne mortpafu lin antaŭ la vico. Ne necesas timigi, necesas voki al absoluta sincereco...

Laŝkov-Gurjanov lekis la sekajn lipojn. Gräfe vere estis diablo. Aŭ kiel oni nomis tiun en la opero pri juniĝinta maljunulo Faŭsto? Ĉu Mefisto?

— Sed vi ne afliktiĝu, — diris Gräfe. — Tuta tiu ĉi sistemo estis organizita ne de mi. Ĉi tien enmetis sian genion Himlero, ĉi tie estas nemalmulte da penoj de la forpasinta Heidrich. Kaj ankaŭ la maljuna Canaris ion komprenas en sia afero. En mia persona kancelario estas du plej respektindaj homoj, miaj partikamaradoj, kiujn mia forpasinta Heidrich... mi diras «mia», ĉar mi kune kun li komencis nian vojon... do, li ilin igis spioni pri mi. Kaj kiujn igis spioni pri mi Canaris? Liaj homoj kontrolas tiujn du kaj iomete min.

Li ekridis.

— Ĉiu tria, — elparolis Gräfe gaje. — Sur tio baziĝas niaj sukcesoj, niaj grandaj venkoj, per tia rimedo ni plenumas unuecon de la nacio. Ĉiu tria — aŭ nin trafos katastrofo. Sed prefere ĉiu dua. Ĉu al vi ne ŝajnas, sinjoro Horvath, ke ĉiu dua estas pli bone?

Laŝkov-Gurjanov eksentis sur si lian rigardon. Kaj pensis: «Ĉu tamen ili ĉiuj ĉi tie freneziĝis?»

Gräfe metis sur la langon pinĉaĵon da pulvoro kaj altrinkis ĝin per konjako. Poste li diris severe:

— Nun ni revenu al niaj ŝafoj, kiel diras la francaĉoj. Via Kupejko, ŝajne, ion kriis antaŭ la morto. Kion nome li kriis, sinjoro Laŝkov? Penu paroli klare en la germana, por ke mi komprenu sen helpo de sinjoro Horvath. Nu? Mi atendas!

— Li rememorigis pri ia konversacio, okazinta dum eksploda trejnado en vilaĝo Halahanja, — timeme kaj nelaŭte prononcis Laŝkov-Gurjanov. — Kaj ankoraŭ li kriis, ke li esperas je la kursanoj.

— Ĉu tio estis dubsenca? — enpikinte en Gurjanov-on sian mokan rigardon, interesiĝis Gräfe. — Kiel vi komprenis vian edukiton Kupejkon?

— Nenian dubsencecon mi rimarkis en tio, — diris Gurjanov. — Li ja poste ekkriis pri venko de la Ruĝa Armeo, kaj tiam mi, mi kulpas, koleriĝis kaj pafis.

— Kaj kion vi eksciis pri la konversacio dum la trejnado en vilaĝo Halahanja? — ree demandis Gräfe, plu fiksrigardante la tute timiĝintan Gurjanov-on. — Mi esperas, almenaŭ tion vi eksciis? Aŭ mi devas sendi al vi specialan enketiston? Vi ambaŭ, eble, entute ne kapablas komandi tian objekton, kiel Waffenschule?

Gurjanov kun angoro ĵetis rigardon al Horvath. Ties adampomo tremis, li ĉiam penis ion gluti, sed neniel povis. «Se li ĉi tie mortaĉos kun sia miokardito, — kolere pensis en la rusa pri li Laŝkov-Gurjanov, — kiel mi tiam sola eltenu tiun idioton?»

— En tiu kazo kun la mortpafo vi agis tre stulte kaj pli ol haste, — prononcis doktoro Gräfe. — Unue enketo, kaj poste ekzekuto — ĉu vi vere ne konas tiun infanan regulon? Ekzekuto estas la fina etapo, tiel instruis nin Himlero, kaj nenia arbitro en tio povas esti tolerata. Vi devis transporti la krimulojn en Berlinon. Aŭ almenaŭ al mi, en Rigon. Tie ili ĉion dirus. Mi ne dubas pri tio, ke via Kupejko estis ligita kun partizana konspirantaro, se lin ne sendis la partizanoj mem en nian lernejon.

— Tio estas ekskludita, sinjoro Obersturmbannführer, — enmiksiĝis Horvath, iom rekonsciiĝinta post la travivita timo. — Kupejkon varbis persone mi. Li estis en la koncentrejo en tia stato, ke li ne povis trakuri la postulitajn de ni tri elprovajn rondojn sur la esplanado, falis sur la dua. Li varbiĝis kune kun sia amiko, lian familinomon mi memorfiksis — Lazarev, tiu same deziris trafi al ni, sed ni lin ne prenis pro la kripligitaj kruroj. Tiu ĉi Lazarev diris al mi en konversacio, ke Kupejko estas filo de granda tabaka fabrikmastro kaj ke li kune kun Lazarev trafis en la kaptitecon en la regiono de Ĥarkovo...

— Kion Lazarev depoziciis al vi post la ekzekuto de Kupejko?

— Lazarev nun servas en trupoj de la RLA[17], kaj lian estadlokon ni ne eltrovis, — enmikisĝis per diligenta voĉo Gurjanov. — Tia laboro estas super niaj ebloj. Se sinjoro...

Gräfe enskribis en libreton la komencliterojn de Lazarev — «A. I.».

— Ĉu li same estas filo de fabrikmastro? — demandis la Obersturmbannführer. — Se rigardi al personaj kartoj de niaj kursanoj el militkaptitoj, — kun malrapida subrido diris li, — tiam rezultos, ke en Rusio vivis nur solaj posedantoj de fabrikoj, uzinoj, mortpafitaj ideaj sabotistoj, senproprietigitaj kulakoj kaj direktoroj de bankoj. Kaj multaj niaj idiotoj kaptiĝas al tiu hoko...

Horvath subite kuraĝiĝis.

— Sed al ni ja la instrukcio ordonas varbi ĝuste tiajn personojn, — komencis li.

— Kiel Kupejko trafis en la kaptitecon? — malmilde interrompis Horvath-on Gräfe, komprenigante per la voĉo, ke la instrukcioj estas absolute ne diskutendaj. — Raportu detale.

— Laŭ liaj vortoj, li kapitulacis intence. Kaj laŭ la vortoj de la menciita Lazarev.

— Ĉu vi kontrolis?

— Bedaŭrinde, post la ekzekuto. Patologo...

— Patologo? — miris Gräfe. — Kiel al tio rilatas patologo?

— Tiel okazis, ke, kiam sinjoro Gurjanov mortpafis la fiulon, ni ricevis informon pri tio, ke Kupejko en banejo zorge kaŝadis la maldekstran flankon de la korpo...

— De kiu venis la informo?

— De instruisto pri eksploda metio ĉefsoldato Kruppe. Tiam ni sendis la kadavron por nekropsio. Li, tio estas Kupejko, neniam kapitulacis, tion montris la posta esploro. Li estis prenita en senkonscia stato, kaj oni kaŝis kaj kuracis lin, kio estis trovita de nia militpolico. Tiam li ree estis batita per kolbo, sed restis viva...

Gräfe demonstre fermis la okulojn, montrante, ke al li tedis. Kaj post paŭzo kun minaca subrido interesiĝis:

— Mi esperas, vi trovis la patron-fabrikmastron?

Horvath kaj Gurjanov penis rideti.

— Malbone, — diris Gräfe kaj faris gluton de konjako. — Tre malbone, sinjoroj, tute malbone. Niaj lernejoj kostas frenezan monon al la Vaterland. Ni enmetas en ilin grandegan potencialon de energio, kiu povus esti sukcese uzita en maniero, multe pli efika kaj urĝe necesa por la imperiaj militfortoj, ol tio estas farata en la praktiko. Po tri monatoj, aŭ eĉ po duonjaro ni dresas, nutras, instruas kaj vestas milojn da homoj, kiuj, kiel montras la praktiko, devas esti en la plej bona okazo direktitaj en gasumejojn, ĉar ili estas malamikoj de la nova Eŭropo. Sed ni, anstataŭ neniigi tiujn ulojn, armas ilin, provizas per municioj, provianto, per plej moderna armilaro, per senpanea radiaparataro kaj sur niaj aviadiloj, riskigante niajn pilotojn, kun ĉia sekureco ĵetas tiun, se eblas tiel diri, agentaron en la malfronton de nia kontraŭulo, kaj esence en ilian hejmon. Tie viaj lernintoj kaj edukitoj kapitulacas, kaj ni konsolas nin per tio, ke ili estis kaptitaj post heroa rezistado.

— Kial do nepre kapitulacas? — ree ektremis per la voĉo Horvath. — Eble, oni ilin kaptas, ĉar ne estas ekskludita la ebleco...

— Ĝi estas ekskludita! — bruliginte Horvath-on per la furioza flamo de siaj frenezaj okuloj, bojis doktoro Gräfe. — Ekskludita, ĉar ne ekzistas kontraŭspiona servo pli forta kaj aktiva ol la nia, tamen ni firme scias, ke ilia agentaro al ni penetras kaj laboras por ili. Iliaj Ivanoj svarmas ĉi tie, ili eĉ regas fervojojn en nia profunda malfronto. Ĉu vi tion ne scias? Kaj viaj kanajloj entute ne komunikiĝas. Kaj se komunikiĝas, tiam nur por radioludo, kiun ni ĉiam malgajnas. Ni donas al ĉiuj plej facilan ĉifron de la formulo «mi laboras sub truddevigo», sed neniu radiogramo, neniu donis al mi, — ŝprucigante salivon kaj alŝoviĝante al Horvath, diris la ĉefo — neniu donis tiun «truddevigon». Eĉ ne kaptiĝante, ili trovas trupojn de sia armeo kaj kapitulacas, jen kion ili faras, viaj edukitoj, kaj jen, sekve, kion vi instruas al ili!

Li elskuis en sian glason restaĵojn de la konjako kaj ordonis al Horvath iri al lia aŭtomobilo kaj alporti el ĝi botelon.

— La nomo de la ŝoforo estas Sonnenberg! — kriis li al la mallarĝa dorso de tute subfalinta Horvath. Kaj, ĵetinte rigardon al Laŝkov-Gurjanov, demandis afereme: — Kiel vi opinias, ĉu li ne laboras por la rusoj?

Gurjanov eĉ ne tuj komprenis, pri kiu temas.

— Ajnajn viajn supozojn vi povas skribi persone al mi. La koverto estu aranĝita kiel ordinara sekreta poŝtaĵo, kaj neniu, pri nenio kaj neniam ekscios. Vi devas gvati vian estron, ĉu vi komprenas?

Gurjanov rapide dufoje kapjesis.

— Tamen, tio estas inter ni! — avertis la germano kaj, ne dankinte Horvath-on, ordonis al Gurjanov senkorkigi la botelon. Liaj okuloj ridis preskaŭ bonanime, kiam li demandis la estron, ĉu ne laboras lia Laŝkov, «la eksa subkolonelo aŭ majoro», kiel li esprimis, por la rusoj.

— Mi ne pensas tiel, — tusinte en la pugnon, respondis Horvath.

— Certe, vi ne pensas, — jam ekridis la ĉefo. — Sed ĝenerale observu lin, diablo lin scias.

Finridinte, Gräfe proponis al ĉiuj drinki kune.

— Kial ne drinki en libera tempo? — demandis li. — Ĉu vere? Kaj pri mia suspektemo ne ofendiĝu, sinjoroj. Mi estas tro informita, por fidi al iu ajn kaj iam ajn. Al mi mem mi same apenaŭ fidas. Ekzemple: kie ni estas? Kial ni estas ĉi tie? Kial tiu ĉi eksmajoro estas kun ni? Kies dioj estas pentritaj sur la muroj? Ĉu ni estas psike sanaj?

Kaj li eksilentis por longe, eble, dolĉe aŭskultante, kiel efikas la mistera griza pulvoro, inventita por la plej bonaj fare de kemiistoj de «Farbenindustrie».

«Li prefere regalu! — pensis Laŝkov. — Verŝajne, tio pli bonas ol brando!»

— Vi absolute en ĉio pravas, sinjoro doktoro, — singarde rompis la silenton Horvath, — sed ne eblas ekskludi, ke nia lernejo preparas agentojn ankaŭ por longdaŭra rezido. Ĉiuokaze, speciala kurso ĉe ni ekzistas ekde la fondo de la lernejo. Kaj tiaj agentoj ne rajtas sciigi pri si.

— Kion vi diras! — per moka voĉo prononcis la ĉefo. — Mi aŭdas tion unuafoje. Ĉu vere?

La griza pulvoro efikis, evidente, tre bone. La antaŭe estingiĝintaj okuloj de Gräfe ree komencis lumi per fanatika fajro.

— Eble, vi lekcios al mi kurson pri konspira agentado? — interesiĝis li. — Mi aŭskultus. Mi ankaŭ tempon por tio havas...

Horvath konfuziĝis kaj ŝajnigis, ke li viŝas la okulvitrojn.

— Kutejko estus bonega rezidulo por profunda penetro, — serioze, sen subrido prononcis Gräfe. — Elstara. Sed sur kies flanko? Interalie, ĉu al vi ne ŝajnas stranga, ke laboraj kvalitoj de homa individuo fojfoje malfermiĝas post la morto. Mi volis diri, ke kiel la homo mortas — tia li estas efektive?

Gurjanov kaj Horvath silentis, ili havis neniajn opiniojn pri tio. Gräfe ekfumis cigaron. Li rimarkeble vigliĝis pro sia pulvoro kaj ankaŭ pro la konjako, ŝvito aperis sur lia alta frunto.

— Ĉu oni informas vin pri io koncerne agojn de viaj agentoj aŭ vi tute nenion scias? — interesiĝis la ĉefo. — Ĉu almenaŭ ion oni al vi sciigas?

— Nur unufoje oni sendis al ni litografitan mesaĝon el angla gazetaro pri tio, ke forta sabota grupo, penetrigita en Leningradon, estis post plenumo de siaj taskoj likvidita de la organoj de MŜS.

Horvath paŭzis: ĉu li diru plu aŭ ne? Gräfe silente suĉis la cigaron.

— La mesaĝon en la lernejo mi ne pendigis, — diris Horvath. — Tiaj informoj ne firmigas moralan spiriton de kursanoj...

— Des pli ke en Leningradon ni neniun penetrigis, — subridis Gräfe, — ĉio ĉi estas fantazioj de verkistaĉoj el la fako pri propagando «Ostland». Sen mia marko mi petas ĉiujn litografitajn mesaĝojn neniigi. Nun aŭskultu min. Mi rakontos al vi ion. Ion el la vivo. El la malgaja vivo.

Li ebriiĝis sufiĉe funde.

— Ĉe mi, ĉe mi mem, en la fako «Nord» en la stacio Assari laboris sovetia spiono. Ĉu vi komprenas, kion tio signifas?

Horvath kaj Gurjanov komprenis. Ili ambaŭ eĉ ĉesis spiri. Ja tio estas ne litografita mesaĝo el anglaj gazetoj — tion estis diranta Gräfe mem.

— En la banĉambro li ruzis teni radisendilon. Ne en sia loĝejo, sed en la domo de mia esplorservo. La banĉambro, certe, tie ne funkciis. Li kvazaŭ havis tie fotolaboratorion. Kaj subite mia domo estis birita. Ĉu vi komprenas?

Kaj ankaŭ tion ili komprenis.

Probable, al ili iĝis pli facile. Se eĉ tiaj krokodiloj, kiel Gräfe, tenas ĉe si sovetiajn spionojn, do kion eblas postuli de ia lernejestro kaj ties viculo?

— Li elĵetiĝis el la fenestro la kapon al la ŝtonoj. Jen la tuta historio, — diris Gräfe. — Ĉi tie estas kaj la komenco kaj la fino. Kaj en la fako «A–1» estas ankoraŭ pli malbone, — dankon al Dio, ke tie ne mi komandas. Tie laboris tuta grupo da sovetiaj spionoj. Venis komisiono el Berlino. Leŭtenanto Weisberg evidentiĝis Kruglov. Oni lin rekonis. Estis mortpafitaj cent naŭ homoj.

Li drinkis ankoraŭ kaj rigardis la botelon tralume.

— Ekde la sekva semajno vi ricevados regulan informon pri tio, kien, kiam kaj eĉ kun kiaj rezultoj estas penetrigataj viaj favuloj, — diris Gräfe. — Vi ricevados kaj la informon, kaj niajn konkludojn. Vi ricevados ĉion por scii, kiom da tempo restis ĝis la tagiĝo.

Gurjanov kaj Horvath rigardis al la ĉefo per la senmovaj pupiloj.

— En tagiĝo oni ordinare ekzekutas, — glutinte ankoraŭ konjakon, diris ĉefo. — Ja vi devas scii, kiam tio al vi okazos, ĉu ne? Nu, kaj eblas — kial do ne? — eblas, ke viaj edukitoj vere tiel bonas, ke estis penetrigitaj por longa rezido. Tiam tio estas... kara varo, tre kara...

Doktoro Gräfe subite enpensiĝis.

— Ĉu li multe drinkas? — subite demandis la ĉefo, kapmontrinte al Laŝkov-Gurjanov.

— En vesperoj, — diris Horvath.

— Mi ne demandas — kiam. Mi demandas — ĉu multe?

— Nemalmulte, — per firma voĉo prononcis Horvath. — Li povus malpli.

— Kaj tiu ĉi? — turnis sin la ĉefo al Gurjanov.

«Kanajlo, — pensis la viculo. — Vi tuj dancos ĉe mi!»

Kaj respondis, penante ne rimarki la vitran brilon de la okulvitroj de sia estro:

— Ni ordinare drinkas kune. Egale. Sinjoro Horvath dividas ĉiujn niajn bonojn frate.

Sed Gräfe jam ne aŭskultis.

— La kontraŭspionan servon ĉi tie kontraŭ ni estras tre granda ĈK-ano, — diris li. — Vi devas tion scii. Generalo Lokotkoff. Sed tion, ke li estas generalo, scias nur «Zepelino». Li ŝajnigas sin ĉefleŭtenanto. Estas informoj, ke ni ricevos ordonon pri neniigo de tiu ulo, ne kalkulante ajnajn elspezojn kaj perdojn. Kaj mi esperas, ke ni plenumos tiun ordonon. Ĉu vere, sinjoroj?

Li leviĝis, komprenigante, ke la konversacio estas finita. Dum ankoraŭ dek minutoj li sidis en soleco, poste nehaste vestis sin kaj eliris el la kapelo, ĉe kiu du sentineloj salutis lin per la mitraletoj. Sonnenberg malfermis antaŭ doktoro Gräfe la pordeton de lia «Admiralo», tegitan per imitaĵo de ruĝa marokeno. En la aŭto estis odoro de forta parfumo kaj pelto, de kruda ŝaffelo, per kiu Gräfe ŝatis kovri siajn piedojn dum longaj veturoj sur rusaj vojoj.

— Kien? — demandis Sonnenberg.

— Probable... al Rigo.

— Tiam necesas voki mitraletistojn kaj motorciklistojn.

— Al diablo! — respondis Gräfe. — Elveturu el tiu ĉi ratkaptilo, mi ankoraŭ pensos...

Sonnenberg premis la signalilon, la «Opel-Admiralo» kantis sur du tonoj — pli kaj malpli alte. Ĉe la pordego ekbrilis per blua lumo la tralasa signala lampeto. Ili veturis nelonge. Nemalproksime de la Pogankina domo[18] la aŭto bremsis.

— Mi promenos, — diris Gräfe. — Vi atendu ĉi tie, Sonnenberg.

La horloĝaj montriloj sur la panelo de la aŭtomobilo montris la naŭan horon. Estis mallume, verŝiĝis printempa pluvo. El trans la angulo renkonte al Gräfe eliris alta magra homo en larĝa palto kaj en profunde surŝovita sur la frunton ĉapelo. Gräfe diris al li dum irado:

— Alveturu en Rigon. Ĉi tie ne eblas interparoli. Mi vokos vin per avizo en mian kabineton, kaj vi tuj venos. Vi ja estas svisa civitano, ĉu?

— Mia familinomo estas Leroy, — respondis la altulo kaj facile levis sian ĉapelon.

Kaj la ŝoforo Sonnenberg enskribis tiutempe: «La 21-a horo. Renkontiĝo apud la Pogankina domo. Larĝa palto, alta. Konversacio dum ne pli ol minuto».

### Ĉapitro kvara

— Kaj por kio vi ĉiam fulgas per tabako kaj fulgas? — diris Lokotkov, sperte kaj lerte riparante per vaksita ŝufadeno sian truiĝintan boton. — Ne scipovas vi, knabinoj, fumi, kiel mi vidas...

Inga ne respondis.

— Mi skribos al via patro, li alveturos — vergos vin! — promesis Ivano Jegoroviĉ. — Eĉ rigardi estas malagrable, kiel vi vian sanon malbonigas. Ĉu via patro estas doktoro?

Inga kapjesis.

— Kion li kuracas?

— Li estas doktoro ne medicina. Arkeologo.

— Same nemalbone, — cedeme diris Ivano Jegoroviĉ. — Ĉu evakuita, kiel talento?

— Li komandas artilerian regimenton, — seke diris Inga. — Ili estas ankoraŭ junaj, miaj gepatroj, ili aĝis dudek jarojn, kiam mi naskiĝis. Ĉu mi recitu al vi ion?

— Recitu, — konsentis Lokotkov, — recitu. Ĉu versojn?

— Versojn.

— Interalie, ĉu vi ne memoras, kies estas tiu verso: «Afero perfida, la kor' de tirano — samnigras la nokt' en aŭtun'»?

— Mi ne memoras, — pensinte, respondis la kolera tradukistino. — Mi aŭdis, sed ne memoras.

Kaj post paŭzo ŝi demandis:

— Ĉu vi ĉiam pensas pri viaj misteraj aferoj? Aŭ vi povas subite rimarki, ke jam estas printempo, ke ekzistas diversaj birdoj, ke ili kantas — egale, ĉu estas milito, ĉu ne estas, ke hodiaŭ, ekzemple, estis varmega tago?

Lokotkov ankoraŭfoje forte traŝiris la ŝufadenon kaj diris:

— Tion mi legis en ĵurnaloj — estis tia disputo pri viva homo. Kiu drinkas vodkon — tiu estas viva, kaj kiu rifuzis — tiu estas senviva. Do mi, Inga, estas viva kaj eĉ tute ankoraŭ ne maljuna, tamen ekde la unua milita aŭtuno min reŭmatismo turmentas. La malsano estas maljunula, sed mi ankoraŭ eĉ tridek jarojn ne aĝas, kvankam, certe, eĉ tridek jaroj ne estas malmulte. Nu, kaj laciĝas mi, okazas. Vi min priridas — «vojaĝo», sed mi ridi ne emas.

Li vaksis la ŝufadenon, suspiris kaj ordonis:

— Recitu versojn viajn, tio estos pli bone.

— Jen pri vi, — diris Inga, kaj ruza rideto tremeris en ŝiaj grizaj okuloj. — Nomiĝas «ĈK-ano».

Lokotkov ĵetis interesitan rigardon al sia tradukistino. Kaj ŝi komencis mallaŭte reciti:

Silente kaŝu en la kor'
la sentojn viajn — ĝoj', angor'
kaj revoj en animtrankvil'
senvortaj estu, kiel bril'
de la stelplena firmament', —
admiru ilin — kaj silent'...

— Tio estas klasika, — interrompis Lokotkov, — sed kies nome, mi ne mensogu — mi ne memoras...

Inga ĉitis lin kaj diris:

— Aŭskultu! Jen tiel mi pensas:

Ĉu povas kor' eldiri sin?
Alia ĉu komprenos vin?[19]

— Bone, — kun subrido prononcis Ivano Jegoroviĉ, — al kiu necesas, tiuj komprenas. Kion necesas, ili faras. Kaj kiel necesas. Elpensema vi estas kaj fantaziema, Inga, jen kio.

Li tiris la ŝufadenon, pririgardis la ankoraŭ ne finitan laboraĵon kaj pensis pri tio, ke estus bone veturi al la familio en la Saratovan regionon, manĝi kun la filoj brasiksupon, ripozi, paroli kun la edzino. Kaj voĉe prononcis:

— «Silente kaŝu en la kor'», jen kiel, kamarado Ŝanina. Sed tio ne estas pri ĈK-ano. ĈK-ano sen popolo estas nulo. Vi tion pripensu, vi mem, interalie, laboras en la speciala fako...

Post Ŝanina Lokotkov-on vizitis Jerofejev, la plej bona eksplodigisto de la brigado.

— Mi pensis, vi dormas, — diris li desupre, de sur la ŝtupoj, — tie unu hitlera parazito petas vian akcepton.

— Kia tia povas esti parazito? — forte traŝirante la ŝufadenon, interesiĝis Lokotkov. — De kie ĉe ni estas hitleraj parazitoj?

— Ja vi dormis, ĉu? — miris Jerofejev. — Jam matene ili transiris — tridek du soldatoj de la RLA kaj ĉirkaŭ ducent militkaptitoj el la koncentrejo kaj el la garnizono Meĵniĉki. Venigis ilin junulo, perfidulo, kanajlo, jen li petas vian renkontiĝon. Ja kie vi estis, se vi nenion scias?

— Kie mi estis, tie mi jam ne estas, — diris Ivano Jegoroviĉ, — kaj kie mi ne estas, tie mi estis. Ĉu vi aŭdis tian diraĵon?

— Kaj kiel oni vin ankoraŭ ne murdis? — sincere miris Jerofejev. — Knaboj rakontas, ke vi ankaŭ en Pskovon iradas, kaj ke kvazaŭ Rigon mem vizitis.

— En Berlino antaŭ nelonge mi kafon kun Hitlero trinkis, — diris Lokotkov. — Ni konversaciis pri diversaj aferoj. Jen tiel sidas mi, kaj jen tiel Hitlero. Kaj per pirogetoj ni almanĝis...

Li elaŭskultis longan rakonton de Jerofejev pri tio, kiel hodiaŭ transiris al la partizanoj la perfiduloj de la Patrujo, kaj poste oscedis kaj tiris sin.

— Ĉesu diri galimation, Jerofeiĉ, — diris li tra longa oscedo, — ja mi mem ilin akceptis hodiaŭ. Ĝuste tie mi estis, ĉe la indikita bieneto. Kaj ĝuste vi tiam dormis kaj al mi ĉi tie nur solajn fabelojn rakontas. Deŝutu tabakon kaj iru. Vi ĉiam tabakon havas.

Konfuzita Jerofejev foriris, ŝajniginte, ke li forgesis pri la tabako. Kaj post kelkaj minutoj knaris la pordo de la terkabano kaj ies voĉo, nekonata kaj juna, ĝentile interesiĝis:

— Ĉu ĉi tie lokiĝas la speciala fako?

La nekonato ankoraŭ ne malleviĝis en la terkabanon, al Ivano Jegoroviĉ videblis dume nur la piedoj en germanaj trivitaj ŝuoj.

— Ja vi eniru tute, — diris Lokotkov. — Kun la kapo eniru.

Li pririgardis la fine riparitan boton kaj levis la okulojn al la enirinto. Tio estis homo aĝa ĉirkaŭ dudek du jarojn, tre maldika, kun ventohardita vizaĝo kaj akra rigardo de la helaj kaj arogantaj okuloj. Li estis vestita per germana uniforma palto, sed sen aglo kun svastiko, sur la maldekstra maniko Ivano Jegoroviĉ distingis la konatan emblemon de la batalunio — la trikoloran flagon, blankan, bluan kaj ruĝan, kun subskribo «Por Rusujo».

— Do, — diris la ĉefleŭtenanto kaj, diligente survolvinte la piedĉifonon, pievestiĝis, — ĉu vi mem venis aŭ estis prenita?

— Eksa subleŭtenanto Lazarev Aleksandro Ivanoviĉ, — trankvile kaj kun ia stranga faciliĝo en la voĉo prezentis sin la enirinto. — Mi kapitulacis mem. Venigis soldatojn, tri dek du homojn...

— Ĉu kun armilaro?

— Jes, kun armilaro. Kaj da militkaptitoj cent naŭdek homojn. Kaj al vi mi venis kun peto: aŭ mortpafu min tuj, aŭ kredu.

Lokotkov ĵetis atentan rigardon al Lazarev.

— Rapida vi estas, — diris li. — Ultimatojn faras. Mi unue konatiĝu, kia vi estas birdo kaj kiel vi flugas. Por mortpafi ni ankoraŭ havos tempon. Eksidu.

— Antaŭ ĉio, vi devas min kredi, — firme prononcis Lazarev. — Se vi min ne kredos...

Ivano Jegoroviĉ interrompis la gaston:

— «Kredas — ne kredas, amas — ne amas, se amas — tiam kisos...» Pri tio vi al knabinoj parolos, — severe diris li. — Ĉi tie por tia parolo ne estas loko, nek ankaŭ tempo. Kiu vin sendis ĉi tien?

— La komandanto de via brigado. Mi jam kvaran fojon venas, vi ĉiam forestas...

— Ĉu vi volas diri, ke mi miajn akceptohorojn ne plenumas?

Lazarev silentis. Nun Lokotkov komprenis, ke liaj okuloj estas ne arogantaj, sed gajaj, sed en tiuj ĉi cirkonstancoj la rigardo de la eksa subleŭtenanto, certe, aspektis aroganta.

— Pri kio vi ĝojas? — demandis Ivano Jegoroviĉ.

— Mi venis hejmen — kaj mi ĝojas.

— Ĉu vi pensas, ni vin vere per kukoj regalos?

— Hejme eĉ pajlo manĝeblas.

— Spritulo. Rakontu viajn fabelojn.

Kaj Lokotkov metis sur la tablon peceton da rara papero.

— Ĉu vi skribos protokolon?

— Por kio? Tuj la verdikton.

— Kaj kion mi rakontu?

— Ĉion. Laŭ ordo. Sed nenion mensogu, — kvazaŭ eĉ petis Ivano Jegoroviĉ. — Min mensoguloj lacigas, kaj kun ili mi finas rapide. Kaj tion, ke vi devenas el proleta familio, ne necesas al mi diri, diru nur pri la afero.

— Ĉu vi ne havas fumaĵon? — demandis Lazarev.

— Dume ne, — diris Lokotkov, — ni, partizanoj, vivas ne riĉe. Kun amikoj ni tabakon dividas, sed kun nekonatoj ne. Aŭ vi, knabo, kalkulis, ke vi al ni revenos kaj ni pro tio vin per pano kaj salo regalos?

Lazarev plu arogante-gaje rigardis al Lokotkov.

— Se vi deziras — kredu, — diris li, — se ne deziras — ne kredu. Mi sciis, al kio mi iris. Sed mi nur pensis, ĉu vere mia sorto estos tia, ke ĝi eĉ ne permesos al mi morti kiel homo. La germanoj nin ĉiam konvinkadis, ke ĉi tie oni ĉiujn mortpafos, kiuj revenos, mi eĉ fojfoje kredis. Sed fojfoje mi pensadis: do, estu tiel. Mi rezonis tiel...

— Aŭskultu, Lazarev, — diris Lokotkov, — rezonados ni post la venko. Vi pensu, en kia uniformo antaŭ mi sidas homo. Pensu, kio sur ties maniko estas alkudrita. Kaj ni parolu pri la afero. Pli mallonge. Kiam, kiel, en kiaj cirkonstancoj vi estis kaptita?

— Mi ektimis kaj kaptiĝis.

Lokotkov perplekse palpebrumis: ankoraŭ neniam iu ajn tiel respondis al li.

— Kiel — «ektimis»?

— Ja tre simple, kiel homoj ektimas pro subitaĵo. Ili nur pri tio ne parolas, ili pli rakontas, kiel ili nenion timas. Sed mi al vi diras la veron.

— Diru pli konkrete.

— Pli konkrete — kiam ni eltrajniĝis apud la disvojiĝo Gniliŝĉi, la plua vojo estis eksplodigita, kaj la trajno ne sukcesis foriri, malantaŭ ni ili same la fervojon eksplodigis, jen tiam tio okazis.

— Kio okazis?

— Mi, vidu, estis malsana, — koleriĝante, respondis Lazarev, — malsanis mi forte je la stomako. Kaj pro tiu malsano, kaj pro la honto, ke mi kvazaŭ estas malkuraĝulo, mi estis tute malforta. Korpe mi tre subfalis. Mallonge dirante, mi iĝis tute malbona. Kaj tiam renkontiĝis sanitarinstruktorino, mi al ŝi rakontis pri mia embaraso. Ŝi al mi donis tri tablojdojn. Kaj la malsano tuj ĉesis. Sed mi estis tro malforta. Mi pensis: mi nur horon dormos, unu horon.

— Ĝuste dum la dormo oni vin prenis? — divenis Lokotkov.

Lazarev miris:

— De kie vi scias?

— Okazas tiel, oni rakontas.

— Do, vi ne kredas definitive?

— Vi tamen ne rapidu, — konsilis Ivano Jegoroviĉ. — Mi denove rememorigas, kia sur vi estas uniformo, kaj kia estas sur mi...

Al tiu rememorigo Lazarev ne detenis sin kaj prononcis mallaŭte:

— Sur vi tamen entute nenio videblas, nenia uniformo.

— He, kion vi diras! — kontraŭis Lokotkov. — Tamen ja...

— Do kio tamen ja?

Ili silentis iom. Ivano Jegoroviĉ deĵetis de sur la ŝultroj la vatjakon, reĝustigis la uniforman ĉemizon, per kutima gesto aranĝis faldojn sur la dorso. Kaj pensis, ke vere sur li estas nenia speciala uniformo. Normala partizana vestaĵo.

— Kiaj do estis tiuj specialaj tablojdoj, ke vi pro ili ekdormis? — daŭrigis li la pridemandon.

— Poste oni al mi klarigis: kun opio. Kaj pro opio dormo venas.

— Ĉu vi ne pafis?

— Ne, — malgaje respondis Saĉjo. — Ja mi dormis. Ili min dormantan per kolbo batis — longe poste la kapo doloris. Kaj de mi dormanta la pistolon ili forprenis. Tio estis kiel kun Ŝvejko, pli malbone ne povas esti.

— Bone, ni lasu Ŝvejkon, — interrompis Ivano Jegoroviĉ, — poste kio okazis?

— Poste mi nian sanitarinstruktorinon ekvidis — la junulinon murditan. Kaj ŝi kvazaŭ pri mi ridis pro tiuj tablojdoj, kiujn mi prenis. Mi impetis el la kolono, ekkuris, oni min vundis, tamen ne mortigis. Sed mi deziris, ke ili nepre mortigu.

— Por kio tiel?

— Ĉu vi min mokas?

— Demando: por kio vi deziris, ke ili vin mortigu?

— Mi diras ja, mi mian malhonoron ne povis elteni.

— Sed ĉu nun vi tute povas?

— Vi malĝuste min komprenas. Mi ekde la infaneco la militon imagadis, kiel en kino. Kvazaŭ nepre en ĝi estas beleco, kuraĝo, braveco, kaj rajdistoj flugas amase kun levitaj sabroj. Sed okazis tiel, ke mi ekmalsanis je la ventro, malfortiĝis, ekdormis kaj kaptiĝis. Poste: komence mi vidis nur la eksteran flankon de mia kaptiteco kaj deziris morton. Mi ne pensis pri tio, ke mi estis kaptita, sed pri tio, kiel malbele mi estis kaptita. Kaj poste mi subite komprenis, ke ne en tio estas la afero, kaj mi penis nepre pluvivi, por per heroaĵo mian malhonoron superi. Mi povus multfoje kun bela pozo perei, sed mi revis kiel ajn vivi por utilo de la Patrujo. Kaj tiam mi estis stulta, deziris esti murdita. Nu, kaj tiam mi ne sukcesis, kvazaŭ intence. Ili pafas kaj pafas sen rezulto.

— Ĉu tiel malbone la fricoj pafis, ke eĉ ne vundis?

— Vundis.

— Je kio?

— Je la kruroj. Kaj je la femuro. Ankoraŭ la ŝultron ili trapafis, kanajloj. Sed ĉion — en la karnon, la ostojn ili ne trafis.

— Vi estis fortuna! — ironie diris Lokotkov.

— Sed mi ja montros, — subite eksplodis Lazarev. — Ajna kuracisto konfirmos. Kaj se vi deziras scii, mi eĉ galonojn portis — du celpunktojn, tio signifis, ke mi estas fuĝulo, dufoje penis fuĝi, kaj ke al mi oni pafu sen ajnaj avertoj. Ili min ankaŭ al RLA prenis tial, ke opiniis, ke ne estas pli kuraĝa Ivano en tuta nia koncentrejo. Mi ilin neniom timis, eble, tial mi vivas ĝis nun...

Liaj okuloj iĝis eĉ pli arogantaj, tute insolentaj, kaj li demandis malmilde, rekte:

— Kio estas Sonderbehandlung — ĉu vi scias?

— Ne, ne scias, — ĉiam pli firme kredante al Lazarev kaj mirante pri tiu kredo, diris Ivano Jegoroviĉ, — kiu estas tio?

— Ne kiu, sed kio; tio estas «speciala prilaboro», «rompo de la volo», tio estas, kiam ili decidas ne mortigi, sed rompi. Mortigi estas simple, sed montri al ĉiuj prizonuloj, ke ili rompis, obeigis, — estas pli malfacile. Ekzemple, karcero por kvardek du tagoj kun nutrado unufoje dum tri tagnoktoj. Sen lumo, en obskuro. Tio estas ne kiu, tio estas kio, — ripetis li, — tio estas tia «kio», kiun homo por tre longe memorfiksas. Tion forgesi neniam eblas, same kiel iliajn kriojn ne eblas forgesi...

Kaj per akuta falseto, verŝajne tre simila al tio, kion li aŭdis plurfoje, Saĉjo Lazarev kriis tiel laŭte kaj malvarme furioze, ke Ivano Jegoroviĉ kun tuta sia memregado eĉ iomete tremeris.

— Achtung! Mützen ab! Stillgestanden! Fünfzehn Peitsche! Weiter! Zwei Uhr kniekniestehen!

— Ĉesu! Sufiĉas! Mi tutegale ne komprenas, — diris Lokotkov.

— Ne komprenas? Ne ne komprenas, sed ne kredas, — subite, evidente terure laciĝinte, prononcis Lazarev. — Kiu tion eltenis, al tiu oni ne rajtas ne kredi. Tio estas pri «ĉapojn for» kaj «staru senmove». Pri skurĝoj kaj pri puna sporto. Aĥ, kial diri...

Ili longe silentis.

— Ĉu vi laciĝis? — demandis finfine Lokotkov. — Eble, ni daŭrigu morgaŭ?

— Por kio ankoraŭ morgaŭ min turmenti? Prefere hodiaŭ, — kun malpeza suspiro diris la eksleŭtenanto. — Mi bezonas scii, en kiu mondo mi estas...

— Bone, se hodiaŭ, do hodiaŭ, — paceme konsentis Ivano Jegoroviĉ. — Klarigu, kial la fricoj ĉiuj finmortigadis, sed vin vundis kaj ne finmortigis. En kio vi estas tia speciala?

Lazarev subite ekstaris.

— Tiam nenia konversacio necesas, — rapide kaj trankvile diris li. — Se vi ne kredas, mortpafu min tuj. Mi ja vivis nur en espero, ke mi riparos, ke mi venĝos, sed ĉi tie, certe, neniu kredas kaj ne kredos...

Li eĉ paŝis al la ŝtupoj, sed Lokotkov krietis al li:

— Ĉu mi vin forliberigis? Kie vi troviĝas? Sidiĝu sur la lokon kaj sidu. Li, vidu, estas nervoza, dum ni en ripozloko loĝas. Demando: kial ili ĉiujn finmortigadis, sed vin ne finmortigis? Kaj respondu al la starigita demando.

— Mi jam raportis ja: ili deziris rompi. Kaj por aliaj deziris demonstri: vidu, kiajn akradentulojn ni rompas. Tiel mi pensas.

— Eble, ili varbis vin, Lazarev, tuj?

— Neriĉa demando, — ĵetinte pezan rigardon al Lokotkov, respondis Saĉjo. — Mi ne komprenas, por kio.

Ivano Jegoroviĉ ankaŭ mem komprenis, ke la demando estas «neriĉa», sed ĝi iel per si mem, pro kutimo, elsaltis. Kaj la eksleŭtenanto, kvazaŭ rimarkinte momentan konfuziĝon de Lokotkov, oscedis kaj ree leviĝis.

— Mi iros, — diris li. — La bildo estas por mi klara!

— Tamen vi ne arogantu, — severe ordonis Ivano Jegoroviĉ. — Jen, demando al li ne konvenis. Mi estas ĈK-ano, kaj vi dume, ankoraŭ en tiu ĉi tempo, — emfazis li firme, — estas perfidulo de la Patrujo. Ĉu klaras? Ĉu komprenas vi tion? Kaj ĝis mi esploros laŭ mia konscienco, mi kun vi, Lazarev, kune ne fumos.

Ĉe tio li tute ne memoris, ke li ne havas tabakon eĉ por unu volvaĵo.

— Bone, — konsentis Lazarev, — pardonu min. Ree al mi ĉiaj belaĵoj imagiĝis: kiel mi venos ĉi tien kaj oni min renkontos kun gratuloj, ke mi tiom da popolo bone revenigis al la Patrujo. Interalie, kamarado estro, ilin indus manĝigi, la popolo tre magriĝis.

— Kaj ĉu vi ilin longe ne vidis?

— Sufiĉe longe.

— Kial do vi pensas, ke ili ne estis manĝigitaj?

Lazarev iomete konfuziĝis.

«Arogantulo, — estime pensis Ivano Jegoroviĉ, — neniom faligas sian dignon. Kolera, sed ne timas. Eble, ĝuste li estas tiu plej grava homo por mi?»

La penso estis tiom neatendita, ke Lokotkov eĉ iomete timiĝis, ĉu li elbabilis ĝin voĉe. Sed, evidente, li ne elbabilis, ĉar Lazarev estis okupiĝanta pri sia ŝuo.

— Kion vi tie fosas? — demandis Ivano Jegoroviĉ.

— Varon mi alportis, — diris Saĉjo.

— Kian tian varon?

Sur la tablon antaŭ Ivano Jegoroviĉ li metis grandan surbrustan pendvolvaĵon el maldika medicina laktolo. Lokotkov donis al Saĉjo tranĉileton kaj ĝoje pensis, ke la muro, kiu ĉiam staras inter enketanto kaj prienketato, estas falema kaj ke kun ĉiu minuto de ilia konversacio ĝi pli kaj pli detruiĝas.

Lazarev tiutempe etendis al li foliojn de silkopapero.

— Kio tie? — bonege divenante per unua rigardo, «kio tie», interesiĝis Ivano Jegoroviĉ.

— Ĉio pomalgrande, — penante pli modeste prezenti sian, vere esceptan laŭ majstreco kaj bilda precizeco laboraĵon, respondis Lazarev. — Ĉio ĉi tie ekzistas. Kie mi estis — tie mi registradis skoltajn informojn.

— Malĉifru! — ordonis Lokotkov.

— Tio estas la plej simpla, — diris Saĉjo, — ni tuj al vi la tutan bildon en plenaj koloroj prezentos...

Kaj li komencis priskribi de la Pskova lago al Valga, de Peĉora ĝis la Insulo, de tie al Nevel, al Dno kaj Porĥov.

— Tiel vi ĉion konfuzos, — diris Ivano Jegoroviĉ, — rakontu laŭ ordo.

— Sed mi ĝuste laŭ ordo konfuziĝos, — respondis Lazarev. — Mi havas propran ordon, laŭ tio, kiel la fricoj nian roton peladis. Kaj vi min ne konfuzu, mi eĉ sen tio mian cerban aparaton trostreĉis...

Lokotkov komencis enskribi. La informoj de Lazarev estis kaj interesaj, kaj fojfoje tute neatenditaj. La eksleŭtenanto rakontadis vere «en plenaj koloroj»; kun ĉiu horo de la konversacio al Lokotkov iĝadis ĉiam pli klare, ke lia konversacianto havas precizan okulon, kvazaŭ oni instruis lin esti ne infanteriano, sed bona skolto. Li mense komparadis proprajn informojn kun tiuj de Lazarev kaj komprenadis, ke la knabo nenion mensogas, sed nur precizigas kaj fojfoje sciigas neatenditajn novaĵojn.

