# Mi responsas pri ĉio

Jurij German

Jurij German (1910–1967) estis klasikulo de la sovetia beletro. «Multaj kaj ofte opiniis lin jen priskribanto de ĉiutaga vivo, jen romantikulo, jen talenta beletristo. Sed li estis predikisto. Kaj ĉiuj liaj verkoj estis parabolo pri homo, pasie serĉanta justecon — socian kaj ajnan alian. Li estis el tiuj realaj humanistoj, kiuj zorgas ne nur pri sortoj de la tuta homaro, sed ankaŭ pri sorto de ĉiu aparta homo en ties aparteco kaj malgrandeco» (D. Granin).

La trilogio «La afero, al kiu vi servas» estas granda bildo pri generacio de sovetiaj homoj, kiu estis verkata dum multaj jaroj. Multaj personoj de la trilogio havis realajn prototipojn, la verkisto uzis ankaŭ sian propran vivsperton (inklude tiun de surradiado). La aŭtoro multe laboris en kinarto kiel scenaristo, kaj ankaŭ du unuaj partoj de la trilogio fakte komence estis scenaro de samnoma filmo (aperinta en 1957), kaj poste iĝis romanoj. Tial la prozo de German estas tre kineca, prezentanta vivajn scenojn.

La tria parto de la trilogio — «Mi responsas pri ĉio» — rakontas pri vivo de la protagonisto en la postmilita tempo. Esplorante malsimplajn sortojn de homoj, la verkisto kondukas la leganton al konkludo pri persona responso pri ĉio, okazanta kun li, ĉirkaŭ li, en la mondo.

> La sola amo faris min kruela.

> Ŝekspiro


## Ĉapitro unua

### Jen ni estas hejme

Kaj tiam Barbara ekvidis la vizaĝon de Vlaĉjo — kun forte elstarantaj vangostoj, kun streĉita haŭto de ankoraŭ malsaneca, hospitala kolornuanco, kun malhelaj brovoj, la vizaĝon, malsekan pro pluvo. Kaj subite ŝi miris: li staris super tiuj ruinoj tiel, kvazaŭ ne rimarkadis ilin, kvazaŭ ne ruinoj — kriplaj kaj funebraj — sterniĝis antaŭ li, sed grandega glata kampo, kien jam estis alveturigitaj bonegaj materialoj, el kiuj li konstruos novan kaj belan domon — puran, majestan kaj necesan al la homoj ne malpli, ol necesas al ili pano, akvo, suna lumo kaj amo.

La faranto kaj kreanto staris, apogante sur la bastono, sub longa, teda aŭtuna pluvo. Kaj ekzistis por li nek la pluvo, nek mordanta, angora, delonga odoro de detruo kaj cindro, estis nenio, krom la afero, al kiu li servis.

— Kara mia, — plorante kaj jam ne viŝante la larmojn, mallaŭte kaj ĝoje diris Barbara. — Kara mia, amata, sola, kara mia homo!

— Ĉu ni povas veturi? — interesiĝis la ŝoforo. Li kaj kompatis sian pasaĝerinon, kaj abomenis, ke ŝi tiel «forte emociiĝas» pro tiu lama kreteno, kiu nesciate kion perdis ĉi tie, sur la neloĝata terpeco.

— Nu, do... veturu... — tra larmoj respondis Barbara, plu fiksrigardante la svagiĝantan sub la pluvo, forirantan en la ruinojn silueton de Ustimenko. — Veturu. Nun estas fino.

Ustimenko retrorigardis — al li malhelpis koncentriĝi la sono de la taksio, glitanta surloke en koto, de tiu trivita germana DKW. Diablo scias pri kio li pensis dum la tuta hodiaŭa mateno, tiu faranto kaj kreanto, kia li ŝajnis al Barbara el malproksime. Se ŝi vidus Vlaĉjon pli proksime, de ŝi nenien kaŝiĝus esprimo de perplekseco en la okuloj, tiel nekaraktera por li.

«Por kio mi ĉi tien alveturis? — demandis Ustimenko sin jam en la fervojstacio, tie, kie estis konstruata nova stacidomo kaj kie jam altis monumento al la gvidanto de la popoloj. — Por kio? Ĉu oni proponis al mi malmultajn urbojn, kie mi povus labori?»

Li eltrenis la valizojn kaj korbojn el la vagono — Vera scipovis momente ĉirkaŭkreskiĝi per aĵoj — kaj ankoraŭfoje ĉirkaŭrigardis: Barbara ne estis. Tiam li ekiris post sia aŭstro. Hebeisen en sia stulta ĉapeto-tineto kaj en forte trivita oficira palto malrapide ĉirkaŭrigardis el la platformo la estontan stacidomon kaj singarde malleviĝis sur la peronon.

— Bitte! — diris Eŭgeno. — Bitte, Herr Professor!

Ili ekparolis pri la vojo malantaŭ lia dorso, kaj Ustimenko plu atendis, ke Barbara aperos. Atendis kaj ne agnoskis tion, ke li atendas ĝuste ŝin. Kaj kvankam li bonege sciis, ke ne tia estas ŝia karaktero, por amike renkonti «malnovan kamaradon», tamen li eksentis kaj ofendon, kaj naŭzon, kaj koleron. «Ja pro kia diablo mi alveturis ĝuste ĉi tien?» Alveturis kaj alveturis, saluton, Unĉansko, saluton, Eŭgeno Rodionoviĉ, jen konatiĝu — mia edzino, mia bopatrino, mia filino, ĉio estas kiel ĉe homoj, kaj kun ni estas profesoro — fama patologo Paul Hebeisen, fiero de Aŭstrio, kiu ŝovis sian famegulon en neniigan koncentrejon nur pro lia kredo je potenco de la Ruĝa Kruco.

...La DKW finfine elrampis el la flako, turniĝis kaj forveturis. Kaj la faranto kaj kreanto plu staris sub la pluvo kaj ĉirkaŭrigardadis sian estontan mastrumaĵon kun timo, preskaŭ kun teruro. Kaj ĉu tion ĉi la impertinenta Eŭgeĉjo opiniis «restarigebla»? Blufanto kaj grasa mensogulo! La samo, kiel kun la loĝejo, sed eĉ pli forta. Kaj Ustimenko ree ekaŭdis la ironian kaj humile malestiman voĉon de Vera Nikolajevna: «Vlaĉjo, ĉu tio estas, kie ni loĝos? Sed ni ja estas kvar, Eŭgeno Rodionoviĉ! Eble, Vladimiro Atanazijeviĉ forgesis vin sciigi, ke li havas edzinon?»

Ne, Eŭgeno bonege sciis, ke Ustimenko edziĝis. Kaj ke la novgeedzoj havas filinon, li same estis informita. Tamen, oni ne sciigis al li, ke la bela Vera Nikolajevna venos ĉi tien ankaŭ kun la patrino, sed eĉ Vladimiro Atanazijeviĉ mem estis informita pri tio nur du tagojn antaŭ la forveturo. Kio koncernas la aŭstron, do li estas provizita per lito en ĉambro por du homoj en la Domo de kolĥozano. Tio estas tute nemalbona!

Ustimenko eĉ skuis la kapon, por forpeli la stultajn pensojn kaj koncentriĝi sur la laboroj, kiujn li devos plenumi ĉi tie, kie blovis apokalipsa vento de detruo. Nun li vidis per la propraj okuloj, ke ili bombis kaj pripafis la malsanulejan domaron, kvazaŭ la terapio, kirurgio, urologio, ginekologio kaj aliaj klinikoj estis militaj objektoj de granda strategia valoro.

Kial?

Tio, kio mortis, kiel oni scias, estas silentema. Kiu povis rakonti, kion nome faris ĉi tie la faŝistoj post la senmorta heroaĵo de Ivano Demetrijeviĉ Postnikov, rompinta al ili la tiom pedante ellaboritan planon de la operaco «Nokto kaj nebulo XXI»? La mortintoj silentis, kaj la vivantaj murdistoj pri tiuj temoj preferis ne babili. En tiuj tempoj ilin — ankoraŭ okazadis — oni pendumadis.

«Sed mi ja ne estas konstruisto, — incitite kuntirante la brovojn, pensis Ustimenko, — mi en ĉiuj ĉi konstruadoj estas absolute malklera homo. Kaj eĉ ne ajna konstruisto sukcesos kun tia skalo. Kaj ne nur ne ajna, sed necesas speciala, granda, talenta. Kie mi tian trovos? Kiu lin donos al mi? Kaj se oni donos, tiam kian? Kaj kiam mi komprenos — kia li estas konstruisto?»

Timante la estontecon kaj kolerante pri si, pri sia facilanimeco kaj pri Barbara, pro kiu li alveturis ĉi tien, Ustimenko plu iradis kaj iradis sub la pluvo, pikante per la bastono frakasitajn brikojn, rustan feron, torditajn, elrampintajn el la tero tubojn, plu pririgardadis funelojn, en kiuj malvarmis bruna akvo, plu kuntiradis kaj kuntiradis la brovojn pri la disŝiritaj fenestroniĉoj de la eksa onkologio, el kie kun bruo elflugadis hirtitaj kolomboj.

«Kaj por kio ĉi tie necesas ĉefkuracisto? — demandadis sin Ustimenko. — Ja tiel oni ne faras — ĉefkuracisto de ruino. Ĉefkuracisto poste venas — jam en malsanulejon. Li rimarkas nefinfaritaĵojn kaj atentigas pri ili la konstruan organizaĵon — jen kiel tio devas esti!»

Sed kial ĝuste tiel devas esti?

Lia memoro konservis tion, kion li legis: en la pasintaj tempoj kaj en Peterburgo, kaj en Moskvo, kaj en Ĥarkovo, kaj en Kievo, kaj en Odeso famiĝintajn poste malsanulejojn kaj klinikojn nepre konstruadis doktoroj mem. Ili, veraj ĉefkuracistoj, sed ne ĉefkuracistoj-superrigardantoj, veraj resanigistoj, sed ne oficistoj de medicino, konstruadis siajn malsanulejojn kune kun arkitektoj, sed ne venadis por ĉio norma kaj preta kun ĉiuj elspezoj kaj malprofitoj, aperintaj ĝis la fino de la konstruado, kun ĉiuj stultaĵoj, malperfektaĵoj, fuŝaĵoj kaj maloportunaĵoj. Ili — la veraj ĉefkuracistoj — mem projektadis laŭforte, tamen oportune por sia scienco, sed ne por entreprenistoj. Ili konstruadis kune kun la arkitektoj, kverelante kaj kalkulante monbiletojn en la trezorejo, konstruadis, kune kontrolante ŝtelistojn-entreprenistojn, ĝustatempe kaptadis ilin ĉe ŝtelo, ili elpeladis friponojn aŭ nescipovantojn kaj finkonstruadis tiel, por ke ili ne povu plendi poste — mi enkaĉiĝis, oni min trompis, mi kun mia medicina klero ne povas okupiĝi pri tiaj bagateloj!

Ne, se vi jam iĝis ĉefkuracisto, subkomprenante sub ĉefkuracisto ĉefan kuraciston, sed ne oficiston, tiam bonvolu komenci de la komenco mem: konstruu por vi malsanulejon, en kiu vi povos mem responsi pri ĉio antaŭ sia konscienco. Vi operaciados, vi kuracados, vi resanigados, vi ankaŭ por kuracistoj, kiel oni diras, «kreados kondiĉojn» — do kreu, sed ne transmetu la responson sur aliulojn, kiel vi ne transmetadis, ŝajne, dum la jaroj de la milito, kiu, certe, finiĝis, sed rezultis tiel, ke ankoraŭ ne baldaŭ ĉiuj povos okupiĝi ekskluzive pri siaj propraj specialecoj laŭforte kaj laŭscie...

Pensante tiel, li viŝis la malsekan vizaĝon per la grandaj manplatoj, viŝis per la mano ankaŭ la harojn — akvo tuj fluis sub la kolumon. Kripligita per eksplodo, trarustiĝinta fera trabo kuŝis antaŭ li, leviĝante supren, sur amaso de frakasitaj brikoj. Apogante sin sur tio, kion la panjo de Vera nomadis rafinite — «via promenbastoneto», Ustimenko grimpis laŭ la trabo sur la brikojn, laŭ la brikoj — al truo en la muro kaj subite rekonis la vestiblon de la kliniko de Postnikov: certe, ĉi tie estis la vestejo, ĉi tie sidis deĵoranta flegistino, tie, apud la ŝtuparo, ordinare kunvenadis studentoj antaŭ kiam Ivano Demetrijeviĉ kondukadis ilin en malsanulajn ĉambrojn.

En lia animo subite iĝis aĉe — li rememoris Postnikov-on, kiel li staris tiam, en la kvardek unua jaro aŭtune apud la armea komisariato, kvazaŭ forlasita de ĉiuj, kaj kiel li diris per kulpa voĉo, ke oni lin «ne prenas, ĉar jam estas malfrue». Kaj tiujn liajn amarajn vortojn — «amo ne estas trudebla!» Ne kolerajn, sed ĝuste amarajn! Ne, ne povas esti, ke Eŭgeĉjo evidentiĝu prava. Eble, nur Ĵovtjak...

Sed ankaŭ pri Ĵovtjak al li estis malfacile imagi tielaĵon. Malfacile, malgraŭ tio, ke tiu homo ĉiam estis por li abomena. Malfacile, ĉar li neniam povis imagi al si perfidon...

Super lia kapo estis peco de tegmento, ĉi tie ne fluis akvo, sed same odoris je putro kaj antaŭlonga incendio, same kiel ĉie en la malsanuleja domaro, kaj same aŭdeblis neniaj homaj voĉoj, kiel ankaŭ ĉie sur tiu ĉi frakasita, disŝirita, plugita de milito tero.

«Ĉu mi levos ĉion?» — denove pense demandis sin Ustimenko. Tamen, se diri tute sincere, li demandis tute ne sin. Li demandis Barbara-n, kvankam, certe, ne agnoskis tion.

Preter sia volo, pensante pri tio, kio estis antaŭ liaj okuloj, kvazaŭ apude, ie samloke, rememorante la klinikan parkon kaj Barbara-n kaj kiel ili promenadis ĉi tie, kiam ĉi tie kreskis maljunaj, densfoliaj tilioj, kverkoj kaj aceroj, de kiuj eĉ arbostumpoj ne restis nun, li parolis kun Barbara — kun sia ĉiama humila juĝisto kaj estro.

— Ĉu mi levos?

Ŝi diris, ke li levos. La imagata Barbara.

— Kial vi ne povis min renkonti! — kolere riproĉis li.

Respondo ne sekvis.

— Arkitekto-konstruisto necesas inteligenta, — plendis Ustimenko. — Kie mi lin trovos? Subŝovos via Eŭgeno ian kanajlon!

Li bonege sciis, kion ŝi dirus. Ŝi dirus, ke li mem sukcesos.

— Sed mi ja estas kuracisto, — bruskis Ustimenko. — Kaj vi ĉiam konsilas en aferoj, kiujn ne komprenas. Kaj kia por ni estas utilo en tio, ke mi restos. Ni ja havas malsamajn vivojn. Mi rompis la mian, vi la vian. Kie estas Kozirev?

Certe, ŝi ne respondis — ŝi ĉiam sciis, pri kio nome ne indas paroli. Sed li bonege sciis, pri kio ŝi ekparolus. Ŝi ekparolus pri tio, kio estis ronĝanta lin mem:

— Vi ja ne povos fuĝi el la urbo, kie vin instruis Polunin? Ĉu vi memoras, kiel mi sen vi veturigis florojn sur lian tombon? Kaj kiel ni sidis en la ĝardeno, kiam vi vidis lin lastfoje? Kaj via Postnikov? Nu, bone, mi estas stulta, tio estas konata, sed kiel al tio rilatus onklino Aglaja? Ne maltrankviliĝu, Vlaĉjeto. Konstrui malsanulejon laŭ via propra kompreno — tio estas grandega afero.

— Oni ne permesos laŭ mia kompreno! — ekkoleris li. — Vi rezonas kiel knabino. Mi ricevos norman projekton kaj turniĝos kun ĝi kiel sciuro en tretrado.

— Aĥ, povruleto! Kion fari, vi luktos, ankoraŭ batalos. Aŭ vi revenis el via floto tro nervoza? Ne gravas, Vlaĉjeto, vi eltenos! Ja kial ekzistas normo? Vi ja mem komprenas! Por ne malŝpari la ŝtatan, popolan monon vane, por ke akiremuloj kaj stultuloj ne ekzerciĝu en inventemo. Sed vi povas! Vi estas saĝa! Vi korektos la normon tiel, ke ĝi poste iĝos la plej bona el la normoj kaj oni ĝin nomumos la ĉefa estro de la malsanulejaj normoj, vi frakasos la burokratojn, ne dubu, vi estas forta viro...

Li eĉ ridetis por momento, tiel agrable por li estis paroli kun si mem helpe de Barbara. Nun ŝi kvazaŭ estis reprezentanta antaŭ li la interesojn de Unĉansko, antaŭ li, antaŭ tia «ĉefurba dando», tamen ne antaŭ li nuna, sed antaŭ li vera. Li kvazaŭ estis afektanta, kaj orgojlanta, kaj mem komprenanta tion, dum Barbara estis lia esenco, estis li mem — lia ĉefa esenco, sed ne la trosingardemulo, la edzo de Vera Nikolajevna kaj la patro de Natanjo, havanta ankaŭ bopatrinon Nina-n Leopoldovna-n, vundon de la kruro, kripligitajn manojn, grizhariĝantan kapon kaj kolekton de eldiroj de la edzino pri lia plej malsukcesa nomumo!

Kaj kion ŝi dirus, se ŝi vidus tion, kion li estis restarigonta!

— Ĉu vi imagas? — demandis li de Barbara.

— Tute! — respondis al li Banjo.

Esence, rezonis Ustimenko, se ŝi ne estas ĉi tie kun li en la vestiblo, do li havas ja rajton konsiliĝi kun ŝi? Al li estas agrable imagi tian konversacion, iliaj rilatoj devas fiksiĝi por ĉiam, do kial ne konservi amikecon? Ja ili estas homoj, ja li eĉ alveturis ĉi tien nur tial, ke...

Sed li ne permesis al si bredi sennecesajn pensojn kaj severe revenis al la afero. Kio estas finita, tio estas finita, sed imagi al si, kiel Barbara parolus kun li pri la afero, havis sencon. Ja ne kun Eŭgeno Rodionoviĉ li parolu, ne kun Vera konsiliĝu...

— Ne, ne sukcesos mi, — decidis li. — Ne eltenos! Se oni decidos konstrui unu domon, dum mi pensas, ke...

— Nenion vi ankoraŭ pri tio pensas, — respondis li al si anstataŭ Barbara. — Tute nenion pensas. Kaj eble, eĉ vere nun unu domo estas pli bona ol dek. Ja kiel la teĥniko progresos en proksimaj jaroj. Se konstrui hodiaŭ, necesas, ke ĝi taŭgu ne morgaŭ, sed postmorgaŭ — jen kiel...

Kaj subite enmiksiĝis la maljuna Oganjan.

— Post la milito al ni estos malfacile, — ekaŭdis li ŝian karakteran voĉon — ŝi ĉiam enmiksiĝadis, kiam al li estis malfacile, sendepende de tio, ĉu ŝi ĉeestis aŭ forestis, ĉiam ŝi faradis al li mallaŭdojn kaj riproĉojn. — Estos malfacile, Vlaĉjeto. Medsanbato ne estas skalo por estonteco, foriri en rokojn ne estas eliro el la situacio...

Kaj Zinaida Mikaelovna Bakunina konsente ekbalancis la grizharan kapon:

— Aŝĥen pravas, Vlaĉjeto, absolute pravas!

— Mi vin ne agnoskas! — diris li al ĉiuj ili tri. — Lasu min koncentri la pensojn. Mi asertas...

La fisorĉistino ree interrompis lin.

— Vi asertas unu aferon, sed intencas fari alian, — diris ŝi per orgojla baso. — Vi, allasante, konsentas kaj iĝas kunfaranto. Ĉu vi deziras bonan malsanulejon?

— Mi estas kuracisto, sed ne konstruisto!

— Sed kio pri Erismann kaj Mudrov? — demandis Oganjan.

— Sed kio pri Pirogov kaj Botkin? — interesiĝis Bakunina.

— Sed kio pri Zaĥarjin, Ostroumov, Filatov, Snegirjov, Korsakov, Sklifosofskij? — per la voĉo de Barbara demandis li sin mem.

— Eble, vi lasos min en kvieto? — deziris li demandi.

La maljunulinoj ja lasis, sed Barbara ne foriradis.

— Vi devas! — diris aŭ, eble, dirus ŝi.

— Kion mi devas? — kriegus li.

Kaj ŝi almetus siajn malgrandajn polmojn, malgrandajn, larĝajn kaj ĉiam varmajn, al la vangoj, kiel ŝi faradis tion, kiam timis liajn bruskaĵojn kaj kiam perpleksiĝadis en konversacio kun li.

— Oni emociiĝas en teatro! — dirus li. — Ĉi tie ne estas viaj artifikoj.

Ĉi tie estas — la afero.

Sed ĉar ŝi neniam serioze timis lin, li aŭdus rideman:

— Ĝuste tiel!

Kaj li longe per grandaj paŝoj iradus tien-reen, memame supozante, ke li pensas mem, dum ĉio jam estus antaŭdecidita per ŝia strange justa, kvankam tute ne potenca menso.

Li ĉirkaŭrigardis.

Li eksentis ioman timon.

La pluvo plu frapadis ie sur la disŝirita tegmento, trablovoj susuris, afereme kveradis kolomboj, kaj Ustimenko, kunpreminte la makzelojn, streĉiĝinte, por ne mensogi al si mem kaj ne fuĝi de si mem, timante kaj kolerante, respondis al si:

— Nu jes, bone, certe, pro ŝi mi revenis ĉi tien, pro ŝi, ja pro kio alia? Sed tamen ĉio ĉi estas finita, tio estos neniam, infanojn oni ne forlasas pro gepatraj trukoj, kaj mi por vi ne estas Hamsun!

Kial — ne Hamsun, li ne sciis, li lin eĉ neniam legis, sed ĉar Vera Nikolajevna ofte laŭdadis Hamsun-on pro ties delikata kompreno de nuancoj — tio estis la vorto, kiun Ustimenko malamis, — do li ankaŭ Hamsun-on ekmalamis kaj nun, forirante el la estonta malsanuleja kvartalo kaj sciante sian sorton ĉi tie, ankoraŭ dufoje kvazaŭ insultis:

— Ne Hamsun!

Per tiu «nehamsuno» li adiaŭis Barbara-n por longe. Certe, ŝi saĝe agis, ke ne renkontis lin. «Alion mi de ŝi ne atendis», — mensogis al si Vladimiro Atanazijeviĉ. Sed li pensis jam ne pri Barbara. Li estis serĉanta konstruiston kaj pensis pri li anticipe severe, sed estime.

### Reveno al Unĉansko

La admiralo estis renkontita per pano kaj salo jam en la nova domo, en la «bangalo», kiel esprimis Eŭgeno Rodionoviĉ, forpalpebrumante larmojn kaj dirante konvenan al la okazo, sed ne sen humuro, paroladon. Avo Metodo en gumtola, rigidiĝinta kiel kesto, mantelo, staris malantaŭ la ŝultro de la filo, ĉirkaŭrigardante la enirĉambron kun alkaj kornoj anstataŭ vestohokoj, kun malalta, rostra lustreto, kun artifika starlampo apud mallarĝa trumo. Barbara, alpremiĝinte al la potenca patra brusto, sen honto ŝmacis per la nazo kaj frotis sian vangon je la malmola drapo de la admirala uniformo. La unuaklasano nepo Juĉjo staris larĝe dismetinte la fortikajn krurojn, kuspnaza, kun hartufo, tenis en la etendita mano bukedon da aŭtunaj sepultaj asteroj. Iraida, nur hodiaŭ farbinta la harojn al or-pajla koloro, penis ekvidi sin en la trumo kaj por tio etendadis la kolon, sed senrezulte — malhelpis, kiel ĉiam kaj en ĉio, avo Metodo.

— Nu, jen, — finis Eŭgeno, transdonante al la patro rondan paneton kun salujo, — kaj nun, paĉjo, vi ĉi tie estas mastro kaj ĉefa unusola estro!

Ne ellasante la varman ŝultron de Banjo el la larĝa polmo, la admiralo per la dekstra mano prenis la panon kaj ekiris rekte en la malfermitan pordon de la manĝoĉambro, kie jam estis primetita tablo por la unua malpeza matenmanĝo. Avo Metodo ŝoviĝis post li, sed Eŭgeno lin bonanime, familiare retenis, dirinte, ke la superan veston necesas demeti ĉe la enirejo kaj per tiaj botegoj ne indas kripligi novan pargeton. Kaj entute ne necesas ĉiam eniri tra la ĉefenirejo: ekzistas akcesora enirejo tra la kuirejo, kaj tie estas proksima la ĉambro, donita al plena dispono de la maljunulo.

— Jen en tia direkto, avo, vi agu! — konsilis Eŭgeno kaj facile puŝis la avon al la perono. — Kutimiĝu al nova bela vivo! Por maljunaj estas ĉie ja honor'[1]!

La avo humile obeis: li estis kun bruo revenigita de la ĉielo sur la teron, kaj ne sen amaro Metodo pensis, ke vane li orgojlis dum la vojo en la luksa vagono, sentante sin patro de admiralo...

La kuirejo estis nova, riĉa, hela, per io rememoriginta al la avo la «necesejon» en tiu internacia vagono, en kiu li veturis hodiaŭ kun la filo. Ĉio estis blanka, multe da kranoj kaj multege da brilanta hela metalo. Kaj bruis ĉio same, kiel en la vagona necesejo, sed ne pro moviĝo de trajno, sed pro fritado kaj bolado de diversaj manĝaĵoj, kiuj estis kuirataj, verŝajne, por vespera akcepto de gastoj. Manipuladis ĉi tie osta, hirthara, kun longa vizaĝo kaj rapidaj moviĝoj, nekonata nova kuiristino en blanka malsanuleja kitelo.

— Bonan tagon, — diris la avo kaĵole, — respekton al vi...

— Ĉu la karbon vi alveturigis? — demandis la virino. — Finfine bonvolis...

La avo iomete ofendiĝis, sed, sciante la vivon, ne montris tion — li bonege komprenis, ke nun li en multaj aferoj dependos de favoro de tiu kolera kaj rapida sinjorino...

— Sed ĉu ĉi tie oni per karbo hejtas? — interesiĝis li. — Ne gravas, karbon ni trovos, tamen mi por nia admiralo estas patro, ni kune ĵus per la moskva eksprestrajno venis...

La kuiristino en tiu momento ektiris el la bakujo kuirpleton kun io bakata kaj, forpelinte la avon de sur sia vojo, komencis insulti, ke la bakforno «bruligas» supre kaj «ne prenas» la malsupron.

— Iru, iru for de ĉi tie, avo, — krieme ordonis ŝi, — iru, ne staru, kiel ĉevalo...

La avo malice subridis pri fremda malfeliĉo (li sukcesis rimarki, ke la viandaĵo sur la bakpleto sufiĉe bruliĝis) kaj ekiris serĉi la ĉambron, destinitan por lia loĝado. Komence la maljuna Metodo trafis en banĉambron, kien li apenaŭ traŝoviĝis en sia gumtola mantelo. Tie li ne sen plezuro turnis kranojn kaj kranetojn, tiris anson, tuŝis banhejtilon, palpis ruĝan kaj flavan spongojn, suspiris pri lukso kaj beleco kaj, enrigardinte dum sia serĉa vojo en du murŝrankojn, finfine trovis sian ĉambreton, kie li rekonis proprajn aĵojn — la havaĵon, akumulitan de li dum la longa, laborplena, malfacila vivo: estis tie lia blinforma kuseno, en satena multkolora, por ŝparado en lavado, tego, lia maldika matraco, la kolorpeca litkovrilo, enmetita pro plena triviteco jam post la milito en novan kalikotan ŝelon, staris sur la tableto la razpeniko, kuŝis la forfrotita ĝis najla dikeco, donacita de la filo antaŭ lia forveturo en Hispanion, zolingena razilo, pendis sur vestarko ankaŭ la vestaĵoj — tunikoj de Rodiono, drapaj, trivitaj, same liaj pantalonoj kaj tunikoj kotonaj, kiujn Metodo nomis «duonlanaj». Estis ankaŭ piedvesto en granda kvanto — ĉion ĉi sendadis al la maljunulo Rodiono, kaj tutan tiun riĉaĵon Metodo preskaŭ ne portadis, ĉar li post la milita nutrado kaj amara vivo sub la germanoj estis treege maldika, duoble pli maldika ol la filo, kaj malŝpari monon por rekudrado li hontis, la monajn sendaĵojn de Rodiono li ŝparadis, pasie revante subite ion donaci al la filo — mirindan, senekzemplan kaj nepenseblan, kiel rezonadis li en siaj pensoj...

En la nova ĉambro la maljunulo sidis iom sur la rando de la mallarĝa lito, rigardis en la fenestron, pensis, kiel ekde la printempo li okupiĝos pri legomĝardeno. Li deziris manĝi kaj trinki, precipe li deziris teon, al kiu li alkutimiĝis dum tiuj ĉi tagoj en la «riĉa» vagono, sed iri sen invito li ne kuraĝis, kaj plu sidadis, metinte la pezajn manojn sur la genuojn, ĝibetiĝinte kaj rigardante antaŭ si al piedoj de malnova viena seĝo. Liaj pensoj estis malviglaj, eĉ ne pensoj, sed nur ŝirpecoj — tra dormeto. «Eble, mi kuŝiĝu?» — demandis li sin, sed ektimis, ke, se li kuŝiĝos, li ekdormos, kaj tiam oni lin ne vekos, kaj li ĝis morgaŭ ne trinkos teon...

Ĉi tie, en lia anguleto, kaj des pli kun lia malbona aŭdo, estis tute senbrue. «Sed se ili min maltrankviligi timas, supozas, ke mi post la vojo kuŝiĝis?» — malklare penis sin konsoli la avo, sed ne konsolis: li sentis ofendon al Banjo kaj al la filo; la aliajn, tiujn de Eŭgeĉjo, li tute ne kalkulis, li delonge komprenis, ke li por ili estas nur malagrabla ŝarĝo, kiel estis por la forpasinta Alevtina-Valentena, kiu kvankam pereis, kiel oni rakontas, per heroa morto, tamen dum la vivo multe da sango malbonigis al avo Metodo.

El dormeto li trafis en dormon, falis flanke sur la liton kaj fordormis la ofendojn, ĉar ĉe sia severa aspekto li estis bonanima, kiel eta infano, kaj kiam li longe grumbladis kaj insultadis, tio estis nur pro la aĝo: li iĝis okdektrijara jam en la printempo.

Reĝustiginte la malnovan maristan tunikon kaj lavinte sian vizaĝon per akvo en la banĉambro, la avo komprenis, ke jam estas vespero, kaj direktis sin en la kuirejon al la longvizaĝa kuiristino en espero trinki teon. La kuiristino estis ebrieta, ĉiuj aĵoj ĉe ŝi denove tremegadis kaj faladis, kaj de ŝi la avo eksciis, ke Banjo tuj forveturis al sia eksterurba laboro, eĉ ne matenmanĝis, al la avo venis la generalo mem...

— Admiralo, — ĝustigis Metodo. — Rodiono Metodjeviĉ estas de la mara milita sovetia floto admiralo...

— Ja por ni, virinoj, ĉio egalas. Li venis, la pordon malfermis, kaj vi dormas. Kaj li ordonis ne veki. Ĉu vi manĝos?

— Ĉu la gastoj vesperaj kunvenis? — demandis la avo, ne tuj respondante al la demando.

— Kunvenas.

— Ĉu estroj?

— Ja kiu ilin scias. Por mi ja ne necesas.

— Estroj, — solide konfirmis la avo. — Se Eŭgeĉjo tiajn manĝaĵojn entreprenis friti-kuiri — do por estraro. Li por si mem estas avarulo...

Pro tio, ke la filo estis veninta al li, la humoro de la maljunulo reboniĝis. Li eksidis al la kuireja tablo, manĝis terpomkaĉon kun kukumoj kaj vianda saŭco, trempis panon en haringan pladon, kie ankoraŭ restis saŭco el sunfloroleo kun mustardo, kaj komencis tetrinkadon, konversaciante pri hejmaj temoj kun Paŭla Nazarovna, kiun li tuj komencis nomi familiare — Nazarovna. De li ŝi unuafoje multe kaj detale eksciis pri la familio, kien ŝi dungiĝis servi ekde la hodiaŭa tago.

— La plej venena vipuro en nia kolektivo, — diris la avo, pafante al la kuiristino per siaj pikemaj okuloj, — tio estas, certe, Iraidaĉo. Ŝies paĉjo sama estis, nu, tiu, pro Dia volo, mortis... — la maljunulo superstiĉe trifoje frapis per la pugno la tabloplaton de malsupre. — Nu, tiu estis vipuro pli venena ol la filino. Eĉ bolakvon avaris por homoj. Vi, Nazarovna, ne gapu, atentu, kion mi al vi parolas, vi mem ploros, kiam al ili servos. Mi ilin trae vidas — kiu kia homo estas. Juĉjo, kiel mi lin nomas, Jegoro, estas knabo nemalbona. Dorlotita troe, vere, ĉe ili iam doktoro estis, tiu lin en la pugon ĉiam pro sia honorario kisadis. Vere: levis ili la knabeton sur plej altan pinton. Sed li tamen estas bonkora. Fojfoje kapricas, vi nur lin ne indulgu. Eŭgeno Rodionoviĉ — kiel diri? Vi ne juĝu, ke mi al vi rakontas. Tio, Nazarovna, estas por orientiĝo, por ke vi havu rigardon al la radiko de la afero. Ĉu en armeo vi ne servis?

— Kion vi tian diras? — miris Paŭla.

— Ja nenion: ĉu en la nuna milito servo por vi ne estis?

— Sed aĝo ja mia...

— Ne pri aĝo temas. Pri fideleco al la patrujo temas. Verŝu teon, pli fortan. Sukeron ne ŝutu — mi sukeron ĉiam mordas.

— Ĉu vinon mi verŝu al vi? — interesiĝis Paŭla.

— Neniuokaze! — diris la avo. — Mi ankoraŭ kun gastoj festenos hodiaŭ. Aŭskultu prefere...

Kaj, brue trinkegante teon, li rakontis kun detaloj, ke la ĉefa homo en la familio, certe, estas Barbara Rodionovna — ŝi estas kaj saĝa, kaj bonkora, kaj gaja, kaj bela.

— Kun Eŭgeno ŝi estas jen tiele! — La avo kunmetis siajn nodoplenajn pugnojn unu kontraŭ la alia. — Kaj estis tio dum la tuta vivo. Eŭgeno diras unu, Banjo — alian. Kaj ĝi estas komprenebla...

Tiam avo Metodo longe rezonadis pri la personeco de Eŭgeno. Sufiĉe precize, ne elektante indulgajn esprimojn, montris li la karakterajn trajtojn de la juna Stepanov, kiun ne sukcesis siatempe dece eduki Rodiono Metodjeviĉ, ĉar li prenis por si edzinon kun jam elfarita infano.

— Tial ankaŭ ĉi tie ili, plej probable, Nazarovna, por longa tempo ne kunvivos, — konkludis li la temon pri Eŭgeno. — Ne loĝas du ursoj en unu nestego, ĉu komprenas vi?

Paŭla kapjesis. Aŭskulti la maljunulon por ŝi estis treege interese. Nun necesis kompreni, kiu tamen estas la plej ĉefa kaj por kiu necesas labori, kiun flati, kiun obei sendiskute.

— Kaj vi divenu! — levinte alten la nodoplenan fingron, signife prononcis la maljunulo. — Streĉu la cerbon laŭlonge kaj laŭlarĝe. Cerbumu!

— Ĉu kamarado generalo?

— Admiralo, — ree korektis Metodo. — Kaj ĉu vi scias, kia li estas admiralo?

— Ĉu mara?

— Admiraloj ĉiuj estas maraj. Li estas — Heroo de la Sovetunio.

— Mi aŭdis.

— Kaj pro kio?

— Pro kuraĝo.

— Memkompreneble. Kaj ankoraŭ pro kio?

— La afero estas ne virina, avĉjo. Vi klarigu.

— Pro kuraĝo, Nazarovna, sed ankaŭ pro saĝo. Li saĝe militis. Malmultajn homojn li pereigis, sed al la malamiko faris damaĝon kaj malvenkon. Donis li fajron al la fricoj, kamarado admiralo Stepanov, oni eĉ lin en bultenoj de la supera ĉefkomandanto gratulis, kaj laŭnome — R. M., tio estas Rodiono Metodjeviĉ. Mi mem aŭdis jam post la forpelo el ĉi tie de la invadintoj, provizore okupaciintaj nian teritorion.

— Sed la mastro de tiu ĉi domo ja estas Eŭgeno Rodionoviĉ?

— Ĉu Eŭgeĉjo? Eŭgeĉjo eĉ por sia Iraida ne estas estro. Li, Rodiono Metodjeviĉ, kaj Barbara.

— Kaj ĉu Barbara Rodionovna estas senedza?

— Jes, — kun suspiro prononcis Metodo, — senedza.

— Ĉu divorcinta?

— Stultaĵojn vi diras. Kiu tian virinon povas forlasi en divorco? Ne divorcinta. Sola, kaj fino...

— Diru, avĉjo, mi ja al neniu...

— Sed tian, kion al neniu, mi neniam rakontos, — diris la avo, viŝante la tean ŝviton per vazara viŝtuko. — Mi tion rakontas, kion mi rekte al ili plurfoje diradis. Tie ĉi mi ne sekretojn elbabilas kaj ne klaĉojn, sed por via kaj nia utilo, por ke via pafado estu nek tro longa, nek tro mallonga. Por ke vi la servon komprenu...

Kaj rimarkinte, kaj Paŭla intencas verŝi en sian glaseton ankoraŭ iom da «vino», kiel ŝi nomis vodkon, konsilis:

— Tro frue ne ebriiĝu. Rodiono Metodjeviĉ tion terure ne eltenas. Tio estas kalkulata kiel serva tempo. Kiam vi iros sur la bordon en forpermeson — ripozu, sed tiel ĉi — neniuokaze...

— Sur kian tian bordon? — ektimis Paŭla.

Sed avo Metodo ne respondis, duan fojon komencis almanĝi post kvar glasoj da teo.

### Kiu estas tiu Ustimenko?

La kamiono definitive ne venis por preni ŝin. Certe, la damnita Jakovec veturigis «nigran varon» — li eĉ ne ĝeniĝis rakontadi pri tio: pri siaj enspezoj, pri tio, kiel li «ŝakras kromlaboraĵojn», — nu, atendu do, efelidhava sentaŭgulo kun hartufo! Bone, ŝi aranĝos por li gajan konversacion, li scios, kiel trompi Barbara-n Rodionovna-n Stepanova-n. Ja ĵuris li per Dio, ke ne pli poste ol je la sesa horo li «nepre» estos apud la Domo de kolĥozano.

Tamen, pro ĉiuj ĉi minacoj al Jakovec al ŝi ja ne iĝis pli facile. Ŝi laciĝis, malsekiĝis, ŝi deziris kuŝiĝi, deziris varmiĝi pro tuta tiu ĉi tiom longa tago. Kaj eble, eĉ plori. Ĉirkaŭ tri fojojn dum tiuj ĉi jaroj ŝin kovradis tiela ondo: ĉio ŝajnis terura, senelira, mizera — kaj la pasinteco, kaj la estonteco, kaj la nuna tago. Ĉio imagiĝadis havanta nenian sencon. Ankaŭ hodiaŭ venis sama ondo.

— La afero estas aĉega! — diris ŝi al si per minaca tono.

Sed ŝiaj lipoj tremis. Se eĉ Jakovec ŝin perfidis — do, ŝi eniris en senelirejon, do, al ĉiu estas klare, kiel ŝi malfortiĝis kaj subfalis dum tiuj ĉi tagoj de atendado. Kaj por kio? Ĉu por vidi lin el la taksio kaj plori, kiel super freŝa tombo? Pereu li, tiu Ustimenko, kial tiu amara doloro alligiĝis al ŝi por la tuta vivo, ja eĉ en libroj ne eblas legi pri tia malfeliĉo! Ĉie oni diras, ke la tempo estas la plej bona kuracisto, sed por ŝi estas ju pli longe, des pli malbone. Kaj jam tute malbone estas hodiaŭ. Jen, ŝi atendas, promenas kun sendependa aspekto, kvazaŭ spiras aeron...

Estis la oka horo, kiam ŝi postulis la «geologian» ĉambron sur la dua etaĝo. Ĝi ĉiam estis pagata de ilia ekspedicio, sendepende de tio, ĉu okupadis ĝin geologoj aŭ ne. Ĉi tie eblis dormi, varmiĝi, ĉi tien oni altrenadis havaĵon, alveturigadis poŝton en tiun ĉi malgrandan ĉambreton kun du litoj, trans turniĝo de la rozkolora koridoro, dua pordo dekstre.

— Ŝlosilon de la dek sepa, — diris ŝi per vigla tono al Anna Paŭlovna, la deĵorantino. — Jakovec nia damnita ne alveturis, mi devos nokti...

Ŝia voĉo estis eĉ pli vigla, ol indis, kun sonoro.

— Ne sukcesos vi, Banjeto, nokti, — respondis la dika kaj rufa Simoĉkina. — Por eksterlandano oni likvidis vian numeron, por profesoro.

— Kion tio signifas — likvidis?

— Tion, ke ne por ĉiam, sed provizore. Alveturis hodiaŭ estro el la regiona sanprotekta departemento kaj alportis paperon persone de kamarado Losoj. Mi sciis, ke malagrablaĵoj estos, jen, bonvolu, la papero. Sinjoro iu Hebeisen, Paul Hebeisen...

— Sed la ĉambro ja estas nia?

— Via, kara, via, sed kamarado Losoj ĝuste ĝin sub numero enskribis. Dek sep. Lia afero, certe, estas virkoka — kokerikis, kaj poste eĉ ne tagiĝu, sed al ni estas donita ordono.

— Kaj mi kien iru?

— Kaj vi, kara, estas lokano. Al amikino vi iros, vesperon pasigos.

Barbara ne respondis. En la vestiblon, odorantan je desinfektaĵo, eniris tri fortikegaj viroj kun kanto, ili kantis obstine, per la voĉoj montrante, ke oni nun neniel kontraŭu al ili.

— Jen akoraŭ malfeliĉo, — diris Simoĉkina, — vendis ili finfine la virporkon.

Kaj la viroj kantis:

Kio estis poste, mi ne scias,
Nur memoras lipojn en silent',
Nur la vortojn, kiujn emocie...

— Ĉu vi freneziĝis, civitanoj? — kriis el trans sia bariero Simoĉkina.

— Fratinjo, vi nin ne ĉikanu, — kriis la plej juna viro. — Memoru, fratinjo, la batalajn tagojn!

Kaj li ekmuĝis, globiginte la okulojn, stultajn kaj bonkorajn, kiel ĉe bovido:

En vespera danco karnavala...[2]

La viroj trairis apud Barbara, sataj, fortikegaj, tintante per medaloj. La lasta portis kun si vodkon — du duonlitrajn botelojn.

— Ĉu tuj al la polico telefoni aŭ atendi? — demandis sin mem Simoĉkina. — Aĥ, se la deĵoro finiĝus!

Ŝia deĵoro pli aŭ malpli frue finiĝos, sed Barbara? Kion faru ŝi? Ĉu iru en la novan palaceton kaj sidu tie kun mizera rideto en atendo de Vera Nikolajevna Veresova — la Vlaĉja laŭleĝa edzino? Ne, vi ne ĝisatendos!

— Eble, tiu burĝaĉo nefinbuĉita transiros en komunan ĉambron? — demandis Barbara.

— Kaj la papero de kamarado Losoj?

— Fajfis mi pri ĉiuj paperoj. Kie estas dirite, ke burĝo estas homo, kaj mi iru for. Ne ekzistas tia leĝo.

— Ja li estas ne nur burĝo, — rimarkis Simoĉkina. — Li ja ankaŭ estas profesoro.

— Profesoro fiodora! Mi iros persvadi, kaj se ne sukcesos — vi min en la komunan loĝigu, al knabinoj, en la deknaŭan...

Kaj ŝi ekiris al la ŝtuparo. Renkonte al ŝi el la dua etaĝo aŭdiĝis kantado:

Sparko saltis tuj kvazaŭ signalo...

— Eniru! — diris oni trans la pordo, kiam ŝi frapis.

Hebeisen — ŝi aŭdis tiun familinomon de Eŭgeno. «Via freneza Ustimenko trenas kun si ankaŭ iun aŭstron! — diris Eŭgeĉjo hodiaŭ matene. — Ĉu vi imagas? Por mi en Unĉansko kun ĉiuj miaj aferoj mankas nur eksterlanda specialisto, kiu bezonas kakaon kaj ŝinkomleton!»

Sed la eksterlanda specialisto evidentiĝis ne el tiuj, kiujn timis Eŭgeno. Hebeisen, ĝibetiĝinte kaj kovrinte la krurojn per la litkovrilo, sidis sur tiu lito, sur kiu ordinare dormadis Barbara, — apud la fenestro, kaj antaŭ li sur ŝranketo staris soldata aluminia trinkpoto, el kiu li estis trinkanta malfortan teon, almanĝante per soja bombono. Sur la vizaĝo de la aŭstro estis kulpe nekomprena esprimo, kaj dum la tuta tempo, kiam Barbara komprenigadis al li sian peton, li kapjesadis kaj konsentadis.

— Ĉu por vi ĉio estas klara? — demandis ŝi.

— Jes. Tre! — diris li ĝentile. — Mi bone komprenas rusa.

Li estis en diligente flikita ĉemizo kaj en surĵetita sur la ostajn ŝultrojn malnova tuniko — ial marista.

«Vlada kitelo, — pensis Barbara. — Kaj tiu maljunulo estas Vlada. Li lin ĉi tien instalis, kaj mi elpelas! Kaj kial elpelas? Ĉar li ne rezistas?»

— Eble, vi iom zidi? — demandis Hebeisen. — Iomete zidi — dum mi prepariĝas?

Io en li estis kaj fiera, kaj humila, kaj ĝentila, kaj ŝtala, kaj en liaj maljunaj okuloj, duonfermitaj per la malhelaj palpebroj, kaj en turniĝo de la kapo, kaj en la maldikaj, ironie ridetantaj lipoj, kaj eĉ en la voĉo — raŭketa kaj samtempe malmilda, kvazaŭ li longe komandadis kaj nur antaŭnelonge moderigis sin kaj reduktis en si kaj forton, kaj potencemon.

— Ĉu vi ĉi tie estas en oficvojaĝo?

— Iomete, — respondis li, elprenante el la ŝranketo siajn aĵojn — aĵojn de mizerulo. — Mi ne scias, kiel diri? Longa tempo ne estas vivo en trankvilo. Estas oficvojaĝo. Tiel.

— Ĉu vi estas doktoro?

— Tiel. Arzt der Toten. Doktoro de mortintoj.

— Ĉu patologo?

— Tiel.

— Ĉu militkaptito?

— Ne, ne tiel. Estis en hitlera koncentrejo. Kiel tion diri? Arestito. Multe jaroj.

— Dum multaj jaroj.

— Tiel. Multaj. Sed tre antaŭlonge mi estis militkaptito de la rusa armeo. Mi kapitulacis en Galicio — la trarompo de Brusilov[3], ĉu vi ne memori?

— Mi legis.

— Certe, memori vi ne povas.

— Ĉu vi estis en Rusio?

— Ĉi tie mi estis, Unĉansko. Hospitalo «Aeroplano». Sinjoro Vojceĥovskij faris por aŭstroj. Ĉi tie mi edziĝis. Mia edzino estis Gala. Rusa. Gala Ponarjova. Nun ŝi ne estas. Nazioj...

Kaj elstariginte antaŭen la montrofingron de la dekstra mano, li montris, kiel nazioj mortpafis lian edzinon. Per la sama fingro li montris, ke li estas sola, sola en la tuta mondo.

— Mi estas tia, — diris li, — ganz allein in der Welt. Tute. Kaj neniu pli.

Barbara silentis. Tion ja ŝi scipovis — silenti kaj aŭskulti, silenti kaj kompreni, silenti kaj kunsenti. Al ŝi ĉiuj ĉiam ĉion rakontadis, kaj ne estis homo, kiu bedaŭrus pri tio, ke li malfermis la animon antaŭ Barbara Stepanova.

— Necezus fari tiel! — diris Hebeisen kaj per la sama longa fingro montris, kiel necesis pafi en sian tempion.

— Kial? — demandis ŝi.

— Vakuo! — diris la aŭstro kaj metis la manon sur sian koron. — Vakuo! — ripetis li, frapinte sin al la frunto. — Ne estas por kio vivi!

— Lasu! — diris Barbara. — Kion signifas «ne estas»? Kaj scienco?

Hebeisen silentis iom. Al li subite iĝis malvarme, li surĵetis sur la ŝultrojn la litkovrilon. Kaj, dum li estis surĵetanta, Barbara subite pensis, ke li similas al birdo, al grandega, iam forta, sentima birdo. «Ĉasfalko», — rememoris ŝi ion legitan, «ekvidinta falko» — tiel oni skribis en la foraj tempoj pri ĉasbirdo, ekvidinta lupon en stepo. «Kiel, verŝajne, li malamas!» — pensis ŝi.

— Ĉu vi scias, kio estis sur Morzinplatz en Wien? — demandis li.

— Ne.

— Sur Morzinplatz en Wien estis «Metropol». En ĝi estis gestapo. En la gestapo estis grupo «Betman», prenis mi...

— Prenis vin?

— Tiel. Min. Kaj mian sciencon labori por ili. Ĉu vi aŭdis ilia scienco?

— Jes, — kapjesis Barbara, — la tuta mondo aŭdis.

— Ankoraŭ ne ĉio. Ankoraŭ tute malmulte. Ankoraŭ estos multe ridinde aferoj. Kiel diri — forta rido?

— Ridego?

— Jes. Ili tie ridego. Sed min ne murdis, mi estas neceza. Oni min malrapide murdis multe jaroj. Kaj mi mortis. Sed ĉio estas tiel, unter anderem. Mi estas viva, sed vakuo. Ĉu eblas eliri el koncentrejo kaj fari vizaĝo, ke nenio estis? Ekzekutisto — ne estis? Gasumaĵo — ne estis? Todbuch — libro de mortoj — ne estis? Ŝmiro el homa graso — ne estis? Selekto — ne estis? Ruĝa kruco sur tegmento kremaciejo — ne estis? Ne, neeble. Ende! Por ĉiam restis la pejzaĝo — la koncentrejo, nur sola pejzaĝo. Kaj sola sonoro, kiel estis tie. Kaj unu penso, kiel estis tie. Kaj nenia scienco!

— Stultaĵo! — ekkriis Barbara, mem ne kredante al si. — Sensencaĵo! Se vi estas sciencisto, tiam vi plu estos tiu. Vi ne rajtas kunmeti la manojn. Eĉ por fini ĉion ĉi, vi devas resti sciencisto. Vi devas koncentri la volon...

— Ili mortigis la volo, — diris Hebeisen. — Ili forhakis la volo. Amputo de volo. Amputo de forto. Amputo! Tiel! Mi diris al mia amiko doktoro Ustimenko ĉio ĉi, sed li, kiel vi, ne kredas!

— Kaj prave! — konsentis Barbara. — Prave!

Ŝi sciis, ke li mencios Ustimenkon. Eble, ŝi eĉ atendis tion. Sed nun ŝi subite perpleksiĝis, kaj Hebeisen ekvidis laŭ ŝiaj okuloj, ke ŝi kvazaŭ ĉesis aŭskulti.

— Mi estas tre babilulo, — diris li, — parolulo, tiel? Parolisto?

— Kaj de kie vi konas doktoron Ustimenko?

La aŭstro jam pakis sian havaĵon de mizerulo en malnovan uniforman ĉemizon kaj nun estis diligente kaj lerte liganta la pakaĵon per ŝnureto.

Laŭ liaj vortoj, okazis, ke post multaj vagadoj li trafis al doktoro Bogoslovskij, kiu legis liajn malnovajn laboraĵojn pri histologio. Ili rememoris la «Aeroplanon». Bogoslovskij informis general-doktoron en Vieno. La general-doktoro venis en la rusan hospitalon, kie estis kuracata Hebeisen, kaj diris al tiu, ke li estas ties disĉiplo. Generalo, ŝajne, Anuĥin.

— Ĉu Aĥutin? — demandis Banjo.

— Tre bela, — diris Hebeisen. — Vizaĝo el miniaturoj dek oka jarcent'. Li subskribis al mi sia libro, klasika libro militkampa kirurgio. Tiu libro estas ĉe doktoro Ustimenko.

— Kaj tiu Ustimenko, ĉu li estas forte fama? — demandis Barbara.

Li ĵetis al ŝi rapidan rigardon.

— Mi ne scias, — kun rideto diris la aŭstro, — ne scias. Sed li estas... kiel tion diri... miro...

— Eble, vi sidiĝos, — ree interrompis lin Barbara. — Kaj entute, vi ne devas transloĝiĝi. Mi aranĝos min. Vi ne koleru pri mi — simple mi pensis: oni loĝigis iun burĝon nefinbuĉitan...

— Nefinbuĉita — tiel, — diris li, kvazaŭ meditante, — sed mi nun unua fojo estis unu en ĉambro dum ĉiuj jaroj post la Anschluss. Unu fojo.

— Mi komprenas, — kapjesis Barbara, — pardonu min.

— Ne, ne gravas, mi rezonis... aŭ kiel tio? Pensis.

Ili sidis unu kontraŭ la alia sur la litoj. Al la vitroj estis batantaj oblikvaj strioj de aŭtuna pluvo, elektra lampo sen kloŝo estis prilumanta iliajn malgajajn, palajn vizaĝojn, proksime sur la sama etaĝo furiozis la samaj viroj:

Malluma nokt', nur la kugloj fajfadas en ŝtorm',
Super stepo nur vagas la vent', brilas steloj en foro...[4]

— Ĉu ni plu tiel sidos? — demandis Barbara.

— Sed kiel? — ektimis Hebeisen.

— Kial via Ustimenko vin ne invitis, — diris ŝi per intence malagrabla voĉo. — Li mem en riĉa domo festenas, tie estas luksa regalo, kaj vi ĉi tie — teon kun bombono. Kie do estas gastamo! Tio estas ne laŭ la rusa maniero, ĉe ni tiel ne decas! Jen, kielas!

— Ustimenko estas tre bona, — preskaŭ koleriĝis la aŭstro. — Li vokis. Mi mem ne akceptis invito. Mi ne havas aspekto vesto... Eĉ tio... Ustimenko...

Ŝi mem sciis, ke la tuniko estas de Ustimenko. Kaj la mono, probable, estas de Vlado. Kaj la zorgo estas de Vlado, li enjungiĝis, kaj nun li veturigu, trenu!

— Kaj per kio vi vivas? — demandis ŝi rekte. Ŝi ĉiam ĉion demandadis rekte. Kaj nun ŝi devis scii, kia iĝis «sinjoro Ustimenko». — Per kia mono?

— Per lia mono, — kun malforta rideto respondis Hebeisen. — Li estas tia homo, vi ne scii! Tute malriĉa, sed kiel Rockefeller. Mi, certe, jes, redonos, ĉi tie estas sub... kiel tio... por vojo...

— Kaj ĉu la bileton li al vi aĉetis?

— Ĉu vi konas li? — demandis Hebeisen, kvazaŭ diveninte, en kio estas la afero.

— Mia nomo estas Nonna, — diris Barbara. — Ĉe okazo transdonu saluton de Nonna. Ĉu vi memoros? — En sonoj de sia voĉo ŝi ree ekaŭdis larmojn kaj denove pensis per la algluiĝintaj vortoj: la afero estas aĉega! — Ni renkontiĝis iam en la infaneco, en sama infanvartejo...

La viroj tute apude ekmuĝis pri tio, ke «la batalant' malkuraĝon ne havas en kor'», kaj tuj aŭdiĝis bruo de ferumitaj botoj — finfine venis la polico.

— Do, estos tiel, — diris Barbara. — Mi tuj en vendejon iros, aĉetos por vi kaj mi nutraĵeton...

— Nutraŝeton? — kun peno ripetis la aŭstro.

— Kaj ŝnapson, — diris ŝi. — Ni vespermanĝos. Mi estas tre malsata. Tre malzata, — ripetis ŝi kun lia akĉento. — Ĉu vi min kompreni? Poste mi foriros fine por dormi, kaj post tio mi forveturos...

Al la rufa kaj dika Simoĉkina ŝi diris, ke tiu instalu ŝin nokti en la deknaŭan al la knabinoj kaj tuj «faru» por la akademiano-kontraŭfaŝisto meblaron — almenaŭ tablon kaj decajn seĝojn, kaj ankaŭ tapiŝon.

— Kion vi diras? — ekkriis Anna Paŭlovna. — Ĉu mi naskos al li la tapiŝon?

— El la kabineto de la direktoro alportu, — farinte terurajn okulojn, ordonis Barbara, — aŭ de Losoj mem. Se vi ne faros — grandaj malagrablaĵoj povas rezulti. Ĝis enprizonigo. Mi vin amike avertas. Kaj ĉio estu farita flustre, por ke neniaj krioj estu.

— Sed ja ili sendu lin en la hotelon...

— Kaj tio jam estas ne nia afero, — tute mistere diris Barbara, — tion decidas estroj pli altaj ol mi kaj vi. Eble, iu ne devas scii, kia ĉe ni kamarado-sinjoro-sir-mister-monsieur gastas...

Kaj, konservante sur la vizaĝo la misteran esprimon, Barbara transiris la straton kaj komencis kvitancigi pagojn en la komerca nutraĵvendejo, al kiu la loĝantoj de Unĉansko rilatis plie kiel al muzeo, ol kiel al venda punkto, kaj venadis ĉi tien ne tiom por aĉetoj, kiom por ekskursoj, pririgardante la prezojn kaj respekte grakante.

— Kaviaron... ducent... tricent gramojn, — estis diranta Barbara, al kiu pro ŝia skalo oni same rigardis, kiel al eksponaĵo. — Ĉu vi kvitancis? Da fumaĵita kolbaso tambova kilogramon. Ŝinkon...

Malgraŭ tio, ke ŝia atako al la vendejo daŭris ĉirkaŭ dudek minutojn, la ĉambron simple ne eblis rekoni. Eĉ fikuson Simoĉkina altrenis al la «akademiano» por lia persona dispono, kaj germana tapiŝo estis, kaj du foteloj el la loĝejo de la eksa germana militkomandanto de Unĉansko barono zu Stackelberg und Waldeck, kaj karafo kun akvo, kaj glasoj.

— Saluteton! — diris Barbara. — Ni tuj hakmanĝos kaviaron per kulero.

Per la mentono ŝi estis subtenanta bastonpanon.

— Ĉu venos ankoraŭ gastoj? — demandis Hebeisen. — Ĉu tre multe?

— Da gastoj estas du — vi kaj mi, — diris Barbara, demetante sian, kiel esprimadis Eŭgeno, «knaban paltetaĉon». — Sed mi diros paroladon nome kaj komisie. Vi eksidu, mi petas, ne demonstru antaŭ mi vian ĝentlemanecon, vi havas lacan aspekton. Nu jen, ni eksidis, kaj bone...

Ŝi nepre bezonis paroladi, babiladi, ion faradi. Ŝi dismetis la almanĝaĵojn sur paperojn, pli bele, kiel ŝi scipovis, verŝis vodkon en la glasojn — tre multe por la aŭstro kaj nur sur la fundo por si — kaj diris la promesitan toston:

— Jen kio, kamarado Hebeisen, vi nur ne pensu, ke via fama Ustimenko estas unika fenomeno. Da tiaj ni havas amase. Ĉu vi komprenas la esprimon — amase? Rusio estas Ustimenkoj, kaj la cetero — kraĉi kaj disfroti — estas ne tipa. Ĉu klaras la popola esprimo — ne tipa? Ĉe ni ne ekzistas tiaj, ke sur la lipoj estas mielo, kaj en la koro — glacio, kaj se ankoraŭ ekzistas, do tio estas rompopecoj de la frakasita pasinteco, ni kontraŭ tio luktas kaj tiun aferon ni likvidos...

La aŭstro tusis kaj deziris ion diri, sed ŝi frapetis per la glaso al la tablo:

— Ne interrompu, mi dekliniĝos de la temo, mi sen plano ne scipovas paroli. Kaj se pri gastamo estas malpli bone, se iu avaras, tiam la familio estas granda, ses infanoj, infanoj bezonas multajn nutraĵojn, manĝi deziras. Ni, sovetianoj, havas malfermitajn animojn. Jen en la Okcidento estas postkuro al kapitalo, diversaj tiaj Krupp-oj von Bolen, kaj al kio tio kondukas? Sed ni ĉiam venkos, ĉiam, ĉar ni ne por si, kaj ĉe ni, se por si, tiam tio estas tre hontinda...

— Fraŭlino ploras, — diris la aŭstro, — fraŭlino havas malfeliĉo...

— Tio estas tial, ke la afero estas aĉega, — diris responde sian hodiaŭan stultaĵon Barbara, — en tiu senco, ke ne en Ustimenko estas la esenco de la demando. Ni havas tian sencon kaj principon, ni alie neniel povas, kaj tiu tutmonda kulakaro, kiu pro tio pri ni ridas, tutegale estas parazitoj kaj fiuloj. Kaj pri Ustimenko ekzistas ankoraŭ tiaj, kiuj ridas, sed tio ne eblas...

Larmoj subite verŝiĝis el ŝiaj okuloj kaj ekfluis laŭ la vangoj. Ŝi skuis la kapon, kvazaŭ forskuante tiujn larmojn, kaj demandis tute mallaŭte:

— Stulta tosto, ĉu?

— Tre bona, — diris la aŭstro, per malgrandaj glutoj, en ia stranga maniero trinkante vodkon, — mi komprenis vi, fraŭlin'...

Ne eltrinkinte sian vodkon, ŝi demetis la glason flanken, viŝis la vizaĝon kaj enpensiĝis. La aŭstro malgaje rigardis al ŝi, la maljuna, senplumigita sed tamen «ekvidinta falko» — tiel ŝi pri li pensis. Ĉu varmiĝos lia animo aŭ ne? Ĉu laŭfortan ŝarĝon prenis sur sin Ustimenko? Kaj se vere, vakuo? Tiam kiel? Ho, ili prefere silentu nun, nur li komprenu nenion demandi de ŝi kaj ne konsoli ŝin...

Ja silenti li scipovis. Li eĉ okupiĝis pri afero — denove malpakis sian havaĵon de mizerulo, diligente malpakis kaj kaŝis la ŝnureton. Kaj malŝparis por tio tempon pli ol dekoble ol estis necese. Kaj nur ekaŭdinte, ke ŝi komencis mastrumi malantaŭ lia dorso, li turniĝis al la tablo.

— Bitte! — diris Barbara nekonvene. — Ni daŭrigu nian festenon. Do, tiele: kaviaron la rusoj hakmanĝas per kuleroj, — diris ŝi, — sed ĉar kulero mankas, mi ĉi tie pankruston oportunan detranĉis. Bonvolu manĝi!

Finfine li ridetis. Kaj kian saĝan, bonkoran rideton li havis, tiu doktoro de mortintoj.

— Al ni ĉi tie en la butiko oni porciojn eldonas, — mensogis Barbara, por igi la aŭstron manĝi la kaviaron. — Abunde varigas kuponojn, speciale por ni, geologoj. Vi manĝu, ne ĝeniĝu, mi tie en la ekspedicio alian porcion havas, ĉion ĉi mi ne bezonas, kuraĝe manĝu...

Li plu rigardis al ŝi ridetante.

— Mi petas, — diris Barbara. — Vous comprenez, monsieur Hebeisen? Ĉi vi estas Paul? Kaj kia estas via patronomo?

— Gerhard.

— Do, Paŭlo Gerhardoviĉ?

— Ustimenko tiel parolas.

— Ja mi ne demandas, kiel via Ustimenko parolas. Mi mem deziras paroli.

— Parolu Paŭlo Gerhardoviĉ. Kaj vi kiel parolas?

— Kaj mi parolas Barbara Rodionovna, — forgesinte pri sia mensogo, respondis ŝi.

— Ĉu Nonna-Barbara?

— Nonna, — koleriĝis ŝi, — Barbara estas patronomo. Kaj la ŝinkon manĝu. Mi tuj teon infuzos en la karafo, ĉi tie estas boligilo.

La karafo en ŝiaj manoj krevis, ĉiam ŝi forgesadis, kiel necesas trakti frakaseblajn aĵojn. Ŝi devis pagi tridek rublojn. Nun al ŝi restis naŭ ĝis salajro post du semajnoj. Tamen, ŝi ofte faradis ŝuldojn.

— Nu, do, — diris Barbara, reveninte kun lada bolkruĉo, — ni trinku teon, dispelu enuon. Do kiu estas tiu Ustimenko? Kiel vi kun li konatiĝis? Kaj kial vi eĉ vorton sen li ne diras?

### Venis gastoj

Eŭgeno Rodionoviĉ invitis multajn gastojn, sed li estis firme certa, ke ĉiuj venos, ĉar pri la heroa maljunulo Stepanov en Unĉansko estis bone informita ĉiu. Li estis sola devenanta el ĉi tie kaj vere fama militmaristo, la eldono de libreto pri li en la urbo kaj la regiono estis disvendita momente, kaj eĉ la mistera kaj, kiel multaj flustris, suspektinda malapero dum la milito de lia bela, kun iomete strabaj nigraj okuloj, kvazaŭa partizanino, Aglaja Petrovna influis nek la renkonton de la emeritiĝinta admiralo, nek rilaton al lia nomo flanke de eĉ tiaj malmildaj kaj spertintaj malfeliĉon homoj, kiel la unua sekretario de la regiona partia komitato Zinovio Simonoviĉ Zolotuĥin, kiu, interalie, pro tiu okazo unuafoje vizitis sian estron de la regiona kaj urba sanprotektado Eŭgenon Rodionoviĉ-on en ties hejmo.

— Nu, kiel, kamarado admiralo?! — fiksrigardante en la akrevidajn kaj ankoraŭ plu helajn okulojn de la maristo, en la okulojn de mara observisto, kaj firme premante lian fortan manon per la sia, ne malpli forta, interesiĝis Zolotuĥin. — Kiel vin renkontis Unĉansko? Ĉu vi ne ofendiĝas? Kia estas la loĝejo? Ĉu konvena? Vi ne plendu pri nia malriĉeco, ni ĉi tie estas orfoj, la regiono, vi mem scias, estas ne el speciale gravaj, ni produktas nenion, pri kio eblus fanfaroni. La vundojn ni kuracas, dume ni estas vivtenatoj.

La granda, kvazaŭ elhakita, iomete kruda, ne polurita kaj malglata vizaĝo de Zolotuĥin per io tuj plaĉis al Stepanov, eble per sincereco de la rigardo, malhela kaj profunda, eble per profundaj kaj novaj faltoj, forte trastrekintaj la sekajn vangojn kaj la altan frunton, kaj eble ankaŭ per la grizaj haroj, abunde, subite kaj malegale aperintaj en la malalte tonditaj krispaj densaj haroj. Tiajn grizajn harojn la admiralo estimis kaj vidadis ilin multe dum la militaj jaroj: foriradis submarino en vojaĝon kun juna komandanto, kaj revenadis — kaj la kamaradoj subite rimarkadis, ke la komandanto estas tute grizhara, grizhara speciale, subite. Iuj subridadis, dirante, ke tia hargriziĝo estas elpensita de versistoj aŭ okazas pro malbona funkciado de la nutrokanalo, sed Stepanov sciis la veron kaj estimis homojn, venkintajn la malamikon en batalo, kiu tiel kostis al ili. Estis klare, ke la vivo ne estis facila por Zolotuĥin, kaj vere, baldaŭ evidentiĝis lia terura malfeliĉo. Evidentiĝis ĝi jam post la veno de Ustimenko, ĉe kies apero la admiralo rapide, per kutima movo metis sub la langon grajnon da nitroglicerino.

Dum tiuj jaroj, pasintaj post la karmemoraj konversacioj sur la ŝipo en ĉeesto de Amiraĝibi, de la ĉarma Elisbaro Ŝabanoviĉ, Vlaĉjo ŝanĝiĝis draste, kiel ŝanĝiĝas homoj dum milito en tiu okazo, se iro de militaj jaroj influas ne nur ilian aĝon, ilian fizikan vivon, sed ankaŭ la moralan, se la milito devigas ilin plene apliki la spiritan esencon kaj restas ne nur rememoro, kovrita de lirika nebulo, kaj eĉ tute ne rememoro, sed multlabora epoko, elirinte el kiu la homo iĝas ĝis siaj lastaj tagoj hardita, firma, trankvila kaj eĉ saĝa, ĉar vidis li, kiel oni diras en la Oriento, «la okulojn de aglo».

Tiajn homojn, travivintajn kelkajn vivojn dum la milito, plurfoje renkontadis la admiralo kaj, sciante la militan sorton de la nevo, treege ekĝojis, ekvidinte Ustimenkon, kiu nun estis iranta al li kun sia sinĝeneme timida kaj feliĉa duonrideto, peze kaj mallerte lamante.

«Kiel ili vundis al mi la doktoron, fiuloj! — kun doloro pensis Stepanov, rememorinte la leteron de Barbara. — Ja ankaŭ la manojn ili kripligis al kirurgo, kiel li nun laboros!»

Ili interbrakumiĝis krude, kun krako — Vlaĉjo, en malnova, gladita kaj sekpurigita blua tuniko, kaj Rodiono Metodjeviĉ, en uniformo kun ankoraŭ ne demetitaj epoletoj. Ili brakumiĝis por longe, kaj ili ambaŭ en tiu momento, ĉiu en sia maniero, kun angoro kaj teruro pensis ne unu pri la alia, sed pri Aglaja, pri Aglaja Petrovna, pri onklino Aglaja. Sed paroli pri tio estis neeble, tio estas — ĝuste nun paroli, kaj ili parolis unu pri la alia, pri la sano, pri la hargrizo, pri la Vlaĉja filino, pri lia edzino.

— Konatigu nin! — montrante viglecon, kun afekta rideto petis la admiralo. — Iel-tiel ni ja estas, kvankam malproksimaj, tamen parencoj...

— Ja vi ŝajne, mi aŭdis, estas konataj, — plu feliĉe rigardante al la senfine amata de li homo, diris Ustimenko. — Vera estis ĉe vi, Rodiono Metodjeviĉ, sur la ŝipo, ion petis por mi...

Tiam ili aliris al Vera Nikolajevna: en nigra robo, kun nudigitaj brakoj kaj ŝultroj, kun malgranda broĉeto ĉe la gorĝo, kun flagranta, mistere serĉanta kaj malplena samtempe rigardo, Vera Nikolajevna estis ĉi tie ne nur simple bela, sed senmezure bela, iomete eĉ kun maldeco kaj ia dampita, sinĝenema, sed tamen defio. «Ho vi! — kvazaŭ estis diranta tuta ŝia aspekto. — Zizeloj! Vi trovis, kiujn inviti. Ja mi kun vi, kruduloj, mortos pro griza enuo. Tamen jen, admiru min, eble iu troviĝos inda, ne serioze, certe, sed provizore, por pasigo de tempo, por gajo...»

Por pasigo de tempo kaj por gajo, kompreneble, troviĝis tuj Eŭgeno Rodionoviĉ, kiu ekparolis eĉ kun aspiracio, kun modulado kaj iaj fojfoje leporaj pepoj en la voĉo. La fama donĵuano el la formortanta specio de ravitaj kaj sentimentalaj fantaziuloj, scipovantaj ankaŭ en maturaj jaroj enamiĝi subite, sublime kaj iugrade furioze, kvankam tute platone, la juna Stepanov ĝustigis la kornajn, trofe-devenajn okulvitrojn, faris «hm!» kaj reale, forgesinte pri ĉiuj planitaj por la hodiaŭa vespero aferoj kaj aferetoj, okupiĝis pri Vera Nikolajevna kaj ties gajigo. Iraida strabis al la edzo, skuis la ĉenetojn kaj brelokojn, pasio al kiuj en ŝi atingis nun la apogeon, kaj komprenis, ke Eŭgeĉjo el la ludo pri akcepto de gastoj definitive eliris. «Ne gravas, li amuziĝu, — pensis ŝi. — Prefere antaŭ la okuloj, ol sub preteksto de kunsidoj kaj konsiliĝoj. Ja kion li, povrulo, povas kalkuli de tia acerba belo? (Iraida ŝatis vortojn kiel „acerba“). Ili nur turniĝos proksime, ludos per negranda mono!» Kaj ŝi mem okupiĝis pri la gastoj, kiuj komencis venadi subite tiel dense, kiel okazas en teatro kelkajn minutojn antaŭ la komenco. Oscedas kaj babilas inter si la vestistoj, supozante, ke la kultura aranĝo estas nuligita, sed subite malfermiĝas samtempe ĉiuj enirpordoj kaj amase envenas spektantoj...

Samtempe venis la sanprotektado — la gvidantaj specialistoj de la regiono: por tiuj la plej interesa estis, kompreneble, Ustimenko Vladimiro Atanazijeviĉ, kolonelo, pri kiu oni kaj skribis en ĵurnaloj, kaj paroladis inter si. Oni lin rimarkis tuj, lin oni salutadis, iam eĉ trodolĉe, komprenante, ke ne por malgrandaj aferoj venis tia kamarado en Unĉanskon. Por tiaj ankaŭ en Moskvo estas nemalbone, tiaj ankaŭ en ĵurnala kroniko ofte estas menciataj: «la delegacion estras d-ro Ustimenko», «sur la perono la delegacion renkontis reprezentanto de la ministerio k-do Ustimenko»...

Vladimiro Atanazijeviĉ salutadis ĉiujn egale sekete, montrante al neniu specialan intereson. Ne el tiuj li estis, kiuj per du manoj premas la etenditan manon ĉe konatiĝo, ne el tiuj, kiuj malsame salutas estrojn kaj subulojn, ne el tiuj, kiuj diras, konatiĝante: «Mi tre ĝojas!»

La ĉefkirurgo de la urba sanprotekta departemento — or-denta, kun buldoga makzelo, kun tiu decidema kaj fortvola vizaĝesprimo, kiu estas karaktera ĝuste por homoj senvolaj kaj tute nedecidemaj, eĉ timigitaj, — prezentinte sin docento Neĉitajlo, prenis Ustimenkon sub la brako kaj ŝire tiris en angulon, kie li tuj komencis timigi Vladimiron Atanazijeviĉ-on per la loka situacio, en kiu decidan potencon kaptis unu, tute konforma al sia posteno, «damo», ĉe kiu ĉio estas, «hm-hm, ege malstabila, malcerta, hm-hm, kie ni estas ege, simple maldece dependaj...»

El la fortaj tiroj kaj skuoj de la ĉefkirurgo Ustimenko trafis rekte antaŭ la «helajn okulojn» de Inna Matejevna Gorbanjuk, «nia personara fako» — prezentis ŝin Eŭgeno al Vladimiro Atanazijeviĉ. La okuloj de Inna vere estis «helaj», kiaj okazas ĉe katoj, kun senmovaj, kvazaŭ vertikalaj pupiloj, kio estis donanta al ŝia rigardo distrite misteran esprimon. Ŝi estis bela, laŭ la loka nivelo vestita eĉ rafinite, kombita en specifa maniero, kun elmetita apud la tempio griza hartufo, — ĝenerale, al homoj, kiuj ordinare estras personarajn fakojn, ŝi neniom similis.

— Finfine ni vin ĝisatendis, — diris ŝi, firme premante lian manon per sia malvarma kaj mallarĝa polmo. — Morgaŭ, mi esperas, vi venos al mi, kaj ni okupiĝos pri dismeto de fortoj en la estonta malsanulejo. Vi devas esti tuj orientita...

— Mi en tiu demando ordinare orientiĝas mem, — diris Ustimenko, — tiel por mi estas pli oportune...

Neĉitajlo retrorigardis al ili, Eŭgeno averte levis la brovojn.

— Kun tio vi, Eŭgeno Rodionoviĉ, devos paciĝi, — diris Ustimenko. — Mia karaktero post nia juneco ne pliboniĝis...

— Jen, vere, karaktero, — intencis ŝerci Stepanov, sed Iraida vokis lin renkonti ankoraŭ gastojn, kaj Ustimenko restis duope kun Inna.

Ŝi ekrigardis al li kun facila subrido.

— Kia ajn estu via karaktero, — diris ŝi, — labori ni devos kune. Mi ĉi tie okupiĝas pri personaro...

— En mia mastrumaĵo «pri personaro», kiel vi bonvolas esprimi, okupiĝas mi — kaj neniu alia, — iom pli trankvile, ol necesis, prononcis Ustimenko, — kaj neniajn enmiksiĝojn en mian aferon mi toleros, des pli ke mi ekde la juneco ne komprenadis, por kio en tute civila medicino necesas personaraj fakoj. Mi komprenas kaj povas kompreni ilian destinon en milita industrio, sed en malsanulejo?

Li eksilentis, koleriĝinte pri sia tute sennecesa, kvankam retenita flamiĝemo.

— Kun tempo, mi pensas, vi komprenos.

— Mi neniam tion komprenos. Tio estas sennecesa malŝparo de ŝtata mono.

— Al tiu demando la ŝtato rilatas alie, ol vi, — facile ridetis kamaradino Gorbanjuk. — Ŝpari en tiaj plej gravaj terenoj, kiel personaro, estas malprofite. Tamen, ni havas pri tiu demando establiĝintan, firman, komunan opinion, kontraŭ kiu oni ne disputas... eĉ kiam havas pri tiu afero sian vidpunkton. Ja kiom da homoj — tiom da vidpunktoj... Ĉiuj pensas malsame...

Ustimenko ne konsentis.

— Ĉu vere tiel malsame, — diris li. — Se io estas nigra, tiam ĝi estas nigra, pri tio oni ne disputas, sed por kio vi el via kabineto bezonas dismeti miajn kamaradojn en laboro, mi ne povas kompreni. Ja mi multe pli bone vidas. Mi scias, kiun mi bezonas kaj por kio. Kaj vi ne scias. Tio estas, vi scias ĝenerale, la «temon» vi konas, sed miajn malsanulejajn bezonojn de kie vi scias?

— Se mi estas sur mia loko, mi ĉion scias!

— Ĉu en la dosiera senco? Aŭ vi estas tia ĉiokomprenanta sinjoro dio? Konsentu — tio estas plena mistiko, ke ĝuste ĉe vi, trans via pordo, oni povas determini, kiu kuracisto al mi konvenas, kaj kiu al mi ne taŭgas. Ne mi tion, laŭ vi, devas decidi, sed vi. Tamen laboros ja kun Ikso aŭ Ipsilono mi, sed ne vi. Ne, mi sur via loko tian responson sur min preni ne kuraĝus...

Inna Matejevna facile almordis la lipeton: malprave li iris tiele rekte, li povus esti pli ĝentila.

— La aferojn, prefere, ni ĉi tie ne diskutu, — diris ŝi per moke estra tono, — ni ja estas gastoj, ĉu? Kaj morgaŭ aŭ postmorgaŭ, kiam por vi estos pli oportune, vi al mi venos, kaj tie ni klarigos ĉiujn niajn reciprokajn pretendojn...

Ustimenko respondis firme kaj ĝentile:

— Ne, Inna Matejevna, mi al vi ne venos.

— Kial do? Vi certe havas seriozajn aferojn por mi. Vi, kiel mi aŭdis, iun eĉ eksterlandan civitanon al vi alveturigis, eble eĉ el Germanio, kaj la personara fako ja...

— Hebeisen estas aŭstro, — interrompis Ustimenko, — li estis rekomendita al mi de mia malnova kamarado, kiu lin resanigis post neniiga koncentrejo...

Nun interrompis lin Gorbanjuk:

— Kaj ĉu vi pri ĉiu homo, kiu ial trafis al neniiga koncentrejo, estas certa?

— Sed kion vi volas diri? — rozkoloriĝante pro indigno, demandis Ustimenko. — Tio estas elstara patologo, kiu por ni estas trovaĵo kaj pro kiu mi...

— Do vi tamen venu!

— Ne. Mi ne venos. La personaro estas mia afero. Mi jam kun multaj homoj komunikiĝis letere, kaj ili ĝuste al mi alveturos, sed ne en vian personaran fakon...

— Do, vi insistas pri tio, ke ni tute ne necesas?

— Mi supozas, ke ne necesas. Kaj se vi deziras scii mian opinion pli precize, do jen: treege strange aspektas en nia sistemo de sanprotektado ŝildeto «eniro malpermesita». Tio estas malmulte alloga. Dum, ekzemple, en radioterapio aŭ laboratorio tio ankoraŭ estas komprenebla, sed en via establaĵo...

— Ĉu establaĵo? — miregis Gorbanjuk. — Ĉu vi povas tiel diri? Sed komprenu do...

— Mi ne deziras, — tute koleriĝis Vladimiro Atanazijeviĉ, — mi ne deziras kompreni kaj ne komprenas, kial vi subite devas al mi iun rekomendi aŭ malrekomendi. Tiam vi mem estu ĉefkuracisto, kaj anstataŭ tiaj, kiel ni, instalu superrigardantojn, kiel estis en la pasinta jarcento. Kia do mi estas ĉefkuracisto, se eĉ la personaro estos ne de mi elektita, sed de vi? Jen, ekzemple, Bogoslovskij, kiu al mi veturas...

— Kaj kio — Bogoslovskij? — akre demandis Gorbanjuk. — Ja li, se mia memoro estas ĝusta, estis amiko de iu elĵetito Postnikov? — Ŝi transiris al flustro. — Malnovloĝantoj scias...

— En iu grado ankaŭ mi estas disĉiplo de Ivano Demetrijeviĉ Postnikov, — tute ne per flustro, sed eĉ pli laŭte, ol indis, tranĉis Ustimenko. — En tiu grado, en kiu li donis al mi sian atenton. Kaj al onidiroj pri li mi kredi ne deziras...

Tiam Gorbanjuk eĉ iomete ektimis: partopreni tiajn konversaciojn ŝi ankoraŭ neniam havis okazon.

— Nu, tion vi jam troigis, — pene ridetante, prononcis ŝi, — ĉu povas esti tiaj eraroj?

— Ĉio povas esti, — grumblis li.

— Sed tamen mi kaj vi renkontiĝos, — diris ŝi, kvazaŭ pardonante al li la tutan konversacion. — Renkontiĝos kaj babilos. Eble, ankaŭ viajn konsiderojn...

— Ja miaj konsideroj estas simplaj, — gaje diris li. — Mi delonge pri ili parolas: uzi la personaran fakon por medicina statistiko. Kuracistoj vi ĉiuj tie, plej ofte, estas groŝaj, sed kalkulmaŝinojn turni vi povos. Kaj da homoj ĉe vi sufiĉas, kaj da laborlokoj, kaj nia medicina statistiko estas en terura stato. Kaj vi estus ne ĉe malsanulejoj, sed per si mem, neniu vin premus. Bona ideo? Ĉu?

Gorbanjuk iomete kuntiriĝis kaj ĉesis rideti.

— Ĉe komunismo, eble, ĝuste tiel iĝos, — diris ŝi, — sed dume estas iom tro frue. Mi pensas, ke vi mem tion kun tempo konscios kaj komprenos erarecon kaj eĉ malutilecon de viaj opinioj. Mi tamen esperas, ke ni intervidiĝos...

— Mi estas obstina! — diris li. — Kaj avaras labortempon.

— Ĉu tion eblas kompreni kiel deklaron de milito?

— Ĉu vi min timigas?

— Ne, — trankvile diris ŝi, — kaj eĉ ne ŝercas. Ordo estas ordo. Vi devas veni al mi kaj entute venadi al mi, kiam mi tion opinios necesa.

— Nu, kaj mi ĉion ĉi tute ne opinias necesa, — respondis Ustimenko. — Tiel mi kaj vi interkonsentu. Vi havas vian ordon, kaj mi la mian.

— En nia lando estas unu ordo.

— Tiel estas el via vidpunkto. Sed al mi labori ne malhelpu, tion mi jam tute serioze al vi diras...

Kaj, facile balancinte la kapon al Inna Matejevna, kvazaŭ adiaŭante ŝin, li turnis sin al la ĉefterapeŭto Mesjakov, kiu tre nervozis, aŭskultante la interparolon de Ustimenko kun Gorbanjuk. La ĉefterapeŭto havis iajn sian galajn aferojn kun loka homeopato Vnukov, kiun li deziris aljuĝigi al prizono. Vladimiro Atanazijeviĉ eksentis kordoloron, kaj tiam lin savis Zolotuĥin kaj, sidiginte vespermanĝi apud si, rapide demandis:

— Ĉu vi ne koleras, ke mi vin fortiris de la edzino? Mi volus iomete konversacii kun vi...

La gastoj plene okupis la tablon: kaj regionkomitataj, kaj plenumkomitataj, kaj medicinaj, kaj provizistaj. Ankoraŭ oni ne levis la unuan glaseton, kiam la admiralo rimarkis, ke la avo ree mankas ĉe la tablo.

— Kio pri la paĉjo do? — demandis li de Iraida.

Tiu, kliniĝinte super la pure razita, malhele sunbruna, fortika kolo de la admiralo, diris nelaŭte, ke la avo en la lastaj jaroj iomete sovaĝiĝis kaj al la komuna tablo, des pli kun gastoj, ellogi lin estas malfacile. La admiralo kunpremis la makzelojn — Alevtina-Valentena rememoriĝis al li, — leviĝis kaj tra ankoraŭ nekutimaj koridoretoj momente trafis al la kuirejo. Kiel aleno, dolore pikis en lian koron la aspekto de tiu soleca, hunda, forlasita maljuneco: suĉas memfaritan cigaredon inter malpura vazaro, manĝorestaĵoj, sub egalmezura frapado de saltanta kovrilo sur bolkruĉo, rigardas blinde en la muron la maljunulo Stepanov — «la radiko de la tuta Stepanov-a gento», — kial?

Preskaŭ kolere (li ĉiam koleris, kiam doloris la animo) la admiralo bojis:

— Kial vi, patro? Ĉu vi ne scias, ke la gastoj vin atendas?

La maljunulo tremeris, ekĝojis, leviĝante, iomete glitis per la galoŝoj, en kiuj li estis piedvestita, eĉ pli ekĝojis, rimarkinte, ke Paŭla aŭdas la vortojn de la filo, ekhastis:

— Ja por mi ankaŭ ĉi tie, Rodiono Metodjeviĉ, ne blovas, mi ankaŭ ĉi tie jen de la damo ne estas ofendita, por kio zorgi?

Sed tamen li kaj surmetis la ŝuojn, kaj ŝanĝis la tuniketon, kaj la barbeton kombis, kaj tiele, metinte la manon sub la randon de la tuniko super la meza butono, facile levinte la kapon, — iomete kiel virkoko, iom pli kiel Bonaparto — eniris post la filo, kiu sur la sojlo tralasis la patron antaŭen, en la bruan manĝoĉambron, kie neniu estis komprenanta, kial ne okazis la unua tosto.

— Jen patro mia, — de la pordo, per densa voĉo prezentis Stepanov. — Mi petas ŝati kaj estimi: Metodo Elizejeviĉ, de tiu ĉi gubernio malnovloĝanto kaj terkulturisto. De multaj militoj soldato, plurfoje vundita kaj kontuzita, la milita specialeco — artileriisto, pli ĝuste — armea branĉo.

La avo plu prokrastis la unuan glaseton — ekiris ĉirkaŭ la tablo, ŝovante al ĉiuj la manon kaj aldirante kun riverenco sian ĉiaman:

— Stjapanov, Stjapanov, Stjapanov...

Etendis li la manon ankaŭ al Vladimiro Atanazijeviĉ, sed subite konfuziĝis, alte ekkriis:

— Vlaĉjeto! Alveturis! Aj, tiel vian dipatrinon...

— Nu-nu, paĉjo, — subridante, interrompis la patron la admiralo, — vi prefere silentu, ĉar via leksikono estas kota...

Zolotuĥin ne sen plezuro mansalutis la maljunulon: al li ĉiam pli kaj pli plaĉis tiu parto de la familio de Eŭgeno Rodionoviĉ, — kaj daŭrigis la konversacion kun Ustimenko:

— Do, mi aŭskultas vin, Vladimiro Atanazijeviĉ.

Ustimenko silentis iom. Tio, kion li povis diri, elaŭskultinte Zolotuĥin-on, estis malfacile direbla. Kiam la sola filo — des pli tia, kia li, evidente, estis, juĝante laŭ la vortoj de la patro, — malsanas je tiu malsano en dudektri-jara aĝo, — kia estas la prognozo?

— Onkologio estas por mi malproksima afero, — prononcis li, ne hastante kaj rigardante en la streĉitajn, malhelajn, profundajn okulojn de Zolotuĥin. — Kaj ankaŭ la militkampa kirurgio, vi mem komprenas, Zinovio Simonoviĉ, iom fortiris niajn laborulojn for de tiu malfacila problemo. Sed mi havis instruiston, elstaran doktoron, kies nomon, ŝajne, nun ĉi tie eĉ prononci ne eblas...

— Kiu do estas tio? — rapide kaj subite morne demandis Zolotuĥin.

— Postnikov Ivano Demetrijeviĉ, — sen ajna ĝeno daŭrigis Ustimenko. — Min eĉ jam hodiaŭ oni sukcesis averti, sed mi ne kredas kaj kredi ne deziras. Do, Ivano Demetrijeviĉ — elstara onkologo — per tiaj vortoj nelonge antaŭ la milito esprimis. «Certe, — diris li, — laringologio — tio estas kaj sinusitoj, kaj anginoj, kaj adenoiditoj, kaj inflamo de la meza orelo, kaj eĉ mirakloj kun likvido de surdeco per forigo de cerumena ŝtopaĵo, — tute ne nepre necesas onkologio. Sed kial mi elektis onkologion? Tial, ke nazkataron, ekzemple, oni kuracas dum sep tagoj, sed dum sep tagoj nazkataro ankaŭ sen kuracado ĉesas. Tial eblas diri, ke nazkataro estas praktike nekuracebla. Kio koncernas la kanceran malsanon, do mia statistiko, — diris Postnikov, — estas se ne optimisma, do almenaŭ esperiga, kaj mi povas deklari response — la kancera malsano estas kuracebla...»

Zolotuĥin silentis.

— Pri kiu vi diras? — enŝoviĝinte inter li kaj Ustimenko, interesiĝis Eŭgeno Rodionoviĉ.

— Pri Postnikov, — tranĉis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Ĉu vi memoras nian Postnikov-on?

Eŭgeno, kompreneble, ne memoris. Kaj eĉ time ne memoris.

— Bone, — finfine suspiris Zolotuĥin. — Sed en la instituto, kie mia Saĉjo troviĝas, al ni oni nenion diras. Nek tien nek ĉi tien. Kaj mi mem tute implikiĝis inter libroj. Mi ĉion legas pri kancero, la kapo tute nebuliĝis.

— Kaj vi ĉesu! — konsilis Ustimenko. — Vi vian Aleksandron ĉi tien veturigu el la kliniko. Al mi en proksimaj tagoj bonega doktoro alveturos, ĉi-tiea malnovloĝanto — Bogoslovskij Nikolao Eŭgenjeviĉ. Lin tute eblas fidi. Kiel via Saĉjo subjektive sin sentas?

— Ja li ridas! — ekkriis Zolotuĥin. — Ne kredas! Mi, diras, la militon trairis, kia tia povas esti kancero en mia aĝo? Ridas kaj petas iri hejmen. Ja li estas al ekzamenoj absolute preta...

Zolotuĥin verŝis por si seninterrompe du glasetojn da vodko, eltrinkis, ne rigardante al Ustimenko, kaj aldonis:

— La pli aĝa, Nikolao, en la kvardek kvara en aviado frakasiĝis. Tial li estas ĉe ni la sola. Ĉu vi imagas — kion sentas la patrino?

— Veturigu! — decide diris Ustimenko. Kaj intence renkontiĝinte per la okuloj kun Zolotuĥin, aldonis: — Tuj veturigu, ne prokrastu! Prokrasti ne indas. Sed ankaŭ opinii, ke ĉio estas en plena ordo, mi same ne konsilas. Ĉu vi komprenas?

— Mi komprenas, — kun preteco respondis Zolotuĥin. — Mi komprenas. Mi, eble, tuj telefonos al la edzino, senprokraste. Ĉu? El ĉi tie mi telefonos...

Li eliris el post la tablo — fortika, larĝŝultra, peza, sur lian lokon transsidiĝis Rodiono Metodjeviĉ, demandis flustre, streĉiĝinte:

— Pri onklino Aglaja — ĉu nenio?

— Nenio, absolute, — respondis Ustimenko.

— Kiel vi opinias — ĉu ŝi pereis?

— Mi ne povas tion imagi.

— Nesesas ĉi tie esplori, serĉi spurojn. Eble, iu ion scias?

— Eŭgeno diras — li serĉis.

— Tiu trovos, certe! — kun incitiĝo grumblis la admiralo. — Ĉi tie ni mem devas sen paŭzoj...

Ĉe la tablo oni jam tiel bruis, ke estis malfacile interparoli. Iu platvizaĝa, malfortiĝinta pro alkoholo, komencis brue rezoni pri sia malamo al la germana popolo, estis aŭdeble, kiel li indignadis pri vivo de militkaptitoj en Unĉansko kaj alvokadis ne nutri la germanaĉojn. Stepanov, subite bruniĝinte en la vizaĝo, demandis:

— Kaj ĉu vi dum la milito en Taŝkento estis?

— Ne, en Novosibirsko! — kriis la platvizaĝulo.

— Tio videblas. La akumulita en vi furiozo estas ne realigita, — kun malŝata subrido prononcis Rodiono Metodjeviĉ. — Ĉu vi konsentas?

Eŭgeĉjo subite elvokis Ustimenkon en la enirĉambron. Evidentiĝis, ke li aŭdis la telefonan interparolon de Zolotuĥin kun la edzino kaj furioziĝis.

— Ĉu vi simple freneziĝis? — demandadis li Ustimenkon. — Ĉu vi komprenas, kio estas tio? Por kio ni bezonas tiun responson? La sola filo! Se ili ne operacias, se ilia kuracista konsiliĝo ne kuraĝas, se...

— Eŭgeĉjeto, kamarado Stepanov, — malvarme prononcis Ustimenko, — ne ŝovu la nazon en fremdan vazon. Vi ja neniam estis kuracisto, vi estas ŝakristo de medicino kaj per ĝi nutriĝas...

Stepanov ekplendis, kiel en la malproksimaj, ankoraŭ antaŭmilitaj tempoj:

— Mi al viaj ofendoj...

— Silentu. Ofendi vin neniu intencas. Sed ŝoviĝi en malpuraj galoŝoj al mi en la kuracan aferon mi ne permesos...

— Kuracan, — plu plende ĝemadis Eŭgeĉjo, — sed Postnikov ĉi tie kiel rilatas? Inna-n Matejevna-n vi ofendis, kaj ŝi estas vidvino de granda generalo, ŝi havas grandegajn ligojn, kion vi al ŝi diris? Ŝi deklaris — kun via Ustimenko kunlabori tute ne eblas. Vlaĉjeto, mi petas vin, ne kalkulu al tio, ke anarkio estas patrino de ordo, ĉe ni ĉi tie ĉio estas bone aranĝita, ne ŝancelu nian ordon...

— Mi ŝancelos! — diris Ustimenko.

— Ĉesu, Vlaĉjeto, mi ne ŝatas eĉ ŝercojn tiajn. Postnikov estis fiulo, tion ĉiuj scias, kaj vi nun Zolotuĥin-on misorientas...

— Zolotuĥin ne estas knabo...

— Ĉu al Inna vi same pri Postnikov diris?

— Oj, Eŭgeĉjeto, foriru, — petis Ustimenko, — alie ni interbatiĝos. Mi, kiel ĉiuj invalidoj, estas psike malstabila. Jen mi ekskuiĝos...

— Ĉu ni ne povus kunlabori? — malgaje demandis Eŭgeno. — Ja mi postulas nenion specialan, mi simple petas: almenaŭ por aspekto, por aliuloj, vi devas min estimi. Mi estas gvidanta funkciulo, mi estas membro de la regiona plenumkomitato, de vico da komisionoj, oni min estimas en la urbo, kaj vi komencos vian humuron kaj ŝercojn; Vlaĉjo, mi petas...

— Humuro ne estos, — kun suspiro respondis Ustimenko.

Stepanov interesiĝis timeme:

— Kaj kio estos?

— Batalo, kiel ĉiam, kontraŭ vi, ĝis manbatalo. Ĝis oni vin elpostenigos.

— Stultulo! — indigniĝis kaj ofendiĝis Eŭgeno. — Ja mi estas bonkora kaj afabla ulo. Ĉiuj medicinaj laboruloj estas firme por mi. Kaj la estraro kontentas pri mi. Vi demandu Zolotuĥin-on mem, Losoj-on, membrojn de la buroo. Nu, kial vi rigardas al mi, kiel vampiro?

— Mi, Eŭgeĉjo, iros hejmen, — diris Ustimenko, — laciĝis mi ial hodiaŭ, kaj vi Vera-n akompanu, ŝi ankoraŭ sidos. Ĉu vi akompanos?

— Sen demandoj! — ekkriis Eŭgeno. — Certe, kun plezuro...

— Nu, ĝis! — milite salutis Ustimenko.

«Li neniom ŝanĝiĝis, — malgaje kunmetinte la lipojn, pensis Eŭgeno, — neniom. Eble, eĉ pli netolerema iĝis, nun, eble, li tute forte premados. Kaj kial tiu malfeliĉo al mi, por kio mi ilin ĉiujn ĉi tien altrenis, oni responsigos min — kulpigos, ke li al mi estas io kiel parenco. Sed kia li, al diablo, estas parenco? Ĉu Aglaja? Ja ne bezonas mi ĉiujn ĉi malhelajn parencojn!»

Al li iĝis sufoke kaj varmege, li kalkulis al si la pulson, kion li, vere, faradis kun granda lerteco, poste malfermis la pordon kaj iom staris sub aŭtuna vento, sub pluveto, profunde kaj kolere spirante. Ne, certe, necesis influi al la prudenta elemento en la familio de Vladimiro, al lia edzino. Tiaj ĉion komprenas. Tiaj devas kompreni!

Kaj, kolere palpebrumante sub la okulvitroj, plena de serioza decidemo amike kaj kore, sed severe konversacii kun Vera Nikolajevna, li revenis al la dolĉa pirogo, al likvoro, al vinoj kaj al la belulino Veresova.

### Luba Gabaj

En la sama tempo en vespero, tamen ne aŭtuna vespero, sed, kiel oni diradis ĉi tie — «velursezona», Luba Gabaj, vicfratino de Vera Nikolajevna Veresova, estis iranta en blanka banurbo, sub mallaŭte susurantaj palmoj, al kamarado Romanjuk, al kiu ŝi dufoje skribis kaj kiu finfine vokis ŝin hodiaŭ el la malsanulejo por la dudek unua horo per telefonaĵo.

La vespero estis sufoke humida, pro longa veturo en la kargujo de skuema, kadukiĝinta dum la milito kamiono, Luba laciĝis, ŝi deziris lavi sin kaj kuŝi, sed ŝi nenion tian povis permesi al si, ĉar ŝi jam estis malfruiĝanta, kaj la interparolo, kiu atendis ŝin, estis decida, vive grava, definitiva.

«Mi al vi montros — pro loĝaj kondiĉoj, — mokimitante en la menso kamaradon Romanjuk kaj ardigante sin por la estonta interparolo, pensis Luba. — Mi al vi hodiaŭ ĉion klarigos, vi scios, kiel ŝerci pri miaj malfeliĉoj!»

Ŝi subite rememoris, kiel dum la lasta renkontiĝo kamarado Romanjuk, scipovanta mirigi la konversacianton per neatendita citaĵo, diris al ŝi responde al ŝiaj plendoj: «Kiaj okulegoj — flamo sen pardono, kaj mia koro ne estas ŝtono!» Kaj ŝi rememoris, kiel ŝi ne trovis, kion respondi. Ne gravas, hodiaŭ ŝi al ĉio respondos!

Malgraŭ tio, ke la milito finiĝis tiel antaŭnelonge, sur la breĉetitaj per bomboj kaj obusaj splitoj trotuaroj svarmis jam multaj ripozantoj en helaj pantalonoj kaj ripozantinoj en intenskoloraj roboj, blovorkestro ludis en kazino super la maro malrapidan kaj multsignifan valson, kaj estis strange pensi, ke ĉi tie kuraciĝadis faŝistaj oficiroj kaj oficistoj, kaj sur la plaĝoj sunbruniĝadis germanaj putinoj — «ĉokoladistinoj», kaj de sur la rokoj, pendantaj super la urbo, fajfadis kugloj de partizanaj mitraletoj.

«Aĥ, ja pri kio mi?» — koleriĝis pri siaj pensoj Luba Gabaj kaj montris la pasporton al postdorma enirej-gardisto en la vestiblo de tiu palaceto, en kiu nun lokiĝis ĉiuj regantaj institucioj de la distrikta centro. La gardisto, odoranta je haringo, atente pririgardis la fotaĵon de Luba, poste ŝin mem, poste ankoraŭfoje la fotaĵon.

— Ĉu vi eble min ankaŭ priserĉos? — kolere interesiĝis Luba.

— Parolu pli! — minacis la gardisto.

En krevinta spegulo sur la ŝtupara placeto Luba ekvidis sin kaj miris, kiel ŝi estas bela, malgraŭ ĉiuj turmentoj de la hodiaŭa tago: kaj la okuloj brilas, kaj la vangojn kovras rozkolora sunbruno, kaj la paliĝintaj sub la suno haroj brilas kupre. «Neniam Sainjan vidis min tia, — subite malgaje pensis ŝi. — Dum ĉiuj tiuj jaroj mi estis malbelulino. Ĉu min la kolero beligas?»

En la akceptejo sur la muroj estis naĝantaj abomenegaj akvofeinoj, faritaj el kolora mozaiko, same kiel fiŝoj, grandokulaj lacertoj kaj algoj, inter kiuj estis pasanta la vivo de tiuj dikaj kaj vostaj knabinoj.

Kaj skribmaŝino estis tamburanta ĉi tie, kaj la vizitantoj sidis sub la akvofeinoj kaj algoj, atendante akcepton, kaj la lokaj laborantoj tumultis kun aferema aspekto, kun paperoj kaj dosieroj — inter la muroj, montrantaj la subakvan regnon.

Kamarado Romanjuk en forte trivita armea tuniko kun tri vicoj da ordena rubando, grizhara, kalveta, dika kaj elturmentita, tamen ne sen galanteco leviĝis renkonte al Luba, premis per sia dika, karna manego ŝian manon kaj diris per morne subpremita baso:

— Nu kion mi kun vi faru, kamaradino Gabaj? Kiu al mi alian kuraciston donos? Kiel mi al la homoj klarigu?

Ŝi silentis, rigardante en lian bonkoran, dikan, malfeliĉan vizaĝon per severa rigardo.

— Do, tiel, — viŝante la kolon per poŝtuko kaj ne sciante, evidente, kiel aliri al tiu «demando», pro kiu estis vokita Gabaj, komencis Romanjuk, — do, tiele, mia kara belulino. Invitis mi lin, dum tutaj du horoj mi kun li suferis. Li same kiel vi — sidas, silentas. Estas pala, la okulojn turnas kaj eĉ ne unu vorton diras. Mi al li deklaras: «Raĥimo, ĉu vi komprenas, kien vi iras, kien vi turniĝas?» Deklaras: «Vi al mi la sektoron nudigas, la laboron pereigas». Imagu, kamaradino Gabaj, li palpebrumas. Eniris en tiu tempo Sergio Andrejeviĉ...

— Kiu estas tio — Sergio Andrejeviĉ? — per glata voĉo interesiĝis Luba.

— Kiel — kiu? Kamarado Karavajev!

Sed Luba ankaŭ Karavajev-on ne konis. Tamen, pri tio ŝi silentis.

— Kaj li eĉ Sergion Andrejeviĉ-on ne aŭskultis, — daŭrigis Romanjuk. — Eĉ neniom aŭskultis. Mi, li diras, ŝin amas, kaj vi, diras, amon kompreni ne povas. Mi, diras, tutegale mian familion forlasos, ili al mi iĝis osto en la gorĝo kun siaj postrestaĵoj, ili al mi per sia psikologio estas fremdaj. Mi, diras, en miaj sentoj ne estas libera, mia amo estas pli forta ol mi. Mi, certe, kun Sergio Andrejeviĉ rekomendis al li ekregi sin — sed vane! Ĉe li, vidu, la bremsaj centroj paneis. Tiam kamarado Karavajev eĉ altigis la tonon: ni, diras, al vi viajn bremsajn centrojn tiel riparos, ke vi vin mem ne rekonos...

Romanjuk trinkis akvon kaj diris pete:

— Ignoru, kamaradino Gabaj!

— Kiel do? — interesiĝis Luba.

— Ignoru filistrajn klaĉojn — mi vin konvinke petas.

— Mi ne ignoros! — diris Luba. — Mi ne povas labori tie, kie oni opinias min putino, rompinta familion. Oni min instruis, ke kuracisto devas esti modela homo...

— Ja diablo lin manĝu, ĉu ni vin ne konas? — eksplodinte, kriis Romanjuk. — Ni ja scias, ke vi ne kulpas! Ni estas informitaj. Sed pro la afero mi petas, ja vi aranĝis la laboron bonege, mi petas kamaradece: ne forlasu la malsanulejon. Mi konvinke petas, kaj Sergio Andrejeviĉ petas...

Pro la nekutimaj vortoj kaj ĝeneco kamarado Romanjuk ree abunde ŝvitis. Luba respondis al li eĉ ne unu vorton, ŝiaj okuloj brilis per malbonkora lumo. Ja la kompatinda Romanjuk eĉ ne esperis pri respondo. Li nur deziris, ke ĉio ĉi solviĝu. Kaj forpermesi la kuraciston el la sektoro li ne povis, kaj restigi ŝin ĉi tie perforte ne indis. Kion poste postuli de Raĥimo? Li ŝin mortpafos, kaj fino.

— Ĉu vi ĉion diris? — demandis Luba.

Romanjuk senvorte dismovis la manojn.

— Min tiuj «paraj» pasioj jam ĝenegis, — per streĉite trankvila voĉo diris Luba. — Ĉu vi komprenas, kamarado Romanjuk? Mi ne estas malkuraĝulino, nek histeriulino, sed kiam oni al mi ĉiutage minacas per pistolo...

— La pafarmilon li fordonis, — haste interrompis Romanjuk, — ni kategorie starigis la demandon...

— Per tranĉilo li minacos, jam okazis, li svingadis, — subite laciĝinte, diris Luba, — sed ne en tio estas la afero. Fia ĉio ĉi estas, ĉu vi ne komprenas? Hodiaŭ matene li venis ĉe mateniĝo, la malsanulojn vekis, la flegistinon timigis. Mi dum pli ol monato en mia ĉambro ne noktas, loĝas senhejme — jen ĉe la akuŝistino, jen ĉe la helpkuracistino, jen en la kuracista ĉambro, eĉ en la vindejo mi dormis. Li vagas sub la fenestroj, per la dentoj grincas, siajn spektaklojn al ĉiuj demonstras, ja estas hontinde! Aŭ ploregas por la tuta korto...

— Sed mi ja, mi kion povas fari?

— Forpermesu min. Ja tio estas nek laboro, nek vivo.

— Forpermesi mi ne povas.

— Tiam mi mem forveturos.

— Ĉu fuĝos? — malgaje demandis li. — Kaj la malsanuloj?

— Mi forveturos, — obstine kaj furioze diris ŝi. — Forveturos. Tiel ne eblas.

— Sed ni ne lasos!

— Sen via permeso mi forveturos. Estas honto por la tuta distrikto. Vi vian Raĥimon venki ne povas, kaj kiel estas al mi? Ĉiuj al mi ripetas, ke li havas fortan senton, sed kiu scias miajn sentojn? Al mi ĉi tien devis alveturi doktoro Sainjan, kaj mi nuligis. Via furioza idioto murdus lin, li min avertis, ke murdos. Por kio mi ĉion ĉi bezonas? Des pli, kamarado Romanjuk, se vi memoras, veninte ĉi tien, mi al vi skribis pri doktoro Sainjan, sed vi deklaris, ke ĉi tie estas reĝima zono...

— Certe, reĝima, ĉi tie necesas registriĝo...

— Por frenezulo Raĥimo ne estas reĝima, sed por bonega doktoro — reĝima, — leviĝante de la seĝo, diris Luba. — Ĝenerale, ĉio estas klara. Vi povas informi la estraron, ke kuracistino Gabaj dizertis...

En ŝia kolera voĉo aŭdiĝis larmoj, sed ŝi ekregis sin kaj, starante antaŭ Romanjuk, aldonis:

— Dizertis, malgraŭ kreitaj por ŝi bonegaj loĝaj kondiĉoj. Vi ja ĉiam pri loĝaj kondiĉoj parolas, kaj Raĥimoj — tio ne estas kondiĉoj. Estas tiel!

Kapadiaŭinte, Luba eliris.

En la telefona stacio oni diris al ŝi, ke Erevanon eblas ricevi aŭ tuj, se ili sukcesos konektiĝi, aŭ morgaŭ, ekde la tagmezo.

— Tuj! — rozkoloriĝnte pro feliĉo, diris ŝi. — Mi petas, kara, tuj.

Konektiĝi ili sukcesis, sed Vagarŝako ne estis hejme. La telefonan parolilon prenis la maljunulino, kaj ŝi devis paroli kun tiu.

— Bonan tagon, Aŝĥen Ovanesovna, — diris Luba. — Mi salutas vin el la bordo de la Nigra maro.

Denove io kondukis ŝin al tiu damnita tono de memcerta kaj senĝena vulgarulino. Ŝi ĉiam tiel paroladis, kiam sentis la ironie malamikan rilaton al si de la fisorĉistino. Kaj la maljunulino Oganjan malamis ŝin pro Vera. Kvankam ŝi eĉ neniam vidis la vizaĝon de Luba, sed malamis ŝin. Tamen, Luba pagis al ŝi per sama mono.

— Kiel vi fartas, Aŝĥen Ovanesovna?

— Ĉu vin tio vere interesas?

— Certe.

— Mi tuj ĉion rakontos al vi.

Kaj la fisorĉistino el la fora Armenio komencis detale rakonti pri sia farto. Kaj pri la pulso, kaj pri la tensio, kaj pri maltrankvila dormo, kaj pri kapdoloroj...

— Ĉu vi min aŭskultas, kara Lunjo?

Al ŝi eĉ ŝajnis, ke la maljunulino hihiis base. Kaj pri tiu malica fisorĉistino Vagarŝako diras, ke ŝi estas miraklo el mirakloj, sed ne maljunulino!

— Ĉu mi daŭrigu, Lunjo?

— Vi, verŝajne, tromanĝas viajn spicajn naciajn manĝaĵojn, — venĝis Luba. — Vi devas manĝi nenion sur rostostango...

Nun eksilentis la maljunulino. Komencis serĉi vortojn. Kial ŝi tiel ĵaluzas la malfeliĉan Vagarŝakon?

— Kaj kion faras nia Sainjan?

Ŝi intence diris «nia» kaj emfazis tiun vorton.

— Ĉu mia Vagarŝako? — demandis la fisorĉistino. — Ĉu mia?

La maljunulino plu estis serĉanta, per kio venĝi al Luba, kaj finfine trovis:

— Eble, eĉ flirtas kun knabinoj.

— Apenaŭ! — kriis Luba en la parolilon. — Li skribis al mi pri atrezio de ezofago ĉe novnaskitoj, tio nun lin tre interesas. Ĉu vi ne scias, ĉu respondis al li Doleckij el Leningrado? Pri frua elspurado de la difekto? Ili tie havas viglan komunikadon — kun Bairov kaj Doleckij...

Kiel tiam ekbalbutis la fisorĉistino! Ŝi ja eĉ ne scias pri atrezio.

— Li devis ricevi de ili informojn de Ledd kaj Leven, ĉu li ricevis? — kriis Luba en la parolilon. — Lin tio tre interesis!

— Li ĉion ricevis, — post paŭzo respondis la maljunulino, — ĉion, kion li bezonas, li ĉiam ricevas. Ĝis revido, kara, saluton al vi el Armenio. Mi transdiros, se ne forgesos, — mia kapo estas tute malbona, kaj al li oni multe telefonas...

— Ne tromanĝu spicaĵojn! — ree konsilis Luba — tiela riĉulino, por kiu tute ne gravis forbabili kun la fisorĉistino tridek du rublojn: la «fulma» interparolo kun malproksima Armenio kostis nemalmulte.

Kaj ĉiuj ĉi malfacilaj rilatoj estis pro Vera.

Aĥ, Vera, Vera, ĉiam certa pri si, ĉiam trankvila, bela, laŭmezure stulta, laŭmezure ruza, estas bone al vi, la pli aĝa fratino! Kaj kial tiel malsame aranĝiĝas la sortoj? Pro tio, ke via patro estis Veresov — pozitiva inĝeniero-fervojisto, kaj mia patro estis Gabaj — ventkapulo, simplulo, la plej bona amiko de la forpasinta Veresov, lia «alia egoo», kiel li ŝatis diri, venigante hejmen Gabaj-on, kiu edziĝis poste al la vidvino de la kamarado nur pro anima boneco. Kaj ili ambaŭ estis Nikolaoj, tiel ke la panjo eĉ ne bezonis kutimiĝi. Ĉio estis bona, eĉ la vicfratinoj vivis, kiel plenaj fratinoj, nur tute ne similis unu al la alia. Ili similis tute per nenio, escepte eble de akreco, kaj Luba estis multe pli danĝera ol Vera. Sufiĉis por Vera komenci, kaj Luba «disvolvadis» ŝian opinion, kaj eĉ iom timigadis. Se Vera asertadis iajn vivajn veraĵojn, tiam Luba kondukadis ilin ĝis limo, ĝis absurdo, ĝis malalta kaj kruela cinikeco. Se Vera serĉadis, kie estas pli bone, tiam Luba fundamentadis tiujn serĉojn de la fratino. Se Vera per facila voĉo klarigadis, ke alie ne eblas vivi, tiam Luba detale diskutadis, kial nome ne eblas vivi, kaj, elirante el tio, predikadis kvazaŭ en la nomo de Vera, kiel necesas vivi. La patrino Nina Leopoldovna pro tiuj eldiroj de la pli juna filino ruĝiĝadis makule, Vera tiradis sin kaj subridadis, la konatoj miradis:

— Kia akra estas la knabino!

— Ŝajne, saĝa estas Gabaj.

— La saĝo estas ia... malicobservema. Ĉe ŝi necesas konduti atente.

— Kaj ŝi kvazaŭ akumulas ĉion por si, akumulas en iun sakon.

— Tiaj estas teruraj kiel maljunaj fraŭlinoj.

— Nu, tiu ĉi ja ne restos senedza.

— Ĉu vere? Ŝi estas tro nepardonema.

Luba vere estis el «nepardonemaj». Pri plej malgrandaj homaj malnoblaĵoj kaj eĉ malfortaĵoj ŝi kvazaŭ havis speciale ekzercitan okulon. Ŝi momente rimarkadis bigotojn kaj hipokritulojn, vidis ilin trae kaj por senmaskigo ne avaris kaj tempon, kaj fortojn. Ne eblis, certe, diri, ke tio faciligis ŝian vivon, sed ĉar Luba estis rare bela, kvankam tute ne prizorgadis sin, kaj ankaŭ tial, ke ŝi heredis de la patro Gabaj ian specialan, facilaniman sentimecon antaŭ tio, kio nomiĝas «malfacilaĵoj de la vivo», — ŝia juneco iris sufiĉe senzorge, sen rimarkindaj komplikiĝoj kaj malfaciliĝoj. Kiam ŝi estis evakuita, kun ŝi energie, kaj iam eĉ minace ofensive flirtadis alveturantaj en ilian urbon komandantoj — forpermesitoj, armeaj reprezentantoj kaj ceteraj. Ŝi manĝadis ilian manĝaĵon, bongustan, abundan, — lardon, ŝinkon el ladvazoj, argentinajn konservaĵojn, omletojn el pulvoro, ladviandon, kompotojn — manĝadis kaj preparadis «invadon». Post la unua konatiĝo kaj aŭskultado de «batalaj epizodoj» ŝi venigadis «gaste» kamaradojn kaj kamaradinojn el la kurso — freneziĝintajn pro malsufiĉa nutrado gemedicinistojn. La patrono, aŭ la armea reprezentanto, aŭ la forpermesito, atendinta en la garnita per delicaĵoj hotela numero sian «cigninon», komence, ekvidinte bandon da studentoj, rigidiĝadis, sed poste prononcadis per interna voĉo «aĥ, pereu ĉio!» kaj festenis kun rabista fajfado, rememorante, kiel li mem same estis studento aŭ kursano, kaj ĝojante pri morala sano kaj pureco de tiu junularo, pri kiu li nur hieraŭ havis tute malaltan opinion. Festeninte kun junularo, li ankaŭ al si mem ŝajnis pli bona, kvankam fojfoje ĵetadis al Luba triste alvokajn rigardojn.

La urbo estis malvarma, venta, kun konstante fajfantaj neĝoblovoj. Kvieta en la paca tempo, ne dorlotita de aktoroj, pentristoj kaj profesoroj, ĝi subite pro volo de la sorto iĝis tiu loko, kien estis direktataj la homoj, «evakuitaj kiel talentuloj».

Sed ankaŭ ĉefurbaj talentuloj, plurfoje dorlotintaj Luba-n per sia kaprica kaj laca atento, faradis al ŝi nenian impreson. Kun sia kaptema kaj sarkasma menso ŝi tuj rimarkadis en ili ridindan kaj afektan, hipokritan kaj bigotan, stultan kaj gravmienan. Parolanta talentulo bezonas aŭskultanton — Luba aŭskulti nek scipovis, nek deziris. Grandega aktoro de tiu tempo, konata por milionoj kaj laŭ kinofilmoj, kaj laŭ teatro, prononcis al Luba monologon kvazaŭ de si mem, sed ŝi divenis, ke tiu monologo estis nur iomete ŝanĝita kompare kun la kinofilmo, kaj proponis al la famulo voĉlegi ĝin en la tutinstituta vespero. La aktoro paŭtis, tamen Luba formanĝis liajn pirogetojn kaj ankoraŭ dufoje venigadis al li siajn kunlernantojn por «paŝtiĝo»...

Eĉ ne unu fojon en tiuj jaroj, eĉ ne por sekundo ŝi enamiĝis al iu, kvankam pro ŝi multaj perdadis la kapon, kaj unu aŭdaca leŭtenanteto — piloto de ĉasaviadilo — preskaŭ iĝis dizertulo, malfruiĝinte en sian trupon je tri tagnoktoj. Kun ĉiuj ŝi estis amika, kvankam mokema, por ĉiuj ŝi estis bona kaj facila kamarado, kvankam ne pardonanta eĉ plej malgrandan fiaĵon, senplende kaj eĉ gaje ŝi scipovis elteni malfacilaĵojn de la milito, ŝi verkadis por la murgazeto de la kurso ridindajn versaĵetojn, ŝi lernis tolereble, kvankam ne komprenadis bone, por kio ŝi iris al medicinistoj, ŝi dormadis firme sur sia pajla maldika matraco ĝis tiu neordinara tago, kiam jam en la kvina lernojaro, en kunsido de la SSS — Studenta Scienca Societo, kiun ŝi vizitadis tial, ke multaj iradis tien, ŝi aŭdis sepminutan raporton de sia samkursano Vagarŝako Sainjan.

Vagarŝakon ŝi konis de nelonge, nur de la nuna lernojaro. Cirkulis onidiroj, ke li en la komenco mem de la milito el la tria lernojaro estis diplomita kiel subkuracisto kaj laboris kiel kirurgo, kaj poste io okazis, kaj li iĝis ĉe ili en la kvina lernojaro, kvankam aĝe li estis tute juna homo, knabo. Pri tiu alta kaj magra studento, ofte ekdormanta en lekcioj de fama per sia stulteco profesoro Jolkin, eĉ la plej akraj langoj diradis, ke li estas geniulo.

La «geniulo» kondutis modeste kaj per nenio distingiĝadis, kaj ĉar Luba supozis, ke tiu speco de homoj devas nepre distingiĝi el ĉiuj ceteraj, tial pri genieco de Sainjan ŝi tute ne kredis. Li eĉ ne spritis, kiel tion faradis aliaj studentoj, kaj kiam oni ekparoladis kun li — li ne nur ruĝiĝadis, sed eĉ intense purpuriĝadis, tiel ke iĝadis ĝene daŭrigi la konversacion.

Oni sciis ankaŭ, ke la studento Sainjan tute ne penigas sin per ajna parkerigado. Li tutsimple neniam studadis en tiu senco, en kiu tiu nocio estis akceptita inter la studentaro. Li ne havis kajerojn, li faradis tute neniajn notojn kaj en la tagoj antaŭ la ekzamenaj sesioj ne iradis kun renversita vizaĝo, kiel ĉiuj aliaj studentoj. Por li sufiĉis duonorele aŭskulti lekcion de ajna instruisto, por scii la esencon de la fako. Tamen, li sciis, eĉ ne aŭskultante. Kaj lernolibrojn kaj specialan literaturon li trarigardadis. Foje Luba aŭdis, kiel li diris:

— Klera homo devas scii rapide trovi en libro tion, kion li bezonas. Ni ne estas instruitaj pri uzado de libroj. Sed en ili estas ĉio...

Li pensis iom kaj korektis sin:

— Ne, ne ĉio. Sed multo.

Tutan sian liberan tempon, kaj li havis ĝin abunde, Sainjan pasigadis en la dissekcejo, kaj kiam la stulta Ivano Ivanoviĉ Jolkin, indigninte pri tio, ke Vagarŝako ree dormetas dum lia lekcio, kriis al li, ke li ne estas Pirogov, Sainjan trankvile respondis:

— Jes, bedaŭrinde. Des pli ni devas labori, kiel laboris li.

— Kiel do? — falsete interesiĝis Jolkin de la katedro.

— Labori en la senco — mediti, pensi...

— Vi ankoraŭ sukcesos — mediti kaj pensi. Dume — lernu.

— Tion, ke akvotubaro kaj kanaletaro estas necesaj kaj utilaj, ni scias delonge, — per tute ne defia, eĉ per malgaja voĉo diris Sainjan. — Sed ni scias ankaŭ, ke eblas ellerni tute ne pensi. Tio estas danĝera.

Kion li deziris per tio diri, multaj ne komprenis.

Ne komprenis ankaŭ Jolkin. Sed streĉiĝis. Li ĉiam streĉiĝadis, kiam ne komprenadis. Kaj ne komprenadis li ofte.

— Kion vi per tio deziras diri? — demandis Jolkin.

— Nur tion, ke oni ne povas iĝi medicinisto, parkeriginte kuirlibron. Mi vidis tian libron — «donacon al junaj mastrumantinoj». Tamen, tio estas longa parolo...

Jolkin tute koleriĝis. Al kio aludas tiu knabo?

— Bone, — diris li. — Ni poste pensos pri viaj problemoj. Sed nun ni lernas...

En la lekciejo oni retenite hihiis. Vagarŝako eĉ ne ridetis. Jolkin, reveninte al sia lekcio, per laŭta voĉo plu regurdadis ĉion, kio estis skribita en la lernolibro, unu el kies aŭtoroj li estis. Kaj, same kiel en la lernolibro, per basaj notoj li emfazadis la kursivon.

— Li havas mirindan memoron, — diris pri Jolkin Vagarŝako. — Li memoras parkere eĉ la propran kursivon.

Poste Vagarŝako Sainjan mistere malaperis. Ŝatantaj sensaciojn studentoj — Steĉjo Kulikov kaj lia amiko Naĥumo — klaĉis, ke Sainjan forveturis al la fronto por plenumo de iu speciale grava, plej sekreta tasko. Ke li jam ricevis rangon de subkolonelo. Kaj sen diserto — de kandidato de sciencoj.

Sed Vagarŝako revenis, kvazaŭ nenio okazis. Evidentiĝis, ke li veturis al la fronto al profesoro Arjev, kiu okupiĝas pri frostvundoj kaj brulvundoj. Dum pli ol jaro ili korespondadis — la famega profesoro kaj la magra studento, kaj finfine Arjev trovis eblon kaj tempon voki al si Vagarŝakon.

— Kio do estis tie? — demandis Kulikov Vagarŝakon.

— Nenio, — malgaje respondis Vagarŝako. — Li estas prava.

— Kaj ĉu vi dubis?

— Iom. Li regalis min per du tagmanĝoj kaj jam en la unua vespero pruvis al mi mian malpravecon. Bona homo — sian liberan tempon li malŝparis por rakonti al mi, ke li komencis same de tiaj interesoj. Finfine li konvinkis min, ke mi estas ne tute senespera kreteno.

Luba aŭdis tiun interparolon, fumante apud la studentoj sur malvarma ŝtupara placeto. Kaj ankoraŭ post monato, post la elpaŝo de Vagarŝako en la SSS, Luba ekiris akompani tiun magran, milde kaj iomete demande ridetantan homon hejmen. Ŝi neniam kaj pro nenio ĝeniĝadis: ja ne atendu ŝi, ĝis li kuraĝos akompani ŝin hejmen. Eblas morti antaŭ ol ĝisatendi de tia homo. Li vivas kaj nenion rimarkas ĉirkaŭe, freneza revulo. Kion li rakontis hodiaŭ en la SSS? Tio estas deliro, freneza, netolerema, insista. «La milito pruvis». Certe, ĝi pruvis neceson de tia medicina teĥniko, sed necesas ĝin ankoraŭ inventi. Kemio, fiziko, malkonekto de la koro, maŝino anstataŭ la reno, artefaritaj sangangioj el novaj materialoj. Herbert Wells, sed ne scienco.

— Sed ĉu mi nomis tion scienco? — aŭdis ŝi lian voĉon, malaltan kaj laringan. — Mia referaĵo nomiĝis, se vi memoras, «Ni revu, kamaradoj medicinistoj!». Aŭ ni plu devas paroli pri Dower-aj pulvoroj kaj salicila natrio? Arjev reĝustigis mian cerbon.

— Ĉu tion li al vi rakontis?

— Li starigis min antaŭ neceso. Ni ĉi tie lernas laŭ mortintaj lernolibroj, ili tie jam impetis en la estontecon. Ne vane Ivano Ivanoviĉ Jolkin estas same ridinda, kiel ĉarpio. Estas kompreneble, kial ili ne prenas lin al si, malgraŭ ĉiuj liaj rangoj, dum ni pensas pri perspektivoj kaj ebloj, sed ne riskas elŝiriĝi el tio, kio nin ligas ĉe la manoj kaj la piedoj. Certe, malkonekto de la koro kaj ĉarpio estas nekongrueblaj, sed spiritaj fortoj por permesi al ni pensi ekster la antaŭhieraŭa medicina teĥniko al ni ankoraŭ ne sufiĉas...

Li glitstumblis, ŝi subtenis lin sub la brako. Certe, li diris al ŝi nenion novan, ŝin afekciis alio — la certeco kaj kvazaŭ scio de tio, kio okazos en la proksima jardeko. Li parolis pri malkonekto de la koro tiel, kvazaŭ li jam vidis tiun operacion...

— Iel vi arogante parolas! — diris ŝi.

— Ĉu arogante? — miris li. — Ne. Neniom. Mi simple revas pri scienco anstataŭ ŝamanismo. Pri precizaj aparatoj. Sed ni ankoraŭ estas, kiel la unuaj aviadistoj, kiuj ne povis terni, por ke ilia aeroplano ne ŝraŭbfalu. Estis ili, kiuj elpensis froti la nazradikon, por ne terni. Ĉu vi scias, Luba, mi havas onklinon, ŝi estas elstara kirurgo, ŝi estas miraklo, ŝi staras sur la pinto de la moderna kirurgio, sed fojfoje ŝi ploras pro malperfekteco de sia scienco, pro ties proksimumeco, pro la sistemo de divenado, pri kiu estas malfacile aŭ preskaŭ neeble instrui armeon da kuracistoj. Sed ja ŝtata medicino, tia, kiel la nia, ne povas teni sin nur sur elektitoj, sur geniuloj, sur granduloj. Ducent milionoj da loĝantaro ne ĉirkaŭpreneblas per solaj Pirogov-oj, ĉu vere?

En tiu tempo al ili alkroĉiĝis huligano. Tio estis huligano de milita tempo, verŝajne liberigita de militservo, ĉar li alkroĉiĝis nemalproksime de policisto.

Al li tuj ekplaĉis Luba en griza orenburga kaptuko, ruĝvanga, kun brilantaj okuloj. Ili renkontiĝis sur stratkruciĝo sub lanterno, kaj la huligano diris per sata voĉo:

— Ba-ba-ba, mia karulino! Kiom da tempo ni ne intervidiĝis!

Vagarŝako haltis. Lia vizaĝo estis afabla, li vere pensis, ke Luba renkontis konaton. Sed la huligano forte odoris je vodko.

— Vi al mi ne fidelas, — diris la huligano. — Ne fidelas, mia ora.

Luba iris preter li, puŝinte lin per la ŝultro, kaj tiris en mallumon de interstrateto Vagarŝakon. Sed la ebriulo en mallonga peltmantelo kaj kalpako ekpaŝis post ili, knarante per la plandumoj sur la trafrostigita neĝo.

— Karulino, — vokis li, — knabino!

Kaj aldonis maldecan vorton.

Tiam Vagarŝako turniĝis kaj batis lin nesperte, deflanke, sed, probable, dolore, al la vizaĝo. La huligano estis malpli alta, sed nekompareble pli forta, kun grandegaj ŝultroj, virbova kolo, kun malhela, variolmarkita, krudfera vizaĝo. Iomete fleksinte en la kubuto la mallongan brakon, li batis Vagarŝakon de malsupre supren, en la mentonon, kaj tiam Luba, eksplodema laŭ sia naturo, momente furioziĝis. Ne komprenante, kion ŝi faras, ŝi komencis marteli la mallongkolan sentaŭgulon per sia teketo al la sata vizaĝo, per la feraj anguletoj — dekstre kaj maldekstre — kun tia freneza forto, ke la teketo disfalis, kaj la ebriulo, sangokovrita, nenion vidante, paŝis for de la trotuaro, stumblis kaj falegis per la tuta maso sur breĉetitajn betonajn tubojn kaj ekrampis sur ili, penante ekstari, sed glitante sur glacia krusto. Kaj Luba, saltinte sur la tubojn kaj plu nenion konsciante, sed nur plorante pro furiozo, piedbatadis la huliganon per la pintoj de la ŝuoj, piedbatadis, penante bati pli dolore, pli malmole, ĝis kiam ŝin kaptis je la ŝultroj same sangokovrita Vagarŝako.

— Sufiĉas al li, Luba, — diris li, ŝmacante per la nazo, — ne necesas pli...

Kaj, por ŝia teruro, li kliniĝis super la huligano en la eterna pozo de kuracisto super suferanto.

— Voku, mi petas, ambulancon, — ĝentile ordonis Vagarŝako, tenante en la mano la manradikon de la «suferinto». — Li nemalmulte ricevis.

— Ĉu al li — ambulancon?

— Jes, kaj senprokraste!

— Neniam, — plorante diris Luba. — Li mortaĉu! Kion ni faris al li?

— Vi agos, kiel mi diris, — prononcis Vagarŝako seke, kaj Luba subite komprenis, ke ŝi nun ĉiam agos, kiel li diros. — Ĉu vi aŭdas?

— Mi aŭdas! — obeeme respondis ŝi.

Kiam ŝi revenis, ili ree estis interbatantaj. Pli ĝuste, tiu en la kalpako estis batanta Vagarŝakon, kiu nur grakadis kaj forbaradis sin disde la fiulo per la longaj brakoj. Kaj denove Luba enmiksiĝis, kaj la policisto ekfajfis elmalproksime per trafrostiĝinta fajfilo, sed nun Luba-n jam neniu povis haltigi, eĉ la policisto.

— Jen kia knabino, — diris tiu, kiam sukcesis finfine pacigi la ebriulon, — jen batala amikino. Kun tia neniu amindumanto pereos.

— Fiaĵoj ĉe vi okazas, huliganeco, — diris Luba, anhelante.

La policisto ofendiĝis.

— Ĉe ni, interalie, huliganoj estas ekskluzive alveturintaj, — diris li kolere, — ĉe ni propraj huliganoj kaj propra huliganeco estas plene venkitaj. Kaj pri alveturinto tiuj responsu, kiuj lin edukis, paraziton...

Li ankoraŭ longe grumbladis, kaj Vagarŝako ĝentile aŭskultis. El lia nazo plu iris sango.

— Kun ambulanco ĉe ni estas malfacilaĵoj, — iom poste diris la policisto, — la benzina kvoto tro malhelpas.

La ebria huligano denove rekonsciiĝis kaj ree komencis blasfemi.

— Nu, ni iru! — ordonis Luba per tiu voĉo, per kiu edzinoj komandas siajn ebrietajn edzojn. — Ni iru do, vi ja ankoraŭ malvarmumos.

— Necesas atendi ambulancon, — respondis li firme.

Kaj ree Luba kun ĝojo pensis per tiuj vortoj, kiuj iam ŝajnis al ŝi sentimentalaj kaj trodolĉaj: «Kiel vi diras! — pensis ŝi. — Kiel vi diras. Ĉiam — kiel vi diras!»

Li loĝis tre malproksime — en la Novforĝeja antaŭurbo kaj, kiam ili finfine ĝisiris, li miris:

— Kiel strange estas, ke vi min akompanas, sed ne mi vin, ja tiel oni ne faras. Ĉu vere?

En li estis io iomete eksmoda: ekzemple tiu ceremonia ĝentileco, nekutima en la kurso, aŭ sterila pureco en la ĉambreto trans la forno, kie li loĝis, — ĉio, ĝis portreto de kolera fisorĉistino, pendanta super lama seĝo, odoris je io malkutima por Luba, je nova, nesimila al ĉio, al kio ŝi adaptiĝis dum la milito. Kaj la maljuna mastrino kun grizhara nodo sur la nuko, eklamentinta, kiam li diris al ŝi, ke ili interbatiĝis, kaj ŝiaj nepoj, nudpiedaj kaj ruĝaj post lavado en kuvo, kaj «samovaro da teo», kiun la maljunulino, laŭ ŝia esprimo, «ekscitis» por la gastino, — ĉio estis neordinara, nesimila al tiu vivo, per kiu vivis la evakuitaj studentoj, ĉio estis fundamenta kaj «deca», kiel juĝis mense Luba.

— Kiu estas tio? — demandis ŝi pri la fisorĉistino.

— Mia onklino, — diris ŝi. — Pli ĝuste, adopta patrino. Ŝi estas kirurgo, mi al vi diris pri ŝi.

Sperte kaj bele li infuzis teon, tranĉis aristoplenan, malsekan panon, malkovris ladvazon da kondensita lakto.

— La lakton sendis ŝi, — diris Vagarŝako. — Ŝi sendadas tutan sian porcion. Iutempe estis pli facile, aperis ĉe ili tie kuracisto, ili lin nutradis — iu Ustimenko. Kaj poste li estis transpostenigita, kaj ĉio denove estis ĵetita al mi...

— Ĉu Ustimenko? — miris Luba. — Kiel strange. Mia fratino servis kun li. Kaj partizanis kun li — en encirkligo.

— Ĉu same Gabaj?

— Ne, Veresova. Ĉe ni estas sama patrino, sed malsamaj patroj... Kaj ĉu viaj gepatroj estas vivaj?