Ĉirkaŭ la kvara horo de nokto, kiam ili ambaŭ tute elĉerpiĝis pro laco kaj Lokotkov konvinkiĝis pri tio, ke Lazarev nenie subŝovis al li misinformon, Ivano Jegoroviĉ kondukis la konversacion al sia ĉevaleto — al la lernejo en Peĉki, al la Waffenschule. Kvazaŭ pretere li turnis la konversacion al la spion-sabotista lernejo.

— Kiun vi tie konas? — demandis Ivano Jegoroviĉ. — Kiun vi povas nomi el senditoj sur nian teritorion fare de la faŝistoj?

— Sendita ĉi tien estis, mi supozas, mia plej granda amiko — Kupejko. Li havis planojn, eĉ grandajn planojn, kalkulis, ke oni paraŝutigos lin sur nian teritorion en aprilo.

— Ĉu via Kupejko estas filo de fabrikmastro?

— Filo... de fabrikmastro? — kun miro redemandis Lazarev. — Sed vi...

— Ĉi tie mi demandas! — interrompis sian konversacianton Lokotkov. — Persone mi. Ĉu kompreneble?

— Jes, ĝuste, — plu mirante, eldiris la eksleŭtenanto, — kompreneble.

Li silentis iom, kutimiĝante al la penso, ke lia aspekte kampula interparolanto scias ekstreme multe. Sed Lokotkov rigardis atende, kvankam sen speciala scivolemo, kaj Lazarev daŭrigis.

— Mi same en tiun lernejon havis intencon varbiĝi, — daŭrigis li, — sed oni min ne prenis pro la kruroj. Sed mia Kupejko sukcese iris, li estas lerta radiisto, ĝenerale al teĥniko li emas de la naturo, se ne estus la milito, li, probable, iĝus sciencisto. Ankoraŭ en la koncentrejo li planis post la lernejo paraŝuti en la sovetian malfronton kaj, kapitulacinte, fari grandan radioludon — akcepti al sia triopo paraŝutistan grupon donace al nia komandantaro...

— Precizigu, al kiu «nia» komandantaro? — malmilde interrompis Lazarev-on Lokotkov.

Lazarev sufere ruĝiĝis.

— Al la nia — la sovetia, — diris li post paŭzo.

— Daŭrigu la depoziciadon.

— Mi daŭrigas. Kupejko estis tute malforta en la koncentrejo, ni timis, ke li ne eltenos ilian elprovon. Manĝante tiun lavakvon, per kiu oni nin nutris, li vere ne eltenus. Do ni duonon de niaj porcioj al li dum dek tagoj fordonadis. Por ke el ni ĉiuj unu homo faru utilon.

— Demando: ĉu ili fidis lin?

— Fidis.

— Demando: ĉu via Kupejko ĉirkaŭkuris la esplanadon?

Ree Saĉjo Lazarev ekgapis al Lokotkov: ankaŭ pri la esplanado li scias! Ĉu li mem tie estis?

— Respondu: ĉu li ĉirkaŭkuris la esplanadon?

— Malbone ĉirkaŭkuris. Falis dufoje. Sed la aŭtobiografion ni faris por li fortan, tion ne eblis eviti. Miaj personaj fantazioj estis fiksitaj, jen tio, kiel vi diris, filo de fabrikmastro. Kaj efektive tiu «fabrikmastro» estis fama karuseltornisto en Ĥarkova uzino.

— Vin kiu en la lernejon varbis, persone?

— Persone Kruppe.

— Ĉu viva estas tiu Kruppe, kiel vi aŭdis?

Li rigardis al Lazarev atente: se Kruppe estas viva, la tuta tiu ideo, kiu ree kvazaŭ vekiĝis en Lokotkov, estas kondamnita al fiasko.

— Mi ne scias, ĉu li estas viva, ĉu forsendita, ili tie ofte ŝanĝas homojn, — oscedetante pro laco, respondis Lazarev. — Mi lin, verŝajne, nun eĉ ne rekonus, — tra longa oscedo elparolis la eksleŭtenanto, — mi vidis lin dum ne pli ol minuto, tie, sur la esplanado.

Ivano Jegoroviĉ kvazaŭ ne aŭskultis Lazarev-on. Tio estis tia lia kutima manovro — la plej ĉefan kaj bazan li kvazaŭ preteratentadis. Tamen, li tre laciĝis, preskaŭ senfortiĝis. Ja povis ankaŭ li laciĝi! Kaj ankaŭ la kruroj doloris, ĝenadis la malsanaj kruroj. Diabla medicino! Ili fanfaronadas pri siaj avangardaj atingoj, sed tinkturon kontraŭ reŭmatismo ne elpensis!

— Ĉu Kupejkon vi elpensis aŭ vere estas tia ulo? — interesiĝis li.

Lazarev verve respondis en konfirma senco kaj eĉ aldonis ion pri tio, ke Kupejko verŝajne jam paraŝutis kun siaj subuloj, kaj la germanan grupon akceptis, kaj fordonis ĝin al la sovetia komandantaro, sed Lokotkov plu pensadis siajn pensojn pri tiu Kupejko, pri kiu li sciis multajn detalojn kaj je kiu eĉ iam kalkulis. Sed Kupejko fiaskis, ne eltenis kaj per sia vivo pagis pro minuta flamiĝo. Kaj la vivo malaperis, kaj la afero fiaskis. «Ĉu tiu ĉi, interese, estas same flamiĝema?» — pensis Ivano Jegoroviĉ kaj atente fiksrigardis la vizaĝon de Lazarev, kiun li jam antaŭ ajnaj kontroloj kaj rekontroloj sukcesis ekfidi kaj je kiu firme kalkulis en sia plano...

Tiel ili interparolis plurfoje.

Nun tio estis vere interparoloj, sed ne demandoj de unu kaj respondoj de la alia. Okazadis, ke respondadis ankaŭ Lokotkov al ardaj demandoj de Saĉjo pri la Stalingrada batalo, pri la Leningrada sieĝo, pri usonaj kaj anglaj maraj konvojoj, pri tio, kiam venos la venkaj tagoj.

Kaj ju pli detale kaj longe ili interparoladis, des pli fidadis Lokotkov al la aroganteco de la malfermita rigardo de Saĉjo Lazarev, des pli profunde firmiĝadis li en sia opinio pri la planita de li operaco kaj des pli serioze kontroladis, rekontroladis kaj esploradis ĉion, kio estis ligita kun la spion-sabotista lernejo en Peĉki. Tamen, Saĉjo Lazarev eĉ proksimume ne suspektis la intencojn de Ivano Jegoroviĉ...

### Ĉapitro kvina

— Mian mitraleton redonu, — firme, sed ne arogante diris Lazarev al Lokotkov. — Mi ĉi tien venis kun armilo kaj kun plenaj ŝargiloj.

La suno estis bruliganta ilin kun tuta malavareco de bonvetera junia tago. Inga staris apud Lazarev, ĉi-foje ŝi ne estis fumanta, ŝiaj okulegoj same rigardis al Lokotkov humile kaj eĉ pete. Tian esprimon de la okuloj de Ŝanina Ivano Jegoroviĉ neniam rimarkis antaŭe.

Diablo ilin prenu! Ĉu li povis klarigi, ke dum ĉiuj ĉi noktoj li pensadis pri Lazarev tute ne kiel pri mitraletisto en arbara partizana batalo. Oni faligos la ardan knabon — kaj adiaŭ la tuta plano. Sed kio estos, se li ne permesos?

— Mi pripensos, — diris Ivano Jegoroviĉ kaj mem miris, kiom similas lia voĉo al la voĉo de iu fama aktoro, kiu en kinofilmo ludis burokraton. — Mi pripensos! — ripetis li, preskaŭ aldoninte «kaj ricevos aprobon» el la sama komedifilmo. — Post horo vizitu min...

Lazarev deziris ion prononci, sed nur subpremis suspiron kaj ekpaŝis al la lignodomo, en kiu lokiĝis lia plotono. Nun la brigado okupis vilaĝon, ĝuste tiun, kie iam loĝis Nedojedov-oj kaj kie Lokotkov mortpafis la ebrian policiston. En la domo estis kaj partizana hospitalo, kaj la stabo; la brigadestro loĝis lukse — en mezanineto, kvankam multaj ankoraŭ loĝis en terkabanoj: pli ol du mil homoj! La germanoj en tiuj distriktoj forestis, ĉi tie denove regis la Soveta potenco.

— Kial vi ne fidas Lazarev-on? — demandis Inga el malantaŭ lia ŝultro.

— Sed kial vi decidis, ke mi ne fidas? — preskaŭ kolere respondis li. Kaj pensis, ke li atendis tiun stultan demandon ekde tiu momento, kiam li komprenis, ke Ŝanina iras post li.

— Ĉu intuicio de ĈK-ano? — aŭdis li ŝian aŭdacan voĉon.

Ŝajne necesis respondi. Kaj Ivano Jegoroviĉ turniĝis al ŝi, por «komprenigi», kiel li esprimadis, sed nenion respondis kaj ne komprenigis. Li ekvidis ŝian vizaĝon, la vizaĝon de alia junulino, la vizaĝon ne de la kolera Inga, kiu per krudaj vortoj defendadis sin kontraŭ trudiĝemaj amindumantoj kaj eĉ iam batadis, gratvundante kun katina feroco, sed la veran vizaĝon de Inga — malfermitan, konfuzitan, malgajan, kun sinĝena kaj eĉ timema rideto.

«Jen Lazarev! — subite ĉesinte koleri, pensis Ivano Jegoroviĉ. — Jen bravulo!» Kaj, nesingarde subridinte, demandis:

— Sed kial vi ĝuste al Lazarev pri lia fideleco kaj patriotismo ekkredis? Antaŭe ĉiuj knaboj por vi estis babilemuloj, fanfaronuloj kaj huliganoj, sed nun ĝuste al Lazarev mi donu armilon? Kial tiel?

Ili estis irantaj malrapide, trans la vilaĝan barilon, al la arbareto, post kiu estis komenciĝanta pinglarbaro, al la terkabanoj, en kiuj dum someraj varmegaj tagoj estis ne malpli bone, ol en la vilaĝo Dvoriŝĉi.

— Kial? — perplekse prononcis Inga. — Mi ne scias, Ivano Jegoroviĉ. Sed nur... ŝajnas... al li ne eblas ne kredi...

Lokotkov deflanke ĵetis rigardon al sia tradukistino. Kaj rimarkis ne nur novan esprimon de ŝia vizaĝo, ne nur humile mallevitajn okulharojn, sed ankaŭ hararanĝon tute alian, kun hardislimo meze, kun dense volvitaj harligoj super la oreloj, kun harligoj de koloro de matura tritiko — harligoj, kiujn dum ĉiuj ĉi longaj jaroj kamarado Ŝanina kaŝadis aŭ sub vintra klapĉapo, aŭ sub somera soldata stretĉapeto, ĉiuokaze, neniam antaŭ tiu ĉi tago Lokotkov vidis ajnajn harligojn ĉe Inga. Li eĉ ekdeziris demandi ŝin pri tiuj harligoj kaj pri tio, kiel ŝi sukcesadis tiel lerte kaŝi ilin, tamen por estro tia demando aspektus nesolida, sed ĝuste hodiaŭ Lokotkov devis esti kaj solida, kaj neatingebla, kaj eĉ senanima — burokrato...

Devancante ilin, marŝante sentakte, proksimiĝante al la landvojo, kondukanta al Razvilje, pasis du plotonoj kun mitraletoj, pretertrotis gluglante fama partizana ĉevalino Roza, trenanta droŝkon kun mitraloj kaj kun sanitarinstruktorino Sanjo, tiu svingis la manon:

— Ĝis revido!

Inga estis malkviete serĉanta per la okuloj. «Aleksandron ŝi serĉas», — pensis Lokotkov kaj subite kun doloro, kvazaŭ li estus ne ĈK-ano Lokotkov, sed Lazarev, imagis al si, kiel Saĉjo kuŝas nun sola en malplena domo, de kie la knaboj iris al la batalo, kiel li rigardas al la plafono kaj per kiaj vortoj insultas la trosekurigemulon, senanimulon, kanajlon kaj tedulon Lokotkov-on, kiu eĉ ne vidis malfeliĉon, nek faŝismon gustumis, sed kaptis je la gorĝo kaj sufokas, ne lasas spiri. «El lia pozicio tio estas ĝusta, — rezonis Ivano Jegoroviĉ, — tute ĝusta, sed tamen poste li eble komprenos».

— Kien vi defilas? — demandis li, ree rimarkinte Inga-n apud sia ŝultro.

— Nenien, — respondis ŝi, — mi simple iras. Ĉu estas malpermesite iri?

— Do, jen tiamaniere, — abrupte haltinte, diris Lokotkov. — Ĉu vi min aŭskultas?

— Aŭskultas...

— Vi promenos nun kun Lazarev. Tio estas tasko por vi, kiel por ĈK-anino. Kaj faru, ke li havu neniajn tiajn humorojn.

— Kiaj tiajn humorojn? — malŝate demandis Inga. — Se oni ne konfidas al homo armilon, do kiu li estas? Kiun oni en li subkomprenas?

— Kaj tio estas demando, kiun mi post horo al li klarigos. Sed li devas scii laŭ via rilato, ke ni lin fidas. Kaj ankaŭ vi tion komprenu.

— «Silente kaŝu en la kor'», — kolere komencis ŝi, sed li interrompis ŝin per tiu voĉo de kinoburokrato, kiun li antaŭnelonge trovis en si. Li prononcis:

— Ni havas ofican interparolon, kamarado Ŝanina, sed ne ŝercan. Plenumu!

— Jes, kamarado! — mirigite, kvazaŭ ne rekonante Lokotkov-on, prononcis Inga kaj turniĝis malantaŭen.

Post ĉirkaŭ kvardek minutoj ili venis ambaŭ kune. Lazarev rimarkeble gajiĝis, sed tamen estis pli ol diskreta, kaj Inga, demandinte, ĉu ŝi povas esti libera, forlasis la terkabanon. Ĝuste forlasis, tiel ŝi levis la kapon kaj tiel pufigis la etajn naztruojn de sia kuspita nazo, kiam Lokotkov per sia nova voĉo permesis al ŝi foriri.

— Nu, do kiel? — demandis Ivano Jegoroviĉ Lazarev-on. — Ĉu ni plu ofendiĝados, Saĉjo?

La eksleŭtenanto silentis.

— Mi vin ne lasos al batalo, — diris Ivano Jegoroviĉ, — kaj ne tial, ke mi vin ne fidas. Mi vin ĉi tie bezonas — vivan kaj sanan.

Lazarev ĵetis atentan rigardon al Lokotkov.

— Vi devas al mi detalan mapon fari. Indiki sur ĝi ĉiujn viajn skoltajn informojn. Tio estas peniga laboro. Kaj ankaŭ viajn kunirintojn atente pridemandu...

— Miaj kunirintoj, kiel normalaj soldatoj, jam batalas...

— Silentu. Ni dume havas homojn por militi. Sed la mapon fari devas ĝuste vi. Kaj en viva stato.

Saĉjo plu rigardis. Li estis pure razita kaj odoris per ia konata odoro. Tiu odoro obsedis Ivanon Jegoroviĉ-on ĝis la fino mem de la interparolo. Nur forakompanante Saĉjon el la terkabano, Lokotkov rememoris: flakonon da tia parfumo, ŝajne «Majfloro», havis Inga.

Kaj vespere la soldatoj aranĝis amatoran koncerton, kiu iĝis solkoncerto de Lazarev. Lokotkov sidis apud la brigadestro — severa kaj saĝa amiko de Ivano Jegoroviĉ, kaj ili nur interŝanĝadis rigardojn kaj puŝadis unu la alian per la kubutoj. Kvankam tute ne elstara estis la voĉo de Lazarev, tute ne, nenio speciala, tamen liaj kantoj ŝiradis la animon, en ili aŭdiĝis kaj amara malfeliĉo, kaj tia despera kuraĝo kaj aŭdaco, kaj tia subita ĝojo, ke la soldatoj, kuŝantaj sur la rosa herbejo, eĉ subite kriis «hu ra», kaj unu el ili alportis al la artisto skatolon da germana kondensita lakto, por ke tiu ne trostreĉu sian valoregan «najtingalan» gorĝon. Oni kriis «bis» senfine. Lazarev ne afektis kaj ne ŝajnigis sin artisto, kaj kiam li tro laciĝadis, li subite rakontadis mallaŭte kaj simple, kia estas la faŝista kaptiteco, kaj, rakontinte, demandadis pli laŭte tiujn, kun kiuj li ĝin spertis:

— Jaroŝenko, ĉu mi ĝuste rememoras? Zubarev, ĉu tiel?

Kaj el la rosa, malvarmeta obskuro aŭdiĝadis:

— Ĝuste! Kantu «Kaptiĝon»!

— Mi kantos.

Kaj li kantis:

Aĥ, kaptiĝo, vi, mallibero,
Mallibero vi morta, fia...
La amiko murdiĝis hieraŭ,
Kamarado, amiko mia...
Li l' okulojn malfermis pene,
Kaj en sia lasta impeto,
Retenante sin por ne sveni,
Testamentis sian precepton...

— Unuaranga propagandisto, — diris al Ivano Jegoroviĉ la brigadestro. — La knabojn eblas eĉ tuj konduki en batalon...

Kaj Lazarev kun fajfado estis kantanta jam koncentrejan satiran kanzoneton:

Kiel suno de l' ĉielo
Vi, terpom', varmigas min.

Estis kaj ridinde kaj timinde, kaj Inga Ŝanina en surĵetita sur la ŝultrojn uniforma palto rigardis sendeŝire al lia pala, iom turnita supren vizaĝo, prilumita per du trofeaj germanaj benzinaj lampoj, rigardis kaj ne povis kompreni, kiel sukcesis la homo, ankoraŭ juna, preskaŭ knabo, elteni ĉiujn ĉi monstrajn elprovojn, senditajn al li de la sorto, kaj ne rompiĝi, plu rigardi al la mondo per aŭdacaj okuloj de lernejano, kanti, kiel ekkantis li hodiaŭ, transforminte la tutan brigadon en ĥoron, kiu kunkantis kun li minace kaj potence:

Kie arbaroj, marĉoj kaj glataĵoj
Sterniĝis sub varmeg' aŭ neĝa spac' —
Nun trupoj partizanaj kun kuraĝo
Jam kreskas nevenkeble kaj sen lac'...

Poste, en malfrua nokto, preskaŭ ĝis la mateno, ŝi iradis kun li en densa nebulo aŭ sidadis sur arbotrunko, faligita kaj senŝeligita por partizana konstruaĵo, rigardadis supren al malproksimaj steloj, kiuj kvazaŭ naĝis trans la nebulo, kaj por ŝi estis strange, ke Lazarev eĉ ne tuŝis ŝian kubuton, eĉ ne intencis brakumi, estis strange, ke li rakontis nenion el siaj travivaĵoj, estis strange, ke li alparoladis al ŝi ne en la loka kutima maniero, sed ceremonie kaj malkrude, kaj nur kantadis pecojn de iuj forgesitaj, malnovaj kantoj, kun vortoj, kiujn oni nun ne prononcas, kaj eĉ ne nur nun, sed eĉ la avinoj ilin, eble, forgesis. Ŝi diris al li pri tio, li lace ridetis:

— En la koncentrejo estis malsamaj rusoj. Ankaŭ ne niaj estis...

— Sed kiaj?

— Kiuj ne deziris militi kontraŭ la Soveta potenco. Elmigrulaj idoj. La gepatroj fuĝis en la dek oka aŭ la dek naŭa jaro, kaj tiuj ĉi plu vagas.

Kaj li ekkantis nelaŭte, kvazaŭ kanti por li estis pli simple, ol vortumi:

Konversoj longaj sen parol',
Reson' de amo sen esprimo,
Kaj de juni' vespera mol',
Delir' unua de l' animo...

Ŝi aŭskultadis, mallevinte la kapon, ŝrumpinte sub la kruda drapo de la uniforma palto, kaj petadis kanti plu, ĉar al ŝi venadis timo, ke finiĝos tiu ĉi nokto, tiom malsimila al ĉiuj militaj noktoj, ke foriros kun tagiĝo tiu ĉi aroganta-modesta homo, sciante nenion kaj pri Heine, kaj pri simfonia muziko, kaj pri helena arkitekturo, ne leginta Erneston Hamingway-on, konfuzanta Leskov-on kun Ĉeĥov, foriros kaj neniam revenos, lasinte ŝin, koleran Ŝanina-n, knabino-vidvino, kaj ŝi plu pridemandados kaptitojn, skribados per malbona plumo sur malbona papero kaj atendados la venkon nur por ree lerni en la latinid-ĝermana fakultato, kiu ekde tiuj ĉi tagoj ne plu interesis ŝin.

— Ĉu vi ekdormis? — demandis li subite el malproksime.

— Ne, tute ne! — respondis ŝi kaj ne rekonis sian voĉon, kvazaŭ ĝi ne krudiĝis dum tiuj ĉi jaroj, kvazaŭ ŝi ree hejme, en Leningrado, sur strato Kiroĉnaja, deiris de la piano en sia blu-blanka ĉambro. — Ne, mi ne ekdormis...

— Ni iru, vi frostiĝos, — aŭdis Inga.

Ŝi leviĝis, iomete ofendiĝinta. Eĉ en ŝiaj lernejaj jaroj al ŝi neniu el ŝiaj tiamaj knaboj unua proponadis iri hejmen.

— Tempas dormi, — tute seke prononcis Lazarev. — Mi akompanos vin, kaj poste mem kuŝiĝos.

Kaj aldonis post paŭzo:

— Ne indas por vi kaj mi promeni. Oni al mi ne konfidas eĉ mitraleton, ne dirante eĉ pri...

— Mi ne komprenas, — diris ŝi, — mi ne komprenas, pri kio vi diras.

— Pri multo, — respondis li jam malmilde. — Oni imputos diablo scias kion. Ĉu vi pensas, ke mi ne divenas? Kiel en libro leprulo iradis kun sonorilo: jen iras leprulo. Same mi — estis en kaptiteco...

— Sed kion vi diras? — preskaŭ kun malespero prononcis ŝi. — Vi ne devas tiel pensi. Tiel eĉ vivi ne eblas...

— Sed ĉu mi pensas, ke eblas? — amare respondis li...

Kaj, rapide turniĝinte, li ekpaŝis al sia lignodomo, ne adiaŭinte, ne dirinte eĉ vorton, kvazaŭ oni vere ne fidis lin.

Kaj matene alflugis en la brigadon subkolonelo Petuŝkov, por konsilado kaj helpado al Ivano Jegoroviĉ en ties ĉiutaga, ordinara, milita, multpena laboro, kaj lin, promociitan dum la pasinta tempo, sur la arbara aerodromo estis atendanta la ĉefleŭtenanto, havanta ekstreme fermitan kaj streĉitan aspekton. Lin estis renkontanta ankaŭ la brigadestro, kun kiu Ivano Jegoroviĉ iomete faciligis la animon dum la atendado de la aviadilo, ĉar ankaŭ la brigadestro ne ŝatis Petuŝkov-on, eĉ iam dirinte pretere pri li, ke ekzistas iuj kun groŝa municio kaj rubla ambicio.

Ĉi tie por klara fluo de nia rakonto nepre necesas noti, ke la tempo, pri kiu temas, estis malfacila ne nur en la senco de kruela kaj terura milito kun senekzempla en la tuta homa historio longeco de frontoj — de la Barenca ĝis la Nigra maro, sed ankaŭ tial, ke la jaroj de la personkulto de Stalino, kun ties suspektemo pri homoj, naskis specialan kaj, malfeliĉe, disvastiĝintan karakteron de formalisto, kvazaŭ ne rimarkanta la grandegan kaj vivokrean leviĝon de nia militanta lando, formalisto de obtuziĝinta animo, kiu eĉ en la plej bela kaj alta afero suspektadis nur malaltan kaj mizeran, suspektendan, malpermesendan kaj punendan.

Al tiu speco de suspektemaj formalistoj apartenis ankaŭ subkolonelo Petuŝkov, rapidege leviĝanta en rangoj. Beleta, kun krispaj haroj kaj maldika ovalo de la vizaĝo, sur kiu ĉiam floris sana kaj fortika ruĝo de bone nutranta sin kaj plenumanta konvenan fizikan reĝimon fifama «harmonia homo», kia sendube opiniis sin la malamiko de Ivano Jegoroviĉ kaj ties, kiel tio nomiĝas, plena antipodulo — Petuŝkov.

Neniu sciis, kiu el «avinoj» de tiu malbonmemora estraro favoris Petuŝkov-on, antaŭ kiuj li malfermadis pordojn laŭmezure kompleze kaj al kiuj li solide, sed ankaŭ rapidmove donadis alumeton por bruligi cigaredon. Oni ne scias ankaŭ ĝis nun, al kiu el la «avinoj» rigardadis li per la plej fidelaj okuloj, en kiuj eblis legi, ke li eĉ la vivon ne domaĝas por la amegata «avino», sed estas sendube, ke iu ja favoris lin, kaj kondukadis, tenante je la kubuto, kaj instruadis — iru, infaneto, per la piedoj, paŝu kuraĝe, kiam vi iĝos fortika kaj forta, ni donos al vi grandan vojon, kaj dume penu esti pli proksime al la fricoj, estu tie, kie estas malfacile, dum ni vin nutros kaj subtenos kaj neniam vin forlasos...

Tio estis ĝuste tiel, ĉar ne por la afero penadis Petuŝkov, sed nur por si, ekskluzive por si, celante tiun akiritan en la partizana lando predon bele montri en la ĉefurbo al la «avinoj», paŝi antaŭ ili per la fortikiĝintaj piedoj kaj ĝojigi per inteligenteco, rapida iro kaj eĉ singarda kuraĝo, por ke propono por ordeno, ekzemple, venu de la partizana stabo, sed ne de la «avinoj» mem, kiel ili pri tio, probable, instruis sian lertan nepeton.

Subkolonelo Petuŝkov mem opiniis sin klera homo kaj rekomendadis «kleriĝi» eĉ al partizanoj, asertante, ke se homo ekdeziros, tiam ankaŭ ĉi tie, en sovaĝaj, arbaraj kondiĉoj, li trovos tempon «prilabori sin», ĉar la tempo estas faktoro nerevenigebla kaj junecon de la cerbaj sinuoj ankoraŭ neniu sukcesis restarigi. Havante vastan rondon de interesoj, Petuŝkov ludadis al siaj diboĉantaj «avinoj» pinĉinstrumentojn kaj kantadis ciganajn romancojn, ne sen komikeco turnante la koksojn kaj la ŝultrojn, sciis iujn simplajn kanzonetojn kun spritaj vortoj kaj foje pro distriĝo venis eĉ en la arbaran landon kun frizitaj haroj, kies tritik-ora koloro speciale gajnadis post prilaboro fare de porvirina frizisto per speciala ilo. Estis klaĉuloj, kiuj flustris, ke tiu frizado ludis nemalgrandan rolon en la historio de leviĝo de Petuŝkov, ĉar li estis rimarkita de la vivkunulino de unu el la «avinoj» ĝuste pro tiuj molaj kaj silkaj bukloj. Tamen, klaĉuloj multe mensogas pri siaj sukcesaj kamaradoj; verŝajne, pro envio, ĉar neniu ja disputas pri, ekzemple, erudicio de Petuŝkov aŭ pro tio, ke li ofte havis en kelkaj demandoj sian specialan opinion. Tiel, Petuŝkov plurfoje diradis, ke la tiam famega versaĵo de Simonov «Atendu min» aŭ la amegata de la militantoj versaĵo de Surkov «Sed ĝis mort' estas nur paŝoj kvar» lin persone, subkolonelon Petuŝkov-on, neniel kontentigas kaj kontentigi ne povas.

— Simonov ĵetiĝis al mistiko, — kun laca rideto sur la belaj kaj dikaj lipoj asertadis la subkolonelo, — ja tio, kamaradoj, estas ne versaĵo, sed sorĉaĵo, magia formulo. Ne, ne nia ĝi estas, ne nia. Mi tion ankaŭ al Koĉjo mem diris, mi diris al li, ke ne tiujn kordojn li tuŝas, ne tiujn. Kaj al Aleĉjo mi diris — tio estas defetismo, kaj nenio alia, vi min pardonu, mi al vi simple diras, en soldata maniero. Sed ĉu ili, tiuj famaj verkistoj, kredos al soldata vorto? Ili havas reciprokan subtenon, por bona amiketo ili ne avaros dolĉan kuketon. Kaj ili ne ĝeniĝas, ĝuste tiel publikigas; ekzemple, «Memoru, Aleĉjo, la vojojn Smolenskajn» dediĉita al A. A. Surkov. Kia povas esti kritiko en tiaj kondiĉoj, tio estas eĉ ridinda...[20]

Komponiston Ŝostakoviĉ-on subkolonelo Petuŝkov iom agnoskis pro lia fama Leningrada simfonio, sed tamen kun rezervoj, ke Dmiĉjo, certe, faris paŝon antaŭen, sed formalismon li, certe, ne venkis kaj apenaŭ venkos, ĉar la supremenciita Ŝostakoviĉ tamen estas «ne nia».

— Ne, ne nia li estas, — kun suspiro diradis Petuŝkov, — kaj per vortoj, karaj kamaradoj, tie nenio klarigeblas. Necesas senti.

Tre multajn famajn homojn li nomadis per antaŭnomoj, asertante, ke ili persone al li voĉlegas siajn verkojn kaj plenumas verkitan de ili muzikon. Iuj al tiuj rakontoj de Petuŝkov kredis, aliaj ne tute, la triaj nur ridetadis, kompreneble, forturniĝinte. Ŝatis Petuŝkov enŝovi ankaŭ historieton, kiun eĉ ne eblis kontroli, kaj ree troviĝadis tiaj, kiuj kredis, sed renkontiĝadis ankaŭ Lokotkov-oj — tiuj tute ne kredis kaj eĉ ne opiniis necesa esprimi ian aprobon aŭ admiron pri lerteco de la estro.

Iam Petuŝkov faradis al la operaculoj longajn moralinstruojn, notante iliajn misojn kaj erarojn. Fojfoje eĉ laŭdis. Sed tio okazadis iel strange: li laŭdis pro senvaloraĵoj, sed skoldis pro vera laboro.

— Jen, tiu komprenas! — kun facila ironio diradis pri li kelkaj subuloj.

Ekzistis ankaŭ tiuj, kiuj obĵetadis. Tiujn Petuŝkov elaŭskultadis kun sarkasma mieno kaj kun unu levetita brovo, kiel ŝatis fari unu konata de li rangulo. Li nur elaŭskultadis. Sed dum la aŭskultado estis rimarkeble, ke Petuŝkov ne aŭskultas.

Sed la plejmulto preferis silenti. Kontraŭdiri al Petuŝkov pro lia proksimeco al la estraro kaj pro lia rankoro ne ĉiu kuraĝis. Multaj konsciis, ke la sorto de la beleta kamarado Petuŝkov preparis al li grandan kaj larĝan vojon, al kiu li povas kaj kunpreni, kaj lasi, kaj simple per la ŝultro forpuŝi sur la vojrandon, eĉ tiel, ke ne eblos elrampi el la ĉevoja foskavo.

Inter Ivano Jegoroviĉ kaj Petuŝkov jam dum la unua konatiĝo kreiĝis, kiel tio nomiĝas, malsanaj rilatoj. Tio okazis tial, ke Lokotkov al instrukciado de la aganto, nenion scianta pri la partizana vivo, rilatis malvarme kaj neniom flate, kaj liajn konsilojn, donitajn en formo de lakonaj ordonoj, ne nur ne plenumis, sed eĉ iel tute malrespekte ridetis. La konsiloj vere estis ne taŭgaj, sed rideti Lokotkov, certe, ne devus, speciale post la okazo kun tiu vilaĝestro, kiun li apenaŭ ne perdis, per kio li, laŭ vortoj de Petuŝkov, «preskaŭ» malvenkigis plene siajn partizanojn.

— En milito «preskaŭ» ne valoras, — obĵetis Ivano Jegoroviĉ.

Dua batalo okazis inter ili rilate de la jam menciita de ni ŝtelita doktoro Paŭlo Petroviĉ Znamenskij, kun kiu Petuŝkov ekdeziris konatiĝi persone kaj kiu al Petuŝkov ne plaĉis per tio, ke en la konversacio li estis «netrankvila», kaj ĉefe, per siaj nobelaj personaj donitaĵoj. La avo de Paŭlo Petroviĉ estis cara generalo, la patro — cara subkapitano, kaj la onklo de la patrina linio loĝis eksterlande ekde la mil naŭcent naŭa jaro. Ĉio ĉi kondukis Petuŝkov-on al iuj pensoj, analizinte kiujn, kamarado Petuŝkov venis al konkludo, ke doktoro Znamenskij estis sendita en la brigadon de la germana spiona servo.

— Kiele! — miris Lokotkov.

— Kio «kiele»?

— Forte!

— Mi vin ne komprenas, kamarado ĉefleŭtenanto.

— Kio do estas nekomprenebla? Mi tuta estas ĉi tie!

— Mi ne komprenas vian tonon!

— Sed ĉu mi havas ajnan tonon? Vere, la avo estis generalo, sed mortigita de la germanoj jam en la dek kvara jaro. La patro estis subkapitano, artileriisto, same mortigita de la germanoj en la dek sepa. Kaj la patrino estis italdevena — italino, kaj ŝia frato, ekde kiam en la naŭcent naŭa jaro naskiĝis en Italio kiel malplej aĝa en la familio, ekde tiam, nature, tie plu loĝas.

Petuŝkov penis sarkasmi:

— Ĉu vi ĉion tiel pri ĉiuj parkere scias?

— Ne, ne ĉion, — trankvile respondis Lokotkov. — Sed mi multon scias.

— Kaj al Znamenskij vi fidas?

— Kiel al mi mem.

— En nia tempo, kiam eĉ al la propra patro... — ekkoleris Petuŝkov, sed Ivano Jegoroviĉ ne permesis al li findiri. Kun griziĝinta vizaĝo li paŝis al la estro kaj diris tiel, ke Petuŝkov eĉ enpremiĝis per la dorso en la humidan muron de la terkabano:

— Vi mian patron ne kroĉu, kamarado majoro, mi vin konvinke petas. Kaj ĝenerale tiun absurdaĵon pri...

Ne findirinte, li eliris kaj longe ne revenadis, malvarmigante sin en humideco de aŭtuna pinglarbaro kaj penante ne pensi tiujn kolerajn pensojn, kiuj kontraŭ lia volo aperadis en li, kiam oni lin, atestinton kaj partopreninton de mirindaj homaj heroaĵoj, devigadis pensi pri homoj malnoble kaj malbone.

Sed ĉiujn ĉi etajn kaj eĉ relative grandajn koliziojn kaj bataletojn tute eblis opinii nur floroj. Fruktoj maturiĝis pli poste, tute nelonge antaŭ la apero en la brigado de Saĉjo Lazarev kun la alkondukita de li «armeo».

Tiam okazis tiaj cirkonstancoj, ke dum foresto de Ivano Jegoroviĉ, sed en ĉeesto de tiam ankoraŭ majoro Petuŝkov al la brigado kaj, kvazaŭ intence, al Petuŝkov mem kun ties alveturintaj kunuloj eliris por kapitulaco kvar bone armitaj ruĝarmeanoj, siatempe kaptitaj de la germanoj. Ili eliris kun flugfolioj-paspermesoj, laŭ la ordo, kaj ankaŭ iujn sufiĉe gravajn skoltajn informojn ili havis en rezervo. Petuŝkov mem okupiĝis pri ilia registrado, kaj kiam Ivano Jegoroviĉ revenis el sia malfacila rekognosko, fariĝis tiel, ke la venintoj kun paspermesoj nur «post longa rezistado estis senarmigitaj kaj kapitulacis».

— Jen kiel! — miris Lokotkov, elaŭskultinte de sia subulo Kukuŝkin rakonton pri la evento. — Ĉu ankaŭ vi tie estis?

Kukuŝkin tie, memkompreneble, ne estis.

— Do kiu estis?

Estis ekskluzive la alveturintoj.

— Kiaj bravaj knaboj, — diris pri ili Lokotkov al Kukuŝkin. — Kiel ili kuraĝis kun pistolaĉoj kontraŭ mitraletoj. Ĉu ankaŭ grenadojn tiuj havis?

— Nepre havis, — diris Kukuŝkin. — Po du por ulo.

La alveturintoj tamen la version de sia ĉefo ne konfirmis. Petuŝkov eĉ ne informis ilin pri ĝi. Kaj tiam Ivano Jegoroviĉ subite furioziĝis. Al li tio okazadis malofte, tiel malofte, ke li eĉ ne povis kompreni, kio al li fariĝas, kiam li ĵetiĝadis en la nigra, kvieta, malseka arbaro, kaj ĝemadis ne pro fizika doloro, sed pro moralaj neelteneblaj suferoj. Ni jam skribis, ke «dum ektimo» Ivano Jegoroviĉ eĉ neniom ŝanĝiĝadis en sia konduto. Sed dum spertataj de li moralaj suferoj, dum tio, kio nomiĝas rimorso, Lokotkov neniam povis regi sin. Li eĉ sakradis, kion li malŝategis, eĉ plorsingultadis kaj plu iradis en la nigro de la aŭtuna partizana nokto, ĝis tute perdis la fortojn kaj falis elĉerpita sur putrantan trunkon de maljuna betulo, sur kiu li malsekiĝis plene sub obtuza, egala pluvo, nenion aŭdante kaj nenion sentante, sed nur suferante anime, «emociiĝante», kiel li mem kvalifikis tiun sian staton poste. Iaj bestetoj snufadis en la humida nokta obskuro, verŝajne, ne dividinte inter si manĝaĵon, malvivaj arboj strange lumis per lakta lumo, Lokotkov plu suspiradis kaj pensadis, ja li havis edzinon kaj kreskantajn filojn, estis tre malfacile ĝismorte batali kontraŭ tia homo, kiel la majoro, sed tamen, suspirante, li decidis ekbatali, same deirante de la meditoj pri tio, kio al la milito utilas, kaj kio malutilas.

Matene li diris al Petuŝkov:

— Ĉi tie sen vodko ne eblas kompreni. Kia povis esti farita rezisto, se ili havas kaj paspermesojn kaj skoltajn informojn. Mi kontrolis — ĉio estas ĝusta. Tre similas al tiu historio, pri kiu mi al vi raportis, apud Vologdo ĝi okazis.

Prononcinte ĉion ĉi, li atendis eksplodon de estra kolero, sed Petuŝkov silentis. Kaj ne estis sciate, pri kio li parolu plu.

Post granda kaj sufiĉe ĝena paŭzo Lokotkov interesiĝis:

— Do, kiel ni agu?

Kaj ree respondo ne sekvis. La subkolonelo nur enigme rigardis al Ivano Jegoroviĉ. Enigme kaj senkolere. Kaj ekvidinte tiun promesoplenan kaj eĉ karesan rigardon, rekoninte subite ĝian sencon, Lokotkov definitive komprenis, en kiun terurantan moralan abismon tiras lin la subkolonelo. Personan heroaĵon — jen kion bezonis tiu beluleto.

— Rilate la demandon pri fido, — raŭkete prononcis Petuŝkov. — Ĉu al ili vi kredas, kaj al mi ne kredas?

— Rilate la demandon pri fido, — respondis Ivano Jegoroviĉ. — Mi kutimiĝis kontroli. Se ili mem venis — tio estas unu kulpo, vi tion scias ne malpli bone, ol mi. Sed se oni prenis ilin per forto — estas alia kulpo, tute alia, kaj pli granda puno pro ĝi, tion vi same scias. Kaj koncerne de maljusteco, do mi neniel povas ĝin allasi, ĉar la paspermesojn disĵetas mia Soveta potenco, kaj mi pri ties promesoj responsas, estante komunisto.

— Kaj kiu estas mi? — kriis Petuŝkov.

— Mi ne scias, — post malgranda paŭzo respondis Ivano Jegoroviĉ kaj eliris, forbruliginte post si la pontojn kaj lasinte Petuŝkov-on en furiozo kaj anima ĝeniĝo.

«Li ankoraŭ demandas, kiu li estas! — kun kolero pensis Ivano Jegoroviĉ. — Ankoraŭ postulas respondon! Normala malkuraĝulo — jen kiu li estas, ĝuste tiel mi devus al li diri: poltrono vi estas, subkolonelo, kaj nenio alia!»

Sed kia estis lia mirego, kiam li ekvidis je ne pli ol horo post tiu ĉi konversacio la subkolonelon dum aeratako al Dvoriŝĉi de sturmaj aviadiloj de la germanoj, decidintaj en tiu ĉi tago fini la partizanan neston kaj enpeli restaĵojn de la brigado reen en la marĉan kampadejon. La sturmaviadiloj iris onde kaj faradis tute ĉion, kion ili deziris: kaj bombojn ĵetadis — tiuj, kiuj estis pli alte, kaj per mitraloj pripafadis — tiuj, kiuj flugis malalte, kaj pafis el kanonoj. Sed subkolonelo Petuŝkov staris antaŭ la lignodomo, brulanta per malhelruĝa, furioza flamo, kaj kun trankvila intereso rigardis al la detruado de Dvoriŝĉi, neniom, evidente, timante pri la propra vivo. En lia mano ial estis pistolo, sed li pri ĝi, verŝajne, forgesis. Lia bela vizaĝo eĉ ne griziĝis en tiu senespera infero, la haroj kuŝis per glataj ondoj, la rigardo estis esprimanta nur scivolon kaj nenion plian. Kaj kiam post du horoj la punistoj ekiris al Dvoriŝĉi, por likvidi, kiel ili pensis, la restaĵojn de la brigado, la sama malamata de Lokotkov Petuŝkov, akirinte snajperan fusilon, okupis por si pozicion sur maljuna densfolia tilio kaj el tie kalkuleme, sen hasto, malvarmsange kaj lerte mordadis la fricojn, kiam iu el ili elŝoviĝadis, kaj en necesa tempo malsuprengrimpis sur la teron, bruligitan de la batalo, kaj ekkuris kune kun la partizanoj de Jevtjuŝko fini la renversitajn punistojn. Ĉi tie, en tremolaro, rimarkis Ivano Jegoroviĉ la vizaĝon de sia malamiko kaj memorfiksis ĝin por longe, kvazaŭ fotis la esprimon de trankvila, malica eksciteco kaj la morditan lipon.

Ĉe noktiĝo, kiam ĉio tute kvietiĝis, eĉ incendioj finbrulis, kaj nur haladza fumo estis rememoriganta pri la malfacila tago, ili ambaŭ interpuŝiĝis apud la kuirejo. «Kaj por kio vi vivu kiel avina nepo? — pensis Ivano Jegoroviĉ. — Ja el vi povus deveni homo?» Sed homo, certe, el Petuŝkov ne rezultis. Ankaŭ ĉi tie, kie oni alportis al li ne tiel kaj ne tian barĉon, li ekkriegis al la kuiristo, ankaŭ ĉi tie li komprenigis, kun kiu ili havas aferon, ankaŭ ĉi tie li postulis senprokrastan kaj severan punon de la kulpuloj...

Kun peza sento de anima pelmelo Ivano Jegoroviĉ eksidis por fumi apud puto, ĉe kiu estis lavantaj sin ĵus elirintaj el batalo partizanoj. Tie li aŭdis interparolon pri Saĉjo Lazarev, kiu, arminte sin per Mosin-fusilo[21], tamen enmiksiĝis en la batalon kaj nun disponis jam du germanajn mitraletojn kaj sennombran kvanton da magazenoj, kiujn li ĉiam rekaŝadis en mallumo, evidente ne esperante al regula provizado en estonteco.

— Kiel hundo oston rekaŝadas, — kun subrido aŭdis Lokotkov densan voĉon de mitralisto Ĥozrjakov. — Kiam li rimarkas, ke ni vidas, alian kavon fosas.

Alia, nekonata voĉo respondis:

— Li ankaŭ grenadojn por si akiris — tutan amason. En funga korbo li ilin trenis.

Iom poste Ivano Jegoroviĉ faris mallongan enketon. Saĉjo ĉion konfesis, kaj pri la grenadoj li diris, ke jes, estis tio, nun ekzistas rezervo persone lia, kaj ke dividi ĝin kun iu ajn li ne intencas, ĉar la germanan ŝarĝoĉaregon kun municio trovis ĝuste li, kaj neniu alia, kaj la kaŝejon li montros nur okaze de decida ordono de kamarado Lokotkov.

Ivano Jegoroviĉ deziris ridi, kaj Lazarev, eĉ en mallumo kompreninta la vizaĝesprimon de Lokotkov, petis permeson esti libera, kaj tuj en la amara, fuma, sufoka aero Ivano Jegoroviĉ ekaŭdis lian kantadon:

Mi ne rabis en nokto en densa arbar',
Ne embuskis en kav' kun en man' kaprompil', —
Ĵetis mi mian vivon pro am' al altar',
Pro belega knabin', pro nobela filin'...[22]

Jam en plena nokto, direktante sin al la terkabano, en kiu estis tenataj la kvar soldatoj, transirintaj hodiaŭ de la germanoj, Ivano Jegoroviĉ ekvidis Inga-n. Elturmentita de laboro, ŝi suferis en mallumo apud la partizana hospitalo, fumis memfaritan cigaredon sur la perono kaj interparolis kun same elturmentita Znamenskij.

— Ĉu vi ripozas? — interesiĝis Lokotkov.

— La naturo ne toleras la vakuon, — respondis per zumanta baso la doktoro. — Nur ankoraŭ matene ni ĝojis: malpleniĝis niaj tiel nomataj hospitalaj ĉambroj. Sed nun ni ĵus finis la laboron. Sidu kun ni, Ivano Jegoroviĉ.

— Mi ja ne finis mian laboron, — respondis Lokotkov.

Inga iris akompani lin. Kiam okazadis neceso, ŝi laboradis ĉe Znamenskij kiel flegistino kaj plenumadis sian parton de laboro tiel lerte kaj diligente, ke la partizana doktoro plurfoje kolere konsiladis al ŝi forlasi la latinidan fakultaton kaj iri al la medicina. Ŝi ne respondadis.

— Kial vi silentas? — demandis Ivano Jegoroviĉ iom poste. — Ja mi scias, por kio vi ekiris.

— Ne eblas plu ne fidi lin! — firme diris Inga. — Ja vi ne scias, kiel li hodiaŭ batalis. Oni nur pri li parolas...

— Sed kial vi pensas, ke mi lin ne fidas? — subite malgaje kaj lace prononcis Lokotkov. — Kial en vian kapon ne povas veni, ke mi lin ĝuste tiom fidas, ke ĝuste tial ne donas permeson ŝoviĝi en batalon? Vi ja estas ĈK-anino, ĉu vi vere ne povas mem kompreni?

Certe, tion ne indis diri, sed la laco pro la hodiaŭa tago venkis. Kaj li fidis al Inga, li sciis, ke, malgraŭ sia malfacila karaktero, ŝi ne diros troon. Neniam elbabilos al iu ajn...

— Sed li ja tion ne scias?

— Dume ne scias. Kaj mi esperas, de vi ne ekscios. Sed kun tempo li komprenos.

Inga haltis kaj kunpremis per varmegaj fingroj la pojnon de Lokotkov.

— Ivano Jegoroviĉ, diru al li almenaŭ vorton. Aludu. Li serĉas morton, riskas senpripense. Li hodiaŭ nur hazarde ne pereis, tute hazarde.

— Bone, — respondis li per la voĉo de tiu kinoburokrato. — Mi pripensos la demandon. Ne en unu tago elkreskis Kartago...

Inga deziris ankoraŭ ion diri, sed li ne aŭskultis, foriris. Dum la tuta nokto Ivano Jegoroviĉ trakonversaciis en sia sufoka terkabano kun la tuta kvaropo. Tio estis knaboj, kompreneble, tute ne tiaj, pro kiuj eblis fordoni la animon, sed vero estas vero kaj leĝo estas leĝo, la fino de la milito ankoraŭ eĉ ne videblis trans grizaj nuboj kaj haladzaj incendiejoj, trans bombadoj kaj bombardoj, ĉiuj kvar estis koleraj kontraŭ la germanoj ĝis furiozo, ili vidis kaj spertis malfeliĉon ĝislime kaj, certe, povis ankoraŭ forte militi, eble ne ĝis plena riparo de sia gravega kulpo, sed kun utilo al la militaj operacoj, plenumataj de la brigado, ankaŭ konsiderante tiun cirkonstancon, ke la tuta kvaropo bone konis kaj germanajn militajn kutimojn, kaj lokajn garnizonojn, kaj multon alian nesenutilan en milito. Mallonge dirante, transporti ilin en la malfronton por juĝo kaj posta malliberigo estus senutila por la afero, kaj ĝuste tio sekvis el la dokumento, kiun, elturmentita de tiu idiota embaraso, finfine kompilis Ivano Jegoroviĉ.

Satdorminte, malgraŭ tio ke la dormo estis mallonga, Ivano Jegoroviĉ ekpaŝis al la brigadestro, kiu urĝe vokis lin pro neprokrastebla afero. Spertinte incendion dum la atako, la brigadestro ree malleviĝis de la alto de sia mezanino en malvarmetan terkabanon, en kiu Lokotkov supozis renkonti sian malamikon Petuŝkov-on, sed subite trovis sin antaŭ vizaĝo de homo, kiun li eĉ ne tuj rekonis pro neatenditeco, kaj distinginte, eĉ oĥis kaj, rompante ajnan subordiĝon, kunpremis la maljunulon per tiaj feraj brakumoj, ke la brigadestro avertis:

— Estu pli singarda, kamarado Lokotkov!

— Prefere pli facile, — iomete kartave kaj tenore diris la neatendita gasto, — mi estas aĝa kaj ne tro sana...

— Eblas freneziĝi, — diris Lokotkov. — Ni ja vin antaŭlonge entombigis, kamarado Rjaĥiĉev...

— Ankaŭ bolŝevista dio, verŝajne, ekzistas, — kun sia speciala, tute ne ŝanĝiĝinta rideto respondis Viktoro Arkadjeviĉ, — vidu, mi estas viva kaj eĉ pli aŭ malpli sana, tiom, ke estis agnoskita taŭga al plenumado de militservo. Mi ricevis rangon de kolonelo...

Kaj kun ĉarma fiero li movis la mallarĝan ŝultron.

— Kiu do vi estas nun?

— Sed kiu mi estu, se ne ĈK-ano?

— Post ĉio?

— Post kio ĉio? — streĉiĝis Rjaĥiĉev. — Aŭ vi kredis?

Iliaj okuloj renkontiĝis — la tranĉa, forta kaj akra rigardo de Viktoro Arkadjeviĉ kaj la ĝenita de Lokotkov.

— Tamen, estis momentoj, kiam al mi mem ŝajnis, ke mi estas malamiko de la Soveta potenco, — sen rideto, serioze eldiris Rjaĥiĉev. — Mi havis tre konvinkan enketiston.

— Ĉu vi kalumniis vin?

— Neniom. Mi dubis en mia libertempo. Kaj nur la humursento savis. Tamen, pri tio, Ivaĉjo, ni ankoraŭ sukcesos paroli. En libera tempo. Tio estas historio, kiun ne eblas legi en «Aventura mondo». Ĉu vi nenion aŭdis?

— Kion ni povas aŭdi en nia arbaro?

— Ĉu vi al arbostumpo preĝas? Lasu, kamarado Lokotkov, ne ŝajnigu vin mizera. Mi jam interparolis kun via brigadestro, li alte taksas vian agadon...

— Kaj ĉu kun Petuŝkov vi ankoraŭ ne interparolis? — interesiĝis Ivano Jegoroviĉ kun malgaja subrido. — Ĉu li al vi ne raportis?

— Malklare raportis. Ian miskomprenon klarigadis. Ion li ne sufiĉe komprenis, faris eraron.

Ivano Jegoroviĉ elprenis el la poŝo sian raporton kaj etendis ĝin al Rjaĥiĉev.

— Eble, ni eliru? — demandis li. — Ni sidu en oksigeno, ĉar ĉi tie estas kaj malhele, kaj sufoke.

Ili eliris, eksidis sur faligitan pinan trunkon. Viktoro Arkadjeviĉ selis la grandan nazon per malnovaj okulvitroj, evidente jam tralaborintaj sian vivdaŭron; Rjaĥiĉev legis «je plena brako» — tenis la paperon malproksime de si. Lokotkov atente rigardis lin: ĉu tre ŝanĝiĝis lia eksa instruisto aŭ ne tre? Li decidis, ke tiu maljuniĝis, sed ne tro, la militon li tute eltenos, tiaj maldikaj maljunuloj tute povas ĝis sepdek jaroj agi kun plena ŝarĝo.

— Bone! — diris li, finleginte. — Mi vidas, ke Petuŝkov konscias sian eraron. Mian biografion li ĝis certa grado konas, kaj li komprenas, kio ĉe mi povas konveni, kaj kio male. Ekfumu, Ivaĉjo, cigaredon!

Kaj Rjaĥiĉev malkovris antaŭ Lokotkov belaspektan skatolon de «Hercegovina floro».

— Stalino ilin fumas! — respekte diris Ivano Jegoroviĉ.

— Sed mi ne scias, kion Stalino fumas, — kun stranga esprimo respondis la kolonelo. — Mi ne havas eĉ ajnan ideon.

Dum ioma tempo ili silente fumis. Oriente de Dvoriŝĉi, tie, de kie hieraŭ venis la punistoj, ekkrakis mitraletoj. Lokotkov fiksaŭskultis. Poste ĉio silentiĝis. Trakuris buklohava partizano, kriis admire:

— Knaboj, venu rapide! La stultuloj el Ŝebalkovo anstataŭ fricoj mortigis alkon, nun senfeligas...

Rjaĥiĉev kviete ridetis.

— Ĉu oftas tielo?

— Okazas.

— Vi havas specialan vivon, al nenio similan. Kaj paroloj, se aŭskulti, estas kiel ĉe Mayne Reid[23]. Ekzemple, «ni ĝisvivu la nigran padon». Kiel tion kompreni?

— Tio signifas: post aŭtuno estas vintro, kaj poste printempo — nigra pado, — edife klarigis Lokotkov kaj konfuziĝis, ke li tiel parolas kun sia instruisto. — Ĉu vi unuafoje estas ĉe partizanoj?

— Unuafoje, — respondis Rjaĥiĉev, — por mi ja la milito aranĝiĝis speciale...

En juna betularo, trans la brigadestra terkabano, junaj voĉoj lamente kantis:

Ho vi mia, ho vi mia
koturnino...

— Sovaĝejo! — abrupte movinte la mallarĝajn ŝultrojn, diris Viktoro Arkadjeviĉ.

— Nun jam estas bone, nun estas civilizo, — fanfaronis Lokotkov, — sed se vi pli frue rigardus, en la kvardek dua. Tiam ĝuste ursa sovaĝejo estis.

— En kia do senco?

— Ja en la plej rekta. Nian unuan bazon ni elektis laŭ ursaj spuroj, tio ĝuste tiel estis. Ĉasistoj scias, ke urso fosas por si nestegon en densejo, ju pli dense — des pli bone por ĝi. Ĝi ne trompeblas, la urso. Jen ni ĝuste al ursa nestego orientiĝis. Ĝuste tiel nomiĝis la bazo — la ursa. Kaj koncerne la nunan vivon, do nun ankaŭ aviadiloj al ni venas, kaj komunikadon kun la Ĉeflando ni havas regulan, kaj la popolo abundas — ni proksimiĝas al tri mil, kaj krom la ĉefa bazo estas ankoraŭ tri kampadejoj. Nun por la germano estas malpli bone. Li fortas per komunikvojoj, sed ankaŭ ni ne dormas. Fakte, la tuta Pskova regiono estas de ni regata, liaj estas nur fadenoj, kiel montriĝas vojoj sur la mapo, kaj ankaŭ urboj kun garnizonoj. Kaj ankoraŭ ne estas sciate, kiu kiun pelas: ĉu li nin aŭ ni lin. Okazas, Viktoro Arkadjeviĉ, ke li kontraŭ ni kvazaŭ en fortikaĵo sidas, kaj ni sieĝas. Okazas, kiel hieraŭ, li ŝoviĝas per grandaj fortoj, sed ni ellernis, lin mem enpremis en tenajlo. Ne li nin rezulte, se ni lin.

— Kial tia subiteco? Ĉu ĉe vi iu sidas el liaj agentoj? El fuĝintaj militkaptitoj, el...

— Multe, — respondis Lokotkov, — ne unu, ne du, ne tri. Ili riparas sian kulpon, kaj eĉ nemalbone riparas, Viktoro Arkadjeviĉ...

— Ĉu vi ne tro entuziasmas?

— Probable, kolonelo Petuŝkov jam sciigis vin pri mia entuziasmo?

Rjaĥiĉev silentis.

— Mi pensis, vi ankoraŭ ne intervidiĝis, — diris Lokotkov, — sed li estas ĉieesta lertulo. Sed kial li ĉiam tra la akcesora enirejo iras, li povus iri ankaŭ tra la ĉefa.

— Ĉu povus?

— Mi vidis lin hieraŭ en batalo. Ĉu vi kredas, Viktoro Arkadjeviĉ, mi admiris. Sed ni ja havas ne facilan militon.

— Okazas, — kun mallonga suspiro prononcis la kolonelo. — Mi tiajn okazojn vidis plurfoje. En batalo li estas aglo, eĉ pli, sed kiam li ekstaros antaŭ estro aŭ ĝenerale trafos en malfacilajn cirkonstancojn — kaj jen li estas ne nur ne aglo, sed eĉ ne kokino. Okazas tio, bedaŭrinde, pli ofte, ol ni pensas. Mi persone tiajn aglojn-kokinojn renkontadis, ĝuste unu tia min enprizonigis...

— Mi ja tute nenion scias, — diris Lokotkov. — Vi tiam malaperis, kaj fino. Al ni, kursanoj, estis dirite: senmaskigita kiel popolmalamiko...

— Vere, oni min senmaskigis, — kun malgaja rideto respondis la subkolonelo, — kuiris juĝaferon, peladis tra prizonaj kameroj, ĉiujn numerojn mi memorfiksis por la tuta vivo...

Kaj nehaste, meditante, rigardante for, en nebulon, Rjaĥiĉev rakontis pri sia vivo en tiuj jaroj. Post la aresto, la enketado kaj tio, kion li nomis «juĝa komedio», li estis sendita por plenumado de la puno, kaj kiam en la komenco de la milito la prizonuloj de la malliberejo estis transportataj orienten, Viktoro Arkadjeviĉ mirakle sukcesis fuĝi. Oni faris al li iajn falsajn dokumentojn, kun tiuj atestiloj li iris en armean komisariaton.

— Kiel kiu? — demandis Lokotkov.

— Kiel senranga ruĝarmeano, — trankvile respondis Rjaĥiĉev. — Nu, kaj plue la afero ekiris laŭ la simplaj leĝoj de milito. Mi estas homo eltrovema, pafadon jam en la intercivitana milito spertis, pri la nervoj neniam plendis, do mi estis promociita al serĝento, dekoraciita per unua ordeno, kaj miaj knaboj komencis nomi min paĉjo... Interalie, ĉu vi Ĥvorostov-on memoras?

— Sergion? Ĉu li estas viva?

— Viva kaj sana. Do, eliris ni en Karelio el batalo, en la kvardek dua jaro tio estis, en marto, ĉiuj tiam prenadis altaĵojn, nu kaj ankaŭ ni ĝuste tiam prenis. Kvankam estis malvarme, sed ni multe ŝvitis, tiuj, kiuj restis vivaj. Mi ŝanĝas la piedveston en germana tranĉeo, al mi preskaŭ sur la kapon falas Ĥvorostov. Kapitano, gaja, razita, li ĉiam estis dando, tiu Sergio. Mi, certe, forturniĝis, sed li min rekonis. «Ĉu vere?» — demandas. Nu, kion mi respondu? Ĉu mi estas ne mi? Kion mi faru? Mi ĉion al li rakontis, petis nur: ne forprenu la eblon militi. Li min kondukis en la kontraŭspionan servon. Ĉion raportas al sia estro, kaj ploras per grandegaj larmoj. Ĝenerale, okazis sentimenta sceno. Li rakontis mian biografion: li, diras, estas el la veteranoj de la ĈK, lin Dzerĵinskij bone konis laŭ la afero de Paul Dukes (ĉu vi memoras, mi al vi raportis en lecionoj?), rememoris miajn aventurojn kun Boris Savinkov, Lacis-on rememoris kaj ĉion ceteran[24]. Por ne fari longajn ceremoniojn, oni lasis min ĉe la kontraŭspiona servo. Mi ja lingvojn scias, la germanan plej bone. Unue kiel tradukiston. Ĉe ili elektiĝis taŭga popolo, kultura, ili laboris interese, inĝenie, fervore. Nu, kaj la estro estis sentima viro. Li ekkredis al mi absolute, raportis al la komandanto ĉion kiel estis, tiu invitis min al si...

La seka vizaĝo de Rjaĥiĉev por momento tordiĝis, sed li ree ekregis sin, ekparolis per tute mallongaj frazoj, firme, malmilde:

— La komandanto, kiel evidentiĝis, la saman sorton, kiel mi, spertis en la sama tempo. Li demandis min, kion mi, kiel ĈK-ano, pensas. Mi respondis: laboro de eksterlandaj specialaj organoj por ekstermo de niaj kadroj. Mi ankaŭ nun tiel pensas. Kaj ni al iliaj informoj, por ilia ĝojo, ekkredis. Kaj siajn proprajn homojn fidi rifuzis. Pri tio mi ankaŭ nun persistas. Ni iru el ĉi tie, Ivaĉjo, estas iel malvarme, frostiĝas la maljunaj ostoj!

Li leviĝis — maldika, svelta, alta, kun arĝentaj tempioj, kuntiriĝis, poste suspiris:

— Kaj mia edzino mortis. Nun mi estas sola en la mondo. Kaj, ĉu vi scias, estas iel strange: mi pensas, kiam ni finos la militon, la homoj iros hejmen, sed kie estas mia hejmo?

— Al mi vi veturos, — diris Lokotkov, — ni kreos por vi kondiĉojn.

La tago estis ne somere malvarma kaj humida. Kaj la incendia odoro ne ĉesadis, en humideco ĝi iĝis ankoraŭ pli akra, pli amara. Sed partizanoj en frua mateno ekveturigis lignon por konstrui: banejon, lignodomon por partizaninoj. Kaj denove aŭdis Ivano Jegoroviĉ la voĉon de Saĉjo Lazarev:

Al patrin' diru pri mia morto,
Diru ankaŭ al juna edzin',
Ke oferis mi l' vivon kaj forton
Por la vivo de l' kara patri'.
Mia estro min notis pro tio,
Ke mi timon ne konis sen ced',
Ke mi pikis faŝistojn per kuglo,
Kaj eĉ pli pikis per bajonet'...

Rjaĥiĉev aŭskultis ridetante, poste demandis:

— Kiu estas la kantanto?

— Lazarev. Mi al vi raportos detale...

En la terkabano la brigadestro trinkigis ilin per teo kun fiodora trofea rumo. Viktoro Arkadjeviĉ elaŭskultis la historion de Lazarev, poste la planojn de Ivano Jegoroviĉ pri la spion-sabotista lernejo en Peĉki. La brigadestro foriris akompani la grupon de eksplodigistoj por esplori, kiu kaŝas eksplodaĵon. Estis komenciĝantaj la tagoj de la poste fama «rela milito»[25].

— De kie tiaj detalaj informoj? — eĉ miris Rjaĥiĉev.

— Mi sendis tien miajn homojn. En Peĉki estas inteligenta homo — li havas konatecojn kaj kun kursanoj, kaj kun instruistoj. En Assari, apud Rigo, estas kompostisto, li kompostas literaturon por la germanoj, formularojn por «Zepelino», bonega homo, nur kun malmodera lango. Do, ĉu vi permesas daŭrigi?

Rjaĥiĉev kapjesis, ree ekfumante.

— Ĉe ili kiel estas aranĝita la afero? Jen, ekzemple, tage... estas ĉe ili tia pedagogo, Strimutka, do tiu Strimutka diras al iu kursano inter kvar okuloj, ekzemple: «Niaj aferoj en la frontoj estas malbonaj». Kaj nokte la kursanon oni vekas per bato de skurĝo al la vizaĝo. «Kion diris al vi Strimutka?». La kursano: «Nenion». Oni lin ree batas per skurĝo, per boto sub la ripon, per bastono, per kio ajn. Tiel ili elprovas la volon. Do mia knabo en Peĉki pri multo aŭdis, kaj la praktiko konfirmas, ke ili trejnas nur fizike. Pri la morala flanko de la afero ili ne zorgas. Por ili estas plej grava — scii la legendon parkere, kaj mia praktiko konfirmas, ke sur parkerigita legendo oni longe ne veturos. Se la homo estas honesta, li eĉ en vero dum pridemandado nervoziĝas, eraras, sed tiuj ĉi diras parkere, kiel la multiplikan tabelon. Ĉio estas kvazaŭ el brikoj konstruita, tamen se unu brikon vi elbatos, la konstruaĵo falos. Kaj nenian fantazion ili havas, tio estas ĝusta, Viktoro Arkadjeviĉ, pardonu pro tia vorto — fantazio, sed alie ne eblas diri. Kiel oni kliŝas horloĝojn, tiel ili — sian agentaron. Normo! Kaj ankoraŭ ili ne komprenas, ke se nia homo en ilia tiel nomata malfronto laboras, tiam al li kunsentas centoble pli da homoj, ol da tieaj germanoj, sed se ilia agento estas ĉe ni, tiam ĉiuj estas kontraŭ li. Ilin kapti kaj senmaskigi estas nemalfacile, se agi saĝe, kaj la niajn por ili estas tre malfacile, se same la niaj agas saĝe...

Li volvis sian tabakon, forte enspiris la fumon, poste diris:

— Skolto devas esti antaŭ ĉio homo talenta kaj iniciatema, tiel mi opinias. Tio ne estas fotilo, tio estas kapo kun menso. Ĝuste tial Lazarev por mi estas taŭga kandidato. Li mem pensas, sed ne nur plenumas, kio estis ordonita. Jen rigardu, li por mi mapon desegnis, jam ĉi tie. Tion, certe, mi por li elpensis kiel taskon ĉi tie, por ne lasi lin al batalo, sed ne sukcesis, hieraŭ li siajn kapablojn montris, kaj la mapo estis farita kun penso, eĉ kun talenta penso...

Eltirinte el la mapujo la Saĉjan ankoraŭ ne finitan verkon, li malfaldis ĝin antaŭ la kolonelo.

— Bone, venigu ĉi tien vian Lazarev-on, — decidis Viktoro Arkadjeviĉ. — Ni konversacios, rigardos. Vi tiel rakontis, ke mi eĉ ekinteresiĝis, kia estas tiu elstara skolto...

Lazarev venis tuj, razita, en botoj, purigitaj per io akrege odoranta, en germana soldata stretĉapeto, brave metita sur la kapon. Li mansalutis neglekte, priverŝis la maljunan ĈK-anon per aroganta rigardo, eksidis iomete pli libere, ol al li indus. Lokotkov observis lin per maltrankvila rigardo, kvazaŭ admonante: «Ne afektu, stultulo. Via vivo estas decidata, ĉu vi aŭdas?»

En ĉio cetera la konversacio iris, kiel necesis. La skoltaj informoj de Lazarev aperis sur la tablo en tuta sia klara brilo. La eksa subleŭtenanto respondadis al demandoj modere, en nenio konfuziĝis, la aroganta esprimo de la okuloj ŝanĝiĝis al admira: Rjaĥiĉev eĉ ne tiajn novulojn scipovis konkeri per sia volforto, per gajaj fajretoj en la okuloj, per subitaj ridindaj frazoj, per subite karesa, konfida intonacio.

— Do kiel? — interesiĝis Lokotkov, kiam Lazarev foriris.

— Eblas! — leviĝante de sur la benko, respondis Rjaĥiĉev. — Tute eblas.

— Ĉu vi diras serioze?

— En tiaj aferoj oni ne ŝercas.

— Sed se...

— Tiam — laŭ la tuta severeco de la militaj leĝoj, — kun malrapida subrido prononcis Viktoro Arkadjeviĉ. — Se li perfidos, ni responsos duope. Ĉu vi konsentas?

Ili ne finis la konversacion, al Lokotkov alkuris knabo kun bela familinomo Zlatoustov[26]: apud Grandaj Ŝtonoj estas kaptitaj tri homoj, kiuj ili estas, ne eblas kompreni, la dokumentoj ŝajne estas aŭtentikaj, sed dubigas. Ŝajnas, ke la tri atendas ankoraŭ iun; ĝenerale, Ptuĥa ordonis diri, ke sen kamarado Lokotkov li nenion povas garantii.

— Bone, iru, — diris Rjaĥiĉev, — kaj kun la kaptitoj mi dume konversacios. Ĉu vi havas pozitivan opinion?

— Mi esperas, ili riparos, — sufiĉe kolere respondis Ivano Jegoroviĉ. — Kaj se ne — ni ilin mortpafos, niaj knaboj estas tiaj, ili komprenas. Ĉu mi prave diras, Zlatoustov?

— Ni penas, — diskrete respondis Zlatoustov.

### Ĉapitro sesa

La barba Ptuĥa enuiĝis atendi en la bieneto Grandaj Ŝtonoj kaj tre ekĝojis pro tio, ke venis Ivano Jegoroviĉ mem. Je la dua horo de la pluva, malserena kaj venta tago Lokotkov jam estis konversacianta kun iu soldato kun familinomo Ionov, kaj kun du plej humilaspektaj kampuloj. La dokumentojn de la nekonatoj Ivano Jegoroviĉ dismetis antaŭ si sur la grasmakulita de loĝantoj en la antaŭmilita tempo plato de la sola restinta en la tuta konstruaĵo, kvankam bruldifektita, tablo. Ĉi tie estis nek vitroj, nek pordoj, nek vivaj mastroj, kompreneble. Kaj estis penetrema odoro de grasa fulgo — post oktobro de la pasinta jaro, kiam, elbatitaj de la partizanoj, el ĉi tie foriris la fricoj.

— Ĉu vi atendas ankoraŭ iun, sinjoro Ionov? — oscedante, demandis Lokotkov.

— Kiun do ni povas atendi? — morne interesiĝis la soldato.

— Nu, kiu scias...

— Ni al vi venis, por en viaj vicoj...

— Por kio do vi faris lignofajrojn sur la herbejo? En la domo jen eĉ la forno ne estas detruita, vi tute povus manĝaĵon varmigi sur braĝo. Kial vi ne faris tiel, sed faris samtempe plurajn lignofajron?

— Ni varmigadis nin.

— Ĉu ĉiu ĉe sia propra lignofajro? Kaj la nokto ja estis varma.

Kaj la ruĝarmeana karto, kaj la pasportoj, kaj la legitimilo — ĉio estis lerte fabrikita en la tipolitografio de «Zepelino», tion Lokotkov laŭ konataj de li signoj distingis tuj kaj konversaciis nur por ripozi post la laciga paŝado sur marĉoj.

Ĉiuj tri kaptitoj estis sataj uloj, bone nutritaj, evidente, ili ne spertis mankon de lardo, ovoj kaj lakto, ĉe ili la homoj de Lokotkov trovis monon — pli ol sepdek mil, revolveron «Nagant» kaj du Korovin-pistolojn. Probable, estis ankoraŭ io interesa, tamen por trovi ĝin necesus skrupule malkudri la vestaĵojn, la botojn, skui la subvestojn, sed Ivano Jegoroviĉ laciĝis, koleriĝis kaj estis pigre ludanta kun la homo, kiu ŝajnigis sin ruĝarmeano kun familinomo Ionov. La fotaĵo en la ruĝarmeana karto estis presita sur germana imprespapero. Lokotkov delonge sciis, ke la germanoj promesas «orajn montojn» al tiu, kiu liveros al ili rusan fotografan paperon, kaj, krome, Ionov estis fotita kun haroj, sed ne tondita, kio same estis eraro, karaktera por la germanoj. Ankaŭ la pasportoj havis en si konstantan kaj pedantan germanan eraron, la eraron, pro kiu la faŝistoj perdis centojn da siaj altvaloraj agentoj. Pririgardante la dokumentojn, Ivano Jegoroviĉ ridetis, rememorante ial la faman frazon de Tolstoj el «Milito kaj mondo»: «Eine Kolonne marschiert»[27].

Kiam ili eliris el la domo, Ionov ekiris la unua. La piedoj tenis lin unue malbone, sed poste li ekpaŝis vigle kaj iris ne retrorigardante, nur la kapon turnadis ĉiuflanken, sed subite, kompreninte, ke li ne havas kion perdi kaj ke lin atendas nur mortpafekzekuto, elturniĝinte, saltis flanken, en densan arbareton, kaj ekzigzagis, kvazaŭ aŭdante malantaŭ la dorso, kiel leviĝas la mano de Lokotkov kun peza trofea pistolo.

La kampuloj rigidiĝis, ekvidinte, kiel tuj enpikis la nazon en flavan muskon ilia ĉefo, sinjoro Ionov. Ivano Jegoroviĉ pafis nur unu fojon, la knaboj ne levis la mitraletojn, ili povis erari kaj mortigi la malamikon, sed Lokotkov pafadis senerare, mortigi malamikon kapablas ĉiu militisto, sed haltigi per pafo — tio estas afero pli komplika, kaj en tio necesas la firma mano de Ivano Jegoroviĉ.

Dum ili iris al Ionov, li ne moviĝis, kaj kiam ili aliris proksime, li turnis la kolon kaj diris preskaŭ trankvile, kvazaŭ marĉandante en bazaro:

— Se vi min ne finmortigos, mi ĉion rakontos. Kaj mi multe scias, vere, tre multe.

Ili devis treni Ionov-on sur si. Ĝis la loko de la brigado ili treniĝis longe, kaj Lokotkov maltrankvilis, kvazaŭ sentis tion malbonan, kio tie estis okazanta tiutempe.

Kaj okazis tie jen kio: kun tuta sia ĝentila delikateco Viktoro Arkadjeviĉ en laboro estis ekstreme severa, speciale en tiuj demandoj, kiujn li kun abomeno difinis por si per enhavoriĉa nocio — profitemo. Prave supozinte por si en la historio kun la «avina nepo» Petuŝkov ĝuste tiujn nociojn — profitemajn, tio estas ne eraron kaj ne troan fervoron, kiu okazas al multaj en juneco, sed nur deziron «ricevi dekoracion sur la bruston», por kio Petuŝkov ne abomenis fabriki juĝaferon, kolonelo Rjaĥiĉev vokis kamaradon Petuŝkov-on kaj faris tian salvon kontraŭ tiu en la brigadestra terkabano, ke li plene rekonsciiĝis nur kiam ekvidis ties nekutime blankan vizaĝon kun tremeganta makzelo. Certe, Viktoro Arkadjeviĉ ne diris eĉ unu maldecan aŭ eĉ malĝentilan vorton, tiajn rimedojn de traktado li malestimis kaj neniam aplikadis ilin, li eĉ la voĉon ne laŭtigis, sed nur, kiel tio nomiĝas, senvualigis antaŭ la subkolonelo la motivojn, kiuj gvidis ties agojn, kaj komprenigis al Petuŝkov, ke li ne abomenos kaj ne pigros pentri la saman bildon tie, kie neniaj avinoj povos helpi al ajnaj nepoj, se Petuŝkov ne forgesos por ĉiam tiujn siajn «artifikojn». Starante antaŭ la kolonelo en atentopozo (kaj tiel li jam delonge ne staradis antaŭ iu ajn), Petuŝkov ĵure certigis la kartavan kaj grizharan ĉefon, ke simila eraro neniam plu ripetiĝos, tamen tuj komprenigis al Rjaĥiĉev, ke, se Lokotkov ne havus kvereleman karakteron, tiam entute estus nenio, kaj ke Lokotkov delonge malŝategas lin, la subkolonelon, kaj tial la simplan eraron li plenblovis preskaŭ ĝis malmorala ago...

— Interalie, kamarado Petuŝkov, — retenante la voĉon, prononcis Rjaĥiĉev, — interalie, mi ne povas ne sciigi vin, ke ĝuste kamarado Lokotkov rakontis al mi pri via brila konduto dum la hieraŭa batalo. Ĝuste li, kaj neniu alia, kun ĝojo, mi ripetas, kun ĝojo, eĉ pli, kun miro, kun ĉiuj detaloj rakontis al mi ankaŭ pri tio, kiel vi de sur arbo majstre pafadis, kiel vi impetis al la batalo. Ĝuste li, ĉu vi komprenas?

Petuŝkov iomete rozkoloriĝis.

— Mi estas tre danka al li, — diris li ironie.

Kaj ĝuste tiu ĉi ironia intonacio subite tute furiozigis Rjaĥiĉev-on.

— Kaj ni ambaŭ, mi sincere diras al vi, — per mallaŭta pro kolero voĉo prononcis la kolonelo, — ni ambaŭ, li kaj mi, miris, por kio vi en la vivo bezonas ĉirkaŭvojojn, kiam vi povas iri rekte. Vi povas! Kapablas! Por kio do tiuj ruzaĵoj, kiuj neniam kondukas al bono? Ĉu al vi klaras? Nu, kaj nun iru, mi iom ripozos...

Petuŝkov foriris.

Kaj malfeliĉe okazis tiel, ke en la terkabanon, kie vespermanĝis en soleco la furiozigita kaj subpremita de ĉiuj lastaj eventoj, kaj, ĉefe, de sia neprudenteco Petuŝkov, subite venis Lazarev. Kaj eĉ ne sola, sed kun Inga, pri kiu Petuŝkov sciis, ke ŝi same laboras en la speciala fako.

En la lasta tempo, speciale dum la lasta tagnokto, Lazarev tute gajiĝis. Evidente, li estis divenanta, ke Lokotkov, ekkredinte al li, sukcesis ankaŭ kontroli lin, se ne laŭ la tuta ĈK-a formo, tamen laŭ la tuta vera ĈK-a esenco kaj laŭ la konscienco. Tion pruvis tiu fakto, ke lia trofea mitraleto (tamen unu, sed ne ambaŭ) restis ĉe li. Kaj tio por Lazarev estis ne fakto, sed tuta evento. Verŝajne, tial lia aroganta rigardo mildiĝis, la profundaj okuloj subite komencis rigardi knabece klare kaj fideme, la lipoj mem ridetadis.

Ne distinginte post lumo en la terkabana krepusko, kia persono vespermanĝas antaŭ li, la eksleŭtenanto demandis pri Ivano Jegoroviĉ kaj jam intencis foriri, sed la subkolonelo haltigis lin kaj incitite mallaŭdis pro malkonveneco de la nomo kaj patronomo anstataŭ milita rango kaj pro tio, ke li ne turnis sin al la subkolonelo kun respektiva saluto.

Lazarev respondis humile:

— Mi petas pardonon, kamarado subkolonelo.

— Mi por vi ne estas kamarado! — bojis kolerigita Petuŝkov.

Li jam, certe, divenis, kiu estis antaŭ li, ĉar li plurfoje aŭdis tiun familinomon dum la hieraŭa tago.

Kaj li decidis instali sian ordon, venĝinte tiel al la neoobeema Lokotkov. Kiel ajn estu, sed ĉi tie li estas la estro, tiun liberalecon li finos tuj kaj por ĉiam. Perfidulo estas perfidulo, kaj li, Petuŝkov, ne estas por ili indulganto!

Ambaŭ interparolantoj paliĝis. Kaj tiu, kiu ordonis tuj meti Lazarev-on sub gardadon, kaj tiu, kiun forkondukis du severaj, al ĉio kutimiĝintaj partizanoj. Tiel, tute nenion kompreninta en la malsimpla anima vivo de Lazarev, surda en homkompreno, la belulo Petuŝkov preskaŭ fiaskigis la tutan bonegan planon de Lokotkov.

Sed Inga ne foriris. Inga restis.

— Kion vi havas? — demandis Petuŝkov, jam kun bedaŭro komprenante, ke li iom troigis. — Pro kia demando?

Ŝanina silentis.

— Ĉu vi venis al mi? — klare konsciante, ke ŝi venis tute ne al li, interesiĝis la subkolonelo.

Kaj tiam ŝi demandis per tute mallaŭta, apenaŭ aŭdebla voĉo:

— Por kio vi faris tion?

— Ja por tio, — komencis li klarigi al ŝi kaj tuj komprenis, ke per tiu interparolo li metas sin en absurdan situacion. — Mallonge, iru for, — diris Petuŝkov, — tio estas ne via afero. Tamen, — malklare divenante rilaton de Inga al Lazarev, li haltigis ŝin, — tamen, se vi, laborante kune kun Lokotkov, permesas al vi fari amintrigojn kun...

Sed findiri li ne sukcesis.

— Ĉu vi scias, — diris Inga Ŝanina dise, nelaŭte kaj klare, — ĉu vi scias, ke?..

Li subite tute konfuziĝis:

— Nu, kion?

— Nenion, — diris ŝi, — simple estas tre hontinde. Hontinde, kaj punkto. Kaj se vi ne hontas, do oni vin forpelos. Se ne morgaŭ, tiam postmorgaŭ. Ĉar tio ne povas esti.

Kaj, forturniĝinte, ŝi foriris.

Sed li ne hontis. Li nur tute ektimis, ke li ree faris stultaĵon, ree ĉion malutilis al si, kvankam povus ja iri laŭ alia vojo — rekta, kiel esprimiĝis tiu maljunulaĉo. Sed ĉu laŭ sola rekta vojo eblas ĝisiri tien, kien necesas? Ĉu tiel okazas?

La partizanoj tiutempe kondukis Lazarev-on en terkabanon-malliberejon kaj fordonis, nature, al knabo-gardisto. Venis vespero, plu senĉese pluvetis. La gardisto paŝadis super la kapo de Lazarev, kantadis kaj fajfadis kanzonetojn.

Lazarev, ne kutimiĝinta malgaji, suspiris unu fojon, duan, pripensis kaj imaginte al si la tutan bildon, kiel tio nomiĝas, subite subfalis. Ekŝajnis al li tuta lia afero tiel, ke la kara por la Saĉja koro Ivano Jegoroviĉ estas elpostenigita pro tiu grizhara kolonelo, kiu nur aspekte ŝajnis bonkora, sed laŭ la vera esenco ĝuste li estas la ĉefa serpento. Li, certe, al Lazarev kredis en nenio, opiniis lin agento, lian rakonton pri la fuĝo kaj ĉio cetera — legendo, kaj pro trofidemo ordonis puni Lokotkov-on. Kaj Saĉjon izoli ĝis transportado en la malfronton, kie oni juĝos lin per tribunalo, kiel oficiron-perfidulon. Jen kiel distordite prezentiĝis al Lazarev ĉiuj okazintaj eventoj.

Kaj plej multe timigis Lazarev-on la silento de Inga. En lia elturmentita cerbo subite maturiĝis opinio, ke al Inga estis ordonite konduki Lazarev-on al la subkolonelo, por ke tiu arestu lin, sidigu en la terkabanan prizonon, ke ŝi sciis ĉion anticipe kaj ĝuste tial pri nenio miris kaj eĉ vorton al li ne diris por adiaŭo...

Pro tiu penso al li iĝis tute malbone kaj terure, kaj, kiam ĉio ĉi kunmetiĝis kaj difiniĝis en li, li decidis tuj per sia morto pruvi al ili ĉiuj tion, kion li jam neniam povos pruvi per heroaĵo, pri kiu li tiel longe kaj tiel arde revis.

Krajoneton li havis, trivitan pecon de notlibreto same. Sciante, ke oni poste priserĉos lian korpon, li kaŭriĝis, lekis per la lango subite elirintan larmon kaj ekskribis en la libreto pri fido, sen kiu neniu, eĉ kulpa, homo vivi ne povas. Skribis li ankaŭ pri Lokotkov, por ke oni tiun subite ne kulpigu pri tio, ke Lazarev per sia morto kaŝas liajn, de Ivano Jegoroviĉ, pekojn, skribis en tiu senco, ke ankaŭ Lokotkov lin ne fidis, neniu kredis al Lazarev, tiel sekvis el lia letereto. Inga-n li ne menciis tute, kaj ne tial, ke li forgesis ŝin, certe, ne forgesis, sed nur tial, ke tro multan koston li pagis pro ŝia hodiaŭa silento, kaj kvereli sur la sojlo de la morto Lazarev ne deziris.

Ripozinte iomete post sia adiaŭado al la vivo, Saĉjo per siaj lertaj, ĉion scipovantaj manoj faris el germana mallarĝa rimeneto maŝon, surprovis ĝin sur la kolo kaj kaŝiĝis de la gardisto, kiu, saviĝante de subita pluvego, eniris en la terkabanon kaj eksidis sur ŝtupon supre tiel, ke estis videblaj nur liaj trivitaj ŝuoj, ligitaj per telegrafa drato.

Tempo iris — Saĉjo atendis.

En la terkabano la gardisto ĝeniĝis kanti, nun li, certe, devis ekdormi. Ĝuste tiel okazis. La piedo de la juna gardisto glitis de sur la ŝtupo, la rumana fusilo ŝoviĝis flanken, la gardisto komencis fajfi per la nazo. Ĝuste sub tiu fajfado kaj snufado, sub egala, senĉesa bruo de pluvego Saĉjo Lazarev pendumis sin.

Sed li faris tion nesufiĉe diligente. Maldika tegmenta trabo, kiu servis iam eĉ al la germanoj, evidentiĝis putra, sub la pezo de la Saĉja korpo ĝi dispolviĝis ĉe la muro, kaj Lazarev falis dorse sur la teron. Falis la benko, kiun Lazarev kaptis per la mano, la gardisto vekiĝis de malpeza dormo kaj ĉe lumo de meĉo ekvidis sian malliberulon, kiu, deskuante la polvon kaj skuante la kapon, estis ree alliganta la maŝon.

— Vi kion faras? — demandis la gardisto, deruliĝante malsupren.

— Iru for! — siblis Lazarev.

— Ne, kion vi? — jam tute maltrankviliĝis la gardisto. — Vi kion ja tian faras? Tio estas malpermesita!

Lazarev forpuŝis la gardiston.

Ili kunkroĉiĝis por lukto.

Lazarev, kiu, certe, estis multe pli forta kaj lerta ol sia gardisto, sen ajnaj penoj elturnus el ties manoj la rumandevenan fusilon, kaj okazus granda malfeliĉo, se Saĉjo ne distingus, ke kiel gardisto al li estis nomumita knabo, aĝa ne pli ol dek kvin jarojn.

— Forprenu vian armilaron kaj ruliĝu for de mi, — ordonis Lazarev. — Ĉu vi aŭdas, foriraĉu!

— Sed se vi ankoraŭfoje pendumiĝos? — disŝmirante sur la vizaĝo larmojn kaj nazmukon, diris la knabo. — Jen mi tuj pafos, faros alarmon por la tuta kampadejo...

— Iru for! — per histeria voĉo kriis Lazarev.

Pendumi sin li ne povis, ĉar la germana rimeneto el surogata ledo post la unua provo komencis ŝiriĝi, kaj ankaŭ la gardisto anstataŭiĝis, nun venis rufa fortikulo, kiu tuj avertis sian malliberulon:

— Mi ĉion scias. Kaj estu ordo.

Poste li konsilis:

— Vi, oĉjo, vane ekscitiĝas. Diversaj okazoj estas. Mia aŭtobiografio same estas terura, se pripensi: mi malfruis al laboro — iĝis kondamnita. Kun la kondamniteco mi veturis al la onklino en Leningradon, la duan kondamnitecon oni al mi aldonis pro la rompo de la pasporta reĝimo. Du kondamnitecoj — socie fremda elemento. Sed la brigadestro ne abomenis, enmanigis la fusilon. Mi militis ne sen sukceso, havas registaran dekoracion — ordenon de Ruĝa Stelo. Kaj estas proponita ankoraŭ al unu. Kiam ni finos la militon, tiam ni parolos, ĉu mi estas socie fremda aŭ socie ne fremda...