— Miaj gepatroj pereis, — respondis Sainjan. — Ĉu vi ŝatas fortan teon aŭ malfortan? Aĥ jes, mi ja havas ovan pulvoron, ni tuj faros ovaĵon...

— Ĉu estas vero, ke vi estis kuracisto jam post la tria lernojaro?

— Vero, — ridetinte, respondis li. — Tiujn koŝmarojn mi sonĝas ĝis nun.

— Kial koŝmarojn?

Apoginte la mentonon per la polmoj, ŝi aŭskultis lin ĝis profunda nokto. Kaj li plu ridetadis, rigardante preter ŝi, ĉu mirante pri tiu periodo de sia vivo, ĉu riproĉante sin pro memcerteco kaj aroganteco. Tio estis rakonto de tute plenaĝa junulo, maljuna knabo, dudektrijara saĝulo.

— Mi nenion komprenas! Kiel do tio povis okazi? — demandis ŝi.

— La ĉefkuracisto, la ĉefkirurgo, la ĉefterapeŭto kaj la kaso de la malsanulejo subite forveturis, — diris Vagarŝako kaj ridinde montris per la fingroj sur la tablo, kiel fuĝis la tri ĉefoj. — Kaj la fricojn niaj trupoj ne enlasis en la urbon. Do ni — sep tiaj huliganoj, kiel mi, — restis por la tuta malsanulejo. Kaj vunditojn oni alportas. Bomboj falas. Ni estas en kiteloj. Ni estas doktoroj. Ke ni estas nur huliganoj — neniu scias, kaj ni al neniu diras. Ni faras seriozajn vizaĝojn kaj komandas. Kaj maljunaj flegistinoj nur krucosignas: kio do estos? Mi, certe, nenion timis, kun ranoj mi laboris, kun bestoj same, sed tamen kiam oni alportis homon en ŝoka stato...

— Nu?

— La homo mortis, — malmilde diris Sainjan kaj ekde tiu momento ĉesis rideti. — Tiu homo mortis, sed tiuj, kiuj evakuiĝis, estas vivaj. Tamen, la detalojn poste. Kaj plue la aferoj iris pli bone. Ni malkovradis malkovritajn Amerikojn, tre multe estis da tiuj Amerikoj, mi estis la ĉefa operacianto, kaj kiam ni trovis profesoron, li al ni rakontis, ke ĉiuj ĉi Amerikoj estis malkovritaj ne pli malfrue ol en la lasta kvarono de la pasinta jarcento. Tamen, tio nin ne senkuraĝigis. Ni operaciadis, kaj kuracadis, kaj, certe, legadis. Kaj ĉe ni estis unu flegistino, en sia pasinteco opera kantistino. Ŝi bone, kun esprimo voĉlegadis. Voĉlegadis en la operaciejo, kaj ni laboradis. Ni redemandadis: «Kiel, kiel, Olga Nikolajevna?» — kaj operaciadis tiel, kiel tie estis dirite. Kaj legadis nokte. Kaj manĝadis vulpojn.

— Kiujn manĝadis?

— Vulpojn. La edzo de nia Olga Nikolajevna estis direktoro de mastrumaĵo, en kiu estis bredataj arĝentaj vulpoj. La felojn de la vulpoj li fordonadis laŭ la ordo, kaj ni manĝadis la viandon. Kaj tenis nin sur la piedoj. Malsanulojn kaj vunditojn ni ne riskis manĝigi per vulpoj — pri ili ĉie estis skribite: «Viando de vulpoj estas nemanĝebla». Certe, ĝi estis nemanĝebla, sed ni laboris dum dudek horoj en diurno seninterrompe. Kaj nemalbone laboris...

— Do, vi estas jam vera kirurgo? — demandis Luba.

— En tiu senco, en kiu simio povas esti kirurgo, — diris Vagarŝako. — En tiu senco — jes.

— Sed kial vi ĉesis labori?

— Mi ne ĉesis, — severe respondis Vagarŝako. — Kiam tiu triopo revenis, kaj ili revenis, ĉar la fronto estis deĵetita, — ili diris, ĉu vi scias kion?

— Ne. Mi ne scias, — timigite diris Luba. — Ĉu ion tre malbonan?

— Ili diris, ke ni restis, por ĝisatendi la germanojn. Kaj ke ĉiujn restintojn instruis resti Vagarŝako Sainjan, kio ĉe lia biografio estas tute komprenebla. Tiam al mi venus fino, se ne onklino Aŝĥen.

— Kaj tiuj fiuloj?

— Ĉu vi scias, estas malnova proverbo pri frambo, — diris Vagarŝako. — Se iu iras en arbaron por preni frambon, perdinte la tempon, por li estas unu eliro: kiun li renkontis kun plena korbo, de tiu li deŝutu...

Estis malfrue, kaj la maljunulino kun la nodo sur la nuko, lamentante pri neeldirebla beleco de Luba, kuŝigis ŝin dormi kun la ĵus lavitaj nepoj sur la fornon. Du el ili tuj ŝovis al ŝi siajn nazojn, kiel katidoj, kaj Luba, ekdormante, pensis: «Nur vi! Vi sola sur la tero! Vi kun via demandanta rigardo, kun tio, kiel vi ne scipovas batali kaj batalas! Vi — kun viaj orecaj pupiloj, frostotremanta, ankoraŭ tute knabo. Ho dio, kie tio estis dirita: „Vera viro estas plenaĝa knabo!“ Vi, nur vi!»

La ĵus lavitaj nepoj, satmanĝinte pizan kaĉon kaj ian misteran lokan manĝaĵon de milita tempo sub nomo «jenjutina», ĝuste kiel avertis la maljunulino, tre bruis en dormo, kaj Luba tra malprofunda dormo ĉiam pensadis kaj pensadis siajn tute novajn pensojn kaj ĝis la mateno komprenis, ke ŝi amas en la unua fojo dum la vivo. «Kaj en la lasta, — firme decidis ŝi. — Li al mi sufiĉos por la tuta vivo. Nur li havu neniun. Tamen, se eĉ li havas — mi deprenos. Kaj se ne deprenos — mortos. Mi sen li vivi ne povas, kaj ankaŭ li sen mi pereos».

La nepoj jam degrimpis de la forno. «Ho, eliris al laboro!» — diris al ili la avino, kiam ili ekfrapis per kuleroj, plendante, ke la piza kaĉo bruliĝis. Vagarŝako estis brue lavanta sin ĉe la lavabo — Luba plu kuŝis. Nun al ŝi estis terure, ke ŝi ĉion elpensis, ke neniam li donos al ŝi ajnan atenton, ke la vivo sen li ne estas vivo.

Ĉu ŝi povis tiam supozi, ke la vivo tiel iros?

Ĉu ŝi povis imagi al si, ke ŝi telefonos al Erevano kaj ploros nur tial, ke li ne estas hejme?

Kaj la ĵaluzon de la fisorĉistino!

Nu, per kio ŝi kulpas, ke Oganjan malamas ŝian vicfratinon. Eĉ familinomoj iliaj estas malsamaj — Gabaj kaj Veresova. Aĥ, ĉu eblas ĉion klarigi!


Aĉetinte pirogeton en komerca vendejo, ŝi ekiris al la busa haltejo. Samvojan aŭtomobilon ne eblis ĝisatendi, kaj la buson tutcerte renkontos Raĥimo, kaj ĉio komenciĝos ree. Kaj poste oni ŝin, certe, malestimos pro tio, ke ŝi forlasis sian postenon. Estas interese, ĉu tiuj, kiuj devas estri, kiel kamarado Karavajev, povas almenaŭ imagi al si, kiele estas en tiaj abomenaj peripetioj plenumi sian honoran devon. Oni ordinare skribas, ke Ikso ektimis tion, ke necesas iradi en botoj, aŭ «sopiris» pri teatroj. Nu, kaj sopiris! Ankaŭ sopiri ne estas peko: ĉu bonas teatroj, pri kiuj oni ne povas sopiri, sed la afero ja estas ne en tio. Se pro botoj — juĝu plensevere, sed se pro Raĥimoj — defendu! Ne, kamarado Karavajev kaj kamarado Romanjuk simple ŝajnigos, ke nenia Raĥimo ekzistas entute.

Kaj li, certe, atendis ŝin!

En pitoreska pozo li sidas sur ŝtono, la ĉevalo paŝtiĝas, ronketas. Kaj la malproksima maro bruas, kaj la ora luno lumas — tiel li kutime esprimadis.

— Bonan tagon! — prononcis li, alirante al ŝi kaj jam elmalproksime riverencante — por tio li fleksadis sin en la zono. — Bonan tagon, kara.

— Bonan tagon, — respondis ŝi kun malamo.

— Kia vespero estas mirinda, kia senbrueco fluas...

Ŝi silentis, enviante al tiuj, kiuj veturis pluen en la kaduka buso.

La manon ŝi ne etendis. Ŝi sentis naŭzon, kiam li kisadis ŝian manon.

— Mi telefonis el la sovĥozo, — diris li. — Kamarado Romanjuk al mi klarigis, ke vi jam foriris de li...

— Kaj ĉu li al vi ne klarigis, por kio mi al li veturis?

Ĥamradov silentis. La luna lumo estis hele kaj senkompate prilumanta lian nejunan, ostecan, funebran vizaĝon.

— Ne, — diris li, — klarigoj ne estis. Sed mi... divenas.

— Des pli bone. Mi vin avertis!

Kaj tiam ŝin trafis histeria atako, ŝi ne eltenis. Ŝia gorĝo dolĉe kaj sufoke spasmis, ŝi ekfrapis per la piedoj kaj komencis krii tiel laŭte kaj ne simile al si, kiel kriis neniam en sia vivo. Ŝi kriis pri tio, ke li tuj foriraĉu, ke li lasu ŝin en kvieto, ke li venenis ŝian vivon, elturmentis, faris histeriulino. Ŝin skuis tremo, larmoj fluis sur la vizaĝo, ŝi estis komprenanta, ke ŝi havas abomenan histerian atakon, ŝi sentis honton kaj abomenon, sed ŝi ne povis silentigi sin.

— Mi vin malamas! — kriis ŝi. — Vi estas al mi abomena, mi amas alian homon, kaj en vi eĉ fiero ne ekzistas, nu kial, kial vi al mi alkroĉiĝis, por kio? Foriru, lasu min, foriraĉu, vi ja estas maljunulo, rigardu al vi, trovu al vi maljunulinon kaj edziĝu al ŝi. Vi ne donas al mi vivi, ĉu vi komprenas — vivi, mi devas labori, pensi, ripozi, vi venenis, aĉigis mian laboron, mi malamas pro vi eĉ tiun ĉi maron...

— Lubanjo! — kun dolĉa ĝemo diris li. — Lubanjo, mia trezoro, ne indas tiel, Lubanjo!

Ŝi turniĝis kaj, plorante, ekkuris for de li laŭ ŝtona, brilanta en la luna lumo vojeto. Kaj li kuris post ŝi, forgesinte sian pitoreskan ĉevalon, bela, kvankam grizhara homo, freneziĝinta pro amo, — tiel al li, verŝajne, ĉio ĉi imagiĝis.

— Neniam! — returniĝinte, kriis ŝi. — Ĉu vi aŭdas? Neniam iru post mi. Neniam venu al mi. Mi batos vin, se vi aliros.

Li rigidiĝis sur la loko.

Sed morgaŭ ja li venos?

Ĝuste en tiu ĉi momento apud maljuna poplo ŝi decidis ĉion ĝis la fino. Saluton, kamarado Karavajev kaj kamarado Romanjuk. Ardan saluton! Kio ajn estu, ŝi forveturos. Eĉ salajron ne atendos...

En sia ĉambro ŝi bruligis kerosenan lampon kun krevinta vitro, fermis la pordon per hoko, trinkis abomenan varman akvon. Ŝin plu skuadis tremo. Necesis kolekti la aĵojn, paki en valizon, fari ĉion tion, kion ŝi antaŭlonge pripensis kaj kio ŝajnis tiel simpla. Sed nun tio subite evidentiĝis tute ne simpla, tute ne facila.

Luba gutis en tason valerianon, kvindek gutojn, eltrinkis, iom sidis kviete, kunmetinte la manojn sur la genuoj. Poste ŝi ekdormis sur la seĝo apud la fulganta lampo. Kaj nur je la dua horo de nokto ŝi komencis paki la aĵojn — pli baldaŭ, nu, jam ne plu eblas prokrasti!

### Ho, Barbara, Barbara!

Finfine la gastoj disiris. La lastaj foriris Losoj — la prezidanto de la plenumkomitato, homo de malsaneca kaj ĉiam laca aspekto, kaj Salov, estranta en la urbo provizadon, — viro dikamalalta, rozkolora, sata kaj agrabla por unuj en tute sama grado, kiom neeltenebla por aliaj. Tamen, li asertadis, ke alie en lia tereno ne eblas tralabori eĉ tagon.

Losoj iam konis Aglaja-n Petrovna-n kaj nelaŭte diris pri tio al la admiralo. Rodiono Metodjeviĉ rapide ĵetis rigardon al la pala vizaĝo kun kalvaĵoj, suspiris kaj nenion respondis.

— La spuroj ne troveblas, mi timas, — plendis Losoj. — La organizaĵo estis de la faŝistoj plene neniigita. Klaraj informoj mankas nur pri unu homo — Platono Zemskov, ĝibulo, — ĉu vi ne aŭdis?

— Ne aŭdis! — elhakante ie interne de si, kvazaŭ sur ŝtono, tiun nomon, respondis Stepanov. — Ja mi ne estis informita pri ŝiaj partizanaj aferoj. Nu, kaj kio pri tiu Platono, ĉu vi esperas, ke li estas viva?

— Mi pri nenio esperas, — skuinte la mallarĝajn ŝultrojn, diris Losoj. — Li estis homo fizike malforta kaj, certe, nenian faŝistan reprezalion super si postvivus. Sed tamen — ĉio okazas en la mondo, eble, li ne trafis en iliajn manegojn, sed ŝanĝis loĝlokon?

Duope ili staris sur la perono. Salov fajfetadis apud la barilpordo, atendis samvojulon. La pluvo finiĝis, la ĉielo puriĝis, heliĝis, tuj estis leviĝonta la luno. Stepanov iomete akompanis Losoj-on, petis venadi. En la voĉo de tiu homo ŝajnis al li io fundamenta, fidinda, ne vantema. En la sekva fojo eblos, verŝajne, pli detale rememori pri Aglaja Petrovna. Kaj dume li sola ankoraŭ dum duonhoro vagis apud la nova domo, rememorante la vojon el ĉi tie al la strato Bela, al la Rivera, al la eksa Ĉefpreĝeja placo, kie li iradis en la antaŭlonge pasintaj tempoj kun Aglaja kaj kie li aŭskultadis ŝian afablan, karan voĉon.

Leviĝis la luno, li ekfumis, forte enspiris la fumon, iom staris senmove, fiksaŭskultis — kion? Ĉu li esperis aŭdi la voĉon de Aglaja?

Poste, entirinte la kapon en la ŝultrojn, li kvazaŭ fuĝis de si mem — frapfermis la barilpordon, dense fermis la pordon.

En la domo oni ankoraŭ ne dormis: Paŭla kun Iraida estis purigantaj post la gastoj, la avo, kutima al hejmaj laboroj, sed iomete drinkinta, iradis zigzage, portadis vazaron, taksadis laŭte hodiaŭajn malriĉigajn elspezojn.

— Ansero magra en bazaro — ĝis tricent rubloj, — estis diranta la avo. — Kaj hepato? Da hepato estis prenite ne malpli ol tri kilogramoj...

La avo parolis kiel mallaŭtigita laŭtparolilo, — lin neniu aŭskultis. Eŭgeno, akompaninte Vera-n Nikolajevna-n, alivestis sin en striitan, okulŝiran per siaj eŭropaj koloroj piĵamon kaj per speciala mastiko estis treege koncentrite forfrotanta makuletojn sur la lako de la tableto por manlaboro, grumblante dum tio, ke neniu alia, sed nome la impertinentulo Salov, estingadis cigaredstumpojn — tian li havas abomenan kutimon...

La admiralo verŝis por si glason da fruktakvo, eksidis sur la sofon, demandis de Eŭgeno, de kie estas tuta tiu meblaro, kurtenoj, tablotukoj...

— Presita vorto, paĉjo, helpas, — energie enfrotante la mastikon en la lignon, vigle respondis Eŭgeno Rodionoviĉ. — Mi nun iĝis medicina verkisto, en direkto de popularigado de la scienco...

— Ĉu vi proprajn laboraĵojn havas?

— Mi popularigas, — ĵetinte rapidan rigardon al la admiralo, diris Eŭgeno. — Tradukas, se tiel diri, en la simplan lingvaĵon kelkajn malsimplajn por larĝaj popolamasoj aferojn. Ekzemple, ekzistas tia profesoro, ni supozu, R. Li dum multaj jaroj okupiĝas pri frostvundoj kaj brulvundoj. Mi ne neas — li estas elstara kapo! Sed ni, en la regiono, en Unĉansko mem, bezonas broŝureton, vidu, popularan, kompreneblan, kiel kaj per kio kuraci brulvundojn kaj frostvundojn, — vi mem memoras, ni en tiu tereno neniam postiĝis. Do, mi eldonis laŭ materialoj de la profesoro, ni supozu, R., kion en la antaŭparolo mi notis kun danko, referencinte, certe, al liaj laboraĵoj. Mi verkis kaj eldonis libreton — ĝi estos al vi donacita kun subskribo kaj surskribo, — libreton kun bildoj «Kiel kuraci brulvundojn kaj frostvundojn».

— Kaj ĉu tio senpune sukcesis? — kun glitinta subrido demandis la admiralo.

— Kion vi per tio volas diri?

— Ĉu ne batis al vi la muzelon tiu profesoro R.?

— Pro kio do? Ja mi nur lin popularigas. Male, mi al li libreton mian sendis kun danka surskribo en la nomo de unĉanskaj frost- kaj brulvunditoj...

— Lerta! — diris la admiralo. — Lerta vi estas, Eŭgeneto. Kaj ĉu li mem al vi respondis?

— Dume ne! — rapide diris Eŭgeo Rodionoviĉ. — Sed aliaj respondadas. Mi jen pri produktado de vitaminoj per hejmaj rimedoj faris libreton, en tio al mi multe helpis Iraida — tio ja estas la temo de ŝia disertaĵo, ŝi tutan literaturon konas. Eldonis mi ankaŭ libreton «Gardu la koron», plue pri kelkaj infektaj malsanoj...

— Do, ankaŭ pri la koro vi komprenas? — interesiĝis la admiralo. — Fortas vi, tamen! Kaj ĉu stilon vi havas?

— Ja neniu mallaŭdas, — ĉesinte defroti la tableton kaj preninte el vazo bombonon, diris Eŭgeĉjo. — Post la milito la homoj, nature, okupiĝis pri la propra sano. Kaj multaj eĉ ne scias, ke de ili mem dependas preskaŭ ĉio, ke ili mem estas forĝistoj de sia farto...

— Tion vi pri gimnastiko, ĉu? — preskaŭ kunsente interesiĝis Rodiono Metodjeviĉ. — Por ke oni ne fumu? Grasa manĝaĵo — ĉu tiel? Ekzemploj de longvivantaj maljunuloj?

Li leviĝis, malbutonis sur la gorĝo sub la kravato la ĉemizon, malbutonis la butonojn de la uniformo. La malnova, obtuza malamo al Eŭgeĉjo ekdoloris en la brusto, sed tiu nenion rimarkis, lia buŝo estis ŝtopita per la grandega ĉokolada bombono, kiun li penis moligi tuj, sed iel malsukcese — la bombono donis gluecan ŝaŭmon kaj makulis la piĵamon. Per la sama vato, per kiu li estis viŝanta la mastikon, Eŭgeno Rodionoviĉ klopodeme ordigis la roverson, aliris al la patro, brakumis lin je la talio kaj per voĉo, ankoraŭ ĉokolada, prononcis:

— Ne gravas, paĉjo! Ĉio estos bona. Mi komprenas, al vi estas malfacile — milito, perdoj, malfeliĉo, persona malfeliĉo. Sed ie estas dirite, ĉe iu verkisto: «Ni ripozos», ĉu? Vi ripozos, paĉjo, ĉio ordiĝos, ĉio estos o kej. Ĉu vi deziras, ni tuj konjakon drinkos? Vi ja nenion hodiaŭ drinkis, mi rimarkis...

— Ni drinku! — diris la admiralo. Li iom hontis pro la paroksismo de malamo al Eŭgeĉjo.

«Eŭgeno estas tia — kaj nenien de tio eblas fuĝi, — pensis Rodiono Metodjeviĉ. — Kalviĝas jam la homo, kaj forte kalviĝas, nun jam ne eblas reeduki. Kaj infanojn li ŝajne ne manĝas».

Ĉio eksilentis en la domo, la juna Stepanov estingis la superan lumon, la luno priverŝis la vitrojn, lumis la malalta starlampo, sur la tableto staris glasetoj, konjako, tranĉita pomo. Eŭgeĉjo per la dikaj lipoj estis suĉanta cigaredon, malaprobe, kun amareco rakontanta al la vicpatro pri la fratino Barbara.

— Nu, kio estas tio, — estis li diranta preskaŭ plende, — nu kiel tion kompreni? Alveturis ŝi ĉi tien jam dum la milito, mi ĵus malmobiliziĝis, Iraida kun Juĉjo, nature, estis evakuitaj. Havis mi du ĉambrojn en la Rivera strato, naŭ. Kaj estis tie belegaj, paĉjo, de tia varma, profunda griza koloro kurtenoj. Novegaj — rekviziciis mi ilin, mi honeste konfesas, en la nesto de la malamiko. Mirinde komfortaj kurtenoj, glataj — riĉa, ĝenerale, aĵo kaj stila. Nu kaj Barbara venis kun du iaj amikinoj, ŝi ja sola neniam estas. Ili ekposedis la plej bonan ĉambron, altrenis tien ĉiajn branĉojn, kaj kiam mi forveturis en la regionon por semajno, mi revenas — ne plu estas la kurtenoj.

— Ĉu ili vendis? — kun intereso demandis la admiralo.

— Kial vendis? Kudris al si kaj ankaŭ al siaj amikinoj paltojn. Kaj kiam mi eksplodis kaj diris, ke tiuj kurtenoj estas miaj, ŝi ĉu vi scias kion respondis? Ŝi respondis, ke tio estas «reparacioj». Kiel tio al vi plaĉas?

Rodiono Metodjeviĉ ne respondis, lipis la konjakon, almanĝis per la pomo. Sed laŭ lia vizaĝo Eŭgeno komprenis, ke la rakonto «ne efikis» — en la admiralo estis ne pli multe da solideco, ol en lia filino. Eŭgeĉjo reĝustigis per la fingro la okulvitrojn, ofendite snufis kaj diris:

— Kaj en tiu ĉi somero ĉu vi scias kion ŝi elpensis?

— Nu, kion? — karese ridetante al siaj pensoj, demandis la admiralo.

— Ŝi siajn krurojn farbis.

— Ĉu la krurojn?

— Jes. Ja ŝtrumpoj mankis! Tiam ŝi kun la amikino — ŝi havas tian Alja-n, tio estas satano, sed ne knabino, same geologino, — do ili elpensis: trovis ie neforlaveblan germanan farbon kaj per tiu farbo pridesegnis la krurojn — malantaŭe ŝtrumpaj kudrolinioj, kaj sur la tutaj kruroj kvazaŭ tia reto. Rezultis nature, neniel distingeblas, ke la kruroj estas nudaj. Dum tuta dimanĉo ili laboris. Nu kaj poste, kiam aperis normalaj ŝtrumpoj, ne eblis forlavi. Mi, certe, estas la lasta homo, sed ĉu vi kredas, paĉjo, mi dum du tagoj per telefono en Moskvo eksciadis, kio estas tiu farbo kaj kia kontraŭ ĝi, se eblas tiel diri, estas kontraŭveneno. Kaj kiam tiuj frenezulinoj ŝmiris siajn krurojn per la «kontraŭveneno», tiam levis ŝrikon! Ja estas dolore!

— Ho, Barbara, Barbara, — mallaŭte ridante kaj plenigante la glasetojn per la konjako, diris Rodiono Metodjeviĉ. — Ni drinku je ŝi. Ne ekzistas tiaj, kiel ŝi, nenie ekzistas, ŝi estas sola tia...

— Kaj dankon al dio, — grumblis Eŭgeno.

Poste li demandis, kial ŝi tamen tiel fulmorapide forveturis? Ĉu vere timis kun Vladimiro renkontiĝi? Ja ĉio ĉi forpasis por ĉiam, kial do por si kompliki la vivon?

La admiralo kapjesis, paroli pri Barbara kaj Ustimenko li ne povis.

— Kaj Kozirev ŝia — tiu ĉi eksa kolonelo — alveturis foje ĉi tien, — kliniĝinte al la admiralo, sciigis Eŭgeĉjo. — Alveturis, ĝuste. Kiel li paradis; necesas diri, li estas bela, solida viro. Antaŭ ŝi li iradis kvazaŭ sur duonfleksitaj kruroj. Li estas ĉefenergiisto nun ie, ordenajn rubandojn havas pli, ol vi. Laŭreato, en la hotelo ĉi tie luis apartamenton — loĝejon el tri ĉambroj. Speciala aŭtomobilo lin priservis. Dum ses tagoj li atendis ŝin el ekspedicio, kaj en la sepa ŝi alveturis, ili sidis en la bulvardo sur benko dum horo — kaj li forveturis. Senrezulte. Li venis por adiaŭi — la vizaĝo, vidu, estis nigra. Kvazaŭ li brulvundiĝis. Ankoraŭ longe Iraida kun Juĉjo lian ĉokoladon manĝadis. Mallonge dirante, paĉjo, estas rompita la Banja persona vivo, mi tiel pensas...

Rodiono Metodjeviĉ ne respondis.

En sia ĉambro li, lavinte sin kaj surmetinte pantoflojn, faris tion, kion li faradis dum ĉiuj ĉi jaroj ĉiuvespere. Ŝlosinte sin, li elprenis el la trivita paperujo ĉiujn tiujn naŭ leterojn, kiuj konserviĝis de Aglaja dum la milito, surmetis la okulvitrojn kaj malrapide komencis legi tion, kion li jam sciis parkere kaj kio ŝajnis al li ŝi — viva kaj parolanta kun li. Traleginte ĉiujn naŭ leterojn, li plej diligente ilin kunmetis kaj ree kaŝis en la paperujon, malvestis sin, kuŝiĝis, suspiris kaj prepariĝis al longa, kutima sendormeco, kontraŭ kiu jam ne plu helpadis ajnaj pulvoroj, miksturoj kaj tablojdoj.

## Ĉapitro dua

### Aperis Ŝtub

La hormontrilo estis proksimiĝanta al dek unu, kaj la estro de la Departemento de Ministerio de Ŝtata Sekureco de la Unĉanska regiono Aŭgusto Janoviĉ Ŝtub jam intencis iri hejmen kaj eĉ surmetis raglanon kaj estingis la lustron, kiam subite sur la tablo ekblinkis lampeto, sciiganta, ke oni vokas lin al telefono.

— Ŝtub aŭskultas, — diris la kolonelo.

— Saluton, Aŭgusto Janoviĉ, — aŭdis li firman kaj sendependan virinan voĉon. — Mi iam kune kun vi laboris en la «Unĉanska laboristo» — mi estas Vanjo Ladiĵnikova, ĉu vi ne memoras tian?

— Mi memoras, — tuj gajiĝinte, respondis Ŝtub. — Sed vi estis ne Vanjo Ladiĵnikova, sed Vanjo Zolotaja, la Ora, ĉu mi pravas?

— Kaj nun mi estas grizhara, ne plu rufa, — diris Ladiĵnikova. — Sed ĉio ĉi estas bagateloj. Ĉu vi povas akcepti min pro tre urĝa afero?

— Ĉu nun?

— Mia trajno foriras post du horoj.

Ŝtub silentis iom. Li jam telefonis al la edzino Zosja, ke li veturas kaj deziras manĝi, sed rifuzi estis ĝene.

— Se ne eblas, do ne eblas, — ekaŭdis Ŝtub la moke koleran voĉon. — Al mi antaŭnelonge unu mia lerneja kamarado tra sia sekretariino bonvolis transdoni, ke ministroj lernejajn kamaradojn ne havas. Ni kutimiĝis!

— Bone, venu! — diris Ŝtub. — Ĉu al vi paspermeson fari por familinomo Ladiĵnikova?

Surmetinte la parolilon, li infuzis teon kaj elprenis el la tabla tirkesto paketon da keksoj. En lia grandega, malalta kabineto estis varme pro kahela forno, kiu estis okupanta trionon de la ĉambro, sed Ŝtub tamen sentis froston, en humidaj vesperoj kaj en aŭtunaj noktoj lin turmentadis militaj, malbone kuracitaj vundoj kaj akirita dum la milito, en marĉoj, reŭmatismo. Ankaŭ hodiaŭ estis tia vespero, ĝi tute tordis Ŝtub-on, sed li iris en la medicinejon, tie oni faris al li «injekteton», kaj nun ŝajne iĝis pli facile.

Vanjo vere tre ŝanĝiĝis: tio estis nun maljuna virino, kaj, verŝajne, nur laŭ brilo de la okuloj eblis diveni en ŝi tiun Vanjon Zolotaja-n, kiu iam turnadis la kapojn al ĉiuj en la redakcio kaj al kiu eĉ la fera «vojaĝa korespondanto», kaj poste la redaktoro Ŝtub estis iomete enamiĝinta, sed ĝuste nur iomete, en la grado por razi sin ĉiutage kaj peni esti pli sprita, ol vi estas efektive, peni skribi tiel, ke Zolotaja laŭdu, peni elteni premon de kontestantoj por konduki ĝis la fino vican justan gazetan atakon.

— Jen kia vi iĝis, — diris al li Vanjo, kiam li demetis de ŝi la drapan palton kaj lumigis la lustron, — jen kia!

— Kaj kia?

— Tute hargriza. Kaj kiom da ordenoj, — aldonis ŝi, pririgardante la ordenajn rubandojn sur lia larĝa brusto. — Ho dio, Aŭgusto, mi tiom eĉ ne vidis...

— Ja ĉesu mensogi, «ne vidis», — duonridis li responde. — Prefere eksidu kaj trinku teon, la vetero ja estas humida... Ĉu por vi fortan? Por kio vi venis en nian regionon?

Preninte en la polmojn la glason, Vanjo klarigis, ke ŝi alveturas ĉi tien jam duan fojon al la tombo de la filo, en la jaroj de la okupacio ŝi ĉi tie sepultis sian Eŭgeĉjon, kiu mortis pro sarkomo de la ŝultro.

— Ĉu Peĉjo via estas viva? — demandis Ŝtub.

— Peĉjo pereis ĉe Varsovio, — diris Vanjo. — Tial mi nun estas tute sola en la mondo. Sed vi ne pensu, Aŭgusto, mi venis ne kun plendoj pri mia vidvina sorto, mi venis pro afero. Hodiaŭ ĉi tie unu instruistino, maljunulino, iu Okajomova Tatjana Jefimovna, rakontis al mi, ke ĉi tie, en Unĉansko, la forpasinta doktoro Postnikov estas opiniata perfidulo kaj fiulo, sed tio estas tute ne tiel...

— Do kiel ne tiel?

— Vi nur por mi, Aŭgusto, ne faru nepenetreblan vizaĝon, — subridinte, prononcis Vanjo. — Mi en okupacio estis kaj ĉion vidis, mi ne estas timema. Tial almenaŭ vi min bonvolu ne timigi. Postnikov estas heroo kaj lian memoron necesas purigi de ĉia fiaĵo kaj kalumnio.

— Per kio do li estas heroo kaj de kie nome vi scias, ke li estas heroo? — sekete, sed kun rapida kaj varmega brilo en la okuloj demandis Ŝtub. — Vi, mi petas, ĉion detale klarigu.

— Mi klarigos! — kvazaŭ eĉ kun ioma minaco en la voĉo diris Zolotaja. — Tamen mi timas, ke senrezulte. Ne konvenas tio al via kompanio. Vi se iun ien klasigis, tiel tio ĝis la morto estu, kaj eĉ post la morto restu. Ĉu vere?

Ŝtub konsilis:

— Prefere ne ĝeneraligu, Vanjo!

— Alie vi min enprizonigos? — subridis ŝi.

Li kun malgajo ekrigardis al ŝi, sed ne respondis.

— Do, jen, — facile tuspuriginte la gorĝon, komencis Zolotaja. — Eble, vi registru tion en formo de protokolo aŭ kiel tio ĉe vi nomiĝas? Probable, vi, Aŭgusto Janoviĉ, bezonas dokumenton kun subskribo...

Li nege balancis la kapon, demetis kaj viŝis la okulvitrojn kun dikaj lensoj, ekfumis cigaredon. Vanjo same ekfumis. Kaj kvindekan, minimume, fojon aŭdis Ŝtub la historion de la monstra ago de la faŝistoj, nomata «Nokto kaj nebulo XXI». Sed nun ĉio estis alie, tiom alie, ke Aŭgusto Janoviĉ metis antaŭ si sur la vitron paperan folion kaj enskribis kelkajn frazojn mallongigite, preskaŭ per formuloj, kompreneblaj nur al li mem.

— Kiom da jaroj aĝis tiam via knabo? — interrompis li subite Vanjon.

— Ĉu Eŭgeĉjo? Dek unu.

— Ĉu li estis ne el fantaziuloj? Vi nur ne ofendiĝu, Vanjo, ekzistas knaboj-elpensuloj, tio estas bonega speco, sed en tiu ĉi okazo mi bezonas precizecon.

— Ne, — per malgrandaj glutoj trinketante teon, respondis Vanjo, — ŝi neniam elpensadis. Kaj ĉu eblas elpensi tiaĵon?

— Ĉu Eŭgeĉjo la sola saviĝis?

— Kiam la faŝistoj enrompiĝis kaj Postnikov komencis pafi al ili, mia Eŭgeĉjo elsaltis sur la ŝtuparan placeton. Li vidis, ke Postnikov pafis kelkfoje, kaj ekkuris laŭ la koridoro, kiam Postnikov jam falis.

— Laŭ kiu koridoro? — demandis Ŝtub.

— Laŭ la koridoro de la dua etaĝo de la onkologia kliniko. El tie estis enirtruo en la subtegmenton, fera eskalo. Eŭgeĉjo tien glitis, li estis tre lerta knabo, eĉ malgraŭ la malsano... Sarkomo...

Vanjo por momento forturniĝis, evidente, estis dolore kaj malfacile rememori.

— Sed ili ja la domon bruligis? — demandis Ŝtub.

— Ĉu vi al mi ne kredas? — subite eksplodis Zolotaja.

— Mi al vi kredas, — trankvile respondis Ŝtub, — sed mi mem bezonas la bildon plene klarigi.

Zolotaja starigis la glason sur la tablon kaj demandis:

— Eble, vi al mi ne deziras kredi? Ja tio same gravas. Por mi tiam ekscii pri Postnikov estis ĝojo. Mi pensis, ke por vi tio estos... nu se ne feliĉo, tiam, ni supozu, pozitiva fakto. Sed vi kvazaŭ rezistas.

— Ĉu vi deziras, ke mi ekkriu «kia feliĉo»? — interesiĝis Ŝtub. — Ĉu vi de mi nepre emociojn postulas, Vanjo? Sed mi ja ĉiam estis tia — malvarma, jam en la redakcio vi min sufiĉe ofende mokadis pro tio. Tial mi kaj vi interkonsentu ankaŭ por estonteco: se mi devas ekkrii, do mi tion neniom kapablas. Sed se mi devas metode kaj precize, sen eksplodoj kaj belanimeco, sen krioj kaj patoso fari la aferon, do tion mi, ŝajne, kapablas kaj tion ne fuŝos. Ĉu vi bezonas miajn admirojn aŭ rehabiliton de la nomo de Postnikov?

Vanjo respondis, ke, certe, rehabiliton. Ŝi, verŝajne, ekhontis pri sia eksplodo, ŝi dispremis en la cindrujo la cigaredstumpon kaj demandis, ne rigardante al Ŝtub, ĉu li mem konis persone Postnikov-on.

Ŝtub respondis, ke vidis kelkfoje.

— Kaj Aglaja-n Petrovna-n Ustimenkon?

— Konis bone, — morne respondis Ŝtub.

— Kaj kion vi pri ŝi pensas? — interesiĝis Vanjo.

— Vi al mi pri la incendio ja ne respondis, — diris Ŝtub. — Estas sciate, ke la punistoj bruligis la klinikon. Kiel do saviĝis via knabo?

— Tra la subtegmento kaj laŭ la incendia ŝtuparo. Ili ja bruligis la onkologian klinikon ne tuj, ĉu vi komprenas? Dum ili komprenis pri tiu pafado de Postnikov, dum forveturigis por mortpafado la malsanulojn...

— Nu, kaj ĉirkaŭ la domo ĉu ne estis gardo? — demandis Ŝtub. — Ĉu tie ne estis starigitaj fricoj, tio estas soldatoj?

— Eble, estis, sed kiam komenciĝis la pafado, ili ekkuris al la ĉefa enirejo. Tamen, tion mi ne scias, Eŭgeĉjo pri tio, ŝajne, nenion diris.

Ŝtub silente rigardis al ŝi. La dikaj lensoj de liaj okulvitroj brilis, la okuloj ne estis videblaj.

— Ĉi tie necesas deziri kredi, — denove eksplodis Zolotaja. — Kiel vi deziras, Aŭgusto Janoviĉ, mi, certe, vin ne instruas, sed ĉio ĉi estas neebla. Ne eblas atingi tian gradon de nekredo, ke eĉ nun rilati al mi kun suspekto. Ja mi la tutan hodiaŭan tagon pasigis sur la tombo de mia knabo. Ja por li Postnikov ĝis la morto mem estis heroo, kiun li vidis. Ĉu vi komprenas, Aŭgusto Janoviĉ, vidis! Li ja al ili jam en la malsanulejo kaŝe rakontadis pri venkoj de niaj armeoj. Li al ili mensogis, jes, jes, ne miru, sed mensogis por la Soveta potenco. Kaj faris tion tiom inspire, ke Eŭgeĉjo mia hejme, ĉe mi, ne kredis, ke la aferoj tiam estis ankoraŭ tute ne bonaj. Kaj vi rigardas al mi per miaj vitroj, kaj mi sentas, ke vi deziras nur, ke mi plej baldaŭ foriru...

Aŭgusto Janoviĉ subridis kaj demetis la okulvitrojn je la branĉo.

— Ĉu tiel estas pli bone? — humile demandis li. — Ĉu por vi estas pli gaje, se mi, kiel talpo, tute nenion vidas? Anstataŭ vi estas nur sola moviĝo de la aero kaj nenio pli. Ĉu vi tion bezonas? Aĥ, Ora-Zolotaja, Vanjo, Valentena...

Tenante la okulvitrojn je la branĉo, li trairis sian mornan kabineton kaj diris per ia knabeca tono:

— Skribu al mi ĉion ĉi plej detale, nenion konfuzante, kiel vi la eseon skribis, kiun mi sur la unuan paĝon metis, kiel ĝi nomiĝis?

— Mi ne memoras, — diris Ladiĵnikova.

— Nu, kaj mi ne memoras. Stilon vi havas, la plumon uzi vi scipovas. Kaj estos, Vanjeto, tio jam dua materialo, rehabilitanta la memoron de Ivano Demetrijeviĉ. La unuan ni jam havas — la deĵorinta flegistino postvivis, kiun Postnikov sendis por bolakvo. Ŝi ĉion same, laŭvorte, al miaj kamaradoj rakontis.

Lia voĉo sonoris — tute knabo ŝajnis Ŝtub sen la okulvitroj, malgraŭ ĉiuj siaj grizaj haroj, tia, kvazaŭ ne pasis ĉiuj ĉi longaj jaroj.

— Mi ne komprenas, — diris Vanjo, — nenion komprenas. Kial do vi tiel morne min aŭskultis?

— «Pardonu mornon, — citis Ŝtub, — ĉu ĝi estas por li kaŝita mov-motiv'?»[5] Simple mi kontroladis, Vanjo, komparadis en la menso — ĉu konformas aŭ ne. Unu estas maljuna, la alia estis juna, la tempo pasis. Mi pri tiu afero delonge okupiĝas, kaj, vidu... Tamen, pri tio estas ankoraŭ tro frue... Sed ekzistas kelkaj aliaj konsideroj...

— Kiaj? — rapide demandis ŝi.

Sed li ne respondis, kiajn kaj pri kio li ankoraŭ havas konsiderojn. Anstataŭe li demandis ŝin pri Aglaja Petrovna Ustimenko.

— Mi klare nenion scias, — diris Vanjo, — sed tie estis ankoraŭ iu librotenisto, ebriulo Averjanov, li kvazaŭ estis murdita de faŝistoj sur strato. Tiu Okajomova mem, kiun mi al vi nomis, ion, laŭ mi, scias, sed timas...

Ŝtub, surmetinte la okulvitrojn, estis rapide faranta notojn.

Vanjo ekstaris.

— Mi devas iri, — diris ŝi. — Mi tre ĝojas, Aŭgusto, ke mi vidis vin. Kaj eĉ pli ĝojas, ke... vi estas... la sama. Ke vi kredas...

Li silentis, starante antaŭ ŝi senmove, nealta, kun tre larĝaj ŝultroj, kun profundaj faltoj en la anguloj de la fortikaj lipoj, dirantaj pri retenata forto.

— Ni interkisu, — diris ŝi, — apenaŭ la sorto nin ankoraŭ iam renkontigos.

Li brakumis ŝin je la ŝultroj, kisis kaj proponis:

— Kaj vi, kiam al la filo alveturas sur la tombon, tiam...

— Kion? — demandis ŝi. — Kion tiam?

— Ja nenion, — kviete ridetis li, pensinte, ke tio iel strange sonis: «kiam al la filo alveturas sur la tombon, tiam...» — Nenion, Vanjo, se vi alveturos, vizitu min...

Akompaninte ŝin ĝis la pordo, li telefonis al Serĉjo Kolokolcev, sia disĉiplo kaj fidela amiko, sed tiu forestis, kaj Ŝtub, pasumante tra la kabineto, enpensiĝis, al kiu li donu en prilaboron tiun gloran aferon, kiel li difinis la estontan rehabiliton de tuta grupo da homoj, — al iu, kiu estas kaj energia, kaj bondezira, kaj verva. Ĉi tie, sendube, necesis vervo kaj fideleco al la ideo de justeco. Sed krom vervo necesis ankaŭ skrupulo, por ke ekzistu proporcio kaj la vervo ne ŝirmu la okulojn...

Dum li estis pripensanta konvenan kandidaton, miksante en la kapo siajn kunlaborantojn, diligente frapinte al la pordo, venis majoro Bodrostin, servemulo, ĉiam butonita per ĉiuj agrafoj, skrupula, diligenta kaj akurata. Tamen, vervon al li la naturo ne donacis.

Sed eble ĉi tie tio estus pli bona, sen fantazioj?

«Mi korektos en iu okazo», — pensis Ŝtub kaj rakontis al la majoro pri novaj informoj pri Postnikov, pri Okajomova kaj pri la murdita librotenisto Averjanov. Bodrostin aŭskultis silente, kun butonumita esprimo de la pala vizaĝo.

— Kial vi silentas? — demandis Ŝtub.

— Ja ĉiuj informoj venas de okupaciitoj, — diris Bodrostin per sia signifa baritono. — Vi mem scias, kamarado kolonelo, tio estas tia popolo — mano manon lavas.

Ŝtub eksplodis:

— Sed ĉu ni ĉiujn povis evakui?

— Sed ĉiuj povis iri al partizanoj.

— Kaj la partizanoj jam ĉiujn prenadis? Kaj maljunulojn, kaj maljunulinojn? Ĉu vi mem iam estis sur okupaciita teritorio?

— Dio savis, — kun subrido respondis Bodrostin.

— Kion vi deziras diri? — malmilde deŝiris Ŝtub. — Ial mi vian vidpunkton ĉesas kompreni.

Majoro Bodrostin silentis.

Ŝtub ankoraŭfoje trairis la kabineton kaj demandis pace:

— Ĉu klaras la tasko?

— Ne tute, kamarado kolonelo, — respondis Bodrostin. — Eĉ pli, la tasko por mi estas principe dubinda. La popolo scias, ke Postnikov estas perfidulo, ke tio estas konfirmita per nekontesteblaj faktoj. Kaj nun ni, do, donas malajn rezultojn? Donos al la filistro kaj kotraŭsovetiulo atuton en la manojn — ili ja eraras. Sed ĉu ni povas erari? Ĉu ni povas fuŝi la laboron? Ni estas puna organo...

— Vi min ne instruu, kia nome ni estas organo! — furioze ekbolis Ŝtub. — Al vi estas ordonite, kaj bonvolu plenumi. Jen kia troviĝis por ĉiuj puna glavo...

Bodrostin silentis, sur lia vizaĝo estis tute nenia esprimo, li sciis firme, ke la tempo laboras por li kaj ke la «puna glavo» ankoraŭ turniĝos por lia utilo.

— Plenumu! — ordonis Ŝtub.

La majoro foriris, grumblante dum irado, ke «tio estas ia sociala servo», kaj Ŝtub vokis aŭtomobilon, por forveturi finfine hejmen.

### «Ĉion ĉi faris la kantoj de vi»[6]

La damnita Jakovec tamen venis en la Domon de kolĥozano preskaŭ en la noktomezo, kiam Barbara, elturmentita de tuta tiu ĉi tago, ĵus ekkuŝis en la deknaŭa ĉambro. Kaj ne eblis ne veturi, ĉar tiam Jakovec, laŭ lia propra esprimo, «suferus definitive kaj nekorekteble», pri kio ankaŭ Barbara mem, cetere, neniom dubis.

— Vi estas elementa sentaŭgulo! — diris ŝi al li, malleviĝante laŭ la larĝa ŝtuparo. — Tiajn, kiel vi, necesas senescepte neniigi.

— Ja ĉu mi obĵetas? — humile konsentis la efelidhava kanajlo. — Ĉu mi min mem kompatas? Mi mian familion kompatas, la infanojn...

Li sciis, per kio kortuŝi Barbara-n: ŝi ĉiam karesadis liajn vere ĉarmajn knabojn-ĝemelojn.

— Kaj kial en la milito oni mortigadis bonajn homojn, kaj tiaj kiel vi — jen, bonvolu, estas vivaj kaj sanaj, — diris Barbara. — Vi eĉ ne estis vundita sufiĉe.

Jakovec ofendiĝis:

— Eĉ ne vundita? — ekkriis li. — En mi preskaŭ apud la koro kuglo trairis, en mi en la maldekstra femuro sidas splito, miaj oreloj estas forfrostitaj...

— Frostvunditaj, — paceme korektis pardonema Barbara. Kaj interesiĝis: — Kaj kio estas en la kargujo?

Jakovec klarigis, ke «iomete da terpomoj».

— Da kiaj tiaj terpomoj? — miris Barbara. — Jen nova afero — terpomoj.

— Malgranda negoco, — diris Jakovec, — ni tuj sur la Rivera deĵetos, kaj fino. Mi ja malplena ekde Kamenka mem veturis.

La motoro ne deziris starti. Barbara post la dormeto havis frostotremon, kaj ankaŭ la palto estis ankoraŭ humida. Kiam la efelidhava ŝoforo estis eltrenanta el la stirejo anson, por startigi la aŭtomobilon, ŝi eksentis, ke li odoras kaj je vodko, kaj je cepo.

— Ebriulaĉo, — diris Barbara, — jen forprenos oni de vi la licencon por ĉiam — interese, kion vi tiam faros?

— La lumĵetiloj ĉe mi ne lumas, jen kio estas malbona, — plendis Jakovec. — Kaj pri vodko, Barbara Rodionovna, certe, sendiscipliniĝis mi. Sed ĝenerale, mi al vi tiel diros, se diri tutan plenan veron. Malbone en nia ekspedicio estas aranĝita la eduka laboro. Neniu min edukas, neniu min levas...

Barbara eĉ sufokiĝis pro furiozo.

— Vi tamen estas mirinda sentaŭgulo, — diris ŝi. — La plej rara el raraj. Ĉu vin oni ne edukis? Ĉu vin oni ne persvadadis? Ĉu al viaj mensogaj ĵuroj oni ne kredis? Ja kiu vin per tribunalo de honoro juĝis, ĉu ne ni en Kamenka? Fia kaj malnobla ulo vi estas, jen kio...

— Konduki homon ĝis tribunalo estas afero simpla, — bruskis la ŝoforo, — vi ne permesu al li enkaĉiĝi, ne lasu fali, tiam estos ordo. Ankaŭ en mi estas pozitivaj flankoj.

La maŝino finfine ekmoviĝis de sur la loko, kaj Jakovec, ekfuminte, sen ajna falsa modesteco rememoris tion, kion li mem nomadis «sia heroaĵo». La historio vere estis «bela». Al unu el longveturaj ŝoforoj okazis koratako, kaj estus malfeliĉo kun la buso, kiun li estis stiranta, se Jakovec ne sidiĝus rajde sur la radiatoron kaj ne engrimpus dum veturado en la stirejon de la fremda aŭto. Multaj vidis tion kaj senpripense promesis al la ŝoforo eĉ ordenon aŭ almenaŭ medalon, sed poste Jakovec pro «heroaĵoj» de alia speco tute nenion ricevis.

— Ĉu juste? — demandis li Barbara-n. — Ĉu mia animo ne doloras pro tio?

Kaj li ekkantis, sciante, ke li kantas bone kaj al li estas multo pardonata pro lia scipovo kanti:

Komenciĝas la tagoj adoraj
De la fajra, sincera am'.
Ho ĉevaloj vi miaj oraj
Korve nigraj en kura flam'...

— Ne pelu la maŝinon, — diris Barbara, — mia vivo necesas al la popolo.

— Ja estas luno!

— Sed mi diras — ne pelu, vi ja estas ebria, bandito ĉe la stirilo.

— Mi ebria eĉ unu akcidenton ne havis. Kaj eĉ regulrompon. Mi dum la tuta milito centgramajn porciojn de vodko liveradis al la batalantoj, kaj havis neniajn malagrablaĵojn. Mi havas aŭtomatecon, kamaradino Stepanova, plene ellaboritan.

Li denove ekkantis tenore, sentimentale kaj samtempe forte:

Ni foriris de la persekuto!
Ĉesu tremi, ho kora trezor'!
Ne perfidos ĉevaloj nin tute...[7]

Ĝuste kun tiu ĉi plej kortuŝa romanco ili koliziis kun leĝera aŭto, verŝajne, subite elveturinta sur la Lenin-straton. Kiel tio okazis, Barbara ne vidis, ŝi fermis la okulojn, por dormeti, kaj tuj kvazaŭ enfalis, kaj poste eksentis baton, ekaŭdis bruegon, knaradon kaj krakadon kaj komprenis, ke okazis malfeliĉo.

Estis tute senbrue, tiel terure senbrue, kiel iĝas nur post katastrofo, kiam ĉio estas finita. La motoro de la kamiono tuj paneis, la leĝera, defaligita per la bato al la trotuaro, same silentis. Malmola lumo de la aŭtuna luno estis morte briletanta en la vitroj de la longa nigra aŭtomobilo.

— La numero estas kun nuloj, — subpremite prononcis Jakovec. — Nun, certe, oni nin mortpafos.

— Kial mortpafos? — ekkriis Barbara.

— Ja tio estas senduba, — grincinte per la makzelo, diris Jakovec. — Tio jam estas senelira.

Li eĉ moviĝi pro timo ne povis.

— Do helpu al ili, porko! — ekster si kriis ŝi.

— Nun ja por kio, nun mi jam pereis, — nur diris li.

Barbara estis penanta tiutempe malfermi sian pordon, sed la seruro kojnumiĝis, kaj, nur forte batinte per la ŝultro, ŝi trafis sur la straton kaj alkuris al la leĝera aŭto — tio estis eksterlanda marko, ŝajne, «Opel».

— Ĉu vi vivas? — demandis ŝi, malferminte al si la grandan pordon.

Tie interne lumis indikiloj, kaj la ŝoforo per lertaj manoj de malnova soldato estis palpanta sian pasaĝeron.

— Ĉu vi vivas? — ree demandis Barbara. — Nu kial vi silentas?

— Iru al diablo! — kriis al ŝi la ŝoforo. — Se vi ne scipovas, tiam ne ŝoviĝu al la stirilo...

Ili ambaŭ, evidente, opiniis ŝin la ŝoforo, ĉar la pasaĝero, reĝustigante la okulvitrojn, diris al ŝi kun ĝemo en la voĉo:

— Kia stultulino! Kaj se vi min ĝismorte batus? Eĉ ne ĉiu povas tiel bati.

Kaj tiam al Barbara venis ideo. Ŝi komprenis, kiel ĉiam komprenadis per ia sesa senso, kie kaj kiel eblas helpi, komprenis, ke ĉi tie ŝi povas almenaŭ savi la sentaŭgulon de prizono. Pri la mortpafo ŝi ne kredis, sed en prizonon oni tute povis lin meti, kaj se li transdonis al ŝi la stirilon — nu, la licencon oni forprenos por ioma tempo.

— Li al mi la stirilon ne donis! — ekkriis Barbara. — Mi mem perforte sidiĝis al la stirilo. Li estas mia subulo, li mian ordonon ne povis ne plenumi! Ni estas el ekspedicio, el la geologia...

Iom post iom apud la difektitaj aŭtoj kunvenis kelkaj malfruaj gapuloj, inter kiuj estis, kiel ĉiam, ankaŭ sciantaj. Jam Barbara-n oni nomis «banditino ĉe stirilo» — ŝi plu staris apud la aŭtomobilo de Ŝtub.

— La ripojn al mi rompis, verŝajne, idiotino, — diris la kolonelo kolere. — Vi maldekstre palpu, Tereŝĉenko, mi neniel povas turniĝi, mi estas premfiksita...

— Sube, kamarado kolonelo.

— Ĉu rompita?

— Ja ŝajne elstaras...

— Elstaras! — ofte spirante, prononcis Ŝtub. — Ĉu nia ĉaro ja povas moviĝi?

— Kamarado estro, — kompate diris Barbara, — vi devas tuj al doktoro...

— Fermu la pordon elekstere, — ordonis al ŝi la kolonelo, — tuj fermu.

Kaj dum ŝi estis fermanta, Tereŝĉenko al ŝi diris per tomba voĉo:

— Nu, «dek ses — kvardek», memoros vi min pro kamarado Ŝtub. Estos por vi flava vivo.

«En Ŝtub-on mem ni trafis!» — ne sen timo notis mense Barbara kaj definitive komprenis, ke la sentaŭgulo Jakovec nun sen ŝia helpo pereos definitive kaj ke ŝi devas «stari ĝismorte».

— Mi stiris la aŭton, — reveninte al sia kamiono, nelaŭte, sed dise kaj klare, por enbati al li, Jakovec, sian ideon en la kapon, diris ŝi, enŝoviĝinte en la stirejon. — Mi — ĉu vi memorfiksis? Vi al mi la stirilon, kompreneble, ne donadis, sed mi memvole interkaptis ĝin jam ĉe la Domo de la kamparano. Ne povis ja vi per forto min detiri. Ĉu kompreneblas? Klaras? Ĉu vi ĉion enmemorigis?

— Se ne vi, do certe, nenio okazus, — per fia voĉo diris Jakovec, — mi veturus en mian Kamenka-n, fajfadus. Ne, prenu min, — mokimitis li Barbara-n, — precize je la sepa mi atendas. Jen — ĝisatendis!

— Fiulo kaj krome kreteno, — kvazaŭ rekonsciiĝinte, insultis ŝi, sed nun por ŝi revena vojo ne ekzistis. — Mi vin savi deziras, kaj vi ankoraŭ afektaĉas...

Kaj denove, tra la dentoj pro abomeno al li, ŝi komencis ripeti sian version, ne aŭdante kaj ne komprenante proprajn vorton, aŭdante nur, kiel la «opelo» ne povas ekiri per si mem, kiel io roras en ties motoro kaj, paneinte, eksilentas.

— Infanoj miaj, infanoj, — subite ekplorinte, diris Jakovec, — pro kio vi suferas?

Drinkinte, Jakovec ĉiam iĝadis larmema.

Barbara ekvidis, kiel Tereŝĉenko, elstariginte antaŭen la longajn krurojn, elsaltis el la stirejo kaj ekkuris laŭ la Lenin-strato supren, al la domo de la MŜS. Tiam Barbara ankoraŭfoje iĝis apud la «opelo», malfermis la pordon flanke de la ŝoforo, enŝoviĝis per la genuoj sub la tubon de la stirilo kaj, enrigardante en la blankan vizaĝon de Ŝtub, penante ekvidi liajn okulojn, arde ekparolis:

— Kamarado Ŝtub, mi petas, aŭskultu kaj respondu. Hodiaŭ ĉi tien alveturis bonega doktoro, traŭmatologo, kirurgo, iu Ustimenko. Li ĉi tie loĝas, trans la angulo. Mi el la apoteko telefonos, kaj li venos.

Ŝi tremis pro emocio kaj pro sia fieco, hipokriteco, pro tio, ke ŝi trovis en si fortojn uzi tian okazon, por tamen lin ekvidi. Malgraŭ ĉio, spite al ĉio.

— Vi prefere foriraĉu kun via kompato, — malfacile respondis al ŝi Ŝtub. — Iru for!

Sed ŝi jam ne povis rezigni tiun sian ideon. Kaj ne tial, ke ŝi deziris ekvidi Vlaĉjon, tio estis malvero, pri tio ŝi nur sin suspektis, kiel ĉiam suspektadis sin pri malbono. Simple tiel aranĝiĝis ŝia vivo, ke en momento de teruro pri homo en ŝi, en ŝia animo ĉiam sencede vivis la penso, ke ekzistas unu, la plej saĝa, la plej fidinda, la plej sperta kaj inĝenia, kiu, certe, savos. Tiu unu estis Ustimenko. Kaj malgraŭ la bruskaj vortoj de Ŝtub, Barbara telefonis el la apoteko al dormema kaj ebrieta Eŭgeĉjo.

— Eŭgeĉjeto, — rapide kaj afereme diris ŝi, — Eŭgeĉjo, kateto, mi bezonas doktoron Ustimenko. Ĉu li estas ĉe vi?

— Frenezulino, — respondis Eŭgeĉjo, — ĉu vi scias, kioma horo estas?

Barbara silentis. Lin necesis forte timigi, Eŭgeĉjeton, por ke li komencu agi. Lin necesis startigi per anso, alie li ne ekveturos.

— Mi disbatis per kamiono la aŭton de Ŝtub, ĉu vi scias, de la MŜS kolonelo, — dise kaj klare prononcis Barbara. — Kaj Ŝtub suferis. La estro de la MŜS. Eble — grave. Rekonsciiĝu. Tiu historio povas influi ankaŭ vian sorton. Ni estas ĉi tie — Lenin-strato, dudek ok. Kure, Eŭgeneto! Kaj se ili forveturos, serĉu poste vi mem!

En la aŭdparolilo aŭdiĝis gruntado kaj ŝrikado, sed Barbara elsaltis el la aŭtomata telefono kaj tuj iĝis inter homoj, kiuj tumultis ĉirkaŭ la «opelo», kripligita de la kamiono, ĉirkaŭ ĉifita malnova «ĵipo», ŝoforoj kun brankardistoj kaj juna doktoro el la medicinejo de MŜS, kiu kriadis, ke «lin ne indas tuŝi, sed necesas veturigi kiel li estas!»

Tereŝĉenko por plenumo de tiu ideo estis retromovanta la «ĵipon», por preni la «opelon» per trenkablo, kaj Jakovec al li dirigentis per la mano.

— Ni veturu, Jakovec, — diris Barbara, tirante lin je la maniko, — ĉu vi aŭdas, veturu...

— Ni veturos, kiam faros, — respondis li al ŝi.

— Ni veturu do! — sentante, ke ŝi ekploros, kriis Barbara. — Jakovec, mi al vi diras...

— Ja vi ĉi tie al mi ne estas komandanto! — dentomontris Jakovec en ekscito de agado.

La homamaso tute densiĝis, la malantaŭuloj estis premantaj al la antaŭuloj, por ekvidi, kiel la brankardistoj prenos «la korpon», la antaŭuloj ĉirkaŭpremis la aŭtojn, la ŝoforoj kaj la brankardistoj kun la kuracisto depuŝadis ilin per la kubutoj, kaj tiam Barbara ekaŭdis lian voĉon, tute ne ŝanĝiĝintan post tiuj jaroj, sed nur pli potencan, iomete militistan, ordonantan:

— Disiru! Mi estas kuracisto!

Kaj ŝi ekvidis lin tute proksime de si, li trakuris antaŭ ŝi en la oblikve butonita mara tuniko, kun malfermita kapo, grandega — ial ŝajnis al ŝi. Kaj la hela luno estis prilumanta lian maldikan vizaĝon kun malhelaj brovoj.

— Jakovec ja, — senespere diris ŝi, — Jakovec!

Sed la ŝoforo ne aŭdis. Li ien malaperis, kvazaŭ falis sub la teron. Barbara retropaŝis, alpremiĝis per la dorso al la radiatoro de la kamiono, fermis la okulojn. Bruo staris en ŝiaj oreloj, rumoro, tondro. «Verŝajne, mi falos, — pensis ŝi, — verŝajne, mi ne plu eltenos!»

Ili ne devis, ne rajtis ĉi tie intervidiĝi. Unue, ŝi estas maljunulino. Due, ŝi estas mizeraspekta. Trie, Eŭgeĉjo diros banalaĵon. Kvare, ĉi tie estas homoj. Ne, tio estas neebla.

Sed ŝi sciis, ke ili intervidiĝos.

Ŝi deziris tion.

Kaj ili, certe, intervidiĝis.

Ne malfermante la okulojn, ŝi komprenis, ke li iras al ŝi. Neniu tiel iradis, sed kiel — ŝi ne sciis. Sed ŝi memoris! Kaj subite la lumo estingiĝis, ombro de li falis sur ŝian vizaĝon, sur ŝiajn fine elturmentitajn okulojn, kaj ili malfermiĝis renkonte al li.

— Saluton, — diris Ustimenko. — Kial do vi homojn surveturas?

— Saluton, — respondis ŝi, forgesinte pri la maljuneco kaj ĉio cetera. — Mi senintence, Vlaĉjo, homojn surveturas.

Kaj ŝi pensis pri deziro, malvarmiĝante pro timo: se li kisos ŝin nun, post tiom da jaroj da tiu turmento, do iam ŝi al li edziĝos. Ĝuste per tiaj vortoj ŝi pensis — kun «edziĝos».

Kaj li kisis. Kisis per siaj malmolaj, krudaj, malpaciencaj lipoj, sed garde kaj karese, ĝuste tiel, kiel li devis kisi post tiom da jaroj da malfeliĉoj, kaj diris ĝuste tion, kion li devis nepre diri:

— Mensogulino! Ĉu vi ja estis ĉe la stirilo?

Kaj ŝi respondis tion, kion ŝi respondus antaŭ multaj jaroj sur la strato Bela:

— Ne via afero!

Sed nun li estis parolanta pri alio. Li parolis pri Ŝtub:

— Nenio terura, mi pensas. Probable, fendo, en la plej malbona okazo. Tio estas dolora, eĉ tre, sed baldaŭ pasos.

— Baldaŭ pasos? — redemandis ŝi per solaj lipoj.

— Ĉio pasas, — diris Ustimenko.

— Jes, ĉio, — konfirmis ŝi.

Nun ŝi estis tute malbone komprenanta, kvazaŭ ŝin, sed ne Ŝtub-on batis la kamiono. Ŝi nur fiksrigardis lian vizaĝon kaj ne komprenadis, kiel povis okazi, ke tiu homo, la senco kaj feliĉo de tuta ŝia vivo, estas edzo de alia virino kaj tuj foriros de ŝi en la nekonatan mondon de tiu familio, en kiu ŝi ne estos.

— Ĉu vi same kontuziĝis? — demandis li.

— Ne, ne gravas, — tute mallaŭte respondis ŝi. — Mi neniom kontuziĝis. Mi laciĝis hodiaŭ. Sed ĉu ankaŭ tio pasos?

— Pasos, — certe kaj rapide prononcis Ustimenko, — pasos, Barbeto. Nur vi min ne evitu, — subite rapide aldonis li, — tio ja estas freneza — ke ni evitas unu la alian...

Li ankoraŭ ion deziris diri, sed ne sukcesis, ĉar, snufante pro ĉio travivita, alkuris Eŭgeno kaj sciigis, ke la trenkablon oni «alligis» kaj eblas veturi.

Eŭgeĉjo, certe, estis tre kolera kaj ekscitita.

— Bone, fratineto, — bruskis li al Barbara, — kuiris vi kaĉon, nun vi povas ĝoji. — En lia voĉo al Barbara aŭdiĝis eĉ furiozo. — Mi tion al vi, karulino, rememorigos, ĉion rememorigos. Ni iru do, Vladimiro Atanazijeviĉ!

— Ĝis revido, Barbeto, — diris al ŝi Vlaĉjo.

— Ĝis revido!

Barbara denove fermis la okulojn, por ne vidi, kiel li foriras. Kaj ne vidis. Ŝi nur aŭdis, kiel disveturis la aŭtoj kaj disiris la homamaso. Poste Jakovec tuŝis ŝian ŝultron.

— Do, ĉu ni veturu? — demandis li.

Barbara, ne respondinte, eksidis en la stirejon. Jakovec ankoraŭ longe startigadis la kamionon per la anso, poste en iu korto ili faligadis la terpomojn kaj nur je la dua horo post la noktomezo ili elveturis el la urbo.

— Kio do nun estos? — singarde interesiĝis li.

— Malbone estos, — respondis Barbara, pensante pri siaj aferoj.

— Ĉu vi rakontos ĉion, kiel estis? — ektimis la ŝoforo.

— Nun estas malfrue, — respondis ŝi al siaj pensoj. — Nun estas definitive malfrue. Nun estas fino!

Ĝis Viselki Jakovec, dankon al dio, silentis. Sed kiam ili elveturis sur larĝan vojon, li tiom akumulis impertinentecon, ke sciigis:

— Nun, interalie, Barbara Rodionovna, ŝanĝi depoziciojn por vi estas tutsimple neeble. Nun, eĉ se vi pri mi diros, oni al vi ne kredos. Pri tio jam estu certa. Certe, la ŝoforaĉo ŝoforas, sur tian batitan de la sorto, kiel mi, ĉion eblas faligi, ajnan akuzon. Sed konsideru, mi estas homo familia, mi devojn antaŭ la infanoj havas kaj pri mi mem atesti mi ne intencas. Kaj por vi ne gravas, vi estas sola, nu, mallaŭdon ricevos — kaj fino. Kaj ankoraŭ eta detalo: vi mem min al tiu mensogo puŝis, mi tian eĉ ne pensis...

Barbara silentis.

— Ĉu vi ne deziras kun mi paroli? — ofendiĝis Jakovec.

Ŝi ankaŭ al tio ne respondis.

— Nulo da atento — funto da malestimo, — maltrankviliĝis pri ŝia silento Jakovec. — Vi decidis, ke Jakovec estas homo senkonscienca. Kiel vi deziras, vi povas pensi, sed nur konsideru, ke se estos forta premo, tiam ankaŭ en mi konscienco aperos. Dume ja estas sennecese.

— Vi prefere silentu, Jakovec! — kun suspiro petis ŝi.

— Konscienco, Barbara Rodionovna, estas afero malklara, — suspiris la ŝoforo. — Ĉiu havas la sian...

### «Ekzalt' aperas en batal'...»

Ŝtub leviĝadis sur la trian etaĝon en sian loĝejon tre malrapide. Dum la irado li proponis version pri tio, ke la «opelo» tutsimple «joris». Tute povus jori, des pli ke la pneŭmatikoj estas malnovaj, «kalvaj», kiom da kilometroj ili traveturis sur tiu kadukaĵo?

— Ĉu mi pravas, Tereŝĉenko? — interesiĝis Ŝtub.

La ŝoforo indignis. Lia profesia honoro estis tuŝita.