Lazarev preskaŭ ne aŭskultis, dormetis, apogiĝinte al la humida muro, ĉio por li nun estis tutegala.

Kaj Inga tiutempe estis atendanta Lokotkov-on. Ŝi tute malsekiĝis, malsekiĝis trae sub tiu pluvego, sed ĝuste ŝi, kaj neniu alia, devis averti Ivanon Jegoroviĉ-on pri ĉio okazinta. Ŝi ĉion vidis kaj ĉion sciis, kaj Lokotkov devis scii la tutan veron ne de la subkolonelo, sed de ŝi. Ja ili iris al Ivano Jegoroviĉ por ke tiu akceptu de Saĉjo lian kaŝejon kun grenadoj, Inga konvinkis Saĉjon, ke li estas kulako kaj en kulaka maniero kaŝis siajn trofeojn. Kaj jen kio rezultis el tio...

Finfine, jam nokte, kiam la pluvo ĉesis kaj la ĉielo steliĝis, aperis Ivano Jegoroviĉ kun siaj kondukatoj kaj kun tiuj, kiujn ili tie kaptis en la bieneto. Unu estis ĝemanta kaj plende oĥanta, verŝajne, vundita, oni ektrenis lin en la hospitalon, al Znamenskij. Du aliaj respekte mansalutis Inga-n.

— Nu, kion vi nokte ekbezonis? — demandis Lokotkov.

Ŝi raportis al li ĉion kun detaloj.

— Ja kion vi diras? — eĉ forŝanceliĝis li de ŝi. — Kiel tiel «metis sub gardadon»?

— Ĉu mi rakontis nekompreneble? — demandis ŝi.

Ŝia buŝo tordiĝis, kvazaŭ ĉe knabineto tuj ekploronta. Kaj la voĉo rompiĝis.

— Haltu! — avertis ŝin Ivano Jegoroviĉ per severa voĉo, kaj samtempe mankaresis ŝian ŝultron. — Iru, knabino, dormu. Ni ĉion solvos. Ĉu vi aŭdas?

Ŝiaj grandegaj, plenaj de koleraj larmoj okulegoj senmove rigardis al li.

— Malbone, — diris ŝi, penante trankviliĝi. — Maljuste. Hontinde estas tiel fari.

— Iru dormi! — ripetis li minace.

En sia terkabano li aŭdis de la nevokita loĝanto Petuŝkov longan kaj tedan mallaŭdon. Estis, certe, kaj vortoj pri putra liberaleco, pri perdo de atento, pro indulgado de malamiko, pri sanatoria reĝimo por perfiduloj de la Patrujo kaj pri tio, ke ĉio estos, kie necesas kaj al kiu necesas, raportita. Tiel Petuŝkov venĝis al sia neobeema subulo, tiel li venĝis al li pro la grizhara Rjaĥiĉev, pro siaj timaj pensoj, ĉar li estis ne tiom stulta, por ne scii, kiel fojfoje avino favoras, favoras, kaj subite ĉesas, se iu atingos la Sovetan potencon mem aŭ, ekzemple, la Centran Komitaton. Kaj, esence, la avinoj eĉ ne tiom favoris sian frizitan nepeton, kiom la nepeto ellernis pri tiu temo singarde aludadi. Kaj pro la timo, kaj pro la kolero, kaj pro tio, ke ĉi tie ja post la forflugo de la grizhara Viktoro Arkadjeviĉ li estas ekster danĝero, ĝuste pro tio Petuŝkov impetis al atako.

Kaj por ke la mallaŭdo sonu pli solide, por tute timigi Lokotkov-on, la subkolonelo ekscitadis sin per pitoreskaj vortoj, kiujn, laŭ lia opinio, senĉese uzadis la partizanoj, tio estas per sakraĵoj. Kaj kial ne sakru en milito milita homo, tia, kiel Petuŝkov? Aŭ li ne montris sin en la afero?

Lokotkov dum la mallaŭdado staris, la subkolonelo sidis. Kiam la furioza elokvento de la nepeto elĉerpiĝis, Ivano Jegoroviĉ, en nenio ekskuzante sin, neniom pardonpetante kaj nenion, evidente, ektiminte, petis permeson fari demandon.

— En kio ankoraŭ estas la afero? — grumblis la plu kolera estro. — Kian tian demandon?

— La sekvan demandon: kiel vi, homo, laŭ viaj propraj vortoj, klera, laŭ via propra aserto, kultura, povas al vi permesi per sakraj vortoj krii al militservanto, malpli altranga, ol vi? Al militservanto, kiu antaŭ vi staras, kiam vi sidas, tio estas — plenumas sian servon, sed ne konversacias kun vi egale? Kiel ĉio ĉi povas esti en la kondiĉoj de nia Ruĝa Armeo? Jen, mi petas, respondu al mi mian demandon.

Elturmentita Ivano Jegoroviĉ estis nun iom timinda. La kruroj ne tenis lin, la nigriĝintaj pro febro lipoj sekiĝis. Kaj la helaj okuloj kvazaŭ flamis per indigna sentimeco.

— Sed vi, ŝajne, estas malsana! — ekkriis «delikata» Petuŝkov. — Mi al vi la doktoron vokos...

Kaj li eĉ levetiĝis, timeme ĵetante oblikvan rigardon al sia malamiko, sed tiu ne permesis al li voki la kuraciston.

— Tiam vi mem tien iru, — transirinte al tute paca kaj eĉ amika tono, konsilis la subkolonelo. — Kaj tie ripozu.

— Ne, mi prefere en mia terkabano ripozos, — malleviĝante sur la lignoliton, prononcis Lokotkov. — Al mi ĉi tie ne blovas. Kaj al vi mi konsilas lokiĝi ĉe la stabestro, ĉar mi estas en malvarmumo kaj laŭte ronkos.

Petuŝkov, kiel tio nomiĝas, ne lasis sin tro persvadi, kaj la sendorma Lokotkov, tuj kiam la malfirma pordo fermiĝis post la estro, sendis al la malliberejo por Lazarev. Kiam la maldikiĝinta en la vizaĝo dum tiu ĉi tago Saĉjo estis alkondukita, ili unuafoje kune ekfumis, Ivano Jegoroviĉ regalis Lazarev-on el sia tabaksaketo. La konversacio de la du viroj facile tuŝis la veteron, la pluvojn kaj la atendatan post la aŭtuno vintron. Pri la maljusteco de la pli alta estro ili ne konversaciis, ĉar ili ambaŭ estis militservantoj kaj sciis, kio kiom kostas, kaj kio estas «etika» kaj «neetika».

— Aŭdis mi, deziris vi hodiaŭ pendumiĝi? — demandis Lokotkov, lekante la sekiĝantajn lipojn.

Lazarev silentis.

— Stulte! — resumis tiun silenton Ivano Jegoroviĉ. — Kia en tio estas senco? Vi viajn pekojn devas ripari per afero, sed pendumiĝi — tio ne estas afero, tio estas sensencaĵo.

— Jesenin[28] ja pendumis sin, — rimarkis Saĉjo.

— Tiam estis paca tempo kaj, ĝenerale, alia situacio, — en malalta registro respondis Lokotkov kaj mem pensis pri siaj vortoj, ke tio estas ne riĉa. — Kaj ankaŭ vi, fraĉjo, ne estas Jesenin, sed dume Lazarev.

Ili silentis iom.

— Ĉu vi manĝis? — interesiĝis Lokotkov.

— Ne, ne manĝis, — diris Lazarev.

— Prenu tie la gamelon, manĝu.

— Kaj vi?

— Kaj mi ekmalsanis iomete, mi sen tio kuŝos.

Lazarev formanĝis terpomon kun miksgraso, poste trinkis akvon. Nun li komprenis, ke li estis vokita ĉi tien kaj por manĝi, kaj por «prifumi tiun ĉi aferon», ĉar oni lin fidas. Ne ĉiuj fidas dume, sed Lokotkov, ŝajne, fidas. Kaj, kuraĝiĝinte, Lazarev demandis:

— Ĉu vi nun ĉion pri mi esploris?

— Multon esploris.

— Kaj nun vi min definitive ekfidis?

— Ni supozu, Lazarev, ekfidis.

— Ĉu per kontrolo?

— Ni supozu, tiel.

— Kaj kiel do vi min kontrolis?

— Ja tiel, Lazarev, mi vin kontrolis, ke, se ni tiun ĉi militon postvivos kaj la komunismon atingos, almenaŭ en nia profunda maljuneco, tie mi al vi, en la komunismo, rakontos, kiel mi kontrolis kaj kiamaniere. Sed dume estas ankoraŭ frue nian agadon en ties detaloj malkovri. Fremdulo povas aŭdi...

— Kia fremdulo? — tute knabece ĉirkaŭrigardis Lazarev la terkabanon. — De kie?

Ivano Jegoroviĉ ne respondis, nur ridetis. Kaj forsendis Lazarev-on dormi, ordoninte al li dum la irado informi «kamaradon Ŝanina-n», ke kun li «ĉio estas en ordo».

Saĉjo silente rigardis al Ivano Jegoroviĉ.

— Faru, kiel estas dirite! — kriis Lokotkov. — Vi, se mi ne eraras, troviĝas en la militservo, ĉu, Lazarev?

Saĉjo eliris sub la helajn, forte lavitajn de la pluvego stelojn. Avo Trofimo, kun barbo de malnovritano, kun germana mitraleto sur la kolo, kun grenadoj sur la zono, rekonis Saĉjon kaj interesiĝis, kiam ree estos koncerto. Li ankaŭ akompanis Saĉjon iomete laŭ la strato al la bruldifektita lignodomo, kie loĝis la knabinoj. Ia nokta birdo estis horore ululanta en la densejo ekster Dvoriŝĉi, kvazaŭ antaŭdirante malfeliĉon.

— Da klasikaĵoj vi havas malmulte en la repertuaro, — plendis al Saĉjo por adiaŭo avo Trofimo, — vi povus okupiĝi en libera tempo, ekzemple, prenu arion de Demono el la samnoma opero[29]...

— Vi de kie tion scias, avo? — eĉ haltis pro miro Saĉjo.

— Ĉu vi pensas, ni ĉi tie al arbostumpo preĝas? Ne, kara amiko, ne estas ni arbaraj loĝantoj. Mi persone estas sceneja laboristo, jen tiel. Kaj la barbon mi kreskigis por partizana aspekto. Kaj estas pli da estimo, ol al vi, razitoj. Neniu ordonos: flugu kiel sago, ek, avo, kuru tuj. Avo estas avo, kaj ke mi aĝas tridek naŭ — tio estas mia terura kaj profunda sekreto...

Inga, certe, ne dormis.

Surĵetinte sur la ŝultrojn sekan uniforman palton de amikino, ŝi elkuris sur la peronon kaj ridigiĝis je duonpaŝo for de Lazarev.

— Ĉio kun mi estas en ordo, — diris li, rigardante rekte en ŝiajn flagrantajn pupilojn. — Lokotkov ordonis diri al vi, kamarado Ŝanina, ke ĉio estas en ordo.

### Ĉapitro sepa

— Mi ĉion al vi diros, nur vi min ne urĝu, — petis Ionov. — Mi devas ĉion laŭorde rememori.

Lokotkov plu estis skuata kaj tordata de febro. Doktoro Znamenskij, ekvidinte Ivanon Jegoroviĉ-on, deziris mezuri lian temperaturon, sed Lokotkov ne permesis, dirinte, ke post la milito ni okupiĝados nur pri mezurado de temperaturo, sed nun li ne havas tempon, kaj la termometroj kuracas nenion. Kaj li izoliĝis kun sia hieraŭ pafvundita malamiko.

— Ĉu estos al mi pafekzekuto? — interesiĝis Ionov.

— Kiel la juĝo verdiktos, — suspiris Ivano Jegoroviĉ.

— Aŭ jam ĉi tie oni tuj mortpafos?

— Apenaŭ ĉi tie, — ne tro esperigis la spionon Ivano Jegoroviĉ. — Kaj nun, ek, prilumu detale tutan vian taskon. Ĉu la ĉefo estas vi?

— Mi.

Trans la tabulsepto ekbruis primuso. Tie Znamenskij havis operaciejon. Keroseno estis tre ŝparata, kaj se la primuso bruis, do, Znamenskij estis prepariĝanta operacii.

— Kiun oni alveturigis, Paŭlo Petroviĉ? — kriis Lokotkov.

Sed pro la bruo de la primuso li ne distingis la respondon kaj komencis enskribi la depoziciojn de Ionov, tenante sian trivitan paperujon sur la genuo. La «kampulojn», akompanintajn Ionov-on, li jam anticipe pridemandis kaj nun sentis pro tuta tiu ĉi afero ioman ridindan ĝenecon. La «kampuloj» malkune unu de la alia konfesis, por kio ili estis senditaj ĉi tien, kaj Lokotkov sentis kaj honton, kaj kvazaŭ malhonoron pro sia fosado en tuta tiu ĉi stulta historio. Eble, indus transdoni la tutan triopon al Igoro, sed Igoro estis okupita, sidis en la bieneto, atendante la kamaradojn de Ionov. Ĝenerale, ĉio aranĝiĝis treege stulte.

— Demando: kiu kun vi konversaciis antaŭ via forsendo por plenumado de la tasko?

— Sinjoro Gräfe mem, — respondis la globokula Ionov. — Persone mem en sia rezidejo en Assari. Li al ni diris: se vi mortigos la generalon — mi zorgos pri via posta sorto, ĉar tiu generalo...

— Demando, — haste interrompis Ionov-on Ivano Jegoroviĉ, — kiu vin ekipis, kiam vi atendis vian forsendon el Pskovo?

— Kiel tio?

— Kiu vestis kaj provizis?

— Lamulo, — respondis Ionov. — Li ĉiujn provizas. Kun ligna kruro, oni diras — el matrosoj.

— Kia li estas aspekte, tiu «el matrosoj»?

— Efelidhava — unue. Malalta — due. Maljuna...

— Por kiom da jaroj li aspektas?

— Ĉu en kiu jaro naskiĝis?

— Nu, ni supozu.

— Ne malpli ol en la naŭdek kvina. Oni diras — li estas el Ösel[30]. Tie li la kruron perdis.

— Kial li estas tiom fidata de la germanoj, ke li ekipas sola?

— Mi supozas, ke pro sia forta kripleco. Li apenaŭ iras. Kaj el sia provizejo li neniam eliras. Tro altan amputon li havas...

— Ĉu li diligente laboras?

— Ja en lia vivo estas nenio krom laboro. Mi al vi precize raportis, li neniam eliras. La lignan kruron li malofte alligas. Plej ofte saltas. Kaj per bastono apogiĝas. Ĝenerale li estas tre atenta sinjoro. Vestaĵojn li donas ekskluzive sovetiajn, trofeajn, armilojn, ceterajn bagatelojn, subvestaĵojn, rimenon, ĉapon...

— Ĉu la fajrilo, laŭ vi, same estas sovetia?

— Fajriloj ĉe li amase kuŝis sur la tablo. Mi mem petis.

— Ĉu vi konsciis, ke laŭ tiu fajrilo oni povas senmaskigi vin?

Ionov silentis iom.

— Kial? — post paŭzo demandis li. — Ĉu soldato ne povas havi trofeon?

— Ĉu ankaŭ la tablojdojn li al vi same donis laŭ via peto?

— La tablojdojn li mem donis. Kontraŭ malvarmumo, diris. Ŝutis el bokalo en paperon.

— Ĉu li avertis, ke ili estas germanaj?

— Sed ĉu sur ili estas skribite?

Trans la septo iu malpeze ululis, kiel gufo. Paŭlo Petroviĉ ekinsultis: li ne ŝatis, kiam oni malhelpas al li operacii, kaj anesteziloj en la brigado estis nun raraj.

— Ĉu plenumo de la terorago al kiu persone estis taskita? — penante diri serioze, demandis Lokotkov. — Ĉu al vi, al Serij aŭ al Kozaĉkov?

— Depende de okazo, — kun preteco klarigis Ionov. — Serij, ekzemple, antaŭe estis unuaklasa kuiristo. Li havis taskon — iĝi fidinda en la kuirejo kaj al la generalo mem kuiradi ties porciajn manĝaĵojn. Kaj por tiu okazo estis la ampoloj, kiujn vi deprenis. Veneno — kaj fino.

Ivano Jegoroviĉ forturniĝis por kaŝi rideton.

— Vi mem kian taskon havis?

— Mi estas ŝoforo, — diris Ionov. — Unuaklasa ŝoforo, generaloj ja ofte ŝoforojn bezonas. Tion sinjoro Gräfe al ni klarigis. Kaj Kozaĉkov estis por komunikado, por mesaĝi, kiam la afero estos farita.

— Nu, kaj la ceteraj, tiuj, kiujn vi atendis?

— Ni homojn ne atendis, — post paŭzo diris Ionov, — ni kargon atendis. Eksplodaĵon kaj ankoraŭ diversajn detalojn, por eksplodigi tiun generalon-skolton.

— Kaj ĉu vi eksplodigus?

— Se mi diros «ne», vi ne kredos, — morne prononcis Ionov. — Nun, kion ajn mi diru, neniu kredos, ni tion ne konsideris.

— Por kio do vi fuĝis, se vi vere volis kapitulaci?

Trans la tabula septo profunda voĉo petis:

— Pli facile, Paŭlo Petroviĉ, mi ja ne estas ĉevalo!

— Per la manoj ne kaptu! — ree ekinsultis Znamenskij. — Mi ja klarigis: vi infekton enportos...

— Ankoraŭ demando, — diris Lokotkov, — kia estas la nomo kaj la patronomo de tiu matroso?

La teroristo Ionov pensis iom kaj ŝultrolevis.

— Mi tion ne bezonis, — respondis li, — li nin vestis, armis, provizon-nutraĵon eldonis — kaj adiaŭ...

Sed Ivano Jegoroviĉ interesiĝis pri la matroso serioze. Li ankaŭ la «kampulojn» pridemandis pri la matroso, kaj aliajn siajn antaŭajn klientojn kaj pacientojn, kiel li ŝatis vorte signi la agentaron de la kontraŭulo. Jam antaŭlonge aperis al Lokotkov koncepto, kiu ĉiam estis konfirmiĝanta. La matroso intence provizadis la agentaron per io germana — jen per horloĝo, jen per kompaso, jen per fajrilo, jen per tablojdoj, jen per speciala ampolo de germana deveno, kvazaŭ dirante: ne malatentu tie, miaj amikoj kaj kompanoj, trans la frontlinio, mi, unukrurulo, ne povas fuĝi, sed jen al vi de mi signo — tio estas agento, spiono, sabotisto, atentu etajn detalojn, ne gapu, ne perdu!

Kun partizanoj la matroso ne komunikiĝis, sed ekzistis informoj, ke komunikiĝi li deziris. Sed trans tiu pikdrato, kie estis lia loĝejo kaj kie troviĝis germanaj provizejoj kaj tenejoj, la lamulo estis observata tre atente, pri kio li eĉ komprenigis homon de Lokotkov, kaj post tiu interparolo ĉio ree por longe ŝiriĝis.

Pripensante dum irado la agadon de la matroso, Ivano Jegoroviĉ direktis sin en sian terkabanon por iom ripozi. Sur la vojo li ekaŭdis la voĉon de Lazarev. Saĉjo kantis sian ŝatatan, kun figuroj kaj fajfoj, kanton:

Adiaŭ, bluaj vi okuloj,
Adiaŭ, blonda vi harar'...

Ĉi tie Aleksandro ekfajfis kiel kanario. Lokotkov retrorigardis: Saĉjo estis iranta al la konstruata banejo kaj kantanta:

Adiaŭ, ĉarmaj krispaj bukloj,
Adiaŭ, kara, por ĉiam'...

«Jen, kiom donis la naturo al unu homo!» — pensis Lokotkov eĉ kun miro. Pro tiu sonora, aroganta, kiel ĉio en Lazarev, voĉo en la animo de Ivano Jegoroviĉ iĝis pli gaje, la fiaj teroristoj kun iliaj mielaj pekkonfesoj kvazaŭ fordegelis kaj jam tute neatendite venis en la kapon: «Nepre tiu Lazarev finu la militon kiel homo. Por li flanke tragliti neniel eblas. Li ne povas vivi averaĝe!»

Kaj Lazarev mem tiutempe, kvazaŭ nenio okazus, pure razita, svelta, tre bela, eĉ iomete tro por partizano danda, venis al sia «Sizifa brigado», kiel li ilin sufiĉe trafe nomis, ĉar la kampadejo ĉiam translokiĝadis kaj la ĉarpentistoj rekomencadis ĉion denove, interesiĝis, kial ili ne salutas lin, kaj ekfumis. La knaboj estis ĉarpentantaj la trabaron por la banejo, la hakilaj klingoj briletadis sub la arbara nevarma suno.

— Labori necesas kun ardo, — diris Lazarev. — Laŭ vi tuj videblas, ke vi estas nebatala plotono! Ĝis rido!

— Iru vi mem scias kien! — diris al li rufa ĉarpentisto. — Jen, troviĝis instruisto. Ni estas ruĝaj partizanoj, kaj pri ni fabeloj por infanoj sonas en Rusi', dum vi...

— Mi, interalie, tute povas al la muzelo bati! — promesis Lazarev.

La ĉarpentisto faligis la hakilon, rektiĝis.

La alia, grandega, barba, ekkriis per maljunula tenoro:

— He, ĉu vi ambaŭ freneziĝis?

La rufulon skuis paroksisma tremo, nenion aŭdante, li ĵetiĝis al Lazarev, tiu forpuŝis lin per unu mano, sed ne forte, kaj petis:

— Ne trudiĝu. Pardonu, se mi malĝuste diris. Vi en mia haŭto ne estis, vi ne scias!

La barbulo fortiris la rufulon al si, la aliaj same enmiksiĝis, por ne verŝi sangon. La faŝistoj forbruligis vive lian tutan familion, li ne povis atenti ajnajn biografiojn. Kaj Lazarev estis avertita:

— Vivu pli mallaŭte. Sur vi estas stampo, ĝis vi ĝin forlavos — silentu kaj bridu vian langon.

— Tio estas prava, — konsentis Lazarev, — ĉu mi disputas? Ĝuste pri tio mi diras. Nur ofendiĝas mi pro mia sorto. Mi lavas, lavas — kaj neniel povas forlavi.

Post la paciĝo la barbulo interesiĝis, pro kio Lazarev estis reprezaliita en la formo de aresto kaj tenado sub gardo. Saĉjo pripensis kaj respondis: li estis metita en la malliberejon pro sia kulpo, li permesis al si rompi la lokan konvencian ordon, do ĉiuj vidu en lia malgaja ekzemplo severan averton por si. Kvankam ĉi tie estas partizanoj, sed disciplinon ili havas gvardian, pri kio Lazarev konvinkiĝis sur la propra haŭto.

La respondo plaĉis, eĉ la rufulo senvorte kapjesis.

Poste Lazarev deklaris, ke la supra krono estas malĝuste ĉarpentita, poste kalkulis sur la dorsoflanko de sia antaŭmorta letereto pri fido alton de la tubo, poste, kvankam ne estante estro ĉi tie, sendis homojn al ravino por preni argilon, kaj, finfine, mem prenis en la fortajn manojn hakilon kaj kun bela facileco, kvazaŭ demonstre, komencis ĉarpenti fortikan trunkon de pino.

— Do, ĉu vi efektive estas ĉarpentisto? — demandis Lazarev-on preterpasanta eksplodigisto Jerofejev. — Aŭ kiu vi estas?

— Mi, kamarado komandanto, estas kaj ĉarpentisto, kaj ladisto, — respondis Saĉjo, — kaj se vi deziras scii por afero, do mi estas la plej bona en la mondo motorciklisto, sed la milito malhelpis iĝi vetkuristo...

— Kaj hieraŭ, mi vidis, vi mitraleton riparis, — diris Jerofejev.

— Ankaŭ tion mi scipovas, — enpikinte la hakilon en lignon, respondis Lazarev. — Mi ĉion scipovas. Mi havas orajn manojn, absolutan vidon, unikan kapon kaj voĉajn donitaĵojn por la Granda teatro de la USSR.

— Jen kiel! — miris Jerofejev.

— Ĉu vi pensas, mi ŝercas? — demandis Saĉjo serioze kaj eĉ malgaje. — Mi ne fanfaronas, mi ĵuras. Tia mi estas homo, al ĉio kapabla. Unu estis malsukceso — mi trafis en kaptitecon, ree tio ne okazos.

— Ankoraŭ oni povas mortigi, — eksidante sur la pintrunkon apud Lazarev, suspiris Jerofejev. — La milito finiĝos ne morgaŭ.

— Nun min mortigi ne eblas, — kun stranga kaj gaja brilo en la okuloj respondis Lazarev. — Ne por tio mi venis ĉi tien, ke oni min mortigu. Mi por grandaj aferoj venis, vi vidos...

— Jen kia vi estas! — ree miris Jerofejev.

— Kaj kio? Pri mi, eble, oni artikolojn verkos, kaj poemojn, kaj kantojn...

— Modesta vi estas, knabo!

— Estis modesta, sed ne plu, — ree enigme respondis Saĉjo. — Tio tedis! Atendu, iam vi legos pri mi versaĵeton.

Ne versaĵeto, sed dokumentoj pri Saĉjo Lazarev, dokumentoj malmultvortaj, ekzaktaj, skribitaj per malmilda lingvaĵo de milita tempo, estis metitaj en arkivojn por eterna konservado, kaj tiu ĉi rakonto servu por memoro pri la vivo de Aleksandro Ivanoviĉ Lazarev, pri kiu ni nenion scias, krom tio, kio estas rakontita ĉi tie. Kaj ni estos tre dankaj al tiuj legantoj, kiuj subite ion rememoros pri tiu rimarkinda homo, naskiĝinta en la 1919-a jaro en urbo Pavlovo de la Gorkij-regiono, sur kio elĉerpiĝas ĉiuj niaj biografiaj donitaĵoj...

...Fininte la laboron en la konstruado de la banejo, Lazarev formanĝis gamelon da supo kun urogalo, reĝustigis sur si germanan tunikon kaj direktis sin sen invito al Ivano Jegoroviĉ.

Lokotkov-on ree estis tordanta la malamata kolera febro, sed, malgraŭ la malbonfarto, li renkontis Saĉjon afable kaj ordonis al li eksidi.

— Mi aŭdis, ke vi disdonis viajn kulakajn rezervojn de grenadoj? — demandis li.

— Estis tia afero, — solide eksidante, respondis Lazarev.

— Ĉu laŭ kora voko aŭ sub premo?

— Kamarado Ŝanina faris edukan laboron, — seke prononcis Lazarev. — Klarigis pri kolektivo...

Li subite eksplodis:

— Kvazaŭ mi mem ne sciis, kio estas kolektivo. Sed ĉi tie, kiam ĉiuj estas laŭleĝaj, ĉiuj estas militistoj, ĉiuj estas provizitaj per armiloj kaj municio...

— Ne bruu! — petis Ivano Jegoroviĉ. — Mi havas altan temperaturon.

Kaj, silentinte iom, interesiĝis:

— Mi aŭdis, post la milito vi intencas iĝi aktoro, sur opera scenejo? Oni diras, ke al vi aperas ekskluziva voĉo?

— Kiel aktoro mi apenaŭ taŭgos, — respondis Saĉjo. — Mi jam provis. Oni diras, mi havas katenitajn moviĝojn. En la radio mi kantos, tio eblas. Sed por profesio mi elektos ekzaktan fakon — konstrui domojn por homoj, infanvartejojn, malsanulejojn.

— Ĉu arkitekto?

— Ebla varianto.

Lazarev respondadis diligente, sed io estis maltrankviliganta lin.

— Ĉu vi pro afero venis? — demandis Lokotkov.

— Nu, ŝajne, tio ne estas afero. Pli ĝuste, peto. Mi, vidu, kamarado Lokotkov, havas unu amikon...

— Ĉu knabinon? — subite afliktiĝinte pro Inga, demandis Ivano Jegoroviĉ.

— Kial knabinon? Viron, kamaradon. Li bone al mi rilatis, multon al mi donis, se eblas tiel diri. Kaj verŝajne forte maltrankvilis pri mi... Ja mia stato nomiĝas «mankanta sen informo». Do, jen, mi dezirus sendi al li leteron.

— Leteron tro fruas, — venkinte paroksismon de febro, prononcis Ivano Jegoroviĉ. — Atendu kun leteroj...

— Kun kio do mi ne atendu? — demandis Lazarev. — Ĉu ekzistas almenaŭ io, kun kio mi povas ne atendi?

Lia voĉo ektremis.

— La familinomo de la hieraŭa subkolonelo estas — ĉu Petuŝkov? — furioze interesiĝis Saĉjo. — Ĝuste, Petuŝkov. Do ĉu vi scias, kiel ĉio ĉi nomiĝas? Petuŝkovismo, — kvazaŭ sakris li kaj tuj ripetis: — Petuŝkovismo. Unu pli multe estas per ĝi farĉita, per tiu petuŝkovismo, alia malpli, sed egale ĉio estas petuŝkovismo, pro kiu jam eĉ spiri tute ne eblas. Faru tian radioskopion, rigardu min trae, ja ankaŭ ni estas homoj, lasu al ni plene ripari...

— Kion vi nomas «plene ripari»?

— Mi nomas, ekzemple, heroaĵon, sed kiel ĝin plenumi same sen fido? Kiel?

— Vi vivos — vi vidos.

— Mi vivas, sed ne vidas.

— Kaj al vi dume estas malpermesite vidi. Venos la tempo, vi vidos, kaj hontos, ke vi min per ia petuŝkismo riproĉis. La leteron vi skribos al la amiko, sed kio estos en ĝi? Kio? Vi ĝin poste, post ĉio skribu, kiam estos pri kio. Petuŝkovismo... Stultulo vi estas, jen kiu! Mi vin al granda afero preparas, kaj vi al mi malklaran stultaĵon balbutas pri malfido. Mi vin por serioza laboro bezonas, kaj da mitraletistoj ni dume havas ne malriĉan nombron. Mitraleton oni al li ne konfidis! Petuŝkovismo... aŭ kiel ĝi... Mi al vi en la dua eskalono kaj entute en akcesoraĵo ne permesos iĝi homo. Kaj per malgrandaj bataloj kun la kontraŭulo — ne permesos. Tial mi vin el tiu ĉi embaraso alie ol kun granda ordeno ne liberigos, kaj ne esperu, des pli ke kvankam tio estas ne mia afero, sed, kiel mi supozas, «surtera amo» same estas al vi aliranta...

— Tion vi pri kio diras? — ne returniĝante al Lokotkov, demandis Saĉjo.

— Eble, vi mem divenos? Sed mi avertas: ŝercoj ĉi tie ne estas allaseblaj. Ŝi estas bonega knabino, vi antaŭe vin mem komprenu...

— Sed eble, tio estas mia persona afero? — montris la dentojn Lazarev. — Ekstremokaze, mia kaj ŝia? Aŭ nun tuta mia vivo iros sub radioskopio?

Ili silentis iom. Tro malmilda iĝis la interparolo.

— Kio koncernas heroaĵon, — mildiĝinte, sed plu severe prononcis Lazarev, — do en la nebatala plotono ĝin plenumi estas iom malfacile. La banejon ni, ekzemple, finkonstruos, prenos ŝvitbanon, kaj poste?

Lokotkov subridis:

— Vi alian ŝvitbanon havos! Kaj ne sen vaporo.

Lin denove komencis tordi febro, tiel, ke eĉ li ne eltenis kaj kun ĝemo kovris sin per malnova peltjako. Kaj la kruroj doloris, kaj la kapo zumis, kaj malvarmo trakuradis la tutan korpon...

— Eble, vi fumos? — demandis Saĉjo.

— Volvu.

Lazarev volvis, bruligis, enspiris fumon el la aero kaj fordonis la cigaredon al Ivano Jegoroviĉ. Sed volvi cigaredon por si li ĝeniĝis, kvankam li deziris fumi ĝis frenezo.

— Se vi volvis, do vi mem fumu, — ordonis Lokotkov. — Kaj pri kolonelo Krotov rakontu, kiaj vi estas amikoj-kamaradoj.

Saĉjo eĉ ektusis, aŭdinte la nomon de Krotov. De kie Ivano Jegoroviĉ povis ekscii pri Krotov?

— Kaj ĉu li estas viva?

— Li militas, ne nur simple vivas. Kaj bone militas, eĉ en ordonoj, okazas, estas menciata.

Saĉjo facile fajfis:

— Kaj ĉu oni fidas lin?

— Se li komandas, tio signifas, ke oni fidas.

— Nenion tio ankoraŭ signifas, — diris Lazarev. — Jen, al la caraj militspecialistoj oni ne fidis, tamen ili ja komandadis?

Lokotkov al tio nenion respondis. Demandis mem:

— Kial vi al mi pri kolonelo Krotov ne deklaris, ke vi savis lin?

— Ĉar vi en tiu tempo tutegale min ne kredus.

— Kaj poste?

— Poste eĉ sen Krotov vi ekkredis, kaj tiam rezultus, ke mi fanfaronas.

— Aĥ vi, modestulo!

— Mi estas sincera. Kio en mi estas pozitiva, tion mi ne kaŝas, sed ankaŭ malavantaĝojn mi havas, kontraŭ ili mi luktas... Lukti kontraŭ propraj malavantaĝoj estas pli malfacile, ol kontraŭ aliulaj, tion ĉiuj scias...

Ivano Jegoroviĉ aŭskultis ridetante: tute ankoraŭ knabo.

— Kiajn do vi, ekzemple, havas malavantaĝojn?

— Nu, diversajn... En la juneco, en la lernejo, mi ilin eĉ sur paperon enskribadis, por ke, esplorinte min mem, lukti kontraŭ miaj malfortaĵoj kaj difektoj de la karaktero. Poste mi ĉesis, ĉar rezultis memekzameno, mi forlasis tiun ideon...

— Lasu la memekzamenon. Ni revenu al Krotov. Ĉu vi al li viajn lambastonojn fordonis, por ke oni prenu lin por vi? Ĉu estis tio?

— Io simila estis. Poste oni min forte batis, Ivano Jegoroviĉ. Ĝis senkonscio. Mi eĉ longe nenion memoris, kaj la manoj tremis, mi ne povis manĝi.

— Kaj kun via Kupejko vi forte amikis?

— Amikis. Kaj kio? — streĉite interesiĝis Lazarev.

La voĉo de Lokotkov same streĉiĝis. Sed li estis preparanta Lazarev-on, hardanta lin, kaj kompati lin nun estus nekonvene.

— Ĉu vi forte amikis?

— Kiel unu homo! — ekkriis Lazarev. — Ni ĉion duone dividadis. Mi por li, kaj li por mi...

Ivano Jegoroviĉ silente rigardis al Saĉjo. Tiajn vundojn malfacilas fari. Tamen li devis fari tion nun, sed ne poste. Li iru al ili, armita ankaŭ per tiu ĉi malfeliĉo: sen malfeliĉo ne povas esti malamo! Ju pli da malfeliĉo, des pli forta estas malamo. Kaj ĝi helpos!

— Ĉu vi pri Kupejko eksciis ion? — demandis Lazarev. — Ĉu jes? Kion? Sed, se fiaĵon, vi ne kredu! Li fiaĵon ne povus fari...

— Mortigis oni vian amikon, — severe kaj rekte prononcis Ivano Jegoroviĉ, — mortpafis pro agitado kontraŭ faŝistoj. Antaŭ la vico mortpafis.

Lazarev ne moviĝis.

— Kie? — nur demandis li.

— En Peĉki, en la lernejo, kien vi deziris kune kun li trafi. Jam antaŭlonge oni lin mortigis...

— Do, tiele, — mallaŭte diris Lazarev kaj leviĝis.

— Ne, sidu, — ordonis Ivano Jegoroviĉ, — sidu, ni parolos pri la afero. Kiel vi fizike fartas?

Lazarev respondis kun perplekso:

— Kiel? Normale.

— Ĉu vi povas plenumi taskon?

Lazarev eĉ kvazaŭ sufokiĝis. Poste, kvazaŭ rekonsciiĝinte kaj ektiminte pro sia ĝojo, diris:

— Ĉu taskon kiel pri la banejo?

— Ne, taskon realan.

Lokotkov eksidis sur sia kuŝbenko, trinkis akvon el trinkpoto kaj ekparolis, evidente tute venkinte sian malbonfarton:

— Memorfiksu!

— Jes, estos plenumite, — kun aspiracio diris Saĉjo. — Mi ĉion memorfiksos.

— Ses punktoj, — per basa, ŝajne eĉ kolera voĉo, kvazaŭ diktante laŭ libro, ekparolis Ivano Jegoroviĉ. — Aŭskultu atente, poste vi ripetos. Do, la unua punkto: direkti vin en la urbon Pskovon kaj kune kun loĝantoj de Pskovo evakuiĝi en Estonion, kie esplori la situacion. Dua punkto: post la esploro de la situacio en Estonio penetri pli proksime al la vilaĝo Peĉki, dungiĝi al unu el bienetoj por laboro kaj loĝado kaj pasi registradon ĉe la germanoj, kiel evakuito...

— Evakuito, — kiel eĥo ripetis Lazarev.

— Tria punkto: akiri bonan reputacion antaŭ la loĝantoj kaj la vilaĝestro, ricevinte pozitivajn opiniojn pri la laboro kaj la konduto, enserviĝi en grupon de la estona memdefendo, poste en la gardistaron de la garnizono, lokiĝanta en Peĉki. Ĉu klaras?

— Dume klaras.

— Kvara: penetrinte en la gardistaron de la garnizono, determini estraron de la lernejo...

— Ja ili tie Zinon murdis, — subite ĉion komprenis kaj ekkonsciis Lazarev. — Ĉu ĝuste tie?

— Kian Zinon?

— Ja Kupejkon. Lia nomo estis Zinovio. Do, mia tasko estas tie?

— Tie, kie oni murdis vian amikon, — nenion mildigante nek risortigante, per severa voĉo daŭrigis Lokotkov. — Vi determinos ekzakte la celon kaj la taskojn de la lernejo, konsiston de la kursanoj, loĝlokojn de la estraro. Ĉu klaras?

— Klaras.

— Kvina: vi esploros reĝimon de gardado de domoj de la lernejestroj, alirvojojn al la loĝejoj, poziciojn de gardaj postenoj. Kaj sesa: ekscii pasvorton por ĉiu tago ĉe eniro en la garnizonan teritorion kaj ĉe eliro el ĝi. Ĉu vi memorfiksis?

— Ĝenerale...

— Ĝeneraleco en nia afero kostas groŝon. Memorfiksu konkrete kaj laŭvorte.

Post duonhoro Lazarev memorfiksis ĉion. Laŭ liaj vortoj, poreterne. Kaj memorfiksinte, li interesiĝis:

— Kaj ĉu tio estas ĉio?

— Postajn taskojn vi ricevados sur la loko, tra nia homo, kiu nomiĝos al vi Manjo.

Lin ree skuis febrotremo, li pli dense volvis sin per la peltjako kaj aldonis:

— Manjo indikos al vi arbaran kaŝejon, kie estos konkretaj taskoj. La ĉifro estas simpla, ni okupiĝos, cerbumos...

Ĉe noktiĝo ankaŭ pri la ĉifro ili finis.

— Via limdato estas la unua de januaro de la kvardek kvara jaro, — diris Lokotkov. — Ĉu vi sukcesos?

— Mi pli frue sukcesos! — entuziasme respondis Lazarev. — Vi eĉ ne pensu. Mi ĉion faros kaj kun kanto revenos hejmen.

Ivano Jegoroviĉ ĵetis atentan kaj rapidan rigardon al la vizaĝo de Saĉjo, apenaŭ prilumita de meĉa flamo. Kio estas tio — ĉu juneco aŭ li simple ĝojas pro liberiĝo disde la ĈK-ano Lokotkov por reveni al siaj mastroj el la Abwehr?

«Ne, tiel mi ne devas rezoni, — severe interrompis sin Ivano Jegoroviĉ. — Kun tiaj rezonoj mi baldaŭ iĝos Petuŝkov. Ne, tiel bolas aŭdaca juneco en Saĉjo, ne alie. Pensi alie vere estas petuŝkovismo».

Sed petuŝkovismo estas ne tiom facile venkebla malamiko. Kaj ne sen peno forskuis ĝin Ivano Jegoroviĉ, adiaŭante kun Saĉjo.

— Ĉu pri tio, ke mi foriros de vi, neniu devas scii? — jam leviĝinte de sur la benko, interesiĝis Lazarev.

— Neniu, certe.

— Ĉu eĉ ne unu homo?

— Eĉ ne unu. Ja ĉu vi ŝercojn ŝercas? — subite koleriĝis Ivano Jegoroviĉ. — Kiel vi pri tio rezonas?

— Ja tiel mi rezonas, ke mi rajtas peti nur pri unu sola homo. Mi havas rajton, por ke tiu ne supozu, kvazaŭ Lazarev fuĝis reen al la Führer. Aŭ eĉ tiun rajton mi ne havas?

— Esperu al mi, — respondis Lokotkov.

— Ĉu firme?

— Esperu.

— Mi ja esperas, sed tamen estas iom horore, kamarado Lokotkov: kio estos, se vi forgesos. Subite forgesos. Ĉio okazas...

— Fermu la pordon ĉe la transa flanko! — ordonis Lokotkov.

Saĉjo eliris per malpezaj paŝoj, kaj Ivano Jegoroviĉ, riproĉante sin pri petuŝkovismo, tamen komencis skrupule kaj pedante reesplori tutan tiun tempon, ĉiujn konversaciojn kun Saĉjo, ĉiujn kontrolojn kaj rekontrolojn kaj ĉiujn siajn kalkulojn por la estonta riska kaj neniom aprobita de subkolonelo Petuŝkov operaco. Kaj se la singardema Petuŝkov ankoraŭ suspektus, kiu estos en tiu entrepreno la ĉefa aganto? Al kiu estos metitaj ĉiuj esperoj? Kaj se la ĉefa aganto subite kiel plej altan dekoracion atendas ĝuste tian taskon, por prezenti ĝin al la germana spionservo kaj ricevi por sia agado la Feran kavaliran krucon?

Ree skuis sian pezan, lacan kapon Ivano Jegoroviĉ. Kaj ree kun malgajo kaj doloro li pensis pri tio, kiom da tio ne estis farita, kio povus esti farita kun utilo, se oni ne timus kredi tiujn homojn, kiuj sur la kampo de batalo kaj gloro per sia abnegacia konduto pentigis la nekredantojn, bedaŭrinde tiam, kiam ĉio estis jam tute malfrua. Estis tia aviadisto, tataro Hajrullin, ankoraŭ en tiuj malfacilegaj tagoj, kiam Lokotkov elkondukadis ĉirkaŭitojn tra marĉoj. Hajrullin militis en infanterio, aviadilon oni ial ne konfidis al li, estis pri li registrita io tia, kio premadis lin, kiel maŝo, kaj, por deĵeti tiun maŝon, li kun deko da siaj amikoj subite ĵetiĝis al germana rajdpatrolo kun tranĉiloj. La germanoj pro la furioza impeto renversiĝis kaj, kiel oni skribis en la pasinteco, estis plene frakasitaj, sed al ties pafado kaj krioj ĵetiĝis kirasitaj transportiloj kaj faligis per mitraletaj pafserioj ĉiujn kuraĝulojn, gvidatajn de la eksa aviadisto. La ĉirkaŭitoj pereus en sia marĉo, se ne malespera, jam tute neebla kuraĝo de Hajrullin, kiu, verŝiĝante per sia sango, sola akceptis la germanan helpotrupon al sia mitralo. Tiu tuta afero estis klara memmortigo, sed, kiam al la mortanta sur liaj manoj Hajrullin Lokotkov diris tion, tiu respondis:

— Li sciu, kanajlo, kia mi estas «kvindek ok — dek»[31].

— Kiu? — demandis Ivano Jegoroviĉ, kliniĝante en angoro al la kovrata de morta bluo vizaĝo de la aviadisto. — Kiu devas scii?

— Kiu? Mia enketisto...

La familinomon Ivano Jegoroviĉ jam ne distingis. Kvankam tre deziris distingi kaj memorfiksi, ĉar li konsciis: venos tempo kaj ne tremos lia mano, kiam estos farita justa verdikto al tiuj avinaj nepoj, malhonorantaj la nomon «ĈK-ano», al la avinaj nepoj, unu el kiuj povis enkotigi centon da honestaj kaj purspiritaj homoj.

Ne, ne kredi Lokotkov ne povis!

En lia kredo subtenis Ivanon Jegoroviĉ-on ankaŭ la maljuna Rjaĥiĉev.

Sed tamen kredi estis tute ne tiom facile.

La planon de la operaco pri ŝtelo de la estro de la spion-sabotista lernejo en Peĉki Ivano Jegoroviĉ ellaboris antaŭlonge kaj kun ĉiuj detaloj. Kelkajn detalojn li ŝanĝadis, ion pridubadis kaj rekonstruadis en sendormaj noktoj, sed unu estis senduba: risko. Risko je homaj vivoj, je vivoj de homoj honestaj, kuraĝaj kaj puraj, risko je tiaj homoj, kiujn Lokotkov fidis kiel sin mem. Ili ankoraŭ nenion sciis, ĉiuj tiuj amikoj-kamaradoj, kiuj estis plenumontaj la operacon, sed li ja sciis, ke ili havas kaj edzinojn, kaj infanojn, kaj patrinojn, kaj patrojn. Li sciis, kiel senglore kaj kruele ili povas perei, se «lia» homo perfidos ilin. Li ja sciis, al kiaj torturoj ili estos submetitaj, se la operaco fiaskos, kaj ankaŭ sian sorton li same antaŭdivenis: Petuŝkov mem kun siaj helpantoj ne lasos Ivanon Jegoroviĉ-on sen sia favora atento; oni lin juĝos unuaklase, kaj nepre kondamnos. Estante, almenaŭ minimume, juristo, Ivano Jegoroviĉ bonege sciis, kiel oni juĝas, kiam dominas la formulo «Li pruvu sian senkulpecon». Jen, pruvu, ke vi deziris fari pli bone, ke vi fidis homon...

— Fidis?! — oni miros al li.

Kaj ne nur li kun siaj batalamikoj pagos pro tio, ke li fidis, pagos ankaŭ la edzino, kaj eĉ la filoj, malgraŭ sia malgranda aĝo.

Tiel ofensivis la petuŝkovismo, sed kion fari? Kion kun ĝi, malbenita, fari, kiaj kontraŭ ĝi ekzistas kuraciloj? Kion fari kun si mem, por purigi la cerbon disde paroksismoj de tiu vera malsano?

Se li mem kapablus plenumi tiun taskon, kiun li komisiis al Lazarev... Jen eliro. Sed Saĉjo kaj kantas, kaj majstras en ĉiuj metioj, kaj la germanan scias, kaj ligojn tie, certe, havas. Saĉjo — penetros.

Kaj li?

Li mem, Lokotkov?

Li povas nur komandi protektadon, gvidi provizadon de maksimuma sekureco de tiu operaco, sed kia, diable, povas en tiaj aferoj esti sekureco?

Ĉu voki pafadon al si mem?

Tio estas bela, sed senutila. Kiel tio povas utili, se da ili kun veturigisto estas kvar, dum en la lernejo estas ducent kursanoj, kaj kvindek gardistoj, kaj la pordego, kaj alarmiloj, kaj drato kun kurento, kaj je distanco de kilometro — bataliono de specialaj trupoj, kiuj garantias sekurecon de la feldmarŝalo, kiam tiu alveturas por ĉasado...

La nokto estis finiĝanta, kiam Ivano Jegoroviĉ okupiĝis pri preparo de ekipaĵo de Lazarev. Tiun laboron li plenumadis mem, konfidante ĝin al neniu ne pro natura malfidemo, sed nur tial, ke li estis en tiaspecaj aferoj absolute pedanta, opiniante, ke la plej eta eraro povas fiaskigi grandan taskon kaj la homojn kondamni al morto pro distriĝo kaj absoluta bagatelo.

En la malgranda partizana vestotenejo li longe fosis, elektis diversajn aĵojn kaj portis al si, kaj jam ĉe si, enŝlosinte sin, el la elektitaĵoj eltiris rajdpantalonon, subvestaĵojn, trivitajn gumtolojn, trovis jakon, devenantan el firmao «Moskva kudristino», fabrikitan cetere ne pli frue ol en la kvardeka jaro kaj ne pli malfrue ol en la kvardek unua. Estis ankaŭ eluzita svetereto, kun flikaĵoj.

Poste Lokotkov okupiĝis pri dokumentoj.

Tio jam estis granda laboro, postulanta ne nur scipovon, sed ankaŭ sciojn kaj kalkuleman diligentecon, pro tiu kaŭzo, ke puraj germanaj formularoj ne akireblis facile kaj havis grandegan, nekalkuleblan valoron por skoltoj. Tiuj formularoj kostis prezon de homaj vivoj, kaj tial ĉe ilia plenigo neniel eblis erari.

Lazarev en la paperoj, fabrikitaj de Lokotkov, iĝis Lizarev, por ke li ne eraru subite post dormo; la antaŭnomon kaj la patronomon Lokotkov konservis por li verajn; sur la puraj valoregaj germanaj formularoj Ivano Jegoroviĉ same ion prezentis; pro la penoj kaj pro subtileco de la laboro Lokotkov eĉ ŝvitis. Poste li dekalkulis el la trezorejo iom da germanaj markoj kaj iom da sovetiaj centrublaj monbiletoj, skrupule notinte en sia sekreta libro la sumon. Post paŭzo li trairis per la lacaj okuloj la liston de aferoj por la tasko de Lazarev, diligente forbruligis la paperon en la forneto kaj denove ekde la mateno ekokupiĝis kun Saĉjo kaj ree eĉ vorton ne diris pri la tuta ĝenerala senco de la tasko. Pri la ŝtelo de la estro de la spion-sabotista lernejo majoro Horvath Lazarev devis ekscii tra la kuriero, tute nelonge antaŭ la operaco mem, laŭ la plano — antaŭ diurno.

### Ĉapitro oka

La renkontiĝo estis fiksita en la militista tombejo en Rigo por la sepa de aŭgusto de la kvardek tria jaro, je la dek oka horo. La svisa civitano estis malfruanta, kaj Gräfe, pasumante inter vicoj de betonitaj tomboj, incitiĝadis. En la kvardek dua jaro la sviso ne kuraĝus malfrui, eĉ pli, li venus pli frue. Tamen, nun tio ne havis signifon, li nur finfine venu.

Kaj li venis preskaŭ je dudek minutoj post la fiksita tempo. Alta, osta, kolera. Ne opiniinte necesa pardonpeti, li insultis la ordon en Rigo. Laŭ liaj vortoj, la tramoj estis apenaŭ irantaj. Kaj ĝenerale ĉi tie estis okazanta diablo scias kio, en la malproksima de la fronto urbo ne eblis per ajna mono lui taksion. Kaj restoracioj? Li tute ne kapablas manĝi en tiu ĉi urbo, delonge fama per sia kuirarto. Kun kio oni nun fritas? Pirozo simple elturmentis la svison!

Ili ambaŭ estis en civila vesto — kaj Obersturmbannführer doktoro Gräfe kaj la svisa civitano kun tute ne svisa nomo Melvin G. Stein[32]. Nur Gräfe estis vestita malpli bone — en hel-siringa kostumo de la modo de printempo de la tridek naŭa jaro; dum la sviso portis luksan tvidan jakon, helan pantalonon kaj ŝuojn de fasono «mokasenoj de mia avo» — tre multekostajn; doktoro Gräfe eĉ konis vendejon en Nov-Jorko, en kiu oni vendas ĉiajn tiajn bagatelojn kontraŭ freneza mono. Kion diri! Al kiu fortunis en ludo, tiun oni ne demandas, kiel li komencis...

La estro de la grupo «VI. C» subridis al siaj pensoj. Ĉu la sviso silentos ĝis kiam Gräfe mem proponos sian varon? Ĉu tion atingis ilia memcerteco? Ĉu, el vidpunkto de ilia spionservo, la milito estas venkita de la solaj rusoj antaŭ malfermo de la dua fronto? Ne, feliĉe, estis Melvin G. Stein, kiu komencis.

— Ĉu vi havas multe da ili? — demandis li rekte.

— Kiuj ili? — penis ŝajnigi nekomprenon Gräfe.

— Vi komprenas.

— Ne.

— Temas nur pri agentoj, enradikigitaj por longa rezido. Alia varo min ne interesas.

— Ĉu vi dezirus scii ilin ĝeneralan nombron?

— Tion vi al mi ne diros, kaj se diros, tiam nur parton de la vero. Vi, plej verŝajne, estas certa, ke por tiaspeca informo ankoraŭ ne venis tempo. Vi rajtas pensi tiel. Sed mi rajtas scii kvanton de la unuoj, kiujn vi disponas hodiaŭ, nun...

— Ĉu persone mi?

Gräfe estis prokrastanta. Melvin G. Stein deziris scii senpage tion, kio kostis monon. Sed mensogi estis sensence: la svisa civitano estis, sendube, informita homo.

— Persone mi nun ne povas respondi vian demandon eĉ proksimume. Mi ne estas preta.

La sviso subridis.

— Ni supozu, — diris li, gaje rigardante al la Obersturmbannführer. — Nu, kaj pri kvalito de preparo de tiuj viaj agentoj? Ĉu ili estas seriozaj knaboj? Ĉu ilin eblas fidi? Se ni akiros de vi vian agentaron, tiam ni devas scii ĝian kvalitan konsiston, gradon de ĝia prepariteco, sumon de scioj; ni ne povas pagi por kato en sako, pli ĝuste, por listo de kaŝnomoj. Pri tiu demando, mi esperas, vi disponas informojn?

— Ni eksidu! — proponis Gräfe.

La benko estis kaduka, putra, sed eltenis ilin ambaŭ. La sviso etendis siajn senfine longajn krurojn kaj plenigis la pipon per nederlanda malhela tabako. La germano tranĉis cigaron.

— Ĝeniĝi pro mi ne havas sencon, — prononcis G. Stein. — Mi ne estas fremda homo. Se via doktrino estus plenumata per malpli histeriaj rimedoj kaj se ne estus aventuremaj kelkaj personoj, kiujn mi ne deziras nomi, tiaj uloj, kiel mi, estus kun vi. Sed nun, kiam via afero estas malgajnita, ni havas proprajn planojn. La plej aferemajn knabojn el via aro ni prenos al ni. Kaj al vi estos nemalbone ĉe ni, kaj ĉefe — sendanĝere...

Gräfe estis iom ŝokita de la stilo de tiu sviso. Li ne kutimiĝis al vortoj «knaboj», «uloj», «kato en sako», «al vi estos nemalbone». Lingvaĵo de kelneroj aŭ ŝarĝistoj. La klasika naci-socialismo estis pleje kutimigita al patoso. Tamen, oni rakontas, ke nun la Führer mem insultas per maldecaj vortoj eĉ en sia kabineto...

Gräfe suspiris.

— Kion vi nomas «nemalbone»?

— Antaŭ ĉio, kun ricevo de alia civitaneco kaj nova nomo estos forgesita via pasinteco.

— Kiu garantias tion?

— Ni.

— Sed kiuj propre estas vi?

— Por kompreni min ne necesas speciala sagaco, mister[33] Gräfe.

— Mi ja vin tute bone komprenas, sed nia interkompreno ankoraŭ nenion garantias al mi.

Melvin G. Stein larĝe kaj amike ridetis. Tiel, ridetante, ili kutime frapas la konversacianton al la ŝultro. Sed la sviso ne frapis Gräfe-n. Li demandis, fiksrigardante al li per siaj hel-tabakaj pupiloj:

— Unue la varon, oldulo. Kaj jam poste garantiojn. Kiel ili estas instruitaj, tiuj viaj knaboj? Kaj je dio, ĉesu koketi, mi sufiĉe multe scias por ne perdi tempon por persvadoj. Mi bezonas vian kontingenton kun detaloj, ĉu vi komprenas? Se speciala kurso por longa rezido okupas ĉe vi nur monaton kaj duonon, tiam tio estas malforta preparo...

— Multe pli! — rapide mensogis Gräfe.

— Ĉu vi estas certa?

La Obersturmbannführer faris vizaĝon de iomete ofendiĝinta homo. Tion li sukcesis facile: en tiuj tagoj, kiam li ne komencadis preni ekde la mateno sian grizan pulvoron, grumblemo ne forlasadis lin. Hodiaŭ por ajna okazo, por tute kaj en ĉio regi sin, li trinkis nur brazilan kafon. Kaj tial li havis abomenan humoron.

— Mi havas kompanon inter viaj knaboj, — malrapide komencis la sviso, — mi ne scias, ĉu mi plu havas nun, sed ĉiuokaze mi havis. Tiam vi estis preparantaj vian agentaron tute response kaj serioze. Sed nun vi komencis hasti. Ĉu al vi ne ŝajnas tiel, mister Gräfe? Vi komencis okupiĝi pli pri kvanto, ol pri kvalito, mi ja atente ĉion observas, tian mi havas servon...

Li forte alpremis la tabakon en la pipo per la dikfingro kaj kelkfoje enspiris la aroman fumon.

— Eblas, ke tiu mia amiko estas en Britio, aŭ eblas, ke tiea juĝisto jam sukcesis surmeti nigran ĉapeton kaj mia kompano estis pendumita en la prizono Pentonville: viajn knabojn la angloj plej ofte pendumas ĝuste tie. Jen li estis preparita serioze, sen riproĉoj...

— Mi ne scias, pri kia ĝuste preparo temas, — kun ioma incitiĝo prononcis Gräfe. — Eble, vi estos kompleza kaj rakontos la esencon de tiu preparo?

— Mi estos. Mi rakontos, — promesis la sviso kaj ankoraŭ iom snufis per la pipo. — Kvankam tio estis en la fino de la kvardek unua, vi tiam ankoraŭ ne tiom implikiĝis en Rusio kaj povis permesi al vi ioman lukson...

«Kaj se mi vin forveturigos al la gestapo, — subite pensis Gräfe. — Kaj tie oni rapide ekscios, de kiu ĝuste lando vi estas civitano! Tamen, apenaŭ ili penos ekscii. Simple ĉio mia foriros al ili. Li proponos al ili tion, kio rajte devas aparteni al mi».

Kaj ne povante plu rezisti al sia malsano, Gräfe elprenis el la veŝta poŝo la pulvoron.

— Kio estas tio? — interesiĝis la sviso.

— Vulgara stomak-ulcero, — respondis la Obersturmbannführer. — Vi mem mallaŭdis la menuon en Rigo.

Post kelkaj minutoj liaj okuloj ekbrilis, kaj post kvaronhoro la svison aŭskultis ne enua Gräfe, sed inspirita Lojola.

— Kaj plu? — demandis Lojola.

— Li devontigis sin forgesi pri ekzisto de sia familio. Por ĉiam. Pli ĝuste, ĝis kiam oni rememorigos lin pri tio, tio estas tiam, kiam lia servo finiĝos. Poste venis vico de decidaj elprovoj. La unua, kiel mi memoras, konsistis en tio, ke li devis veturi el Hamburgo al Ŝtutgarto sen eĉ unu dokumento. Kaj tio — en via nazia Germanio, kie eĉ paŝon ne eblas fari sen kontrolo de dokumentoj. Krome, en Frankfurto, en stacidoma restoracio, li devis elŝraŭbi elektran lampon el murlampingo sur, ni supozu, tria tablo dekstre de la enirpordo.

— Kaj tio, certe, estis plenumita?

— Imagu, estis. Poste en lernejo en Ŝtutgarto li dum ankoraŭ du monatoj ne sciis, kio estas tiu lernejo kaj kiujn, pli ĝuste, por kio oni instruas en ĝi. Dum du monatoj mia amiko subiĝadis al ne tiom ekzamenoj, kiom eksperimentoj, ĉu li eltenos tiun diablan ŝarĝon aŭ rompiĝos. Ĝenerale, nenio speciala: ekzemple, alarma leviĝo, certe, nokte, kuro en plena mallumo al bruanta maro kaj ordono salti malsupren. Malsupren — probable, el grandega alto en ŝtormajn ondojn...

— Malnovaj artifikoj, — interrompis Gräfe, — jam kiam mi estis...

— Ne malhelpu, — bruske kaj potence ordonis la sviso. — Kiu vi estis, tio ne koncernas la aferon. El tridek knaboj post la unua ordono ne saltis du, ili estis eksigitaj, plu ne sciante, al kio ili estis preparataj. Kaj la ceteraj saltis, super la maro estis ankoraŭ teraso nur je metro sub la krutaĵo. Kiel mi memoras, mia kompano nomis tiun sistemon skolo de germana kuraĝo laŭ la metodo de Opladen. Ĉu tiel?

— Tiel, — kapjesis Gräfe, — ni lernas ĝin.

— Teoria lernado nenion kostas, — prononcis la sviso, — mi al vi rakontas la praktikon. Matene, same post alarma signalo, oni kuŝigis ilin sur la esplanadon grupe po naŭ aŭ dek homoj. En centrojn de imagataj cirkloj kun diametro ne pli ol kvar metroj estis metitaj grenadoj. Poste sekvis komando: elpreni la sekurstifton! Eksplodo, splitoj flugas super la elprovatoj...

— Certe, ne ĉion, sed multon, — komencis Gräfe, — multon en la skolo de germana kuraĝo ni uzas, certe riĉiginte per milita sperto. Nia agentaro, destinita por longa rezido, estas varbata el ardaj malamikoj de la sistemo de la Soveta ŝtato. Krome, ili ĉiuj estas absolute kompromititaj per siaj agoj antaŭ la soveta ordo — ĉi tie, dum la tempo de kaptiteco. Ni konservas iliajn fotojn, kiel ili pafmortigas siajn kamaradojn, kiel ili elrompas orajn dentojn al siaj viktimoj...

— Al viaj, viaj viktimoj, — kun subrido korektis Gräfe-n Melvin G. Stein. — En tio necesas esti preciza. Tamen, ĉio ĉi estas elementa. Nu, ni estu sinceraj, Gräfe. — Li jam ne aldonis «mister», li komencis paroli kun la Obersturmbannführer, kiel kun sia sekretario aŭ, eĉ pli malbone, lakeo. — Ni estu sinceraj. Via agentaro nun jam ne havas tian kvaliton, kian ĝi havis, kiam vi preparadis ĝin antaŭe. Nur sola timo de puno — tio ja ne sufiĉas, oldulo, ĉu tion necesas klarigi al vi? Duonon, ne, kial duonon, du trionojn de viaj agentoj ni povas forstreki tuj. En la plej bona okazo restas triono. Triono da mezkvalitaj laborantoj, mizeraj murdistoj, havantaj nenian gvidan ideon. Tri dekoj el cento.

— Sed, mister Stein, — ofendiĝis Gräfe.

— Do kiom ili ĉe vi kostas? — kvazaŭ ne rimarkinte la brilantajn pupilojn de Lojola, per aferema rapidparolo interesiĝis la sviso. — Kiom kostas deko, dekduo, unu, kiel ni interkonsentos?

Ie tre proksime, malantaŭ iliaj dorsoj, kraketis seka branĉo, Gräfe retroturniĝis kaj rekonis sian ŝoforon Sonnenberg-on. Tiu estis promenanta, kantetante:

Lotĥen, Lotĥen, sag' en mia koro,
Lotĥen, hurlas blizardoj en Rusi'...

— Bone, — ekstarante, prononcis Gräfe, — ni ankoraŭ revidiĝos...

— Nur ne pensu timigi min, oldulo, — restante sidi kaj eĉ pli etendinte la krurojn, respondis Melvin G. Stein. — Se vi forgesos, ke inter ni estas ĝentlemana interkonsento, mi plendos al iu en Berlino. Mi havas rilatojn, kiom ajn stranga tio estu. Ĉu vere, tio estas stranga? Kaj se ili estos uzitaj, al vi estos malbone. En via simpatia lando kapoj falas sufiĉe rapide, ĉu ne?

Etendinte al Gräfe la manon, li demandis por adiaŭo:

— Kaj kio pri tiu rusa ĈK-generalo Lokotkoff? Pasintfoje vi diris, ke vi finis kun li. Ĉu tio konfirmiĝis?

— Ne, — malmilde respondis Gräfe, — tamen, mi ankoraŭ nenion scias. Ĉi tie estas ne tiom simple, mister Stein, ĉi tie estas tute ne tiom simple, kiel tio povas ŝajni al civitano de nemilitanta ŝtato, kiel Svisio. Kelkaj usonanoj tion bone scias laŭ sia sperto, kelkaj aĝaj sinjoroj. Estis tia aventuro en Siberio, kaj generalo Graves, mister Graves, ĝin komandis. Tio estis, kiel oni kutime esprimas, jam ĉe la lulilo de la Soveta potenco. Sed eĉ tiam, eĉ tiam la usonanoj komprenis, kio estas tio — peni konkeri Rusion.

— Ĉu malfacile? — ekridegis la sviso. — Tre malfacile? Sed vi ja ellernis la erarojn de tiuj stultaj jankioj? Vi ja militas alie?

Tiel, sub rido de la sviso, Gräfe foriris.

— Ju pli baldaŭ, des pli bone, — al lia dorso prononcis Melvin G. Stein. — Mi estos ĉi tie post la Nova jaro, ne pli poste. Ĝis tiu tempo la varo estos preta, ĉu ne?

— Heil Hitler! — turniĝinte al la sviso, prononcis Gräfe.

— Heil-heil, — kun subrido respondis tiu, — mi alveturos kaj trovos vin. Se vi plu estos ĉi tie.

— Sed kie do? — severe demandis la Obersturmbannführer. — Kie mi estu?

— Ho dio, pli oriente! — ekkriis la svisa civitano. — Certe, pli oriente. «Zepelino» laboras pri Rusio, sekve, ĝia loko estas en Moskvo...

Sur tio ili disiĝis.

Eksidante en la aŭton, Gräfe viŝis per tuko la frunton. Sonnenberg ĵetis al li atentan rigardon, ŝajne, pli atentan, ol kutime.

— Al Assari! — diris al li la ĉefo. — Kaj ne treniĝu post mi, kiam oni vin ne petas pri tio.

— Sinjoro Obersturmbannführer forgesis, ke mi ankaŭ gardas vin en tiuj okazoj, kiam vin ne akompanas mitraletistoj, — diris la ŝoforo. — Tio estas parto de miaj rektaj devoj. Mi responsas pri vi.

Gräfe subite eksentis lacon. Teruran lacon. La griza pulvoro ĉesis efiki. Nun estis sekvonta pago... aŭ ankoraŭ pulvoro...

### Ĉapitro naŭa

Pri la teroristoj — Ionov kaj liaj humilaj kampuloj Serij kaj Kozaĉkov — poste okupiĝadis Igoro. Ivano Jegoroviĉ ĝeniĝis mem enketi tiun stultan, el lia vidpunkto, aferon.

Estis simple ridinde.

Foje dum interparolo de Igoro kun Ionov en la terkabanon eniris la barba kaj hirthara partizana avo Trofimo. Li bezonis la estron por ia ĉasista konsilo. Ionov, rimarkinte la avon, griziĝis en la vizaĝo kaj retiriĝis malantaŭen, preskaŭ enpremiĝis per la dorso en la sabloŝtonan muron de la terkabano.

— Ŝajne, grandega alko vagas, — diris avo Trofimo. — Kaj de kolera karaktero, malsame de lokaj arbaraj bovinoj. Ni povus aranĝi ĉasadon, pafi ĝin... Utilo estus bona, la viando estas tre grasa...

— Bone, vi poste venu, — respondis Igoro.

Kiam la avo foriris, Ionov prononcis per timigita voĉo:

— Li. Ĝuste, li.

— Kiu li?

— Generalo Lokotkov. Lin ĝuste tiel sinjoro Gräfe priskribis. Barbo kun apenaŭ rimarkebla grizo, densa hararo, parolas simple...

Igoro, kun peno subpreminte rideton, rekomencis plu enskribi la protokolon. Estis klare, ke en «Zepelino» oni nenion sciis bone pri Ivano Jegoroviĉ, kaj se tie oni eĉ pridemandis kaptitojn, do tiuj elpensis al ili barban kaj hirtan generalon.

— Iru ili al diablo, — bonanime respondis Ivano Jegoroviĉ, kiam Igoro rakontis al li la komikan okazintaĵon kun avo Trofimo, — ek, Igoĉjo, sendu ilin al la Ĉeflando. Ni ĉi tie havas pli gravajn aferojn...

Kaj li donacis al sia viculo skatolon da cigaredoj «Norda Palmiro» el sendaĵo, kiun li ricevis de Rjaĥiĉev. Li donacis ankaŭ novmodan celuloidan subkolumon, kaj la duan lasis por Lazarev: tiu paradu dande en siaj lastaj tagoj ĉi tie. Al Lazarev li ankaŭ same donis skatolon da «Norda Palmiro», kaj al Inga li donacis senditan de Viktoro Arkadjeviĉ tualetakvon «Miaj revoj» kaj ĉokoladtabuleton: kiam ŝi promenos kun Saĉjo, ŝi ĝin ronĝu.

Sed Saĉjo ne alkudris la subkolumon, la cigaredojn ne ekfumis, kaŝis kaj la unuan kaj la duan, laŭ liaj vortoj, por poste. Akirinte ĉe la eksplodigistoj trofean gitaron, li kantis plaĉintan al li en tiuj tagoj sentimentalan romancon:

Sub la nigra pineg',
Sub bruanta ondeg',
Vi l' amikon kuŝigu por ĉiam...

Kaj post arda akordo li transiris al jam tute animŝirantaj vortoj:

Vidis li per rigardo la lasta
La arbaron en pompa liber',
Kaj en spaco kaj alta kaj vasta
Brilis supre ĉiela aer'...

Li kantis, kiel tio nomiĝis, tra larmoj, sed tamen ŝajnis, ke Saĉjo subridas kaj pri la sentimentalaj vortoj, kaj pri la ploreganta muziko, kaj pri siaj mornaj kaj sopirantaj aŭskultantoj:

Diris li en str-r-reĉita penado,
Sin tur-r-rnante al bir-r-rdoj en hel':
«Ĝuu vian liber-r-ran kantadon,
Dum mi gastos ĉe l' alta ĉiel'...»

— La repertuaron indus refreŝigi, — diris avo Trofimo, — al ni kelkaj varieteistoj venadis, sed tian galimation neniu kantis... Tamen, unu tia venis nelonge antaŭ la milito, do tiam al li la regiona presorgano stampis, eĉ tro draste, ion kiel «senbrida filistreco»!

— Kantu, Aleksandro, ne aŭskultu la avon, — ordonis Zlatoustov, — li tro fortas en arto. Post la milito li estros la tutan kantadon, sed dume estas nia potenco.

Vespere, poste, Lazarev sidis kun Inga sur perono kaj rakontis al ŝi nelaŭte, kvazaŭ ĝeniĝante:

— Ke ili batis, tio estas bagateloj, tion elteni eblas: tamen ili aliajn artifikojn havis, tion mi, verdire, ne vidis, tion al mi niaj knaboj rakontis. Jen necesas fabriki juĝaferon — grupan fuĝon. Aŭ ili palptrovis kaŝitan organizaĵon, sed kapti kaj likvidi ĝin ili ne povas, neniu diras la nomojn. Tiam el alia koncentrejo ili alveturigas la edzinon kaj la fileton. Kaj jen la fileton kaj la edzinon ili torturas per ĉiaj torturoj antaŭ la okuloj de la edzo kaj patro, kiu scias la nomojn kaj ne diras.

— Prefere, ĉesu, — petis Inga.

— Por nervozuloj estas malagrable, sen ajnaj duboj, — konsentis Lazarev, kaj liaj okuloj subite brileris en mallumo. — Kaj eĉ pli, Inga, forpasos la milito, festos la homoj la Tagon de la Venko kun vino kaj almanĝo kaj penos tiun aferon komenci forgesi. Ili ĉiuj estas nervozaj, ĉiuj havas emociojn. Kaj eĉ tiel oni diros ankoraŭ: tiuj ĉi torturistoj same havis edzinojn kun infanoj, se ili sian Oberführer-on, aŭ kiu tie estis, ne obeus, ankaŭ ilin oni pelus en gasumejojn. Unu tia en nia koncentrejo estis, jena humila travivanto-observanto, li asertadis, ke necesas kompreni, kaj tiam eblas ankaŭ pardoni. Sed se mi, iu Lazarev Aleksandro Ivanoviĉ, kompreni ne deziras, tiam kiel? Mi ne scias, kiel vi opinias, sed mi tiel rezonas: ĉiujn ilin, kiuj al la afero de torturoj kaj tiuj teruraĵoj estis rilataj almenaŭ malrekte, necesas neniigi, por ke neniu plu faru tielaĵojn iam ajn...

Ŝi metis la varman manon sur lian pojnon, li ĵetis deflanke rigardon al Inga, kvazaŭ miris, kiu sidas apud li, kaj petis, ekstarante:

— Pardonu!

— Kien vi iras?! — miris Inga. — Ankoraŭ estas frue.

— Mi malbone fartas kun homoj, Inga, — plendis li, — mi ne povas fari nenion, atendi: tro, verŝajne, longe mi atendis...

— Sed ĉu sola vi ne atendas? — demandis Ŝanina. — Ja vi pensas?

— Antaŭe mi pensadis, nun ĉesis, — kun mallonga suspiro prononcis Saĉjo. — Mi nur turmentiĝas kaj nenion plian faras...

Dum ĉirkaŭ du semajnoj li kaŝiĝadis. Lokotkov diris al Inga kun granda nedeziro, ke Saĉjo estas «en la malproksima bazo». Poste ŝi ekvidis lin, dum tiu tempo li kreskigis al si duonvangoharojn kaj lipharojn de fasona formo, pro kio lia vizaĝo ricevis abomenegan esprimon de provinca flirtulo kaj inspiranto de kompanio de la fino de la pasinta jarcento.

— Por kio vi tion faris? — miris Ŝanina, kaj en ŝia voĉo al Saĉjo ŝajnis ofendiĝo.

— Sed ĉu ne konvenas?

— Ĉu vi pensas, ke konvenas?

— Mi eĉ estas certa, — dolĉe ridetante, respondis Lazarev. — Ajna dameto freneziĝos...

— Mi ne sciis, ke vi estas simpla vulgarulo! — miris Inga, kaj ŝiaj lipoj ektremis, kvazaŭ ŝi estis ploronta.

— Plej granda vulgarulo, — tute ekbrilis per la blankaj dentoj Saĉjo. — Ni vivas nure unu fojon...

Kiam Inga foriris, Lokotkov diris:

— Por kio vi ĉagrenis la homon?

— Sed ĉu mi ĉagrenis? — maltrankviliĝis Lazarev.

La nova aspekto de Lazarev devigis Ivanon Jegoroviĉ-on ŝanĝi al li la biografion: nun li iĝis leningrada komerca laboranto, juĝita en Toksovo pro granda monmanko en mastrumvar-vendejo. En la malliberejo li ellernis ŝofori. La deveno estis — el laboristoj, eksa membro de la komsomolo.

Ankaŭ tiun ĉi legendon kun ĉiuj rilataj detaloj Saĉjo memorfiksis ĝis la mateno. Ĉe la mateniĝo Ivano Jegoroviĉ ekparolis kun Saĉjo pri la unukrura matroso. Lazarev aŭskultis atente.

— Vi vizitos lin. Li parolos kaŝe, eble eĉ, tre akre. Vi ne cedu kaj subite diru familinomon Nedojedov. De Nedojedov vi venis. Kaj ankoraŭ diru: kun tipografia saluto.

— Kun tipografia saluto, — respondis Lazarev.

— Nedojedov.

— Nedojedov, mi memorfiksis.

— Erari ne eblas. La matroso tion ne ŝatas.

— Kaj kiel mi lin trovos?

— Oni helpos. El Lopatiĥa kondukos.

— Freneziĝi eblas, kian vi havas organizaĵon! — admire diris Saĉjo. — Ĉio estas trae penetrita.

Lokotkov silentis: paroli li ne deziris kaj en la animo estis iom aĉe. Se Lazarev almenaŭ iomete timus la estontecon, Ivano Jegoroviĉ sentus sin pli bone. Sed li estis prepariĝanta al la foriro, kiel al festo. Kio do estas tio? Ĉu li servas al ili aŭ vere havas tiom puran koron kaj tian kuraĝon?

Ĉu sendi lin aŭ atendi?

En silento ili sidis iom, fumis tabakon el la lazareva tabakujo, ĉi-foje Saĉjo estis regalinta Ivanon Jegoroviĉ-on.

— Nu, do, — diris Lokotkov, leviĝante.

Ekstaris ankaŭ Saĉjo.

— Sukceson! — prononcis Lokotkov. — Agu, Aleksandro Ivanoviĉ.

Saĉjo ne respondis. El la terkabano ili eliris kune, flanko ĉe flanko ekpaŝis tra la bazo. Kaj tiam Ivano Jegoroviĉ per la ŝultro eksentis, kiel tremeras Lazarev, kaj tuj komprenis: li maltrankvilas. Tre maltrankvilas. Kaj ne la estontecon li timas, sed sentas tiun lastan antaŭ la disiĝo malfidon. Tiam, reteninte Lazarev-on per la ŝultro, Lokotkov diris nelaŭte, sed tiel, ke Lazarev distingis ĉiun lian vorton, ĉiun senfine necesan nun al li vorton:

— Estu sana, kamarado leŭtenanto!

Lazarev mallonge suspiris. Lia varmega mano iĝis forte kunpremita per la grandega mano de Lokotkov. Estis tia mallumo, ke ili ne vidis eĉ la vizaĝojn unu de la alia, kaj estis tia kvieto, ke ili ambaŭ aŭdis puran kaj mallaŭtan susuradon de dense falanta seka neĝo. Kaj, probable, tio estis tre bona — kaj la silento, kaj la obskuro, kaj la neĝo, ĉar alie Lazarev ne eltenus. Ja al li nun, ĉi-sekunde, estis redonita la rango, lia militista rango, li jam sciis: ne tia viro estas Lokotkov, por misdiri, li ne misdiris, li redonis al Lazarev lian honoron, por ke tiu iru plenumi sian militan laboron, kiel devas iri soldato, militisto, batalisto.

Tiel staris ili en obskuro, en pureco kaj silento nelonge; poste ĉiu ekpaŝis en sia direkto — Ivano Jegoroviĉ al Dvoriŝĉi, kaj Lazarev tra multaj kilometroj al vilaĝo, al fora hunda bojado, tien, kie faŝistoj estis ludantaj blovharmonikojn, kie ili estis kantantaj bavarajn, aŭ munkenajn, aŭ berlinajn kantojn, rostis en sia maniero anserojn, kuiris sian ŝatatan sangokolbason...

Tiun nokton Lokotkov tradormis trankvile, kaj baldaŭ komencis venadi informoj de kurieroj, kiuj, ne sciante, por kio ili tion faras, kontroladis kaj rekontroladis la konduton de Lazarev sur la teritorio, provizore okupaciita de la germanaj invadintoj.

La unuan mesaĝon Ivano Jegoroviĉ ricevis el Pskovo. Skoltino G. sciigis el tie, ke «L. kondutis ekster ĉiaj suspektoj», eniradis «en neniajn ejojn, krom la necesa», post kio li vizitis bazaron, kie aĉetis tabakon, lakton kaj botelon da vodko; la lakton li eltrinkis, ekfumis, kaj la vodkon kaŝis, kun kio li ekiris al la stacio, kie troviĝis en granda kvanto pacaj loĝantoj, pelataj de la germanoj al la Okcidento. Sur la stacio «L. konatiĝis kun knabino, kaj la 27-an de oktobro kune kun ŝi eksidis en vagonon kaj elveturis el Pskovo en la direkto de Estonio».

Legante tiun mesaĝon, Lokotkov malgaje subridis. Al li estis malagrable, ke li kontrolas Lazarev-on tiel skrupule, sed alie agi li ne povis. Se sub risko estus nur lia propra vivo, li certe ne aranĝus por Lazarev tielan stacian konatiĝon, sed dum kelka tempo li havis devon «paŝti» Lazarev-on, por certiĝi pri lia fideleco al la afero...

Iom poste venis papero pri tio, kiel Lazarev atingis Pskovon. Kiel estis planite anticipe, Saĉjo haltis dufoje — en Kozloviĉi kaj Lopatiĥa. En Pskovon li eniris trankvile, neniu lin retenis. La dokumentoj, evidente, estis en plena ordo, ĉar en la germana kontrolejo Lazarev estis tralasita rapide, sen embarasoj.

Baldaŭ al Ivano Jegoroviĉ venis skoltino. Olena estis ĝuste tiu knabino, kun kiu Lazarev «kune eksidis en vagonon kaj elveturis el Pskovo en la direkto de Estonio». Ŝi tuta tremis: ŝi trafis en interpafadon inter punistoj kaj la grupo de eksplodigistoj, «ricevis timon», laŭ ŝiaj vortoj, — kaj raportis, ke Lazarev estas «koruptita fiulo».

Lazarev demande rigardis al ŝi.

— Eĉ dum semajno li ne laboris ĉe estonoj, — rapide babilis Olena, — ekiris fanfaroni antaŭ fricoj. Tie, en Peĉki, la fricoj havas lernejon aŭ ion tian, barilo altega, ne videblas, kaj de la vojo oni forpelas. Li en tiun lernejon direktiĝis. Mi laboregas por kulakoj, jam nokton kaj tagon ne distingas, kaj li al mi la manon svingis kaj morgaŭ jam estas en rana uniformo. Iĝis koncentreja gardisto.

— Kanajlo! — per gaja baso diris Lokotkov.

— Koruptita kanajlo! — brilante per la okuloj, ripetis Olena. — Kaj eĉ ne hontas. Kontenta, eĉ vere brilas. Kun li estas pistolo, la lipharoj volvitaj, kaskedo germana kun longa viziero — riĉiĝis, ruza satano, ĉokoladaĵojn por regalo havas en la poŝoj. Certe, por li la vivo estas luksa. Eĉ kantojn kantas.

— Kion vi diras! — miris Lokotkov.

— Ĝuste mi diras! Ĉiutage li pli amikiĝas kun ili. Ili al Halahanja iradas por manovroj, tiuj kursanoj-perfiduloj, kaj li kun ili. Hieraŭ, mi mem vidis, maceritajn pomojn li veturigis al la estro, tutan barelon.

— Ne gravas, ni repagos, — afereme promesis Lokotkov, tamen sen ajna kolero. — Estos festo ankaŭ sur nia strato — ni pendumos la kanajlon!

Poste venis al Lokotkov Inga, tute kvieta, silentema. Ŝi nenion demandis, divenante, ke Lazarev foriris por tasko. Plenumiĝis tio, pri kio li tiel sufere, tiel avide revis, li faras aferon. Sed kie? Kian? Inga ne demandis, sciis: tutegale respondo ne estos.

Tamen, en la brigado ĝenerale oni ne kutimis demandi, kiu estas kie.

Poste por longe venis paŭzo en novaĵoj.

Ivano Jegoroviĉ iradis kun la eksplodigistoj al la fervojo, estis dufoje en Pskovo en aspekto de kreteno-balbutulo, renkontiĝadis kun siaj homoj, fabrikadis dokumentojn, necesajn por la afero, poste longe ĉasadis al provokisto Puĉek — monstra degenerulo, antaŭlonge vendiĝinta al la germanoj...

Tiu Puĉek ekipadis dezirantojn foriri al partizanoj per fusiloj kun forsegita perkutnadlo, por ke la germanoj prenu tiujn homojn «kun armilo en la manoj». Li ankaŭ perfidis al ĝendarmoj du germanajn soldatojn pro tio, ke ili «permesis aŭskulti rusan radion al lokaj loĝantoj». La soldatoj estis forveturigitaj, kaj la lokaj loĝantoj estis mortpafitaj sen juĝo.

Puĉek estis ekzekutita. Poste Lokotkov kun Igoro enpremis en kelo grupon da punistoj kaj eksplodigis ilin tie per grenado; ĝenerale, sen aferoj li ne sidis, sed pensadis ĉiam pri sia Lazarev. Finfine la dek trian de decembro, tio estas dek sep tagojn antaŭ la planita limdato, skoltino, nomata E., alportis letereton, datitan per ankoraŭ mezo de novembro: «La planita celo estis atingita, via tasko estas plene plenumita, mi aldonas skemon de postenoj de la „L“, kaj ankaŭ familinomojn kun ties donitaĵoj. Mi atendas viajn ordonojn pri postaj agoj».

La skemo-plano estis preciza, kun aldono de skalo. Horvath kaj Laŝkov-Gurjanov loĝis en apartaj domoj sur la lerneja teritorio, distanco inter la domoj estas 300 metroj, speciala gardo ne ekzistas, ilin priservas servosoldatoj, la loko de ties loĝado estas signita per bluaj kvadratetoj. Laŝkov kaj Horvath havas rajdĉevalojn — la ĉevalejo estas signita per blua triangulo. La gardpostenoj de la lerneja teritorio estas signitaj...

E. estis trinkmanĝanta tritikan supon. Super la partizana Dvoriŝĉi en la frosta vintra ĉielo estis turniĝanta «Heinkel», neniel povante precize determini la partizanojn. Lokotkov estis skribanta al Lazarev, flustre diktante al si:

«...kia estos operaco, ni sciigos poste. Tamen en la fiksita por ĝi nokto responsa deĵoranto en la lernejo devas esti vi, kaj via viculo — homo, kiun vi konas kaj kiu sendube obeos viajn ordonojn. Dum tiu responsa deĵorado vi devas scii precize, kie troviĝas la personaro de la lernejo, kaj ankaŭ ties estroj, kiel estas gardata la teritorio de la lernejo kaj kiu estas sendita al la gardaj postenoj. En la momento de aliro al la lernejo de niaj homoj vi devas troviĝi en la gardistejo kaj plenumi vian oficon, kaj via viculo devas esti ripozanta...»

E. finmanĝis la malvarman supon kaj petis fumi.

— Alie mi ekdormos, — minacis ŝi. — Mi laciĝis ĝis frenezo.

— Sed vi dormu, knabino, — konsilis Ivano Jegoroviĉ, — la piedveston demetu kaj kuŝiĝu sub la peltmantelon. Mi estas malrapida skribanto, mi pro skribado de tiaj paperoj per sala ŝvito pagas.

La skoltino baldaŭ ekdormis kaj en dormo tuj ekploris. Kaj Lokotkov plu skribadis kaj skribadis:

«Vi devos krei antaŭ via viculo en la gardo ŝajnon de telefona voko, se tiu forte dormos en tiu tempo, kiu estos fiksita por vi por la telefona interparolo. Paroli telefone ne necesas, kaj kiam estos sonoro de malkonekto ĉe premita kontakto, vi devos krei ŝajnon de konversacio kun la lernejestro kaj kvazaŭ ripeti liajn ordonojn, temantajn pri venigo al la domo de Horvath de ĉevala jungaĵo. Post tio vi eliras el la ejo, sed anticipe vekas...»

Tiam Lokotkov pripensis kaj korektis «vekas» al «vekigas». Sed ankaŭ tio al li ne plaĉis, tiam li skribis «maldormigas».

«...anticipe maldormigas vian viculon kaj, transdoninte al li la ordonon de Horvath, jungas du ĉevalojn kaj elveturas el la teritorio de la lernejo por renkonto de niaj reprezentantoj, kiuj prononcas al vi la konvencian pasvorton. Tiuj oficiroj estos en la gestapa uniformo. Vi enveturas kun ili en la pordegon kaj plenumas iliajn ordonojn. Post la fino de la operaco vi sekvas kune kun la supre menciitaj oficiroj en la indikitan de ili lokon».