— Ĉu vi vidis? — alparolis li al la doktoroj — Ustimenko kaj Stepanov. — Ĉu vi aŭdis?

Kaj, barinte per sia korpo la vojon al la malalta Ŝtub, li ekparolis base:

— Tio ja estas ridinda, kamarado kolonelo! Nek glacio, nek neĝo, sed mi «joris»? Kia mi tiam estas ŝoforo de la unua klaso? Dudek ses jarojn ĉe stirilo, sed en tia vetero faris kolizion kaj krome mensogis pri atmosferaj precipitaĵoj? Ne, Aŭgusto Janoviĉ, al tio mi ne povas iri.

— Nu, bone, diablo vin prenu, — konsentis Ŝtub, — ne vi joris. Ili al ni joris kaj je ni batiĝis. Ĉu tia varianto eblas?

Tereŝĉenko ŝultrolevis.

— Por la estraro estas pli klare, — citis li frontan proverbon. — Ĝi estas klera kaj legas ĵurnalojn.

Sur la placeto de la dua etaĝo Ŝtub ekfartis tute malbone: en malforta lumo de malgranda lampeto Ustimenko ekvidis, kiel la vizaĝon de la kolonelo kovris ŝvito. Kaj Eŭgeno, certe, rigidiĝis pro timo kaj tiel disstarigis la manojn, kvazaŭ Ŝtub tuj svenos.

— Ne gravas, — mallaŭte diris Ŝtub, — ni staru iomete...

Kaj per kulpa voĉo klarigis:

— Mi ne deziras la edzinon timigi. Ŝi ne devas maltrankviliĝi, ŝiaj nervoj estas streĉitaj ĝis la limo. Tial, kamaradoj doktoroj, mi la unua eniros, kaj vin mi petas montri maksimumon da optimismo. Kaj vi, Tereŝĉenko, ne faru blankulan vizaĝesprimon, neniun timigu, estu kompleza...

Malgraŭ la atendo, la Ŝtub-a Zosja neniom maltrankviliĝis. Kaj ŝi hodiaŭ «ne havis per kio» maltrankviliĝi, laŭ esprimo de Ŝtub. Brogvundis la genuon Tutunjo — la pli juna filino, la meza — Tjanjo alportis el la lernejo samtempe tri malbonajn notojn, kaj la pli aĝa filo Alĉjo faris oficialan deklaron, ke post la lernejo li ne intencas vivi per mono de la patro aŭ la ŝtato, sed tuj iros al industrio.

— Sed vi ja firme decidis iri al la jura fakultato! — ekkriis la patrino.

— Kaj hodiaŭ mi alidecidis!

Tio estis hejmaj malagrablaĵoj, sed ekzistis ankaŭ oficaj. En la biblioteko, en kiu Zosja estis direktoro, laŭ ŝia iniciato oni organizis malfermitan aliron al la libroj. Tiun aliron multaj obstine kaj longe rezistis. Zosja ilin venkis, kaj hodiaŭ, post revizio, malkovriĝis granda manko en la libraro. Tial Zosja vere tute ne havis, «per kio» maltrankviliĝi antaŭ la nokto. Tamen, eble Zosja ja afliktiĝis, ekvidinte la blankan vizaĝon de Ŝtub, sed laŭ ŝi tio ne estis rimarkebla. Ja kiel entute eblis ion ajn rimarki en tiu bruo kaj rumoro, kiu fariĝis en la antaŭĉambro, kiam ili eniris. Ambaŭ hundoj de Ŝtub ĝuste en tiuj momentoj atingis ĉi tie sian malamikinon — katinon Muŝon — kaj enpelis ĝin sur la vestokroĉilon, de kie ĝi estis vipanta ilin per la longa ungega kruro, kaj ili bojadis, saltadis kaj jelpadis, humiligitaj kaj ofenditaj antaŭ la okuloj de fremdaj homoj.

— Kial vi estas tia ŝvita? — nur demandis Zosja.

— Jen, iom laciĝis hodiaŭ, — respondis li al ŝi, vere sentante sin laca. — Kaj kontuziĝis iomete.

Pri tio, ke li «kontuziĝis», Zosja ne aŭdis, ĉar la hundoj, kaptinte momenton, detiris Muŝon malsupren, kaj la batalo rekomenciĝis kun dekobla bruo.

— Pa-anjo! — ekkriegis el la profundo de la loĝejo la brogvundita Tutunjo. — Ja panjo, kia vi...

Tamen, io en la vizaĝo de la edzo ne plaĉis al Zosja, sed ŝi ne konsciis tion. Ĉio malbona hodiaŭ estis vera bagatelo kompare kun tio, kion sukcesis travivi Zosja kun sia silentema, amegata, mirinda, la plej bona sur la tero Aŭgusto dum la dek sep jaroj da ilia geedzeco. Foje ŝi vidis la edzon preskaŭ malviva. Tiam ŝi per siaj oreloj aŭdis, kiel la operaciinta kirurgo diris «fino!», kaj antaŭ ŝiaj malklariĝintaj okuloj la «korpon» de Ŝtub oni demetis de sur la operacia tablo. «Mortis, — klarigis al ŝi la elturmentita de laco kuracisto kun brakoj ĝis la kubutoj en la sango de Ŝtub, — donu la sekvan».

Poste evidentiĝis, ke pri la «sekva» aŭdis Ŝtub mem. «Kvazaŭ en barbirejo», — diris li multe poste. Sed tiel okazis, ke ĝuste en tiuj tagoj ĉi tie laboris ia «reviviga» brigado de kuracistoj, kiuj prenadis tiujn, pri kiuj oni diris — «fino, mortis». La reviviga — aŭ kiel ĝi estis nomata? — brigado el koleraj knaboj en kiteloj kaj ĉapetoj sub gvido de rozkolora kaj dikventra maljunuleto rabe kaj avide fortrenis Ŝtub-on sur alian tablon, kaj post la klinika morto Aŭgusto Janoviĉ revenis en ĉi mondon, kaj poste ankaŭ en sian hospitalan ĉambron, kie Zosja elaŭskultis lian rakonton pri tio, kiel li trafis en la transmondon kaj kion li tie vidis. Zosja, nature, ploris, kaj kolonelo Ŝtub sub litero «militservanto Ŝ.» ankaŭ ĝis hodiaŭ vojaĝas el lernolibro en lernolibron, eĉ nenion sciante pri sia medicina populareco.

— Kontuziĝis mi, vidu, — diris li al Zosja, — konatiĝu, tio estas kamaradoj...

Al li estis tiel dolore, ke li ne ĝisdiris, kiuj estas tiuj kamaradoj. Tamen, Zosja eĉ ne interesiĝis: en ilia hejmo kaj antaŭ la milito, kaj dum la milito, se okazadis io simila al hejmo, kaj ankaŭ nun ĉiam ĉeestadis iaj amikoj kaj konatoj de la edzo, kiu ŝatis homojn kaj scipovis ilin laŭdi, tiel ke Zosja eĉ enviis, kiom multe da bonegaj amikoj havas Ŝtub.

— Ĉu vi manĝos? — demandis ŝi el trans la pordo, dum Ustimenko estis palpanta la kolonelon.

— Nepre! — kriis Ŝtub. — Ni ĉiuj manĝos.

— La hematomo disvolviĝas, — diris Ustimenko, ekstarante. — Necesas premanta ligilo, malvarmo en la unua diurno. Ĉio pasos, kaj baldaŭ pasos. Oni faros al vi injekton, por ke tuta tiu historio almenaŭ ne malhelpu dormi...

Kaj ordonis, ne rigardante al Eŭgeno Rodionoviĉ, kiun flegistinon necesas alsendi kaj kion ŝi devas fari.

— Jes! — diris Stepanov. — Ĉio estos plenumita.

Li estis treege maltrankvila, ne pri Ŝtub, certe, sed nur tial, ke en tiu stulta historio estis enmiksita Barbara. Sed kompreneble, ankaŭ ne pri Barbara, sed pri si: ja iel-tiel tiu damnita Barbara estis lia fratino, kvankam vica. Ĉiam al li pro ĉiaj parencaj rilatoj aperas malagrablaĵoj. Tio estas ia fatalo! Aglaja Petrovna — «parencino», Barbara — «parencino», eĉ la patrino mem Alevtina Andrejevna iel dubsence pereis en la okupacio, ĉu ŝin faŝistoj murdis, ĉu simple ŝi iel mortis subite, sed tamen en la okupacio, kaj pri tio li devas skribi en enketiloj!

— Ĉu ni iru? — interesiĝis Ustimenko.

— Minuton, — petis Eŭgeĉjo kaj alpremis la dikajn manojn al la brusto. — Minuton, amiko, ein Moment, — per falsa voĉo aldonis li. Kaj, turninte sin al Ŝtub, ekparolis tiel, kvazaŭ nur por tiu klarigo li venis ĉi tien. — Vi scias, Aŭgusto Janoviĉ, mi ĉi tie pripensadis kaj pripensadis tiun ĉi domaĝan akcidenton kun vi kaj subite tute precize rememoris: ja mia vicfratino («Disigis sin, — sukcesis noti mense Ustimenko, — li ne rilatas, ŝi por li estas nur vicfratino, eĉ preskaŭ ne parenca»), vicfratino, — ripetis Stepanov, — Barbara Rodionovna neniam al stirilo sidiĝas. Ŝi stiri aŭton ne scipovis kaj ne scipovas. Ŝi entute ne estas sportistino, eĉ sur biciklo ne veturas, laŭ mi...

— Kial ne veturas. Veturas, — preter sia volo interrompis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Veturadis, kaj eĉ bone...

Eŭgeno ĉagrene sulkiĝis.

— Biciklo ne gravas, — daŭrigis li, — la afero estas ne en biciklo, sed en la kamiono. Kaj sendube, mi estas konvinkita, eĉ certa, ke ĉio ĉi estas pura mensogo, al ŝi, vidu, venis penso defendi la ŝoforon. Mi certigas vin. Kaj ne vane ŝi en nia familio estas opiniata iomete freneza...

— En kio do ŝi estas freneza? — sekete interesiĝis Ŝtub. — Dume nenion nenormalan en ŝia konduto mi distingis.

— Ĉiam ŝi trafas en iajn historiojn, — jam ne retenante sin, estis diranta Eŭgeno. — Ĉiam ŝi ion klarigas kaj ĉiam ripetadas, ke «ĉio en la vivo estas ne tiom simpla»...

— Kaj ĉu vi, kamarado Stepanov, supozas, ke simpla?

Kaj, ĝemetante pro doloro, li diris:

— La bildo, laŭ mi, estas tute klara. Tiu ŝoforo laboras en ilia ekspedicio, via fratino scias pri liaj problemoj: verŝajne, li havas grandan familion, probable, drinkema, nu, surveturis grandan estron, oni la licencon forprenos aŭ estos io pli malbona. Ne, kial do ŝi, kiel vi esprimas, estas freneza?

«Nemalbona homo! — pensis Ustimenko. — Homo kun kapo!» Kaj laŭ sia stranga maniero li ĉagreniĝis por momento, ke Ŝtub ne estas kuracisto kaj ke li ne povas preni lin en sian malsanulejon.

Kiam la doktoroj foriris en la ĉambron, al la patro venis Alĉjo kaj, per la patra gesto reĝustigante malantaŭ la orelo la branĉon de la okulvitroj, diris signife:

— Aŭskultu, paĉjo, Tereŝĉenko estas absolute certa, ke tio estas terorago. Vi ja komprenas, ne mi vin instruu, kaj entute estas ne mia afero, sed en la postmilitaj jaroj, kiam ĉi tien povas esti senditaj kaj agentoj de imperiismaj regnoj, kaj faŝistaj «Werwolf»-oj, tio estas lupfantomoj, kaj ordinaraj teroristoj...

Alĉjo parolis libre, sed estis sincere maltrankvila, eĉ klakadis per la fingroj, kio okazadis al li nur tiam, kiam li alportadis el la lernejo «maljustan malbonan noton».

Ŝtub afereme interesiĝis:

— Mi ne komprenis, kian vorton uzis Tereŝĉenko?

— Nu — «terorago», — eksidante ĉe la piedparto de la patra lito, diris Alĉjo. — Simple dirante — terorisma ago.

— Do, ĉu tio, ke nian «opelon» batis la kamiono, — estas «terorago»?

— Terorago.

Aŭgusto Janoviĉ suspiris.

— Nia Tereŝĉenko estas sperta ŝoforo, — diris li, — sed ne Hegelo. Tute ne Hegelo.

— Sed vi ja ne montros liberalecon, komencos enketon?

— Montros, ne komencos! — diris Ŝtub. — Kaj por vi estas tempo dormi, katideto!

Li sciis, ke Alĉjo malamas ĉiajn melasajn titoladojn de sia persono, kaj nun intence nomis la filon «katideto».

— Paĉjo, ja mi diras serioze.

— Kaj mi des pli serioze, Alĉjo! Kaj krome, mi vin konvinke petas, delonge petas, insiste petegas: ne legu aĉajn librojn, bonvolu. Legu bonajn!

— Sed, paĉjo, oni ja vin kun celo batis per kamiono.

— Ĉu mi estas Hitlero, aŭ Vitte, aŭ kronprinco Sergio Aleksandroviĉ[8]? — kolere demandis Ŝtub. — Kiu bezonas min murdi? Iru, Alĉjo, dormi.

Kaj Ŝtub fermis la okulojn, montrante per tio, ke la interparolo estas finita. Tamen, li sentis teruran doloron. Li eĉ suspiri ne povis — tiel doloris tiu stulta fendo.

— Ĉu estas tre dolore, paĉjo? — demandis Alĉjo.

La «maljunulo», kiel mense nomadis Alĉjo la patron, ne respondis.

— Eble, la koro estas difektita? — interesiĝis la filo.

— Ĉu «La malamiko celas la koron»? — demandis la patro ironie. Libreton kun tia titolo li antaŭnelonge vidis sur la tablo de la filo.

— Vi ĉiam mokas! — amare plendis Alĉjo.

Li freneze, ĝis larmoj amis la patron, kaj admiradis lin ĉiam, kaj fieris pri li, kaj al neniu tiel ofendiĝadis, kiel al sia «maljunulo». Kial la patro ne parolis kun la filo serioze pri seriozaj aferoj? Kial li nun fermis la okulojn? Kial li tiel facilanime rilatas al insidoj kaj intrigoj de la malamikoj de la popolo?

La okulvitroj de la patro kuŝis sur la ŝranketo. Alĉjo viŝis la lensojn per sia poŝtuko, diligente pendigis la tunikon de Ŝtub sur la seĝan dorson kaj eliris. La patrino estis primetanta la tablon, ŝia vizaĝo estis zorgigita: per kio ŝi manĝigu la doktorojn, kiam ĝis ricevo de la porcio restis ses tagoj? En la pordo staris Tereŝĉenko kaj estis puriganta la dentojn per alumeto: li jam formanĝis ovaĵon el la pulvoro, lasita de Zosja por la infanoj por la mateno, sed tamen li estis malkontenta. Ĝenerale estroj de ĉio en ilia hejmo ĉiam estadis ŝoforoj de Ŝtub. Zosja scipovis nek aĉeti ion, nek kuiri bone, kaj la infanoj ĉiam okupadis tutan ŝian tempon. Ŝi eĉ lernis kune kun ili en la lernejo, ĉiufoje rekomencante ĉion denove. Kaj nun, kiam Alĉjo «brulis» pri fiziko kaj matematiko, ŝi mem tiradis lin kaj rememoradis la junecon.

— Mi tute ne scias, per kio manĝigi, ĉe ni la afero estas kiel akvo en barĉo, — diris Zosja, fojfoje ŝatanta diri iun proverbon...

— Vi, eble, deziras diri: kiel akvo en marĉo, — korektis Alĉjo.

— Tio estas absolute tutegala — barĉo aŭ marĉo. La ĉefa estas, ke nur akvo, — penseme respondis la patrino. — Vidu, estas iomete da milea kaĉo, marinita cepo, peponoj en tomatoj kaj kompoto. Iel ne muntiĝas.

— Ankoraŭ porkan lardon vi trans la fenestro kaŝis, — informis Tereŝĉenko, — ĉirkaŭ kilograma estas peco. Mi nur hodiaŭ por mi detranĉis por vespermanĝo...

Zosja ruĝiĝis makule. Tio estis tiel nomata porinfana lardo — ĝin eĉ Alĉjo ĝeniĝis manĝi, sed tamen Zosja iomete hontis, ke ŝi ne mem regalis Tereŝĉenkon per la lardo, kaj li ĝin trovis kaj nun kvazaŭ riproĉis.

— Mi ne komprenas, panjo, pri kio vi maltrankviliĝas, — diris Alcjo. — Kaj por kio vi devas primeti la tablon? La doktoroj ja foriris. Donu al la patro la kaĉon kaj kompoton, kaj mi, ekzemple, jam manĝis.

La distriĝema Zosja miris.

— Kiel do ili tiel povis foriri? — demandis ŝi. — Ĉu en la fenestron elsaltis? Ne faru el mi, mi petas, stultulinon, mi tion malŝategas!

— Sed vi ja kaj en la kuirejon foriradis, kaj al la infanoj...

— Jes, ni supozu, — konsentis Zosja, — vi pravas. Sed por kio mi tiam maltrankviliĝis pro la vespermanĝo?

— Pro vespermanĝo mantrankviliĝi estas ridinde, — eldiris Alĉjo, kiun neniel eblis suspekti pri troa optimismo, — sed mi pensas, ke al la traŭmato de la patro ni rilatas krime facilanime...

— Vi ekde la infanaĝo estas panikulo, Alĉjeto, — respondis Zosja. — Ĉiam al vi ĉiaj teruraĵoj ŝajnas.

— Sed la patro en lia aĝo...

— La patro ankoraŭ ne aĝas eĉ kvardek, — koleriĝis Zosja. — Ne pensu pri ni, ke ni estas maljunaj. Ni ankoraŭ nin montros!

Kaj, alirinte al la spegulo, kiu pendis sur tre malkonvena loko, ĉe la pordo mem, Zosja rigardis al si kaj demandis:

— Ĉu neniu vidis mian lipkrajonon?

Fojfoje tio al ŝi okazadis — ŝi ŝminkadis la lipojn. Tereŝĉenko, kiu ankoraŭ estis ion maĉanta, diris, ke la lipkrajono estas en la kuirejo en la salujo.

— Tjanjo hieraŭ la pupon ŝminkis, — klarigis Tereŝĉenko. — Kaj tie lasis.

Zosja kapjesis kaj ŝminkis la lipojn blinde en la kuirejo, sen spegulo, tial rezultis kurbe, sed, ŝminkante, ŝi pensis pri io alia kaj ne plu rigardis en la spegulon.

— Ĉu la infanoj estas kuŝigitaj? — demandis Alĉjo. La fratinojn li jam delonge nomadis infanoj. — Panjo, ĉu vi aŭdas, mi demandas?

— Certe, ili dormas! — respondis la patrino. — Ja estas jam la dua horo.

Alĉjo, kutimiĝinta kredi pri nenio, enrigardis en la ĉambron de la knabinoj. Certe, la fratinoj Tutunjo kaj Tjanjo ne dormis. Ili ambaŭ sidis en la lito de Tjanjo kaj, tremante pro teruro, bluiĝintaj kaj hirtaj, estis finlegantaj «Vij»-on de Gogol[9].

— Panjo, rigardu! — kriis Alĉjo. — Vidu, kiel dormas tiuj damnitaj knabinaĉoj.

Tjanjo kaj Tutunjo nenion aŭdis, Ĥoma en tiu momento ekvidis Vij-on. Kaj Vij petis malfermi al li la okulojn.

— Ĉiam la patro al ili rekomendas iajn teruraĵojn, — ekkoleris Zosja. — Alĉjo, estingu la libron kaj forprenu la lumon.

Neniu ekridis, al tiuj konfuzaĵoj oni ĉi tie antaŭlonge kutimiĝis.

Tiutempe venis la flegistino por injekti al Ŝtub, kaj Zosja rememoris, ke en la tumulto ŝi forgesis trinkigi la edzon per teo. Dum la monaĥin-aspekta flegistino boligis en la kuirejo la injektilon, Ŝtub, kisante la maldikan, preskaŭ diafanan manon de Zosja en la polmon, diris nelaŭte:

— Zosja, kaj se komenci ĉion denove, ĉu vi edziniĝus al mi? Se komenci nian vivon de la unua tago, kun ties ĉiuj malfeliĉoj kaj frenezo?

Zosja eksidis sur la randon de lia lito kaj, ne respondante al la «stultaĵoj», kiel ŝi nomadis tiajn liajn dubojn, demandis nelaŭte:

— Aŭskultu, nur ne koleru, mi petas. Ĉu ĉe vi almenaŭ iomete da mono restis? Vidu, morgaŭ la tagmanĝon kuiri ne estas el kio.

— Kaj ĉu min tio koncernas? — diris li, kviete ridetante. — Ĉu min tio interesas? Mi la salajron hejmen alportas plene — kaj vi min provizu! Kiu estas la mastro? Mi estas la mastro. Kiu estas la nutranto? Mi estas la nutranto.

Li plu kisadis ŝian maldikan polmon ĝis kiam venis la flegistino. Pro morfino li tuj ekdormis, sed vekiĝis baldaŭ, kvazaŭ eĉ bonege satdorminte, kaj, ekfuminte en mallumo cigaredon, rememoris la hodiaŭajn interparolojn kun Vanjo Ladiĵnikova kaj majoro Bodrostin. Kaj Aglaja Petrovna Ustimenko aperis antaŭ li tia, kvazaŭ nur hieraŭ li parolis kun ŝi, sunbruna kaj malhelokula, en la redakcio de la «Unĉanska laboristo», kiam ŝi estris la popoledukan departementon kaj estis membro de la regiona partikomitato.

«Aĥ, malbone, — profunde enspirante la fumon en la silenta mallumo de sia ĉambro kaj pririgardante la pal-rozan fajreton de la cigaredo, koleris pri si mem Ŝtub, — ĉio estas malbona. Mi ne pensis bone, „deĵetis“ la aferon al Bodrostin, kaj li estas sunsekigita fiŝo, sekulo, nenion komprenas kaj eĉ ne deziras kompreni. Ne, tian aferon indus doni al Viĉjo Gnetov, aĥ, Viĉjo, Viĉjo, kie vi estas nun kaj ĉu vivas?» Viĉjo kaj Kolokolcev estis liaj plej komprenemaj knaboj, la plej fidindaj kaj fidelaj en tiuj jaroj. Kaj kia kaŝkuriero estis la brulvundita Viĉjo, tiel lerte ŝajniganta sin frenezetulo!

Kaj li kun plezuro komencis ial rememori sian konversacion kun tiuj du knaboj — kun Serĉjo kaj Viĉjo, kiam en germana urbo Gugenstadt ili sidis en sekreta rendevuejo en surverŝita de akvo garaĝo, en humida kelo, kaj Gnetov ial subite demandis:

— Kamarado kolonelo, ĉu kun vi persone iam kamarado Dzerĵinskij[10] parolis?

— Mi Dzerĵinskij-on ne vidis, — respondis Ŝtub.

— Ĉu neniam? — elrevigite interesiĝis Serĉjo.

Ili pensis, ke ilia «maljunulo» — li jam tiam nomiĝis maljunulo — konis tute ĉiujn gvidantojn.

— Neniam.

— De kie do vi tiom pri li eksciis? — demandis Gnetov.

— Mi kolektadis per eroj, — respondis Ŝtub. — Ja mia profesio estas ĵurnalisto, mi deziris verki libron. Kaj eĉ la titolon elpensis.

La leŭtenantoj silentis. Ili ambaŭ ĉagreniĝis, ke la «maljunulo» estas ĵurnalisto, sed ne kunulo de Dzerĵinskij laŭ tiuj grandaj tagoj. Eble, Ŝtub eĉ versaĵetojn skribis? Sed pri versaĵoj ili ne demandis, ĝeniĝis.

La eksplodistoj plu ne venadis. Ekstere verŝiĝadis peza, longa pluvego, defluadis en la betonitan kavon. Ili triope sidis en la kargujo de kamiono sen radoj, la akvo jam atingis iliajn piedojn.

— Se Ŝovkopljas ne trabatiĝos al la deksepa horo, ni ĉi tie estos inunditaj al diablo, — diris Ŝtub. — Dum horo la akvo leviĝas je ĉirkaŭ kvardek centimetroj, kaj defluo ne estas.

— Kaj kian vi titolon elpensis? — demandis Kolokolcev.

— Ĉu la afero estas en titolo? — respondis Ŝtub. — La afero estas en alio. Ekzemple, en tio, ke Dzerĵinskij en la plej malfacilaj jaroj postuladis abolon de ajnaj eksterordinaraj tribunaloj kaj triopoj por tio, ke estu veraj juĝoj laŭ ĉiuj reguloj de la juĝa proceduro. La afero estas en tio, ke Dzerĵinskij asertadis: al la ĈK-anoj, en la ĈK-on oni devas venadi por justeco. Li, ekzemple, diradis: trankvilo de inventisto, utila por la popolamasoj, estas gardata de la ĈK-anoj, li asertadis: kondamno de senkulpulo estas krimo antaŭ la revolucio...

— Ĉu per tiaj vortoj? — demandis Gnetov.

— Kaj ĉu tio estas presita? — interesiĝis Kolokolcev.

La garaĝo skuiĝis, la malnova kamiona kargujo saltis en la akvo. Poste tondris ankoraŭ du eksplodoj, kiujn ili ĉi tie ne aŭdis, sed imagis al si sufiĉe klare laŭ tio, kiel saltis la kargujo.

— Tamen faris Ŝovkopljas, — diris Ŝtub, rigardinte al la horloĝo. — Je sepdek minutoj malfruis, sed faris.

— Kie do tio estas presita? — denove demandis Kolokolcev.

— Oni buŝe rakontas, — respondis Ŝtub.

Li aŭdis tiujn frazojn de sia patro, kiu laboris en la ĈK ekde tiu tempo, kiam al la kontruloj oni esprimadis nur socian mallaŭdon.

— Estis ili, kiuj la unuaj komencis pafi al ni, — diris Ŝtub al Gnetov kaj Kolokolcev. — Tio estas ĝusta. La revolucio estis kaj grandanima kaj bonkora. Kaj tiu kanajlaro pafadis el pordegejoj, el fenestroj, el subtegmentoj. Pafadis «al la ruĝo» — tiel ĉe ili tio nomiĝis. Kaj ĉu povis komenci la bolŝevistoj, se ĝuste ili nur antaŭnelonge tintadis per la katenoj, estis enprizonigataj, ekzilataj...

Tio estis frazoj «el la maljuna Ŝtub» — Jano Arnoldoviĉ. Kaj li ofte diradis «el Dzerĵinskij», asertante, ke pli bone ol la «patro» ne eblas diri. «La patro» estis la nomo de Dzerĵinskij inter la ĈK-a junularo en tiuj foraj jaroj.

Gnetov sidis apud Ŝtub, profunde enpensiĝinte pri io. Aŭgusto Janoviĉ vidis lian vangon, kripligitan de la brulvundo, kaj la orelon, kripligitan de flamo en aviadilo. Kaj li pensis: kia antaŭe, verŝajne, estis bela knabo tiu Gnetov.

— Veni al la ĈK por justeco — tio estas bonega, — diris subite Viktoro. — Ĉu mi pravas, Sergio? Ne komprenas mi nur unu aferon: kial nun tiel okazas, ke pri Felikso Edmundoviĉ oni iel unuflanke diradas — punanta glavo kaj punanta glavo, kaj nenio pli. Glavo estas ne ĉio, tio estas mallarĝa difino...

— Post la milito ni esploros, — respondis Ŝtub. — Nun, verŝajne, ĉefleŭtenanto, ne estas tempo por tiuj nuancoj. Ĉu mi prave diras?

— Kolonelo al leŭtenanto ĉiam prave diras, — kun aluda rideto rimarkis Gnetov, — alie ne okazas. Se ni esploros, do, ni esploros...

Ŝtub mem, tamen, komencis esplori longe antaŭ la komenco de la milito.

Li estis mobilizita al la Ministerio de Internaj Aferoj tuj post la malfacilegaj troigoj de la tridek oka jaro, kiam estis diritaj vicaj «historiaj» vortoj pri tio, ke la punaj organoj per sia pikilo estos nun direktitaj ne internen de la lando, sed ekster ĝin, kontraŭ la eksteraj malamikoj. Jam en la unua semajno de sia agado en Unĉansko Ŝtub liberigis dek ses homojn, kaj inter ili — sian eksan redaktoron, malnovan bolŝeviston Martemjanov. Apolinario Nazaroviĉ estis en prizono kiel spiono de tri landoj, kiaj nome — li mem precize ne memoris. Li nomadis Ŝtub-on en ilia unua konversacio «civitano estro».

— Mi estas Aŭgusto, — diris al li Ŝtub. — Ĉu vi vere min ne rekonis?

Martemjanov mistere subridis kaj tuj faris severan vizaĝon.

— Por kio do vi subskribis tutan tiun absurdaĵon? — demandis Ŝtub, foliumante la tiel nomatan «dosieron» de Martemjanov.

La maljunulo ree mistere subridis kaj tuj kvazaŭ kaŝis la rideton en sia prizona sovaĝa barbo. Kaj adiaŭante kun Ŝtub, kiam tiu lin liberigis aŭ «elpelis», dirante en la prizona slango, Martemjanov diris:

— Se vi havos liberan tempon, atentu: tie en mia «dosiero» ekzistas «kontraŭrevolucia rideto». Ĝuste tiel estas skribite per nigro sur blanko. Mi ĉi tie antaŭ via veno pri unu punkto de la akuzo ridetis — tiam oni enskribis, kaj mi subskribis. Konsideru en via posta agado — ridetoj ekzistas diversaj.

La deksepa estis liberigita el prizono Elio Aleksandroviĉ Kraĥmalnikov, erare arestita kiel ido de unĉanska milionulo-psikopato Jonaso Kraĥmalnikov, krome kvazaŭ scianta, kie estas kaŝita iu mita trezoro de lia praulo.

Elio Aleksandroviĉ, kies patro estis ŝarĝisto el Saratovo, kiu poste elpaŝadis sur cirka areno sub bela pseŭdonimo «Vilhelmo von Barlein — eksterlanda barono en duonmasko», tiutempe estis ĵus alveturinta kun edzino Kapitolina, kiu estis naskonta. Oni prenis lin de la pordo de la akuŝejo, kie li atendis informojn pri la sano de la edzino. Kapitolina naskis mortintan infanon kaj estis en malbona stato. «La stato estas malbona» — tiel diris oni al li, kaj kun tio li iris en la prizonon. Ĉi tie longe la ŝarĝista filo, fininta la Leningradan universitaton, entute ne komprenadis, kion oni de li deziras, kaj nur domaĝe forsvingadis dolĉajn persvadojn malkovri la kaŝitan trezoron kaj konfesi tutan sian antaŭan kontraŭsovetian agadon. Ĉio ĉi estis kvazaŭ abomena, neebla, histriona sonĝo. Finfine Kraĥmalnikov eksplodis kaj montris sian furiozan esencon kaj manieron. Falis la seĝo, poste falis la tablo, alkuris al krio de la enketisto subuloj. La filo de la «barono en duonmasko» por longe kuŝiĝis en la prizonan malsanulejon, kie lin vizitis Aŭgusto Janoviĉ Ŝtub.

— Nu, kaj por kio do vi batis? — interesiĝis la nova estro, fiksrigardante en la mornan, pezan, delonge ne razitan vizaĝon de la malliberulo.

Tiu promesis responde:

— Ankaŭ poste mi ne ĝeniĝos.

— Kiel vi nun fartas? — demandis Ŝtub.

— Mi vian bonkorecon ne bezonas, — forturniĝante al la muro, respondis Elio Aleksandroviĉ. — Mi ĝin, tiun ĉi-lokan bonkorecon, manĝis abunde. Donu al mi tion, kion al mi garantias la leĝo, — ĉu vi aŭdis tian diraĵon?

Certe, ankaŭ Kraĥmalnikov-on liberigis Ŝtub, tamen per sia potenco li punis la enketiston kaj komencis juĝaferon kontraŭ la denuncinto kaj kalumniinto. Kaj la enketisto, kiun sen ajna indulgo punis Aŭgusto Janoviĉ, estis el tiuj, kiuj eĉ en pugno kokidon elovigos, — li komencis skribi plendojn. Kaj li ŝmiradis la paperon, laŭ la malnova esprimo, tiel vigle, ke rekompence estis vokita kun raporto kaj tuj sendita kun promocio — plenumi sian devon en blankan urbon ĉe la plej blua maro, kie kreskas palmoj, kaj disvolviĝas vinberkultivado, kaj per bredado de citrusoj oni akiras grandan monon.

Kaj Ŝtub restis sub tia suspekto, ke la dekokan «sabotiston» li liberigi ne sukcesis. Post malgranda tempo venis por li viculo — diketa, rozeta, treege ĝentila, eĉ ĝis trodolĉeco, el tiaj, pri kiuj delonge en la popolo oni diras: «Li ĝis la fundo estas oleita, sed neglutebla!» Aŭgusto Janoviĉ baldaŭ per depeŝo estis vokita en la ĉefurbon por raporto, kiun li skribadis dum kvin tagnoktoj, post kio liaj sesdek tri paĝoj da «klarigoj» foriris «supren». Sur kiun nome supron, li mem ne sciis. Veturi hejmen al li, kvankam en nedifinita formo, tamen «ne estis rekomendite».

Kolere kaj pacience, sopirante pri Zosja kaj pri la familio, li kuŝaĉis en kaduka, sufoka gasteja numero sur knaranta ligna lito, fumadis malmultekostajn cigaredojn, legadis Puŝkinon, tute nove komprenante tion, kion li parkere sciis ekde la lernejaj jaroj:

Ekzalt' aperas en batal',
kaj ĉe abismo antaŭ fal',
kaj en ŝtormanta oceano
inter obskuro kaj tempest',
kaj en araba uragano,
kaj en la spiro de la Pest'...

«Kial Pesto kun majusklo? — subite miris Ŝtub. — Puŝkinistoj, klarigu?»

Ĉio, minaca je pere',
por kor' mortema kaŝas plej
neklarigeblan tiklan ĝuon —
ĉu je l' eterno garanti'?!
Feliĉa, kiu spertis skuon
de l' vivolima afekci'.[11]

Li legadis, fumadis, tagmanĝadis plej modeste — viandbuloj kaj bierkruĉo, skribadis al Zosja facilanimajn poŝtkartojn, el kiuj sekvis, ke lia vivo konsistas el solaj amuzoj, en varmegaj vesperoj sidadis en la parko en Sokolniki — tio kaj kostis nemulte, kaj li estis inter homoj, en la parko li vidis «miraklan keston» — tie oni demonstradis televidilon. En Amerikon flugis aviadisto Kokkinaki[12]. Ŝtub el la homamaso sur la Gorkij-strato same honoris la heroon, kiel la tuta Moskvo. Li longe kaj atente legadis ĵurnalojn. Ĉiam pli laŭte, pli impertinente, pli akre batadis la germanaj tamburoj. «Völkischer Beobachter» sub tiu tamburado larme plendadis pri Polio, kiu intencas ekmiliti kontraŭ la Orienta Prusio, Pomerio, Silezio kaj fini la kompatindajn germanojn. Kvindek mil ĉeĥoj jam sidis en germanaj koncentrejoj, tio ial nomiĝis «preventa» rimedo. Hitlero prononcadis dubsencaĵojn pri la Danciga koridoro, marŝalo Rydz-Śmigły certigadis la publikan opinion pri tio, ke Polio ne deziras militon, sed por ĝi ekzistas aferoj multe pli malbonaj, ol milito. Eble, sub tiu «pli malbona» estis subkomprenata tralasi tra Polio la Ruĝan Armeon?[13]

Ĉio estis danĝera, ĉio ŝajnis al Ŝtub graveda je sekvoj kaj ĉio estis abomene facilanima. Kaj la sensenca babilado de Chamberlain, kaj la flirto de Francio kun Franco, kaj tio, kiel al tiu generalo oni fordonis la hispanan floton, kaj la «stranga milito» mem, kaj perforto super judoj, kaj Roosevelt kun siaj ĝentilaj avertoj el trans la oceano.

Fojfoje al Ŝtub ŝajnis, ke li komprenas ĉion, fojfoje li estis komprenanta nenion. Terura estis lia deviga, idiota senagado, lia knaranta lito en la gastejo, la malplenaj, putraj okuloj de iu figuro, al kiu li fojfoje venadis por novaĵoj. Kaj estis neniaj novaĵoj — pri Ŝtub oni, verŝajne, forgesis. Aŭ iu ion pri li konfuzis.

Zosja komencis skribi maltrankvilajn leterojn. Li respondadis al ŝi vigle, eble, pli vigle, ol necesis, eĉ penis kalemburi kaj spriti. Sed en lia animo estis aĉe kaj malklare. Iaj nedifinitaj, gluecaj, sed maldormemaj fortoj haltigis lian agadon en Unĉansko, ne permesis al li fari tiun aferon, pro kiu li ĉesis esti ĵurnalisto, gazetisto, redaktoro. La raporto kvazaŭ degelis en aŭtunaj moskvaj pluvetoj. Laŭ aludoj de Zosja, la «dekokan» en Unĉansko el la prizono oni ne liberigis. Ŝtub kontrolis kaj precize eksciis: ne nur ne liberigis, sed eĉ verdiktis severe, ekzemple kaj modele.

Tiam Ŝtub skribis al la estraro flegme furiozan leteron — li posedis tiun ĝenron, lia plumo estis akra, forta, kaj indignon li scipovis elegante dekoracii per burokrataj frazoj kaj juraj formuloj. La instancoj pri la «dekoka», pri kies senkulpeco Ŝtub estis same konvinkita, kiel pri tio, ke liaj Tutunjo kaj Tjanjo ne estas varbitaj de ajna spiona servo, certe, silentis.

Tiam Ŝtub devus ekfasti por ĉiam, kiel faras homoj, sed li ne ekfastis kaj ne eksilentis. Li skribis ankoraŭ unu verkon kaj mem portis ĝin en respektivan sekretariejon.

Ĉi tie lin trafis neatendita ĝojo — malnova intima amiko, kiu kaj laŭ la proverbo, kaj laŭ la propraj vortoj de kamarado Pudikin «estis pli bona ol parenco malproksima». Laŭ kiuj nekompreneblaj vojoj Igoro Pudikin leviĝis ĝis grado de estro de sekretariejo de tiom responsa persono, Ŝtub eltrovis nur multe poste, kiam hazarde evidentiĝis, ke la responsa persono plezurigadis sin per verkado de teatraĵetoj, kiujn al li precipe fabrikadis Igoro, cetere forlasinta ĵurnalistikon pro inklino al melodramigo de eventoj de la normala, ĉiutaga vivo. Multaj gazetistoj, samaĝaj kun Ŝtub, memoris rezolucion sur unu el verkoj de Pudikin, skribitan per la mano de ilia tiama feroca kaj talenta redaktoro:

Leginte, mi interne indigniĝis,
Por kio do mi legi instruiĝis![14]

Pudikin tiam terure ofendiĝis kaj elektis por si alian direkton en la vivo, nome — la sekretarian, kie li tute dissolviĝis en la persono de sia ĉefo kaj iĝis neanstataŭigebla laboranto, precipe tial, ke li tage kaj nokte memoris la grandan saĝaĵon, koncentritan en la malnova proverbo: sur kies ĉaro vi veturas, ties kanton vi kantu. Al Ŝtub li same kantis kanton de tiu, sur kies ĉaro li veturis, sed Aŭgusto Janoviĉ flegme insistadis pri sia afero, al la kanto ne kredis kaj la konsilojn de la «malnova amiko» lasis preter la oreloj. Lia monstra, kvankam kovrita per flegmo energio trabatis al li novan fluejon, kaj li traŝiriĝis en la malgrandan kabineton de prepariĝanta al emeritiĝo maljuna batalanto de la lenina gvardio, al kiu Ŝtub rakontis la teruran historion de la «dekoka». La kaduka maljunulo, multajn jarojn pasiginta en caraj prizonoj — de «Krucoj» ĝis la menciata en la kanto Aleksandra centra prizono en Irkutsko, — per la seka maneto alkroĉiĝis al la telefona parolilo, kaj ne forlasis ĝin, ĝis «disfrakasis», laŭ lia esprimo, ĉiujn tiujn, kiuj povis influi la pluan iron de la sorto de la «dekoka». Ankoraŭ post tago Ŝtub denove venis en la malgrandan kabineton de la mirinda maljunulo kaj aŭdis, ke la «dekoka» estas liberigita kaj al li eĉ estas pagita kompenso pro devigita foresto en la laboro.

— Jen tiel, — diris la maljunulo, fiksrigardante en la nekonsterneblan vizaĝon de Ŝtub. — Kion vi ankoraŭ deziras, juna kamarado?

Ŝtub, kompreneble, nenion pli «deziris». La maljunulo trinkis malfortan teon.

— Sur vojeto plaga birdo gaje bekas, — diris li penseme, — ne atendas tute, kio el ĝi sekvas![15]

Kaj subite levinte al sia silentema konversacianto la viglajn, plenajn de juna brilo okulojn, li elparolis:

— Vi, juna kamarado, en tiu afero neniel partoprenis. Mi vin ne menciis. Ĉar iu, — la lastan vorton li emfazis kursive, — tre interesiĝis pri fonto de mia informo...

Li ruze, longe, ne maljunulece ekridis kaj tute kvazaŭ nekonsekvence rememoris:

— Kiam mi kun kamarado Dzerĵinskij laboris, tiam estis interesa okazo. Ĉu vi ne hastas?

— Ne, ne hastas.

— Jen kia okazo: iun, la familinomon mi forgesis — tia estis bonanima homo, — en urbo Ĥarkovo tieaj ĈK-anoj enprizonigis kaj promesis al li mortpafon. Li el sub mortpafo fuĝis, sed ne en malhelan nokton, kie li tute povis kaŝiĝi, sed al ni, en la moskvan ĈK-on. Al kamarado Dzerĵinskij, por justeco. Dum tuta nokto ni kun li traparolis, premiĝis ĉe la homo la animo pro la fia maljusteco, dum tuta nokto ni lian animon per teo kaj konversacioj faciligadis. Li petis meti lin en nian prizonon por kontrolo de liaj malfeliĉoj. Direktis min kamarado Dzerĵinskij en Ĥarkovon, necesis tie forte sali, du homojn mortpafi. Laŭ la muzeloj estis videbla, ke ne el simplaj porkoj estis tiuj porkoj.

Ŝtub silentis. Ankaŭ lia animo «faciliĝadis» pro proksimeco al tiu maljunulo. Kaj tiu malrapide, nelaŭte, sed kun forto kaj persisto eldiris:

— Okazas, trarampas al ni ĉiaj homoj. En la supera eklezia hierarkio oni oficiale opiniis, ke «ankaŭ al popo estas ne maldece nutri sin de la altaro». Komprenu — fari karieron. Tio estas fremduloj, fiuloj, koruptitaj animoj, sen kompreno de moralo...

La okuloj de la maljunuleto ekbrilis pro furiozo, tian Ŝtub ankoraŭ neniam vidis. Admirante tiun lumon de indigno, li aŭskultis plu:

— Okazas ankaŭ, ke eĉ propra homo kreskas kurbe, kaj tiel, ke ne eblas rektigi, — ĉio okazas. En tio necesas severeco, sed ne ekstremeco. Sed nun ni havas tempon de ia jam simple infera ekstremeco.

Ferminte per la polmo la okulojn, li devigis sin eksilenti, Ŝtub eĉ maltrankviliĝis — tiel longe daŭris la silento. Poste la maljunuleto malforte kaj ofte spiris iom kaj konkludis firme, dise kaj konvinke:

— Esperu, ke la partio, juna kamarado, ĉion ordigos. Nur vian konsciencon de komunisto neniam neglektu. Kaj al la koro malvarmiĝi kun jaroj neniel permesu...

Etendante por adiaŭo la malvarman, malsanan, torditan de reŭmatismo de ankoraŭ cara bagno manon al Ŝtub kaj gaje, iel eĉ aprobe rigardante al tiu, li diris kun subrido:

— Kaj eĉ se oni vin ie batos, vi same ne malkuraĝiĝu. Ne vane ankaŭ en la kanto oni kantas, ke tuta nia vivo estas lukt'. Ĉu tiel, ne?

— Tiel, — respondis Ŝtub, timante premi la malsanan manon de la mirinda maljunulo.

Forirante, li denove kunpuŝiĝis kun la «neatendita ĝojo» — kun Igoro Pudikin, kiu terure ektimis, kial Ŝtub venis al tiu senila kadukulo. Ŝtub respondis kun karaktera por li kruda kaj netolerema akreco. Ofendita Igoro eĉ retiriĝis de la malnova amiko, sed tuj ekflustris pri kvazaŭ finiĝontaj tagoj de la maljunulo, pri liaj konfuzaj eldiroj kaj pri persona amikeco kun tiaj personoj, kiujn eĉ mencii ne indas.

— Bone, — retenante sin, respondis Ŝtub, — kresku granda, estu sana!

— Mi vin avertis, — al la dorso de Ŝtub diris la estro de la sekretariejo, — ĉio cetera min ne koncernas.

Ŝtub ne returniĝis.

Subite kaj neatendite oni vokis lin al la estro, kiu en tiu ĉi okazo kondutis ironie ĝis impertinenteco. Kunpreminte la dentojn, por ne diri ion superfluan, Ŝtub ankoraŭfoje plenigis kelkajn enketilojn kaj donis buŝajn respondojn al deko da jam tute stultaj demandoj. Estis ankaŭ aludoj al malinda konduto de Ŝtub, kiu agas ĉi tie kiel privata propetanto. Estis ankaŭ punkto, el kiu ajna homo povus konkludi, ke liaj aferoj estas tute malbonaj. Eble, indis ektimi kaj skribe klarigi siajn erarojn, sed Ŝtub kaj ne ektimis, kaj erarojn ne klarigis.

Okazis tio tial, ke la nealta, diketa, larĝŝultra kaj flegma aspekte Ŝtub estis tute sentima homo.

Ial oni kutimas opinii, ke tiaj sentimuloj en la naturo ne ekzistas, ke ĉiuj homoj timas en sia maniero, kaj sentimeco dependas nur de scipovo regi sin. Sed ja ĝuste por scipovi regi sin, oni devas havi sentimecon. Do, evidente, Ŝtub estis en la plej alta grado dotita per tiu kvalito — scipovo regi sin ĝis tiom firme, ke proksime al la sento de timo li aliris neniam en sia vivo. Al li mem, pasia libroleganto kaj ŝatanto per presita vorto penetri en homajn animojn, tiu lia eco ŝajnis stranga, eĉ ia kripleco, manko, stulteco, eble, tamen timiĝi li ne scipovis, sed nur koleris, kiam oni penis lin timigi.

«Kio, se al mi mankas fantazio tiom, ke mi eĉ ne povas imagi min malviva?» — starigis li iam al si demandon.

«Ne, kial do!»

Li ankaŭ diversajn oficajn malagrablaĵojn imagadis al si en detaloj, kaj sian propran morton — plej decan funebran kunvenon pri si kun ĉiuj konvenaj al la okazo paroloj — kaj ĉe tio bedaŭris Zosja-n kaj Alĉjon kun Tjanjo kaj Tutunjo, speciale Tjanjon, kiu havis «pezan kapon» kaj kiu ofte faladis kaj kontuziĝadis. Bedaŭris li ankaŭ odorojn, la flarsenton li, malgraŭ la kutimo al fumado, havis hundan, ne vane li tiel ŝatis hundojn. Li bedaŭris odoron de putrantaj aŭtunaj folioj, odoron de neĝo en degelo, odoron de maro, de la infaneco, de la Balta Maro, de sekiĝantaj sur palisoj retoj. Bedaŭris pleje, verŝajne, la libron de neverkitaj artikoloj. Laborante en ĵurnalo, li akumuladis temojn kaj personojn «por poste», sed la «poste» ne okazis, «poste — vosto», kiel diradis Zosja al la infanoj. Ĉion ĉi, prenitan kune, li bedaŭris, sed kun subrido pri si mem, kaj timi li simple ne ellernis. Kaj opiniis sin pro tio stulteta.

Sendependeco — eco eĉ pli rara en homo, ol absoluta kuraĝo, — jen kio estis la ĉefa trajto de la Ŝtub-a karaktero. Li ĉiam estis interne libera kaj faradis bone nur tion, kion opiniis necesa. Foresto de ajna similaĵo de kaĵolemo iam malhelpadis al li esti simple ĝentila, kaj fojfoje eĉ okazadis impertinentaĵoj, sed li nenion povis fari kun si, malgraŭ tio, ke li luktis kontraŭ tiu sia trajto. Tia estis tradicio en la gento de Ŝtub-oj, en ilia granda familio, dum jarcentoj malamanta ĉian rampemon kaj ajnan flatemon al estroj. Nebabilemaj plugantoj de maro en la pasinteco, metallaboristoj en la meza generacio, severaj batalantoj de la revolucio, kiel la forpasintaj patro kaj onkloj, — neniu el ili iam ajn klinis la dorsojn antaŭ iu ajn, neniam demetadis la ĉapojn. Nenia «pro» povis mildigi la harditecon de Ŝtub-oj. La koloj de tutaj generacioj ne kliniĝadis kaj pro profitoj, kaj pro pano, kaj pro infannutrado.

Ankaŭ nun li ne moliĝis.

Atendante decidon pri sia sorto, li neniun petadis kaj pri siaj aferoj al neniu telefonadis, kaj la sakramentan frazon «vin maltrankviligas tiu kaj tiu» — en sia vivo li neniam prononcis, escepte de telefonaj paroloj kun la hejmo kaj turnante sin al Alĉjo, Zosja aŭ la avino, kun kiuj li ĉiam paroladis duonŝerce.

Oni vokis Ŝtub-on kun «raporto» en julio — nun estis finiĝanta novembro. Aŭgusto Janoviĉ komencis tre koleri. Li malamis vane manĝi ŝtatan panon, vagante sur la tero ne kiel faranto, sed kiel observanto, vivtenato. Eĉ al Zosja skribis li en tiuj malplenaj tagoj ion tian, ke devis por konservo de ekvilibro subskribi kiel Lermontov-a Gruŝnickij[16].

Lin savis hazardo aŭ tio, kion nomadis la forpasinta patro de Ŝtub — «la bolŝevista dio ne perfidas!» Aĉetante ĉe vendotablo cigaredojn, Aŭgusto Janoviĉ ekvidis super si konatan ekde la infaneco profilon, ekvidis la plej proksiman kaj intiman amikon de sia familio — de la patro kaj la onkloj, — iun Antonon Stepanoviĉ-on Jastrebov-on. Kaj li rekonis ne nur laŭ la vizaĝo, sed ankaŭ laŭ la voĉo: oĉjo Antono estis sormovano kaj akcentadis sonon «o» eterne, eĉ kiam paroladis angle.

— Kaj vi kio estas? — demandis responde Jastrebov.

— Antaŭe estis, oĉjo Antono, malpermesitaj popoj, — respondis Ŝtub, gaje kaj eĉ feliĉe rigardante en la pure razitan, maljunule fortikan, ekde la infaneco memorfiksitan vizaĝon de la balta matroso Jastrebov. — Sidadis tiaj popoj en ĉefpastraj kortoj, segadis tie lignon. Kaj mi estas malpermesita ĈK-ano.

— Familinomo kia? — kolere interesiĝis Jastrebov. — Mi ne emas solvi enigmojn.

— Mia familinomo estas Ŝtub, — neniom hastante kaj ne timante la kolerajn okulojn de Jastrebov, diris Aŭgusto Janoviĉ. — Ĉu vi ne memoras tian dum via estado kiel marartileriisto — knabon Aŭguston?

Antono Stepanoviĉ rigardis al la malalta Ŝtub desupre malsupren. Ŝtub rigardis al la granda Jastrebov — demalsupre supren.

— Aŭgusto! — ekkriis Jastrebov. — Knabeto! Aĥ vi, diablo tia! Jen diablo! Nu, vere, diablo!

Kaj tuj kuntiris la brovojn:

— Kial malpermesita? Atendu, ne respondu, ĉi tie estas multaj homoj. Ni iru per interstratetoj.

Sufiĉe longe ili iris silente. Poste Jastrebov diris:

— Se vi estas enmiksita en tiujn fifabrikitajn juĝaferojn, tiam eĉ ne klopodu kaj ne baraktu. Tutegale mi vin ne konas kaj ne scias, pereu al diablo, sed se estas io alia — raportu.

Ŝtub kun subrido respondis, ke ĉio estas alia, kaj raportis, ekzemple la historion de Elio Kraĥmalnikov kaj nunan sian nedifinitan kaj eĉ stultan staton. Antono Stepanoviĉ proponis:

— Ni sidu iom!

Ne rigardante, li eksidis sur malsekan benkon, forte kaj malgaje suspiris. La Puŝkin-bulvardo preskaŭ senhomiĝis sub pluveto, lanternoj rigardis plore, enue.

— Ankoraŭ rakontu, — potence ordonis Jastrebov.

Ŝtub rakontis ankoraŭ — observoj kaj faktoj, pensoj kaj konkludoj al li ne mankis. Antono Stepanoviĉ aŭskultis lin kun morna kaj eĉ indigna intereso, interrompante nek per vorto, nek per gesto, nur avide fumadis, ofte kraĉante sub la piedojn.

— Vi tie ne eltenos, — diris li finfine, — necesas pensi pri alia laboro. Kiel oni tion esprimas? Pri «laborloko»? Do, vi atendis multe, atendu ankoraŭ... Skribu, kie vin serĉi...

Sub la sombra pluveto, ne konstruante por si ajnajn esperojn, Ŝtub diligente skribis al oĉjo Antono la telefonnumeron kaj la nomon de sia gastejo. Dum li skribis, Jastrebov rigardis al li de flanke, — kvazaŭ plu kolerante. Al si gasti li Aŭguston Janoviĉ-on ne vokis, eĉ telefoni ne proponis.

Ŝtub ree eksidis sur la benkon: iri en la putran numeron de la malnova gastejo li ne deziris, kaj kien iri krome, li ne havis.

Estas strange en tia urbo ne havi, kien iri. Kaj li rememoris el la antaŭnelonge legita animŝira libro: «Devas ja homo havi kien iri!»[17]. Kaj ankoraŭ rememoris — el alia: «Malfacilaj kaj mornaj tempoj de senleĝeco kaj silento»[18]. Sed li tuj ekkoleris kontraŭ si — jen humoroj!

Kaj li ekiris, kvazaŭ vere okupita homo, kvazaŭ ie oni vere lin atendas, kvazaŭ lin ankoraŭ iu bezonas. Ĝenerale, li ekiris, por ree okupiĝi pri nehasta kaj malfacila laboro de atendado. Sed tiam li ĝisatendis baldaŭ. Telefonis junulina voĉo kaj avertis:

— Kamarado Ŝtub? Kun vi parolos komisaro Jastrebov.

— Nu, knabeto, kuru ĉi tien vigle per la piedoj, — diris Jastrebov. — Aŭ vi estas okupita pri io?

La voĉo estis sama, tiu voĉo de oĉjo Antono, la voĉo, kiun Aŭgusto Janoviĉ, ŝajne, neniam forgesadis, la voĉo, kiu balbutis antaŭ multaj jaroj:

— Lernu ruse: iras kaprino korna...

Kaj demandadis, kiel tiu sama korna kaprino nomiĝas latve.

Dum la unua rendevuo ili traparolis tri horojn, sed ĉiam ĉirkaŭe. En la dua — samtiom, sed iom pli proksime al la afero, kiun Ŝtub tamen ne divenis. En la tria rendevuo Jastrebov, snufante, subite interesiĝis:

— Ĉu la germanan vi scias? Sed ne vortojn — Großvater, aŭ Mutter, aŭ Fenster, sed vere. Ne nepre, kiel germano, sed bone.

La koro de Ŝtub iomete saltis. Li bone komprenis, kie laboras la malnova ĈK-ano Jastrebov, kaj kredis al li, kiel al sia patro. Kredis same, kiel la maljuna Ŝtub kredis al la marartileriisto Jastrebov.

— La germanan mi scias, — kun trankvila malrapidemo respondis Ŝtub. — Scias ne malpli bone, ol la latvan. Eble, kun latva akĉento.

— Kaj ĉu la latvan vi ne forgesis?

Ŝtub ne forgesis. Li entute nenion kaj neniam forgesadis. Li havis bonegan, unikan, fenomenan memoron. Zosja, ekzemple, opiniis, ke lia memoro sufiĉas por ili ambaŭ kun troo. Lia memoro eĉ malhelpadis al li, li fojfoje bedaŭris, ke ne kapablas elĵeti el la kapo ĉiajn sennecesajn akumulaĵojn, kiel oni elĵetas malnovajn paperojn el kestoj de skribotablo. Al li neniu kredis, sed li, kiel Lev Nikolajeviĉ Tolstoj, memoris sin esti suĉinfano. Kaj nun li rakontis, ke li memoras, kiel odoris Jastrebov, kiam tiu venis al ili en Rigo en la loĝejon.

— Nu, kiel? — akre demandis Jastrebov.

— Nu, kiel? Tiel, ke je vodko kaj desinfekto.

Jastrebov, kiu estis paŝanta tra la kabineto, eĉ haltis pro mirego.

— Ĝuste, — ekkriis, — precize, skarabo vin premu! Mi al vi el lazareto venis, tiam tiuj establoj, memore al revivigita Lazaro, nomiĝis lazaretoj, pro tio — desinfekto. Kaj sur vojo feste de mia resaniĝo de vundoj mi drinketis iomete. Cetere, ĉu drinki vi scipovas?

Ŝtub ne miris pri la demando. Li komprenis la iron de la pensoj de Jastrebov.

— Ĉu por ne ebriiĝi? Mi ne provis, sed supozas, ke mi povas.

— Ĉu ĝenerale vi estas sana?

— Mi ne plendas.

— Ĉu babilemulo?

— Ne laŭ la nacia karaktero.

Jastrebov subridis:

— Ĝi estas vero. Patro via forpasinta, okazadis, dum tagnokto du vortojn diros — kaj dormu, agloj batalaj. Kiel origina siberiano. Nu, do, bone, morgaŭ ni daŭrigos nian opiniinterŝanĝon. Mi atendas vin je la deknaŭa kaj nul-nul.

Kaj denove ili interparoladis.

Jastrebov palpadis, ĉu Ŝtub estas klera homo aŭ nur kaptis supraĵojn, ĉu li scipovas labori kun libroj, kiel li uzas planojn, mapojn, kompason, kiel orientiĝas sur tereno, kio estos, se li perdos la okulvitrojn.

— Ja malbone estos! — rememoris Ŝtub faman anekdoton pri odesa juda veturigisto kaj pri tio, kiel al li rompiĝis la akso.

Ili ambaŭ ridis.

— Ne estas ekskludeblaj tiaj cirkonstancoj, pli ĝuste, tiaj cirkonstancoj estos konstantaj, tipaj, — subite severe diris Jastrebov, — kiam ĉe ŝtala idea harditeco necesos fari plej responsajn decidojn momente, dum sekundoj, kiam necesos menso akra, fleksiĝema, kiam de tio dependos pli ol nur via vivo. Kiel vi rigardas al tio? Kiel vi pri vi mem pensas? Ĉu vi fidas viajn fortojn?

— Kion vi el mi intencas fari? — responde rekte demandis Ŝtub. — Ĉu spionon?

— Ni supozu.

— Mi taŭgas, — trankvile prononcis Ŝtub. — Sed, certe, ne por bagateloj.

— Vi, mi vidas, estas tre modesta.

— Ja mi en tiu modesteco vidas nenian utilon, — sekete respondis Ŝtub. — Homo devas fari laboron, konforman al siaj kapabloj. Kaj se oni lin ŝovas en postenon sub liaj laboraj kvalitoj, al la ŝtato de laboruloj estas nur pli malbone.

Jastrebov atente rigardis al li.

— Ĉu vi pro ŝtataj konsideroj tiun vian vidpunkton al mi diras aŭ pro personaj?

La okulvitroj de Ŝtub brileris.

— Kaj kiel vi supozas?

— Mi dezirus supozi, ke pro la ŝtataj. Via patro forpasinta ekskluzive laŭ ŝtataj konsideroj agadis. Li ankaŭ pereis tiel — sen persona intereso. Interalie, same kiel multaj aliaj latvaj fusilistoj[19], li kategorie rifuzis akcepti ordenon, por esti «ekster suspektoj».

— Mi tion ne sciis, — penseme respondis Aŭgusto Janoviĉ.

— Vi en tiu tempo nenion sciis. Se mi ne eraras, vi lernis tajloradon?

— Kaj eĉ sukcese. Jakon mi ankaŭ nun povas konstrui.

— Bone, daŭrigu vian penson pri modesteco.

— Kion do daŭrigi? — subridis Ŝtub. — Modesteco estas bona rilate al subuloj, sed kun estroj... Modesteco rilate al estro estas ne pli ol speco de kaĵolado...

Jastrebov aŭskultis ne sen atento.

— Ekzistas ankoraŭ unu formulo, kaj ĝi, bedaŭrinde okazas, ricevas formon de leĝo, — tute kuraĝiĝinte, daŭrigis Ŝtub. — La formulo estas: «la estroj scias pli bone». El kie tiu stultaĵo aperis? Ĉu tio konformas al la spirito de nia ŝtato? Vladimiro Iljiĉ, la granda homo Lenino, opiniis eble diri: «mi supozas», sed ni ruliĝas, okazas, al formoj nur ordonaj. Mi de li, de iu, estas viculo, kaj li, iu, al mi nur ordonas. Sed por kio tiam necesas la viculo, estas demandate en la problemo? Tiam prefere estu plenumanto — kaj fino, kaj ankaŭ salajro estos malpli granda, ĉu ne? Kaj denove: ĉiu el ni, se ne estas en armea vico, rajtas rezoni laŭ la kapabloj, dotitaj al ni de la prapatrino-naturo, alie la nocio de la esenco de la Soveta potenco estas distordata. Ĉu mi pravas?

— Kial do vi de la estro demandas? — pikis lin la komisaro. — Vi havas vian vidpunkton, kaj sidu sur ĝi.

— Sed ĉu estro ne povas kun subuloj diskuti? — pikis siavice ankaŭ Ŝtub. — Ja ni rezonas, ĉu ne?

— Eble...

En la sekva tago Jastrebov rekomendis al Ŝtub okupiĝi pri studado de faŝista literaturo — «Mein Kampf», Rosenberg kaj cetero tiaspeca. Legi, kompreneble, endas ekskluzive en la germana.

— Estos plenumite.

Krome, Ŝtub devis plej urĝe reveni al la metio, kiun li lernis en la jaroj de la juneco, — al la tajlora metio. Por kio — Jastrebov ne klarigis, kaj Ŝtub ne demandis.

— Kaj lernu ne por esti meznivela tajloro, sed por iĝi plej altklasa, — malmilde diris Jastrebov, — kaj eĉ tiel lernu, kvazaŭ en la akademio de la Ĉefstabo, kun tuta seriozeco. Kaj sen humuro, mi petas, — iom levis li la voĉon, rimarkinte, ke Ŝtub ridetas. — Estu vira tajloro luksa, aŭ ekstra, aŭ diablo scias kun kia titolo, sed kun titolo.

Ŝtub plu ridetadis.

— Nenion ridindan mi vidas, — grumble diris Jastrebov, — de grado de via penetro en la metion dependos ankaŭ aliaj penetroj. Kaj eble, ankaŭ la ne tiom malgrava cirkonstanco, kiel la vivo. Kion ajn diru feran, sed bona ĝi estas afero — tiu vivo! Aŭ vi ne opinias tiel, restas kun via opinio?

— Tio dependas de tio, kiel vivi, — firme kaj certe respondis Ŝtub. — Pasionaria[20] bonege diris: «Pli bone estas morti stare, ol vivi sur la genuoj!» Mi kuraĝos de mi mem aldoni: prefere tute ne vivi, ol fari tion, je kio vi ne kredas.

— Pri kio vi diras?

— Tio estas rilate de via suspekto pri fifabrikitaj juĝaferoj. Do — prefere ne vivi.

— En tio — mi konsentas, — malgaje respondis Jastrebov kaj forturniĝis.

Dum ankoraŭ du tagoj ili paroladis pri diversaj aferoj, kune tagmanĝadis, kune vespermanĝadis, duope trinkadis malvarman mineralakvon. Antono Stepanoviĉ ĉiam lin pridemandadis, kvazaŭ esplorante, kie Ŝtub havas malfortan lokon, en kio li estas simplulo, en kio li estas forta, per kia hoko kaj kun kia logaĵo lin eblas kapti. Ŝtub estis egala, trankvila, pacienca, per mensa eleganteco ne paradis, per akraj formuloj ne brilis.

— Kaj nun vi vin en tro griza koloro desegnas, — rimarkis kvazaŭ pretere la ruza Jastrebov. — Sed tio estas nemalbona. Ĝenerale preparu vin esti persono ordinara eksteraspekte. Al ajnulo flatas senti sin saĝulo, kaj vi ne malhelpu kaj eĉ penu konformi. En okazo de suspektoj oni diros: ja li estas plena stultulo.

— Ĉu tio estas kiel en Ŝvejko[21]? «Li pasis ekzamenon pri plena idioteco»?

— Eblas ankaŭ pri plena. Ni sidu iom, glutu moskvan oksigenon.

Duope ili eksidis sur benkon apud la Granda teatro, en la skvareto.

— Jen tiele, — diris Jastrebov, — baldaŭ ankaŭ ni militos kontraŭ faŝismo. Kaj nia afero estos ĝin frakasi.

Ŝtub turniĝis al Antono Stepanoviĉ.

— Mi komprenas, — daŭrigis tiu mallaŭte, — ĉion komprenas: en viaj okuloj plu sonas la vortoj pri la popoloj, kunigitaj per la sango, kaj ĉio cetera tiaspeca[22]. Tio ja estis dirita, sed ni ne estu ŝafoj. Nenia fajrartaĵo nin, ĈK-anojn, rajtas blindigi. Nenia ridetanta vizaĝaĉo de Ribbentrop, neniaj berlinaj rendevuoj nin koncernas.

Preninte Ŝtub-on sub la kubuto, Jastrebov ekparolis ankoraŭ pli mallaŭte, kaj pro tio liaj vortoj por ĉiam restis en la memoro de Aŭgusto Janoviĉ ĝuste en tia ordo, en kiu ili estis diritaj kaj eĉ kun ĝuste tiu malgaja kaj firma intonacio:

— Estas pereigitaj niaj elstaraj kadruloj, pereigitaj kamaradoj, jam de Dzerĵinskij kreskigitaj, pereigitaj per malvero aŭ per malfido, — en tio ne eblas kompreni ĝuste. Sed ni ĝis la lasta momento de la vivo devas plenumadi nian devon, nian aferon, nian destinon. Se ni, certe, estas ne eksteraspektaj komunistoj, sed leninanoj. Do, Aŭgusto, mi avertas: kukoj en la buŝon ne flugos, malagrablaĵojn, tamen, eblos kapti multe. Sed vi ne timu!

La maljunulo leviĝis, alta, osteca, morna. Leviĝis malfacile, kvazaŭ pezo kuŝis sur liaj ŝultroj. Kaj morgaŭ Ŝtub legis ordonon pri sia aligo al la fako de Jastrebov.

Laboron li ne havis, escepte de malfacilaj lecionoj de la tajlora scienco, kiun li ekposedis ĝenerale sen specialaj penoj, kvankam tiu scienco evidentiĝis multe pli malsimpla, ol imagiĝis al li en la juneco, ĝis li spertis ĝin sufiĉe, kun ĉiuj ties kapricoj kaj nuancoj.

— Nu, kiel? — demandadis lin Jastrebov.

— Ja ĝuste kiel ĉe Gogol en la «Palto», — vigle respondadis Ŝtub, — «ĉio estis plene kudrita sur silko, per duobla eta kudrolinio, kaj tra ĉiu kudrolinio Petroviĉ poste trairadis per la propraj dentoj, elpremante per ili diversajn figurojn».

— Tie vi ridos, knabeto, — nedifinite timigadis Antono Stepanoviĉ, — tie oni al vi tian humuron montros...

La tajloran arton Ŝtub lernis de fama tajloro-tajlisto, por kiu instrui estis, laŭ lia esprimo, «senprofite» eĉ kontraŭ ajna freneza mono, ĉar jam tute kapturnigajn monsumojn li prenadis pro individua kudrado por sia speciala klientaro hejme. Laŭ liaj propraj vortoj, «pri financaj inspektoroj li ridas», neniaj impostoj lin timigis, ĉar li «transmetas ilin sur la klienton» kaj restas «kun sia konstanta intereso». La instruisto de Ŝtub estis sufiĉe fia ulo de profesora aspekto, de kiu Aŭgusto Janoviĉ tamen prenis nemalmulte da utila, precipe en la senco de manieroj — ekzemple, li impone sidis sur la tablo en stranga pozo, submetinte sub sin la piedojn, klaketadis per la mezurbendo, mezurante ampleksojn de la mendanto, mallarĝigadis unu okulon kun malestime nekontenta mieno rilate al plenumita propra laboro, kun speciala danda svingo provizore kudradis sur la kliento, glatigadis kaj korektadis sur li, kaj faradis aliajn negravajn truketojn.

Kaj dum tuta libera tempo li legadis.

Legadis ĝis perdo de penspovo, ĝis sablo en la okuloj, ĝis kapdoloroj.

Li legadis ĉion pri faŝismo. Legadis pri la «Cionaj saĝuloj» kaj pri Hindenburgo, legadis pri profeta kapablo de Hitlero kaj pri Strasser kun Drexler, legadis pri Severing kaj pri la granda ludo de Schleicher, legadis Spengler-on kaj Rosenberg-on, legadis, memorfiksadis, esploradis, desegnadis sur papero skemojn de la faŝistaj organizaĵoj en Germanio, en Eŭropo, trans la oceano. Poste kun sama skrupulo kaj diligento li komencis esplori multajn aliajn detalojn de la nazia ŝtato, kaj fojfoje por longe enpensiĝadis pri tiu tempo, kiam tiu malhoma, malreala maŝino estos funkciigita.

Ĝuste dum tiuj monatoj Ŝtub tre maldikiĝis, kaj grizaj haroj komencis forte aperi sur liaj tempioj.

En marto al la akademiano de la naci-socialista partio, kiel foje lin nomis Jastrebov, alveturis Zosja. Certe, ŝi alveturis neatendite, por fari al li surprizon, sed la leteron kun la adreso de la edzo ŝi forgesis en Unĉansko. Nun li loĝis ne en gastejo, sed sur unu el stratoj Meŝĉanskaja, sur kiu nome — ŝi, certe, ne memoris. En la adresinformejo pri Ŝtub oni nenion sciis. Konatojn en Moskvo Zosja ne havis. Finfine, je la dua horo de nokto Zosja sukcesis telefoni al Unĉansko, sed la surdeta avino dormis, kaj la infanoj, kompreneble, la telefonon ne aŭdis. En la ĉefa telegrafejo la nokto pasis malrapide. Inter la kvina kaj la sesa horo de mateno oni ŝtelis de Zosja la saketon kun la pasporto kaj mono, tial al gasteja numero, kiun oni promesis al ŝi je la deka horo, esperi ŝi ne povis. Ĝuste ĉi tie ŝin ekvidis Nikolao Eŭgenjeviĉ Bogoslovskij, kiu revenis el iu fora eksterlando kaj estis telefonanta al la edzino en Unĉanskon.

— Neniam mi estis respektanto de virina saĝo, — en antikva maniero diris al ŝi la doktoro, — sed tiajn, patrino mia, dupinojn mi ankoraŭ ne vidis. Jen al vi mono — telefonu, kaj poste ni matenmanĝos, kaj mi veturigos vin al via edzo.

Zosja pro ĝojo laŭte ekploris: al ŝi ŝajnis, ke ĉio jam estis finita, sed nun ĉio rekomenciĝis. Ŝi telefonis al Unĉansko, eksciis la adreson de Ŝtub.

Matenmanĝi kun doktoro ŝi rezignis, tiel ŝi malpaciencis ekvidi la edzon. Ili veturis en taksio — Nikolao Eŭgenjeviĉ en nenio fidis tiun bluokulan, lumantan kaj rozvangan perdemulinon, li devis mem «enmanigi» Zosja-n al la edzo.

Ŝtub proponis al la doktoro trinki ĉe ili teon, Nikolao Eŭgenjeviĉ hastis, li same dum pli ol jaro ne vidis sian Ksenia-n Nikolajevna-n kaj Sanjon. En la pordo ili iomete parolis pri la ĵurnalo «Unĉanska laboristo», la doktoro naive supozis, ke Ŝtub plu tie laboras.

Kaj poste Aŭgusto Janoviĉ longe aŭskultis la malfeliĉan rakonton de malvarmiĝinta kaj elturmentita Zosja.

— Nu, ĉio estas en normo, — diris li, varmigante ŝiajn frostiĝintajn piedojn per siaj fortikaj, varmegaj manoj, — ĉio kiel ĉe homoj. Mi ja ĉiam sciis, ke mi edziĝis al frenezulino. Sed tamen pri kio vi pensis, kiam pakis la aĵojn?

— Pri tio, ke mi vidos vin.

— Vi ĉiam pensas ne laŭ la ordo, — riproĉis li. — Dum aliaj edzinoj kalkulas per fingroj la infanojn kaj la bagaĝon, vi ŝvebas en iaj nuboj. Kie mi nun trovos por vi la pasporton?

— Sed por kio mi ĝin bezonas?

Duontagon Zosja tradormis. Kaj, malferminte la okulojn, demandis:

— Kion vi ĉi tie faras?

— Nun mi kuiras por vi porkan kotleton, — penis eviti Ŝtub, — ĉu vi aŭdas, kiel ĝi bone siblas.

— Mi diras ne pri nun! — dormeme tirante sin, prononcis ŝi. — Vi ja komprenas, pri kio mi diras.

Li eksidis sur la randon de la lito, per klako elbatis cigaredon el skatolo kaj penseme prononcis:

— Zosja, ni ne parolu pri tio, ĉu bone? Vi ja scias, al malbona aŭ malnobla afero mi kaj vi ne kapablas.

Zosja eksidis en la lito. Kaj ŝia voĉo iomete raŭkiĝis, kiam ŝi demandis:

— Kaj al danĝera?

Ŝtub silentis, fumigante la humidan cigaredon.

— Dume tio ne estas kaj ne atendiĝas en proksima tempo, — finfine respondis li. — Tuj mi alportos al vi vian kotleton.

Nur kvar tagojn ŝi gastis ĉe li, kaj poste Tjanjon trafis morbilo, kaj Zosja devis forveturi al Unĉansko. Je tajloro luksa aŭ ekstra, kiel esprimis Jastrebov, Ŝtub instruiĝi ne sukcesis, instruiĝis je fanfarona tajloreto, sed ankaŭ tio taŭgis en urĝo de venantaj eventoj.

En aprilo de la kvardeka jaro, kiam Norvegio kaj Danio estis okupaciitaj de la germanoj, Ŝtub estis urĝe sendita en Odeson. Tiea ĉefa estro ekmalsanis, la viculo estis urĝe vokita en Moskvon. Ŝtub devis havi aferon kun grenadiste alta kamarado kun familinomo Dubov. Ne konsciante sin pro konfuziĝo pro falinta sur lin internacia responso kaj dezirante nur eliri el la bolakvo viva kaj en ĝi ne kuiriĝi, Dubov dum longa tempo nur snufadis, kvazaŭ en vaporbanejo, kaj poste, viŝante abundan ŝviton, ekparolis rapide:

— Mi estas persono malgrava, tiujn demandojn por mi povas decidi ekskluzive la direktivaj organoj. Unu aferon mi scias tute konkrete: nia amikeco kun Germanio estas afero ne ŝerca, mi esperas, ke vi memoras, kiel estas dirite en la historia dokumento...

Kaj Dubov laŭ la memoro citis...

— Minuton, — penis ĝentile interrompi la citaĵulon Aŭgusto Janoviĉ. — Ni havas senprokrastan aferon...

Sed haltigi la citaĵulon estis ne tiel simple.

Tiam Ŝtub ordonis:

— Silentu!

Dubov haltis sur duonvorto.

— Vi min per citaĵoj ne batu, — malvarme diris Ŝtub. — Vi la aferon diru, citaĵojn ankaŭ mi mem citi scipovas...

— Kaj kio pri la afero? — ektimis Dubov. — La afero odoras je diplomatiaj komplikaĵoj...

— Raportu ne viajn rezonojn, sed faktojn!

— Jes, bonvolu, jen faktoj: ni prenis la paraŝutiston apud la rumania limo, mi precizigas sur la mapo — ĉi tie. Sesdek kilometroj. Konsentu, la piloto tute povis perdi orientiĝon, li enflugis nur ĝis Kotovsko, kaj en nebulo, li asertas...

— Mi kontrolis, nebulo ne estis, — diris Ŝtub, malice admirante pri ektimo de la estro. — Estis ideala videbleco kaj ĉi tie, kaj super la teritorio de Rumanio.

— Sed vi ja komprenas, ili jam petis informon, kaj ĉi tien telefonis Schulenburg[23] mem.

— Kial mem, kaj per tia kursivo? Faŝistaĉo, kanajlo, kia li estas por vi kaj mi «mem»? Kion vi respondis?

— Kiel ordonite — ni nenion scias, nenion aŭdis.

— Ĉu ĝuste?

Dubov tute ŝrumpis pro timo — nun ankaŭ tiu ĉi okulvitrulo al li ne kredas!

— Vi ja komprenas, — ree komencis li, penante distingi, kia birdo estas Ŝtub: ĉu alte flugas aŭ ne tre, nur subkaptas. — Vi ja komprenas, ni ĉi tie ne estas orientitaj, ni estas nur plenumantoj...

— ĈK-ano ne povas esti nur plenumanto. ĈK-ano devas pensi.

Precize post diurno la germana paraŝutisto, ne dezirinta diri eĉ sian familinomon, sidis antaŭ la ĈK-ano Ŝtub. Lipinte tason da kafo, li deŝovis ĝin kun abomenanta mieno.

— Tio ja estas lavakvo! — diris li.

— Ĉu vere? — en bona germana lingvo sincere miris Ŝtub. — Sed laŭ mi, estas kafo kiel kafo. Cetere, — aldonis li, — pri «Inturist»[24] vi ne kalkulu. Ĉio ĉi finiĝis senrevene. Vi estas spiono, ni traktos vin kiel spionon...

La bela blonda bestio-spiono, trafinta ĉi tien «pro hazardo», silente ekrigardis al la tute civila, en amelita subvesto, aroma, ĝentile insista Ŝtub. Per kio li estas tiel nekapteble danĝera? Kion li sukcesis ekscii? De kie en li estas tiu trankvila, eĉ memcerta flegmo?

— Mi trinkus boligitan lakton, — tirinte sin, prononcis Ŝtub.

Tio estis tiel neatendita, ke la Fera Eriko, kiel nomiĝis la paraŝutisto en respektivaj listoj, eĉ malfirmiĝis. Kaj certe, Ŝtub rimarkis, kion kostis al la paraŝutisto tiu frazo. Tia senkulpa, tia simpla.

— Kaj ĉu vi ne dezirus trinki kune kun mi boligitan lakton?

Sed la paraŝutisto ne cedis.

— Por mi estas pli oportune paroli en la rusa, — diris Ŝtub. — Ĉu vi komprenas min?

La Fera Eriko ne povis scii, ke ĉion, kion li enfosis, Ŝtub elfosis kaj eĉ pli, jam sukcesis viziti tiun lokon, kie estis fiksita la sekreta rendevuo. Dum dudek tri horoj la konversacianto de la paraŝutisto ne manĝis, ne dormis, eĉ ne ekfumis. Dum kvardek minutoj li razis sin, prenis banon, alivestiĝis kaj elfumis tri cigaredojn. Erich Schwelenbach-Lutzow, la filo de pursanga arjano kaj grafino el rusa nobela familio de Nariŝkin-oj, komencis kompreni ruse.

— Konsideru, ke la ora fabelo finiĝis por ĉiam, — diris Ŝtub. — Idiotojn vi vidis, sed poste vi ilin ne renkontos ĝis la fino de via vivo, kiu, de vi dependas, povas esti tre mallonga, sed povas esti ankaŭ tre longa. Ĉio dependas de vi, kara Eriko, de via sobra prudento — ĝi ja ne estas fremda por la germanoj, — de via scipovo kompreni la cirkonstancojn. Vi flugis ne en Rumanion. Vi flugis ĉi tien, baptano Sjasenko vin atendis. Li estas ĉi tie — vi ja komprenas: ni scias eĉ pli multe, ol vi. Vi bakiĝis. Plene. Esperi al tio, pri kio oni vin instruis, ne havas sencon. Schulenburg estis kontentigita per niaj klarigoj: vi dronis en marĉo. Ĉu vi komprenas? Ja ekzistas tute neatingeblaj marĉoj. Tio estas laŭ niaj supozoj, ke vi dronis, sed vi povus ankaŭ ne droni; sed vi pereis — tio jam estas certa. Eble, ni poste trovos vian kadavron. Tio estas aŭ vere via, kion vi apenaŭ deziras, aŭ simple restaĵoj de iu homo — ĉi tie same multo dependas de vi. Mallonge: «vi malgajnis, subkolonelo Schwelenbach» — tiel oni parolas en tiuj libroj, kiuj edukis vian intelekton. Vi malgajnis, subkolonelo, vian ludon same, kiel la faŝista nesto jam komencis malgajni sian ludon...

— Ĉu komencis?

— Jes. Komencinte la militon kontraŭ ni...

— Sed ni ja...

— Ĝuste pri ĉio ĉi vi al mi rakontos. Prepariĝu. Forgesu la legendon, per kiu oni vin provizis ankaŭ por tiu ĉi okazo. Mi ekscios la veron.

Erich Schwelenbach-Lutzow ekparolis. Li paroladis kaj en Odeso, kaj en Moskvo. Li paroladis kun ĉiu tago ĉiam pli kaj pli detale. Konversaciadis kun li precipe Jastrebov, kaj Ŝtub aŭskultadis. Li devis ekvidi vivan faŝiston, kaj li lin vidis. Li devis kompreni, kio estas tio, kaj iom post iom estis komprenanta. Li devis eksenti la fremdan por si vivordon, aŭdi vortetojn, «slangeton» de la hitlera «ora junularo», penetri en ĉion ĉi, por, kiam venos la horo, ne konfuziĝi, ne trafi en staton de nur leginta homo, por adaptiĝi al la praktika, ĉiutaga vivo tie. Kaj tio estis ne tiom simpla, la nombrilo de la tempo klakadis senkompate.

Ili ambaŭ eĉ estis loĝigitaj kune. En la pli granda ĉambro staris piano. Fojfoje Schwelenbach-Lutzow muzikis. Tio estis pecoj de iaj huliganaj faŝistaj kantetoj, io moda el la berlina varieteo, strofo el larma romanco pri aviadisto — tio, kion eblis fajfi, gladante manikon de uniformo. Taŭgis ĉio. Kaj nomoj de interstratoj, kaj prezoj de subŝtofoj, kaj la genealogio de la ĉefo de la firmao de multekostaj militaj drapoj, hazarda kompano de la patro de Schwelenbach-Lutzow, taŭgis anekdotoj, cirkulantaj en rondoj de Lufthansa, taŭgis ŝercoj, — ĉio estis utila al la giganta memoro de Ŝtub.

La dimanĉon, 22-an de junio[25] Ŝtub renkontis tre malproksime de sia patrujo. Li iris maldekstre de la mastro de metiejo «Ĉio por niaj militistoj», iris iomete malantaŭe je duonpaŝo kaj kune kun ĉiuj kriegis la kanton pri la granda militiro:

Strebas ni militiri al la Orient',
Por la tero al la Orient', Orient'!
Tra herbejoj, kamparoj,
Kaj tra valoj, arbaroj,
Por la tero — al la Orient'!

Poste li multon travivis kaj trasentis, tiu «laborema kaj diligenta, honesta kaj stulteta, ĝentila kaj akurata tajloro» Ŝtub. Sed tian strangan tagon li neniam plu travivis, kiel tiu longa tago kun biero kaj sangokolbasoj, kun kantoj kaj cigaroj kaj kun pensoj, de kiuj li ne povis liberiĝi. Kaj poste venis ĉiutaga vivo, kiam ajna sekundo povis esti por li mortiga. Litere ajna. Sed laŭ la aspekto li estis la plej trakvila homo en la metiejo «Ĉio por niaj militistoj». La mastro tre laŭdadis tiun germandevenan latvon. Li eĉ fieris pri li. Kaj fidis lin, kiel neniun alian. Ŝtub eĉ veturadis al loĝejoj de generaloj, prenadis mezurojn, surprovadis vestaĵojn, riverencadis, humilege dankadis, kaj ĉiuj estis pri li tre kontentaj, eĉ oficiroj de la ĉefstabo, kiuj babiladis ĉe tiu stulta malaltulo kun pingloj en la buŝo.

La tajloreto iĝis tajloro «kun titolo», la metiejo iĝis malplena, la Orienta fronto bezonis soldatojn en multe pli granda kvanto, ol tio estis supozata en la komenco de la granda militiro «por la tero al la Orient', Orient'!». Kaj Ŝtub estis plene liberigita de militservo ne nur pro la malbona vidado. Precipe oni ne tuŝis lin, ĉar lia laboro plaĉis al iuj generaloj...

Zosja laboris kiel estro de la Unĉanska urba biblioteko, ricevadis monon laŭ Ŝtub-a soldatesto kaj fojfoje mallaŭte ploradis — al ŝi ŝajnis, ke ŝi ricevas pension, kaj Ŝtub estas antaŭlonge mortigita kaj enterigita en amastombejo. Leteroj de Aŭgusto Janoviĉ ne estis, fojfoje skribadis iu Jastrebov, antaŭ la subskribo ĉiam staris — «malnova kamarado de via kara edzo». En tiu «kara» de nekonata homo estis io varmiganta la animon kaj esperdona.

Poste la germanoj trabatiĝis al la dekstra bordo de Unĉo. La kvieta, humila, bluokula, nekredeble distriĝema kaj bonkora Zosja montris subite konatajn de neniu trajtojn de la karaktero. En mallonga kunveno en la legosalono de la biblioteko Zosja Ŝtub deklaris, ke ĝis la «valoraĵoj de la libraro» estos evakuitaj, ĉiun forlasintan la bibliotekon ŝi opinios dizertinto.

La bibliotekaj knabinoj kaj maljunulinoj rigardis al sia estrino, kiel al frenezulino. «Junkers»-oj jam estis ĵetantaj bombojn sur la urbon, el la transa bordo oni pafadis el kanonoj, kion eblis evakui, kian libraron?

Tamen Zosja atingis la sian. Ŝi mem per la mallertaj, malfortaj manoj najladis kestojn kun libroj, skribadis sur la nerabotitaj kestoj per mazuto la destinlokon, dum tagnoktoj ne eliradis el la biblioteko, dormadis ĉi tie kun Tutunjo, Tjanjo kaj Alĉjo, en la kahela forno kuiradis al la infanoj kaĉon. Poste estis ankoraŭ unu kunveno — la fina. La maljunulinoj kaj knabinoj — bibliotekaj laboristinoj, kiel ili nomiĝis proze, aŭ «pilotoj de libraj oceanoj», kiel pri ili oni esprimadis poezie, — rigidiĝis en atenda silento: kion ankoraŭ «elpensos» ilia estrino. Sed Zosja silentis iom, suspiris kaj diris:

— Ni forsendis niajn librojn. Ja la faŝistoj ilin forbruligus! Kaj nun la libroj veturas...

Estis tute sensone en la legosalono.

— Veturas! — ripetis Zosja. — Veturas niaj libroj...

Ŝiaj bluaj, malgajaj okuloj rigardis ien en malproksiman foron, kaj ĉiuj ekrigardis samtien, sed tute nenion vidis, krom portreto de Ostrovskij. La portreto estis en ora kadro. Eble, ŝi ordonos paki la portretojn? Sed Zosja pri la portretoj nenion diris, afereme adiaŭis ĉiujn kaj deklaris al sia personaro, ke ĉiuj estas liberaj.

Ŝi forveturis kun la infanoj en la lasta trajno, kiun forsendis Aglaja Petrovna Ustimenko.

Evakuita, Zosja terure mizeris. Ŝiaj scioj de la biblioteka metio ĉi tie estis necesaj al neniu, la scipovo rekomendi libron, direkti komencantan leganton al ĝusta vojo, la talento de amo al tiuj trezoroj, kiuj estis kaŝitaj en libroj, la bonega gusto, — kiun tio koncernis en tiuj neelteneble malfacilaj tempoj? Kaj eĉ bona biblioteko ĉi tie ne estis, estis nur biblioteketo. Kaj Zosja komencis labori kiel vartistino en orfejo, same kiel laboris multaj patrinoj. Tamen same, sed alie! Ŝia ĉefa tasko iĝis lukto kontraŭ la «sankta patrineco», tio estas kontraŭ patrinoj, kiuj kaŝe nutradis siajn infanojn je la konto de aliaj — «senpatrinaj», kaj eĉ aĉetadis al siaj infanoj apartan manĝaĵon kaj nutradis ilin aparte. Do, kontraŭ ili, kontraŭ tiuj «amantaj» patrinoj, Zosja komencis senkompatan batalon, komencis tial, ke ŝi ne kapablis kaj ne povis en tiuj plagaj tempoj distingi fremdajn infanojn disde la siaj kaj eĉ preferi la siajn, kiuj estis kun la panjo, al la aliaj, kies panjoj, eble, jam pereis.

Malfacila estis por la humila Zosja tiu batalo.

Se ŝi almenaŭ estus bona kaj neanstataŭigebla vartistino — tiam estus pli facile. Sed ŝi estis kvankam laborema, sed distriĝema kaj mallerta ĝis tio, ke pri ŝi la patrinoj, okupintaj la «gvidajn» postenojn en la orfejo, eĉ anekdotojn rakontadis kaj ne mensogis, kun Zosja ĉio povis okazi: ŝi konfuzadis jam lavitajn infanojn kun nelavitaj, manĝintajn kun nemanĝintaj, ne povis memori nomojn de siaj multenombraj edukatoj, pri sanaj skribadis al iliaj foraj gepatroj, ke ili ekmalsanis, pri la malsanaj — ke ili estas en plena ordo, ŝi venigis al la infanoj «severe malpermesitan», tamen scipovantan rideti hundon, loĝigis ne malpli «malpermesitajn» musojn, ĝenerale atingis tion, ke per kunaj penoj de la «gvidantaj» patrinoj ŝi estis elpelita el la posteno de vartistino. Tiel por la «sankta patrineco» estis pli libere nutri ĝuste la siajn, «karno el karno», infanojn, por ke la «fremdaj», ŝovinte la fingron en la buŝon, elmalproksime rigardu al la rito de «alnutrado». Kaj Zosja estis «transĵetita» en la kuirejon, kie ŝi trovis sin. Ĉi tie ŝi senŝeligadis terpomojn, trenadis sakojn, dishakadis kaj sekigadis brulŝtipojn, elfosadis cindron el la vorema forno. Ĉi tie nenion eblis konfuzi, kaj ĉi tie la patrinoj ĉesis ŝin subpremi. Kaj en noktoj restadis tempo por libroj.

Ial ŝi inklinis tiutempe al antikva historio. Legante pri Aventino kaj Kapitolo, kien leviĝadis Aŭgusto, Pompeo kaj Julio Cezaro, ŝi imagadis, kiel en la tiea ĉielo muĝas nun anglaj bombaviadiloj. Kaj apud la temploj de Izisa kaj Oziriso, kie Kleopatra festenis kun Marko Antonio, vidiĝis al ŝi ial la longe atendata dua fronto, ne «lokaj bataloj», sed ĝuste la dua fronto, kiu permesos ripozi al ŝia Ŝtub kaj aliaj centoj, miloj kaj eĉ milionoj da niaj soldatoj kaj oficiroj. Kaj la eksaj posedaĵoj de la reĝino de Ŝeba ŝajnis al ŝi konvena bazloko, kaj la ruinoj de Kartago povis taŭgi por paraŝuta descendo, kaj la insulo Kos en la Arkipelago same taŭgus por disvolvo de vera milito fare de la aliancanoj, ne vane tie flugis la unuaj aeronaŭtoj — Dedalo kaj Ikaro.

— Ruza vi estas, Winston, — flustradis ŝi, pririgardante la mapon, kiun ŝi tenis sub la kuseno, — kaj vi, Ike, estas ruza[26]. Atendas-atendadas, ladviandon al ni sendas! Do bone!

En noktoj ŝi komandadis la aliancajn armeojn, elpostenigadis ĉiujn iliajn marŝalojn kaj sendadis tien ial siajn ŝatatajn Ĉujkov-on kaj Rokossovskij-on[27], «kiujn eblas fidi». Kaj certe, Ŝtub-on. Se li estas viva.

Ke li estas viva — ŝi, tamen, neniom dubis. Ŝtub ne povis morti, ĉiuokaze — morti definitive. Tiel opiniis Zosja.

Jes, li estis viva. Li ricevis ordenon «Lenino», poste «Ruĝan Standardon», poste «Patrujan militon» de la unua grado kaj ankoraŭ Lenin-ordenon. Pri tio skribadis al ŝi per la diligenta skribmaniero Jastrebov, kiun ŝi eĉ neniam vidis.

La sama Jastrebov vokis ŝin por intervidiĝo kun la edzo je du monatoj antaŭ la Tago de la Venko, kiam Ŝtub estis tuj revenonta sur la teritorion de nia armeo. Okazis, tamen, tiel, ke la reveno de Ŝtub iris tute malglate, ĝi preskaŭ kostis al li la vivon. Alfluginte al la edzo sur aviadilo, Zosja trovis lin jam en hospitalo. Ŝtub-on tordadis neelteneblaj doloroj. Kiam ŝi eniris al li, li kuŝis sola en malgranda alta blanka ĉambro, nerekoneble maldikiĝinta; de la vizaĝo restis solaj okulvitroj. Al ŝi ŝajnis, ke li mortas.

— Ne, — diris Ŝtub, — kaj eĉ ne intencas.

— Ĉu tio estas nur gratvundo? — demandis Zosja tra larmoj.

— Kiel delonge mi legis neniajn librojn, — suspiris li. — Kaj el kie estas tio pri la gratvundo?

— Mi ne memoras, — penante reteni larmojn, diris ŝi. — Mi tute ne scias.

Kaj ŝi petis:

— Prenu min al vi. Mi petas. Mi ne plu povas.

— Kien? — mordante la sekiĝintajn pro febro lipojn, interesiĝis li.

— En vian fronton.

— Mi ne havas mian fronton, — kvazaŭ spritis li. — Ĉu vi komprenas, Zonjo? Nenian propran fronton mi havas.

— Ne ridinde! — diris ŝi.

Sed li ja ne intencis diri ridindaĵon. Kaj ne spritis. Li diris la veron, li ĉiam al ŝi diradis veron aŭ nenion.

— Tio estas neelteneble terura, — flustris ŝi. — Mi ne plu povas disiĝi kun vi.

— La afero, Zonjo, temas pri vivo kaj morto de la homaro, — ĉirkaŭlekante la sekiĝintajn lipojn, kvazaŭ voĉlegante libron, per glata voĉo ekparolis li. — Tjanjojn kaj Tutunjojn, ne dirante eĉ pri Alĉjoj, oni neniigas per miloj en gasumejoj, — ĉu vi povas al vi tion imagi, amantaj patrinoj kaj amegantaj edzinoj? «Ĉu esti aŭ ne esti» por la homaro sur la tero — ĉu tiel demandis la maljuna Ŝekspiro?

— Sed kial nome vi? — demandis ŝi tion, kion demandadis la edzinoj.

— Tial, ke ĉiuj, — apenaŭ aŭdeble respondis li.

En tiu senfine longa vespero Ŝtub dufoje senkonsciiĝis, kaj dufoje ŝi vidis seriozajn, eĉ nepenetreblajn vizaĝojn de doktoroj. En la dua fojo Ŝtub-on oni forveturigis en la operaciejon.

Ĝuste tiam, post duhora operacio, aŭdis Zosja la teruran vorton «mortis», prononcitan de la kirurgo, ĝisfine elturmentita de laco kaj konscio de propra senforteco; kaj samtiam, ankoraŭ post kelkaj horoj, okazinta en tiu hospitalo iu eksperimenta «reviviga» brigado revenigis Aŭguston Janoviĉ-on el la transmondo.

— Bonvolu ĉesi paroli, — ordonis al ŝi la ĉefa doktoro. — Li ne devas maltrankviliĝi. Sidu kviete kun li, li dormetu. Li vin eĉ ne rimarku.

Kaj kie li estis vundita, kaj kiel tio okazis, neniu ĉi tie sciis, kaj li, kompreneble, ne diris.

Post kelkaj tagoj, kiam al li iĝis pli facile, Zosja trovis en lia ĉambro per io treege deprimitan grandegan lipharan kapitanon kun vindita kapo. Jam trans la pordo ŝi aŭdis, kiel tiu pri io pardonpetis kaj pentis per malvarmuma, nazkatara voĉo.

— Lasu min, kapitano, — diris responde Ŝtub. — Mi ja ne estas tiu idioto, kiu kapablas pensi, ke ĝuste vi, Kraĥmalnikov, deziris mian morton. Al mi ŝajnas, vi devis ĝoji, ekvidinte min...

— Sed mi vin ne rekonis.

— Kaj mi vin tuj rekonis — laŭ la grandeco kaj laŭ la voĉo.

— Sed vi ja ne pensis...

— Kion mi povis pensi en tiuj sekundoj? Nur tion, ke vi ne scias, kiu mi estas kaj por kio mi rampas el ilia teritorio...

Kaj, gaje ŝanĝinte la temon, Ŝtub diris:

— Konatiĝu, kapitano. Tio, Zosja, estas kapitano Kraĥmalnikov Elio Aleksandroviĉ.

— Ĉu mi povas transdoni al vi saluton de via edzino kaj... ŝajne, Aleksaĉjo?

— Aleĉjo, — korektis Kraĥmalnikov. — La nomo de mia filo estas Aleĉjo.

— Ni tie kune estis evakuitaj en Blanka Ravino, — rakontis Zosja. — tie estas tre bone. Kaj kun nutrado, kaj kun loĝado. Kaj la loka popolo estas tre afabla. Ĝenerale, bonege.

Ŝtub aldonis:

— Ne pli malbone, ol en la paca tempo.

— Certe, malfacilaĵoj okazas, — diris Zosja.

— Sed ili estas ne karakteraj, — helpis al ŝi Ŝtub. — Kiel regulo — ĉio estas bonega. Kiel escepto — bona.

Li premis la manon de Kraĥmalnikov kaj diris per kontenta voĉo:

— Mi ĝojas, ke mi renkontis vin ĝuste ĉi tie.

— Kaj kie do vi supozis min renkonti? — incitiĝis la kapitano.

— Ne koleru. Vi ja komprenas mian penson.

Kiam Kraĥmalnikov foriris en sian ĉambron, Zosja preskaŭ laŭvorte ripetis la frazon de Ŝtub:

— Kiu do vi estas, Aŭgusto, kaj kial vi rampis el ilia teritorio?

Ŝtub ĵetis al la edzino longan gajan rigardon.

— Mi estas skolto, — diris li, — kaj rampis el la faŝista teritorio.

Ree Ŝtub ne mensogis. Ĉio estis preskaŭ tiel. Preskaŭ tute tiel.

— Ĉu vi glutis? — demandis li iom poste.

— Kaj ĉu iam vi al mi rakontos ĉion?

— Apenaŭ, — malrapide respondis Ŝtub. — Mi penos tiun «ĉion» forgesi. Ju pli baldaŭ, des pli bone. Aŭ eble, saĝaj sciencistoj inventos ian ŝaltilon, por turni ĝin kaj forigi iujn trudiĝemajn rememorojn. Prefere vi rakontu pri vi...

Mirinde, kiel li ŝatis aŭskulti ŝian galimation, kiel atentis ajnan stultaĵon, kiu okazadis al ŝi, kiel ridis pri ridinda kaj koleris pri tiuj, kiuj ŝin ofendadis. Tamen, ŝi neniam plendis. Tiel okazadis, ke la vivo en la evakuado estis por ŝi multe pli malfacila, ol por aliaj militaj edzinoj kun infanoj.

— Mi nenion komprenas, — diris li, aŭskultinte ŝin iomete. — Kial do oni vin prenis en la policon?

— Tial, ke komerci per vodko kontraŭ spekulaj prezoj estas malpermesite — jen kial...

— Kaj ĉu vi komercis kontraŭ spekulaj prezoj?

— A ha, per spekulaj. La feltbotoj de Tjanjo tute truiĝis, la infano ne havis en kio eliri sur la straton. Kaj mi decidis aĉeti feltbotojn kontraŭ freneza mono de spekulistino, sed de kie preni monon?

— Vi povus prirabi iun! — konsilis Ŝtub.

Kaj tiam subite ŝi al li ial ĉion rakontis, ĉion de la komenco ĝis la fino: pri la «amantaj» patrinoj kaj pri tio, kiel ŝi bataladis kontraŭ ili, pri tio, kia ŝi estis fuŝulino kaj ĉion konfuzadis, pri sia vivo en la kuirejo, pri militaj orfoj kaj pri orfeco en ilia orfejo...

Ŝtub subite interrompis ŝin:

— Ĉu vi aŭdis pri Betalo Kalmikov[28]? — demandis li.

— Nu, aŭdis.

— Do, li pri vi diris.

— Kiel li povis pri mi diri, se ni eĉ neniam renkontiĝis, — kontraŭis la naiva Zosja. — Mi lin eĉ neniam vidis.

— Aŭskultu! — ordonis Ŝtub kaj, streĉiĝinte por momento, funkciigis sian memoron, kvazaŭ ĝi estis maŝino: — «Ĉe socialismo, — kvazaŭ laŭ libro voĉlegis Ŝtub, — ĉiu patrino devas senti sin patrino de ĉiu infano kaj ĉiu patro devas senti sin patro de ĉiu infano en la lando, kie en ĉiu plenaĝulo ĉiu infano devas senti patron aŭ patrinon».

— Mirinde! — kun kvieta admiro diris Zosja.

— Do vi estas tia.

— Ne diru stultaĵojn, — eĉ ofendiĝis Zosja.

Kaj poste ŝi demandis:

— Ĉu tiel estos, kiel via Kalmikov diris?

— Ja por kio ni militas? — respondis Ŝtub.

Finkuraciĝadis li ĉi-foje en Moskvo. Ĉi tie Zosja konatiĝis finfine kun Jastrebov, kiu ordonis al ŝi voki la infanojn kun la avino kaj loĝigis ilin en hotelo «Uralo», en luksa ĉambro kun litoj, seĝoj kaj komodo. Kaj ili havis kuponojn por trifoja nutrado, kaj la infanoj ĉiuminute kriadis, ke tempas iri «en la restoracion», kaj la avino aĉetadis per la kuponoj neaŭditajn delicaĵojn, kaj akvon por lavado de la infanoj ne necesis varmigi en gisvazo: Tjanjo kaj Tutunjo sidadis en bankuvo, kaj solida Alĉjo preferadis la Sandunov-an banejon. En Moskvo Ŝtub-on trovis ankaŭ Serĉjo Kolokolcev, pri kiu Aŭgusto Janoviĉ pensis, ke li antaŭlonge pereis. Ili renkontis la finon de la milito kune kaj same kune sepultis la maljunan Jastrebov-on, mortintan monaton post la Tago de la Venko. Post la ĉerko de la «avo», kiel nomadis lin la ĈK-anoj, iris multaj civilaj homoj. La tago estis serena, la suno ludis sur oro de epoletoj de la militistoj, sur radrondoj de la afusto, sur kiu estis veturigata la korpo de la generalo, sur batalaj ordenoj de la skoltoj, sur steloj de Herooj.

— Trankviliĝu, Serĉjo, — diris al Kolokolcev Ŝtub, — la «avo» ĝisvivis sian tagon. Rememoru, kion mi al vi rakontis. Li ja sciis, ke estos milito kontraŭ Hitlero. Li avertadis. Kaj li ĝisvivis la venkon. Pri tio, kio estos poste, li ne pensis, li ĝuste tiun tagon deziris vidi. Kaj vidis.

Ricevinte nomumon en Unĉanskon, Ŝtub prenis kun si Serĉjon Kolokolcev-on, en tiu demando oni estimis lian peton. Antaŭ la forveturo ili ankoraŭfoje vizitis en hospitalo Gnetov-on — li sukcesis trafi sub mitralan pripafon de iuj «Werwolf»-oj jam post la Tago de la Venko.

— Ĉu vi alveturos al mi en Unĉanskon? — interesiĝis Ŝtub. — Jen Serĉjo veturas, eĉ pri sia kara Novosibirsko ĉesis lamenti.

Gnetov kuntiris la brovojn:

— Oni minacas elpeli min al invalideco, — diris li obtuze. — Kvazaŭ iajn paroksismojn mi havas. Kaj la brako estas malbona.

— La paroksismojn oni kuracos, kaj la brako — nu, kion diri... Por ĈK-ano plej gravas la kapo, — diris Ŝtub. — Kaj via kapo, Viktoro, estas bona, komprenema...

El la hospitalo Ŝtub kun Kolokolcev ekveturis serĉi kudromaŝinon. Al Aŭgusto Janoviĉ aperis ideo en libera tempo prikudri la familion. Kudri dum la jaroj de la milito li kutimiĝis eĉ por kapricaj germanaj generaloj, des pli facile estos kudri por Alĉjo aŭ Tutunjo. Ilin li ja kontentigos. Kaj por Zosja li kudros kostumeton, kian li vidis sur amikino de unu arjano en Prago. Jam tiam li pensis, kiel tio konvenus al la bluaj kaj gajaj okuloj de Zosja. Sed ĉu li sukcesos fari roversojn — tio estas ne uniforma kudrado, alia laboro...

— Pri kio vi enpensiĝis, kamarado kolonelo? — demandis lin Serĉjo, kiam ili trenis en la gastejon la kudromaŝinon.

— Pri kudrado por damoj, — serioze kaj trankvile respondis Ŝtub. — Necesas literaturon pri tiu temo trarigardi.

En la koridoro de la vagono, kiu portis la kolonelon Ŝtub kun la familio en Unĉanskon, en iu malfrua vespero, kiam li kaj Zosja staris tie, priblovataj de freŝa vento, Aŭgusto Janoviĉ subite mallaŭte ekkantis en la germana:

Strebas ni militiri al la Orient',
Por la tero al la Orient', Orient'!
Tra herbejoj, kamparoj,
Kaj tra valoj, arbaroj,
Por la tero — al la Orient'!

— Kio estas tio? — timigite demandis Zosja.

— Tiel, galimatio, — respondis li kulpe. — Tion nazioj kantis dum la milito.

— Kara mia, amata, kion vi eltenis, — flustre diris Zosja. — Mi nur nun divenis. Mi nur nun ĉion fine komprenis. Pardonu min, ke mi rakontis al vi pri la feltbotoj, pri ĉiuj ĉi stultaĵoj. Ĉu vi pardonis?

Li silente brakumis ŝin per unu mano, sian helokulan Zosja-n.

— Ĉu vi rakontos al mi? — demandis ŝi.

— Mi ĉion plene forgesis, — respondis Ŝtub. — Ĉion al la diablo, al la diabla avino.

— Sed la kanton ja vi memoras?

— Nur hodiaŭ memoris. Kaj nun ankaŭ ĝin forgesis.

— Sed ĉu vi ankoraŭ ion memoras?

— Mi bone kudras generalajn uniformojn, bonege purigas piedveston, scias ĉiujn sekretojn de ardigita gladilo, nemalbone tondas kaj razas, mi konas, kio estas masaĝo de vizaĝo. Sed la ĉefa tamen estas uniformoj.

— Ĉu vi nenion deziras rakonti al mi?

— Mi ĉion ĉi abomenas, Zonjo. Eble, post tempo, en emeriteco, mi «dividos» kun junularo iujn «rememorojn», spicitajn per modesta mensogo. Rememorantoj, laŭ mi, nepre mensogas. Kaj nun min naŭzas pensi pri tio.

En la vagono en tiu nokto Zosja vidis, kiel dufoje li vekiĝis, blinde kaj rapide fiksrigardis en la bluan krepuskon de la kupeo, prilumita per noktolampo, serĉis la okulvitrojn kaj, ne sukcesinte surmeti ilin, ekdormis denove per streĉita, ŝtona dormo. Tiel li dormadis ĉiam, dum longaj jaroj, kvazaŭ enfaladis, sed tamen ĉion aŭdis. Dormadis duone.

— Sed tio ja estas nepensebla, — diris al li foje Zosja.

— Ĉu mi iru al doktoro?

— Certe.

— Ĉu vi scias, kion diros la plej saĝa el ili? Li diros — promenu antaŭ nokto, kaj pli multe. Ne fumu. La vespermanĝon fordonu al malamiko — el la proverbo. Nu, skioj, gimnastiko. Poste — pri spicaĵoj, fumaĵoj, grasaĵoj...

«Literaturon» pri temo pri kudrado por damoj Ŝtub trovis, sed pri «individua kudrado» en Unĉansko li okupiĝadis malmulte. Unue, tro malmultis libera tempo, due, malmultis ŝtofo, por kiu mankis mono, kaj trie, Alĉjo eĉ blankiĝis pro malfeliĉo kaj ofendiĝo, kiam ekvidis sian patron, vigle kudrantan per la pieda kudromaŝino jaketon por Tutunjo.

— Nu tio jam!.. — ekkriis Alĉjo kaj sufokiĝis.

— Kaj kio? — ekbrilis al li per la okulvitroj la patro.

— Mi imagas al mi: Kovpak... Verŝigora... aŭ Medvedev... aŭ Zaslonov[29]... Ne, tio estas eĉ neimagebla...

Sed tamen li iom post iom prikudris ilin ĉiujn kaj eĉ Alĉjon. Li havis «linion» kaj eĉ ian «propran manieron», kiel asertadis Zosja, al kiu nur ŝajnis, ke tiu «maniero» estas iomete tro «fundamenta». Ŝtub silentis, sed komprenis, en kio estas lia embaraso: li tro trejniĝis sur generalaj uniformoj kun ties «furnituro», por bone kudri malpezan kostumeton por tia subtila estaĵo, kiel Zosja. Komprenis tion ankaŭ Serĉo Kolokolcev.

— Ne ĉagreniĝu vi, kamarado komisaro, — diris li foje al Ŝtub, — ni prefere ludu ŝakojn. Kaj la maŝinon eblas kovri per tablotuko, kaj ĝi estos kvazaŭ tableto, eĉ eleganta...

La maŝino estis kovrita.

Nun sur ĝi staris telefono, kaj al tiu telefono, subtenante la fendintan ripon per la manplato, aliris Ŝtub kaj tra deĵoranto mendis Kurskon — la Departementon, kaj poste la loĝejon de majoro Bodrostin, por ke li telefonu al la estro. Poste li altrenis la kudromaŝinon pli proksime al la lito kaj ankoraŭ elfumis cigaredon — jam estis tagiĝo, aŭdeblis, kiel la infanoj estis forirantaj en la lernejon, kiel Tjanjo ne deziris surmeti galoŝojn, kaj Tutunjo serĉis «enmetaĵon».

— Nu la verda, nu mia ja! — koleris ŝi.

— Ĉu vi denove ne dormis? — demandis Zosja, enŝoviĝante en la ĉambron de la edzo. — Vi denove fumadis dum la tuta nokto, ĉu?

En la loĝejo la hundoj estis pelantaj la katinon, tiu siblis kaj rebatadis per la ungegoj.

— Eksilentu, alie mi ĉiujn fordonos al senfeligejo! — kriis al ili Zosja.

Sed ili ankaŭ ŝin pribojis — neniu ĉi tie timis iun ajn.

— Kio estas bona ĉe vi, tio estas silento kaj ordo, — diris Ŝtub. — Vere eblas ripozi korpe kaj anime.

— Mi kurus en la bibliotekon, — diris Zosja. — Jam hieraŭ novaj libroj venis. Estas interese rigardi.

La okuloj de Zosja avide briletis.

— Kaj vi ĉi tie kuŝos, — petis ŝi, — tiel bonete. Ĉu bone, Aŭgusto?

Por sano ŝi estis ĉirkaŭmordanta brasikstumpon, ne finmanĝitan de Tutunjo. Ŝi nutriĝadis precipe per tio nemulta, kion nefinmanĝadis la infanoj.

— Bone, — diris Ŝtub, — iru trankvile, mi kuŝos. Prenu la kremon de via biblioteko. Sed, se eblas, ne dronu en libroj ĝis vespero.

— Ĉu vi spritas? — demandis Zosja.

Ŝi foriris, longe eksonoris la telefono. Al Ŝtub oni konektis Kurskon. Platono Zemskov aŭ lia samnomulo (Ŝtub kolere ridetis) troviĝas ĉi tie, en la distrikta domo de invalidoj de la Patruja milito, en kiu nome — ne estas precizigite.

— Kaj precizigi — ĉu vi estas malsanaj? — interesiĝis Ŝtub.

La aŭdeblo estis malbona, el Kursko oni kriis:

— Vi estas aŭskultata. Ha lo, ha lo!

— Kaj la fratino de Zemskov kie estas? — kriegis Ŝtub. — Ĉu kun li?

Iom poste la aŭdeblo iĝis pli bona, sed la kamarado, kiu estis «informita», jam foriris. Tiu, kiu nun prenis la parolilon, konsilis prefere sendi sian reprezentanton.

— Atendu, li alveturos! — sciigis Aŭgusto Janoviĉ.

Eltrinkinte la alportitan de Zosja teon kaj manĝinte pro la malsano sandviĉeton kun la «infana» lardo, Ŝtub, ĝemante, okupiĝis pri malfermado de la pordo. Unue oni alportis gazetojn, poste dikega ino venis kun lakto, kaj Ŝtub ne sciis, kiom preni por hodiaŭ. Poste oni venis el «Elektrokurento», kaj la ripo doloris, kaj eĉ la kapo turniĝis pro la sendorma nokto. Finfine venis Tereŝĉenko, kaj nun jam li malfermis la pordon al Serĉjo Kolokolcev, kun kiu Ŝtub fermiĝis en sia ĉambro. Parolis ili longe.

— Tio ne prokrasteblas, — diris Ŝtub, kiam Serĉjo ekstaris. — Tuj okupiĝu pri Okajomova, sed singarde, ne timigante per io la maljunulinon. Ŝi tuj komprenu, ke la afero koncernas helpon al sovetiaj patriotoj, sed ne reprezaliojn. Kaj jam hodiaŭ — en Kurskon. Kun Bodrostin mi parolis, li eĉ ĝojas, ke de li tiu historio foriras. Kio koncernas Ustimenkon Aglaja-n Petrovna-n, do mi persone estas konvinkita, Sergio, ke ne povis ŝi transiri al la faŝistoj.

— Klaras, kamarado kolonelo, — brilante per la okuloj, diris Kolokolcev. — Do, mi tuj komencas, senprokraste!

— Komencu, Serĉjo.

— Ĉu estos batalo?

— Ja nepre, — fintrinkante la malvarmiĝintan teon, diris Ŝtub. — Laŭ ĉiuj signoj — estos batalo. Ĉu vi memoras nian konversacion en la garaĝo pri Dzerĵinskij?

— Ĉu pri la punanta glavo?

— Ĝuste. Ja ankaŭ nun multaj opinias, ke ni estas nur punanta glavo. Sed ni estas pli larĝaj, pli profundaj, pli utilaj. Maljustaĵoj same estas nia afero, por ilin likvidi kaj puni la kulpulojn pri diskreditigo de la Soveta potenco. Ĉar ĉiu historio kun senkulpa kondamnito makulas nian potencon.

— Kaj kiu en tiu historio estas senkulpa kondamnito?

— Ja almenaŭ Postnikov. Li eble monumenton meritas, sed li estas opiniata perfidulo. Ja ĉiu perfidulo estas poento por la kontraŭulo. Sed heroo, des pli sola, de neniu subtenita, kun neniu ligita, heroo pereinta, al ni, vivuloj, faras helpon kaj subtenon.

— Klaras, — diris Kolokolcev. — Du, ĉu vi permesas al mi tuj veturi al Kursko?

Li leviĝis, alta, fleksiĝema, svelta.

— Sukceson, — diris Ŝtub, kiel diradis iam en la milito, en ilia milito sen fronto, adiaŭante kun sia kaŝkuriero. — Sukceson, Serĉjo.

Aŭdiĝis, kiel frapis la pordo. Ŝtub fermis la okulojn — dormi. Sed ekdormi li ne sukcesis — venis la grandampleksa Tereŝĉenko, tusis sur la sojlo.

— Mia baptano bovinon buĉis, — diris li per ĝentila voĉo. — Se vi deziras — ni prenos la malantaŭan parton, pagos post la salajro. Kaj por viandbuloj taŭgos, kaj per pecetoj friti eblas, kaj viandan brasiksupon kuiri...

Tereŝĉenko tre zorgis pri sia nutrado kaj ne foriradis, ĝis konvinkis la komisaron pri profiteco de la iniciatita de li entrepreno. Kaj poste ĝis la reveno mem de la knabinoj el la lernejo Ŝtub dormis kaj sonĝis la samon, kiel ĉiam, — la malaltan metiejon sur Adolf-Hilter-Straße...

## Ĉapitro tria

### Gardu vin, Inna Matejevna!

Traktinte ĉe la unua konatiĝo Inna-n Matejevna-n Gorbanjuk sen ajna galanteco kaj rifuzinte ŝiajn insistajn pretendojn al regado de elekto de personaro por la malsanulejo, Ustimenko, certe, eĉ en la plej malgranda grado ne imagis al si, kian koncentritan, kruelan, trankvilan kaj ruzan malamikon li trovis kaj kiaj fiaj fortoj vekiĝis al agado...

Inna Matejevna, naskita Bojariŝnikova, ricevinte medicinan kleron en Leningrado, antaŭ la Patruja milito mem donacis al sia edzo, juna inĝeniero, filinon Jenjon kaj tuj post la akuŝo direktis sin al antikva urbo Samarkando restarigi sian sanon per legomoj, fruktoj kaj suno, al kiuj ŝi kutimiĝis ekde la infaneco, kaj ankaŭ por pripensi en libera tempo sub varma bluo de la mezazia ĉielo temon de disertaĵo. La praktika medicino kun ties «malbelaĵoj» kaj «malestetikaj ĉiutagaĵoj» jam en la tempo de la studenta staĝado preskaŭ malesperigis Inna-n, kaj jam en la kvina lernojaro Gorbanjuk firme decidis «iri en la Sciencon, kaj nur Sciencon kun majusklo», kiel ekzemple la fama sinjorino Kurio.

Certe, por sinjorino Gorbanjuk estis multe pli malfacile «iri en la Sciencon», ĉar al ŝi mankis kaj talento, kaj sinjoro Kurio, tamen insiston kaj tion, kio nomiĝas en la popolo «trabata forto», Gorbanjuk havis superabunde.

Ŝia humila edzo, inĝeniero Gorbanjuk, certe, per nenio povis al ŝi helpi. Ĵus fininte sian lernadon, li enprofundiĝis en siajn desegnaĵojn kaj paŭsaĵojn, kiuj absorbis lin tute. Pri la estonteco ŝi devis pensi mem.

La gemaljunuloj Bojariŝnikov-oj, posedante apud Samarkando malriĉan dometon kaj nanan parcelon de lerte kaj arte akvumata tero, kvazaŭ iomete freneziĝis pri selektado de iaj specialaj specoj de vegetaĵoj, kiujn ili priskribadis, fotadis kaj sendadis en muzeojn kaj kolektojn donace, kaj tion, kio restadis — donacadis al la lernejo, en kiu ili ambaŭ instruadis, kaj al la najbaraj lernejoj, kiuj enviis la «anguleton de naturo» en ilia lernejo. Ili ambaŭ — kaj la avo de Jenjo, Mateo Romanoviĉ, kaj la avino, Raisa Stefanovna, — estis denaskaj instruistoj, kaj ne pedagogoj — tiun vorton ili opiniis «malbongusta», — sed nome instruistoj, trovintaj veran kaj profundan feliĉon en sia profesio kaj en tio, ke ili estas amataj, estimataj kaj eĉ famaj.

Ekde la plej frua infaneco al Inna ĉio ĉi ege malplaĉis. Antaŭ ĉio, ŝin incitadis modesteco, kaj fojfoje eĉ malriĉeco de la vivo de la gepatroj, ilia scipovo kontentiĝi per malmulto: per bovlo da verda teo en varmega tago, per libroj, per ardaj konversacioj anstataŭ komforta vivo; incitadis la patrino, veniganta en la hejmon bruajn kaj vulgarajn knabinaĉojn kun huliganaj knabaĉoj, incitadis la patro, kiu, turnante sur la fingro ŝnureton de la nazumo, helpadis al iuj ŝtipkapuloj pri trigonometrio kaj fiziko ial senpage, dum la sola filino ne havis eĉ bonajn paradajn ŝuojn. Foje ŝi eĉ diris pri tio al la gepatroj, kaj tiam okazis grandioza kverelo kun piedfrapado kaj krioj «for el mia hejmo!». Evidentiĝis, ke ŝi tuŝis iajn iliajn «idealojn» kaj «kraĉis al la plej kara».

— Ja mi deziras, ke al vi estu pli facile! — trankvile ŝultrolevis tiam la juna Inna. — Al mi estas simple domaĝe rigardi al via vivo. Jen vi babilas ĉiam pri la Tretjakov-a galerio, kaj eĉ ne vidis vian ŝatatan Surikov-on[30], ĉar mono mankas por veturi al Moskvo. Ridinde! Ja la gepatroj de viaj lernantoj komercas per fruktoj kontraŭ freneza mono, por ili estas tute facile pagi pro siaj komencantaj ŝtipkapuloj, kiel tio koncernas la «idealojn»? Jen prenu, ekzemple, vian loĝanton maljunulon Jesakov. Li vivas senzorge...

La maljuna Jesakov estis honto kaj malfeliĉo de la gepatroj de Inna. Kun karaktera por ili bonanimeco ili invitis tiun solulon transloĝiĝi al ili en foraj tempoj. Kaj li transloĝiĝis kun tuta sia havaĵo kaj evidentiĝis tute ne advokato, sed unu el tiuj aferistoj, kiuj firme scias, ke ankoraŭ ekzistas kampoj, ĉiam bezonantaj pluganton. Li jen estadis laborestro en privataj konstruadoj, jen konsiladis al friponoj, jen spekuladis per fruktoj tra brigadoj kaj kooperativoj, jen estradis vendadon de pipro, jen vendadis tapiŝojn al eksterlandanoj, kaj, laŭ onidiroj, eĉ komercadis per oro. Elpeli Jesakov-on estis neeble, de tempo al tempo li estis enprizonigata, sed li denove liberiĝadis, energia, muskola, razita, kun malsata brilo de la koleraj kaj saĝaj okuletoj. Bojariŝnikov-oj hontis pri li, delonge lin ne salutadis, kaj li subridadis:

— Idiotoj! Vi pardonu, Injo, mi tion diras bonkore. Mi hieraŭ kuiris ŝurpaon[31], kaj ili nur la naztruojn pufigas. Mi invitas: tagmanĝu kun mi! La nazojn ili forturnas. Mi komprenus, se mi ne laborus, sed mi ja dum tagoj kaj noktoj...

La milito renkontis Inna-n en Samarkando.

Post ĉirkaŭ du semajnoj la maljunulo Jesakov diris al Inna en la ĝardeneto:

— Certe, viaj gepatroj kun mi en nenia okazo konsentos kaj eĉ nomos min hitlera agento. Sed vi estas sinjorino racia. Do, mi timas, ke tuta tiu aventuro finiĝos ĉirkaŭ la Novjaro en nia kara Moskvo. Ni, pli ĝuste — vi, estos surgenuigitaj. Mi estas homo tute civila, sed por kompreni, kiu ofensivas, kaj kiu fuĝas, necesas nek Clausewitz, nek Kutuzov. Finita la commedia!

Inna silente ekiris hejmen. La patro estis morne trinkanta teon el bovlo. La patrino estis fritanta flanojn.

— Kion mensogis al vi tiu fiulo? — demandis Mateo Romanoviĉ, forblovante teerojn en la bovlo. — Mi ne povas vidi lian festan vizaĝesprimon.

Inna Matejevna tiris sin per la tuta korpo, la katinaj pupiloj brileris per verdo. Kaj en la varmega nokto, bedaŭrante pri sia humila Greĉjo, ŝi iris al rendevuo kun Geĉjo Palij, sia samlernejano. La rendevuo sub la steloj finiĝis per konjako en la loĝejo de Geĉjo kaj per ŝia mallaŭta demando:

— Kio do nun estos?

Palij kuŝis apud ŝi — grandega, malvarmeta, muskola, — dolĉe enspiradis fumon de cigaredo, strabis al ŝi per ankoraŭ arda rigardo.

— Vi devas ĉi tie akiri radikojn, — prononcis li per malalta voĉo kaj ree altiris ŝin al si. — Firmajn radikojn, — aŭdis ŝi, li denove malrapide kisis ŝin, — ĉu vi aŭdas, firmajn?

Ŝi aŭdis, ŝi ĉion aŭdis...

Kaj ŝi sciis — Palij faros, ĉi tie oni lin respektis, li havis firman liberigon de militservo pro ofico, «firmas kiras' kaj tankoj rapidegas»[32], kiel kantis Palij, do kial ne aranĝi ĉion kun maksimuma oportuno por ili ambaŭ? Ja la milito daŭros ne unu kaj ne du tagojn. Zinjo — la edzino de Palij — restis ie apud Lvovo, Gorbanjuk, eble, pereis aŭ pereos...

En la sama semajno Geĉjo vizitis la familion de Bojariŝnikov-oj. Li estis en pal-flava silka kostumo, en same silka kaskedo, bela, rapida, malpeza, hastanta. Duonvestitan Inna-n li kvazaŭ tute ne atentis, sed al Raisa Stefanovna kisis la manon, kaj Mateon Romanoviĉ-on brakumis. Tio estis bona lerneja kamarado, malfremda knabo kaj neniu alia. Tamen, Inna rimarkis lian rigardon sur si, momentan, ironie vigligantan, kaj ŝi eĉ eksentis froston — tiel ŝi subite rememoris la mateniĝon kaj nefintrinkitan botelon sur la tablo, liajn terurajn, gorilajn muskolojn kaj la vortojn pri tio, ke «firmas kiras' kaj tankoj rapidegas»...

— Mallonge, Injo, vi morgaŭ iros al tiu adreso, — diris li, etendante al ŝi folieton el notlibreto, — trovu la indikitan kamaradon. Certe, tra la paspermesa buroo...

— Ĉu mi povas interesiĝi, kio estas tiu laboro? — demandis Mateo Romanoviĉ.

— La laboro estas kuraca, — mallonge respondis Palij.

Teon li rezignis — li hastis, estis ne tia tempo, por trinki teon. Inna akompanis lin ĝis la barilpordo. Ĉi tie li ordonis:

— Hodiaŭ. Post la deka. Rekte al mi.

Ŝi kapjesis kaj revenis. La folieto el la notlibreto de Geĉjo kuŝis sur la tablo, la patro estis atente ĝin esploranta.

— Strange, — diris li per grumblema tono, — tre strange. Kiom mi komprenas, tiu departemento komandas kuracajn punktojn en malliberejoj...

— Kaj kio? — demandis Inna.

— Ĉu vi kontrolados kaj inspektados laboron de mallibereja medicina personaro?

— De kie mi scias, paĉjo? — koleriĝis Inna. — Mi ankoraŭ nenion scias...

— Sed ĉi tie ja estas skribite?

Kaj li etendis al ŝi la folieton, kie per grajna skribmaniero de Palij ĉio estis klare indikita. Kaj eĉ salajro — sufiĉe granda por juna kuracisto.

«Post la deka», kiam ŝi estis kuiranta al ili vespermanĝon en la kuirejo, en kiu pendis la antaŭtuko de Zinjo, Palij klarigis, ke ŝia nova laboro en io eĉ estas romantika. Certe, la afero estas severa, sed kun kontruloj, sabotistoj kaj spionoj ni eĉ sen tio estas pli ol humanaj. Eĉ medicina priservo ĉe ili ekzistas, des pli en tia malfacila tempo...

Kaj Geĉjo facile ŝultrolevis, kvazaŭ ne konsentante kun troa bonkoreco de tiu organizaĵo, en kiu Inna estis laboronta.

— Nun vi estos unue ĈK-ano, kaj poste kuracisto, — diris li al ŝi, — ĉu vi aŭdas, kuracisto poste! — Kaj li algluiĝis per la malmolaj lipoj al ŝia buŝo.

Sed ŝi nenion aŭdis. Tiu Palij tute ne similis al ŝia ŝlemilo Greĉjo. Ŝi eĉ plori deziris en liaj manoj, eĉ la manojn al li ŝi kisadis...

— A ha, — diris al ŝi la patro, frapetante per la longaj fingroj la tabloplaton, — do, ĉu vi definitive eklaboras?

— Definitive.

— Sed ankaŭ en la frontoj mankas kuracistoj, — morne ĵetis li. — Ĉu vi aŭdis pri tio?

— Ĉu vi dezirus, ke Jenjo restu orfa?

— Mi ne scias, — diris Bojariŝnikov, — mi ne scias, filinjo. En tiaj malfeliĉoj rezoni estas maldece...

— Tamen vi mem...

— Tamen mi, cetere, morgaŭ foriras.

— Kien?

— Kiel kien? Tien, kie oni militas.

Estis aŭdeble, kiel plorsingultas la patrino trans la maldika muro, kiel supre en la mezanino pasumas la maljunulo Jesakov.

La patro foriris matene, kaj baldaŭ de li venis letero, li petis urĝe sendi al li la okulvitrojn al la indikita adreso — la nazumon li frakasis dum lernado. Tio estis la lasta letero, poste venis atesto pri pereo.

La edzo de Inna, inĝenier-kapitano Gorbanjuk, ne pereis, kiel supozis lia edzino. Jam en la unua letero li humile esprimis nekomprenon, kial ŝi al li ne respondas. Per singardaj vortoj li estis invitanta ŝin al si, li estas komandanto de aparta trupunuo, ili «rajtas» je kuracisto, da laboro estas multe, Jenjon eblas lasi al la geavoj, la milito, kompreneble, estas malfacila, sed ĉe li la kondiĉoj estas relative komfortaj.

Inna montris la leteron al Geĉjo. Tiu levis la ŝultrojn.

— Kion vi konsilos al mi? — demandis ŝi.

Li denove ŝultrolevis.

— Mi ne komprenas, — incitite diris Inna Matejevna.

— Tio estas via afero, — ludante per la bicepsoj kaj ne rigardante al ŝi, diris Palij. — Mi, almenaŭ, nenian responson prenas sur min. Vi tion memoru, mi petas! Kaj ĝenerale...

— Kio — ĝenerale? — ektimis ŝi.

— Vidu, ni estu liberaj homoj, — milde petis li. — Ni estas plenaĝaj, memstaraj. Kaj fino. Ĉu klaras?

Ŝi kapjesis. Tio estis terura, nekredebla, sed tiu homo komandadis ŝin. Li komandandis — impertinenta, memama, sata, muskola, verŝajne stulta. Kaj ŝi timis, ke li ŝin forlasos. Aŭ elpelos. Diros per sia malalta voĉo — iru for, kion ŝi tiam faros?

Kun la patrino ne eblis konsiliĝi, Inna demandis la loĝanton, kiel ŝi agu. Palij neniel koncernis ŝin, Palij estis nenion decidanta, ŝi komprenis, ke ĉio ĉi estas «provizora», edziĝi li ne intencis. Sed necesis decidi.

— Vi ja plenumas vian devon! — ekkoleris Jesakov. — Vi ja laboras! Kaj ne en sanatorio, vi helpas gardi la socion kontraŭ ĉiuj ĉi sabotistoj kaj kontraŭrevoluciuloj. Do en kio estas la afero? Restu trankvila, eduku la filinon. Via familio jam fordonis ĉion, kion povis, al la Patrujo.

Nun li iĝis multe pli singardema, la loĝanto Jesakov. La Novjaro pasis, la germanoj en Moskvon ne eniris. Krome, la maljunulo sciis, kie laboras Inna.

Ĉu ŝi povus tiam supozi, ke ŝia Greĉjo, humila bonkorulo, eĉ iomete balbutulo, kvietega homo, subite montros, kiel miloj da similaj al li en la Granda Patruja milito, siajn elstarajn kapablojn kaj, komencinte de sapeista bataliono, tre baldaŭ iĝos konata al multaj elstaraj militestroj, kiuj postulados al si ne iun alian, sed nome la inĝenier-kolonelon Gorbanjuk? Kaj ĉu povis ŝi tiam eĉ sonĝi, ke tiel ofte menciata poste en ordonoj de la Supera Ĉefkomandanto la fama generalo de inĝenieraj trupoj Gorbanjuk G. S., kavaliro de ordenoj «Lenino» kaj «Kutuzov», «Suvorov» kaj «Bogdano Ĥmelnickij», «Ruĝa Standardo» kaj «Patruja milito», estas ŝia edzo, kvieta Greĉjo, kun siaj desegnaĵoj, paŭsaĵoj kaj manlibro Hütte.

Al la unuaj ses leteroj Inna Matejevna simple ne respondis: ja povus ŝi ricevi neniun? Kaj al Raisa Stefanovna ŝi malpermesis skribi, nenion klarigante, malpermesis — kaj fino. Ŝia volo estis forta, kaj la maljunulino ŝin timetis.

Poste venis triangula letero, el kiu Inna komprenis, ke la regimento de la edzo ne eliras el bataloj, ke Greĉjo mem jam estis vundita kaj kontuzita, sed ke li tamen esperas iam ekvidi ŝin almenaŭ por ioma tempo, se, certe, ŝi mem tion deziras.

Al tiu letero Inna mallonge respondis, ke ŝia patro pereis, pereis en batalo, ke ŝi estas en terura stato kaj ne havas pacon en la animo.

Du leteroj venis el Moskvo — Greĉjo denove trafis en hospitalon. Ili ambaŭ estis plenaj de kompato. Ŝi sendis poŝtkarton, preskaŭ karesan, — Palij tiutempe estis en Taŝkento.

Poste dum ĉirkaŭ kvar monatoj de Gregorio Sergijeviĉ ne venis eĉ vorto.

Geĉjo senĉese estadis en vojaĝoj. Li maldikiĝis, liaj vangostoj akriĝis, en la okuloj aperis io treege malkvieta, maltrankvile lupa. Kun Inna li iĝadis ĉiam pli kaj pli malvarma, fojfoje estadis malmilda, eĉ malafabla.

Raisa Stefanovna plu laboris kiel instruistino, sed, kiel rimarkis Inna, plenumadis nun iujn komisiojn de la loĝanto, kiu helpadis al ili subteni la vivon, kiel li mem ŝatis esprimi, trinketante en vesperoj teon el la bovlo de la forpasinta patro. Li vivis malbrue, per energia akiremula kaj sekreta vivo, manĝadis ŝlosinte sin, sate, ĝis ŝvito, koleradis pri la longa milito kaj konvinkadis Inna-n, ke, certe, ŝi vidviniĝis, kaj se ankoraŭ ne, tiam nepre vidviniĝos en la plej proksima estonteco, ĉar leŭtenantoj, laŭ liaj informoj, vivas en la avanfronto averaĝe diurnon, sekve, kapitanoj — du, en la plej bona okazo — tri. Pri kio do ŝi esperu?

— Mi sur via loko opinius vin libera! — diradis Jesakov. — Libera kaj sendeva...