Reskribinte nete la leteron kaj aranĝinte ĝin, kiel estis interkonsentite kun Lazarev, Lokotkov vekis la skoltinon, pridemandis ŝin pri interesantaj demandoj kaj akompanis laŭ sia pado al la speciale sekreta elirejo el la kampadejo, de kie akompani ŝin eliris Igoro. E. bonorde atingis Peĉki-n kaj jam post semajno alportis respondon de Saĉjo. Ĉi-foje ŝi venis tute elturmentita, ĝis tio, ke Ivano Jegoroviĉ tuj transdonis ŝin al doktoro Znamenskij por speciala nutrado kaj kun espero, ke Paŭlo Petroviĉ almenaŭ iujn «injektetojn» faros al la skoltino, ĉar ŝin eĉ la kruroj ne tenis, kaj ŝi ploradis pro bagateloj kaj tikis, kiel kontuzita.

— Vodkon ŝi bezonas drinki, — morne diris Znamenskij. — Ĝenerale, ni faros.

Ĉi-foje Saĉjo skribis tiel:

«Laŭ via tasko, ricevita de mi de la knabino la 17-an de decembro nokte, ĉio, certe, estos farita. Mi aldonas dektagan pasvorton, liston de estrantaj personoj de la lernejo k. a. Nuntempe mi akiras aŭtoritaton ĉe la komandantaro, estas nomumita kiel komandanto de garda plotono de la lernejo, havas vastajn rilatojn. Mi petas ne dubi pri mi. Kun saluto, via L.»

Dum E. dormis en la nova partizana hospitalo, Ivano Jegoroviĉ ree skribadis sian leteron-instrukcion al Lazarev. Ĉi tie jam estis dirite sen ĉirkaŭvortoj, kia nome estas planita operaco, kaj ankaŭ estis fiksita la tempo por la nokto antaŭ la 1-a de januaro de la 1944-a jaro. En tiu senzorga kaj festena tempo al Lazarev estos plej facile kamaradece anstataŭigi la estron de la gardistaro, kaj probable multaj estos drinkintaj, kio certe helpos al la afero. Estis en la letero indikita ankaŭ la loko de renkontiĝo kun la «gestapaj oficiroj», estis ankaŭ ilia pasvorto, estis ankaŭ tasko por Lazarev: liveri germanan pasvorton por la novjarfesta nokto. La leteron Lokotkov aranĝadis ĝis la mateno kaj, akompanante en tiu frosta tago la skoltinon E., diris al ŝi, ke nun ili renkontiĝos je kvardek kilometroj for de Peĉki, kie Ivano Jegoroviĉ atendos la knabinon en la interkonsentita loko, ĉar ŝi ankoraŭ unu tian iron ne eltenos.

— Tiel la fricoj vin tie interkaptos, — diris E., levante al Lokotkov malgajan rigardon. — Tio ja estas la nesto mem.

— Ne gravas, mi eliros, — trankvile respondis Lokotkov. — Mi plurfoje estadis en nestoj, amiko-kamarado.

Ekde tiu ĉi dudek unua de decembro eĉ la kutima por ĉiuj ĉirkaŭantoj ekstera trankvilo forlasis Ivanon Jegoroviĉ-on. Ĉu ĉio travivita en la milito kune efikis ĝuste en tiuj ĉi tagoj, ĉu Lazarev forprenis de li multajn animajn fortojn kaj certecon pri si, ĉu la grandegaj, malfeliĉaj kaj elturmentitaj de maltrankvilo okuloj de Inga kondukis lin ĝis limo per sia konstanta esprimo de demando, sed, ĝenerale, Lokotkov mem rimarkis, ke lin fojfoje ekposedas tio, kion li nomadis mense petuŝkovismo. Nun li dum tuta tempo, sencede, tage kaj nokte kontroladis la entreprenitajn de li farojn, kontroladis ankaŭ siajn agojn, kaj kontroladis mem — ĉikane, paŝon post paŝo, horon post horo. Ĉio ŝajne rezultis bona, sen eraroj kaj tumulto, sed ankaŭ tio, ke la rezulto iĝis bona, same maltrankviligis Lokotkov-on: se ĉio estas tre konvena kaj lerta, tiam ankoraŭfoje necesas kontroli, poste estos malfrue korekti eblan malfortaĵon.

Kiel la plej malfacila imagiĝis al li tiu cirkonstanco, ke li restis en tiu ĉi afero sola, povis tute kun neniu konsiliĝi, povis ĉe neniu rekontroliĝi. Kaj demandadis, kaj respondadis, kaj kontroladis la demandojn kaj la respondojn nur li, neniu alia.

La dudek trian al li estis liveritaj la «gestapaj oficiroj» — du estonoj kaj latvo, iomete sciantaj la germanan lingvon, kaj ĉefe, scipovantaj aspekti «eksterlande». Tiun sanktan triopon Ivano Jegoroviĉ jam antaŭlonge rimarkis en malproksima trupunuo de la brigado, vizitante ĝin pro ofica neceso, sed li tute ne konis ilin kaj nur hodiaŭ konatiĝis. La latvo aĝis ĉirkaŭ kvardek, lia nomo estis kamarado Vicbul, kaj la estonoj nomiĝis: unu — Villem, la alia — Johann. Ĉiuj tri estis maldikegaj kaj elturmentitaj de bataloj. Lokotkov tuj kondukis siajn gastojn en la hospitalon, kie la silentema Znamenskij devis dum plej mallonga tempo «normigi la knabojn», tio estas aldoni al ili grason kaj korpulentecon, por ke ili «ne bruu per la ostoj».

— Ĉu per lardo ilin nutri? — demandis Paŭlo Petroviĉ.

— Almenaŭ per lardo.

— Ĉu freŝajn fruktojn doni?

— Ankaŭ fruktojn eblas! Por amikoj-kamaradoj, doktoro, avaru nenion!

— Kaj ĉu bovlo da forta buljono ne firmigus iliajn fortojn? — per libra voĉo interesiĝis Znamenskij. — Tiam konsideru, Ivano Jegoroviĉ: mi, krom frostigita terpomo kaj germanaj sardinoj, nenion disponas.

— Matene ĉio estos, — promesis Lokotkov, — kaj dume ne avaru, doktoro, sardinojn. Kaj tion, kio ankoraŭ estas en rezervo kaŝita, ne avaru. Ni helpos!

Li ŝatis fojfoje tiel esprimiĝi, Lokotkov, kvazaŭ li estus delonga akiristo. Kaj dum la nokto la ĈK-anoj vere trovis porkidon. La estontaj «gestapanoj» kuŝadis en sia kvieta kaj sekreta ĉambro kaj manĝadis, kvazaŭ laboris, kaj dormadis ĝissate, verŝajne, kompense por la tuta milito tiel, kvazaŭ laboris. Unufoje dum diurno Lokotkov vizitadis ilin kun inspekto kaj ĝentile mallaŭdadis:

— Malforte vi grasiĝas, sinjoroj gestapanoj. Necesas vangoj, rozkoloreco, sateco en rigardo. Eble, vi ankoraŭ sardinojn deziras?

La «gestapanoj» deziris ĉion kaj pro troa manĝado treege suferis pro doloro en la ventroj, ne kutimiĝintaj al riĉa kaj grasa nutraĵo.

— Ne enmiksiĝu vi en mian sciencon, — petis foje doktoro Paŭlo Petroviĉ Lokotkov-on. — Kun tia sistemo ĉio fiaskos.

Ankoraŭ la «gestapanoj» trejnadis sian ne tre bonan germanan lingvon, kaj en tio, bedaŭrinde, Ivano Jegoroviĉ per nenio povis helpi al ili. Li nur verkis por ili rusan suflortekston — temon de estonta mallonga interparolo kun la lernejestro Horvath. Ĝi estis skribita tiel:

«Vi. Ni estas el la gestapo. Ĉu vi estas sinjoro Horvath?

Li. Ion respondas al vi, kiel „ĝuste, Horvath“.

Vi. Sinjoro Horvath, vi estas arestita de la organoj de la SS. Donu vian armilon.

Li. Jen, bonvolu, mia armilo.

(Kaj se li rezistas, tiam vi arestas lin perforte kaj enpuŝas en lian buŝon ĉifonon, por ke li ne kriaĉu. Poste vi prenas ĉiujn, kiuj estas, dokumentojn kaj kune kun Horvath transportas ilin en nian teritorion. Kaj se li ne rezistas kaj ne kverelas, tiam via konversacio daŭras.)

Vi. Kie troviĝas viaj dokumentoj? Kie troviĝas la dokumentoj de la lernejo? Ĉu tio estas ĉiuj dokumentoj? Se vi komencos krii, ni vin neniigos! Mortigos! Mortpafos! Vi estos murdita!»

La estonoj bonanime provludadis, kuŝante sur siaj lignolitoj, Lokotkov postuladis de ili ferocon, indan je gestapaj agantoj. La latvo diris:

— Nun ni lernas la tekston. Kaj kiam ni ekvidos tiun kanajlon, ni estos bone ferocaj. Tre! Pli ne necesas! Kaj nun ni ankoraŭ ne povas, ni ne vidas la objekton. Ĉi tie ĉiuj estas malfremdaj, ĉi tie estas varma forno, ĉi tie estas malfacile fari koleron. Mi petas, ĉio ĝuste tiel estos...

— Ne, tiel la afero ne iros, — diris Lokotkov, — timas mi, amikoj-kamaradoj, pri via germana prononco. Kaj mi mem ne komprenas. Mi kondukos al vi unu knabinon, ŝi okupiĝos, tio estas ŝia fako, kaj via afero estas malgranda: obei.

Inga, certe, tuj divenis, ke tiuj homoj iam estos ligitaj kun ŝia Lazarev, sed ŝi ne montris tion kaj nur ĉiujn siajn fortojn enmetadis en la lecionojn, penante igi la «gestapanojn» ĝuste prononci tiujn frazojn, kiujn ordonis al ili ellerni Ivano Jegoroviĉ. Demandi, ĉu ili bezonos ankoraŭ ion, ŝi, kompreneble, ne povis, nur enbatadis en sian «lernejon» la fiksitajn vortojn kun respektiva prononco kaj fumadis senĉese, uzante tion, ke por la «gestapanoj» oni ne avaris tabakon.

Kaj dume Lokotkov, enŝlosinte sin en sia terkabano, laboris persone kaj senlace pri ankoraŭ unu afero: li fabrikadis por la estontaj «agantoj de la SS» indan uniformon, rangsignojn, ordenojn, piedveston, kapveston, cigaredujon; eĉ nederlandaj cigaredoj «Fifty-fifty» estis ĉe li «rezervitaj», ĉion li, mastrumema ĈK-ano, havis, «ĉiu ŝnureto havu sian lokon», kiel ŝatis diri Lokotkov, esplorante batalkampon kaj kuntirinte la brovojn.

Jam en la varmega oktobra batalo, okazinta ĉe granda vilaĝo Ĵarki, la diligenta kaj scipovanta pensi malproksime antaŭen Ivano Jegoroviĉ, laŭ vortoj de la brigadestro, «solide riĉiĝis je brokantaĵoj»: demetis uniformojn de oficiraj kadavroj, kaj se la uniformo estis tro senespere sangokovrita, li detranĉis la epoletojn, deŝraŭbis ordenojn, insignojn, prenis dokumentojn, li sciis, ke venos tia horo, kiam la ekipaĵo utilos. Kaj prave, venis la horo, nun ĝi vere tre utilis.

Sur la uniformon de kamarado Vicbul Lokotkov fiksis du Ferajn krucojn, medalon «Pro vintrado en Rusio», la estonojn li dekoraciis malpli riĉe — po unu Fera kruco kaj donis al ili iajn medalojn, ŝajne latunajn, ĝuste tiel necesis, se Vicbul estas majoro, kaj Villem kaj Johann estas leŭtenantoj. Tamen, Johann poste iĝis ĉefleŭtenanto, pro tiu kaŭzo, ke la epoletoj de ĉefleŭtenanto evidentiĝis paraj kaj pli puraj. Ĉiujn ĉi vestaĵojn kaj uniformaĵojn Lokotkov mem flikis, mem vaporgladis, mem pendigis sur memfaritajn vestarkojn, por ne ĉifi antaŭ la necesa minuto. Kaj la dokumentojn por siaj «fricoj» li fabrikis — militistajn oficirajn kartojn, oficvojaĝajn ordonojn, ankoraŭ ian folion kun aglo kaj svastiko, sur ĝi estis skribite pri helpado al oficiroj Gresse, Mithof kaj von Koller.

Ankaŭ pri armiloj por la «gestapanoj» Lokotkov okupiĝis, kaj la protektan grupon instrukciis, kaj la skoltan grupon. Ĉio ĉi estis malfacila laboro, ĉar la taskon mem en ties detaloj li ne povis malĉifri al siaj homoj, kaj ili pro tiu cirkonstanco agis kvazaŭ en mallumo.

La porkidon la «gestapanoj» finis sen ajnaj videblaj pozitivaj rezultoj, formanĝis — kaj fino, sur iliaj vizaĝoj tiu cirkonstanco neniel reflektiĝis. La germanaj sardinoj same ne helpis al dikiĝo. «Kia vi estis, tia vi restis», — prononcis kamarado Vicbul, rigardante al si en splito de spegulo.

Ankoraŭ okazis malagrablaĵo kun hartondisto. Por fasona tondado estis invitita avo Trofimo, kiu, laŭ liaj vortoj, laborante en teatro, iomete ellernis la metion de teatra hartondisto, ĉar servi kiel sceneja laboristo estis «senperspektive». Tamen, komencinte de kamarado Vicbul, li plene fiaskis, kaj Lokotkov mem devis la kapon de Vicbul razi per razilo ĝisnude. Al Johann konvenis neniu kaskedo — la hirthara avo Trofimo elturmentis kaj lin, kaj sin mem, ĝis venis al fino de siaj eksperimentoj kun «broso», kiun li nomis «à la Capule».

— Ĝenerale, iru for de ĉi tie, — ekbolis Lokotkov, — jen, troviĝis teatra tondisto...

Villem mem faris por si mallongajn vangoharojn, Lokotkov razis al li la kolon. Antaŭ la sendo la «gestapanojn» vizitis la brigadestro. Li venis vespere, sidis iom, silentis. La latvo kun la estonoj ne komencadis konversacion: ĉiuj tri estis nebabilemaj. Poste la brigadestro diris:

— Fortiĝas la frosto. Al tridek gradoj premas.

Kamarado Vicbul respondis per monduma tono:

— Vintre tiel okazas.

— Okazas eĉ pli, — subtenis Villem.

— Bone, ke ne estas vento, — vigle respondis Johann.

Sur tio la konversacio finiĝis. La brigadestro, elirinte el la hospitalo, diris al Lokotkov:

— La knaboj estas nemalbonaj, batalos, se necesos. La knaboj estas tute fortikaj, Ivano Jegoroviĉ, fidindaj...

— Sen ajnaj duboj, — respondis Lokotkov.

La dudek naŭan de decembro la grupo de Ivano Jegoroviĉ elveturis el la ĉefa partizana bazo al Vaulino, tute proksime de Peĉki. La sledo longe implikadis la spurojn, antaŭ ol, kiel diras maristoj, preni la kurson. Ekhurlis blizardo. Sur la «gestapanoj» estis ankoraŭ rusaj peltjakoj. Ilia germana trofea uniformo, vaporizita kaj gladita de Ivano Jegoroviĉ, estis de li mem pakita en germana trofea valizo, sur kiu sidis Lokotkov mem. La estonoj kaj la latvo dormis, kiel ordonis al ili la doktoro, — dormi kaj singarde manĝi, kiam aperos tia eblo.

Post la «gestapanoj» kaj Lokotkov sur kelkaj ĉevalparoj, en kuŝsledoj, moviĝis potenca protekta grupo. Tie oni kantis «Koturninon»:

Ho vi mia, ho vi mia
koturnino...

En la pajlo sur la sledoj estis varmigataj grenadoj RGD, F-1 — propraj, senpaneaj, sub la manoj kuŝis mitraletoj.

Apud Igoro, rigardante antaŭ si en la blankan nebulon de blizardo per la larĝe malfermitaj, elturmentitaj okuloj, sidis Inga. Igoro dormis. Antaŭ la ekveturo Lokotkov etendis al sia tradukistino mitraleton, diris kvazaŭ pretere:

— Prenu, kamarado Ŝanina, tio estas la lazareva, tiu, pro kiu vi min ĉikanadis...

Nun la mitraleto de Saĉjo kuŝis sur ŝiaj genuoj.

...Ĝuste en tiu tempo, kiam la operacanoj de Ivano Jegoroviĉ estis entrenantaj la misteran valizon kun uniformo por la «gestapanoj» en lignodomon ĉe la rando de Vaulino, al la lernejo en Peĉki alveturis la «Opel-Admiralo» de doktoro Gräfe. La ŝoforo Sonnenberg potence hupis.

La komandanto de la garda plotono de la spion-sabotista lernejo per baskulŝaltilo ŝaltis la lumĵetilon ĉe la pordego kaj, priluminte per brilanta radio la aŭton, premis la butonon «kunveno pro alarmo». Nur tiam la gardosoldatoj, ŝajnigante haston, komencis dismovi la klapegojn de la pordego. La plotonestro sciis sian servon — kaj la ĉefo kaj Horvath devis esti kontentaj pri li en egala grado.

### Ĉapitro deka

Kvar tagojn antaŭ sia vizito al la Waffenschule doktoro Gräfe eksciis, ke li, kvankam ne estos vere eksigita, tamen nepre estos ien alipostenigita. La forpasinta estro de la ĉefa imperia departemento de sekureco Reinhard Heidrich ne havis kutimon eksigi — li neniigadis, kaj lia posteulo, Kaltenbrunner, agis same. Sed li ofte alipostenigadis, «por ke la ulo ne varmigu neston kaj ne kovu kokidojn», kiel ŝatis diri proksimuloj de la ĉefo de la SS kaj SD. Sed alipostenigoj, kiam ili estis plenumataj ofte kaj haste, tamen ĝenerale estis antaŭdifinantaj proksiman kaj definitivan falon, kaj la Obersturmbannführer, nature, dum tiuj ĉi kvar tagoj estis en maltrankvila stato.

Kiun Berlino intencis postenigi sur lian lokon, doktoro Gräfe, certe, ne sciis, sed kiu ajn estu nomumita, la spion-sabotistaj lernejoj el la kaptemaj manoj de la Obersturmbannführer estis sendube forglitantaj, dum ĝuste en ili konsistis kaj la ofica, kaj la materia estonteco de doktoro Gräfe, posedanta kapablon rigardi antaŭen ne nur en senco de provizado de sia ekzistado per rabitaj valoraĵoj, sed ankaŭ en senco de sia neceso al tiuj fortoj, kiuj post frakaso de la germana imperia maŝino sendube akre bezonos homojn, similajn al Gräfe.

Kaj la Obersturmbannführer deziris, ke oni lin bezonu, kaj nun entreprenis inspektan vojaĝon al lernejoj nur por sur la loko konatiĝi kun la dosieroj de la agentoj, senditaj en la Sovetunion por longa rezido. Tiuj agentoj devis iĝi en la estonteco lia ĉefa kapitalo, lia valoraĵo, multe pli nevelkema, ol ajnaj trezoroj de la mondo. Ĝuste per ili li intencis atuti en tiu decida momento, kiun li vidis post iaj du-tri jaroj, en la horo de kapitulaco kaj fino de la imperio.

La listo de senditoj el la Waffenschule estis negranda, nur dek naŭ homoj. Tiuj homoj, kun siaj veraj nomoj, kaŝnomoj kaj rendevuejoj, estis menciitaj en speciala folio; kaj nun Gräfe deziris nur pli profunde esplori la biografiojn, por en la decidaj por lia dua kariero horoj, kaj tiuj horoj jam venis, proponi sian «varon» al la svisa civitano, atendanta doktoron Gräfe-n en Rigo. Melvin G. Stein deziris havi ĝis la novjaro plenajn listojn de la agenta reto en la Sovetunio, kaj tiam li garantius, laŭ liaj propraj vortoj, la estontecon de la nuna Obersturmbannführer Gräfe. Aliokaze Melvin G. Stein demetas de si ajnan responson.

Ĉio ĉi ne tro ĝenis Gräfe-n. Malagrabla estis nur unu cirkonstanco: la svisa civitano, sendube, ne kontentiĝos per ĝentlemana interkonsento. Li bezonos oficialan dokumenton kun stampo, sed tiajn oficialajn dokumentojn en la kancelario de «Zepelino» estis aranĝanta homo, enpostenigita de ankoraŭ Heidrich — «gestapo en la gestapo», kiel lin nomadis la ceteraj, kun kiu doktoro Gräfe deziris havi tute neniajn aferojn, speciale por adiaŭo.

Kaj la Obersturmbannführer, inspektante ĉi-foje siajn lernejojn, stampadis la listojn per lernejaj sigeliloj. Certe, tio estis danĝera ludo, «la gestapo en la gestapo» povis ekscii tion, sed Gräfe havis simplan eliron: sciante anticipe, ke Kaltenbrunner lin en proksima tempo ne akceptos, kiel li neniam akceptadis iun el eksigatoj aŭ alipostenigatoj, Gräfe ĉiam povus klarigi, ke li preparis tiujn legitimitajn listojn por transdoni ilin persone al la estro de la ĉefa imperia departemento de sekureco, estante certa, ke ili prezentas intereson. Kaj en la estonta epoko de «Sturm und Drang» — «ŝtormo kaj impeto» tiaj listoj ne povos ne interesi eĉ Himmler-on mem.

Kun tiaj pensoj doktoro Gräfe venis al Peĉki.

Dum ŝoforo Sonnenberg, scianta la ceremoniojn de neatenditaj venoj de la ĉefo en ties subalternajn instituciojn, estis malrapide turnanta la aŭton, la lerneja deĵoranto jam elkuris kun klariono sur la esplanadon, kaj la kursanoj en sia franca uniformo kaj ĉeĥaj kepoj viciĝis por solena renkonto. Horvath kaj Gurjanov kun maljuna princo Golicin kaj aliaj etaj agantoj renkontis doktoron Gräfe ĉe la dekstra flanko, instruisto pri marŝado Mithoff raportis pri tio, kio necesis, la ĉefo silente elaŭskultis lin kaj, akompanata de la lernejestro kaj ties viculo, ekiris al la domo de Horvath.

La tago estis frosta, serena, kun solece falantaj, malrapidaj neĝeroj. La blu-griza muro de la kursanoj ne moviĝis de la loko, la Obersturmbannführer forgesis permesi al ili daŭrigi lernadon. Tamen, kaj por ili, kaj por li tio ne havis eĉ etan signifon. «Siatempe aŭ iom poste ili disiros», — decidis li.

— Ĉu sinjoro doktoro tagmanĝos? — devancante la maldekstran ŝultron de Gräfe kaj profundiĝante en neĝon per siaj brilantaj botoj, demandis Horvath. — Aŭ nur tute malpezajn almanĝojn kaj plumĉasaĵon? Estas bonega tetro.

Gräfe pensis. Al li estis agrabla tiu moviĝo apud la ŝultro, tiu preskaŭ flirtado kaj ravita balbutado de kultura Horvath. Kaj malantaŭ lia dorso estis spiranta Gurjanov, mispaŝante pro tima konsterno. Ili ambaŭ ne sciis, por kio venis la ĉefo — ĉu por puni aŭ por indulgi, ĉu por dekoracii aŭ por mallaŭdi.

— Donu nur la birdon, — diris doktoro Gräfe. — Kaj mia ŝoforo alportu la valizon el la aŭto, mi bezonas alivestiĝi, miaj piedoj frostiĝis.

Laŝkov-Gurjanov ĉesis spiri malantaŭ la dorso de la ĉefo: li revenis por plenumi la ordonon. Kaj SS-Obersturmbannführer Gräfe, ne retrorigardante, demandis al vakuo — Horvath-on.

— Kiel li?

Horvath aŭdis kaj komprenis:

— Li estas ĝislime penema. Tre esperas pri oficira rango. Tuta lia estonteco estas ligita kun grandeco de Germanio...

— Ĉu nur lia estonteco? — seke interesiĝis doktoro Gräfe.

Dum Horvath estis kirlanta por la ĉefo koktelon (Gräfe longe vivis en Usono kaj adoptis iujn tieajn ĉiutagajn morojn), la diligenta ŝoforo Max varmigis por la Obersturmbannführer hejmajn peltajn pantoflojn, kaj soldato-hejtisto plenigis kamenon per sekaj, rezinaj brulŝtipoj. Gräfe eksidis en fotelon, alveturigitan el Pskovo kaj tegitan per germana kretono — flavo kun bluo, etendis la krurojn al la fajro, akceptis el la maldikaj fingroj de Horvath martinion, lipis kaj diris:

— Nemalbone.

Poste li interesiĝis:

— Ĉu vi iam estis bufedisto?

— Ĝuste, — iomete konfuziĝinte, respondis Horvath. — En la tagoj, malfacilaj por Germanio, mi devis fari multon...

— Samkiel ĉiuj! — respondis la ĉefo. — Samkiel ĉiuj aŭ, almenaŭ, tre multaj. Sed tio ne ripetiĝos. La imperio neniam forgesos siajn filojn, militintajn en la Oriento, en tiuj malbenitaj lokoj...

Li faris ankoraŭ unu gluton kaj fiksaŭskultis.

— Ĉu ĉe vi ĉiam tiel fajfas vento?

— Tio estas de la Pskova lago, — klarigis Horvath. — Ne ĉiam, sed ofte.

— Ĉu vi estas berlinano?

— Ĝuste tiel.

— Prepariĝu, la Novjaron vi festos hejme.

Horvath rigidiĝis kun fermita buŝo. Gräfe, evidente, venis por indulgi kaj dekoracii. Tio estas la unua forpermeso dum la tuta milito.

— Vi meritas ripozon, — kun suspiro prononcis la ĉefo. — Ni ĉiuj multon meritas, ĉu ne? Kaj niaj meritoj ne estos forgesitaj, sinjoro Horvath, ne, ili estos taksitaj laŭmerite jam dum nia vivo...

«Kio al li okazis?» — pensis Horvath. Ĉu li povus iam supozi, ke la Obersturmbannführer mem parolos kun li intime? Kaj tiel simple, tiel afable, tiel amike! «Tamen, li estas mia gasto!» — decidis la estro de la Waffenschule.

Ĉu povis veni en la kapon de Horvath ideo, ke li hodiaŭ necesas al la ĉefo? Ĉu li povis imagi, por kio la ĉefo venis al lia forgesita de Dio Peĉki? Ĉu li povis pensi, kian ludon preparas sinjoro doktoro Gräfe?

Poste, kiam venis Laŝkov-Gurjanov, la ĉefo komencis drinkigi ilin kun tuta karaktera por li en tiu afero arto kaj sperto. Li havis grandegan sperton de drinkigado. Li scipovis ŝajnigi, ke li ebriiĝas mem, kaj drinkigi aliulojn ĝis morta ebrio. Li scipovis eĉ ebriiĝi sed tamen konservi en la kapo ĉion, kio necesis. Li drinkigadis babilemulojn en Bostono kaj Filadelfio, en Toronto kaj Marsejlo, li drinkigadis per siaj kokteloj du necesajn al li stultulojn en Vieno ĝis halucinoj, li drinkis kun hispanoj kaj portugaloj, kun poloj kaj finnoj jam en la komenco mem de sia speciala agado, kaj neniu en li suspektis tion, kiu li estis, ĉiuj opiniis la estontan ĉefon de «Zepelino» gajulo, «tute, sendube, absolute ne simila al germano».

Li scipovis simili kaj ne simili.

Li estadis facila kaj rektanima, bonkora kaj malavara, seka kaj pedanta, li estadis tia, kia li bezonis esti en jena tempo, en jenaj cirkonstancoj, inter jenaj homoj.

Nun li estis simpla. Li estis atingebla kaj amike rilatanta al tiuj simplaj knaboj, plenumantoj, laborantoj, preskaŭ malsuperaj ranguloj. Li ja ne estas en sia kabineto. Li estas ĉe laboramikoj, tiel esprimiĝis Gräfe. Kaj la tunikon li demetis intence, ili pardonu lin, li faris tion, por ke la epoletoj ne malhelpu al amika konversacio. Kaj sinjoroj Horvath kaj Gurinov... pardonu, Gurjanov... ili ĉesu salte ekstari kaj etendiĝi. Kaj ili drinku. Ni ja ĉi tie estas malfremdaj, ni estas en nia hejmo, ni povas finfine ripozi!

La kuiristo en parada blanka ĉapo kaj kitelo, prenita de la helpkuracisto, alportis urogalon kaj ankoraŭ iujn rimarkeble trofrititajn birdojn. Poste aperis acida brasiko kun oksikoko, peklitaj kukumoj, salato el ia aĉaĵo. Sed doktoro Gräfe manĝis ĉion kaj laŭdadis. Kaj pri militistaj rangoj li ekparolis, pri la rangoj, kiujn ili ricevos en la komenco mem de la nova jaro. Li havis nenion por perdi, kaj, kliniĝinte al Gurjanov, li diris konfide:

— Ĉiuj dokumentoj estas subskribitaj, pri tio mi estas same certa, kiel pri tio, ke doktoro Gräfe estas la ĉefo de «Zepelino»... (La ĉefo ne malhavis humursenton.) En la nova jaro vi, sinjoroj, sendube komencos novan vivon.

Li transiris al hispana konjako kaj abunde verŝadis ĝin al Gurjanov kaj Horvath. La okuloj de doktoro Gräfe estis eligantaj flamon. Sed eble, tio estis reflekto de hela fajro de la kameno en liaj pupiloj?

La kameno flamis, la vento de la Pskova lago per fortaj batoj vipadis la domon, ĉi tie estis varmege, preskaŭ sufoke. La urogalon, por miro de Horvath kaj Laŝkov, la ĉefo subite komencis disŝiri per la manoj; tio estis tre stranga ĉe rafiniteco de manieroj de la Obersturmbannführer — la manoj, derompantaj la flugilojn, elturnantaj la piedojn, la kolon, la manoj, per kiuj li disdonadis pecojn de la urogalo, kaj lia mallonga rido ĉe tio, kaj iuj citaĵoj pri antikvaj germanoj kaj pri tio, kiel ili manĝis. Kaj la griza pulvoro, per kiu finiĝis la manĝado.

— Ulcero, — diris la ĉefo, — stomak-ulcero!

Sonnenberg estis ree vokita por kuiri kafon.

— Kaj alportu fromaĝojn, — ordonis Gräfe per tute ebria voĉo, — ĉu vi aŭdas, olda fripono!

Li estis kun ili ekstreme sincera, Gräfe. Li eĉ diris al ili, ke lia ŝoforo skribas pri li raportojn. La ŝoforo ricevas specialajn formularojn.

— Tiu stultulo nur ne scias, ke ankaŭ mi iam estis ŝoforo, — ridegante, informis Gräfe. — Kaj la formularoj post tiam ŝanĝiĝis nur iomete. Oni preskaŭ nomumis min veturigi la oldan Hindenburgon mem, sed tiu kadavriĝis...

Ĉe Laŝkov-Gurjanov ĉio estis fluanta antaŭ la okuloj. Horvath same ege ebriiĝis pro histeria respekto al la estro. Gräfe ĵetadis urogalajn ostojn en ardan braĝon de la kameno kaj rigardis, kiel ili tie bakiĝas kaj nigriĝas.

— Nun la dosierojn, — diris li, — la personajn dosierojn de ĉiuj viaj kursanoj. Mi ja, diablo prenu, alveturis por afero. Ĉu vi komprenas, sinjoroj? Vi estas bonegaj knaboj, kaj ĉio cetera, kaj ni ĉiuj ripozis, sed afero estas afero, kiel diras la damnitaj jankioj. Kial vi min okulumas, Gurjaŝkin, ĉu mi estas tiom ebria?

Sonnenberg purigis la tablon.

— Drinku, Max, — ordonis al li la ĉefo. — Vi ja estas dolĉa drinkemulo, mi scias. Tie estas likvoro. Sed konsideru, ke ĝuste dolĉaj drinkemuloj estas finitaj homoj. Ilia loko estas en gasumejoj, tiel ni agos kun ili post la lasta akto, en la epilogo. Drinku kaj iru! Kaj ne ŝoviĝu ĉi tien, ĝis oni vin vokos!

Max foriris. Horvath ankoraŭ aldonis brulŝtipojn al la kameno. Laŝkov-Gurjanov estis portanta dosierujojn el la najbara ĉambro — dosierujojn kun personaj kartoj, kun fotoj, da dosierujoj estis giganta amaso.

— Aŭskultu, vi ŝanceliĝas, — diris al li doktoro Gräfe, — vi ebriiĝis, kiel porko. Ĉu vi estas tre ebria, Gurjaŝko?

— Tute ne, — ekstarante antaŭ la ĉefo, kriis Laŝkov-Gurjanov.

Li havis du tablojdojn de fenamino[34], kaj li sukcesis gluti ilin. Kaj li ankaŭ flaris amoniakon en la antaŭĉambro. Forte flaris.

— Ne, vi estas ebria! — ekridis la ĉefo. — Sed mi vin ne juĝas.

— Dosierujoj estas ankoraŭ tre multaj, — el la najbara ĉambro prononcis Horvath. — Kaj ili dis... dis... falas...

Tie vere io estis falanta.

Gräfe ĵetis rigardon al la horloĝo. Estis ĉirkaŭ la oka. Tiam li decidis, ke tiuj ebriaj idiotoj nenion komprenos, elprenis el la monpaperujo sian liston kaj voĉlegis, kiajn familinomojn li bezonas. Laŝkov enskribis per krajono. La krajono estis malmola, sed Gurjanov skribis per malmola krajono intence: sur la dua paperfolio por li restos kopio. Li ankoraŭ ne sciis, por kio li bezonas tiun kopion, sed ne povis rifuzi al si plezuron havi kopion de tio, kion bezonas tia alta estro, kiel Gräfe.

Duope kun Horvath ili elektis la necesajn dosierojn. Entute dek naŭ. La elpremitan per la krajono kopion Laŝkov sukcesis elporti en la najbaran ĉambron, kaj tie kaŝi en la poŝon de la tuniko. Doktoro Gräfe eksidis al la tablo, Horvath serveme turnis la lampŝirmilon tiel, ke la lumo ne tranĉu liajn okulojn.

— Donu krajonon, — diris Gräfe, — ĉu vi aŭdas?

Timidiĝante pro propra kuraĝo, Gurjanov etendis la sian — la malmolan.

— En mia fontoplumo finiĝis inko, — grumble plendis la ĉefo. — Ĉio finiĝas kun tempo.

Kaj li malfermis la unuan dosieron. La dosieron de Verŝinin — motoristo de gasaŭto. Al li estis farita malgranda plastio — al la sola el la kursfinintoj. Tio estis la plej fidinda el ĉiuj, kiujn konis Gurjanov. Kaj ĉiuj ceteraj estis fidindaj por faŝistoj homoj. Ili estis tre makulitaj, tiuj perfiduloj, iliaj manoj estis en sango ĝis la kubutoj. Tio estis ili, kiuj bruligadis getojn, ili enpeladis homojn en gasumejojn, ili elrompadis de kadavroj orajn dentoj, ili ŝajnigadis sin partizanoj kaj punadis ĉiujn, kiuj estis ligitaj kun la arbaranoj. Eĉ Gurjanov timetis tiujn kursanojn, kiam ili lernis.

— Vi povas spiri aeron, dum mi laboras, — diris Gräfe. — Ĝenerale, iru al diablo, vi al mi ne necesas.

Li skribis per la malmola krajono. Per malmola krajono sur paperfolio, kiu kuŝis sur stako de samaj folioj. Kion li skribis?

Gurjanov-Laŝkov jam tute sobriĝis. Aŭ preskaŭ tute. Kaj Horvath ankoraŭ plu estis ebria, li sukcesis elporti en la kuirejon duone malplenan botelon da konjako kaj faris grandan gluton el ties kolo.

Gräfe estis skribanta rapide, kontrolante laŭ sia mallarĝa kaj longa noto. Kaj Gurjanov komprenis: ĉe ili, en «Zepelino», mankas tia sliparo. Ĉe ili ĉiuj donitaĵoj estas mallongigitaj. Ili eĉ ne havas identigajn trajtojn.

En la najbara ĉambro li ŝaltis radion kaj tuj trafis al parolo de Goebbels kaj admiraj elkrioj de liaj aŭskultantoj.

— Sinjoro Obersturmbannführer! — ekkriegis li. — Urĝe, sinjoro doktoro, parolas Goebbels..

Plej multe doktoro Gräfe ekdeziris sendi Gurjanov-on al diablo, sed fari tion en tiu ĉi okazo neniel konvenis. Ekzistas aferoj, kiujn ne neglektas eĉ la superaj personoj en la hierarkio de la naci-socialista partio. Kaj, farinte konvenan al la okazo esprimon de la fizionomio, Gräfe aliris al la radiricevilo, trenante siajn peltajn pantoflojn. En la sama momento sur la skribotablo eksonoris la telefono: tio estis nova komandanto de la garda plotono Lizarev, respekte petanta ŝalti radiricevilon, ĉar raportas sinjoro Goebbels...

— Kiu, kiu? — kvankam li aŭdis, kiu raportas, demandis Gurjanov.

Li fiksrigardis al la klara skribo de doktoro Gräfe. Kontraŭ familinomo Verŝinin staris nomo de urbo — Novosibirsko. Kontraŭ familinomo Gogello — Sverdlovsko. Kontraŭ familinomo Sajenko — Taŝkento. Kontraŭ familinomo Ozerov — Arĥangelsko...

— Kio, kio? — kriis Gurjanov. — Parolu klare, vi balbutas kvazaŭ kun plenŝtopita buŝo...

Nun li estis ĉion komprenanta — Gurjanov-Laŝkov. Kaj la pasintan konversacion en la kapelo, tiam, aŭtune, li rememoris. Por longa rezido, jen en kio estas la afero. Ili estas senditaj por multaj jaroj, ĝis oni ilin vokos. Ne gravas, kiu, kiaj mastroj, novaj aŭ malnovaj. Ili servos al ajnaj...

Ĵetinte la aŭdparolilon, li revenis al la radiricevilo. Gräfe estis aŭskultanta kun signifa vizaĝesprimo, li aŭskultis, sed, verŝajne, nenion aŭdis, duonkuŝante sur divano. Horvath estis staranta. En lia rango konvenis stari en tiaj okazoj. Kaj ankaŭ Gurjanov staris. «Por longa rezido, — pensis li, — por longa. La ĉefo prenis ilin en sian „kofron“. Ĝuste tial li venis ĉi tien sola. Ne, ĉefo, ankaŭ al mi ili utilos. Mi komprenas nun, al kiu vi intencas vendi vian „varon“. Sed vi atendos! Vi ankoraŭ atendos! Kaj mi faros tion pli frue, ol vi. Jes, jes, pli frue. Mi vendos ilin al la aliancanoj jam tiam, kiam vi ankoraŭ pensos pri kapitulaco. Mi vendos kaj ricevos civitanecon. Mi ĝin bezonas, mi estas malgranda homo, mi vendos ion por rajto vivi. Kaj vin oni tutegale pendumos!»

— Heil Hitler! — ŝrikis el la radiricevilo Goebbels.

— Heil! — diris Gräfe. — Kiel ĉiam, brile!

— Mankas vortoj, — globigis la okulojn Horvath. — Grandioza oratoro...

— Sieg heil, heil, heil! — tondris la fora halo, la fora Munkeno.

«Ne, ili ankoraŭ estas fortaj, — pensis Gurjanov. — Ili estas terure fortaj. Ili estas en plena ordo!»

Lia lakea koro ĉiam dolĉe premiĝadis, kiam li vidis potencon. Li pretis preĝi al tanka kolono. Amaso da «Junkers»-oj, fluganta orienten, por bombi Rusion, kiu lin kovis kaj nutris, kaŭzadis en li akran senton de admiro. Pro anserpaŝado de trupoj de la SS kaj SD li tremadis.

Doktoro Gräfe kun esprimo de bedaŭro, ke li devas okupiĝi pri la afero, anstataŭ aŭskulti Munkenon, direktis sin al la skribtablo. Pro la drinkita alkoholo li tre paliĝis. Aŭ pro la pulvoro?

— Feliĉulo, — diris al Horvath Gurjanov, — mi vin senfine envias. La Novjaron vi festos en Berlino. Cetere, vi devos senprokraste komenci preparojn. Frostigita birdo, pli da ĉasaĵo, butero, kial ne dorloti la familion. Mi tuj vokos Lizarev-on, li por vi ĉion organizos...

Por ne ĝeni la ĉefon kaj ne malhelpi lin per telefona interparolo, al la nova plotonestro estis sendita la soldato-hejtisto. Sur la vizaĝo de la ulo, alkurinta post kelkaj minutoj, esprimiĝis gaja preteco al ĉio, kion deziras la estroj. Pro rapida kuro li ruĝiĝis, liaj okuloj brilis.

— Vi devus forrazi tiujn stultajn vangoharojn, — diris al li Gurjanov. — Kaj la lipharojn! Por kia diablo tiaj ornamaĵoj?

— Al iuj plaĉas, — starante en atentopozo, prononcis Lizarev. — Mi diras pri knabinoj.

Li ĵetadis rigardojn jen al Horvath, jen al Gurjanov kun stranga esprimo de aroganta modesteco.

— Sinjoro Horvath festos la Novjaron en Berlino, — diris Gurjanov-Laŝkov. — Li devas kunhavi bonan ĉasaĵon por novjarfesta tablo, birdojn — kokojn, anasojn, anseron, li bezonos buteron, lardon. Necesas organizi...

Lizarev facile retiriĝis.

— En Berlino?! — laŭte miris li.

— Kaj kio? — demandis Gurjanov.

La komandanto de la garda plotono skuis la kapon kaj sufiĉe stulte ekridis:

— Nenio speciala, mi simple enviis. En Berlino! Tia urbo. Mi eĉ ne sonĝas vidi ĝin!

— Vi vidos! — konsolis Saĉjon Gurjanov. — Mi en pasinta septembro estis tie. Estas vidindaĵoj. Ankaŭ vi ĝisvivos, Lizarev...

— Mi dezirus, — kun subrido prononcis Lizarev. — Mi tie montrus min!

Li rigardis al sia estro kun aroganta esprimo. Aroganta kaj enigma. Nur multe pli poste, kiam al li okazis longa libera tempo, rememoris Laŝkov-Gurjanov tiun esprimon de la lizarevaj okuloj kaj lian tonon, kiun li tiam tute ne atentis.

Aĥ, se li atentus!

— Estos plenumite, — vigle prononcis Lizarev. — Nur permesu tuj foriri al bienetoj. Mi kun ĉasistoj parolos pri ĉasaĵo kaj la ceteron organizos...

— Vi povas, — forturniĝante de Lizarev, respondis Gurjanov. — Morgaŭ ĉio estu, ĝis la dekdua horo.

Saĉjo mansalutis, kunfrapis la kalkanumojn kaj eliris. Zumanta vento de la Pskova lago puŝis lian bruston, li turniĝis, ekkuris tra hele prilumita per fortaj lampoj esplanado. Necesis tuj skribi, ĉi-minute, ĉi-sekunde. Sed kiam venos la kurierino? Kaj ĉu venos? Kaj ĉu ne eksuspektos Lokotkov, kvazaŭ li ruzas?