Somere Gregorio Sergijeviĉ sendis al ŝi leteron-vokon. Evidentiĝis, ke li estis certa, ke ŝi alkuros tuj kiam li fajfos. Ŝi furioziĝis. Kian rajton li havas skribi al ŝi en tia tono? Ĉu lasi la solan infanon al la avino? Kaj la laboro? Ŝia laboro?

Kaj ŝi respondis.

Kolonelo Gorbanjuk, kiun ŝi plu opiniis kapitano, ricevis respektivan leteron, kiu lasis dubojn pri nenio. Jes, ŝi kutimiĝis al sia vidvineco, priploris la edzon, kiu dum duonjaroj ne bonvoladis skribi al ŝi, kaj la rememoro pri kisoj super Nevo en tiu severa tempo sonas maldece, li komprenu tion por ĉiam. Kaj li faru komplezon — lasu ŝin finfine en kvieto. Ŝi nek bezonas la soldateston, nek havas pretendojn al li. Saluton kaj plej bonajn dezirojn.

Li skribis ankoraŭ leteron — liston de malaperintaj leteroj. Malgajan kaj trankvilan leteron, amaran, tre lacan.

— Stultuleto! — eĉ karese prononcis ŝi kaj ŝiris la folion.

Li ne plu skribis.

Kaj Palij kvazaŭ malaperis. Lia loĝejo estis ŝlosita, en la laboro oni moke respondadis, ke Georgo Viktoroviĉ, eble, ne revenos en Samarkandon. Eble, sed ankoraŭ ne estas precize sciate. Milito, vidu! Kaj kiu pri li demandas, kiel transdoni ĉe okazo?

Ŝi kolere surmetadis la telefonan parolilon.

Poste subite iĝis sciate, ke Palij havas grandajn malagrablaĵojn, kaj kiajn nome — neniu precize sciis. Cirkulis diversaj onidiroj — unuj pli malbonaj ol la aliaj. Estis klara nur la sola afero: la liberigo de militservo, la «kiraso», kiu ĉi tie estis opiniata «firma», ie en alia loko ne estis agnoskita «kiraso», kaj Geĉjo sukcesis «plenumi sian revon» — trafi al la fronto, sed ne tute per tia vojo, per kiu tien trafadis honestaj homoj. Kamarado Palij trafis en punbatalionon, kaj Inna kun karaktera por ŝi kategorieco, sed ne sen funebro, metis sur lin krucon.

La laboro — «unue ĈK-ano, kaj poste kuracisto» — estis por Inna malfacila, eĉ tre malfacila. Sed maldungiĝi estis neeble, kaj ankaŭ la porcio estis donata sufiĉe granda. Nek kuraci, nek operacii Inna Matejevna estis devigata, kvankam en nekropsioj ŝi ĉeestadis, kion ŝi tre malŝatis, precipe tial, ke tie ŝi devis decidi, kaj al tiu okupiĝo ŝi neniam inklinis.

Fojfoje ŝi tre laciĝadis — laciĝadis pro funebraj, elturmentitaj, atendantaj okuloj, pro odoro de malliberuloj, pro iliaj malsataj vizaĝoj, pro timemaj vortoj, pro tio, kiel oni timis ŝin kaj kiel timis ŝi. Ŝi laciĝadis pro la afgana vento, pro sablo, sufokeco, pro la ardigita ĉielo, pro gvatturoj, pro pikdrato, laciĝadis pro kvanto da malamikoj de la popolo — inteligencianoj, subpremitaj de kriminalaj malliberuloj, batitaj, malestimataj, vivantaj kvazaŭ «ekster la leĝo» kaj rajtantaj al nenio...

Sed iom poste tio komencis pasi.

Ŝi ŝparadis fortojn, ellernis postuladi en oficvojaĝoj tion, kion ŝi rajtis, ordonis al si ne trolaciĝi. Kaj ne rimarki tion, kion ne necesas rimarki laŭ la ofico.

Libera tempo — jen kion ŝi deziris, kaj da tempo ŝi nun havis abunde. Tri tagoj — oficvojaĝoj, kvar tagoj — hejme. Kaj la tempon ŝi bezonis por koncentriĝi sur elekto de temo por disertaĵo, kiun ŝi neniel povis trovi pro tiu kaŭzo, ke ŝi havis tiurilate tute neniajn pensojn, escepte de tiu, ke sen disertaĵo kandidata, kaj poste doktora, ŝi ne povas iĝi homo.

Al sia laboro ŝi iom post iom kutimiĝis.

Kutimiĝis, plenumante la volon de la estraro, severe puni pro «neleĝaj liberigoj» malliberajn kuracistojn por ekzemplo al aliaj. Kutimiĝis sidaĉi, kiam maljuna doktoro aŭ eĉ profesoro, sed mallibera, staris antaŭ ŝi en atentopozo. Kutimiĝis tire kaj moke prononci — «par-r-roloj!» Kutimiĝis al la propra frazo, laca kaj respondanta, kiel al ŝi ŝajnis, al ĉiuj demandoj: «Ĉe ni ne estas sanatorio!» Kutimiĝis, same ne tuj, sed tamen kutimiĝis al la monstra, sed komuna formulo, kiu sonis tiel: «La malsanulo estas sana!» Kutimiĝis rifuzi ajnajn medikamentojn, eĉ tiajn, kiuj estis en la tenejo, metante la rezolucion, kiu proverbiĝis: «Al la fronto, sed ne al tiuj fiuloj!» Kaj kutimiĝis, aldone al ĉiuj siaj kutimoj, sincere al nenio kredi, kaj tial al neniu, neniam, nenion permesi, kaj la permesitan malpermesadi. Du-tri simulantojn ŝi vere, ŝajne, senmaskigis, tio estis fiuloj, murdistoj, seksperfortuloj. Sed ne kredis ŝi al ĉiuj, eĉ mortintojn suspektante pri tio, ke ili «simulas».

Kun kriminaluloj ŝi estis pli milda, kaj kiam tiuj kripligis kvietan profesoron-botanikiston nur por depreni de la maljunulo sendaĵon, Inna Matejevna por la utilo de la afero ne levis bruon kaj la kriplaĵojn klarigis per «akcidento», prudente decidinte, ke al la botanikisto jam ne eblas helpi, dum la kriminaluloj kaj la mallibereja estraro estas tiu «ularo», kun kiu ŝi ankaŭ plu havos aferojn.

Sed tamen foje malantaŭ la dorso ŝi aŭdis voĉon, plenan de tia malamo kaj tia malestimo, ke ŝi subite eksentis fortan timon.

— Tia doktoro! — estis dirite pri ŝi.

Ŝajne, nenio speciala: «tia doktoro», — nu, kio estas en tio? Tamen en tiu nokto ŝi malbone dormis, kaj la koro subite sentigis sin per timige turmentaj intermitoj.

En alia fojo maljuna kuracisto, grizhara kaj edema, kun gufaj okuloj, promesis al ŝi:

— Sed eble, ni ankoraŭ ĝisvivos, civitanino estrino, kaj renkontiĝos ie en pli alta instanco? Ĉu vi neniam pri tio pensis?

— Ne, ne renkontiĝos, — kun facila rideto respondis ŝi. — Vi ja, kiel oni ĉi tie esprimas, estas «finulo», kie do ni renkontiĝos? Ĉu tie?

Kaj ŝi almontris al la ĉielo — al la pura, varmega, arda ĉielo.

— Se ne mi, tiam aliaj vin renkontos, — suspirinte, respondis la doktoro. — Kiam renkontos — estos konversacio. Pripensu!

Foje oni ŝin preskaŭ murdis. Ŝi iris tra la «zono», kaj subite — kaj ĉi tie tio okazadis nur subite, nur momente — ekfajfis, ektondris la fama sabla blizardo, nomata en tiuj lokoj «afgana vento».

Inna Matejevna kliniĝis, ekkuris, al io batiĝis, ŝiriĝis flanken, ekkriis, kaj tiam «li» batis ŝin. Ŝi ne vidis «lin». Ŝi aŭdis nur fajfadon de sablo, grincadon kaj hurladon. Kaj la nudan piedegon de tiu, kiu ŝin batis, ŝi sukcesis rimarki.

— Kanajlino! — ankoraŭ aŭdis ŝi en la lasta momento.

Kaj perdis la konscion pro bato al la kapo.

La enketado estis farata sekrete de ŝi. Ŝi estis heroino, kaj la plej ĉefa estro de la reĝimaj malliberejoj gratulis ŝin, kiam ŝi resaniĝis. Al ŝi estis donita aparta ĉambro, speciala kuiristo, deveninta el Egiptio, faris al ŝi ŝorbeton, dolĉa odoro de velkantaj rozoj naŭzis ŝin. Kaj kuracadis ŝin ĉiuj profesoroj, kiujn eblis allasi al tia homo, kiel Inna Matejevna. Inklude ankaŭ la ĉefon de evakuita ĉi tien katedro Henriko Kamiloviĉ Bajramov — junaspekta, atlete fortika, iomete virbovsimila, sed ne sen certa ĉarmo profesoro.

Ĝuste li konsilis al ŝi «ŝanĝi specon de laboro».

— Kiel? — ne komprenis ŝi.

— Vi rajtas al pli facila laboro. Vi meritis tiun rajton. Neniu povas devigi junan virinon priservi sabotistojn, teroristojn kaj aliajn elĵetitojn.

— Ĉu li estis teroristo? — kun alspiro demandis Inna Matejevna.

— Jes, estis! — konfide respondis Bajramov. — Mallonge dirante, ni, doktoroj, faros decidon, ke al vi la nuna laboro estas kontraŭindikita.

Ŝi ĵetis al li obeeman kaj virinecan rigardon. Kaj suspiris kun faciliĝo. Ja al la edzo ŝi ne veturis ankaŭ tial, ke ŝi freneze, histerie, ĝis paniko kaj naŭzo timis militon. Eĉ manovroj, eĉ lerna alarmo ĉi tie, en Mezazio, plenigadis ŝin per kun nenio komparebla teruro, do kial riski sin en profunda malfronto? Tio ja vere estas deliraĵo. Ne, sufiĉas!

Post la malsanulejo ŝi ripozadis dum tri monatoj.

Profesoro Bajramov ĉiutage vizitadis la kvietan dometon de la gepatroj de Inna, karesadis Jenjon, kartludadis kun la loĝanto, malgaje kaj obeeme suspirante, rerakontadis bultenojn, informojn pri la milito. Tamen, li ĉiam estis optimisma en rerakonto. La edzino de la profesoro same estis profesorino, sed krome ankaŭ kolonelo en la milito, kaj skribadis al li malofte, per tute vira, granda skribmaniero. Li respondadis per la malgranda kaj sendadis sendaĵojn kun sekaj fruktoj. Unu leteron de la edzino-kolonelo Inna eltiris el poŝo de Henriko Kamiloviĉ kaj tralegis en la kuirejo. La letero estis malgaja, enamiĝinta kaj humila. «La milito faris el mi maljunulinon, — skribis la edzino-kolonelo, — sango kaj suferoj ne kontribuas al freŝa koloro de la vizaĝo, mia kara Henĉjo, kaj esti edzino, uzante vian humanecon, estas ne la plej gaja okupiĝo sur nia planedo».

Inna suspiris kun faciliĝo: pri la profesoro ŝi povis ne timi. Pri tiaj oni ordinare diras — «li nenien fuĝos».

En varmaj someraj noktoj ili nemalofte promenadis, li gardadis ŝian sanon kaj, karese tenante ŝin sub la brako, paroladis pri sorĉaj samarkandaj noktoj. Li rakontadis, kvazaŭ legante libron, kiun li sciis parkere, per libraj vortoj, per velura voĉo kaj tiel bele, ke ŝi deziris dormi kaj kaŝe oscedadis. Pri Samarkando ŝi eksciis, ke ĝi «ekzistas ekde la tempoj nesciataj», pri la Zeravŝana valo — ke «ĝi estas kvazaŭ mantelo el verda brokaĵo», pri la ŝaŭma kanaleto de Sijab — ke «ĝi ne forgesiĝas, kiel la unua amo», pri la moskeo de la unua edzino de Timuro Bibi-hanum — ke la kupolo de la moskeo «estus la sola, se la ĉielo ne iĝus ĝia ripeto». Fojfoje, rakontante, la profesoro eĉ ululetis. Inna Matejevna subridadis.

Kiel ĉiuj timidaj kaj eĉ timemaj homoj, la neŭropatologo Bajramov, laŭ lia esprimo, respektegis «misterajn karakterojn», kiel emiro Timuro Guragano. Pri Timuro li sciis multe kaj, tremante per la ŝultroj, rakontadis pri li kaĵole, preskaŭ admire. Inna aŭskultis, frostotreme kuntiriĝante, al ŝi plaĉis, ke Timuron oni nomadis «la poluso de la mondo kaj la kredo», plaĉis, ke li estis reganto de la «centro de la universo», plaĉis, kiel la «fera lamulo» ĵetadis al glavo kaj flamo prosperantajn kaj pacajn urbojn de Armenio, Sistano, Hindio, Malgranda Azio, Kartvelio. Kaj Timuro al ŝi plaĉis, kaj Ĉingis-Ĥano, kaj Napoleono Bonaparto, kaj Fouché — jam en la juneco ŝi ŝatis librojn pri ili. Al ŝi ne gravis, kion ili deziris, al ŝi plaĉis, kiel ili agis. Kaj kiel nenio povis ilin haltigi!

Se ŝi naskiĝus viro kaj se ŝi ellernus tiel nenion timi, kiel scipovis ne timi ili! Ho, se!

Ankaŭ kun disertaĵo ŝi timis. Multaj malliberaj kuracistoj skribadis pri iuj siaj observaĵoj, kaj ŝi trarigardadis ĉion, kio estis elprenata de ili laŭ la leĝoj kaj reguloj por malliberuloj, sed kelkajn skribaĵojn ŝi simple ne komprenadis, kaj demandi ne eblis, aliaj ŝajnis al ŝi senvalora tempoperdo. Unu kajeron ŝi kaŝis ĝis konvena tempo, sed la aŭtoro de tiuj notoj estis tro fama, por atenci ilin, dum li estas viva kaj ankoraŭ relative sana. Kaj tute ne ĉion ŝi tie komprenis, kaj montri eĉ al sia neŭropatologo ŝi timis.

Ankaŭ Bajramov konsiladis al ŝi temojn, sed ĉiuj ili estis iaj tro penigaj, ne sensaciaj, malklaraj...

Ŝi bezonis recepton, kiel en kuirlibro: prenu tiom da faruno, butero, ovoj, cinamo. Aŭ fari malkovron, kiel Rentgeno. Duonpaĝo — kaj la afero finita. Al ŝi plaĉis la malnova uzbeka proverbo: homo sen amo estas azeno, homo sen aspiroj estas argilo, — speciale pri argilo. Sed ŝi ne scias, kiajn ŝi havas aspirojn. Kio koncernas amon, do ŝi havis pri tio neniajn iluziojn, kaj kiam da lunaj noktoj kaj sorĉa Samarkando, el ŝia vidpunkto, sufiĉis, Inna Matejevna diris abrupte, per aferema voĉo:

— Vi restas nokti ĉe mi.

La neŭropatologo timidiĝis pro subiteco, kaj ŝi, malkovrinte la grandan, molan, pufan liton, ne estinginte la lumon, komandis:

— Forturniĝu. Vi povas rigardi. Ankoraŭ forturniĝu. Kuŝiĝu.

Langvore ripozante, li diris:

— Mi domaĝis vin. Tia traŭmato...

— Tro domaĝis, — tranĉis ŝi, ekdormante, kaj ne tre kontenta pri li. — Mi povus dio scias kion pri vi pensi.

En la sufoka mallumo de nokto li penis voĉlegi konvenajn por la okazo robajojn, kiujn li sciis multe kaj parkere, sed Inna koleriĝis.

— Nu, vidu, — diris ŝi al la enamiĝinta kaj kortuŝita profesoro, — da versoj por mi sufiĉas. Ĝis agaco.

Li iomete ofendiĝis. El lia vidpunkto, da versoj estis ĝuste malmulte. Kaj da versoj, kaj da muziko — tute neniom, kaj pri komunaj opinioj pri arto ili ne diris eĉ vorton. Ili estis nek en teatro, nek en kinejo. Kaj jen ili jam dormas kune. Ĉu ne estas krude? Ĉu ne lasos tio malagrablan postguston en ŝia animo?

— Ho dio, kia vi estas parolema, — ekkoleris ŝi kaj turniĝis al li per la dorso. — Necesas dormi!

Sed ŝi ne povis dormi. Ŝi rememoris Geĉjon Palij-on. Tiu ne voĉlegadis versaĵojn kaj ne gurdadis pri muziko. Sed ĝuste tiu estis necesa al ŝi, sed ne tiu ĉi. Tiu — distrite fajfetanta kaj ne rimarkanta ŝin, tiu — granda kaj fortika, kun rideto en la plej intimaj momentoj, tiu — impertinenta kaj kolera lupo, sed ne tiu ĉi — sukcesinta kreskigi la ventron, suspiranta babilemulo, edzo de kolonelo.

Certe, kiam li faris al ŝi formalan proponon, ŝi ne edziniĝis al li. Venenita de Palij, ŝi rifuzis al li, des pli ke en ekscito kaj nobla animstato li decidis lasi la moskvan loĝejon al la edzino-kolonelo, por kune kun Inna por ĉiam loĝiĝi en Taŝkento. Laŭ liaj vortoj, tie ilin atendis kaj tablo, kaj domo, kaj bonaj amikoj — «kulturaj kaj delikataj homoj», kiel esprimis Bajramov.

— Mi tre ĝojas pri vi, — trankvile respondis al li Inna Matejevna.

— Kaj vi?

— Por mi ĉi-tieaj belaĵoj sufiĉas, mi dankas vin, profesoro.

— Sed vi ja ne povas sen suno, varmo, ĉi tiu ĉielo...

— En paca tempo mi toleros...

— Ĉu ne deziras vi per tio diri... — komencis li.

— Deziras.

Ili silentis iom.

— Soleca juna virino, — ree penis paroli Bajramov, — mi eĉ ne povas imagi al mi...

— Vi revenos en Moskvon al via edzino, — tirinte sin, diris Inna Matejevna, — kaj pri mi ne zorgu.

Ŝi ankoraŭ ne sciis, kio estos poste, sed pri sia neŭropatologo ŝi firme decidis — «senperspektiva!». Kaj eĉ ne pro tio, ke ŝi kvazaŭ vetis pri li kiel pri kurĉevalo — ne, tio estis simple ne tiaj vojoj al la vivo. Nu, profesoro, kaj kio plu? Ĉu portadi al li uzbekan teon, kiam li verkas siajn al neniu necesajn laboraĵojn? Nun li estas elstara, kiam la tuta medicino militas, sed kiam la veraj doktoroj revenos? Kaj kiam oni pri li rememoros, ke li estis «evakuita kiel talentulo»? Jen Burdenko, aŭ Viŝnevskij, aŭ Kuprijanov — ne malpli grandaj talentuloj, milde dirante, tamen ilin oni nenien evakuis...

En la unuaj tagoj de ilia disiĝo Bajramov eĉ ploris, ili disiĝadis dum semajno. Sed poste li kutimiĝis kaj antaŭ la forveturo aĉetis de la loĝanto grandan kvanton da sekaj fruktoj por Moskvo.

Kaj sur Inna-n Matejevna-n komencis faladi malagrablaĵoj, unu pli malbona ol alia.

Ŝanĝinte, laŭ la konsilo de Bajramov, «specon de laboro», ŝi en la sama «sistemo» komencis «estri», kio ordinare estas pli facila, ol «fari». Sed antaŭe ŝi same nenion faradis, nur «kontroladis», kaj nun ŝi komencis ankaŭ responsi antaŭ la estraro, mem ankoraŭ ne sciante plengrade tiun sian devon.

Kaj okazis jen kio: tiu nefleksebla fama maljuna sciencisto mem, kies kajeron ŝi kaŝis en fidinda loko, sub tegoloj ĉe la loĝanto, subite malfortiĝis kaj komencis malsani. Kaj ĝuste en tiu tempo okazis tiel, ke pro iuj misteraj kaŭzoj lia akuzo pri monstra malicaĵo, pro kiu li estis kondamnita al mortpafo, kaj poste al multaj jaroj da mallibero, evidentiĝis subite senbaza kaj erara. Sed leviĝi de la lito la maljunulo jam ne povis, kvankam estis liberigita. Al li alflugis la edzino, altega, magra, verŝajne iam tre bela, nun — maljunulino, kaj post ŝi sur speciala aviadilo venis general-leŭtenanto de medicina servo, tiu profesoro mem, laŭ kies lernolibro Inna lernis kaj kiu ŝajnis al ŝi same malreala, kiel, ekzemple, Hipokrato, Pasteŭro, Pirogov aŭ Burdenko.

Sur la aerodromo la bluokulan kaj arĝente grizharan generalon-akademianon renkontis la tuta estraro de Inna, ĝis la plej alta estro, kaj Inna kiel responsa medicinisto. Al neniu doninte la manon, la medicina generalo eksidis en aŭtomobilon kun Gorbanjuk — li nomadis ŝin nur per la familinomo — kaj tuj komencis pridemandi pri la sanstato de tiu maljunulo, pro kiu leviĝis tiu bruo.

Inna nenion klare sciis.

— Sed vi estas kuracisto? — demandis li, ne turnante sin al ŝi.

— Ĝuste tiel, kuracisto.

— Kiu lin kuracis?

Gorbanjuk ankaŭ tion ne sciis klare. Li estis tute ne en ŝia responso — la mortanta maljunulo, nun, ŝi sentis, oni ŝin simple «submetis». Ŝi devis respondi pro aliulaj pekoj. Ŝi ne timis. Se ŝi bone respondos — oni savos. Kaj la generalo-akademiano ŝin ne formanĝos. Vidis ŝi tiajn kriemulojn!

— Ankoraŭ demando, — diris la generalo. — Ĉu vi sciis, kiu li estas?

— Ĉi tie oni nenion devas scii, — elturniĝis Gorbanjuk. — Ni havas propran specifecon, kamarado general-leŭtenanto.

Kaj pensis: «Jen al vi, ĉu vi ricevis?»

La general-leŭtenanto forturniĝis de ŝi.

Kaj post horo li eliris el la ĉambreto, kie kuŝis la mistera maljunulo, kaj diris kaj al Inna, kaj al aliaj ĉi-tieaj kuracistoj — ne diris, sed mallaŭte kriis, kriis per raŭka flustro:

— Kiaj vi estas fiuloj! Ho dio, kiaj vi estas fiuloj! Fiuloj de la animo, ĝuste fiuloj de la animo!

Lia vizaĝo estis blanka, tremanta, kaj sur tiu vizaĝo neelteneble lumis per abomenanta malamo la bluaj, ŝajne bebe bonkoraj, nekapablaj al kolero okuloj.

— Oksigenon! — ordonis lli. — Mi mortpafos vin ĉiujn, kanajloj!

Kaj lia blanka mano de kuracisto vere etendiĝis al la pistolujo, kiun li, probable, neniam malbutonadis dum ĉiuj travivitaj de li militoj, etendiĝis, sed ne malbutonis la pistolujon.

— Ĉu vi sciis, kio estas al li? — la generalo kapmontris al la pordo de la ĉambro. — Ĉu vi estis informita, ke li malsanas je miksedemo?

— Estis opinio... — komencis Inna Matejevna.

— Ĉu vi sciis, diablo vin formanĝu, ke al li estis preskribita tiroidino?

— Disponante malmultan rezervon...

— Sed rezervon ja! — bojis la generalo-doktoro. — Rezervon, fia aĉulino! Do kiel vi arogis...

Li sufokiĝis. Ies servema mano etendis al li glason kun akvo. La generalo kun abomeno forpuŝis la manon kaj jam pli mallaŭte demandis:

— Ĉu vi konas mian familinomon?

Li rigardis al Inna Matejevna per la furioze brilantaj okuloj.

— Mi vin demandas, Gorbanjuk, ĉu vi scias, kiu mi estas?

— Certe, — apenaŭ balbutis ŝi. — Laŭ via klasika lernolibro...

— Do mi klasike zorgos pri tio, ke vi, Gorbanjuk, neniam poste arogu nomiĝi kuracisto. Klasike, — sensence ripetis li kaj ankoraŭfoje kriis: — Klasike! Kaj mi konfirmas tiun mian promeson per la nomo de mia mortanta kamarado!

La mortanta kamarado — tio estis tiu maljunulo, al kiu Inna Matejevna rifuzis tiroidinon. Kaj kiu, kvazaŭ spite al ŝi, mortis vespere.

La estro ne defendis Inna-n. Male, li pri ĉio responsigis ŝin. Oni rakontis, ke li, la estro, eĉ ploris antaŭ la generalo kaj asertis, ke kvazaŭ pro malklereco kaj kulpe de la paroĥa lernejo, en kiu li estis instruita, ne havis honoron scii, kiu estas tiu maljunulo kaj kial lia sano estas pli grava ol la sano de aliaj malliberuloj.

Inna-n oni kun bruo, eĉ ne enlasinte en la domon, kie estis ŝia ofico, elpelis for. Kaj la estro surmetadis la aŭdparolilon, kiam ŝi telefonadis. En la tria fojo ŝi aŭdis tiajn vortojn, ke ŝi rigidiĝis pro timo. Evidentiĝis, ke ŝi per sia sabota agado diskreditigis laboron de la respektiva institucio, ke la demando pri ŝia partieco estos decidata konforme al tio, ke...

— Ni vidos! — defie, per minaca pro timo voĉo interrompis ŝi. — Se vi komencos, mi en Moskvon raportos pri viaj ordoj...

Kaj ŝi rapide ekparolis pri tio, kion nome ŝi raportos en ĉiuj detaloj. Ŝia voĉo ŝiriĝadis, kaj ŝi ŝrikis, kiel bazara vendistino, sed sub la ŝriko kaj minacoj la estro divenis la profundon de la danĝero, kiu ĝis nun estis kaŝita en Inna Matejevna Gorbanjuk.

La estro mildiĝis, sed la paspermeson oni tamen forprenis de ŝi kune kun la ofica legitimilo kaj speciala proviza kvitanca libreto. La kamarado, veninta al ŝi hejmen por preni ĉiujn dokumentojn, konsilis al Inna nenion entrepreni.

— Vi, Gorbanjuk, foriru sen bruo, — konsilis la kamarado. — Kaj neniu vin ofendos en ajna alia departemento.

Necesis forveturi. Necesis malaperi, dissolviĝi. Necesis, ke ŝian familinomon por ĉiam forgesu la bluokula general-leŭtenanto de medicina servo, tiu mem, kiu ĵuris tiam apud la ĉambro de la mortanta maljunulo.

Sed malfeliĉo neniam venas sola. En la samaj tagoj ekmalsanis Raisa Stefanovna, ekmalsanis modeste, kiel vivis, — kuŝiĝis kaj diris per kulpa voĉo, ke nun ŝi, ŝajne, ne leviĝos. Inna Matejevna ektimis, kuris al la maljunulo Jesakov, sed tiu havis proprajn malagrablaĵojn — pri lia agado venis iaj materialoj en la prokurorejon. Li estis vigliganta sin, laŭ liaj vortoj, li «jam plurfoje defendadis sian honestan nomon», sed iujn du ladvazojn kun sukero li kaŝis en la loĝejo de Bojariŝnikov-oj. Kaj Inna eltiris el trans trabo en lia mezanino sian kajeron — kaŝe.

La patrino kaj malsanis, kaj mortis modeste, eĉ kulpe, pri nenio plendante, nur kompatis Jenjon, ĉar Inna malbonguste kuiras al la knabino, kaj tiu ja emas manĝi malmulte. En tiu sama tempo pro konstantaj vokoj en la prokurorejon tute elturmentiĝis kaj flaviĝis per vizaĝo la loĝanto Jesakov. En tiu tago, en kiu mortis Raisa Stefanovna, supre, super la mortintino, peze frapadis botoj — tie estis okazanta priserĉo, la polico estis elprenanta de Jesakov skizojn de Repin, tasojn el Kreto, valoregajn persajn tapiŝojn el Ŝirazo, italan porcelanon, miniaturojn, faritajn antaŭ jarcentoj en Esfahano. Antikvaĵisto-eksperto, sendita kune kun la polico, nur ŝmacadis per la lipoj pri la riĉaĵoj de la maljunulo Jesakov, kaj tiu estis fritanta por si ovaĵon, unuafoje en la vivo ne avarante buteron, kaj kolere asertadis, ke ĉiuj ĉi aĵoj ĉe li estas hazarde metitaj kaj al li ne apartenas...

En krepusko Jesakov-on oni forkondukis, kaj poste oni forveturigis la konfiskitaĵojn sur speciala aŭtomobilo. Jenjo ploris plenvoĉe, Inna-n Matejevna-n turmentis duboj — ĉu ŝi prave agis, ke ne diris al la polico pri la ladvazoj kun sukero. Ankoraŭ ne malkovrinte ilin, ŝi divenis: la loĝanto kaŝis ĉe ŝi la plej gravan, la plej valoran. Kaj malkovri ŝi ne povis: la vazoj kuŝis en la sofo, kaj sur la sofo vice sidis kamaradinoj de la patrino — maljunaj instruistinoj, — rememoradis Rainjon, sur la teraso estis fumantaj kamaradoj de la forpasinta patro — rememoradis Mateon. Estis malvarme, humide, komenciĝis decembro.

Sepultinte la patrinon, Inna Matejevna ŝlosis sin, kurtenis la fenestrojn kaj levis la kovrilon de la sofo. En la ladvazoj, ĝuste kiel ŝi supozis, sub la sukero, en saketoj el laktolo kviete atendis sian tempon oro. Oro kaj plateno. Ĉi tie estis kaj moneroj de la cara stampado, kaj geedziĝaj ringoj, maldikigitaj de la tempo, kaj platenaj braceletoj, kaj cigaredujoj, kaj horloĝoj, kaj ĉenetoj, kaj sigelringoj. Malnova risorta pesilo montris sep funtojn!

Inna suspiris: kie vi vagas, griza lupo Palij, se vi estas viva, respondu, ni ne pereus kun tiu varo!

Resti, certe, havis nenian sencon. La loĝanto povis konfesi pri tio, ke la «sukeron» li donis por konservado al ŝi, Gorbanjuk. Nur tia fakto mankis en ŝia biografio!

La gepatran moveblaĵon ŝi dum tagnokto disvendis al ŝatantoj aĉetadi «hazarde». Ŝi vendadis sen marĉando, kontraŭ ajna prezo. Kio koncernas la nemoveblaĵon, do en tio Inna Matejevna agis eĉ bele. Ŝlosinte la domon, ŝi donis ĝin kaj la parcelon al la plenumkomitato «poreterne» — tiu vorto estis moda kaj solida, — donacis nome de siaj forpasintaj gepatroj al la infanvartejo «Roza Luksemburg». La ago de transdono de la ŝlosiloj estis fiksita sur fotaĵo, kaj la fotaĵo estis presita en ĵurnalo: tie ankoraŭ neniu sciis, ke kamaradino Gorbanjuk I. M. nun jam tute ne estas tiu Gorbanjuk, kia ŝi estis dum tiuj jaroj. La ĵurnalon kun la fotaĵo Inna Matejevna gardeme metis en unu el la valizoj.

Kaj finfine trajno ekveturigis la patrinon kaj la filinon en Leningradon.

Tiutempe Inna jam sciis, ke ŝia eksa edzo kaj general-leŭtenanto Gorbanjuk G. S. estas unu sama persono. Kaj plie, tra speciale sendita al la generalo de inĝenieraj trupoj sia malnova amikino-konfidenculino Doda Ejsber Inna sciis ankoraŭ, ke la leteron, en kiu ŝi skribis al sia edzo pri tio, kial ŝi ne plu opinias sin lia edzino, li perdis. Bonvolis perdi. Tamen, li memoris la leteron parkere, sed al Doda demonstri ne povis, ĉar ĝi «pereis».

«Perdis, ŝlemilo! — pensis Inna, ĝoje kaj plene spirante en la vagono. — Kaj ne nur perdis, sed eĉ ne ĝeniĝas pri tio paroli, ne komprenas, en kian historion li enkaĉiĝis kaj kiel mi nun lin povas pentri. Li perdis mian leteron, neleĝe konkubas, naskigis infanon, demonstras sian feliĉon kaj min, vidu, laŭdas pro tio, ke mi, ne amante, estis sincera kaj donis al li liberon!»

Nun al ŝi ŝajnis, ke ŝi vere estas forlasita edzino, kaj eĉ kun infano, kaj tiun kortuŝan historion ŝi unuafoje rakontis al la pasaĝeroj de sia vagono, provante siajn fortojn, kvazaŭ debutanta aktorino en provludo. La provludo estis sukcesa, tiel sukcesa, ke Inna iĝis la unua homo en la vagono, ĉiuj ŝin kompatis kaj ĉiuj penis komplezi al ŝi, kaj Jenjo dum la tuta longa vojo sidadis sur la genuoj de la kompatemaj aŭskultantoj de la rakonto de sia beleta patrino. Kaj vortojn Inna aŭdis nur vigligajn, ardajn, karesajn:

— Vi, ĉefe, ne malgajnu pro propra bonkoreco.

— Kaj memoru, ke la infano bezonas patron!

— Vi ja luktas ne por vi mem. Vi vin mem ja povos nutri! Vi nur ne cedu, akceptu neniajn kompromisojn!

— Ĉe ni, danke al dio, oni ne konsideras ajnajn meritojn, se li estas morale putra kamarado. Ĉe ni oni tion traktas severe!

— Certe, al vi estos malfacile, sed necesas teni la koron en la pugno!

Ŝi kapjesadis kaj malgaje ridetadis. Ŝi vere viziis nun, ke ŝin batis la sorto, ke ŝi estas malfeliĉa ne pro propra kulpo, ke ŝi eĉ estas persekutata kaj subpremata. La bluokula kaj grizhara medicina generalo kuniĝis en ŝia imago kun Gorbanjuk, la malmolkora estro — kun la neŭropatologo Bajramov, kiel al ŝi nun ŝajnis, «forlasinta» ŝin sola ĉi tie, en Samarkando.

«Du orfinoj», — diris iu en la vagono pri ŝi kaj pri Jenjo, kaj tiuj vortoj plorigis ŝin. Kiel ĉiuj tre malbonaj kaj senlime kruelaj homoj, Inna estis sentimentala kaj treege kompatema al si mem. «Du orfinoj, — pensis nun ŝi, kiam subite rimarkadis sian filinon, — mi kaj ŝi estas du orfinoj. Solaj en la mondo, en la tuta mondo...»

En Kujbiŝevo en la stacidomo, aŭdinte, ke tie estas malfermita komerca restoracio, Inna iris manĝeti. Pri mono ŝi sin ne limigadis, sed, estante unu el la du «orfinoj», ŝi ne deziris, ke iu el la vagonaj najbaroj vidu, kion ŝi manĝos.

Kaj kvazaŭ spite, sed eble, ĉio estis eĉ por bono, ŝi trovis sin ĉe unu tablo kun la bluokula generalo de medicina servo, kiun la diablo venigis manĝi brasiksupon ĝuste en tiu ĉi tempo, ĉi tie, kvankam li veturis tute ne sur tiu ĉi trajno, sed simple hazarde trafis en la stacidomon.

— Ĉu vi? — nur demandis li.

— Mi, — paliĝante respondis Inna.

— Ĉu oni elpelis? — demandis li, verŝante al si en glaseton vodkon.

— Certe, — per la tremerinta buŝo diris ŝi. — Kompreneble! Kaj restis mi kun la filino kaj en nigra listo sola en la tuta mondo...

La grizhara generalo surmetis reen la glaseton.

— Kiel do?

— Ja tiel, — plu tremante per la lipoj kaj komprenante, kiom multe nun estas metita sur karton kaj kia gajno povas okazi, se teni sin saĝe, diris ŝi, — tiel, tre simple. Mia edzo, generalo, sama kiel vi, min forlasis. Mi devis iri al tiu laboro pro la filino kaj la maljunaj gepatroj, tute senhelpaj instruistoj. La patro, cetere, pereis en la unua jaro de la milito. Nu, kaj nun, nature, mi estas sola kulpa, kiu ja povas obĵeti al vi, kiu riskos malkonsenti kun la granda sciencisto kaj la plej fama doktoro en la lando, — ruze flatis ŝi, — kaj eĉ kun generalo-akademiano, kiam li krome per la piedoj frapas kaj krias al virino?..

— Mi ne frapis, — morne kontraŭis la generalo, — sed tiutempe, konsentu, mi ne povis sekvi etiketon...

Sentante, ke ŝi superos, ŝi diris amare:

— La afero estas ne en etiketo, sed en panpeco.

Aliris kelnero, Inna Matejevna mendis nur solan supon kaj tra larmoj diris, kvazaŭ al si mem:

— Mi almenaŭ ion varman manĝu.

— Kaj kiel via filino?

— Al la filino mi aĉetis ovon, — diris Gorbanjuk, — mi timas ŝin manĝigi per stacidomaj supoj.

Ŝi forturniĝis de jam kulpa kaj kompata rigardo.

— Ĉu mi sciis, kiu li estis? — mungante sin kaj plorante, demandis ŝi. — Ĉu ni tie rajtas scii? Kaj kiom da ili tiaj estas, ĉu vi pensas, li estas sola? Kaj se vi estas tia granda kaj fama, kaj ankaŭ sentima, kial vi entute ne starigas demandon, ke ĉe ni por kirurgoj mankas per kio suturi, silko ne estas, per memfaritaj fadenoj ili suturas en malliberejoj? Hipertensiuloj, kormalsanuloj, preskaŭ distrofiuloj, kiel ilin operacii, ĉu vi pri tio pensis? Juĝi estas facile kaj ĵuri, kiel en teatro, kaj per la piedoj frapi...

Al ŝi oni alportis ŝian supon, kun afekta avido ŝi komencis manĝi kaj panon tien pecetigis, — la generalo estis ne el tiuj, kiujn oni delogas, li estis pli simpla, tiaj kompatas kaj bedaŭras. Kiel ŝia forpasinta patro — krias, kaj poste sin mem skoldas kaj mallaŭdas pro la justa eksplodemo. Sed por voki tiun kompaton, necesas scipovi esti kompatinda. Kompatinda kaj digna. Kompatinda kaj fiera. Ne cedi eĉ al pomo «por la filino», por plato da ĉokolado — «por infano ja, ne por vi!»

«Ne, al ĉokoladaĵo mi ne kaptiĝos, — pensis ŝi, — ne tio estas nia ĉefa interparolo!»

— Por ajna okazo, — diris la generalo-doktoro, — en Moskvo jen miaj kontaktoj. Eble mi povos esti por vi utila...

Kaj per la sama blanka doktora mano, per kiu li tiel antaŭnelonge penis malbutoni la pistolujon, la generalo etendis al ŝi folieton kun ĉiuj siaj oficaj kaj hejmaj telefonnumeroj.

Jen tion ŝi vere bezonis. Tio estas ne ĉokoladaĵo. Sed ankaŭ ĉi tiam ŝi montris la karakteron. Ŝi kvazaŭ eĉ nenion komprenis.

— Sed por kio ja? — demandis Inna Matejevna. — Por kio mi tion bezonas?

La kupra sonorilo sur la perono batis unufoje. Ne gravas, ŝi povus eĉ malfrui pro tiu ĉi interparolo. Tiu ĉi estis preskaŭ la ĉefa. Antaŭparolo al la ĉefa. Se ŝi malfruos — la generalo helpos devanci sur kuriera trajno.

— Mi penos helpi al vi, — diris la generalo-doktoro, ekstarante post ŝi. Kaj, ekvidinte, ke ŝi metas sian «malriĉan» monon kontraŭ la supo sur la tablon, faris petegan movon per la mano. Sed ŝi tamen metis — malriĉa, sed fiera. — Vi telefonu al mi en ĉiu okazo, — diris la generalo-doktoro, — promesu al mi...

Kuŝiĝinte sur sian vagonliton, Inna Matejevna pensis, ke, esence, ĉio ne tiom malbonas. Jen ankaŭ tiun ĉi ŝi ekregis. «Bonkora, — kvazaŭ malsanon diagnozis ŝi, — bonkorulo!» Kaj ŝi ekdormis, plena de belaj esperoj.

En Leningrado Gorbanjuk ekloĝis ĉe Doda Ejsberg, kie ŝi estis akceptita afable, simple kaj kore. Kaj la patro Ejsberg, maljuna epikurano, sperta en sekaj vinoj kaj asertanta, ke ekzistas nenio pli bongusta ol flensburgaj ostroj, kaj la vicpatrino de Doda, juneta kaj gajeta sinjorino, tuj laŭ esprimo de la okuloj de Inna, laŭ ĉiuj ŝiaj manieroj, modestaj kaj memcertaj, komprenis, ke Inna venis por «grandaj aferoj» kaj ke estas utile havi ŝin amiko. Certe, ili ne sciis, ke Inna agnoskas nenian amikecon kun iu ajn.

La patro Ejsberg konatigis Inna-n kun advokato, de kiu ŝi nenion kaŝis, ne kaŝis ankaŭ pri sia letero al la edzo pri divorco. La advokato kun fama nomo, kalva, en nigra akademia ĉapeto, aŭskultante la belan, aroman, trankvilan plendantinon, silente trinkis teon kun salitaj nigraj biskotoj, balancadis la kapon kaj fojfoje penseme konsentadis:

— Tio estas vero. Certe. Jes, kompreneble. Sendube.

Kaj poste tute neatendite deklaris:

— Tuta via entrepreno, Inna Matejevna, imagiĝas al mi, pardonu, grandioza fiaĵo, via tasko estas jure treege implikita kaj malklara. Mi por vi ne estas helpanto.

Inna sarkasme ridetis kaj al alia advokato rakontis nur tion, kion opiniis necesa. Tiu alia, frotita kaj polurita spertulo, konversaciinte kun generalo Gorbanjuk, telefonis al Inna kaj sciigis, ke li «pro iuj kaŭzoj reprezenti interesojn de Inna Matejevna ne povas».

En la unua instanco okazis nur mallonga interparolo. Nur en la dua oni povis trakti la juĝaferon esence.

Ĉi-foje Inna venis en la juĝejon kiel «forlasita», «malfeliĉa», «vivanta en malfacilaj kondiĉoj» soleca virino kun «belega infano». Ĉio estis pripensita ĝis detaloj. Jenjon ŝi vestis eĉ riĉe, sed mem venis en kaptuko kaj vatjako sub trivita, sed diligente fadenflikita mantelo, kvankam estis januaro. La mantelo faris impreson, des pli ke senruza Tasja Gorbanjuk, tiu fronta flegistino, kiu eltrenis la generalon, kiam li estis subkolonelo, el brulanta domo, — tiu Tasja venis en la juĝejon en bona kaj multekosta peltmantelo. Kaj pri kio ŝi devus ĝeniĝi: sian peltmantelon ŝi ne ŝtelis, tiun unuan en ŝia vivo peltmantelon aĉetis la edzo. Kaj aĉetis, kiam ŝi longe malsanis, naskinte al li la filon Viĉjon.

La generalo en la juĝejo sidis tute ne generale, ĝibetiĝinte, kaŝinte la kapon en la ŝultrojn, ne rigardante al la flankoj. Inna aŭdis, kiel iu dikvanga kaj ebria invalido diris pri la generalo tiel:

— Jen, kia neaŭtoritata aspekto. Eĉ majoron ne valoras.

La ventron Gorbanjuk vere ne akiris. Li estis tre pala, spasmo ofte trakuradis lian grizan vizaĝon, kaj eĉ balbutadis li pli turmente, ol antaŭe. Inna Matejevna de tempo al tempo eĉ kompatis lin — ja la unua amo kun kiso en blanka nokto super Nevo, — sed per io helpi nun ŝi ne povis. La procezo de la asiza kunsido, aŭ kiel ĝi tie nomiĝis, ruliĝis per si mem, laŭ sia logiko kaj siaj reguloj.

La afero iris glate kaj klare kun kunsenta brueto de spektantoj kaj gapantoj, plenigintaj la halon, kun ridetoj kaj mokoj de forlasitaj edzinoj, akre kaj malalte ĝuantaj en juĝejoj, kun ne tuj rimarkebla, sed tre sentebla subteno de ĉiuj tiuj «bonkoruloj», kiuj estas anticipe agorditaj por ajna forlasita virino, kontraŭ ajna forlasinta viro.

Kaj la juĝisto konformis al la halo.

Unue, li juĝis, nevole kaj honorame trafante sub influon de aprobo de la publiko, kaj due, juĝis, sentante specialan estimon al si pro tio, ke li, nur antaŭnelonge kapitano, kaj ne tre brava, juĝas generalon. Kaj en la halo krome sidis la edzino de la juĝisto kaj liaj loĝejaj najbaroj. La juĝisto vidis ilin kaj eĉ rimarkadis, kiel ili interrigardas, verŝajne interflustrante:

— Jen kiel donas la nia!

— Jen kiel bruligis!

— Nun al la generalo venis fino!

— Do, ĉu vi ne povas prezenti al la tribunalo la leteron de via edzino Gorbanjuk Inna Matejevna pri tio, ke ŝi opinias sin divorcinta disde vi? — demandis la juĝisto, kiu ial opiniis necesa, farante demandojn al la generalo, ironie rideti. — Ĉu vi plu insistas pri tio, ke la letero viadire estas de vi perdita?

Gorbanjuk silentis. Ĉu li povis ĉi tie, nun rakonti pri tio, kiel bombo rekte trafis en tiun lernejon, kie lokiĝis la stabo, kiel Tasja eltrenis lin, senspiran, en sola sangokovrita subvesto, kiel dum pli ol monato li entute nenion komprenadis, ne memoris kaj ne konsciis, eĉ pri la staba dokumentaro ne memoris, kaj ne nur pri sia paperujo. Malaperis la letero, forbrulis...

— Eble, vi tamen rememoros, kien malaperis la mistera letero? — denove, donacinte al la halo ironian rideton, interesiĝis la juĝisto. — Se ĝi entute ekzistis...

— Ĝi ekzistis, — perdinte subite sinregon, per metala tenoreto, sed ne balbutinte, kvazaŭ vipinte, prononcis la generalo. — Kaj mi postulas fidon, mi neniam mensogis...

— Ĉi tie postuli ne estas rekomendinde, — kun rideto informis la juĝisto. — Ĉi tie, civitano Gorbanjuk, estas juĝo, kaj ĉi tie ekzistas neniaj generaloj... Kio koncernas vian aserton, ke vi kvazaŭ neniam mensogas, do tio de ni ne estas sciata. Ja la letero malestas? Aŭ estas? Kiel ni opiniu?

Al Tasja okazis histeria atako. Ŝin neniu ofendis, sed ŝi subite tiel terure elturmentiĝis pri sia Greĉjo, kun kiu, malgraŭ ĉiuj embarasoj de la milito, estis senfine feliĉa, tiel ofendiĝis pri li, ke ŝi kvazaŭ en kunveno postulis parolpermeson, kaj kiam al ŝi sub rido de la halo oni klarigis, ke ĉi tie estas juĝo, ŝi elkriis sensencan insultan frazon, ekploregis kaj estis forkondukita de la amikino, — preskaŭ falanta, malfeliĉa ĝis tia grado, ke al Inna Matejevna ekdoloris la brusto pro kompato, sed ankaŭ tiam ŝi nenion penis fari, ĉar la malvero jam venkis la veron kaj la generalo, laŭ fatala volo de la sorto kaj absurdaj cirkonstancoj, iĝis mensogulo, bigamiulo, alimentulo kaj eĉ tiu sentalenta militestro, pro kiu niaj trupoj iam malvenkadis. Pri tio ne estis dirate, certe, rekte, sed la juĝisto ion tian fian aludis pri «amoraj intrigoj» en la frontaj cirkonstancoj, aludis tiel, ke ankaŭ tiu temo tre konvenis al gapuloj kaj gapulinoj, pasigantaj sian tempon en la halo de tribunalaj kunsidoj. Filistroj kaj etburĝoj, kune kun dizertintoj, ŝategas, kiam oni malpurigas kaj mokas antaŭ iliaj okuloj ion modestan, gloran kaj heroan, kvazaŭ dirante per tiu ago: «Ĉiuj estas malpuretaj, ĉiuj estas neniuloj, ĉiuj estas vulgaruloj, ĉiuj emas al maldecaĵoj, sed al iu ĝis certa tempo fortunas, kaj iu tuj kaptiĝas!»

Unu ĵurianino, kiu sidis maldekstre de la juĝisto, kiel ŝajnis komence al la generalo, aŭskultis lin atente kaj eĉ kompate demandadis, sed ankaŭ pri ŝi li trompiĝis, — pri tia maniero de interparolo en juĝo tiu ĵurianino legis en libro kaj hodiaŭ ĝin elprovis. Efektive ŝi jam antaŭ la komenco de la kunsido firme decidis al tiu «fiulo» ne doni divorcon, por «ekzemplo» al aliaj viroj.

Nur en la dua duono de la aŭskultado de la juĝafero general-leŭtenanto Gorbanjuk subite komprenis, kien ĉio turniĝas: li montriĝis fia homaĉo, rifuzinta vivteni la filinon, malĉastulo kaj ankoraŭ nesciate kio. Ĉiam pli kaj pli la juĝisto emfazadis la «moralan aspekton» de civitano Gorbanjuk, liajn «petolojn» dum la Granda Patruja milito, lian «sendokumentan konkubecon» kun civitanino Belĉikova, la tretadon de la fundamentoj de la «sovetia familio», — ĝenerale Gorbanjuk komprenis, ke lin oni faras estaĵo, malinda esti generalo de la Sovetia Armeo.

Tiam la malsana, trostreĉita de la milito koro de Gregorio Sergijeviĉ ekbatis malforte kaj rapide, faris kelkajn intermitojn kaj devigis lin rapide ŝovi sub la langon eron da nitroglicerino. Ne, li ne timis, ke Inna ne donos divorcon, ĉu gravas, registritaj estas li kaj Tasja aŭ ne? Tasja-n li amis, kaj neniaj fortoj povus devigi lin forlasi tiun bonkoran, fortan, plaĉan kaj karan al lia koro virinon. La afero estis multe pli terura kaj nekorektebla. Li ne povis imagi sin sen la armeo. La demando ĉe tie estis, kompreneble, ne en generaleco, la generaleco estis nur signo de tio, ke tiu armeo, al kiu li fordonis sin plene, taksis sian talentan soldaton, farinte lin generalo, sed nun oni forprenos de li rajton esti eĉ senrangulo, li estos malmobilizita. Jen kio estis vere terura kaj nekorektebla, kaj jen kion tuj eksentis Tasja...

Kompreninte tion, kion li komence ne komprenis, Gregorio Sergijeviĉ teruriĝis kaj komencis defendi sin pasie, sed tiel mallerte, tiel senartifike, tiel nepripensite, ke li malgajnis la lastan esperon eliri almenaŭ ne priverŝita per koto de la piedoj ĝis la kapo el tiu ĉi halo.

Pri divorco al li, certe, estis rifuzite, kio koncernas la plendon de Inna Matejevna, do ĝi estis plene kontentigita. Tuj post la deklaro de la verdikto Gorbanjuk impetis serĉi pruntan monon: por ĉiuj ĉi jaroj Inna devis ricevi grandan monsumon, li deziris fordoni ĉion jam hodiaŭ. Kaj ree petis divorcon.

La kamaradoj kaj la estro de generalo Gorbanjuk ne nur neniel riproĉis lin, — male, eĉ kunsentis: ĉio okazas en la vivo, la afero estas vira!

Gorbanjuk eksplodis. Li estis honesta homo, honesta ĉiam kaj ĉie. Tia subteno lin ofendis. Li estas generalo de la Sovetia Armeo, ne eblas vivi kiel generalo kun tiaj akuzoj. Ĉu li kvazaŭe forlasis la edzinon kaj la infanon kaj mensogis pri ŝia letero? Ne, li pruvos, ke li ne mensogis. Pruvos!

La estro eĉ miris: ja al li oni absolute kredas, neniu dubas pri lia honesteco.

— Al mi ne kredas la sovetia tribunalo! — diris Gorbanjuk kaj demandis, ĉu li povas esti libera.

Jam ĉi-foje Inna Matejevna sendube malgajnus la proceson. Gregorio Sergijeviĉ veturigis al Leningrado ĉiujn tiujn, kiuj sciis pri la letero de Inna.

Da ili estis tri, la ceteraj kvar pereis: intimaj amikoj de Gorbanjuk estis frontaj oficiroj, tiaj iam pereadas. Kaj advokaton li nun havis veran, ĝuste tiun mem, en la akademia ĉapeto, kiu rifuzis helpi al Inna. Tiu maljunulo estis komprenanta, kion signifas la nocio «digno»!

Sed la refojan traktadon la juĝafero ne atingis pro tiu kaŭzo, ke en la nokto antaŭ la juĝo Gregorio Sergijeviĉ subite mortis.

Jam en la kvardek dua jaro kolonelo Gorbanjuk, kio nomiĝas, «trostreĉis» sian koron, ĝi komencis «stumbli», kaj jam tiam oni al li diris, kvankam ne sen ironio, ke ajna forta emocio povas kosti al li vivon.

— Mi obeas, — duonridis Gorbanjuk, — mi penos ne emociiĝi.

Kaj por li, kaj por la divizia kuracisto la konversacio ne ŝajnis absurda, malgraŭ tio, ke ili ambaŭ sciis koston de tiaspecaj admonoj. Ja ekzistas malsamaj emocioj. Kio estas pli terura por ekstreme honesta homo, ol moko ĝuste pri lia honesteco, pri lia digno?

En la nokto antaŭ lia morto ili longe babilis, Gorbanjuk kaj Tasja. Ĉio ŝajnis nun al ili korektebla — la inĝenierecon, la konstrukciistajn kapablojn de Gregorio Sergijeviĉ neniu forprenos. Li iros en konstrukciejon, ekestros grupon, kondukos ĝis la fino unu ideeton. Pri mono ili fajfos, nur elturniĝos el la ŝuldoj, kaj poste ili ne pereos. Tasja iros labori, ekzemple, en infanĝardenon, tie ankaŭ Viĉjo nutriĝos, kaj al onidiroj pri «tiu» — tiel Tasja nomadis Inna-n — neniu nun kredos, post la juĝo...

Poste Gregorio Sergijeviĉ alportis al Tasja vespermanĝon, kuiris kaĉon, sidigis Viĉjon sur la pispoton kaj kuŝiĝis mem. Tasja ne povis ekdormi, ŝi havis febreton, kaj ŝi en profunda nokto subite aŭdis lian mallaŭtan, balbutantan voĉon:

— Tanjo, ne maltrankviliĝu, mi petas, mi mortas, ŝajne...

Kiam ŝi, ekkriinte, bruligis la lampon, li estis malrapide etendiĝanta sub la maldika litkovrilo: la vata jam vespere estis metita sur ŝiajn piedojn.

— Greĉjo! — vokis ŝi, alpremiĝante al li.

Li ne respondis. Lia vizaĝo estis malrapide iĝanta trankvila, tia, kia ĝi neniam estis ekde la tago de la juĝo. Kaj la okulojn li fermis mem, same kiel ĉiam ĉion por si li faradis mem.

Matene, je la deka, Inna venis en la urban juĝejon. Ŝi denove estis pala kaj diligenta, sed Jenjo en nova ĉapeto kaj nova pelta kolumo aspektis tiel, ke apud la soleca patrino kun filino tuj kreiĝis amaso el tiuj gapuloj, kiuj terure deziris novan malvenkon de la balbutulo-generalo kaj lia «amorantino».

La maljuna advokato ne salutis Inna-n.

Kaj poste ŝi forveturis hejmen, kie la familio de Ejsberg ŝin kompatis, sed malvarme: ili jam sciis kelkajn detalojn de sia konata advokato. Kaj tuj Inna Matejevna eksentis, ke ĉi tie ŝi resti ne povas.

Se oni ŝin demandus — kial, ŝi ne trovus, kion respondi. Sed forveturi estis tute necese, por tiaj aferoj ŝi havis mirindan flarsenton, ne homan — bestan, kiel entute en ŝi estis multe da io ne tre homa.

— Vi rigardas, kiel katino, — iam riproĉadis ŝin la patrino, Raisa Stefanovna. — Vi almenaŭ palpebrumu! Kaj pupiloj viaj estas katinaj — transversaj!

Kaj kiam Inna legis la nekrologon kaj komparis la familinomojn de la subskribintoj kun tiuj familinomoj, kiujn ŝi havis eĉ por la plej ekstrema okazo, ŝi komprenis, ke la proceson gajnis tamen la kvieta Greĉjo, sed ne ŝi, kaj post monato ŝi forveturis en Moskvon kun papero, kiun ŝi «elmordadis» kun besta persisto dum ĝuste tiuj tridek tagoj. En tiu papero, kompilita de ŝia genio, estis nur dirite, ke ŝi estas vidvino de subite mortinta general-leŭtenanto de inĝenieraj trupoj Gorbanjuk G. S.

En la ĉefurbo Inna Matejevna el aŭtomata telefono telefonis al ĝuste tiu generalo-doktoro, kiu nomis ŝin siatempe «fiulo de la animo» kaj pri kiu ŝi pensis — «bonkorulo».

La generalo-doktoro akceptis ŝin tuj en sia hejmo, kaj dum ili konversaciis, la edzino de la generalo, seninfana maljuna belulino Larisa Romualdovna, kun larmoj de kortuŝeco karesadis Jenjon, pridonacadis la «orfinon» kaj petegadis «loĝi ĉe avino Lara almenaŭ tagon!»

Ili loĝis ne tagon, sed semajnon. Inna frotadis en la generala loĝejo la plankojn, kuiradis en la kuirĉambro uzbekajn manĝaĵojn, estis humila, pensema, fojfoje diradis: «Mi iros, promenos por unu aŭ du horoj, ne malbonigos vian humoron per mia malgaja fizionomio».

Kaj ŝi kuradis al brokantejoj, en kiuj ŝi havis aferojn, kaj la aĉetitaĵon ŝi metadis en valizojn, lokitajn en diversajn deponejojn.

En marto la generalo donis al ŝi leteron en urbon Unĉansko al sia eksa komisiulo Eŭgeĉjo Stepanov.

— Li estas stultulo, sed bona knabo, — diris la generalo, enmanigante la nesigelitan leteron al Inna Gorbanjuk. — Telefone mi lin avertis. Li faros ĉion eblan kaj neeblan kaj rilate de interesa laboro, kaj rilate de loĝejo.

Adiaŭo estis plej kortuŝa. Larisa Romualdovna diris, ke Jenjo kaj Inna en Moskvo havas sian loĝejon, jen tiun ĉi loĝejon mem, numero ses. Kaj neniam ajnajn gastejojn. Ĉu vi memorfiksis, Injo? Kaj ĉu pardonis mian edzon?

En Unĉansko kamaradino Gorbanjuk komprenigis, ke ĉi tien ŝin venigis malfeliĉo, «neforgesebla», kiel ŝi esprimis, malfeliĉo, kaj ĉi tie ŝi esperas en reala bolanta afero kaŝiĝi de si mem, de la travivitaĵoj, de la nerevenigebla perdo.

La «bonkorulo» ellasis la ezokon en lagon.

Eŭgeno Rodionoviĉ proponis al Inna Matejevna kelkajn postenojn. Ŝi elektis la personaran fakon. Kaj litere post kelkaj tagoj ŝi tiel enprofundiĝis en la laboron, ke konis ĉiujn kaj sciis ĉion. Ŝin oni same konis kaj nomadis ne alie, ol «la vidvino». Ŝi estis vidvino de batala generalo.

Pension pro la edzo Inna tamen, ektiminte tion, kio okazis antaŭe, preferis ne obteni. Sed tio aspektis noble, bele kaj eĉ majeste. En Unĉansko oni tuj eksciis, ke la forpasinta generalo «inklinis al damoj», ke dum la milito al li okazis tia «amafero», kiu finiĝis per surprizo — la milita edzino donacis al li fileton. La edzinon, certe, la generalo forpelis, tiaj edzinoj ne estas edzinoj, tion ĉiuj komprenas, sed, aliflanke, sub kiu ne rompiĝis sledo, kiu ne falis de ĉevalo, — tiuj riproĉu. Inna Matejevna estas memstara homo, perlaboras, estas provizita per aĵoj, kaj tiu «malfeliĉulino» estas homo sen profesio, tial Gorbanjuk fordonis al ŝi la pension. Ĉu ne kortuŝa historio? Kaj ĉu ĝi ne gardas kontraŭ ajna onidiro, kontraŭ ajna klaĉo?

Vestitaj kaj Inna, kaj ŝia filino vere estis bonege. Jam en Leningrado, kaj poste traveture en Moskvo Inna Matejevna likvidis pli ol duonon de la «sukeraj» valoraĵoj: platenon, oron, briliantojn el tiuj du vazoj, kiujn ŝi kaŝis de la polico. Tio donis al ŝi eblon sufiĉe kuradi en brokantejoj, akiri kelkajn konatecojn kaj iĝi vidvino, kies edzo sufiĉe akaparis trofeojn. Tiamaniere eĉ la mortintan kaj fremdan edzon Gorbanjuk G. S. ŝi eĉ post la morto priverŝis per koto kaj aĉaĵo...

«Evidente, la generalo scipovis elekti la plej bonan, — diris Eŭgeno Rodionoviĉ al Iraida, — spertis pri havaĵo. Estis komprenanta!»

Ĉiel ajn, en Unĉansko Inna Matejevna ne intencis malvenki. Ŝi estis ambicia kaj celis alte, sed vivkunulon ne serĉis. Kaj amintrigoj ne interesis ŝin pro klopodeco. Certe, ŝi povis komenci sian karieron ankaŭ en Moskvo, sed iomete tie estis danĝere, la forpasinta generalo, kiel evidentiĝis, havis tie multajn amikojn, ŝi tion spertis, akirante la senofendan kaj tute laŭleĝan ateston pri sia vidvineco. Ne, komenci necesis tute poiomete kaj tie, kie vin neniu konas, kie vi por ĉiuj estas fremda kaj ĉiuj viaj konatoj estas novaj. Kaj kie pri vi mem oni scias nur tion, kion vi bezonas, ke ĝi estu sciata.

Certe, ŝi ne forgesis ankaŭ sian ankoraŭ ne komencitan, ne elpensitan disertaĵon. Ja pri ŝia laboro super scienca temo devis scii multaj. Kaj tuj en Unĉansko Inna Matejevna komprenigis ĉiujn, ke sian tempon ŝi taksas alte, ĉar estas okupita pri scienca laboro, kiun ŝi preparas delonge, eĉ en la malfacilaj militaj jaroj ŝi ne deŝiriĝadis de tiu sia temo. Sed ĉar krom vortoj «temo», «scienca laboro», «kolektado de materialoj», «ja mi komprenas», «malfacilaĵoj de eksperimento», «eksperimento en granda skalo», «objektiva konfirmo», en ŝia mastrumaĵo ankoraŭ tute nenio ekzistis, tial ŝi esprimadis treege singarde, nebule, eĉ mistere.

Tamen, ankaŭ en tio ĉio neatendite ordiĝis. Foje, pririgardante en sia «sekreta» ĉambro diversajn dosierujojn, ŝi sentis ion similan al ekbrilo, ian eĉ facilan tremon. Tajpita linio de cirkulero altiris ŝian fortan, spasman atenton, ŝi fiksrigardis al tiu linio kaj komprenis, ke tiuj vortoj, se meti ilin en ĝusta ordo, estas la esenco de ŝia disertaĵo. Dum ankoraŭ horo, ne pli, ŝi kombinadis kaj remetadis kaj finfine difinis por si la titolon de sia estonta scienca laboraĵo. Ĝi aspektis tiel: «Elektado, dismetado, kompletigado kaj edukado de medicina personaro de la Unĉanska regiono».

En la sekva tago ŝi dividis sian ideon kun Stepanov.

Eŭgeĉjo konsternite silentis iom, poste interesiĝis:

— Nu, kaj tiu... via malnova temo?

— Tio estas la temo de la tuta vivo, sed tio ĉi estas plej aktuala laboraĵo, tute ligita kun la praktika vivo. Mi esperas, vi komprenas, ke scienco kaj praktiko estas unuecaj?

Dume ŝi bezonis nur deklari pri si, montri sin, demonstri al ĉiuj ĉi tie sian volon, sian neflekseblon, sian karakteron, sian netoleremon kaj nepacigeblon.

Por tio ŝi devis ion aŭ iun senmaskigi, bati al iuj fiaĵoj, distordaĵoj, misprezentoj, al putra liberaleco aŭ al misuzantaj estroj, ĉio pentriĝis en ŝia imago ankoraŭ malklare, per senformaj peniktuŝoj, per forglitantaj nocioj, sed tio estis nepre necesa, laŭ ŝia opinio, por leviĝi supren, estri, komandi, ordoni.

Sed por bati al kontraŭulo, necesas kontraŭulo. Malamiko. Pli ĝuste, homo, kiun eblis fari malamiko. Certe, ne kalumniante pri li, sed nur elvokinte en li kontraŭagon al tiu direkto, kiun ŝi opiniis ĝusta, justa, konforma al la spirito de la tempo.

«Nekompreno de la nuna situacio, — tiel, verŝajne, eblus difini tion, kion ŝi atakos. — Manko de modesteco, elstarigo de sia „egoo“, etburĝa anarkiismo, ignorado de direktivoj, donitaj al ĉiuj senescepte...»

Ia ankoraŭ «sindikatismo» turniĝis en ŝia kapo, sed ŝi forĵetis ĝin. Dume necesis serĉi ĉi tie: en tiu elstarigo de «sia egoo» estis la komenco kaj la fundamento mem.

«Ĉu Ustimenko?» — pensis ŝi.

Certe, li estis danĝera. Sed bati necesis nur al grandaĵo. Kompreneble, kun li ankoraŭ eblis paciĝi, ŝi mem povus veturi al li, sed ne voki lin al si, doni al li eblon memstare plene dismeti la personaron en sia malsanulejo. Sed kia senco estas en tiu paciĝo? Ĉu por ke ĉio estu kvieta? Ĉu tion ŝi deziris?

Ne, ŝi bezonis batalon kun decidita rezulto.

Ŝi akumulos rezervojn, ŝi faros ĉiujn specojn de skoltado, ŝi armos sin ĝis la dentoj, ŝia supereco estos absoluta. Kaj la kontraŭulo, ne suspektante pri la direkto de la ĉefa bato, sendube, farados eraron post eraro.

Jen kion faris la «bonkorulo», kiu estis tiom «bonkora», ke pardonis al Inna Matejevna la de li mem trovitan en ŝi fiecon de la animo. Jen kiajn florojn plantis la «bonkorulo» en la unĉanskan grundon. Kaj la beroj ankoraŭ ne maturiĝis...

Kaj jen kian malamikon trovis al si la nesingardema Vladimiro Atanazijeviĉ jam dum la unua konatiĝo kun la estrino de la personara fako. Jen kia estis kamaradino Gorbanjuk.

Tamen, kion ajn, sed malamikojn li scipovis akiri ĉie kaj ĉiam — tia estis lia karaktero!

Kaj li scipovis ne timi ilin — jen kio, verŝajne, estis la ĉefa en tiu lia trajto. Ne nur ne timi, sed ankaŭ ne rimarki. Kaj eĉ simple ignori. Ekzemple, en diversspecaj konsiliĝoj, kie Inna Matejevna strebis lin piki, moki aŭ prezenti kiel ian lamentanton, ŝatantan ĉion pentri per nigra koloro, Vladimiro Atanazijeviĉ al ŝi simple ne respondadis. Kvazaŭ ŝi ne estis, kvazaŭ ŝi ne elpaŝis, kvazaŭ li ŝin ne aŭdis. Mordetante la lipojn, ne retenante sin, ŝi demandadis de sur sia loko:

— Nu, ĉu al mi vi ne deziras respondi?

— Ja por kio mi al vi respondu, — perplekse rigardadis al ŝi Ustimenko. — Ne, mi al vi, verŝajne, ne respondos...