Vento plu fajfis en liaj oreloj, kiam li frapfermis post si la pordon en la varmege hejtita gardistejo. Germana soldato estis dormanta sur la lignolito, el la mallaŭtigita laŭtparolilo aŭdiĝis kvakado: la kunsido en Munkeno ankoraŭ ne finiĝis. Skribinte ĉion, kio necesis, pri la forveturo de Horvath, Lazarev-Lizarev vekis la soldaton kaj, dirinte al tiu, ke li iras al bienetoj laŭ ordono de Horvath kaj Gurjanov, plonĝis en la arbaron trans la vojo al Nov-Izborsko. En mallumo li ne sen peno trovis «sian» arbon. Spuroj al ĝi ne estis: la kurierino ne estis veninta. Kaj la letereto, preparita ĉe la mateniĝo, kuŝis en la arbotrunka kavo frostiĝinta. «Por plenumo de la tasko mi prepariĝis. En la horaro de deĵoroj mi estas registrita por la 1-a de januaro 1944 kiel responsa deĵoranto. Mia viculo estos bona knabo. Pasvorto por la 1-a de januaro estas aldonita. Mi atendas en la interkonsentita loko. En vilaĝo Jerusalimovka lokiĝis lumĵetila trupo, en vilaĝo Zaputje — punistoj, en vilaĝon Angovo eblas alveturo de la feldmarŝalo, komandanto de Ilmen-Pskova fronto por ripozo kaj ĉasado». Li memoris sian letereton parkere. Nun ĉi tien necesis meti ankoraŭ unu letereton — pri la forveturo de Horvath.

La vento de la lago batis kun nova forto, pinoj kaj piceoj ekknaris kaj ekĝemis. Kion fari? Ĉu aboli la operacon? Sed ĉu Gurjanov scias malpli, ol Horvath? Des pli ke jam hieraŭ, ebriiĝinte, li babilis ion pri tio, ke li nepre okupos la lokon de Horvath, kiu ricevas promocion. Ili havas du ŝlosilojn de la gardoŝranko, kiu staras, interalie, en la domo de Gurjanov, sed ne de Horvath. Se skribi letereton pri la forveturo de Horvath, tiam Lokotkov, ne sciante, kiu estas Gurjanov kaj ĉu havas sencon peni pro li, povas ŝanĝi la tutan ludon. Kaj se Horvath entute ne revenos? Trovos por si lokon en Berlino, kiu scias, kiajn li tie havas rilatojn?

Kion fari, kun kiu konsiliĝi?

Ĉu atendi ĉi tie la kurierinon?

Sed ŝi neniuokaze alvenos, des pli rimarkinte homon apud la kaŝejo.

Estis jam post la deka horo de nokto, kiam Lazarev-Lizarev revenis en la domon de Horvath. La ĉefo, Obersturmbannführer, estis vestanta sin en la antaŭĉambro, fumante cigaron. Ili ĉiuj ankoraŭfoje drinkis, tio videblis laŭ iliaj vizaĝaĉoj. Korbon kun birdoj kaj sakon kun ĉasaĵo Saĉjo ĵetis ĉe la sojlo. Butero estis aparte, en blanka basta skatolo.

— Ho, vi estas bravulo! — diris la ĉefo, lumante al Lazarev-Lizarev per satana brilo de la okuloj. — Portu tion en mian aŭton. La kokoj, mi esperas, estas ne frostigitaj?

Kaj, frapinte Laŝkov-on al la ŝultro, li aldonis:

— En Rigo tio ne troveblas, ne! Nur en tiaj ursaj sovaĝejoj, kiel ĉi tie. Interalie, ĉu ursaĵon vi povas organizi?

Kiam la «Opel-Admiralo», solide balanciĝante, elveturis ekster la pordegon kaj sur la tablo de Horvath ekbrilis blua lampeto, signifanta, ke la signala sistemo de la lernejo estas ŝaltita kaj la pikdrato sur la bariloj estas sub tensio, Gurjanov demetis la supran folion de la papera stako. Sed Gräfe estis pli ruza, ol pri li pensis Laŝkov. Preskaŭ tutan stakon li ĵetis en la kamenon, griza papera cindro ankoraŭ estis videbla sur finbrulantaj karbetoj. Nur la solan aferon ne antaŭvidis la Obersturmbannführer: dek naŭ dosierujoj kuŝis maldekstre, la ceteraj dekstre. Do, ankaŭ tio estas sukceso. Kvar nomoj kun adresoj jam estis en la poŝo de la tuniko de Laŝkov. La ceterajn dek kvin li transskribos dume sen adresoj. Poste li vidos...

— Ĉu ankoraŭ iomete da konjako? — kun implikiĝanta lango demandis Horvath.

— Kaj ĉu estas?

Laŝkov estis remetanta la dosierojn, memorfiksante la familinomojn.

— Li forprenis miajn nutraĵojn, — per knaranta tenoro prononcis Horvath. — Lizarev ree iru. Mi ne povas ne havi nutraĵojn.

— Li iros, iros, — penante memorfiksi la familinomojn, rapide respondis Gurjanov, — ĉion vi havos, sinjoro estro, ĉion...

La murhorloĝo, demetita el la akceptejo de prezidanto de la Pskova plenumkomitato, sonoris la dek duan horon.


En la sama tempo Lokotkov diris:

— Nu, kio, ĉu ni prepariĝu al ekveturo? Estas la ĝusta tempo, dum ni ĝisveturos la lokon, dum io alia. Ek, komencu sen hasto.

La estonoj kaj latvo, manĝinte vespere maljunan, ostan virkokon, estis dormantaj side. Al gestapanoj ili tutegale ne similis. Tamen, pri gestapaj oficiroj Lokotkov havis sufiĉe nebulajn imagojn. Li vidis ilin plej ofte malvivaj, en la plej bona okazo mortantaj, kaj tielaj libere babilantaj, kun cigaro en la dentoj li vidis ilin nur en filmoj sur ekrano, sed en filmoj ilin ludis rusaj aktoroj, havantaj pri ili eĉ pli malproksiman imagon, ol Ivano Jegoroviĉ. Tial diablo scias! Eble, ekzistas ankaŭ gestapanoj kun tiaj vizaĝoj de laboristoj? Aŭ helpos la uniformo?

Ili tamen elveturis ne baldaŭ. La ekveturon prokrastis Inga. Nelaŭte, sed tre insiste ŝi diris:

— Ĉio estas galimatio, kion vi ĉi tie diskutas. Bagateloj. Mi antaŭe multe legadis, tre multe, kaj al mi ĉiam ŝajnis stranga tio, ke diversaj estroj tiel malmulte kredas al veraj verkistoj...

Lokotkov kuntiris la brovojn.

— Sed kiuj estas la veraj? — demandis li. — Laŭ kio tio videblas?

— Se vi deziros vidi, vi vidos, — severe respondis Inga. — Kaj se nur «lerni» literaturon, tiam nenio fareblas...

Kaj, ekfuminte memfaritan cigaredon, eligante fumajn egretojn el la malgrandaj naztruoj, ŝi subite komencis rakonti pri faŝismo tion, kion ŝi sciis el libroj. Ŝiaj pupiloj ekbrilis, la palaj vangoj iĝis rozkoloraj. La latvo kaj estonoj aŭskultis streĉite, eĉ Ivano Jegoroviĉ ĉesis urĝi pri ekveturo.

— En tio la ĉefa afero estas anima impertinenteco, — estis diranta Inga, — ĉu vi komprenas? Tion priskribas ĉiuj veraj verkistoj. Malpleneco de la animo. Por ili estas tutegale, kiun murdi, kiun aresti, kiun neniigi. Ili ne pensas, ne rezonas, ili nur plenumas ordonojn. Ili estas malplenaj. Nu, kiel tion klarigi?

Por momento ŝia vizaĝo iĝis senhelpa, malfeliĉa.

— Ĉu vi ne komprenas?

— Mi tre komprenas, — diris kamarado Vicbul, — la afero estas ne en uniformo kaj ne en hararanĝo. La afero estas en tio...

Li volis diri «en la animo», sed ĝeniĝis kaj nur frapis per la montrofingro tiun lokon, kie li supozis ĉe si la koron.

— Tion necesas kompreni, kaj tiam ĉio estos en ordo, — kun faciliĝo ree ekparolis Inga. — Ĝuste kontraŭ tio ni nun militas. Unu elstara verkisto priskribis tiajn duonanimalojn — tretulojn, ĝuste tio estas faŝismo. Ili jam delonge ne estas homoj, tre delonge. Kaj ne nur verkistoj, sed ankaŭ tiuj, kiuj estis en iliaj manegoj, rakontas, kiel, ekzemple...

Sed ŝi ne diris, kiu «ekzemple», ŝi nomis Lazarev-on «unu homo». Kaj ĉesinte fumi, konfuze, tre emocie, ŝi komencis rakonti tion, kion ŝi aŭdis de Lazarev pri la koncentrejoj, en kiuj li estis. Lokotkov vidis, ke Inga tremas, ke ŝin turmentas tio, kion ŝi rakontas, sed li konsciis, ke la «gestapanoj» bezonas ŝian rakonton, kaj ne interrompis, kvankam jam estis malfrue. Kaj kiam ili finfine estis elirantaj, en la malhela vestiblo Inga subite flustre demandis:

— Ĉu ni veturas por Lazarev?

— Ho, knabino, kia vi estas persista, por mia malfeliĉo, — diris Ivano Jegoroviĉ. — Ni veturas por bono, sed kio okazos, mi ankoraŭ mem ne scias...

Nur matene la taĉmento venis al bieneto Sennoma, al fidinda homo, kiu ĉi tie sub la germanoj ŝajnigis sin kulako. Por ŝajnigo li posedis germanan senkremigilon, sed en la kelo, trans bareloj kun brasiko, en truo la avo tenis novegajn, lerte purigitajn kaj lubrikitajn mitraletojn PPŜ. «Ĝis la bona horo, kiam venos signalo!» — ŝatis li diradi.

Ĉi tie atendis Lokotkov-on la maljuna Nedojedov — kolera, kiel diablo, maldikiĝinta ĝis ostoj, trafumiĝinta ĝis flavo.

— Aŭsvajsojn mi al vi alportis, jen! — diris la maljunulo, kiam ili enŝlosiĝis duope. — Formularojn mi ŝtelis, kiom povis...

Kaj li komencis insultadi pri «malhonorado de historiaj sanktaĵoj kaj de antikva arkitekturo» en Pskovo. Ivano Jegoroviĉ estis avide kalkulanta la formularojn kun svastikoj, kaj Nedojedov plu tondradis kontraŭ fricoj kaj hansoj. Lastatempe liaj manoj komencis forte tremi, lia sano evidente malboniĝis. Kaj al demando pri la sano li konfesis:

— Vivi estas abomene, Ivano Jegoroviĉ.

— Kiel fartas Nina?

— Sur la posteno, — kun subrido respondis Nedojedov. — En Halahanja enradikiĝis. Ne pro sia deziro, pro ezoka ordono[35].

— Kaj la ezoko estas mi?

Nedojedov malgaje subridis.

— Kio pri Nikolao Nikolajeviĉ?

— Kiu scias. Oni prenis lin jam antaŭ la sepa de novembro. Eble, li estas viva, sed eble, murdita. Bone, mi laciĝis, mi iomete dormos.

— Ĉu la matroson vi vidis?

— Hodiaŭ vidis. Dume vivas.

— Kion li diris?

— Diris nemulte. Iradas en sia mastrumejo, frapadas per la ligna kruro. Li komprenigis, ke iun homon li rekomendis, kaj pluaĵon ne garantias.

Grimpinte sur la hejtofornon, Nedojedov ekdormis. Ree, sub tiktakado de germana murhorloĝo, ekfluis la tempo, neelteneble malrapida tempo.

— Kiam do? — demandis Lokotkov-on Inga en la kuirejo.

— Kio «kiam do»? — koleriĝis Ivano Jegoroviĉ.

Ŝi ne respondis.

La tridek unuan, ekde la mateniĝo, Ivano Jegoroviĉ, enŝlosiĝinte kun la estontaj «gestapanoj» en la ĉefĉambro, okupiĝis pri ilia vestado. Tio estis malfacila laboro, Ivano Jegoroviĉ eĉ spiregis, mallongigante la krurumojn sur kamarado Vicbul, al kiu li anticipe alfiksis du Ferajn krucojn kaj purigitan medalon «Pro vintrado en Rusio». La latvo restis malkontenta pri si, eĉ ekfuminte cigaron.

— Ia opereta faŝisto! — diris li.

— Sed mi pli bone ne povas, — ofendiĝis Lokotkov. — Mi eĉ sen tio kun tiu afero plene perdis la kapon. Faru kruelan muzelon, kaj la demando estos elĉerpita. Aŭ malplenon faru, kiel vin via knabino instruis laŭ libroj.

Kamarado Vicbul ekgrincis antaŭ la spegulo per la dentoj, sed lia vizaĝo restis laca kaj bonkora. Kaj la malpleno same ne rezultis, ne estis sciate, per kio ĝin signi.

— Per la okuloj laboru, — ordonis Ivano Jegoroviĉ, — montru per la okuloj, ke vi estas estro. Furiozu!

— Mi estas soldato, sed ne aktoro, — ofendiĝis kamarado Vicbul, — mi scipovas mortigi tiujn ebriajn ĉimpanzojn, sed ne povas ilin prezenti...

Kaj li vane elfumis unu el la du trofeaj cigaroj, tiel skrupule konservataj de Ivano Jegoroviĉ por la spektaklo mem, sed tute ne por provludoj.

Villem kaj Johann iĝis pli konsentemaj, speciale Villem, kiu, kiel evidentiĝis, eĉ en la paca tempo partoprenis amatoran teatron kaj tre versimile ludis iun sinjoron Jeffercy en teatraĵo el vivo de imperiistoj.

— Mi estos sama, sed germano, — diris Villem, — mi estos juna milionulo, dando. Sed mi bezonas cigaredujon. Sen cigaredujo mi ne trovos veran imagon. Vi ne pensu, oni instruis nin laŭ la sistemo de Stanislavskij. Mi nepre bezonas cigaredujon, kaj ĝi klaku. Alie mi estos ekster la rolo.

— Jen nova zorgo, — suspiris Ivano Jegoroviĉ. — Kie mi por vi, kara amiko, trovos cigaredujon?

Villem ŝultrolevis.

Por Johann Villem elpensis vipon. Lokotkov enŝlosis siajn «gestapanojn» en la ĉefĉambro, por eviti scivolemajn partizanojn, kaj eltranĉis en la arbaro bastonon. La ceteron ĝisfaris majstro en ĉiuj metioj kamarado Vicbul. Poste estiĝis malgranda kverelo pro la ordenoj, Johann kaj Villem opiniis, ke po unu Fera kruco kaj po unu medalo «Pro vintrado en Rusio» por ili estas malmulte. Kvankam ili estis leŭtenantoj, sed, laŭ ilia imago, ili jam eksciis, kion signifas krii al kampulinoj «donu lakton, kokon kaj lardon!». Kaj ĝenerale, la gestapanoj multe pli ofte ricevadis hitlerajn dekoraciojn, ol simplaj armeanoj.

— Ja ĉu mi avaras, knaboj, — fine koleriĝis Lokotkov. — Mi ne havas pliajn. Ankoraŭ du estis, fleksitaj de splito, estus ridinde tiajn alkroĉi. Nazumo estas, jen, bonvolu, kiu deziras, povas ŝovi en sian okulon.

Tio, kion Lokotkov nomis nazumo, efektive estis monoklo. Villem tre ekĝojis: la monoklo, laŭ liaj vortoj, tute anstataŭas por li cigaredujon, kun la monoklo li «revenis en la rolon».

— Kaj naztukoj? — subite rememoris Johann. — Ĉiuj gestapanoj, jes, jes, havas naztukojn. Mi devas havi naztukon, por almeti ĝin al la nazo. Aŭ purigi la nazon.

Ivano Jegoroviĉ gratis la kapon. Feliĉe, naztukoj troviĝis en la kofro de la maljuna mastrino.

— Prunte! — diris Ivano Jegoroviĉ.

La maljunulo subridis.

— He, estro, — diris li, — por kio vi galimation babilas? Du miajn knabojn la germanoj mortigis, kion mi kun la maljunulino nun bezonas? Ĉu naztukojn, por viŝi larmojn?

La maljunulino subite ekhurlis, ŝanceliĝis. Ivano Jegoroviĉ subtenis ŝin, por ke ŝi ne falu. Poste ŝi longe laŭte ploris sub la fenestroj, kaj la maljunulo iom post iom glutadis memfaritan brandon el verda glaseto, regaladis Nedojedov-on, Lokotkov-on, paroladis kun si mem:

— Oni diras, kiu estas sub la germano, al tiu poste ne estos fido. Aŭ tio estas ilia agitado, ili spertas en mensogo. Sed por kio malfido?

La maljuna Nedojedov subite ebriiĝis, ekkantis tenore:

Ho mia nevenkebla land',
Ho Moskvo, plej amata urb'...

Ree malleviĝis nokto, la lasta nokto antaŭ la operaco, kiun Lokotkov hodiaŭ mense baptis subite operaco «Bonan novan jaron!». Esence, ĉio estis farita, definitive ĉio. Nenion plian eblis antaŭvidi. La «gestapanoj» jam ĝissate manĝis kokan nudelsupon kaj laŭ la medicina scienco estis dormetantaj sur plummatracoj en la varmege hejtita, pura domo. La protekta grupo, la embuska grupo, la skolta grupo — tute ĉiuj, krom surpostenigitaj sentineloj, estis ripozantaj laŭ ordono de Lokotkov, atendante lian komandon. Nur la kurierino E., alportinta la letereton de Lazarev pri la pasvorto, estis ploranta ĉe la forno: ŝi frostvundis la piedojn.

Lokotkov fumis sur la perono.

«Do, — estis rezonanta li. — Se Saĉjo perfidos kaj ni aŭdos pafadon, ni penos repreni niajn „gestapanojn“. Mi, ĉiuokaze, viva el tiu afero foriri ne povas. Neniel povas. Tamen, tiel pensi mi same ne povas. Ne eblas tiel pensi!»

Je la dek unua kaj dek el la bieneto Sennoma eliris la skolta grupo. Ĝis la Waffenschule estis ne pli ol tridek minutoj da piedirado. Je la dek unua kaj kvardek kvin la tri «gestapanoj» en brave surmetitaj kaskedoj kun altaj suproj kaj longaj vizieroj eksidis en paran sledon. Tro longe starintaj sataj ĉevaloj tuj ekgalopis. La koĉero — ĈK-ano Igoro — en peltjako per freneza voĉo kriis: «Hot, karuloj!» — kaj knutis ambaŭ ĉevalojn al la krutaj gropoj. Ivano Jegoroviĉ kun sia protekta grupo vidis, kiel la fasona, kun fleksita timonparo sledo ekkuris al la flagrantaj lumoj de la lernejo. Lokotkov notis la tempon sur sia trofea, kun fosforo horloĝo: la dek unua kaj kvindek tri.

La operaco «Bonan novan jaron!» komenciĝis.

Nun al Ivano Jegoroviĉ restis nur atendi.

Inga staris apud li. La mitraleto de Lazarev pendis sur ŝia kolo. Kaj ŝi atendis. Nur atendis. Atendis, rigidiĝinte tute senmove, kvazaŭ malviva. Ŝi atendis tiel, ke Ivano Jegoroviĉ eĉ vokis ŝin:

— Kiel vi fartas tie, amiko-kamarado?

— Normale, — respondis ŝi.

— Ĉu en ordo?

— En ordo.

Kaj ili ree eksilentis.

### Ĉapitro dek unua

Gurjanov-Laŝkov unue intencis renkonti la novan jaron kun la instruistoj de la lernejo, kiel estis interkonsentite matene, sed ĝis la deka horo li jam sufiĉe drinkis kaj tute forgesis pri tio, kia hodiaŭ estas tago. Je la deka kaj duono al li venis barbiro, kaj Laŝkov ankaŭ kun li drinkis, sed raziĝi ne deziris, ĉar «ĉio estas senutila». Kaj je ĉirkaŭ dudek minutoj antaŭ la Novjaro la vicestro de la spion-sabotista lernejo en Peĉki SS-Oberscharführer Gurjanov falis sur la liton kaj mortebrie ekdormis.

La pordon al Saĉjo Lazarev-Lizarev malfermis servosoldato de Gurjanov kaj almetita al li spiono el «Zepelino», krimulo kun kromnomo Magrulo. Oni ankoraŭ nomadis Magrulon pro lia longa kolo kaj alta voĉo Kokido. Aŭdinte lignan, malvarmigitan en frosto voĉon de Lizarev: «Malfermu, el gestapo», Magrulo pensis, ke jen efikis liaj denuncoj pri drinkemo de Gurjanov, kaj serveme plene malfermis la pordon en la vestiblon de la domo. Tri gestapanoj, spirinte al Kokido cigaran odoron, frapante per siaj ferumitaj botoj kaj gvidate de Lizarev, paŝis en la dormoĉambron de la Oberscharführer. Ĵetiĝinta post ili Magrulo tuj ricevis baton al la orelo kaj rigidiĝis en atentopozo.

— Staru ĉi tie, kanajlo! — kriis al li la komandanto de la garda plotono, ne retroturniĝante.

Gurjanov estis ronkanta kun jelpoj. Kokido vidis tra la pordo, kiel la supera gestapa oficiro deŝiris de la muro mitraleton, malŝargis ĝin kaj ĵetis sur la kanapon, dum Lizarev elŝiris el sub la kuseno de ronkanta Gurjanov pistolon kaj ŝovis en sian poŝon.

«Same gestapano!» — miris mense Kokido kaj rimarkis, ke Lizarev hodiaŭ estas sen siaj vangoharoj kaj lipharoj.

Alia gestapano forte ekskuis Gurjanov-on. Ĉe tio la vitreto el la okulo de la gestapano elfalis kaj, ludante per reflektita lumo, ekbalanciĝis sur la ŝnureto. La gestapano denove enmetis ĝin kaj ree ŝiris la manon de Gurjanov.

— For, kanajlo, iru! — ekbalbutis la Oberscharführer.

En la kabineto de la domo eksonoris la telefono, la supera gestapano malrapide aliris la aparaton, demetis la aŭdparolilon, aŭskultis kaj diris ion en la germana, kion Magrulo ne komprenis. Eklumis la blua lampeto: la lernejo estas sub tensio, morta danĝero! Gurjanov-Laŝkov denove ekinsultis. Tiam tiu, kiu estis kun vipo, prenis de sur ŝranketo karafon kaj elverŝis tutan akvon sur la kapon de la Oberscharführer.

Gurjanov eksidis.

Liaj ebriaj okuloj stulte rigardis al la germanaj oficiroj, kiuj jam sukcesis demeti la uniformajn paltojn kaj kondutis en la domo kiel mastroj.

Gurjanov mallevis la krurojn en trikŝtofa kalsono de sur la lito. La plej juna el la gestapanoj ĵetis al li pantalonon, anticipe priserĉinte la poŝojn. La plej aĝa, majoro, eksidis en la fotelon kaj eksnufis per cigaro. Sur lia vizaĝo estis enuo, kaj videblis, ke li nenien hastas. La «malplenaj» okuloj ĉi-foje estis sukcesaj.

La grizaj vangoj de Gurjanov tremis. Nur surmetinte la pantalonon, li komencis kompreni, kio okazas. Kokido aŭdis, kiel li eligis iajn germanajn vortojn, post kiuj la supera gestapano elprenis el la poŝo paperon kaj montris ĝin al la viclernejestro el siaj manoj. Gurjanov tralegis, tiam Magrulo ekvidis, kiomgrade Saĉjo Lazarev estas ĉefa inter la gestapanoj: li ruse demandis la Oberscharführer-on:

— Ĉu vi komprenis nun, porka muzelo, damnita perfidulo?

Certe, la tutan kaĉon kuiris tiu antaŭnelonge veninta ĉi tien Lizarev. Li gvatis Gurjanov-on, kiu, evidente, laboris por la Sovetoj kaj por la komunistoj. Tial tre ĝuste agis Kokido, sendante siajn denuncojn en Rigon, al la gestapo. Sed dum drinkinta Kokido estis tiel laŭdanta sin, Lizarev subite rimarkis liajn okulojn, briletantajn el la malhela antaŭĉambro, kaj ordonis al li eniri en la ĉambron.

Kokido, montrante per tuta sia konduto plej grandan obeemon kaj fidelecon, eniris ial sur la piedpintoj. Li elstarigis la lipojn kaj etendis la kolon, kvazaŭ malbonaŭdanto, en atendo de pluaj ordonoj.

— Enŝoviĝu en la ŝrankon, — ordonis Lizarev.

— Kiel? — ne komprenis Magrulo.

— Ĉi tien, en la murŝrankon! Tuj!

Kaj Lizarev malfermis antaŭ Kokido la pordon de la granda murŝranko, en kiu pendis la parada uniformo de la Oberscharführer. Kaj ankoraŭ io civila pendis ĉi tie, Magrulo rememoris: akiro disde la judaĉoj, kiam ili estis transportataj el Estonio por forbruligo.

— Kaj estu silento! — bojis Lizarev, ŝlosante la ŝrankon.

Kokido ne rezistis. Tro terura estis nun la eksa komandanto de la lerneja gardplotono. Tiaj, okazas, pafas sen averto, sed Magrulo ne deziris vane perdi sian vivon.

Ŝlosinte la ŝrankon kaj metinte la ŝlosilon en sian poŝon, Lizarev nelaŭte ruse diris al la supera oficiro, kiu estis okupiĝanta pri sia cigaro:

— Mi opinias ebla komenci ŝarĝadon de la dokumentoj?

— Ja! — germane respondis la majoro.

Lia cigaro krevis en la mezo, kaj li estis peneme kungluanta ĝin per sia granda ruĝa lango.

— Ĉu la ŝlosilo de la domo de Horvath estas ĉe vi, muzelo? — demandis Lizarev Gurjanov-on.

— Ĉi tie, — frapante sin al la poŝoj de la tuniko, per putra voĉo respondis Gurjanov. — Ĉe mi.

— La ŝlosilo de la gardoŝranko?

— Same ĉi tie!

— La paltojn ni lasos ĉi tie, — diris Lizarev al la «gestapanoj». Gurjanov ne vidis, ke li palpebrumis al ili. — Ĉu ni iru?

Estis nur la dekdua kaj dek du minutoj, kiam ili kvinope eliris el la domo de Gurjanov. En la domo de la lernejo kun bruo estis dancantaj la kursanoj, el tie aŭdiĝis ĝemantaj sonoj de radiogramofono. De la ĉielo lumis, flagris frostaj steloj, neĝo sub la botoj de la «gestapanoj» kolere knaris. Gurjanov estis paŝanta kvazaŭ en stuporo, frosta vento estis movanta liajn maldensajn harojn.

— Schnell, schnell, — instigis lin la plej ĉefa kaj, evidente, la plej incitita — la majoro, — schnell!

Kaj subite renkonten al ili el trans angulo de malalta vestotenejo aperis ĉiuj instruistoj de la Waffenschule, ĉiuj kune, kaj tre ebriaj: kaj la dikventra malaltulo Hesse, kaj la altega Strimutka, kaj princo Golicin, dancetanta dum irado, kaj veninta gaste inspektoro Rosenkampf en sia multekosta peltmantelo. Ili estis paŝantaj vice, amuziĝante per tio, ke Strimutka estis montranta al ili la veran malnovan prusan ekzercitecon, kaj ili rekonsciiĝis nur tiam, kiam Saĉjo Lizarev per alta, fremda voĉo kriis al ili en iliajn ebriajn, ekscititajn vizaĝojn:

— For de la vojo! Ĉu vi ne vidas, jen sinjoroj el la SS?

Certe, ili ekvidis, kaj ilian prusan ordon kvazaŭ distranĉis tranĉilo, kaj la maljuna princo Golicin eĉ trafis en neĝamason. Ili mansalutis — la sinjoroj instruistoj de la Waffenschule, kaj la «gestapanoj» responde al ili neglekte almetis du fingrojn al la longaj vizieroj, kaj kamarado Vicbul eligis por ajna okazo ian murmuron. Kaj la ĉefleŭtenanto ekrigardis en la vizaĝon de Strimutka per «malplena» rigardo, kiel instruis ilin kamarado Ŝanina, ellerninta verkojn de Lion Feuchtwanger[36]. Strimutka mansalutis ankoraŭ foje, jam al la dorsoj de la altaj gastoj. Kaj princo Golicin diris en la rusa:

— Ŝajne, la afero estas aĉa, sinjoroj!

Kiam ili eniris en la domon, antaŭ ĉio al Gurjanov estis proponite malfermi la gardoŝrankon. Li faris tri specialajn turnojn, kunmetis per la fingro la ĉifron kaj ankoraŭfoje turnis la ŝlosilon. Lia vizaĝo tute griziĝis. La majoro denove eksidaĉis en la kabineto de Horvath, kiel li sidis antaŭe ĉe Gurjanov. Lizarev alportis el la fortenejo ledajn valizojn. La oficiro kun vipo per tri aliroj purigis la gardoŝrankon kaj faligis tutan ĝian enhavon en unu valizon. La alia oficiro, ĉe kiu ĉiam elfaladis la monoklo, portadis dosierojn el bretoj, ĝuste tiujn dosierojn, kiuj tiel interesis doktoron Gräfe. Lizarev kun peno bukis unu valizon, la dua same estis rapide pleniĝanta. La afero iris rapide.

— Legomoj abundas — ujoj mankas, — kun subrido diris Lizarev kaj premis per la genuo al la kovrilo de la dua valizo. La juna leŭtenanto streĉis la rimenojn. La dua leŭtenanto plu estis portanta dosierujojn.

— Ĉu ankoraŭ multe estas tie? — demandis Lizarev.

— Nein, — diris la leŭtenanto. Kaj korektis sin: — Kolossal!

La majoro finfine venkis sian cigaron kaj komencis fumi ĝin. Lizarev ekportis valizon al la sledo, frapis unu pordo, poste alia. Gurjanov sidis senmove sur la rando de la kanapo, lia kapo turniĝis, li estis premanta la tempiojn per la manoj. Certe, li devus neniigi tiujn plej ĉefajn paperojn, kiuj estis en lia poŝo, — la liston de agentaro, sendita por longa rezido. Sendube Gräfe subrigardis, kiam li aŭskultis la paroladon de Goebbels. Tiuj priserĉo kaj aresto estas aranĝitaj de Gräfe, sed kiel li povus neniigi, kiam la damnita majoro ne deŝiras de li siajn dormemajn okulojn?

— Vere mankas ujoj, — afereme diris Lizarev, revenante kun korbo en la mano. — Ni devos meti ĉi tien...

Gurjanov serveme diris, ke en lia domo estas ankoraŭ valizoj, sed Lizarev lasis tiujn vortojn sen atento. Li entute kvazaŭ ne rimarkadis la Oberscharführer-on, antaŭ kiu li ankoraŭ antaŭ tri horoj etendiĝadis kaj gaje montradis la dentojn.

Tiam Gurjanov tusis en la pugnon kaj ĝenerale en la germana klarigis al la majoro, ke malantaŭ la kuirejo, en tenejeto, konserviĝas arĥivo — dokumentaro de la antaŭpasinta jaro. Kaj tiam okazis io stranga: la majoro ne komprenis la Oberscharführer-on. Tamen, ĉio tuj klariĝis.

— Vi parolu en la rusa, — ordonis Lizarev, — sinjoro Sturmbannführer vian fiodoran kvakadon ne komprenas. Li mem estas... — Lizarev kvazaŭ pensis iom kaj finfine rememoris: — Li mem estas nederlanda...

Malantaŭ la dorso de Gurjanov aŭdiĝis stranga siblado, li retrorigardis kaj ekvidis, ke la leŭtenanto kun monoklo ĉu tusas, ĉu ploras.

Ĉiuj tri — Lizarev kaj la du pli junaj oficiroj — foriris en la tenejon, Gurjanov restis sola kun la majoro. La Sturmbannführer oscedis kun hurlo. Gurjanov mallaŭte demandis:

— Kia estas mia kulpo, sinjoro majoro? Mi...

— Silent'! — bojis la Sturmbannführer.

Kaj ĉar li tute ne havis, kion fari plu, li elprenis el la poŝo skatolon da vere nederlandaj cigaredoj «Fifty-fifty». Gurjanov, iomete kuraĝiĝinte, petis fumi kaj montris per la fingroj — unu, sed la gestapano ne donis. Li longe ion rememoradis, poste fingromontris al Laŝkov kaj diris laŭte:

— Merde!

Gurjanov entiris en la ŝultrojn la kalviĝantan kapon, kalviĝantan, kvankam longharan. Kamarado Vicbul nun vidis, kiajn artifikojn faradis tiu ulo kun sia kapaĉo, por ne aspekti kalva.

La majoro ĵetis rigardon al la horloĝo kaj suspiris.

La leŭtenantoj kun Lizarev traportis la arĥivon en kestoj de konservaĵoj. Poste ili rompmalfermis la skribotablon de Horvath kaj priserĉis la tutan domon — de la subtegmento ĝis la kelo. La horloĝo sur la mano de Gurjanov estis montranta la unuan kaj kvindek kvin, kiam Lizarev ŝlosis la domon de Horvath.

— Ĉu ĉio? — demandis Igoro de sur la koĉera benko.

— Ankoraŭ iom frostiĝu, knabo, — diris al li la plotonestro. — Ĉi tie estas tia afero, necesas diligente. Veturu post ni al tiu domo...

Gurjanov-on kondukis la «gestapanoj». Sed ĉe la perono de la domo de Gurjanov estis balbutanta sian ebrian galimation princo Golicin. Verŝajne, lin sendis Rosenkampf, por elflari, en kio estas la afero.

— Ni iru en la domon, — rapide ordonis Saĉjo, — ni iru, sinjoro princo, vi iomete varmiĝos.

Kaj, ekvidinte timon en la okuloj de la maljunulo, nur iomete laŭtigis la voĉon:

— Nu? Ĉu vi ne komprenas? Rapide, ek, tiuj gastoj ne ŝatas ŝerci.

Dum ili priserĉadis la domon de Gurjanov, la maljuna princo kelkfoje krucosignis sin. La afero vere odoris malbone. La priserĉado estis longa, sed pleje la ebrian maljunulon timigadis sonoj el la ŝranko: tie gratadis sin kaj ternadis ŝlosita Kokido-Magrulo.

— Nokto, plena de mistiko, — diris la maljuna princo.

— Was ist das? — interesiĝis la majoro.

— Mistiko, — kun peno ripetis Golicin. Kaj, leviĝinte, prezentis sin: — Princo Aleksandro Sergijeviĉ Golicin.

— Li estas nederlandano, — klarigis Laŝkov al la princo. — Sed komprenas la rusan.

La majoro kun du Feraj krucoj sur la brusto kolere oscedis, poste demandis laŭte, elmetinte al Golicin la okulojn:

— Vi estas... princo?

— Ĝuste tiel, — respondis Golicin.

— Por kio? — interesiĝis la gestapano.

— Kion signifas por kio? — iom konsterniĝis la rozvanga kaj korpulenta maljunuleto, sidante antaŭ la Sturmbannführer. — Mi estis naskita princo, kaj tiu titolo...

— Eblas silenti! — diris la nederlandano. — Jam fino!

Li bruligis sian cigaran stumpon. Estis videble, ke li deziras dormi. Poste li iomete klinis la kapon sur la bruston, kaj tiam Gurjanov per lerta kaj rapida movo elprenis siajn notojn el la flanka poŝo, por transdoni ilin al la princo. Tiu apenaŭ prenus, tiam Laŝkov-Gurjanov ĵetus ilin trans la kanapon. Sed la damnita nederlandano ne dormis kaj eĉ ne dormetis. Li simple sidis tiel kaj subite levis la kapon, kiam la paperoj jam estis en la mano de Gurjanov.

— Doni ĉi tien! — ne leviĝante de sia loko, per sufiĉe malvigla voĉo diris la nederlandano. Kaj tuj Gurjanov ekvidis antaŭ si pistoltubon, la tubon de «Walter», direktitan al sia brusto.

— Ĝuste tion mi deziris, — prononcis per servema, dolĉega voĉo Gurjanov. — Ĝuste tion. Mi hazarde rememoris, ĉi tie, en la brusta poŝo...

— Eblas silenti! — ree ordonis la nederlandano. — Alie — Feuer!

La pistolo plu estis en lia granda mano.

Kaj al la princo la nederlandano diris tute enigmajn vortojn:

— Vi ne plu estas princo. Neniam.

— Kiel do ne estas? — ofendiĝis Golicin.

— Tiel. Estis kaj ne estas.

— Kiel estis kaj ne estas? — ree ne komprenis la maljunuleto.

— Mi forprenis, — prononcis kamarado Vicbul, kaŝante la «Walter»-on en la pistolujon. — Finiŝo. Kaj eblas silenti!

Precize je la kvara horo postnoktomeze Lizarev demetis la aŭdparolilon kaj diris:

— Al sinjoro Gurjanov ne telefoni, li ripozas! La komunikado kun Pskovo estos restarigita post tagiĝo. Kiu parolas? Komandanto de la garda plotono Lizarev parolas, persone.

La «gestapanoj» estis demetantaj de la vesthoko siajn paltojn, la eksprinco Golicin, eksigita hodiaŭ de kamarado Vicbul, same leviĝis.

— Kaj vi, avo, ne hastu, — konsilis al li Lizarev, — vin nenio urĝas. Vi sidu ĉi tie, ripozu. Kaj se ĝis la mateno iu ekscios, kio okazis ĉi tie, vin tiuj gastoj same forveturigos. Ĉu vi komprenas — kien?

Kaj, turniĝinte al Gurjanov, ordonis:

— Vestiĝu. Ĉu vi specialan inviton bezonas?

La sledo estis atendanta ĉe la perono. Igoro estis ŝajniganta, ke li dormas. Kvinope ili apenaŭ sukcesis eksidi sur la valizojn kaj kestojn kun la dokumentoj de la spion-sabotista lernejo. La pordegon Lizarev malfermis mem kaj mem diligente blokis ĝin per trabo kaj ŝlosis la seruron. Al sia viculo li diris afereme:

— Mi ĝisveturigos ilin ĝis la ŝoseo, ili transsidiĝos en sian aŭton, kaj mi tuj revenos. Ĉu vi nian brandon ne eltrinkis? Gardu ĝin, atendu!

La germano estis ŝanceliĝanta pro ĵusa dormo kaj pro la drinkita brando. Li tuj ree falis sur la lignoliton. Lizarev-Lazarev firme brakumis Gurjanov-on ĉe la talio, Igoro forte knutis la ĉevalojn, pretere ekkuris piceoj kaj pinoj en neĝo.

La operaco «Bonan novan jaron!» finiĝis.

Sed ĉiuj plu silentis.

La unua ekparolis Lazarev. Tiujn versojn li aŭdis de Inga, kaj ili subite rememoriĝis al li sub fajfanta, frosta vento:

Afero perfida, la kor' de tirano —
samnigras la nokt' en aŭtun'...

— Kiel? — demandis la «SS-majoro» kamarado Vicbul.

— Verso, — per mallaŭta kaj feliĉa voĉo klarigis Lazarev. — Ne gravas, simple rememoriĝis...

Kamarado Vicbul ne distingis la vortojn de Saĉjo. La ĉevaloj subite haltis, al la sledo estis kurantaj homoj en peltjakoj, en klapĉapoj, kun mitraletoj.

— Ĉu estas? Ĉu vivaj? — rekonis Lazarev la voĉon de Lokotkov.

— Gvardia ordo, — respondis Saĉjo. — Ĉi tie li estas, kanajlo, jen — mi lin brakumas, viva-sana. Ĉio estis farita mallaŭte, vi povas ne dubi...

Sed Lokotkov-on li ne trovis, elsaltinte el la sledo. Li kunpuŝiĝis kun Inga kaj ne tuj komprenis, ke tio estas ŝi: li neniam vidis ŝin en peltjako.

— Mi sciis, — aŭdis li ŝian voĉon. — Mi ĉiam sciis, kia vi estas. Mi en la unua fojo komprenis kaj ekkredis...

Ili ambaŭ tremis, kaj li, kaj ŝi, li — ĉar forgesis vestiĝi, forveturante el la Waffenschule, kaj estis nur en tuniko, ŝi — ĉar ekvidis lin, kaj, eble, ankaŭ ĉar timis neniam plu vidi lin.

— Oj! — ekkriis Inga. — Vi ja estas sen palto...

— Ne gravas, — diris li, — nun ne gravas. Nun estas bone.

La protekta grupo ĉirkaŭpremis ilin, kaj ili iris rapide en varma, brua amaso de partizanoj. Iu surĵetis sur Lazarev-on litkovrilon, aŭ ĉevalkovrilon, aŭ kapoton — li ne distingis, iu diris: «Nu, de malantaŭ aspektas ĝuste kiel la deputito de la Balta Maro, vera Ĉerkasov[37]» — li ne aŭdis; la malvarma, senforta mano de Inga estis en lia mano, jen tion li kaj distingis kaj aŭdis. Nun ŝin neniu iam ajn riproĉos pri li.

Gurjanov estis sola veturanta en la sledo.

— Vi lin kiel mortinton veturigas, — obtuze diris Inga.

— Ja li vere estas mortinto, — respondis Lazarev. — Kadavro.

Nur en la domo Lokotkov aliris al Lazarev. La koro de Ivano Jegoroviĉ batis obtuze, puŝe ekde tiu momento mem, kiam li ekaŭdis la voĉon de Lazarev. Sed li ne aliris lin, ĉar per tuta sia animo li konsciis: li malhelpos. Kaj nun li metis ambaŭ manojn sur liajn ŝultrojn kaj, apenaŭ venkante emocion, per obtuza post frosto voĉo, sed laŭte, kvazaŭ antaŭ vico, prononcis:

— Saluton, kamarado leŭtenanto!

Kaj neatendite por si, obeante neimageble fortan, preskaŭ furiozan senton de feliĉo, li brakumis Lazarev-on, forte alpremis lin al si kaj, timante troajn vortojn, aldonis:

— Bonan novan jaron al vi, Aleksandro Ivanoviĉ, novan, feliĉan jaron! Kaj dankon al vi, ke vi tiel... unuvorte... pravigis la fidon...

Unuafoje dum tuta tiu kruela tempo al Lokotkov subite aperis larmoj, sed li palpebrumis, tusis kaj ordonis:

— Nun vodkon, knaboj, mi havas rezervon, ni festu tiun aferon rapide. Al Lazarev — honoran lokon. Kamarado Ŝanina — apude. Ĉirkaŭe — «sinjoroj gestapanoj», ili en sia aspekto sidu kun ni. Igoron ne forgesu...

— Por vi estas ĉampano, — diris Saĉjo al Inga kaj elkuris al la konservaĵaj kestoj. Tie, inter la paperoj de la Waffenschule, troviĝis ankaŭ lia rezervo — du boteloj da franca ĉampano, trovitaj de li dum la priserĉo. Li metis ilin sur la tablon.

— Tamen vi estas lerta ulo! — miris Lokotkov.

La mastro alportis kerosenan lampon, bakitan anseron, stufitan leporaĵon en gispoto. Dufoje pafis la ĉampano.

— Je la venko! — diris Ivano Jegoroviĉ.

— Je la fido! — diris Inga. Ŝi estis tre pala, ŝiaj okuloj brilis, ne, ne nur brilis — lumis. — Je la fido, — ripetis ŝi, — sen ĝi ne ekzistas venko.

— Prosit! — diris kamarado Vicbul. Li iomete konfuzis, kie li estas nun, kaj eĉ kraĉis ĉagrene. — Je via granda feliĉo, — prononcis li, rigardante per tute ne malplenaj okuloj al Inga kaj Saĉjo. — Je via granda feliĉo, kamarado Ŝanina kaj kamarado Lazarev.

### Ĉapitro lasta

Al ekstrema, preskaŭ svena mirego venis Laŝkov-Gurjanov, kiam li definitive komprenis, kien li trafis kaj kiel li, muso sperta kaj saĝa, estis trompita per fromaĝo. Kun pendanta makzelo, anhelante, li diris la vortojn, poste fiksitajn en oficiala dokumento:

— Mi neniam supozis, ke partizanoj scipovas labori tiel...