Kuŝiĝante en sian mallarĝan, malmolan, monaĥinan liton, Inna Matejevna, kompatante sin kaj sian forirantan junecon, streĉe kaj longe pensadis pri tio, kiel ŝi komencos decidan kaj finan batalon. Kaj poste, en duondormo, ŝi viziis la solecan lupon, Geĉjon Palij-on. Ŝi viziis lin, sunbrunan, ludantan per la muskoloj, en neĝblanka subĉemizo. Ŝi viziis liajn malplenajn kaj blindigantajn okulojn. Kie putras liaj ostoj?

### Malbona mateno

— Nu jen, bonan matenon, pasis ankoraŭ unu nokto! — per vigla, bone trejnita voĉo diris la patrino de Vera, Nina Leopoldovna. — Venis mi al vi matene, por pri nova sun' rakonti, ke la suna lum' serene sur foli' petolas sponte...[33]

Nina Leopoldovna estis fervoja kasistino de alta kvalifiko, sed ĝeniĝis pri tiu specialeco, ĉar opiniis sin talenta drama aktorino kaj antaŭe multe ludadis en amatoraj spektakloj. Ŝi traludis dum sia vivo dekojn da roloj kaj, havante bonan memoron, ĉiam trovadis iun konvenan frazon el rolo, kiun eblis uzi por okazo, se ne plene, do almenaŭ parte, kaj se ne el rolo, tiam el versaĵeto aŭ fablo, da kiuj ŝi sciis multege.

— Panjo, teon, — tirante sin sur la kavigita matraco, petis Vera. — Ni hieraŭ drinkis...

— Vi ne trinku, junulino, ruĝan vinon! — lerte sidiginte sur la blankan dikan brakon Natanjon, deklamis Nina Leopoldovna. — Vlaĉjo, kion vi trinkos, teon aŭ kafon?

— Ambaŭ estas lavakvo! — responids li, vestante sin trans la hejtforno. — Vi infuzu, Nina Leopoldovna, pli fortan, ne vegetaranan...

— Ĉu vi ne timas malbonigi koloron de la vizaĝo?

Ŝi ĉiam paroladis per tiaj frazoj.

— Ne, mi ne timas, — incitite respondis li.

— Vi ne koleru, — diris Vera. — Ni ja ne kulpas, ke oni vin tenis dum duono de la nokto ĉe malsanulo. Ja ne ni aranĝis la aŭtomobilan katastrofon. Cetere, per kio tie finiĝis la afero?

— Per nenio speciala, — diris li. — Ŝtub devos kuŝi dum semajno, ne malpli.

Li razis sin per malakra klingo, tuŝis la frunton de Natanjo, ĉu ĝi ne estas varmega — al Nina Leopoldovna ne plaĉis hodiaŭ la okuloj de la knabino, — trinkis fortan teon, surmetis la mantelon kaj ekiris al la laboro. Kaj Vera Nikolajevna ekdeziris viandon.

— Ĉu mi malkovru ladviandon? — demandis la patrino.

— Mi viandon deziras, sukan, frititan viandon, sed tute ne ladviandon, — per lamentanta voĉo diris Vera. — Bifstekon.

— Jen, kiam la via akiros la karton, estos por vi bifsteko, — promesis la patrino. — Ĉu hieraŭ almenaŭ estis gaje ĉe la estro?

— Monstre! — oscedante kaj surmetante sur la longan, belan kruron orkoloran ŝtrumpon kaj kaptante sub la ĉemizo la ĵartelon, respondis Vera. — Provinco, densa provinco, enuego...

— Kaj la fama admiralo?

— Ordinara malĝentilulo kaj soldataĉo. La vizaĝaĉo estas ruĝa, silentas, okulumas.

— Ja estis ankaŭ kuracistoj?

— Aĥ, panjo, pri kio paroli!

— Ĉu oni proponis al vi laboron?

— Mi simple ne deziras pri tio pensi.

Ŝi starigis antaŭ si spegulon, ĉirkaŭrigardis la egalajn dentojn, mallevis unu post la alia la palpebrojn, malrapide ŝminkis la lipojn. Natalia kun intereso rigardis al ĉiuj ŝiaj manipuloj. Nina Leopoldovna finlavis vazaron, fermis la fenestron, el kiu blovis humido.

— Poste ni iros al la poŝtejo, — ne rigardante al Nina Leopoldovna, iomete defie diris Vera Nikolajevna. — Leteroj venos al via nomo, panjeto.

— Por kio? — kunfrapis la manojn Nina Leopoldovna. — Ja mi ne povos rigardi en liajn okulojn! — el iu dramo, iom teatrece ekkriis ŝi.

— Kaj ne rigardu, neniu vin devigas! — trankvile kaj eĉ pigre respondis Vera Nikolajevna. — Des pli ke por Vladimiro estas tutegale, ĉu oni rigardas en liajn okulojn aŭ ne.

Vestante Natanjon, Vera kantis, kaj Nina Leopoldovna estis pensema kaj maltrafe respondadis al demandoj de la filino. Poste, kiam ili jam estis tute pretaj iri, la patrino demandis de la filino per sia natura, iom timigita voĉo, ĉu ne ĉesigu Vera tutan tiun korespondadon kaj kune kun la korespondado la tutan «intrigon»? Ja Vladimiro Atanazijeviĉ sendube sentas, li estas ne el tiuj homoj, kiujn eblas senpune trompi.

— Al li ja estas dolore! — el iu teatraĵo ekkriis Nina Leopoldovna. — Home dolore!

Vera Nikolajevna oscedis, poste de sur la malalta oblikva perono ĉirkaŭrigardis la kadukan korton, la ŝtiparon, lapojn, la flankaĵon kun hunda dometo ĉe la ŝtupoj, la kurban betuleton apud la pordego. La patrino sekvis tiun ŝian rigardon kaj komprenis ĝin. Sed Veresova tamen klarigis.

— Ĉu por ke tiele pasu la tuta vivo? — malrapide kaj kolere ridetante, demandis ŝi. — Ĉi tie?

— Sed oni ja donos al vi loĝejon! — ekkriis la patrino. — Tio estas nur por la plej unua tempo.

— Kaj mi ankaŭ loĝejon ne bezonas, — forturniĝinte de Nina Leopoldovna kaj surmetante sur la blankan manon ŝaman ganton, dise prononcis Vera. — Mi ĉi tie nenion bezonas, ĉu vi komprenas, panjeto? Mi faris kun li, kun nia karulo, eraron. Teruran, tragikan kaj ridinde stultan. Vlaĉjo estas certe sentalenta.

— Ĉu Vlaĉjo estas sentalenta? — miregis la patrino.

— Kiom ajn strange tio sonu, panjo, tio estas vero. Li ne havas sian ĉevaleton. Li estas «ĝenerale». Sed en liaj jaroj «ĝenerale» estas kapitulaco. Li ĉiam pensas, ĉiam fajfetas, ĉiam iajn librojn kaj revuojn foliumas. Tamen ne pri certa temo, sed — jen tiujn, jen aliajn. Li havas «vastan rondon». Sed vasta rondo estas nedifiniteco de la celo, ŝanceliĝemo de la fundamento, senordeco. Vi miris, ke mi diris: Vlaĉjo estas sentalenta. Aĥ, panjo, ĉu vi ĝis nun ne komprenis, ke talento estas honoramo, kaj li ĝuste honoramon tute malhavas. Subteni talenton estas varmigi honoramon, sed kion mi varmigu, se tie estas vakuo.

— Ĉu vi ne troigas? — demandis Nina Leopoldovna.

— Ho, se estus tiel! — malgaje subridis Vera. — Li, kompatinda, estas homo de devo. Sed mi ja revis pri ekflugo, mi lin al ekflugo trejnis, mi pri tiu ekflugo estis tute certa. Kion do mi nun kun tiu devo faru? Ja tio estas nekredeble enua, panjeto, tio estas preskaŭ kiel edzo-librotenisto, kiu opinias, ke li estas leĝa reprezentanto de devo, reprezentanto de la ŝtataj interesoj, defendanto de io tia, sed esence — «via edzo estas librotenisto». Jen kiele...

Natanjo ekploris sur la manoj de la avino, Vera bele kaj lerte prenis la knabinon al si, alpremiĝis per la vango al ŝia vangeto kaj diris per sonora, pura, klara voĉo:

— Jes, jes, certe, eble tio eĉ estas abomena, ke mi tiel pensas, sed, panjo-panjeto, ni havas solan vivon. Estis milito, ĵus finiĝis, kio do nun restis? Kiaj esperoj, kiaj promesoj? Ĉu maljuniĝi iom post iom, transformiĝi al unu el tiuj frue velkintaj doktorinoj, kiuj konsolas sin per la vorto «devo»? Ĉu labori sub komandado de Vlaĉjo? Sed ĉu vi scias, kiel monstre, feroce, abomene li estas postulema? Kiel estas malĝentila ĉe eĉ eta miso? Kiel lia vizaĝo blankiĝas? Vi tion neniam vidis, ĉar ĉi tie, hejme, estas nur eta parto de li, kaj la plej kvieta, sed tie, en la laboro, estas liaj naŭdek naŭ procentoj kun la tuta nevenkebla impertinenteco, kun la mallaŭta voĉo, pro kiu eĉ miaj, de lia edzino, kruroj malfortiĝas...

Ŝiaj maldikaj naztruoj tremeris, tremeris ankaŭ la forte ĉizita buŝo, sur la brilantaj okuloj aperis larmoj, kaj preskaŭ kun furiozo ŝi diris:

— Vi nur pensu, panjo, al mi plaĉis en li tiu manko de honoramo. Mi estis certa, ke mi elvokos en li ĉiujn liajn kapablojn, tutan forton de liaj scioj, lian furiozan energion, mi estis certa, ke mi vekos en li frenezan honoramon, kaj tiam ĉiuj vidos lian neordinarecon... Ni sidu iom!

Ili eksidis sur benkon en la eksa Ĉefpreĝeja skvareto. Vera elprenis el la mansaketo cigaredon, ekfumis.

— Honoramo! — kun larmoj en la voĉo diris ŝi. — Li eĉ fumi ĉesis. Li diras, monon bedaŭras. Ĉu vi aŭdis ion similan? Honoramo — tio estas la rekta, la sola afero de individuo, sed ne ia idiota malsanulejo. Nu kiel li ĝin restarigos aŭ eĉ nove rekonstruos?! Honoramo — tio estas kirurgo, doktoro, profesoro Ustimenko, kiu, malgraŭ gravaj vundoj dum la milito, malgraŭ la kriplaĵoj, ne forlasis la amatan aferon... Nu, kiel oni en tiaj okazoj skribas? Sed li? Nun li «dissolviĝos» en sia kolektivo. Ustimenko per si mem malaperos. Kaj malaperos por ĉiam. Vanuos. Ustimenko ĉesos ekzisti. Oj, panjo, mi bone lin konas, li eĉ ne imagas al si, kiel profunde mi lin konas. Por li nun la ĉefaj estos tiuj, kiujn li al si venigos, el la tuta lando allogos, ĉiuj tiuj kuracistaĉoj, plenumantaj devon. Li dediĉos sin nur al ili, li fanfaronos per ili, pri ili parolados, ilin admirados...

Avide elfuminte la cigaredon, Vera alpremis la stumpon per la plandumo, tuŝis per la malvarma polmo la ardantajn vangojn.

— Kion do fari? — demandis Nina Leopoldovna. — Eble, mi kun li parolu?

— Ĉu vi?

— Mi. Iel-tiel mi multon vidis en la vivo.

— Vi, sendube, vidis multon, panjeto, sed tiajn, kiel mia edzo, vi ne renkontis. Vladimiro Atanazijeviĉ estas rara ekzemplero. Prefere ne enmiksiĝu.

— Sed tio ja estas demando de tuta via komuna estonteco.

— Mi timas, ke ekzistas nenia estonteco, — trankviliĝinte kaj pririgardante sin en speguleto, diris Vera Nikolajevna. — Ĉiuokaze — ĉi tie.

— Sed kie do ĝi ekzistas?

— Eble, en Moskvo? — per demando respondis Vera. — Ĉu Konstanteno Georgijeviĉ kun siaj ebloj kaj trabata forto ne helpos al mi komence en Moskvo?

— Kia tia Konstanteno Georgijeviĉ? — tute ektiminte, demandis la patrino. — Kiu li estas?

— Panjo, tio estas Cvetkov, — diris Vera Nikolajevna. — Vi ja ĉion scias, vi estas saĝeta. Tie mi rekomencus ĉion denove. De la komenco mem. Ĉu mi ankoraŭ ne komencis maljuniĝi, panjeto?

### Eskapo

Al ŝi ĉiam tiel okazadis, ŝi timis nur decidi. Kaj poste jam ĉio iĝadis facila kaj plenumebla.

Trankvile, ne hastante, ŝi ŝlosis la adoban domon, en kiu lokiĝis la polikliniko, metis la ŝlosilon en la ordinaran, interkonsentitan kun Klanjo lokon apud la puto, suspiris kaj ekiris tra legomĝardenoj al la disforkiĝo, kie en malnova ŝedo, en subteraĵo ekde la nokto estis kaŝita ŝia valizo.

Estis ankoraŭ tre frue, la sesa horo, la suno ne komencis bruligi. Kaj iri estis ne malfacile, ŝi timis nur renkontiĝon kun Raĥimo, sed li ankoraŭ, verŝajne, dormis sur sia tapiŝa divano, drinkinte junan vinon. Kaj ankoraŭ estus malagrable renkonti Klanjon — tiu, certe, divenos kaj ekploros: «Kion mi faros sola?» Kaj vere, kion ŝi faros sola?

La koro de Luba subite ekbatis, ŝvito aperis sur la vizaĝo kaj la kolo. Ŝi ekiris pli rapide, poste ekkuris. Ne, ne Klanjon ŝi timis, sed sin mem. Timis, ke ŝi subite turniĝos reen kaj jam hodiaŭ vespere ĉio komenciĝos denove: ree venos Raĥimo, minacos, ke li mortigos ŝin kaj sin, eltiros el la poŝo sian, probable, ne pafantan pistolon, kaj ŝi humile petos:

— Foriru, bonvolu foriri, Raĥimo, mi vin tre petas!

Ŝi kuris, la valizo batadis ŝian kruron, la nigraj okuloj estis esprimantaj suferon kaj timon. Kaj la harligo, elfalinta el la vertoĉapo, subite faris ŝin tute knabino, sendefenda kaj timigita ĝis tia grado, ke jam la unua preterveturanta en direkto de Aj-Tjureg trituna kamiono kun hurlo bremsis, por veturigi la junulinon, evidente, trafintan en embarason.

En la aŭtomobilo estis veturigataj tegoloj, kaj du pasaĝeroj-leŭtenantoj kantis kantojn kaj tuj komencis regali Luba-n per bonega Ĉarĝuja melono. La melonon ŝi manĝis kun plezuro kaj kun plezuro respondadis al demandoj, kien ŝi veturas kaj por kio, — ke al ŝi kvazaŭ «mortis frato» kaj ŝi hastas al sepulto.

— Ĉu jam maljuna estis? — demandis la leŭtenanto kun pli stumpa nazo.

— Dudek sep jarojn kaj tri monatojn, — forte demordinte de la melono, respondis Luba. — Pezaĵlevisto.

— Kaj profesie? — demandis la alia leŭtenanto.

— Filatelisto! — diris Luba la unuan, kio venis en la kapon. — Ivano Ivanoviĉ Jolkin, ĉu vi ne aŭdis?

La leŭtenantoj nenion sciis pri filatelisto-pezaĵlevisto Jolkin, sed pro kompato al Luba ĉesis kanti kaj kvietiĝis. Ili ankaŭ bileton al ŝi akiris ĝis Moskvo sen ajna ŝia partopreno: la junulino koncentriĝu pri sia malfeliĉo.

Kaj ŝi, distrite finmanĝinte la melonon kaj ekfuminte proponitan de la leŭtenantoj cigaredon, sidis sur la peroneto de la pesila kontoro de la stacio Aj-Tjureg kaj pensis pri sia Vagarŝako.

Kia feliĉo estis pensi pri li nun, kiam ŝi estis liberiĝanta el tiu loko, kien li ne povis alveturi. Kia feliĉo!

La trajno ekiris, ŝi grimpis sur la supran vagonliton, metis la manojn sub la nukon kaj ekdormis tuj, momente, kaj kiam ŝi malfermis la okulojn, tiam estis jam tre varmege, sub la fenestro knaboj estis vendantaj pomojn kaj pirojn, feliĉe ŝrikis infano, karese ridis ties patrino.

«Tempas por mi naski, — tirante sin en varmego kaj sufokeco, pensis Luba. — Mi naskos etan Vagarŝakon, li same demande rigardos, kiel li. Kaj se estos filino, mi nomos ŝin Aŝĥen, kaj la maljunulino hontu!»

Kaj, turniĝinte sur la flankon, surmetinte silkan tuketon sur la orelon, por ne malhelpu la gaja vagona bruo, ŝi komencis pensi pri sia Sainjan kaj pri tio, kiel ĉio ĉe ili okazis. «Kia stultuleto! — karese pensis ŝi, ree ekdormetante. — Kvazaŭ ne plenaĝa, kvazaŭ por ĉiam fiksiĝis en knabeco. Eble, ĉiuj veraj geniuloj estas tiaj?»

Kaj al ŝi imagiĝis tiu kunveno, kiam Ivano Ivanoviĉ Jolkin, definitive decidinta liberiĝi de la ĝenanta studento, suriris sur la katedron kaj komencis dividi kun la maltrankvile eksilentinta aŭditorio siajn konsiderojn pri Vagarŝako kaj lia individuisma, etburĝa, «ia tia ne nia, kamaradoj, ne nia esenco...»

Parolis li konfide kaj kvazaŭ eĉ bedaŭris, ke ili ne rimarkis, ĝustatempe ne komprenis, ne avertis, sed, male, lasis disflori al tiu aspekte altira, kolora, bunta, bizara, sed en la profundo...

Ĉi tie Ivano Ivanoviĉ iomete implikiĝis inter floro kaj frukto.

— Ĉu Sainjan tamen estas frukto aŭ floro? — kriis el la aŭditorio Luba.

— Gabaj, kondutu dece! — indignis Ĵmud, fama kaĵolulo.

— Ni konas la biografion de Sainjan, — daŭrigis Ivano Ivanoviĉ, elirinte finfine el la fremda por li tereno de botaniko. — Sed ni ankaŭ memoras la saĝajn vortojn pri tio, ke filo ne responsas pri la patro!

— Mi responsas! — abrupte, de sur sia loko diris Sainjan.

— Kiel? — ne distingis Jolkin kaj eĉ kliniĝis antaŭen.

— Mi responsas pri mia patro, — ekstarinte, por ke lin aŭdu ĉiuj, laŭte kaj firme prononcis Vagarŝako. — Mi responsas. Okazis eraro. La malbonuzoj de Jeĵov[34]...

Findiri al Sainjan Jolkin ne permesis.

— Tiuokaze mi devas uzi la proverbon, sufiĉe konatan: ne falas frukto malproksime de l' arbo...

La aŭditorio rigidiĝis.

Jolkin parolis ĉiam pli kaj pli vigle, kaj la aŭditorio aŭskultis deprimite, nun ĉiuj komprenis tion, kia estas Ivano Ivanoviĉ — spertulo en «senmaskigoj». Kaj tion, kiel danĝere estas konflikti kun li. Kaj la lakeo Ĵmud eĉ kriis:

— Absolute prave!

— Ni konsideris la dezirojn de Sainjan, — daŭrigis Jolkin, — kaj donis al li eblon trafi en la cirkonstancojn de la fronta kirurgio... Ni...

— Vi neniel koncernas tion! — diris Vagarŝako. — Vi eĉ ne sciis, ke mi forveturis...

— Vi devas silenti! — kriis Ivano Ivanoviĉ kaj sangruĝiĝis. Li scipovis furiozigi sin.

— Kaj vi devas ne mensogi! — sentime prononcis Vagarŝako.

La ĉefa en la elpaŝo de Jolkin estis tio, ke Sainjan, reveninte el la fronto, alveturigis ne dankon al la instituto, al la bonega forĝejo de medicinaj kadroj, sed iajn fantaziajn, aŭ, se nomi la faktojn per ties veraj nomoj, kalumniajn ideojn pri tio, ke ekzistas instruistoj, kiuj eĉ ne imagas al si, kio estas la fronto kaj la fronta cirkonstancaro.

— Sed ĉu tiaj ne ekzistas? — demandis Vagarŝako el la aŭditorio.

Lia voĉo sonis milde kaj eĉ malgaje. Kaj la vicrektoro, pri kiu oni sciis, ke li ne toleras ajnajn replikojn, ne sonorigis, nur ĵetis longan rigardon al Sainjan, kvazaŭ pensante pri io.

Jolkin ree ekatakis Vagarŝakon.

— Certe, la instituto eraris kaj eĉ malnonoris sian nomon, sendinte Vagarŝakon Sainjan-on al la fronto. Lin ne endis sendi. Necesis unue kontroli tiun, al kiu estas konfidata tia honora vojaĝo, kontroli profunde, serioze, fundamente.

— Kamaradoj, — ree el la aŭditorio diris Vagarŝako, — ja ni kunvenis, por aŭskulti mian raporton. Profesoro Jolkin, ankoraŭ ne eksciinte, pri kio mi intencis paroli, surbaze de iaj onidiroj kaj klaĉoj anticipe nomis min kalumnianto kaj ial okupiĝis pri mia seninteresa biografio...

— Pli konkrete! — postulis Jolkin.

— Pli konkrete mi diros, kiam mi ricevos parolpermeson, — kun subrido, tute furioziginta Jolkin-on, diris Vagarŝako.

La aŭditorio ekbruis. La instituto en sia plejmulto konis Sainjan-on kiel fortan, eĉ unikan studenton. Al tiaj oni ordinare ne envias. Tiajn oni estimas kaj per tiaj oni eĉ fanfaronas. Skribas en leteroj: «Ĉe ni estas Sainjan. Tio estas, certe, en estonteco granda doktoro». Kaj tio, ke la «en estonteco granda doktoro» krome estas kaj simpla, kaj kuraĝa, kaj facile rilatas kun homoj, certe, altiradis al li la korojn. Kaj nun la aŭditorio bruis per danĝera bruo.

— Studento Sainjan havas parolpermeson, — sonoriginte, prononcis la vicrektoro, en la pasinteco nemalbona kirurgo kaj severa homo. — Kiom da tempo vi bezonas?

Jolkin plu estis okupanta la katedron. Li ne foriradis. Ne kapitulacis.

— Mi petas vin, — diris la vicrektoro.

Ne tia stultulo estis profesoro Jolkin, por ke tiel, vane, adiaŭi sian aŭtoritaton. Kaj forlasi la katedron — tio estas riski la aŭtoritaton.

Vagarŝako malrapide ekiris tra la trairejo.

Jolkin komencis kriegi.

Li ne disponigos la tribunon al homo de fremdaj opinioj. Li opinias pli ol facilanima doni parolpermeson al Vagarŝako.

Sed Sainjan plu iris kaj iris al li — alta, maldika, kun kolere flagrantaj pupiloj.

Tiam Ivano Ivanoviĉ etendis la mallongajn brakojn al la vicrektoro, petegante lin montri kuraĝon en tiuj ĉi minutoj. Fini manifestiĝojn de liberaleco kaj frapi per la pugno — jen kion li petis. Sur la vortoj «frapi per la pugno» profesoro Jolkin misglutis kaj ektusis — kun li tio plurfoje okazadis ankaŭ en lekcioj, tiam la studentoj atende rigardadis, ĉu la karan profesoron trafos ikto. Verŝajne, indus uzi tiun tuson, kaj profesoro Jolkin, teatre ŝanceliĝante, ekiris al la tablo, ĉe kiu sidis la vicrektoro. En la aŭditorio al tuta tiu spektaklo oni reagis laŭte, hihiante sen ĝeniĝo. Kolera kaj konfuzita pro tio, ke la studentoj komprenis lin, Ivano Ivanoviĉ jam nun tute afekte tusadis, nur por malhelpi al sia malamiko Sainjan.

Sed kiom longe eblis ĉi tie tusi?

Vagarŝako estis pacience atendanta.

Kaj ankaŭ lia pacienco gajigis la studentojn.

— Do, — finfine ekparolis Vagarŝako, — profesoro Jolkin deziris, ke mi parolu konkrete. Kaj mi parolos nur konkrete, mi parolos pri tio, kiajn ni ĉiuj havas ŝuldojn antaŭ la Ruĝa Armeo, militanta ekde la Barenca ĝis la Nigra maro.

Kaj, enpensiĝinte por momento, li donis ekzemplon, koncize redukteblan al jena formulo: en neniu el la militantaj armeoj ekzistas tiom perfekta sistemo de operacia kuraco de vunditoj al la abdomeno, kiel ĝuste en nia Ruĝa Armeo. Do, ĉu oni scias ĉi tie, en la instituto, per kio nome distingiĝas nia sistemo de operacia kuracado de abdomen-vunditoj disde aliaj sistemoj? Temas, certe, pri moderna kuracado, sed ne pri tiu, kiu estas rekomendata de la malnovaj libroj.

Jolkin ree kriis:

— Ĉu vi intencas nin ekzameni?

— Bedaŭrinde, mi ne havas tiun rajton, — sen troa modesteco deklaris Vagarŝako.

La vicrektoro nelaŭte frapis per la fingrartikoj la tablon.

Sainjan ĝentile riverencis kaj pardonpetis:

— Pardonu, Nikolao Nikolajeviĉ, mi ne diris pri la instruistaro. Mi respondis la demandon de profesoro Jolkin. Kaj nur lian demandon.

— Daŭrigu! — ordonis la vicrektoro.

— La esenco de nia sistemo konsistas en tio, ke niaj medicinaj institucioj estas proksimigitaj al la agantaj trupoj tiom dense, ke operaciado de abdomen-vunditoj povas esti plenumita tre baldaŭ post la vundo, kaj nur tiu faktoro, kaj ĝuste tiu, donas ŝancojn por resaniĝo ĉe abdomenaj vundoj...

La vicrektoro turniĝis al Vagarŝako kaj brileris al li per siaj nigraj, viglaj okuloj.

— Mi ne parolos pri tio, kion ni ĉi-rilate ankaŭ ĝis nun lernas en la instituto, — subridis Vagarŝako. — Mi diros nur, ke la sperto, akumulita de kirurgoj de medsanbatoj en operacia kuracado de abdomen-vunditoj, same kiel operacia kuracado de pafaj vundoj entute, grandioze riĉigis la mondan kirurgion — ĉio ĉi por ni dume estas simple nekonata...

— Kaj lerniloj? — kriis Jolkin. — Kie estas lerniloj? Kie estas literaturo?

— Silentu iom, Ivano Ivanoviĉ, — denove frapis la vicrektoro, — ĝuste Sainjan estas viva lernilo. Ni aŭskultas vin, kamarado Sainjan.

Kaj ree Vagarŝako ekvidis vivan kaj vigligan brilon de la pupiloj de la vicrektoro.

— En la nuna milito, — denove ekparolis Vagarŝako, — esence unuafoje en la historio ni ŝanĝis la malmulte efikan sistemon de loka medikamenta kuracado de vundoj al science bazita sistemo de operacia kuracado. Tre frue, post horoj aŭ dum la unua diurno, el la vundo estas forigataj la nekroziĝintaj histoj kaj ĉio, malpuriganta la vundon. Estas kreataj kondiĉoj, por ke la vundojn ne kompliku infekto. Per tiuj operacioj centmiloj da vunditoj estis savitaj el neevitebla pereo. Poste la vundoj estis suturataj, tiel nomata sekundara suturo de la vundo kontribuis al baldaŭa resaniĝo.

— Do tiam Sainjan mem instruu! — kriis de sia loko Ĵmud, la konata kaj fidela lakeo de Jolkin. — Ek, Vagarŝako, ne ĝeniĝu!

Sainjan eĉ ne intencis ĝeniĝi. Li apartenis al tiaj homoj, kiuj, sciante kaj kredante, neniam forturnas sin de la rekta vojo. Kaj nun, sciante kaj kredante senduban utilecon de tio, kion montris al li doktoro Arjev mem en la fronto, li ne intencis retreti, malgraŭ tio, ke lia atako povis kaŭzi ankaŭ malkontenton de tre multaj. Ja parolis li ne por propra profito, kiel esprimis Pirogov, sed por la afero. Ili, kuracistoj, estis veturontaj al la frontoj, kaj ili devis scii anticipe, kion ili renkontos.

— Manifestiĝo de amasa talenteco de sovetiaj doktoroj en la frontoj, — ekparolis ree Vagarŝako, — donis bonegajn rezultojn, donis tutan sistemon, pri kiu ni ĉi tie ankoraŭ nenion scias. Ni kvazaŭ parolas en antikva lingvo, ni ĉi tie ne estas modernaj! Multekostan, oran tempon ni malŝparas por babilado, por sensencaĵo...

— Ne, tio estas neeltenebla! — ekkriis subite Ivano Ivanoviĉ Jolkin. — Tio estas plene netolerebla. Mi kategorie protestas. Ĉio, kio okazas ĉi tie, odoras maldece. Kio estas tio? Kiu kiun instruas?

— Tio estas konversacio! — furioze kriis el la aŭditorio Luba. — Ĉu oni ne rajtas simple paroli? Kaj ne interrompu Sainjan-on, li ja ankoraŭ ne finis...

La vicrektoro prenis en la manon la sonorileton.

La aŭditorio bruis retenite, malgaje kaj iomete minace.

— Mi postulas parolpermeson! — kriis Ĵmud. — Mi postulas, postulas, postulas...

Vagarŝako, iomete paliĝinte, deiris de la katedro kaj eksidis en la unua vico. Kaj la vicrektoro, metinte la maldekstran manon sur la ŝultron de Jolkin, ion flustris al tiu kaj premis sur ties ŝultron tiel, ke Ivano Ivanoviĉ eksidis. Kaj liaj okuloj iĝis timigitaj.

— Minuton, kamaradoj, — ekparolis la profesoro. — Mi devas enmiksiĝi, ĉar ni ĉiuj deflankiĝis al malĝusta flanko. Profesoro Jolkin, bedaŭrinde, opiniis persona riproĉo tion, kio eĉ ne estis adresita al li, kaj enute mi ne emas prezenti la aferon tiel, ke Sainjan iun pri io riproĉis. Ni estas en kunveno, kaj ĉiuj ĉi tie estas kamaradoj, ĉiuj estas amikoj, kiuj rajtas diri unu al la alia ankaŭ amarajn vortojn...

La vicrektoro elpaŝis saĝe kaj bone. Oni aplaŭdis al li tiel longe, ke Jolkin eĉ sukcesis dum la aplaŭdado foriri. Parolpermeson oni donis al studentino Gabaj. Ŝia elpaŝo estis mallonga.

— Mi revenos al la komenco, — diris ŝi, — nur bedaŭrindas, ke profesoro Jolkin foriris. Altestimata Ivano Ivanoviĉ lekcias al ni, kiel preni provaĵojn de manĝaĵo kaj kiel purigi akvujojn, kaj bone. Ĉio ĉi estas skribita en libroj, prefere li mem irus al la milito kaj mem instruus sur la loko, kiel purigi akvujojn, kaj mem prenadus provaĵojn. Mi ne pri tio parolas, tio estis nur tiel, alvorte. Mi parolas pri tio, ke Vagarŝako Sainjan estas fiero de nia instituto kaj al li necesas speciala rilato. Tute speciala!

— Sub vitran kloŝon lin! — kriis Ĵmud. — En eburan turon! Kirasu lin kontraŭ memkritiko!

Luba atendis, ĝis Ĵmud ĉesis krii.

— Kio koncernas la biografion de Sainjan... — rekomencis ŝi, sed Vagarŝako subite aperis apud ŝi kaj milde, sed kun forto depuŝis ŝin per la ŝultro de la katedro.

En la aŭditorio oni ekridis, ridetis ankaŭ Vagarŝako. Kaj Luba restis stari malantaŭ lia dorso, ĉar ne sciis, kion ŝi faru.

— Ja mi ne pro vi, — aŭdis li ŝian flustron. — Mi — kamaradece, kiel pri ajna alia talenta studento...

— La afero estas tute ne en mi, — kvazaŭ al ŝi, sed ankaŭ al la tuta aŭditorio komencis Vagarŝako, — la afero estas en nia laboro. Ni ja kunvenis ĉi tie ne por riproĉi unu la alian, ne por kalkuli ofendojn kaj ree ofendiĝi, ne por konsideri memamon. Ni por afero kunvenis. Kaj ĉu eblas alie, kiam tie...

Li iomete pensis, kie estas la okcidento, kvazaŭ eĉ fiksaŭskultis kaj, abrupte almontrinte per la mano maldekstren, al la fenestroj, prononcis:

— Ĉu ĉion ĉi ni rajtas allasi ĉi tie, kiam tie mortadas homoj?

Nenion specialan li diris per sia obtuzeta voĉo, sed al li oni ekaplaŭdis brue kaj eĉ furioze, — li diris tion, kion pensis preskaŭ ĉiuj, kvankam ne scipovis esprimi.

— Oni malhelpis al mi rakonti al vi tion, pro kio ni kunvenis, — diris Vagarŝako kaj elprenis el la poŝo la notlibreton, kun kiu li veturis al la fronto. — Prenu, kamaradoj, kajerojn, mi pensas, ke kelkaj informoj povas esti por vi utilaj en la praktiko. Mi rakontos al vi tion, pri kio min atentigis subkolonelo Arjev, tial ĝi estas ne mia elpensaĵo. Ĝi estas tio, kio al ni nepre estos utila tie, kien oni nin direktos. Nu kaj poste — iujn jam miajn personajn pensojn pri nia nuna vivo...

Kun kortremo Luba ekvidis, kiel la vicrektoro faras notojn.

Nerimarkeble ŝi deiris en la aŭditorion el sia kaŝejo malantaŭ la Vagarŝaka dorso kaj same komencis skribi.

Pli ol du horojn daŭris la lekcio de la studento Sainjan. La dua duono de la kunveno per nenio similis la unuan. Ĉi tie oni pri nenio insistadis, nenion enbatadis en la kapojn de la aŭskultantoj, nenion postuladis kaj nenion neadis, — Vagarŝako rakontadis pri siaj duboj, kaj la plenplena aŭditorio aŭskultis ne studenton, sed maturan viron, seriozan, saĝan kuraciston, — li kune kun siaj kolegoj metas antaŭ si demandojn, kiujn ankoraŭ ne povas plene respondi, sed kiuj ekzistas kaj postulas respondon. Li referencis al Viŝnevskij kaj Burdenko, al Jelanskij kaj Aĥutin, al Levit kaj Banajtis, al Ĝanelidze kaj Petrovskij, al Struĉkov kaj Ŝamov, al Girgolava kaj Berkutov, al multaj aliaj, ankoraŭ de neniuj konataj, sed elstaraj — Kolomijcev kaj Sotnjuk, Ivano Teodoroviĉ Zalesskij kaj Ivano Teodoroviĉ Krilenkov, ĝenerale al ĉiuj tiuj, kiuj lasis fore malantaŭe la lernolibrojn, ĝis nun studatajn en la instituto respekte kaj sen ajnaj ŝanĝoj.

— Jen kiel statas la aferoj, — diris konklude Vagarŝako. — Ni devas atingi.

Al li oni ne aplaŭdis. En tio estis nenio ĝojinda. Sed jam en marto en la instituto aperis novaj profesoroj: unu lamanta, kun tiko — li estis kruele kripligita ĉe Narvo, la alia rapida, vigla, kiel evidentiĝis poste, grave kormalsana, profesoro Konovalov. Kaj Niseviĉ, kaj Konovalov per siaj lekcioj konfirmis pravecon de Sainjan. Sed Vagarŝako tute ne ĝojis. Li ĉagreniĝis pro tio, ke li estis prava.

Kaj Niseviĉ, kaj Konovalov tuj aprezis Sainjan-on.

Li havis diablan energion, tiu neparolema, eĉ humila aspekte studento. Kaj furiozan senton de kuracista devo. Ne, li estis tute ne sentimentala, li nur responsis pri la tuta estonteco de la sovetia medicino. Nurnure. Ne pli, sed ankaŭ ne malpli.

De neniu alia li tion postuladis, kvankam helpadis al ĉiuj senescepte, sed de Luba postuladis. Kruele, senkompate, «malhumane», — indignadis ŝi.

Li malgaje demandadis:

— Ĉu vi al mi ne kredas?

Lia voĉo estis milda, la okuloj kompatis ŝin, sed li nenion povis fari kun si, li ne povis ne postuli.

— Pensu pri la milito, — petadis li.

— Sed ni ja ne estas en la milito.

— Ni estas kiel en la milito, kara, sed ĉi tie necesas esti eĉ pli honestaj, ol en la milito mem. Tie estas pli facile, tie estas cirkonstancoj, kiuj ĉi tie ne estas. Sed ni ĉi tie devas ilin vidi — tiujn cirkonstancojn.

— Mi estas malsaĝa, Vagarŝako.

— Neniom! — ofendiĝadis li. — Vi facile laciĝas. Kaj cedas. Vi estas ankoraŭ neorganizita...

— Ĉu mi estas abomena al vi?

— Vi estas pigra knabino, — asertadis li. — Sed ankoraŭ ne ĉio estas perdita...

Kaj ridetadis — hele kaj akre:

— Mi tion ne toleros. Mi luktos kontraŭ via pigro kaj kontraŭ tio, ke vi estas nescivolema, per ĉiuj rimedoj. Ĝis kruelaĵoj. Mi reforĝos vian karakteron. Lernu antaŭ miaj okuloj!

Ili studadis nun duope, pli ĝuste, studadis ŝi, kaj Vagarŝako legadis librojn, iujn notojn, kiujn donadis al li ambaŭ novaj militaj profesoroj, malgaje fajfetadis, rigardante en la malklaran fenestron de sia transforna loĝejo. Se troviĝadis «krudmaterialo», Luba kuiradis supon, kiu samtempe estis la dua plado. Duope por ili estis facile kaj gaje, kun ĉiu tago, kun ĉiu horo ŝi ĉiam pli multe, pli profunde kaj pli serioze amis tiun longbrakan, jen malrapidan, sed jen subite plenan de freneza energio strangan plenaĝan knabon, junulon-viron, kiu subite senkaŭze komencadis rakonti al ŝi historiojn pri kutimoj de delfenoj, aŭ pri mirmekofago, aŭ pri vesperto. Liaj okuloj ĉe tio ekbriladis, ĉio al li estis interesa, al tiu Vagarŝako, ĉio ŝajnis ankoraŭ nekomprenebla aŭ ne ĝis fino komprenebla, li scipovis ĝoje miri kaj foje li tiel rakontis al ŝi pri kaŝitaj fortoj de homa organismo, pri ties rezervoj kaj ebloj, ke ŝi — medicinistino, kaj nestulta, — simple aĥis.

— Ĉu vi scias, tio estas vera Homero! — diris ŝi.

— Jes, majeste! — respondis li, ridetante per la nigraj okuloj tial, ke al ŝi plaĉis lia rakonto. — Sed necesas lerni vere komandi tiujn rezervojn de fortoj. Ni ankoraŭ estas tute malkleraj infanoj en tiu tereno.

— Aŭskultu, ĉu el mi rezultos kuracisto? — demandis ŝi lin foje.

— Kaj el mi? — demandis li, preninte ŝian kapon en siajn grandajn, varmegajn polmojn. — Ĉu rezultos?

Li kisis ŝin al la duonmalfermitaj lipoj kaj diris subite per serioza voĉo:

— Jen kio, Lubanjo. Ni klarigu niajn rilatojn.

— Ni klarigu, — respondis ŝi.

— Mi vin amas, — diris Vagarŝako, kaj la fajro en liaj okuloj estingiĝis. — Mi amas. Sed geedziĝi ni ne povas.

— Jen novaĵo, — miris ŝi. — Kial do ni ne povas?

— Ĉar mi ne deziras malbonigi vian vivon.

— Ja per kio vi povas malbonigi tiun ĉi mian vivon? — timidiĝante pro decidemo, demandis ŝi. — Ĉu per via karaktero?

— Ne, ne per la karaktero. Per mia biografio. Vi estas kapabla knabino, kvankam pigra. Por vi ĉiuj vojoj estas malfermitaj. Sed se via edzo estos mi, ĉio povas okazi... Kaj vi fariĝos frukto, kiu ne malproksime falas, ĉu vi memoras Jolkin-on?

— Absurdo! — kriis ŝi. — Deliraĵo!

— Certe, — preskaŭ gaje konsentis li, — sed, kiel skribas en leteroj via fratino, «vivo estas vivo». Kaj jen, imagu, en unu el tagoj ĉio ĉi tedos vin. Ne, vi al mi ne diros, sed mi ja sentos...

— Vi simple ne deziras edziĝi al mi, — koleriĝis Luba. — Tio estas kiel en satira felietono el antaŭmilita ĵurnalo: vi estas familia demoralizulo — jen kio vi estas! Kaj nian aferon aŭskultu la studenta kolektivo!

— Ĝi aŭskultu! — kun kareso rigardante al ŝi, diris Vagarŝako. — Mi tre ŝatas, kiam mian personan vivon pridiskutas sana studenta kolektivo. Sed tamen mi al vi ne edziĝos, Lubanjo.

— Sed mi ja sen tio estas via edzino, kio ajn estu!

— Vi min forlasos! — diris Vagarŝako. — Al vi tedos! Aŭ vi konsilos al mi penti, konfesi kaj dislimiĝi de la gepatroj, kaj tiam ni kverelos.

— Vi simple timas vian onklinon Aŝĥen, — dentomontris Luba. — Vi mem diris, ke ŝi estas ĵaluzema kaj ne permesos al vi edziĝi.

— Onklino Aŝĥen estas tre ĵaluzema, — ial kun plezuro diris Vagarŝako. — Sed ŝi vin ekamos. Vin ne eblas ne ekami, sed ankaŭ ŝi komprenas tion, pri kio mi al vi diris. Nur, mi petas, Lubeto, ni interkonsentu pri ankoraŭ unu afero. Se ni geedziĝos — oni nin ĉe distribuo direktos labori kune. Kaj tiam ĉion malfacilan, kio atendas min, devos dividi ankaŭ vi. Sed se...

Ŝi ne lasis al li findiri.

— Bone, — aŭdis li ŝian fine ofenditan voĉon, — ni lasu viajn zorgojn. Ne bezonas mi vian registriĝon. Trompis knabinon kaj fuĝis, ĉiuj vi estas tiaj, viroj!

Vagarŝako glatumis ŝian kapon.

— Foriru, — tra larmoj diris ŝi. — Lasu min plori super mia tretita vivo...

Ŝi ploris, li pensis.

— Mi tutegale vin ĝisatendos! — diris ŝi. — Ĉu vi aŭdas?

— Mi dezirus tion...

— Ĉu vere?

— Sed ĉu vi ne scias?

— Sed kiam?

— Onjo Aŝĥen diras, ke tio ne povas daŭri eterne.

— Se vi nur ne enamiĝus sen mi, — ekscite diris Luba. — Vi estas bela, talenta, alveturos ien — kaj tuj ili komencos super vi flirti, ĉirkaŭigi vin per atento, kompreneme rigardi en la okulojn. Ho, kiel mi ilin konas — ilin ĉiujn...

Antaŭ la tago, kiam ili devis esti distribuitaj, ŝi demandis:

— Eble, ni tamen geedziĝu?

— Ne! — diris li obtuze. — Kaj ne indas pri tio paroli!

Tutan tiun lastan nokton Luba traploris. Vagarŝako sidis sur malalta fenestrobreto, fumadis memfaritajn cigaredojn kaj, mallonge suspirante, silentis. En mateniĝo, kiam ili kuŝis brakumiĝinte, senfortigitaj de amoro kaj de la venanta disiĝo, Vagarŝako diris:

— Neevitebleco de nia disiĝo, certe, ne ekzistas. Sed ekzistas unu cirkonstanco, kiun vi ne povas ne kompreni. Mia biografio povas puŝi min al certa kompromiso. Kia — mi ankoraŭ ne scias precize. Amata edzino, ĝuste amata, en cirkonstancoj, kiuj ne bezonas precizigon, povas puŝi al kompromiso kun la konscienco, kun la devo, kun tio, kion mi deziras fari. Kaj tiam la amata virino iĝos malamiko.

Luba leviĝis sur la kubuto. Sur sia vizaĝo ŝi sentis spiradon de Vagarŝako.

— Kaj mi ekmalamos la amatan virinon, — diris li per trankvila voĉo. — Mi faros nur unu paŝon al tiu kompromiso — kaj nia vivo estos finita.

— Sed ĉu mi ne povos deteni vin de tiu mistera paŝo?

— Kiel, se mi faros ĝin pro nia familio?

— Do, ĉu mi povas pensi, ke ni estas geedzoj, sed vi dume forveturis en longan oficvojaĝon?

— Vi povas, — altirante ŝin al si, diris li, — vi povas! Al la Norda poluso aŭ ien ankoraŭ, kie ne ekzistas eĉ unu virino. Kie estas nur laboro. Kaj estas tute ne danĝere, eĉ zorgi ne necesas, jen tia poluso. La afero estas ne en mi, Lubanjo, sed en vi.

Ŝi ankoraŭ pli proksime kliniĝis al li.

— Ĉu en mi? Sed mi ja neniun kaj neniam plu ekamos.

— Tiam ni opiniu, ke ni geedziĝis.

— Kiel do? — eĉ ne komprenis ŝi.

— Per civila geedziĝo, — fiksrigardante ŝian palan vizaĝon, diris li, — per vera civila geedziĝo. Sen stampo en la pasporto. Sen frukto nemalproksima. Jen ĉio. Ĉu tia varianto al vi konvenas?

Tia varianto al ŝi konvenis.

Sed tamen sur ŝia koro kuŝis ŝtono.

Ŝi akompanis lin al la stacidomo, kaj mem forveturis en la sekva tago. Kaj veturis ŝi, kiel nun, same sur la supra vagonlito, kaj same estis varmege, sed tiam estis preskaŭ solaj militistoj, ankoraŭ estis milito, sed tiu printempo estis la printempo de la Venko.

— Jen vidu kiel! — diris ŝi en dormo kaj tute vekiĝis.

Al ŝi diradis kaj la flegistinoj, kaj la akuŝistino, kaj Klanjo, ke ŝi parolas en dormo. Antaŭe tio ne okazadis al ŝi. Kaj nun, dum tuta tiu tempo tie, en la malsanulejo, ŝi paroladis kun li en dormo.

— Tio estas kia stacio? — demandis Luba, lerte deglitinte de la supra lito.

— Estis Sverĉkovka, — diris al ŝi juna virino, lulanta knabinon. — Verŝajne, al Bijevka ni alveturas.

En Bijevka ĉe la stacio en lumo de lanternoj, al kiuj batiĝadis iaj vilaj, kornaj, nekonataj papilioj aŭ skaraboj, virinoj estis vendantaj kuiritajn kokinojn, kukumojn en aneto, forte, arome peklitajn, kaj el sub la baskoj — flanojn. Dum Luba marĉandis, la trajno sen signalo malrapide ekiris malantaŭ ŝia dorso, kaj ŝi apenaŭ sukcesis sursalti la ŝtupon de la unuaklasa, trankvile balanciĝanta vagono. En unu mano ŝi tenis kokinon je la kruro kaj kukumojn kun flano, per la alia ŝi penis tiri sin pli oportune, por ensalti sur la platformon. Oni helpis al ŝi, ŝi ekvidis proksime de si gajajn, helajn, iom ebrietajn okulojn de juna kolonelo kaj tuj trafis en kupeon, plenŝtopitan de aviadistoj. Ĉi tie sur la tableto estis balanciĝanta boteleto da ruĝa, oleeca vino, sur la sofoj estis faligitaj pomoj kaj piroj, odoris je verŝita en glasojn konjako, je ia orkolora fumaĵita fiŝo, kiun ĉiuj ronĝis kaj akorde laŭdis...

Eksciinte, ke Lubov Nikolajevna estas kuracisto, ĉiuj aviadistoj, interrompante unu la alian, komencis plendi pri malsanoj kaj peti de ŝi kuracilojn «kontraŭ la koro», «kontraŭ momenta kaj eterna amo», «kontraŭ malsukcesa enamiĝo», «kontraŭ senespera sento». Ĉiuj ili ridis, kaj Luba ne kuraĝis rakonti la version pri la «mortinta frato». Tio estus disonanco, ĉi tie ŝi trovis alian varianton, optimisman: Lubov Nikolajevna veturas al la fratino, kiu edziniĝis kaj festas nupton.

Tiu varianto donis pretekston al tuta ciklo da konversacioj pri la persona vivo de Luba, pri ŝiaj interesoj, pri ŝia estonta edzo kaj ŝia nupto, kiu, kompreneble, estas proksima. Lubov Nikolajevna ruĝiĝadis, ridadis, trinkadis ruĝan vinon, ronĝadis fiŝojn, sian kokinon, pomon. Sur granda, ankoraŭ ne restarigita post la milito stacio ĉiuj aviadistoj persvadis ŝin iri promeni, kaj tie, sur la perono, ili renkontis sian ankoraŭ tute junan generalon, kiu estis veturanta en la «internacia» vagono kaj promenis, farinte generalan, enuan vizaĝon. Rimarkinte kaj pririgardinte Luba-n Gabaj, la generalo rimarkeble vigliĝis kaj invitis siajn subulojn, certe kun ilia «damo», al si en la vagonon. Ĉi tie la aviadistoj kantis malgajan ukrainan kanton, Luba manĝis ĉokoladon kaj diris al la generalo:

— Ne, Teodoro Teodoroviĉ, ne kaj ankoraŭfoje ne! Terapion tute negi ne indas. En nia sovetia terapio ekzistas sendube ankaŭ grandaj atingoj. Certe, agado de kirurgo estas pli efekta...

La generalo rigardis al Luba per la flavaj, avidaj, atentaj, kataj okuloj, ŝi sentis terureton kaj tiklon pro tiu rigardo kaj, certe, abomenon: ŝi sentis, ke ŝin ĉirkaŭas fortaj, sanaj, avidaj al ŝi viroj kaj ne sen malica ĝojo banis sin en tiu sia nuna ĉirkaŭaĵo, kvazaŭ en varma maro, timetante profundon kaj ĝojante pri proksimeco de sendanĝera, homplena bordo, kie kvazaŭ atendadis ŝin Vagarŝako, neŝancelebla, fidinda kaj trankvila.

«Jen vidu, kiel mi al ĉiuj plaĉas, — kvazaŭ invitadis ŝi lin, por ke li ĉesu konservi sian saĝan trankvilon, — jen vidu, kiaj ili ĉiuj estas plej malsamaj kaj kiel mi al ili necesas, mi povus eĉ al la generalo turni la kapon, sed por kio mi bezonas ajnajn generalojn, kiam mi havas vin! Ja mi havas vin, ĉu vere, Sainjan?»

— Drinku likvoron, — petis la generalo, — tio estas tute ekskluziva likvoro, malforta, dama...

Luba ridis kaj balancis la kapon. Ŝiaj haroj denove rebriladis kupre, kaj la okuloj gaje brilis: ne, ŝi ne plu povas drinki, ŝi ja estas ne aviadisto, ŝi estas nur kuracisto.

Kaj subite ŝi eksentis malvarmon, kiam aŭdis la propran voĉon — «kuracisto». Kio do tie estas, en ŝia malsanulejo? Kien ili skribas, al kiu plendas, kie serĉas novan kuraciston? Zinaida, verŝajne, ploregas — ĉu doni aŭ ne doni al Serdjuĉenkov morfinon? Kaj ĉu oni alveturigis la fiŝistan motoriston? Kio, se li havas «akutan abdomenon»? Kaj se Tonjo komencis akuŝi?

— Kial vi ekmalgajis? — demandis la generalo. — Ĉu la panjon rememoris?

— Ne, mian malsanulejon, — sincere respondis Luba.

— Kaj kio?

— Kiel tie estas miaj malsanuloj...

— Prenu nin kiel viajn malsanulojn, — petis aviadisto-kolonelo. — Vi havos multajn klopodojn.

Kaj la aviadistoj komencis ridegi:

— Ni multajn kuracilojn ne bezonas...

— Unu doktorino por ni ne sufiĉos...

— Ni ankoraŭ amikinojn postulos!

— Ni kuŝos, kaj vi nin vizitados...

Ŝi rigardis al li, kuntirinte la brovojn. Kaj poste subite larmoj ŝprucis el ŝiaj okuloj, ŝi abrupte ekstaris kaj impete ekkuris en sian vagonon. La kolonelo kun hartufo kaj helaj, gajaj okuloj penis ŝin reteni, ŝi dolore batis lian pojnon kaj kun bruo frapfermis post si la pordon de la kupeo.

— Ho! — diris inĝenier-majoro, pli aĝa ol la aliaj. — En kiom bela aspekto montris sin la kamaradoj falkoj...

Li volvis cigaredon el flava aroma tabako, enmetis ĝin en cigaredingon kaj, strabinte al la generalo, plendis:

— Fumi — oni nin instruis — ĉe virino estas malbone. Ni demandas: «Ĉu vi permesas?» Se tunikon demeti — ni same demandas. Sed se serioze kalkuli, ni tutegale nenion ellernis.

— Ĉu vi tion al mi diras, Miĥajlenko? — ruĝiĝante, dentomontris la generalo.

— Kial al vi? Ĉu mi ne scias subordiĝon? Al mi mem. Laŭtaj pensoj. Ĉu vi permesas al mi esti libera?

Leviĝinte, li trairis sian vagonon, trovis tiun, en kiu veturis Luba, trovis ŝin kaj nome de siaj kamaradoj pardonpetis ŝin. Ŝi nenion respondis al li — ŝi ploris, kaŝinte la vizaĝon en la polmojn.

### Ankoraŭ unu kverelemulo venis

Rekte el la vagono, lasinte en la deponejo sian kruclignan, kun ladaj ortaĵoj, tute ne dandan valizon kaj razinte sin en la stacidoma barbirejo, Nikolao Eŭgenjeviĉ Bogoslovskij perpiede trairis la disbatitan kaj kripligitan de la milito urbon ekde la stacio ĝis la Granda albordiĝejo sur la Rivera strato kaj kun aspekto sendependa kaj estra haltis apud grupo de iuj kamaradoj de civila aspekto, kiuj estis kverelantaj ĉe la Tiŝina pordego de la malnova Trinitata monaĥejo.

La kamaradoj kverelis tiel laŭte kaj kolere, ke apud ili kunvenis jam granda homamaso, kiu same atakadis, disiĝinte en opinioj, jen unu la alian, jen jam la kverelantojn en ĉapeloj. Ĉiuj ĉi tie estis ekscititaj pro la krio, kaj Nikolao Eŭgenjeviĉ tute ne tuj kaptis la esencon de la afero. Kaj kaptinte, same komencis ataki, transirinte en kolero eĉ al falseto. Ĉar sur liaj ŝultroj estis kolonelaj epoletoj, tial la kamaradoj en ĉapeloj estis devigitaj rilati al li ĝentile, kaj la amaso de unĉanskanoj tuj aliĝis al lia opinio, kaj tiuj, kiuj deŝiriĝis de la samurbanoj, re-aliĝis al la plimutlo, kreinte unuecan kaj monolitan tutaĵon.

La disputo estis pri tio, ĉu endas aŭ ne endas eksplodigi la murojn de la grizhara monaĥejo, konstruita jam en la tempo de la carino Katerina. Iu maljuna soldato kun lipharoj kaj rompita kaskeda viziero kriis, ke tiuj muroj manĝon ne petas, kaj da loko sur la rivero Unĉo estas kiom ajn, se necesas konstrui novan riveran havendomon, do, bonvolu, jen ĝi, loko sub holmo, — kaj oportuna, kaj bela, nur kvindek metrojn da vojo necesas meti.

— Ja estas belego, — diris alia homo, same, evidente, reveninta el la milito, — kaj ĉu ne sufiĉas eksplodoj?

Inter la kamaradoj en ĉapeloj altis homo multe pli alta ol ili, pri kiu al Bogoslovskij oni diris, ke tio estas Zolotuĥin mem. Zolotuĥin estis sen ajna kapvesto kaj la kriojn ne partoprenis, li nur atente kaj severe aŭskultis, fiksrigardante al la parolantoj per trankvilaj okuloj kaj aŭskultante ĉiujn opiniojn kun atento kaj intereso.

— Nu, kaj vi, kolonelo? — interesiĝis li, turninte sin al Bogoslovskij. — Kial vi kverelas?

— Tial, ke mi multajn stultaĵojn vidis kaj ne plu deziras ilin vidi, — kuntirinte la brovojn, respondis la maljuna doktoro. — En Moskvo necesas rompi, ĉar tie ne ekzistas alia solvo, kaj eĉ tie, okazas, troviĝas, sed ĉe ni? Eĉ vento fajfas, jen kiom da tero estas, por kio do sin konscie senigi de sia pasinteco?

Tiu, kiun oni nomis Zolotuĥin, aŭskultis atente. Sed al Nikolao Eŭgenjeviĉ ial ŝajnis, ke la «mem» kvankam aŭskultas, sed «preteraŭdas», kaj li pafis el kanono:

— Jam Nikolao Baziljeviĉ Gogol esprimis tiun penson, ke ju pli da rompado, des pli ĝi signifas agadon de la urbestro, — per tia obuso batis Bogoslovskij al Zolotuĥin. — Jen kion mi pensas, rigardante al ĉiuj ĉi eksplodigoj.

Zolotuĥin subite ekridegis, kaj tian li havis bonegan, basan, longan ridon, ke eĉ Nikolao Eŭgenjeviĉ, inklina ĉi-tempe al neniaj ridoj, ridetis al li.

— Ĉu vi ĉi tie estas preterveture aŭ kiel? — demandis la «mem». — Aŭ, eble, vi estas lokano?

— Kaj kial tio vin interesas?

— Tial, ke, kamarado kolonelo, multaj homoj preteras Unĉanskon, kaj ni treege bezonas homojn.

La popolo ĉirkaŭe, kvietiĝinte pro komenco de bona konversacio, pli atente pririgardis Bogoslovskij-on, kaj subite iu lin eĉ rekonis, nomis per la antaŭnomo kaj patronomo kaj tuj, timidiĝinte, eksilentis.

— Mi aŭdis pri vi, — etendante al Bogoslovksij la manon, diris Zolotuĥin, — mi ĝojas pri via reveno. Ni konatiĝu. Ni ĉi tie kverelemulojn ekstreme bezonas, kaj pri vi oni rakontas, ke vi estas kverelemulo ekzempla. Do, ĉu ju pli da rompado, des pli da agado?

Kaj, turniĝinte al sia komisiono, li diris ne sen veneno en la voĉo:

— Do, kio, kamaradoj? Mi supozas, ke eksplodigo nin ne urĝas?

Elirinte el la homamaso, Bogoslovskij, lamante (la kripligita kruro jam sukcesis ekdolori dum la irado tra la urbo), malleviĝis al la provizora albordiĝejo kaj la unua okupis lokon en motorboateto de indiga koloro, verŝajne ĵus malmobilizita el la milita rivera floto.

La aŭtuna suno ne avare kaj sen varmo estis prilumanta la larĝajn akvojn de Unĉo, eĉ pli larĝajn, ol antaŭ la milito, ĉar kaj la maldekstra, kaj la dekstra bordoj forbrulis plene, estis nun nek longa vico da albordiĝejoj, nek malnovaj malaltaj solidaj staploj, nek antikvaj kapeletoj kaj preĝejetoj, nek la rivera havendomo, nek eĉ arboj, maljunaj kaj disbranĉitaj, kiujn vigle gardadis en la antaŭmilita tempo speciala junpionira taĉmento. Nun Unĉo fluis, kiel antaŭ tricent-kvarcent jaroj, inter malkrutaj dezertaj bordoj, kadukiĝinta, malrapida, dormema...

«Mi eĉ ne sukcesis fine alveturi, kaj oni min jam alkalkulis al kverelemuloj, — pensis Nikolao Eŭgenjeviĉ, — kiu do min tiel sukcesis misfamigi? Verŝajne, Eŭgeĉjo Stepanov, kokina muzelo, neniu alia. Aŭ Ustimenko sukcesis min referenci en sia ekscito?»

Grandaĝa matrosino forigis la ŝanceliĝeman ponteton, malrapide, kun snufado kaj spasmoj ekfunkciis la motoro, la motorboato nehaste plenumis retroiron. Pli forte ekfajfis rivera vento. Bogoslovskij trovis ŝtipon, starigis ĝin vertikale, firme eksidis, surmetis pli dense la kaskedon. Pasaĝeroj estis nemultaj: silentemaj, kun malhelaj, lacaj vizaĝoj, precipe en vatjakoj kaj uniformaj paltoj, ili instaliĝadis por tuj ekdormeti, konservi fortojn, kaj eĉ infanoj estis kvietaj, ne petolis kaj same serĉis, kie eblas pli varme dormeti. Kaj proksime lokiĝis maljunulino kun nepoj; malferminte ladvazon, ŝi komencis manĝigi ilin per io tiom nemanĝebla kaj neapetita, ke Bogoslovskij tute forturniĝis — lin naŭzis vidi tion.

Kiam la boato, brave turniĝinte, eliris sur la ŝanelon, Nikolao Eŭgenjeviĉ mallaŭte ekkantis. Li kantis tiel, ke neniu aŭdis, kantis kaj mem ne rimarkadis, kantis, kiel dum malfacilaj kaj longaj operacioj:

Vi brilu plu, ho mia stel',
Kaj restu ĉiam en memoro.
Vi estas sola en la koro,
Vi estas sola en ĉiel'...

Rivera vento kun egala kaj trankvila forto blovis al lia vizaĝo, li, mallarĝiginte la okulojn, rigardis en malproksiman foron kaj tute ne rimarkadis, ke laŭ liaj vangoj kuras larmoj: ja li veturis tien, kie lin neniu renkontos, sed kie oni lin renkontadis kaj atendadis dum tiom da jaroj. Li veturis ne por saluti, sed por adiaŭi por ĉiam, kaj jam ĉi tie, sur la boato, li estis adiaŭanta kaj deŝiranta de si tiun vivon, kiu estis antaŭe, por ke estu eble fari sian aferon kaj vivi plu.

Li ankaŭ vodkon kunhavis, por ke la adiaŭo pasu pli facile, por obtuzigi sin, kiel oni obtuzigadis en la Pirogov-aj tempoj, ankoraŭ antaŭ la etero: antaŭ malfacila amputo Nikolao Ivanoviĉ Pirogov ordonadis doni al vundito kruĉon da vodko, la doloro estis eltenata pli facile.

«Ja, tamen, ankaŭ mi estas iusence vundita!» — subridis Bogoslovskij kaj reĝustigis per kutima gesto la vindon sur la ventro. Venis tempo por revindi sin, li vindadis sin kvinfoje dum diurno, tia estiĝis ordo, sed en la vagono fari tiujn manipulojn estis maloportune, kaj li ĉiam prokrastadis al «poste».

En Nigra Ravino estis nek la albordiĝejo, nek la preĝejo, nek Nigra Ravino mem, nek la malsanulejo, kiu nomiĝis «aeroplano». La germanoj ĉi tie ĉion eksplodigis kaj forbruligis, defensivante inter Unĉo kaj Janĉo. La rivera estro vegetis en iu oblikva vagoneto, probable germandevena, el terkabanoj sur deklivo estis leviĝantaj fumoj — ankaŭ tie loĝis homoj, de la «aeroplano» restis brikoj kaj parto de la fundamento, kaj la dometo, en kiu loĝis la familio de Bogoslovskij-oj, malaperis tute, Nikolao Eŭgenjeviĉ eĉ spurojn ĝiajn ne sukcesis trovi. Estis nur cindro, kungluiĝintaj debrulaĵoj, nefinbrulintaj traboj, disĵetitaj, nigraj pro fulgo brikoj kaj ĉeloj de fricaj misteraj fortikaĵoj, koridoretoj de komunikvojoj, grizaj truoj — tie ili nestis en tera profundo, kiam ili estis elbatataj el ĉi tie.

Ĉi tie, proksimume en tiu ĉi loko, kie iam loĝis Bogoslovskij-oj kaj kie rapide, ĉiam rapide kuradis Ksenia Nikolajevna, kie li amis kaj estis amata kaj en serena, kaj en malbona vetero, ĉi tie, kie la filino kaj la edzino malhelpadis al li per babilado kaj li pri ili koleradis, ĉi tie, kie incitadis lin knarado de balancilo kaj obtuza frapado de volejbala pilko, ĉi tie, kie li ne aprezis tion, kion donis al li la sorto, — ĉi tie li ĉion ĉi adiaŭis, ĉar la tomboj ne ekzistis, la edzino kaj la filino ja ne mortis, ili estis neniigitaj.

Sterninte la uniforman palton sur malalta holmeto, ĝemetante pro doloro, Bogoslovskij kuŝiĝis al la flanko, fiksaŭskultis la malvivan silenton, kiu kutime ekposedis la iam viglan urbeton, firme kunpremis la dentojn, por ke ne plu fluu larmoj, verŝis al si soldatan trinkpoton da vodko kaj eltrinkis ĝin unuglute, ne sulkiĝante kaj ne deŝiriĝante, kaj poste, kolerante pri si kaj nedoktore abomenante tiun malpurecon, kiu nun akompanadis lin ĉiam, se li ĝustatempe, kun minuta precizo, ne okupiĝadis pri «tualeto de sia vundo», vindis sin, forbruligis la malpuraĵon kaj nur tiam ekkuŝis sur la flankon kaj kovris sin per la basko de la palto, atendante, kiam la alkoholo helpos vivi...

— Jen, Ksenjo, kiel mi nun, — diris li, tremante kaj pro doloro post la vindado, kaj pro malvarmo, kaj pro laco, — jen, kara, kia mi iĝis, vidu...

Certe, la alkoholo al nenio helpis, eĉ larmoj ekfluis pli abunde, kaj li neniel povis ilin haltigi, malfortiĝinta, soleca, elturmentita, maljuna homo.

Tiel li kuŝis dum sufiĉe granda tempo. Pensojn komence li havis neniajn, li ilin forpeladis, la damnitajn, vivajn, neforgeseblajn rememorojn, sed poste la kapo heliĝis, la spirado iĝis egalmezura. Bogoslovskij eksidis kaj devigis sin pensi kaj decidi...

Tiu nelonga aŭtuna tago tuta pasis por Nikolao Eŭgenjeviĉ en meditoj. Kaj vespere, kiam super Janĉo ekflugis kojne aroj de sovaĝaj anasoj, la antaŭa firma esprimo de la okuloj revenis al Bogoslovskij. Ankoraŭfoje li staris iom apud la ruinoj de la «aeroplano», ĉirkaŭrigardinte, por ke neniu vidu, profunde, ĝis la tero riverencis al Nigra Ravino, al sia familio, al siaj doktoroj, al sia pasinteco, al sia ĉi-loka matura juneco, al siaj disputoj, bataloj, jaroj, kiam li estis nur «aperanta el neekzisto kaj iĝanta kuracisto», laŭ esprimo de forpasinta Polunin, — riverencinte, li ankoraŭfoje ĉirkaŭrigardis kaj ekiris al la motorboato, kiu jam estis albordiĝanta, ironte en revenan veturon al Unĉansko.

Unuan konaton Nikolao Eŭgenjeviĉ renkontis nur en la stacidoma «necesejo por viroj». Tio estis brava maljunulo kun barbeto, al kiu, laŭ lia buŝa deklaro, Bogoslovskij antaŭ dek jaroj eltranĉis «grandegan parton». En la stacidomo post la milito la maljunulo estris «jen tutan tiun ĉi aferon», — li ne sen fiero kapmontris al la kahelaj muroj, al interplektaĵo de tuboj, al cetera aparataro — «pli ol kvardek garnituroj», — bele kaj antikvastile esprimis li. Krome, li purigadis piedvestojn per «kremaĵoj de sia produktado» kaj preskaŭ perforte purigis la malnovajn botojn de Bogoslovskij eĉ per du ciroj kaj ankoraŭ per ia solvaĵo. Ĉi tie li helpis al Bogoslovskij laviĝi per varmega akvo el gamelo kaj donis al li kudrilon, por alkudri la subkolumon.