Granda tremo estis skuanta la eksan Oberscharführer-on. La lokotkovaj knaboj, alpremante unu la alian, pririgardadis el la pordo de la ĉefĉambro la kaptitan perfidulon. Li sidis meze de la ĉambro sur viena seĝo, fleksinte sub sin la krurojn en purigitaj de Kokido-Magrulo germanaj ĥromit-ledaj botoj. Sur lia pala vizaĝo ruliĝis ŝvito. La «gestapanoj» antaŭ liaj okuloj estis demetantaj la uniformon, ŝanĝantaj la veston kaj la piedveston. Fera kruco kun kverkaj folioj falaĉis, deŝirita, sur la malpura planko, kaj neniu ĝin rimarkadis. La kaskedo de la ĉefleŭtenanto deruliĝis flanken kaj kuŝis ĉe la piedoj de Gurjanov, ĝi same nun al neniu necesis. Kaj Laŝkov plu fiksrigardadis al siaj ŝtelintoj per malfirma, perdita rigardo de mortkondamnito kaj ne povis kompreni sian blindecon, kiam li opiniis tiujn laboristojn, probable tornistojn, aŭ lokomotiv-stiristojn, aŭ elektristojn, esti altaj gestapaj ranguloj.

Li teruriĝis ankaŭ tiam, kiam li rekonis Artemion Gregorjeviĉ-on Nedojedov-on, kun kiu li plurfoje fiŝkaptis sur la Pskova lago kaj kiu, kiel evidentiĝis, estis malfremda inter tiuj ŝtelintaj lin homoj. Eĉ pli li teruriĝis, kiam en la skoltino E. li rekonis Katinjon, kiu provizadis instruistojn de la Waffenschule per arbara, sovaĝa frambo. Kaj la maljunulo ĉi-tiea, la mastro de la bieneto, kiun en varmegaj someraj tagoj vizitadis Gurjanov por trinki malvarman kremon por firmigo de la sano, same evidentiĝis ilia homo, speciala partizana kulako. Ĉiuj, tute ĉiuj ili estis liaj plej malbonaj malamikoj, ĉiuj gvatadis ĉiun lian paŝon, kaj la frambon liveradis intence, kaj al fiŝkaptado veturigadis kun sia celo, kaj per la kremo regaladis, kalkulante al la terura fino de la gasto...

Li sentis froston kaj teruron, sidante inter tiuj homoj, kvazaŭ ne rimarkantaj lian ĉeeston, kvankam malantaŭ lia dorso paŝadis partizano kun mano en la poŝo, se fari paŝon — li murdos. Kaj estis granda deziro fumi, kaj drinki vodkon, kaj poste li subite preskaŭ ekhurlis, trafita de la penso, ke baldaŭ li estos mortpafita kaj ke li havas nenian eliron, nenian saviĝon. Sed li tuj ekhastis, pensoj ekkuris galope — necesas paroli pli multe, klarigadi, necesas montri al ili sian elstaran informitecon, sian utilecon al iliaj spionaj organoj, ne demandojn kaj pridemandojn atendi necesas, sed mem la unua montri sin antaŭ ili en plej profita por si aspekto.

— Sinjoro estro, — iomete leviĝinte de sur sia seĝo, ne vokis, sed balbutis Gurjanov, — sinjoro estro, kiu estas ĉi tie, sinjoroj, la estro?

Lokotkov elpaŝis antaŭen, silente pririgardis la cindrokoloran vizaĝon de Laŝkov.

— Sinjoro, — ripetis Gurjanov kaj ankoraŭ iomete leviĝis, — jen ĉe li, — li kapmontris al la eksa SS-majoro, — jen en lia poŝo ekzistas ekstreme gravaj dokumentoj.

— Kaj kio? — sekvis respondo.

— Por via informo, sinjoro estro, ĝuste por via, mi devas ĉion raporti konfidence kaj senprokraste...

— Ni prokrastu tion, — turniĝante dorse al Laŝkov, respondis Lokotkov.

Kaj li ekiris serĉi Saĉjon, kiun estis manĝiganta Inga. Al li, laŭ liaj vortoj, «aperis apetito de terura forto», pro maltrankvilo de la lasta tagnokto li nenion povis manĝi en la Waffenschule, sed nun li ne povas deteni sin de manĝegado.

Inga tenis antaŭ li manĝujon, kaj li manĝis el ĝi terpomojn en forta, densa vianda saŭco, diserigadis per la dentoj panon, krakigadis malvarman peklitan kukumon. Li trinkis acidlakton, kaj fintrinkis la francan ĉampanon el la botelkolo — ĉion ĉi li faris en silento, ĉar ĉirkaŭe tumultis partizanoj, nur nun komprenintaj, kiu estas la vera heroo de tiu neordinara historio. Demandi ili ĝeniĝis, sed nur interflustradis, rememorante la koncerton de Lazarev kaj liajn kantojn, rememorante, kiel li eksplodigis en batalo per grenado ne malpli ol ses fricojn, kaj poste «ĉasakiris» samtempe du mitraletojn. Nur fojfoje al Lazarev kaj Inga aŭdiĝadis vortoj:

— Mi ne povis eĉ pensi!..

— Ja li eĉ en la kaptitecon ne trafis. Li estis sendita tien intence.

— Ne premu, Greĉjo!

— Li meritas titolon de Heroo, ĝuste...

— Kiel forte li manĝegas! Kiam li revenis, tuj komencis.

— Tie ja oni probable povis veneni.

— Ja tute eblas...

— Lasu min, Greĉjo!

— Ek, knaboj, iru for de ĉi tie, — diris al ili Lokotkov. — Li ne estas ekspozicio, li estas homo, kaj krome laca. Ni komencu prepariĝi al elveturo, ni ne estas en muzeo...

La knaboj, grumblante, disiris. Lokotkov eksidis antaŭ forveturo kun Lazarev kaj kvieta Inga.

— Kial vi ĉiam tremas, kamarado Ŝanina? — demandis li nelaŭte.

— Ŝi malvarmumis, verŝajne, — anstataŭ Inga respondis Saĉjo. — Mi sur ŝin surmetis peltjakon, sed ŝi neniel sukcesas varmiĝi.

— Kaj ĉu vi mem varmiĝis?

— Mi estas en ordo. Dum la lastaj horoj tie, en la Waffenschule, iomete paneis la nerva sistemo, — diris Lazarev, — estis forta streĉo.

— Pro kio?

— Mi pensis, ke vi ne kredos kaj ne sendos homojn. Mi fiksis por mi limtempon — ĝis ŝanĝo de gardo. Se vi ne sendus, mi mortpafus min, al porkaj diabloj. Sen fido homo ne povas vivi...

— Tio dependas de la homo, — ĵetinte rigardon al Gurjanov, malgaje respondis Ivano Jegoroviĉ.

— Vi vian triopon devas speciale distingi, — kun plena buŝo daŭrigis Lazarev. — Tio estas elstaraj knaboj, eminentaj. Ili entute ne havas nervojn. Mi ĵuras. Estis tiaj minutoj, kiam mi pensis, ke ili estas veraj gestapanoj. Forte ili prezentis tipojn, speciale tiu, kun monoklo. Por li estis tutegale, li okupiĝas pri sia vitreto kaj nenian timon montras.

— Tio estas ĉe li tia sistemo, — ne sen respekto prononcis Lokotkov, — komenciĝas per litero S, mi forgesis la nomon. Krei imagon, ĉu vi komprenas?

Je la sesa horo la grupo de Lokotkov, zigzaginte en la arbaro, prenis la kurson — la prujnokovritaj ĉevaloj ekkuris al vilaĝo Stolipino de la Slavkova distrikto, en la stabon de la brigado. Dum la tuta vojo Lazarev kovradis kaj volvadis Inga-n. Apud Pikaliĥa ili transiris la fervojon, kaj defendinte sin per dumvetura pafado kontraŭ germanaj patroloj, malaperis en densejo.

En la stabo Lokotkov-on renkontis Petuŝkov. Li liveris al la ĈK-anoj donacojn por la festo, konservaĵojn «Gado en oleo». Li firme premis la manon al Ivano Jegoroviĉ kaj diris, ke li gratulas tiun nome de la komandantaro pro plenumo de brila operaco kaj ke li mem okupiĝos pri kompilado de respektivaj al la heroaĵo dekoraciaj listoj.

— Vian Lazarev-on ni same distingos, — prononcis li per signifa voĉo. — Mi pensas, ni redonos al li ankaŭ la rangon.

— Ĉu vi nur ankoraŭ pensas? — per malvarma voĉo respondis Lokotkov. — Dume mi mem lin nomas leŭtenanto, ne alie. Kaj kio koncernas distingon, do kiu pli meritas ĝin, ol kamarado Lazarev Aleksandro Ivanoviĉ. Necesas nur imagi, kion li travivis dum la pasintaj monatoj. Ja ĉiuminute Lazarev povis renkonti homon, kiu konis lin laŭ lia servo en la RLA. Kaj tiam kio? Kio tiam okazus, amikoj-kamaradoj?

— Ni ĉiuj riskas en milito, — karese respondis la subkolonelo. — Ĉiu havas sian militan sorton.

Ivano Jegoroviĉ nenion diris.

— Mi kontraŭ via Lazarev nenion havas, — amike prenante la pojnon de Ivano Jegoroviĉ, prononcis la subkolonelo, — sed konsentu vi mem, la homo estas senpartia, sed kondutis tiel heroe. Nevole aperas penso, kiu postulas respondon: kial?

— Kial? — subite eksplodinte, respondis Ivano Jegoroviĉ. — Kial? Sed ĉu vi povas kompreni, kial? Vi ne ofendiĝu al mi, ke mi arogas tion eldiri al vi ĉe via rango, sed ĉu vi havas tian konsciencon, kian havas kamarado Lazarev?

— Sed kian mi havas konsciencon? — tute mallaŭte interesiĝis Petuŝkov. — Kian? Se vi jam komencis, tiam findiru.

— Mi findiros, — kun amaro diris Ivano Jegoroviĉ.

— Nu?

— Flateman vi havas konsciencon, jen kian.

Petuŝkov silentis, kaj ankaŭ Ivano Jegoroviĉ ne plu havis kion diri. Iom poste Petuŝkov ial kombis sin, trinkis teon, fumis kaj demandis malmilde:

— Ĉu estas vero, ke oni min nomas avina nepo?

— Mi aŭdis plurfoje, — ne dezirante plu toleri ion ajn de petuŝkovoj de ajnaj rangoj kaj specoj, respondis Ivano Jegoroviĉ. — Asertas iuj, ke bona avino al vi favoras.

— Kiu do tion asertas?

— Homoj, — tute jam kolere prononcis Lokotkov, — militservanta popolo.

— Kaj mi mem, sekve, nenion valoras?

— Vi, eble, povus, sed por kio diri...

Ivano Jegoroviĉ svingis la manon kaj, sentante sin tute rompita, ekiris dormi. Kaj la avina nepo, laŭ rakonto de atestantoj, dum Lokotkov ripozis, ekiris kun Zlatoustov akompani la eksplodigistojn de Jerofejev. Apud Pikaliĥa la skoltoj de Jerofejev renkontis germanojn kun hundoj, Petuŝkov trafis en la denson mem de la neatendita kaj maloportuna por la partizanoj batalo, defendiĝis furioze, eĉ kiam finiĝis la kartoĉoj, kaj estis mortpafita al la vizaĝo de germana ĉefsoldato, kiu same tuj mortis. La korpon de la subkolonelo oni alportis en la staban domon, kaj longe sidis super li, super la kripligita de la morto belulo, Ivano Jegoroviĉ, longe kaj malmilde riproĉadis sin pro la «avina nepo». La vizaĝo de Petuŝkov estis kovrita per viŝtuko, videblis nur la frizaĵo, kaj ankaŭ la manojn vidis Lokotkov — belajn, kun prizorgitaj ungoj, tute nun blankajn.

Poste venis la morna brigadestro, diris per obtuza baso:

— Pri mortintoj oni aŭ nenion diras, aŭ diras veron. Mi la veron diros: kiel li vivis por si, tiel li ankaŭ pereis por si persone. Ĉio estis malĝusta. Sed li povus ja plu vivi normale, kun utilo kaj honeste.

— Mortis li honeste, — respondis morne Lokotkov. — Kio povas esti pli honesta?

— Ne, Ivano Jegoroviĉ, ne tiel. Li mortis pruvante. Li ankaŭ en la pasinta fojo estis pruvanta.

Li silentis iom kaj aldonis:

— Li aŭdis de iu pro «avina nepo», kaj tial estis pruvanta.

— Kun mi okazis tia konversacio, — respondis Lokotkov. — Nu, por kio nun paroli? Nun estas malfrue.

Sur la frosta strato Lokotkov renkontis doktoron Znamenskij. Tiu rakontis, ke Inga Ŝanina havas gravegan pneŭmoniton, kaj ŝin indus sendi senprokraste al la Ĉeflando.

— Kaj kie estas Lazarev? — demandis Ivano Jegoroviĉ.

— Ĉe ŝi. Ne deiras.

— Vi lin observu, doktoro, — petis Lokotkov. — Li estas nervoza nun, sata de germanoj. Kaj Inga-n, certe, ni sendos, eble eĉ hodiaŭ nokte aviadilo venos.

Kun la aviadilo venis letero: la korpon de Petuŝkov oni devis sendi al la Ĉeflando. Oni klopodis fari ĉerkon, sed ne troviĝis lignaĵisto, avo Trofimo okupiĝis, sed ne sukcesis, oni vokis majstron de ĉiuj metioj Lazarev-on. Tiu rigardis al la laboraĵo de la avo, diris kolere:

— Ĉu oni tiel konstruas ĉerkojn? Mi al vi forrazus la barbon, kiel caro Petro al bojaro, pro tia fuŝaĵo. Rabotu tabulojn kaj ne enmiksiĝu.

Ivano Jegoroviĉ estis urĝe pridemandanta Gurjanov-on; por li alflugis du nepenetreblaj majoroj.

Laŝkov-Gurjanov tuj elmetis sian ĉefan atuton — la liston de agentoj, senditaj por longa rezido. Li elpensis lertan ludon: kiel parta antaŭpago al sinjoro estro — kvar nomojn kun adresoj, kaj poste li penos rememori ĉiujn, aŭ tion eblos eltrovi per enketaj artifikoj, kiam estos kaptitaj la unuaj agentoj.

— Ĉu por prokrasti la mortpafon? — morne interesiĝis Ivano Jegoroviĉ.

Laŝkov-Gurjanov eksilentis, pripensante aliajn paŝojn.

En malfrua nokto Lokotkov, forte lacigita de sia abomena konversacianto kaj de ludo de lia elturniĝema menso, eliris sur la peronon de la staba domo, por spiri. Ĉi tie, volviĝinte en ŝaffelan mantelon, Lazarev estis zumanta sian ŝatatan romancon:

Sub la nigra pineg',
Sub bruanta ondeg',
Vi l' amikon kuŝigu por ĉiam...

— Kial vi gajiĝis? — interesiĝis Lokotkov. — Ĉu Inga fartas pli bone?

— Ŝi ekdormis finfine, — respondis Saĉjo. — Paŭlo Petroviĉ diris: tio estas bona. Dormo restarigas...

Ivano Jegoroviĉ prononcis edife:

— Ĝuste pro vi ŝi malvarmumis. Ja kia estis frosto. Sed al ŝi ĉiam estis varmege, ĉiam ŝi malbutoniĝadis.

Ili longe silentis, poste Lazarev diris kun suspiro:

— Longe mi ĝis ŝi leviĝi devas, Ivano Jegoroviĉ. Ŝi estas klera, versaĵojn en plej diversaj lingvoj scias, ŝi eĉ deliris ne tiel, kiel niaj samspeculoj. Ĉiam persvadadis forliberigi ŝin al la medicina fakultato, petadis pli baldaŭ skribi al ŝi petskribon.

— Kien? Ĉu for de ni? — morne miris Ivano Jegoroviĉ.

— Ne for de ni, tio al ŝi ŝajnis — la paca vivo.

— Kiam ŝi revenos, ni geedziĝon registros, — diris Lokotkov. — Ni ĉion aranĝos laŭleĝe, por ke estu ordo.

— Kaj se oni ŝin al ni ne revenigos? — ektimis Lazarev.

— Tiam vi ŝin ŝtelos, kiel Gurjanov-on, vi jam spertas...

— Laŭ la malnova rito, — subridis Saĉjo sub flagrantaj steloj. — Bone, ni faros...

Poste li proponis:

— Ni fumu, Ivano Jegoroviĉ? Mi akiris naturan tabakon, malfortan, blankan, kaj al ĝi io estis aldonita. Rezulte estas aromo.

Lokotkov eksidis apud Lazarev.

— Nu, kiel? — kapmontrinte la domon, interesiĝis tiu. — Ĉu li melkiĝas?

— Melkiĝas.

— Ĉu multe scias?

— Multe, eĉ tre multe.

— Mi supozas, ne malpli ol Horvath, — diris Lazarev, — sed, ĉar li estas perfidulo, li pli timas, tial melkiĝas tuj. Tial mi ne eraris, kaptinte lin.

Lokotkov ridetis.

— Sed ĉu, kamarado leŭtenanto, al vi ajnaj eraroj okazadis en la vivo? Vi ja estas ekskluziva persono, senerara kamarado...

— Vi ĉiam ridas...

Dum ioma tempo ili fumis silente.

Poste Saĉjo interesiĝis:

— Kiel vi opinias, Ivano Jegoroviĉ, en kia rango mi finos la militon?

— Mi pensas, ne malpli ol marŝalo, — kun subrido respondis Lokotkov. — Vi ja per generaleco ne kontentiĝos?

— Mi dezirus reveni kun venko almenaŭ kiel kapitano, — suspiris Lazarev. — Aliaj, kiuj restos vivaj, miaj amikoj, probable, jam delonge estas kapitanoj, iros pluen, sed mi dezirus almenaŭ kapitanon...

— Klaras, — leviĝante, diris Lokotkov. — Ĉio klaras, kamarado Lazarev. Iru dormi. Kompensu la nervan periodon de via vivo...

Matene al Lokotkov venis la «gestapanoj», gvidataj de kamarado Vicbul. Ili deziris reveni en sian trupunuon, la «ripozo», laŭ iliaj vortoj, finiĝis, tempas esti pli proksime al la milito. Ivano Jegoroviĉ dankis ilin per manpremo: ili estis ne tiaj uloj, kiuj interkisas.

— Sed kial vi hastas ja? — interesiĝis Lokotkov.

Kamarado Vicbul subridis.

— Porkido ne plu estas, — diris li, — sardinoj same ne estas. Kaj virkokon oni ne donas. Ĝis revido post la milito. Venu en la urbon Rigo, ni manĝos kaj drinkos.

— Venu al Talino! — diris la eksa «gestapa leŭtenanto».

— Venu al Tartuo, — invitis la tria.

Ivano Jegoroviĉ subskribis iliajn oficvojaĝajn listojn, kaligrafis per inko: «forveturis la 3-an de januaro 1944». Pripensis, kiel skribi pri tio, kiel bonege ili plenumis la taskon, sed sur la formularo ne estis tia punkto. Kaj li devis diri ordinaran frazon:

— Do, kamaradoj, mi deziras al vi sukceson.

— Kaj al vi! — diris kamarado Vicbul. — Se vi ankoraŭfoje faros tiel, ni povos alveturi. Kaj antaŭ ĉio manĝi multe da porkaĵo.

— Jes, — konfirmis la eksa «ĉefleŭtenanto». — Tio estas bona.

— Kaj cigaredoj «Fifty-fifty», — diris la plej juna, eksa «gestapa oficiro». — Alveturu al ni. Ni estas proksime nun.

En krepusko de la sama tago la ĉerko kun la korpo de Petuŝkov, la malsana Inga en germana dormosako, Gurjanov, la du majoroj kaj poŝto estis forkondukitaj al la Ĉeflando. La aviadistoj, eksciinte pri la operaco «Bonan novan jaron!», ĵuris al Lazarev per terura ĵuro, sur lutilo kaj plattenajlo, transporti kamaradon Ŝanina-n «en la plej bonan hospitalon» kaj tuj skribi.

— Ja ni havas aerpoŝton, — diris Lazarev. — Reguleco estas garantiita.

Inga-n li kisis al la frunto.

— Tiel oni adiaŭas mortintojn. Kisu al la lipoj, mi ne estas infekta.

Li kisis, ŝi fermis la okulojn.

— Nun atendu, — aŭdis li, — ĉu vi aŭdas? Mi revenos baldaŭ. Mi vin tre amas. Kaj mi resaniĝos, estu trankvila.

Lazarev estis kviete glatumanta ŝian vangon, rigardanta sendeŝire en la kaviĝintajn okulojn.

— Ia vi estas knabo, — diris ŝi, — neserioza homo. Kaj via harfasketo estas knaba...

Lokotkov same eniris en la aviadilon, sed ĉi tie lin neniu bezonis. Inga eĉ ne rimarkis lin.

La aviadilo forflugis, la majoroj forveturigis leteron al kolonelo Rjaĥiĉev. Super la letero al Viktoro Arkadjeviĉ Ivano Jegoroviĉ diligente laboris dum ĉirkaŭ tri horoj. Ĉi tie li sen artifikoj, rekte eldiris timojn, ke en tumulto, kiu nepre akompanos liveron de tia birdo, kiel Laŝkov-Gurjanov, en dankoj, laŭdoj kaj gratuloj de la ĉefa aparato forgesiĝos la sorto de Saĉjo Lazarev, ankoraŭ oficiale ne pardonita kaj grave suferanta pro tio...

Ĉion plenumis Ivano Jegoroviĉ, kio estis en liaj fortoj kaj ebloj. Li ĉion konsideris, ĉion pripensis. Li ne sciis nur, ke jam la tridek unuan de decembro kolonelo Rjaĥiĉev pereis pro splito de hazarda obuso, eksplodinta apud la aŭto, en kiu Viktoro Arkadjeviĉ veturis por siaj oficaj aferoj...

Ne sciante tiun cirkonstancon, Lazarev longe atendis respondan leteron, sed neniel povis ĝisatendi. Kaj Lazarev atendis decidon de sia sorto, rigardante post ĉiu poŝto en la okulojn de Lokotkov.

Kaj Lokotkov ŝajnigadis, kvazaŭ li ne scias, ke Saĉjo atendas.

— Kiel fartas Inga? — demandadis li, konsolante sian Lazarev-on per leteroj de Inga. — Ĉu ŝi almenaŭ sendas al mi salutojn?..

Salutojn Inga sendadis kaj esperis baldaŭ reveni.

Poste subite kiel pizoj ŝutiĝis novaĵoj. Skoltoj rakontis, ke en la koncentrejo de militkaptitoj en Assari okazis konspira mitingo, certe, pri tio, ke la partizanoj ŝtelis tre ĉefan germanan spionon. Pri la samo oni estis rakontantaj ankaŭ en Rakvere. En Pskovo, Rigo, Izborsko oni plektis jam tute nekredeblajn absurdaĵojn, sed tre flatajn al Lazarev kaj Lokotkov, tie oni estis aludantaj al helpanto de Himmler. Kaj iom poste iĝis precize sciate, ke la sepan de januaro en sia kabineto subite mortis SS-Obersturmbannführer doktoro Gräfe, kaj lia ŝoforo, Sonnenberg, je horo post la morto de sia ĉiama pasaĝero forveturis en Berlinon.

— Jen en kian politikon ni ambaŭ trafis, Saĉjo, — diris Lokotkov al Lazarev. — Ĉu vi enpensiĝas?

— Al mi nun enpensiĝi ne havas sencon, — respondis Lazarev malgaje.

Por ne enpensiĝi tro, Saĉjo nun preskaŭ ĉiutage iradis kun la eksplodigistoj al plenumado de iliaj taskoj, trenadis toluelon, detonaciigilojn, elpensadis frenezajn, sed ne sen racieco, grandajn operacojn. Jerofejev, ĉiuokaze, elaŭskultadis Aleksandron atente, eĉ kiam tiu tro fantaziis. Kaj Ivano Jegoroviĉ komencis en januaro iradi al sabotaj taskoj, la tempo estis kvieta, la partizanoj en la ĉefa bazo enuis en atendo de estontaj eventoj, atendis grandan aferon.

La dudek naŭan de januaro la grupo de Jerofejev ekiris eksplodigi la fervojlinion Pskovo — Karamiŝevo.

— Ĉi tie, okazas, ili pafas por timigo kaj pro propra timo, — diris Ivano Jegoroviĉ al Saĉjo, kiam ili preteris vilaĝon Grandaj Montetoj. — Ne tro elŝoviĝu, estis okazo, oni apenaŭ sukcesis fuĝi el ĉi tie. La loko estas danĝera...

— La plej danĝera loko en la homa vivo estas lito, — respondis Saĉjo, — en ĝi oni plej ofte mortas. Rebatu, Ivano Jegoroviĉ.

Ivano Jegoroviĉ ne rebatis, la vortojn de Saĉjo prenis en sian arsenalon. Kaj pensis, ke post la milito li okupiĝos pri kulturo, legos pli multe. Kaj Lazarev senhalte babilis:

— Kaj ankoraŭ ekzistas tia penso, sed mi opinias — disputebla, kvazaŭ ajna heroa ago komenciĝas tiam, kiam la homo ĉesas pensi pri si. Kaj ajna manifestiĝo de malkuraĝo komenciĝas, kiam la homo komencas pensi nur pri si...

— Pro kio vi ĉe ni iĝis tia saĝa?! — miris Lokotkov. — Kvazaŭ alternejon finis...

— Tio estas ne mi, tio estas Inga, — kun ĉagreno respondis Saĉjo, — ŝi jam en la somero ĉiam al mi diversajn pensojn rakontadis, levadis min al si. Ĉu vi scias, kiom ŝi estas klera? Sed ankaŭ mi estas nemalbona, ŝi mem notis, ke mi estas kapabla...

Poste Saĉjo rakontis pri la Waffenschule.

— Estas interese, Ivano Jegoroviĉ, kiel ili al siaj sabotistoj volajn kvalitojn inokulas, mi kun ili iris al Halahanja, rigardis. Ekzemple, ili sidigas estontan spionon sur minitan ŝtonon, kaj la meĉo jam brulas. Suboficiro ĉiujn ceterajn forkondukas en ŝirmejon, sed vi — sidu. Ne aŭdacu leviĝi de la ŝtono. Nur laŭ fajfo, kiam la suboficiro fajfos. Tiam ĵetiĝu kaj falu: la ŝirmejon tutegale ne eblas ĝiskuri. Koŝmaro kaj teruro.

— Kaj por kio vi iris?

Lazarev prokrastis respondi.

— Ĉu vi aŭdis la demandon?

— Mi kontrolis min mem, — iomete konfuzite prononcis Lazarev. — Miajn nervojn.

— Nu, do stultulo vi estas, — bonanime diris Lokotkov. — Vin batus ŝtonego, kaj adiaŭ, nia operaco. Iajn aventuristajn kutimojn vi havas, Aleksandro Ivanoviĉ...

— Tio estas, — konsentis Saĉjo. — Sed se vivi alie, same eblas kovriĝi per ŝimo. Mi ŝatas tion — iri sur rando.

— Sensenca risko estas huliganeco, — diris Lokotkov, ne kredante al siaj vortoj, ĉar kiu scias limon de sencohava risko en milito? — Ĝenerale, mi rimarkas, vi estas huliganema knabo, Aleksandro. Ne diskarabo.

— Sed ĉu vi sendus diskarabon al Peĉki? — tenore interesiĝis Lazarev.

Lokotkov ĵetis rigardon al Lazarev. Saĉjo ŝvitis: la sako kun toluenaj eksplodiloj estis sufiĉe peza. Renkontiĝinte per la okuloj, ili ambaŭ subridis. Komprene kaj ne sen ruzeco.

— Vi nur ne tro fieru, — konsilis Lokotkov. — Modesteco beligas homon.

— Ĉu vi tiel pensas? Sed mi aŭdis, ke se homo estas tro modesta, tio estas pro tio, ke li havas kaŭzojn esti modesta...

— Ĉu tion same Inga diris?

— Ŝi, ja kiu alia? — ne sen fiero prononcis Lazarev.

— Ja mi nenion diras, mi eĉ ne pensas, ke vi mem.

— Estas mirinde, kial ŝi... — komencis Lazarev kaj paŭzis hezite. Poste kun la antaŭa aroganteco ekrigardis en la okulojn de Lokotkov kaj demandis: — Kiel ŝi ne enuas kun mi, mi ĉiam miras...

Ili staris sur pado, atendante siajn homojn — Jerofejev-on kaj lian taĉmenton. Estis frosto, en krepusko fajfetadis vento, la ankoraŭ pala luno estis leviĝanta super la malproksima Pskovo. En la stacio Karamiŝevo mallonge muĝis lokomotivo. Kaj, kvazaŭ tiu muĝo estis signalo, tuj maldekstre, el densa aro de malaltaj piceoj, ektranĉis samtempe kelkaj mitraloj. Senvorte Lokotkov puŝis Lazarev-on en neĝon kaj tuj, kiam ili falis, aŭdis mallongan ĝemon. Kaj pli alte, sur tiu monteto, de kiu ili ĵus malleviĝis, jam ekbatis mitraloj de la knaboj de Jerofejev, ili estis pafantaj per mallongaj, kvazaŭ demande serĉantaj pafserioj, ankoraŭ palpante, ŝparante kartoĉojn, ankoraŭ prepariĝante al batalo. Saĉjo ankoraŭfoje ĝemis.

— Vundita? — demandis Lokotkov.

— Mi ne scias. Eble. Povas esti.

Li penis demeti de la kolo la mitraleton, sed ne povis, liaj movoj estis implikitaj, malprecizaj, la vizaĝo estis paliĝanta antaŭ la okuloj de Ivano Jegoroviĉ, la okuloj estis forirantaj...

— Lasu, — ordonis Ivano Jegoroviĉ, — lasu, ĉu vi aŭdas? Ek, tenu vin je mi. Ni tuj foriros el ĉi tie, ne gravas, ni ankoraŭ foriros...

Li sukcesis treni Lazarev-on sur neprofunda neĝo je ĉirkaŭ kvindek paŝoj. La mitrala pafado el la picearo malpligrandiĝis, la knaboj de Jerofejev estis ŝutiĝantaj malsupren de sur la monteto, aŭdiĝis eksplodoj de grenadoj. Sed Ivano Jegoroviĉ nur poste rememoris ĉion ĉi: nun li estis akompananta Saĉjon Lazarev-on.

— Mi ne deziras, — rapide diris Lazarev, — ne deziras mi, Ivano Jegoroviĉ. Mi ne deziras morti. Vi faru ion...

Kaj Lokotkov estis faranta, sed kion do li povis fari? La peltjako jam tute kovriĝis per sango, nigra en la luna malviva lumo, en la pulmoj de Saĉjo io gluglis, estis estingiĝanta, malheliĝanta la aroganta, nenion timanta, rekta rigardo.

— Mi ne deziras, kiam oni ekkredis, — kvietiĝante, super sia forto diris Lazarev, — mi ne deziras nun. Ja oni kuracas, elkuracas. Kial mi?..

Ivano Jegoroviĉ pafis supren. Li eĉ ne havis individuan pansan paketon. Kaj kia, diable, paketo povus helpi ĉi tie, kiam ĝi jam venis kaj ekstaris en la luna lumo super Lazarev, ekstaris, atendante sian proksiman sekundon? Ja li multfoje vidadis ĝin — la sperta soldato Lokotkov, li vidadis ĝin, la nevokitan kanajlon.

— Mian kapon tenu, — petis Saĉjo. — Mi ne deziras tiel! Ne deziras malalte. Kie estas Inga? Pli alte!

Li deziris pli alte. Li plu ne estis cedanta. Li deziris, verŝajne, ekvidi ne nur la ĉielon, sed ankaŭ la neĝon, kaj la batalon, kaj la picearon. Sed li vidis jam nenion. Kaj tiam Ivano Jegoroviĉ unuafoje dum la tuta milito konfuziĝis.

— Atendu, — diris li haste, — atendu, Saĉjo, oni tuj venos. Ni elkuracos, Paŭlo Petroviĉ faros. Vi atendu, leŭtenanto, atendu ja...

Kaj tuj, same unuafoje dum la tuta milito, Lokotkov malfortiĝis. Li kuŝigis Saĉjon, kiel al li ŝajnis, pli oportune, elmetis la manojn el sub lia kapo, reĝustigis sur li la ĉapon kaj, mem ne komprenante, kion li faras, kuŝiĝis apude. Kaj ekaŭdis silenton — la batalo finiĝis. Sed por li tio estis tutegala, li ne komprenis, ke la batalo finiĝis, li konsciis nur, ke Lazarev mortis. Kaj kiam alvenis Jerofejev kun siaj eksplodigistoj, Ivano Jegoroviĉ diris, ne rimarkante, ke li ploras:

— Necesas forporti. Mortis la leŭtenanto. Pereis.

Li ekstaris, ŝanceliĝante, svingis ial la manon kaj ekiris sola, malcerte, sed poste refirmiĝis kaj ekpaŝis per sia ordinara, balanciĝanta irmaniero, ne retrorigardinte eĉ foje. Kaj en sia domo li drinkis germanan fiodoran trofean rumon, demetis la sangokovritan peltjakon kaj eksidis sur la lignoliton. Lin vizitis la brigadestro — li silentis kaj pensis. Vizitis Jerofejev — li same nenion diris al tiu. Venis doktoro Znamenskij — Ivano Jegoroviĉ petis:

— Foriru, Paŭlo Petroviĉ, ne ofendiĝu.

Tiel li trasidis la tutan nokton en la malvarma terkabano, ĉiam fumadis kaj pensadis. Li sidadis en la ĉapo, fojfoje tremeradis, iam suspiradis. Kaj kiam oni enterigis Lazarev-on, en frosta kaj suna mateno, kaj kiam krakis super la tombo mitraletaj salvoj, li ree, kiel tiam en la kampo, svingis la manon kaj foriris al si, por skribi pri la heroaĵo de Saĉjo ankoraŭfoje al la estraro. Li skribis longe, penante trovi vortojn, kiuj penetrus animojn, sed tiajn vortojn, probable, li ne trovis, ĉar ankaŭ ĝis nun per nenio estis dekoraciita postmorte Aleksandro Ivanoviĉ Lazarev.

Matene Ivano Jegoroviĉ iris al la tombo, jam surŝutita de pura nokta neĝo. Kaj aŭdiĝis al li en fajfetado de frosta vento la kanto de Saĉjo, tiu, kiun li ĉiam kantetadis en la lasta tempo:

Sub la nigra pineg',
Sub bruanta ondeg',
Vi l' amikon kuŝigu por ĉiam...

— Nu, adiaŭ, Saĉjo, — diris Ivano Jegoroviĉ per streĉita voĉo. — Adiaŭ, kamarado leŭtenanto. Vidu, kiel malkonvene okazis...

Li diris nenion plu. Kaj ekde la vespero komenciĝis ardaj kaj longaj bataloj, la germanoj ĵetis kontraŭ la brigado sennombrajn punistojn: ŝajne, Berlinon vere atingis informoj pri la aŭdaca kaj senekzempla ŝtelo de Laŝkov-Gurjanov kune kun ĉiuj plej sekretaj dokumentoj de la Waffenschule.

Post du tagoj, kiam la persiste atakantaj germanoj estis detranĉitaj kaj mortigitaj en la sama Pikaliĥa, Ivano Jegoroviĉ skribis leteron al Inga. En la germana trivita monpaperujo de Lazarev estis tute nenio, krom unu foto — Inga Ŝanina, nudpieda, tute ankoraŭ knabino, staras apud iu granda kaj hela maro.

«Lia foto ne ekzistas, — skribis Lokotkov, forte premante per malmola krajono grizan paperon. — Kaj ke la via estas iomete malpurigita, vi ne ofendiĝu, Inga, tio estas lia persona, de Saĉjo, sankta sango. Al ni vi jam ne revenos, ni komprenas, ke tro malfacile estos por vi ĉi tie. Nu, resaniĝu.

Kun komunista saluto

Iv. Lokotkov».


Ekdormis Ivano Jegoroviĉ samtie, sidante ĉe la tablo, kaj vekiĝis tial, ke la germanoj ankoraŭ alĵetis helpotrupojn kaj denove necesis iri militi.

# Piednotoj

1

La libro baziĝas sur realaj eventoj, kaj la familinomo de la protagonisto — Lokotkov (de rusa vorto «lokotj» — kubuto) — aludas al la familinomo de ties prototipo G. I. Pjatkin (1912–1987) (de rusa vorto «pjatka» — kalkano).

2

Fricoj — moknomo de la germanoj dum la tempo de la Granda Patruja milito (laŭ la nomo Fritz).

3

«Dajmlero» (Daimler-Benz) — tiama marko de germanaj aŭtomobiloj.

4

«Opelo» (Opel) — marko de germanaj aŭtomobiloj.

5

ĈK — origine rusa mallongigo por «Eksterordinara Komisiono pri lukto kontraŭ kontraŭrevolucio kaj sabotado», kiu estis kreita tuj post la revolucio en 1917 kaj en 1922 estis transformita al Ĉefa Politika Departemento (GPU) de la Popolkomisarejo pri internaj aferoj (NKVD). Poste ĝi plurfoje ŝanĝadis siajn nomojn, sed la komunuza nomo ĈK restis uzata por ŝtatsekurecaj organoj, speciale rilate de ties laborantoj: ĈK-ano.

6

EK (germane Einsatzkommando) — grupoj de punistoj de la SS, responsaj pri amasaj murdoj.

7

Henriko Hejno (Heinrich Heine) (1797–1856) — elstara germana poeto, interalie amiko de Markso, en la nazia Germanio malpermesita pro sia juda deveno kaj progresemo. Li cetere estis multe tradukata en la rusan kaj rimarkeble influis ankaŭ la rusan poezion.

8

Unuaj vortoj de kanto de la 1860-aj jaroj «Atent'!» (laŭvorte «Aŭskultu» — laŭ krio de prizonaj gardistoj), populara en la studenta kaj revolucia medioj. Vortoj de I. Golc-Miller (1842–1871).

9

«Norda Palmiro» — populara tiam marko de cigaredoj. Norda Palmiro estis poezia nomo de Sankt-Peterburgo.

10

Radioludo — en la praktiko de kontraŭspionaj servoj de la 20-a jarcento, uzado de rimedoj de radia komunikado por misinformado de spionaj servoj de la kontraŭulo, por kio ofte estis uzata kaptita spiono-radiisto aŭ duobla agento. Radioludo permesis imiti agadon de neniigita aŭ neniam ekzistinta spiona reto, misinformi la kontraŭulon, ricevi informojn pri intencoj de ties spionaj servoj ktp.

11

Tio estis reala persono, tamen en publikigitaj dokumentoj ekzistas malkongruo pri lia rango; ankaŭ la aŭtoro en la originala teksto indikas lian titolon malsame. La tradukinto preferis unuecigi kaj ĉie uzi la rangon «majoro».

12

Elita konjako.

13

Rango en la SS kaj la SA, analogia al armea subkolonelo.

14

Suboficira rango en la SS.

15

1937 — la jaro de la pinto de la stalinaj reprezalioj.

16

La 22-a de junio 1941 — la dato de la invado de la Germanio en la Sovetunion, la komenco de la Granda Patruja milito.

17

RLA — Rusa Liberiga Armeo (1942–1945), trupoj, formitaj el kontraŭsovetiaj rusoj, kunlaborantaj kun la nazioj, sub komando de generalo Vlasov (perfidulo, konsentinta kunlabori kun la nazioj post sia kaptiĝo en 1942).

18

Pogankina domo — historia antikva domo en Pskovo (konstruita en la 17-a jarcento de riĉa negocisto Pogankin). Nun tie estas muzeo.

19

Komenco de klasika versaĵo «Silentium!» (1830) de F. Tjutĉev (1803–1873). Traduko de J. Karcev.

20

Konstanteno Simonov (1915–1979) — elstara rusa sovetia poeto (speciale fama pro sia milita liriko), ĵurnalisto, milita korespondanto, poste proza verkisto. Estis menciitaj liaj famaj versaĵoj «Atendu min» kaj «Memoru, Aleĉjo, la vojojn Smolenskajn» (1941). Koĉjo — temas pri Simonov. Alekseo Surkov (1899–1983) — rusa sovetia poeto, ĵurnalisto, milita korespondanto. Kanto kun liaj vortoj «Terkabano» (el kiu estis cititaj la vortoj «Sed ĝis mort' estas nur paŝoj kvar») estis kreita en 1941 kaj iĝis popularega dum la milito. Aleĉjo — temas pri Surkov.

21

Rusia magazena fusilo, ellaborita en 1891 de S. Mosin k. a., kiu estis uzata en diversaj modifoj ĝis la fino de la Dua Mondmilito (speciale kiel snajpera fusilo).

22

Kanto kun vortoj de versaĵo «Legomkultivisto» (1846) de elstara rusa poeto N. A. Nekrasov (1821–1877).

23

Thomas Mayne Reid (1818–1883) — angla verkisto, aŭtoro de aventuraj romanoj, popularaj en Rusio kaj la Sovetunio.

24

F. E. Dzerĵinskij (1877–1926) — rusia poldevena revoluciulo, sovetia politika aganto, la fondinto kaj ĉefo de la ĈK. Paul Dukes (1889–1967) — oficiro de la brita spiona servo MI-6, specialisto pri Rusio, penetrinta en ĈK-on kaj la Kominternon. Boris Savinkov (1879–1925) — rusia revoluciulo, teroristo, unu el gvidantoj de la partio de socialistoj-revoluciuloj (estro de ties Batala organizo), post la Oktobra revolucio — aktiva kontraŭrevoluciulo, elmigrulo. En 1924 li malleĝe venis en la Sovetunion rezulte de sekreta operaco de la ĈK, estis arestita kaj juĝita, mortigis sin en la prizono. M. J. Lacis (vera nomo Jānis Sudrabs) (1888–1938) — latva revoluciulo, elstara aganto de la ĈK-OGPU. Estis reprezaliita (arestita en 1937, mortekzekutita en 1938), rehabilitita en 1956.

25

«Rela milito» — grandaj operacoj de sovetiaj partizanoj en 1943–1944 sur la okupaciita teritorio por helpo al la sovetia armeo: fervojaj reloj estis detruataj per samtempa amasa atako kun celo malebligi rapidan restarigon de fervoja komunikado. La malamiko havis grandegajn perdojn en lokomotivoj, vagonoj, reloj, ŝpaloj kaj viva forto.

26

«Orbuŝa».

27

Tiel estas ĉe la aŭtoro, pli ĝuste: «Die erste Kolonne marschiert[, die zweite Kolonne marschiert]» (germane: «La unua kolono marŝas, la dua kolono marŝas...») — tiun frazon en la romano de L. Tolstoj «Milito kaj paco» diras germana generalo de la rusa armeo, prezentante planon de kampanjo kontraŭ Napoleono; ĝi simbolas abstraktan planon, ne konsiderantan la realon.

28

Sergio Jesenin (1895–1925) — elstara rusa poeto, mortigis sin en deprima stato.

29

Opero de A. Rubinŝtejn «Demono» (1872) laŭ samnoma poemo de M. Lermontov.

30

Ösel estas malnova germana, sveda kaj ankaŭ rusa nomo de insulo Saaremaa (Estonio).

31

Artikolo 58-a, punkto 10-a de la kriminala kodo de la RSFSR: «propagando aŭ agitado kun alvoko al renverso, subfoso aŭ malfortigo de la Sovetia potenco aŭ al faro de kontraŭrevoluciaj krimoj» — la ĉefa artikolo de «politikaj» kondamnoj dum la Stalinaj reprezalioj.

32

En la originalo la nomo estis skribita per cirilaj literoj kaj prononciĝas «Melvin Ĝ. Stajn», t. e. en la angla aŭ usona maniero, sed ne en la germana.

33

Sinjoro (en la angla).

34

Malnova nomo de amfetamino aŭ metilamfetamino, forta psikostimulilo, vaste uzita en la germana armeo. Nun ĝi estas opiniata narkotaĵo.

35

Diraĵo el rusa popola fabelo, en kiu magia ezoko donas al la protagonisto forton.

36

Lion Feuchtwanger (1884–1958) — fama germana juddevena verkisto, kontraŭfaŝisto.

37

«Deputito de la Balta Maro» — fama sovetia filmo (1936), en kiu la samnoman rolon (kies prototipo estis elstara rusa natursciencisto K. A. Timirjazev) ludis fama aktoro N. Ĉerkasov.