— Vi ne ĝeniĝu, — diris li fine al la doktoro, — se estos okazo, vizitu. Mi povas monon pruntedoni, bonvolu: pri enspezoj mi ne plendas. Nun homo, kaj milita kaj civila, ŝatas siajn botojn purigi. Kostas nemulte, sed tuta aspekto estas alia. Nu kaj per tualetakvo surŝpruciĝi — same estas enspezo...

Tagmanĝis Bogoslovskij en «Grand-hotelo» skrupule, ĝis tio, ke li mem abomenis, kiam elektadis al si manĝaĵon, kaj poste eksidis en taksion kaj veturis en direkto de la malsanulejo, kie li longe iradis inter fundamentoj, skafaldoj kaj ruinoj, serĉante tiun kirurgiejon, kie li estis laboronta.

Finfine li trovis tiun konstruaĵon. Tuta en skafaldoj, ĝi lumis per du etaĝoj da fenestroj malantaŭ la mornaj restaĵoj de la eksa kliniko de Postnikov, kiu estis eliranta per la kripligita fasado al la strato, iam dense prikonstruita kaj dense loĝata, kiu en la malnovaj tempoj nomiĝis Jonasa — omaĝe al negocisto Jonaso Kraĥmalnikov, kaj poste alinomita al Seĉenova — omaĝe al la fama sciencisto.

— Jes, diboĉis ĉi tie la fricoj, — mense diris Bogoslovskij, kun kolera malgajo pririgardante la bildon de detruoj, eĉ pli makabran en la venanta mallumo de humida kaj malvarma vespero, sub krioj de kornikoj. — Je-es, montris ili sin...

Maljunulece ĝemetante pro neeltenebla laco, Nikolao Eŭgenjeviĉ ankoraŭ paŝis laŭ la disbatita kaj eroziita vojo kaj tiris al si gluecan pro freŝa farbo pordon. Tintis la risortoj, flegistino en la vestiblo, forlasinte sian manlaboron kaj farinte severan vizaĝon, ekpaŝis renkonte al la vizitanto, por kontraŭi lian penon neleĝe penetri en la konfiditan al ŝi malsanulejon.

— Nun jam estas malfrue, kamarado oficiro, — diris ŝi, — nun jam nenia enlaso estas kaj transdonaĵojn ni ne akceptas.

— Sed mi, flegistino, ne al malsanuloj venis, mi mem estas kuracisto, kaj mi bezonas vian Vladimiron Atanazijeviĉ-on.

La maljunulino nenion sukcesis respondi.

El la dua etaĝo en tiu sama tempo estis malleviĝanta Ustimenko, ankoraŭ ne demetinta la kitelon. Liaj malhelaj brovoj estis akre kaj klare distingiĝantaj sur la pala vizaĝo.

— Nikolao Eŭgenjeviĉ? — tuj rekoninte, el malproksime, ne levante la voĉon, demandis Ustimenko. — Ĉu vi?

Tiu silentis, ĝoje kaj fiere fiksrigardante sian disĉiplon. Li nur iel maldikiĝis. Aŭ lin same influis la aĝo? Ne maljuneco, sed aĝo de matureco.

— Kial vi silentas? — alirinte proksime, demandis Ustimenko. — Ĉu vi intencis min mistifiki? Mi ja vin tutegale ĉiam rekonos...

— Atendu iomete, mi finkalkulos, — ne sen miro aŭdis Ustimenko.

— Kion vi finkalkulos?

— Mi finkalkulos, sub kiu numero mi ĉi tien alveturis, — ion mallaŭte flustrante, diris Bogoslovskij. Kaj aldonis: — Sesdek sepa.

— Kio do estas tio?

— Tio estas numero de la agadloko dum la travivita vivo. Mi nun iras sub vian kleran estradon, trairinte sesdek ses malsanulejojn, klinikojn, kuracejojn, hospitalojn, medsanbatojn, sanitarajn trajnojn kaj ceterajn instituciojn, destinitajn por helpado al suferantoj. Mi ankoraŭ sur la Lenin-strato komencis kalkuli, sed ĉiam eraradis. Kaj nun, Vladimiro Atanazijeviĉ, ni salutu unu la alian.

La maljuna doktoro mallevis sur la plankon sian kruclignan valizon kun ortaĵoj, brakumis Ustimenkon, alpremis al si per la ankoraŭ potencaj manoj kaj deklaris:

— Jen, revidiĝis du lamaj diabloj. Estas bone, ke je malsamaj hufoj ni lamiĝis, malpli da komikeco en ni oni rimarkos. Kial vi estas pala, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Ni konstruas, — diris Ustimenko, levante de la planko la valizon de Bogoslovskij.

— Ĉu tiu ĉi konstruaĵo jam de vi estis fondita?

— Nur finita de mi. Nu, ni iru do!

En la kabineto de la ĉefkuracisto Bogoslovskij trankvile elaŭskultis, ke «dum ioma tempo» li ĝuste ĉi tie noktados, sur sofo, ĉar loĝejoj ankoraŭ ne estas disponigitaj.

— Ĉu vere! — subridis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Sed mi, maljuna naivulo, pensis, ke al ni, kuracistoj, oni loĝejojn unuavice disponigas. Kutimiĝis al tio. Dorlotita.

— Tio estas ne milito, — responde subridis Ustimenko.

La jam konata flegistino alportis al ili cikorian teon, avertinte, ke ĝi estas «s/s», tio estas sen sukero, kaj po telereto da kaĉo el tritiko, kio estis, certe, neleĝa, ĉar Eŭgeĉjo Stepanov jam eldonis ordonon, «rekomendantan» al kuracistoj «el malsanulejaj kuirejoj nutraĵon ne ricevi». Sed ne eblis ja ne manĝigi la novan doktoron, almenaŭ unuafoje, kaj la flegistino ordonis per la minaca nomo de Vladimiro Atanazijeviĉ. Ĉe la cikoria trinkaĵo Ustimenko interesiĝis:

— Kial vi, Nikolao Eŭgenjeviĉ, malaperis? Mi jam ĉesis esperi. Kaj eĉ vorto de vi ne venis.

— Mi operaciiĝis.

— Ĉu la kruron?

— Kial la kruron. La kruron — al diablo. Mi nur, Vladimiro Atanazijeviĉ, ne dezirus ajnan kompatan muzikon, — diris li. — Ne dezirus vortojn kaj moviĝojn...

Ustimenko levis la ŝultrojn:

— Mi ne komprenas.

— Kompreni estas simple. Stomaka kancero, ĝuste tiu, pri kiu oni nin konsolas, ke post cent jaroj ĝi estos elradikigita. Mi volonte kaj kun ĝojo kredas, sed pro tio al mi dume ne estas pli facile. Do, oni ektomiis al mi sufiĉe grandan parton, certe, sub mia klera gvido. Sed ĉar gvidis ne nur mi, sed ankoraŭ iu kun facile flamiĝanta memamo, tial oni fuŝis per komunaj penoj tiel, kiel nur kirurgoj povas fuŝi, ĝuste tiuj, pri kiuj oni skribas, ke ili havas «saĝajn manojn». Rezulte mi vivas kaj vindas min kvinfoje dum diurno: dufoje nokte, trifoje tage.

Ustimenko demandis:

— Kaj vi ne skribis?

— Malproksime estis skribi ja el la lando Aŭstrio en la urbon Unĉanskon.

— Ĉu la aŭstroj super vi tiel ekzerciĝis? — nevole trafante en la tonon de Bogoslovksij, demandis Ustimenko.

— Ne sen ili. Ĝuste tie mi, alvorte, konatiĝis kun sinjoro Hebeisen. Kiel li? Ĉu enplantiĝis?

— Ni estas najbaroj, — diris Ustimenko. — Mi havas ĉambron kun kuirĉambro, li loĝas trans muro kaj iradas tra la kuirĉambro. Li ellernis: jam respondas, kiam oni lin nomas Paŭlo Gregorijeviĉ.

— Li estis iam granda sciencisto, — facile suspirinte, prononcis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Iomete, certe, kiel ĉe grafo Lev Tolstoj, — «die erste Kolonne marschiert»[35]. Tio, certe, estas, ne senpeka, sed ĝi povis ankaŭ en la malliberejo naskiĝi, ĉu ne? Sed en la juneco, estas sciate, li estis unuagrada renversanto. Interesa tio estas problemo — interrilato de prizonoj, iliaj koncentrejoj kaj de scienco. Se juĝi laŭ sinjoro Hebeisen, do scienco pro tenado de ĝi trans krado neniel progresas. La faŝistoj pro tiu teroro perdis multajn siajn profitojn...

Bogoslovskij enpensiĝis por nelonge, kvazaŭ forgesinte pri Vladimiro Atanazijeviĉ, kaj Ustimenko kaŝe rigardis al lia malmola, iomete tatara vizaĝo, en kiu nun estis dense kaj klare entranĉitaj faltoj, al la granda, arĝentanta per brosaj haroj firma kapo, al la celuloida subkolumo, kiu estis precize montranta, kian antaŭe Bogoslovskij havis atletan kolon.

«Nutri la maljunulon necesas, resanigi, — kun kaŝita suspiro, virinece pensis Ustimenko, — sed kie mi trovu nutraĵojn?»

Al la pordo oni delikate frapis — alkuris, eksciinte pri veno de nova doktoro, akranaza, rapidema, vigleta radiografistino Katinjo Zakadiĉnaja, Katerina Vsevolodovna, — alkuris «helpi», «purigi», «manĝigi». Al Katinjo ĉiam ŝajnis, ke sen ŝia enmiksiĝo viroj restos «neprizorgitaj», kaj ŝi vere estis lerta en ĉio...

— Ja ni ankaŭ mem estas en ordo, — ĝeniĝante pri la Katinja bonkoreco, diris Bogoslovskij. — Vi, doktorino, ne maltrankviliĝu, ĉio estas bonege aranĝita, vidu — ni trinkas teon kaj vin invitas.

Ustimenko silentis.

Katinjo elkuris al flegistino, por «elekti» por Nikolao Eŭgenjeviĉ «litaĵojn» pli bonajn, kaj Bogoslovskij interesiĝis, kial Ustimenko rigardas kiel kolera bovo.

— Pri tio poste, — respondis Vladimiro Atanazijeviĉ.

— Kio — poste?

— Iam ni priparolos.

— Ja ĉu ŝi al vi estas malamiko?

— Ĉu ŝi? Diablo ŝin scias, kio ŝi estas, — prononcis Ustimenko kun abomeno en la voĉo. — Sed ne eblas liberiĝi.

La kuracistino Zakadiĉnaja K. V. trafis al Ustimenko kontraŭ ties deziro: radiografiston li ne povis trovi mem, kaj Gorbanjuk al li tian kuraciston sendis kun papero kun sia malgrandlitera subskribo. En la unua konversacio kun Vladimiro Atanazijeviĉ Zakadiĉnaja, rapide ĉirkaŭlekante per la akra langeto la lipetojn, konfesis, ke ŝi «havis grandajn malagrablaĵojn pro nutraĵoj». Ustimenko kun karaktera por li persisto eksciis, ke Katinjo, kiam ŝi estis ekonomino, fiuzis kondensitan lakton, destinitan por malsanuloj, kaj estis en tio kaptita, eĉ punita.

— Mi ne komprenas, — diris li tiam per sia nepardonanta voĉo. — Ĉu vi priŝtelis malsanulojn?

Zakadiĉnaja penis elturniĝi, sed Ustimenko ŝin tiel alpremis, kiel ne revis eĉ tiu enketisto, kiu enketis la juĝaferon de la kuracistino Zakadiĉnaja.

— Kaj per tiu lakto, ŝtelita de la malsanuloj, vi akiris vizonpeltan ĵaketon?

— Ĵaketon, — ĉirkaŭlekante eligitan larmon, ripetis K. V.

— Nu, tiuokaze mi ne dezirus vidi vin laboranto de la malsanulejo, — kiel eble plej delikate sciigis al Zakadiĉnaja Vladimiro Atanazijeviĉ sian finan decidon.

Sed kamaradino Gorbanjuk telefonis al li kaj petis lin «pripensi sian nehumanan opinion, ĉar antaŭ la junulino, vere kulpa, li por ĉiam fermas ĉiujn eblojn reĝustiĝi». «Ŝi ja pereos, kaj pri vi oni diras, ke vi estas homo bonkora», — konkludis Inna Matejevna.

Kun tio Ustimenko restis. Ĉe tuta lia maltolera malamo al ajnaj malpuraj agoj li cedis sur la vorto «pereos». Kaj lasis la kuracistinon Zakadiĉnaja K. V. provizore.

— Ĉu pro tio ŝi tiel penas? — interesiĝis Bogoslovskij.

— Eble, mi ne pravas, — ŝultrolevis Ustimenko.

— Povas esti, ke ne pravas. Sed tute probablas, ke ĉi tie kato monaĥiĝis.

— Kiel?

— Ĉu vi ne konas la parabolon pri tio, kiel kato al musoj klarigis, ke ekde nun li iĝis asketa monaĥo kaj freŝan viandon ne plu manĝas?

Ustimenko ridetis. Eĉ parolis Bogoslovskij ĉiam en sia maniero.

Kaj Katinjo penadis, ho, kiel penadis! Ne leginte sur la vizaĝo de Bogoslovskij ion eĉ aludan pri tio, ke li scias ŝian «historion» kaj jam juĝis, ŝi hastis pli baldaŭ konkeri simpatiojn de la maljuna doktoro kaj per bankuvo, kaj per alia sofo «kun novaj, firmaj risortoj», kaj per bona kitelo el la vestejo. La sofon oni eltrenadis, poste la alian longe entrenadis, Katinjo por la laboroj mobilizis la hejtiston, kaj poste, ruĝiĝinta, laca, sidiĝis ripozi, aŭskulti, pri kio rakontas Bogoslovskij. Al ŝi ŝajnis, ke li prononcis vorton «anekdoteto», kaj ĝuste tial ŝi sidiĝis.

— En la kuracejo, kie oni min kuracis, — estis rakontanta Nikolao Eŭgenjeviĉ, — tie, kie kune kun la aŭstroj super mi oni faris la supre menciitan agon, en nia ĉambro kuŝis ankoraŭ kvar Hipokrataj idoj — medicinistoj. Oni nin reunuigis, por ke nin ne turmentu laikoj, kiuj, kiel oni scias, ŝatas demandi. Nu, kaj kion ni povus respondi? Nu, ni kvar precipe legadis, fojfoje konversaciadis, fojfoje nian sciencon skoldadis. Unu tie, junulo, ellegis tiutempe el iu revuo ĉe Maria Kapitonovna Petrova, asistantino de la granda Pavlov, unu ŝian laboraĵon, kelkajn observojn. Pri la kaŭzoj de kancero, evidente, Maria Kapitonovna ne okupiĝis, pli ĝuste, ne esploris ilin, sed influon de trostreĉoj de la nerva sistemo al funkcioj de internaj organoj ŝi tre esploris, longe, atente kaj talente. Ĉu vi pri tio ne legis?

— Ĉu eblas ĉe ni legi! — enmiksiĝis Katinjo. — Vladimiro Atanazijeviĉ eĉ por dormo tempon ne havas, ne nur por legado.

Bogoslovskij ĵetis rigardon al K. V. Zakadiĉnaja kaj balancis la kapon.

— Ne, legi ĉiam necesas. Ni, praktikuloj, estas tro memfidaj en nia preciza scio de tio, ke «pulso malestas», tro cinikaj en nia memcerta kaj memfirmiganta postrestado. Kaj ni scipovas al ĉio el la alto de nescio — kaj tio estas kolosa alto! — balanci la kapon: «tio estis, ni scias, ĉio estis!» Io vere estis, sed io ja okazis unuafoje. En tio necesas malŝpari tempon, eĉ se vane, por lolherbon de bona semo distingi, sed por utilo. Ekzistas eĉ tia neskribita teorieto, ke ĉion legi por «mensa higieno» ne taŭgas, la cerbo «ŝtopiĝas»...

— Ja vere, — metante sofan flankan apogilon, denove enmiksiĝis Katinjo. — Vi, certe, min pardonu, sed ĉiujn eldirojn ja ne necesas legi. Ekzemple, ekzistas eldiroj de sciencaj fuŝuloj, de ĉiaj obskurantoj, malaprobitaj de la scienca rondo...

— Jen, kia lerta! — miris Bogoslovskij.

— Ĉu lerta aŭ ne, — komencis ofendiĝi Zakadiĉnaja, — sed tio, kio por mi estas ne utila, estas por mi superflua, kaj mi ĉe miaj laborŝarĝoj ne kapablas mem persone kompreni... Kaj sen tio mi devas trastudi tre multe da literaturo...

— Trastudi? — ripetis Nikolao Eŭgenjeviĉ.

— Ja kiel alie? Ne povas ja mi elekti mem?

— Jes, jes, tio okazas, — kapjesis Bogoslovskij, — sed mi ja ne pri la legoscio diras — per ĝi eĉ Peĉjo de Gogol estis dotita, mi diras pri scipovo de pensado. Ja permesu, karulino, ĉu vi estas kuracisto?

— Ĉu mi? — ektimis K. V.

— Ne, vi ne ofendiĝu. Io al mi ŝajnis en via frazo, por kuracisto ne konforma. Kuracisto nepre devas mem pensi, alie oni povas erari pro fremdaj pensoj — jen pri kio mi diras. Tamen, ĉio ĉi estas bagateloj!

Kaj, ne dezirante rimarki la ofenditan mienon de Katinjo, li daŭrigis sian rakonton pri Maria Kapitonovna:

— Do jen, Vladimiro Atanazijeviĉ, donis ŝi, nia saĝulino Maria Kapitonovna, al dek hundoj malfacilajn, eĉ superforte malfacilajn taskojn. Malfacilegajn! Post ioma tempo ŝi kvar hundojn el la eksperimentoj elprenis kaj metis en la normon, demetis de ili ŝarĝon el turmentoj, emocioj, ĉiaj ofendiĝoj, plendoj pri maljustaĵoj...

— Ja hundoj havas refleksojn, — kun rideto de ofendita supereco diris Katinjo, — tio estas pruvita en laboraĵoj de akademiano Pavlov. Kiaj do plendoj kaj maljustaĵoj?..

— Tio estas ŝerco, — jam dentomontris Bogoslovskij. — Tamen, ne malhelpu, mi petas!

Katinjo facile mordis la lipon. Oni malofte diradis al ŝi, ke ŝi ne malhelpu. Ŝi ofendiĝus eĉ ĝisfine, se povus al si tion permesi!

— Ne en sanatorion ilin movis Maria Kapitonovna, — daŭrigis Bogoslovskij, — sed al ilia hunda «meza nivelo». Kiel decas al hundoj, ne pli malbone, ne pli bone. Sed ses restis vivi en litera senco kiel hundoj. Terure! Nu kaj, nature, pro tia vivo ili kadukiĝis, maldikiĝis, ilia haŭto kovriĝis per ekzemo, la lano iĝis floka. Maria Kapitonovna donadis al ili ripozon, ili sufiĉe rapide revenadis al la normo. Nu, kaj poste denove la malnova kanto: nervaj suferoj, maltrankvila, turmenta «hunda vivo». Do, Vladimiro Atanazijeviĉ, post la natura morto ĉiujn eksperimentajn animalojn oni nekropsiis, — certe, kvar el la ses havis malignajn tumorojn. Ĉu bona procento? Kaj la kvar kontrolaj hundoj, kies psiko estis indulgata, ĝisvivis profundan maljunecon kaj mortis sen ajnaj signoj de malignaj tumoroj. Oni diras, Ivano Petroviĉ tre malgaje ridis, elaŭskultinte la rezultojn de la eksperimento. Treege malgaje!

— Ĉu subkudri vian kovriltegon? — iomete ofendite demandis Katinjo.

— Jes, bonvolu, — petis Bogoslovskij, — estu tiel kompleza...

Kaj denove kun malgaja subrido li komencis rakonti:

— Kaj ni, Hipokratidoj, disponintaj liberan tempon en la onkologia kliniko, kiam komencis, Vladimiro Atanazijeviĉ, rememoradi nian vivaĉon kaj diversajn sortobatojn, kaj pleje impertinentaĵojn, ĝuste porkajn impertinentaĵojn, senbridajn, kun ĉia «mian karakteron ne obstaklu!», de ĉiaj altrangaj malsanuloj, kaj iliajn riproĉojn al medicino, kaj piedfrapadon, kaj atendadon en akceptejoj, kaj negadon de absolute certaj faktoj fare de iuj estroj pro propraj ambicioj, ĝenerale kiam ni rememoris ĉiujn kraĉojn en la animon, — tiam ni plej precize konstatis: pri indulgaj kondiĉoj inter ni, homoj, estas iom malbone. Ne, ferioj estadis, ĉio ĉi estas bona, sed Maria Kapitonovna pruvis, ke ferioj ne helpas, necesas konstantaj indulgaj kondiĉoj. Ĉar la homo estas ne malpli bona, ol la hundo.

— Sed ĉu ekzistas tiaj homoj, kiuj opinias alie? — per ankoraŭ iom ofendita voĉo demandis Zakadiĉnaja.

— En Grekio ĉio ekzistas, — respondis Nikolao Eŭgenjeviĉ per citaĵo el Ĉeĥov.

— En Grekio, sendube, — ne komprenis Katinjo. — Sed min nia vivo interesas. Ĉu vere en nia realo ekzistas homoj, kiuj permesas al si tiajn pensojn?

Kaj tiam subite ial eksplodis Ustimenko. Furioza sento de abomeno estis malrapide akumuliĝanta en li, homo ĝenerale sufiĉe diskreta. Sed io nekaptebla en la intonacio de K. V. Zakadiĉnaja, ia oficeco kaj atenta skrupuleco efikis kiel bato al prajmo en grenado, kaj en la kabineto de la ĉefkuracisto subite kun grinco tondris eksplodo.

— Iru el ĉi tie, Katerina Vsevolodovna, — per trankvila, eĉ tro trankvila voĉo prononcis Ustimenko. — Iru, iru, vin ĉi tien neniu invitis, iru rapide hejmen, iru...

Li subite leviĝis ĉe sia tablo, remetis por io libron, poste frapis per ĝi la tabloplaton kaj kriis:

— Lasu nin, finfine, konversacii unu kun la alia!

— Pardonu, — arde ruĝiĝinte, ekklopodis kaj ekbalbutis Zakadiĉnaja. — Pardonu. Sed mi ne supozis. Konversacio en ofica kabineto. Mi tre pardonpetas, bonan al vi nokton, Nikolao Eŭgenjeviĉ...

La pordo post ŝi fermiĝis, Ustimenko eksidis, Bogoslovskij subridis.

— Vipis oni kokinon per urtiko, ĝi ne kluku vane! — diris li kaj ne sen malgajo demandis: — Kiel tio fariĝis, Vladimiro Atanazijeviĉ? Jen mi en ĉiuj militoj ĝuste por la potenco de Sovetoj militadis, viaj manoj estis vunditaj en la milito, kaj nin knabinaĉo kontrolas — kiaj ni estas tiaj? Kiel vi tion klarigos?

Ustimenko lace kuntiris la ŝultrojn.

— Mi ja ŝin elpelis, — kvazaŭ senkulpigis li sin. — Eĉ impertinentis.

— Nu kaj diablo ŝin prenu, — konkludis Bogoslovskij. — Ĝisaŭskultu, alvorte, pri Maria Kapitonovna. La konkludo ja estas klara: homon necesas indulgi, alie estonta Maria Kapitonovna tielaĵon per sia scienco trovos, ke estonta Ivano Petroviĉ ne trovos ebla eĉ malgaje ridi.

— Ĉu ĉian homon necesas indulgi, — demandis Ustimenko, — kaj ĉu ĉiu homo estas homo?

Li sidis ĉe sia tablo, laŭ la kutimo ekzercante la kripligitajn manojn per la malnova ludilo — ŝnureto kun butonoj.

— Ĉiuokaze, ĉiuj ni pekas per malĝentileco. Kaj jen vi eksplodis kiel bombo! Kaj mi eĉ pli ol vi. Kelkaj eĉ kuraĝas nomi tion «stilo», aliaj pretekstas nervojn. Mia patro forpasinta pri tieluloj interesiĝadis: «Ĉu li kun general-gubernatoro same estas nervoza aŭ nur kun siaj subuloj?»

Ustimenko iomete ruĝiĝis, denove li iĝis lernanto de sia malnova instruisto, kvankam estis jam finlerninta disĉiplo.

— Ĉu vi ne ofendiĝis?

— Ne! — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Mi, verŝajne, neniam al vi ofendiĝis, eĉ en la «aeroplano», kiam vi min per la muzelo en nesciate kion ŝovadis. Tial ni niajn kutimojn jam ne ŝanĝu.

— Jen kiel! — diris Bogoslovskij. — Tiam vi estis knabo.

— Mi sen vi ne povas, Nikolao Eŭgenjeviĉ. Mi estas tro kverelema, mi, okazas, senbridiĝas, kaj ĝenerale...

— Do, ĉu mi estu ĉe vi kiel Puŝkina servisto de Grinjov?

— Estos mi, kiu servos al vi, — rekte rigardante en la okulojn de Bogoslovskij, diris Ustimenko. — Kaj vi ĉi tie regados kaj komandados. Vi estos ĉi tie profesoro kaj akademiano.

— Sed se mi estas maljuna inerciulo? Se «post veninta maljuneco estos kaduka frenezeco», tiam kiel?

Ili ambaŭ nelaŭte ridis.

— Min jam ĉi tie eĉ via «mem» Zolotuĥin sukcesis bapti kverelemulo, — rakontis Bogoslovskij. — De kie venis la denunco?

— De mi, — respondis Ustimenko. — Mi al li promesis, ke mi kaj vi per du gorĝoj lin venkos.

— Ĉu ni? Par' da lamuloj, jungitaj matene[36]?

— Ne gravas, ni venkos. Li estas komprenema homo, nur ĝeniĝas fojfoje fari fortan decidon...

La konversacio, komenciĝinta de Maria Kapitonovna, transiris al la konstruado de la malsanulejo. Dum Ustimenko demonstradis al sia «akademiano» la estontan domaron de la malsanulejo, en Unĉansko dufoje estis malŝaltita la lumo, certe sen averto al la malsanulejo. Kaj dufoje Vladimiro Atanazijeviĉ telefonis al la elektrejo, demandante per metala voĉo, kial ili ne avertas.

Poste li diris en la parolilon:

— Tio estas huliganaĵo. Estos informita kamarado Zolotuĥin.

Kaj demandis de Bogoslovskij:

— Ĉu malĝentile? Sed kiel alie?

Bogoslovskij ne aŭskultis, koleris eĉ en mallumo pri absurdaĵoj kaj ekstercelaĵoj en la konstruado, kaj kiam ekbruladis la lumo, li almontradis per la fingro la desegnaĵojn kaj per kolera tenoro demandadis, kiel Ustimenko pensas, kia ĉi tie estas embrazuro? Kaj por kio necesas du pordoj en tiu ĉi koridora senelirejo? Kaj por kio necesas ŝtuparo, kiam jen tie, je dek metroj, estas la dua? Ĉu tio ĉi estas malvarmigilo? Ĉu ĉi-lokaj kretenoj kaj fuŝuloj mokas la ĉefkuraciston?

Ustimenko kapjesadis, ĝojante, — li ja mem ĉion komprenis, sed kiel gravas kompreni duope kaj duope rezisti. Kaj Nikolao Eŭgenjeviĉ, subite tirinte sin, rememoris:

— Ĉu Balzako tion skribis? «Soleco estas bona afero, sed nepre necesas iu, al kiu eblas diri, ke soleco estas bona afero». Iru, kamarado ĉefkuracisto, mi ankoraŭ devas vindi min.

Vindis Nikolaon Eŭgenjeviĉ-on, certe, Ustimenko mem kaj ree, kioman fojon dum sia vivo, miris pri nekredebla kuraĝo de tiu homo. Ja tio neniam cikatriĝos. Kun tio li devos ĝisvivi la morton. Kaj eĉ unu fojon ne indulgi sin, ne kompati sin, ne permesi al si peti mizerikordon de la sorto.

— Ĉu vi ricevis plezuron? — kun malgaja subrido demandis Bogoslovskij. — Sed tamen tio estas utila, tre utila. Mi nun scias, kara mia, kio estas sufero. Kaj antaŭe mi nur aŭdis pri ĝi.

Je la tria horo de nokto Ustimenko leviĝis por foriri. Bogoslovskij, tirinte sin, diris:

— Morgaŭ ni deŝiros la epoletojn, kaj malfermiĝos al ni la tuta ĉarmo de la paca vivo.

— Ĉu vere? — demandis Ustimenko. — Mi persone ĉi tie militas, kaj kun via helpo el defensivo esperas transiri al ofensivo.

Hejme Vladimiro Atanazijeviĉ diris al la edzino:

— Nikolao Eŭgenjeviĉ tamen alveturis. Post plej malfacila operacio, sen en bonega humoro. Nun ni en la malsanulejo spiros pli facile. Mi simple ne kredas al mi, ke li vere venis. Ĉu vi lin memoras?

Ŝi ne respondis — jam dormis. Ĉu ŝin interesis liaj malfeliĉoj kaj ĝojoj?

Vladimiro Atanazijeviĉ eliris en la kuirĉambron, bruligis la petrolfornelon, surmetis paton kun makaronioj, priverŝis ilin, enpensiĝinte, per ia oleo el botelo. Al la odoro de la varmigata manĝaĵo malfermiĝis la pordo de la ĉambro de la loĝanto, profesoro Hebeisen en surĵetita sur la ŝultrojn litkovrilo diris, minacante per la fingro:

— Ne povebla tiel longe ne dormi. Dormo estas antaŭ ĉio neceso.

— Kaj vi?

— Maljuneco malmulte dormas.

— Mia Bogoslovskij alveturis, — diris Ustimenko. — Nun ni havas ĉefkirurgon. Ĉu al vi estas klare, Herr Professor?

— Ho! — prononcis la profesoro. — Ho! Tio estas bona donaco. Tio estas bonega! Ĉu jes?

— Ne povas esti pli bona! Eksidu, ni manĝos makaroniojn, nur la oleo ial odoras per fiŝo, ĉu ne gravas?

— Ĝi tial odoras fiŝo, — kun sagaca vizaĝesprimo respondis la profesoro, — ke ĝi estas fiŝoleo de via filino Natanjo.

Tamen la profesoro prenis forkon kaj eksidis al la tablo.

## Ĉapitro kvara

### Komerco kaj aroko

Malgraŭ eterna hasto kaj konstanta tempomanko, Ustimenko preskaŭ ĉiam, kiam li iradis al konstruado «en sia mastrumaĵo», malrapidigadis siajn paŝojn apud la malliberejo de militkaptitaj germanoj, okupanta domon de malnova tegmentita bazaro kaj limantan ĝin teritorion de la eksa negocista ĝardeno apud tiuj kvartaloj de la malnova Unĉansko, kiujn en la pasintaj tempoj vizitadis «de bravaj ĉevaltrioj posedantoj kaj ciganinaj favorantoj», kiel oni kantis en malnova pasia romanco. Kaj la bazaro estis konstruita, kaj la ĝardeno plantita en la sesdekaj jaroj per klopodoj de la unĉanska magnato, komercisto-milionulo Jonaso Kraĥmalnikov, kiu kaj strangumis leviĝi sur aerostato, kaj, gvidante la lokajn spiritistojn, elvokadis spiritojn de Napoleono Bonaparto kaj de Aleksandro la Benita, kaj eĉ pri homeopatio tiom forte interesiĝis, ke konstruigis omaĝe al doktoro Hahnemann du domojn de hospitalo.

Ĝuste tiuj konstruaĵoj servis poste kiel fundamento de la unĉanska klinika kvartalo.

Ĉi tie en fruaj matenoj Ustimenko plurfoje renkontadis «konsumantan oksigenon» Nikolaon Eŭgenjeviĉ-on. Duope ili revenadis al la kirurgia konstruaĵo, diskutante dum irado siajn ĉagrenojn: la rekonstruado iris tre malbone, la limdatoj estis rompataj, la laborforton de Ustimenko oni preskaŭ ĉiutage forkondukadis al aliaj objektoj, kaj malsanuloj ĉiam plimultiĝadis, speciale post la reveno el la milito de Bogoslovskij. La malsanulejo, tamen, esence ne ekzistis, ĝi fakte ne malfermiĝis, nur estis registrita en iuj misteraj paperoj de Eŭgeno Rodionoviĉ Stepanov, per kiuj li raportis al sia estraro. Pro tiu ago Eŭgeĉjeto ricevis bonan lavon de Ustimenko, sed al malsanuloj rifuzi estis tute neeble, kaj ili kuŝis amase en tiuj mizeraj ses ĉambroj, kiuj komencis iel-tiel funkcii.

— Se ni povus ricevi la militkaptitojn, — diris foje Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Kiel vi, Vlaĉjo, rigardas al tio?

Fojfoje, kiam ili konversaciis duope, Bogoslovskij tiel nomadis Ustimenkon.

— Sed kiu ilin al ni donos? — morne respondis la ĉefkuracisto. — Ili empiron sur la ĉiovendejo skulptas, falsajn orielojn almetas, kolonojn konstruas, ili ne havas tempon por la malsanulejo.

— La ĉefan straton ili beligas, — konsentis Bogoslovskij. — Ja ne eblas: tie estas la centro, kaj ni estas la urborando...

— Ankoraŭ oni ilin veturigas konstrui la mallarĝtrakan fervojon, — sciigis Ustimenko. — Du horojn tien, du horojn reen.

— Sed ĉu vi ne trovas, ke ni kvakas kiel tiuj du maljunaj kaj koleraj bufoj, — diris Bogoslovskij. — Sensencas kvaki, necesas al Zolotuĥin nian vidpunkton raporti.

Ustimenko, forturniĝinte, tute morne rakontis, ke li raportis, sed senrezulte, ili kverelis — per tio la afero finiĝis.

— Per kio do li sian rifuzon motivis, la kamarado Zolotuĥin?

— Ja per tio, ke ne li la militkaptitojn komandas.

— Sed kiu?

— Al tiuj, kiuj komandas, mi grandan leteron skribis, sed ili ne respondas.

— Jen — ili ŝarĝiĝas en kamionojn, — kun suspiro diris Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Kiom da tempo por tio malŝpariĝas. Ŝarĝiĝo, veturo, malŝargiĝo, ree ŝarĝiĝo. Sed ni ja — jen — apude.

En vesperoj Bogoslovskij «konsumadis oksigenon» sola. Sur la plata tegmento de la bazaro ĉe la militkaptitoj ludis orkestro. Sur fono de la antaŭsunsubira ĉielo estis videbla la dirigento, energie svinganta la mallongajn brakojn, kaj knabinoj — amikino kun amikino — dancadis sur pavimŝtonoj de la Aleksandra strato kaj en detruitaj per bomboj kaj obusoj interstratoj de la malsanuleja kvartalo. Tra pikdrata barilo fricoj kaj hansoj komercadis kontraŭ pano kaj mono per lignaj kaj ĉifonaj pupoj, per bastaj ĉaretoj, sledetoj, fasonaj korbetoj. Ĉiujn ĉi aĵetojn Bogoslovskij plurfoje aĉetadis por la Vlaĉja filino Natanjo, kvankam ŝi pro malgrandeco de sia aĝo estis ankoraŭ malbone ilin komprenanta...

En la barakaro de la antaŭnelongaj malamikoj de Nikolao Eŭgenjeviĉ estis pure kaj en germana maniero glate, kvazaŭ eĉ gladite. Putrajn arbostumpojn ili elradikigis, ĉie priŝutis per delikata sablo, laŭlonge de vojetoj enfosis blanke kalkitajn briketojn kaj dismetis ĉiajn montrilojn kun sagoj, memfaritajn hele farbitajn rubujojn kaj abundajn afiŝojn — kie kio estas permesita, kaj kie malpermesita. La fricoj kaj hansoj mem havis aspekton prizorgitan, kelkaj eĉ bravan, oni ilin ofte kondukadis en banejon — vice, kaj dum marŝado ili kantadis laŭ la rusa soldata maniero marŝajn kantojn. Kaj malgranda rufa kaĵolema, kun sciura muzeleto kaj elstarantaj antaŭen dentetoj deĵoranto (verŝajne, li estis homo malsana, ĉar al laboroj oni lin ne kondukadis), ekvidinte la maljunan rusan doktoron en senkoloriĝinta uniforma palto kaj trivitaj botoj, ekstaradis kvazaŭ en atentopozo kaj per pepanta voĉo de «totalrekruto» bojadis:

— Guten morgen, Herr General-Doktor!

«Scias sian servon, fripono!» — subridadis mense Bogoslovskij. Ja tro evidentaj estis ĉiuj ruzaĵoj de la germanaĉo-kolbasaĉo. Des pli ke, kiel rimarkis Bogoslovskij, la deĵoranto nomadis «general-doktoro» kaj Ustimenkon, kaj la maljunan, similan al elturmentita birdo patologon Hebeisen.

Li nomadis por ajna okazo.

Kaj la okazo baldaŭ aperis.

Foje matene ĉe la germanoj en la barakaro aperis bruo. Pasante preter la picearo, trans kiu tiriĝis la pikdrato, Bogoslovskij ekvidis tie ne solan sian rufan konaton, sed multajn germanojn — en trivitaj tunikoj de rana koloro, en soldataj ĉapoj, surtiritaj sur la orelojn, — zorgigitajn kaj ekscititajn. Komence Bogoslovskij pensis, ke ili strikas kaj tial la barakanoj ne estas en la laborejo, sed li tuj rememoris, ke hodiaŭ estas dimanĉo, kaj miris jam pri alia cirkonstanco: por kio do li en dimanĉo ne foriris almenaŭ al Unĉo — ripozi? Sed li tuj decidis, ke ne foriris li prave, kaj komencis demandi la militkaptitojn, kion ili de li deziras, dum la rufulo penis ion komprenigi al li el trans la pikdrato. Sub premo de la cirkonstancoj Bogoslovskij transiris al sia animfrostiga germana lingvo kaj finfine, nemalmulte ŝvitinte en la rekta senco de la vorto, komprenis, ke tie estas mortanta pro nesciata kaŭzo junulo-totalrekruto, studento-medicinisto, kiu, pro juneco, tre deziras vivi ankoraŭ almenaŭ iomete.

Alia germano, jam maljuna, en kvadrataj okulvitroj, grandnaza kaj kurbbuŝa pro kontuzo, sed kun larĝegaj ŝultroj, tre sentimentale, kun tremo de la makzeloj, aldonis pri la junulo, ke li havas Vater kaj Mutter, havas gefratojn, kiuj ĉiuj atendas hejmen sian Rudi, kaj estas ankaŭ Paŭla... Kaj tial la rusa general-doktoro...

— Jes-jes, nun kaj Vater, kaj Mutter, — diris Bogoslovskij, — kaj Paŭla, kaj min promociis al general-doktoro. Sed kiu al mi jen tien ĉi, en la kruron, spliton enbatis? Kiu en gasumejoj homojn per miloj venenadis? Kiu sur Leningradon bombojn ĵetadis?

La militkaptitoj trans la pikdrato vigle ekkriis, ke ili en ĉiuj ĉi teruraj krimoj neniom kulpas kaj neniu el ili entute iam mortigadis — ili estas bonaj, honestaj germanoj, kaj estu damnita eĉ la memoro pri Hitlero. Tamen, pri Hitlero kriis tute ne ĉiuj.

— Aĥ, dio mia, kiaj ĉi tie kunvenis kontraŭfaŝistoj, — sarkasmis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Eble, vi transiris al nia flanko en la kvardek unua jaro? Tiam mi klopodos, ke oni vin pli baldaŭ liberigu. Nu? Kiu ĉi tie transiris al ni en la komenco mem de la milito? Levu la manojn, ne ĝeniĝu!

La militkaptitoj iom interparolis inter si kaj eksilentis; iĝis senbrue.

— Tiele, — en silento konstatis la maljuna doktoro, — nun vi jam ĉiuj estas jen kiaj kontraŭuloj de la mortaĉinta Führer. Kaj pasos ankoraŭ unu-du jardekoj, kaj neniu povos kompreni, kiu do el vi priverŝis per sango Eŭropon, tiaj vi evidentiĝos vegetaranoj, leporetoj kaj bonanimaj knaboj...

Li kun peno tradukis tiujn ĉi siajn pensojn en la germanan. La militkaptitoj elaŭskultis liajn riproĉojn indiferente, nur pro ĝentileco, — ja ili bezonis lin — kaj ankoraŭfoje per sombraj voĉoj, malakorde petis helpi al la kompatinda Rudi, ĉar ekzistas ja humaneco kaj homeco kaj, finfine, la Ruĝa Kruco kaj la samkolora Lunarko.

— Lunarko? Homeco? Humaneco? — jam tute eksplodis Bogoslovskij. — Kaj ĉu ankaŭ pri la kreinto de la Ruĝa Kruco sinjoro Henri Dunant vi al mi rakontos? Instruos min, ĉu?

Nun li kriis en la rusa, forgesinte traduki sian mallongan prelegon. Tamen la militkaptitoj aŭskultis. Li kriis al ili pri Mauthausen kaj pri faŝistaj kuracistoj, kiuj tie eksperimentis, kaj demandadis, kial ili tiam silentis pri humaneco, homeco, la Ruĝa Kruco kaj la samkolora Lunarko, kaj la germanoj interrigardadis: kial la maljunulo furiozas? Kaj unu, pli juna, subite elŝoviĝis antaŭen kaj diris laŭte kaj malgaje:

— Ni tute nenion komprenas, Herr Doktor.

Bogoslovskij eksilentis, ĉirkaŭrigardis: por kio li kriegis? La germanoj havis enuajn vizaĝojn, traduki estis tute sensence.

— Mi devas peti permeson de mia estraro, — diris Nikolao Eŭgenjeviĉ en la germana.

— Sed en tiu ĉi okazo ne eblas prokrasti! — sufiĉe maltimide deklaris alta danda germano de oficira aspekto.

— Mi montros al vi — ne eblas! — tute jam ekindignis Bogoslovskij. — Mi al vi montros kiel komandi ĉi tie!

Li ree forgesis traduki tiujn ĉi lastajn vortojn kaj tial faris al la militkaptitoj nenian impreson. La fricoj kaj hansoj nur maltrankviliĝis — kien ekpaŝis for de ili la lama general-doktoro? Kaj diskutis lian indignon inter si.

— Eble, li koleriĝis tial, ke ni proponis al li nenian honorarion? — diris germano-skribisto el librotenistoj. — Ĉiu laboro devas esti rekompencita.

La skribisto estis fama per sia stulteco, kaj tial al li eĉ neniu kontraŭdiris.

— Tute foriri li ne povis, — diris malalta militkaptito, opinianta sin scianto de la «mistera slava animo». — Al ili tiel okazas, al la rusoj. Unue li krios, eĉ tre krios, kaj poste proponos sian cigaredon tute senkompense.

— La rusoj estas tre pardonemaj, — konfirmis intelektulaspekta militkaptito. — Se juĝi laŭ la literaturo — tio estas rasa trajto. «Psikaj trostreĉoj» — mi legis Teodoron Dostojevskij-on.

— Dostojevskij, ho, ankaŭ mi legis, — diris la malalta scianto de la «mistera slava animo». — Dostojevskij — tio estas kolosa!

— Nun ja ili nin tute ne timas, — kun mallonga suspiro prononcis eksa ĉefsoldato, pri kiu iuj el la milikaptitoj estis divenantaj, ke li havis rilaton al la servo SD. — Tute!

— Tio estas tial, ke ni estas kaptitaj de ili, — klarigis la stulta skribisto. — Kun tio jam nenion eblas fari!

Telefoninte el la ĉefkuracista kabineto al Ustimenko hejmen kaj ĝisatendinte Vladimiron Atanazijeviĉ-on kune kun Hebeisen, kiu loĝis ĉe li, Bogoslovskij kondukis ilin al la estro de la malliberejo — juna homo, aĝa ĉirkaŭ dudek sep jarojn. Tiu estis leganta Goeton en la germana en sia freŝe rabotita mansardo, rememoriganta internaĵon de ĉerko, kaj tre ekĝojis, eksciinte, ke venis najbaroj-doktoroj.

— Nur diablo ilin povas kompreni, kian kaĉon ili havas, — diris la estro, — sed vere ili estas ekscititaj ekstreme. Odoras je striko, kaj pro ilia doktoro mem, tre solida homo, kolonelo kaj profesoro. Estu kompleza — ekzamenu la malsanulon.

Pro dimanĉo la germanoj estis aktive ripozantaj: sur speciale kompaktigita placeto ili estis diligente ludantaj keglojn kaj gorodkiojn[37]; kree relaborinte regulojn de la rusa ŝafsaltado, ili estis saltantaj unu super la alia, okupiĝadis pri individua gimnastiko, en sia maniero peladis pilkon. Iuj prenadis aerbanon, aliaj sunumadis sin, kaj kelkaj estis ion kuirantaj por si persone, aranĝinte fajron inter du brikoj.

Tuta brigado, nestinte en arbustaro, estis ion kudranta, kaj similis al tio, kvazaŭ tie estas fabriketo kun ĉenproduktado.

— Raciega popolo, — laŭdis la germanojn la leŭtenanto. — Ĉu vi kredas, ili ekregis la rusan uniforman palton. Grandsaĝaj homoj ĝin tiel projektis, ke el nia uniforma palto, ŝajne, neniu lertulo povas rekudri ion alian. Sed tiu ĉi brigado bonege transformas soldatajn paltojn al damaj manteloj kaj paltoj, mallongaj kaj longaj. Mendantoj abundas, ĉiu soldato el la milito revenis en uniforma palto, kaj tial ili ruzas — prikudras siajn edzinojn, kaj la germanoj havas tagnokte akcepton kaj eldonon de mendoj.

— Ĉiuj ili estas friponoj! — grumblis Bogoslovskij, kiu hodiaŭ estis ekstreme incitita. — Ĉiuj havas distorditajn cerbojn!

— Tion vi, kamarado doktoro, verŝajne, trosimpligas, — malkonsentis la leŭtenanto, ne tro dotita per la humursento...

Kaj li komencis detale klarigi, ke ekzistas ankaŭ tiaj germanoj, kiuj tute ĉion komprenas kaj tre pentas.

Kiam ili triope venis en la barakaron, doktoro Otto von Voss, eksa ilia medicina kolonelo, estis preĝanta. Kiel klarigis al ili la leŭtenanto, la kolonelo iĝis religia tute antaŭnelonge — lige kun sendaĵoj, kiuj estis sendataj nur al konfesantoj de speciala sekta speco de protestantismo aŭ katolikismo — la juna leŭtenanto malmulte kompetentis pri tio. Multaj militkaptitoj, laŭ vortoj de la leŭtenanto, ŝanĝinte religion aŭ nur parton de ĝi, tre grasiĝis, dikiĝis tiom, ke iĝis nun tute nerekoneblaj. Kaj ne sen afekta dolĉeco en la voĉo la maldika kaj magra leŭtenanto rakontis, el kio konsistas la «religia» sendaĵo de ordinara, kutima normo.

— Kaj ekzistas ankoraŭ festa! — suspiris li.

La dika vizaĝaĉo de von Voss, se esprimi vulgare, vere «petis baton», kion ne eblis diri pri lia paciento, soldato kun familinomo Regler. La studento-medicinisto estis vera gracilulo, kaj tiu cirkonstanco kaŭzis novan eksplodon de malamo de Bogoslovskij al la «ftizulo» von Voss.

Pri la veno de la rusaj kolegoj la kolonelo estis rimarkeble malkontenta. Kunmetinte la preĝaĵojn, li same aliris al la piedparto de la lito de sia magriĝinta paciento, kiu jam estis kvarmane pripalpata de Ustimenko kaj Nikolao Eŭgenjeviĉ, dum Rudi al ili estis flustranta, lispante pro timo, ke li devas resti nur kun ili, sen sia pompa eskulapo-faŝistaĉo, ĉar li havas «sekreton», kiu samtempe estas lia «vivo». Ĉio ĉi sonis absurde, bombaste kaj odoris je ia krimromano, sed tamen Vladimiro Atanazijeviĉ diris al la kolonelo de la eksa imperia k.t.p., ke tiu devas lasi ilin sen sia estimata persono.

Von Voss levis la pufajn, kiel ĉe virino, ŝultrojn kaj forlasis la ĉambron, en kiu, laŭ liaj propraj vortoj, estis prepariĝanta al la lasta vojaĝo trans la riveron Stikso la studento-medicinisto Rudi Regler.

La aŭstro profesoro Hebeisen sufiĉe vigle komencis traduki, kaj tiam ambaŭ rusaj kuracistoj malfermis la buŝojn preskaŭ en la litera senco de tiu esprimo.

La salo de la historio konsistis en tio, ke kaj Ustimenko, kaj Bogoslovskij samtempe trovis ĉe Rudi internan hernion, strangolitan en la diafragmo, — anatomian anomalion, raregan kaj eĉ unikan, sed trovi tion estis ne tro malfacile ankaŭ tial, ke Rudi mem rakontis al ili pri sia kripleco — la stomako ekde la naskiĝo lokiĝis ĉe li en la torako. Ĉion ĉi konfirmis ankaŭ Bogoslovskij: la junulo vomas, sed «akuta abdomeno» tute mankas, sekve ĉio transfluas supren. Ustimenko aŭdis en la brusto plaŭdon — al tiu rimarko de Vladimiro Atanazijeviĉ Rudi kun oblikva rideto klarigis, ke ĝuste tiu plaŭdo donis al lia profesoro la penson pri pleŭrito, ĝuste de kiu von Voss kuracas la malfeliĉan totalrekruton.

— Sed vi ja al li diris, ke vi scias, kie estas via propra stomako? — demandis Ustimenko, turnante sin al Hebeisen kaj fermante la studenton per la litkovrilo. — Vi ja estas el kiu lernojaro? Ĉu oni vin prenis el la tria?

Hebeisen tradukis al Vlaĉjo, ke Regler estis prenita el la kvara. Rudi aŭdacis klarigi al la kolego profesoro-kolonelo la esencon de sia soldata neplenvaloreco, tamen sinjoro von Voss ne deziris eĉ aŭskulti, sed nur kriis al Regler en tiu senco, ke se Regler estis rekrutita en la armeon, do el tio sekvas, ke nenia anomalio ĉe li povas esti, ne estis kaj ne estos.

— Kio, kio? — alparolis Hebeisen al Rudi.

Regler ekparolis pli klare, en la tradukadon enmiksiĝis la estro de la malliberejo, lin Ustimenko komprenis multe pli bone. La idioteca rakonto de la malfeliĉa frico aspektis nun tiel:

— Li diras, ke li penis insisti, klarigante, ke la medicina komisiono lin eĉ ne ekzamenis: la lango, la pulso — kaj iru defendi la patrujon, sed la kolonelo kontraŭdiris al li, ke li mem estris multajn tian komisionojn kaj tute precize scias: soldato Regler mensogas kaj kalumnias pri la bonega sanitara servo de la Wehrmacht, ĉar nun al la Wehrmacht estas permeseble en certaj rondoj fari ajnan misakuzon...

— Kiel, kiel? — gluglis Hebeisen. — Misakuzon? Ho ne, la homaro ankoraŭ ne scias eĉ centonon de tio, kion faradis tiuj von-voss-oj! Sed ĝi ekscios, ekscios ĉion...

— Pri tio ni ankoraŭ havos tempon paroli, — grumblis Bogoslovskij.

Li nun kompatis la magran Regler, kaj li koleris al si pro tiu kompato. «Jen tielaj ankaŭ Ksenjon murdis! — pensis li, sed ne kredis, ke „tielaj“. — Do kielaj? — demandis li sin. — Kielaj?» Kaj li ne trovis, kion respondi.

— Kion ni faros? — demandis Vladimiro Atanazijeviĉ.

— Pri kio vi? — levis la kapon Bogoslovskij.

— Kiel pri kio? Pri la germano.

— Jes, jes, certe...

Bogoslovskij silentis iom, ordonis al si ne pensi, ke la malsanulo estas soldato de la Wehrmacht. Ustimenko atendis. Nikolao Eŭgenjeviĉ ankoraŭ okupiĝis pri la ventro de Regler, kvazaŭ kontrolante sin mem, poste diris same al si mem: «Ĝuste tiel estas, ne alie!» Kiel ĉiam, decidis la instruisto, kaj la disĉiplo nur klinis la kapon en signo de konsento post la vortoj — «necesas operacii». Kaj ankaŭ Hebeisen, certe, konsentis, kvankam estis distrita, ĉiam serĉadis iun per la okuloj. «Ĉu von Voss-on?» — pensis Ustimenko, rememorinte subite la teruran sorton de la aŭstro.

La studento estis singarde kuŝigita sur brankardon. Kvar germanoj, havantaj kvalifikon de brankardistoj, lerte transportis la malsanulon en la rusan malsanulejon. La kolonelo estis invitita same, pro pedagogiaj, kiel esprimis Ustimenko, konsideroj. Lavante la manojn, la kirurgoj rimarkis malestiman kaj impertinentan rigardon de la konveksaj okuloj de la kolonelo, per kiuj li pririgardis ilian malriĉan, per ŝvito kaj sango restarigitan operaciejon — ilian mizeran fieron, tion, kion nomadis ili nur inter si «honto kaj malhonoro», kaj samtempe tion, pri kio ili ne povis ne fieri, ĉar tamen tio estis Fenikso, mizera, sed ja renaskiĝinta el cindro.

— Mi frapegos lin sur la orelon! — promesis Bogoslovskij al Ustimenko.

— Tio ne necesas! — trankvile respondis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Li nun estos morale neniigita.

— Vi, kamarado ĉefkuracisto, estas optimisto, — etendinte la grandegajn manojn al la flegistino, diris Bogoslovskij. — Li eĉ la muzelon havas, kiel Gauleiter...

— Mi Gauleiter-ojn ne renkontis, ne havis okazon, — respondis Vlaĉjo kaj tiam interkaptis rigardon, per kiu la maljuna patologo rigardis al la profesoro-kolonelo von Voss. — Ĉu vi rimarkis? — demandis li, puŝinte Bogoslovskij-on per la kubuto.

— Mi antaŭlonge rimarkis, — respondis tiu, — jam tiam, en la barako. Tiu ĉi tute povas la kolonelon Voss-on murdi. Genosse Hebeisen, — nelaŭte vokis li la maljunulon kaj tiel, ke von Voss ne vidu, minacis al Paŭlo Gerhardoviĉ per la sapumita manego. — Ni tenu nin en kadroj!

— Jes, tenu, — konsentis la aŭstro.

— Ĉu ni komencu? — interesiĝis Ustimenko.

Anestezis Katinjo Zakadiĉnaja, kaj, necesas esti justa, sufiĉe lerte. La operacio pasis normale, eĉ bele, kun eleganteco kaj brilo, kiel ĉiam, kiam «regis kaj estris» Nikolao Eŭgenjeviĉ.

— Nu, do ĉu hernio aŭ pleŭrito? Demandu lin, Genosse Hebeisen, — ordonis Bogoslovskij, kiam la bildo iĝis tute evidenta. — Kial tiu kreteno kun scienca rango insistis pri sia opinio eĉ tiam, kiam la medicinisto-soldato rakontis al li sian historion?

Von Voss ĉirkaŭlekis per la ruĝa lango siajn vampirajn lipojn kaj respondis:

— Pravas la rusaj kolegoj, sed tio ne povas esti.

— Kio ne povas esti? — tenore tintis Bogoslovskij. — Li ja vidas per la okuloj!

— Kion tio signifas? — demandis Ustimenko. — Kiel ne povas esti, kiam vi vidas?

— Mi vidas, sed tion, kio ne povas esti.

— Ĉu nun ja mi povas frapegi? — per fasta voĉo interesiĝis Bogoslovskij de la ĉefkuracisto. — Mi tion faros gardeme. Al la orelo. Kun scio de anatomio.

Ustimenko malpermesis per malnova esprimo de avo Metodo:

— Neniel je Dio!

Kaj Hebeisen plu rigardis al von Voss ne deŝiriĝante, aliradis jen dekstre, jen rekte rigardis en lian vizaĝon, jen maldekstre. Kaj flustradis, kaj kapjesadis al si mem...

Finfine Rudi-n oni forportis, post li, elĵetante la piedojn per la pintoj antaŭen, forpaŝis la kolonelo, evidente tre fieranta pri sia militista teniĝo. La doktoroj lavis sin, Bogoslovskij ordonis al la leŭtenanteto per voĉo de alta estro:

— En via barakaro ĉiuj fricoj kaj hansoj sciu detale tiun ĉi historion.

La leŭtenanteto diris «jes», sed tuj interesiĝis: por kio?

— Tio estas jam mia zorgo, — enigme respondis Bogoslovskij.

Sed ankaŭ sen la leŭtenanto en la barakaro ĉiuj ĉion momente eksciis, kaj kiam lunde vespere Nikolao Eŭgenjeviĉ eliris promeni, la fricoj kaj hansoj staris trans sia pikdrato, kvazaŭ honorgardo, vokante la general-doktoron viziti ilin por gravega interparolo.

Plue ĉio iris kiel sur reloj.

Bogoslovskij vizitis la barakaron sola — sen tradukanto.

Estis eta «fungokreskiga» pluvo. Sur la kompaktigita placeto, kie la militkaptitoj ordinare ludadis keglojn kaj gorodkiojn, sidiĝis turke pli ol tricent homoj — Nikolao Eŭgenjeviĉ eĉ proksimume kalkulis. Kaj de ilia nomo ekparolis maljuna germano, same totalrekruto, severa, iom kruda, sed, evidente, sufiĉe sincera metallaboristo, ŝtalfandisto, kun familinomo Grotte. Parolis li malrapide, turnante vortojn, kvazaŭ pezaĵojn, kaj lia parolo obtuze tondris, kiel falantaj traboj. Bogoslovskij aŭskultis la germanon, sola sidante sur seĝo, kvazaŭ sur trono, etendinte antaŭen la malsanan kruron, rigardante preter la homoj, al Unĉo, al tiu flanko, kie havis li iam edzinon kaj filinon, neniigitajn de samaj fricoj kaj hansoj. Aŭskultante la «tondradon de traboj», li pensis pri sia knabino, li ĉiam vidis ŝin en neelteneble amaraj, neeblaj sonĝoj-rememoroj. Li vidis ilin — la edzinon kaj la filinon — per la mensa vido tiel klare, kvazaŭ ili estis nun kun li, sed samtempe li estis divenanta la sencon de la vortoj, similaj al falantaj traboj, kaj malamis pasie tiujn kunvenintajn ĉi tie, ilian ranan koloron, ilian odoron, iliajn svagajn en krepusko, tamen satajn vizaĝojn, ilian timidon antaŭ li, eĉ tion, ke ili alportis al li la seĝon...

Kaj samtempe li estis tradukanta al si la vortojn de la totalrekruto. La soldato diris proksimume tiel:

— Pasis for, finiĝis per malhonoro kaj malbeno de la tuta mondo la plej fia kaj sanga milito el ĉiuj, kiujn faris la homaro. La germanoj altiris al si koleron de ĉiuj homoj de bona volo, altiris malestimon kaj malamon. Nun kaj ankoraŭ longe neniu eĉ penos distingi germanon disde faŝisto. Kaj jen rusa maljuna doktoro. Lia kruro estas trabatita per splito de germana bombo. La splito trafis en la genuoston tiam, kiam la rusa doktoro operaciis la vunditan koron de rusa soldato. Kaj la soldato same estis vundita de germanoj...

«De kie ili, kanajloj, tion scias?» — kun abomeno miris Bogoslovskij.

Kaj tuj rememoris, ke la leŭtenanteto-estro hieraŭ, post la operacio, longe ion demandadis de Hebeisen.

Tiun parton de la parolo de la totalrekruto, en kiu la maljuna germano rakontis pri la pereo de Ksenia Nikolajevna kaj ilia filino, Bogoslovskij penis ne aŭdi. Sed la estiĝintan absolutan silenton li ne povis ne aŭdi. Lia gorĝo kunpremiĝis, li tusis kaj forturniĝis de la kunvenintaj germanoj, ree ekvidinte en la imago Ksenjon viva kaj denove ne komprenante, kiel tio povas esti, ke li sola vagas en la mondo? Kaj la traboj plu faladis — nun la maljuna germano aliris al Bogoslovskij proksime kaj, rigardante en liajn okulojn per la akraj, malmildaj, sed malgajaj okuloj, diris, ke li ne rajtas premi la manon al la rusa doktoro, sed ne akcepti de ili ĉiuj dankon la rusa doktoro same ne rajtas. Do ili dankas.

La tricent homoj ekstaris. Ilin neniu instruis pri tio. Ili ekstaris ne kiel faŝistaj soldatoj, sed kiel homoj. Kaj ili ne sciis, kion ili faru plu. Sed Bogoslovskij sciis. Li jam hieraŭ ion elpensis «en la komerca direkto», kiel difinadis li por si tiaspecajn kombinaĵojn, nomante ilin mense ial «arokoj».

Ĉi tie necesas noti ankoraŭ unu trajton de la naturo de Bogoslovskij: neniam, en neniu okazo, pri nenio li pekis per sentimentaleco, eĉ pli: ajna sentemo en ĉirkaŭantoj, aŭ konversaciantoj, aŭ simple en la atmosfero momente kaŭzadis en li akran bezonon ĉion okazantan aliigi, renversi, distordi kaj inversigi. Tiu tre rusa trajto alportadis al li nemalmultajn malagrablaĵojn, sed venki sian naturon li ne povis, kaj eĉ ne opiniis tion necesa, pensante, ke sentemo estas antipodo de la vera homeco, kaj plurfoje rimarkante dum sia longa vivo sentimentalecon en homoj kruelaj, indiferentaj kaj eĉ en karakteroj tiranaj.

En la nuna situacio, kiam la cirkonstancoj kreis ĉiujn premisojn, kiel esprimiĝas oratoroj, por mildigo de la animoj, Bogoslovskij neniel mildiĝis. Kaj lia animo neniom malfermiĝis renkonte al la dankantaj, verŝajne eĉ sincere, fricoj kaj hansoj. Li komencis sian «arokon» afereme kaj serioze, vokinte por helpo la junan leŭtenanteton, kiu ankaŭ ĉi tien venis kun volumeto de sia Goeto.

— Ĉi tie mi bezonos ioman precizecon de formuloj, — turnis sin Bogoslovskij al la leŭtenanteto, — kaj mi ilian lingvon posedas malperfekte. Do helpu min, mi petas.

Kaj li diris sian, tute ne patosan, sed tute prozecan, afereman, praktikan paroladon.

— Jes, vi, civitanoj militkaptitoj, finis militi! — ekparolis li sub akompano de la tradukanto kaj atente fiksrigardante la blankantajn vizaĝojn de la germanoj. — Finis militi, mi supozas, por longe. Kaj vin atendas normala, civila, labora vivo — tie, en via lando, ĉar finfine ni vin liberigos. Sed tiun civilan vivon necesas ankoraŭ ĝisvivi. Kaj tio estas ne tiom simpla. Multaj el vi estis vunditaj, aliaj malsanis, triaj estis kontuzitaj, kaj kelkaj ankoraŭ ne scias, kiaj malsanoj iom post iom ronĝas iliajn korpojn...

La germanoj mallaŭte kaj malgaje zumis ion responde — la vortoj de Bogoslovskij konformis iliajn pensojn.

— Jen, — prononcis Bogoslovskij, — ni, ŝajne, interkompreniĝas. Nu, kaj via kolonelo estas doktoro kace aĉa, ĉu vi povus traduki pli precize?

La leŭtenanteto tradukis laŭeble precize, ĉar la militkaptitoj ekridegis.

— Aĉa, — ripetis Bogoslovskij, — mi tiajn multe vidis: «Jes, tio estas, sed tio ne povas esti!»

La germanoj ree ekridegis, puŝante unu la alian per la kubutoj. Nun ili alŝoviĝis tute proksime, por ne preteraŭdi eĉ unu vorton. Ili sendube estis komprenantaj, ke nun io okazos, ĉar tia homo, kiel tiu korpulenta fama maljuna doktoro, ne povas simple babili pri bagateloj. La germanoj komprenis, ke la doktoro iras al iu sia, enigma por ili celo.

— Kun tia medicina priservo kelkaj el vi ne ĝisvivos tiun limdaton, kiam al vi endos reveni en la patrujon, — iom malnovmode konstruante frazojn, ne hastante kaj ne uzante fioriturojn, kiel en la pasintaj tempoj, daŭrigis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Nenio, civitanoj kaptitoj, estas farebla — ĉio ĉi estas vero... Ne ni vin al ni vokis, ne ni al vi ĉi tie promesis pirogojn.

Li faris longan paŭzon, tusis, ĉirkaŭrigardis siajn aŭskultantojn kaj kvazaŭ finis sur tio, forte maltrankviliginte la leŭtenanteton, kiu jam riproĉis sin pro tio, ke li permesis tiun «malhumanan elpaŝon kun elementoj de timigado», kiel li difinis la paroladon de Bogoslovskij. Sed Nikolao Eŭgenjeviĉ, interrompinte kreskantan maltrankvilan zumon de voĉoj, ekparolis plu:

— Nu, kaj nun ne pro iaj komunhomaj aŭ humanaj konsideroj, sed simple kiel homo de afero, mi intencas proponi al vi komercajn interrilatojn aŭ eĉ negocon, — diris li, per malmilda kaj rekta rigardo ĉirkaŭrigardante la plej proksimajn al li aŭskultantojn. — Ĝuste negocon. Mi unufoje dum semajno ĉi tie, en via barako, ekzamenados ĉiujn dezirantajn militkaptitojn...

La fricoj kaj hansoj ekbalbutis ion admire malakorde, sed Bogoslovskij ne lasis al tiuj admiroj atingi sian apogeon, sed subite turnis la temon iel je naŭdek gradoj.

— Sed ne senkoste!

Li levis supren la grandegan manegon, pugnigis ĝin kaj minacis al la germanoj per la pugno.

— Ne senkoste! Tio estis vi, kiuj detruis al ni la malsanulejon! — kriis li. — Tio estis vi, putinidoj, kiuj en tiu ĉi konstruaĵo, eksa onkologia kliniko, prenis ĉiujn malsanulojn, elveturigis kaj neniigis, kaj la domon forbruligis. Tio estis vi, kiuj sennombre mortigis la popolon, kaj ne en honesta batalo, sed «purigante» la terglobon disde nekonvenaj por vi, kanajloj, nacioj. Tio estis vi...

Li sufokiĝis, ruĝegiĝante:

— Tio estis vi, kiuj murdis miajn edzinon kaj filinon, do ĉu mi por vi ĉi tie aranĝu humanismojn homecajn kaj marmeladon kun vi manĝu?

Tiu nesciate el kie aperinta marmelado subite algluiĝis al li por longe.

— Ne, estos neniaj marmeladoj, — farinte pezan, malfacilan paŝon antaŭen, al la germanoj, diris Bogoslovskij. — Ne en marmeladaj tempoj ni renkontiĝis. Mi al vi marmeladon ne promesas, sed proponas komercon. Pro mia por vi laboro, pro mia malfacila kaj peza laboro senpage! Senpage! — per laŭta kursivo, emfaze kaj alte kriis Bogoslovskij dufoje, por ke tiu ĉi nocio en ilin penetru: ili estas spertuloj pri profito. — Ĉu vi komprenas? Kaj mi ankoraŭ, krom tio, ke de vi, fiuloj, estas vundita, mi ankoraŭ estas grave malsana, kaj mi preferus kuŝi, ol kun vi ĉi tie okupiĝi, sed, malgraŭ ĉio ĉi, mi proponas al vi komercon. Pro mia por vi laboro vi en libera tempo en sabatoj kaj dimanĉoj por ni restarigados la malsanulejan kvartalon. Ĉu vi konsentas? Nur vi pripensu, ĉar mi estas homo de afero.

La tuta fronto de la germanoj antaŭ Nikolao Eŭgenjeviĉ nekompreneble, malakorde, kolere, admire kaj timigite samtempe ion ekbalbutis kaj ekdisputis, eble, inter si, ne komprenante kaj komprenante, kverelante kaj klarigante unu al la alia. Bogoslovskij aŭskultis iom, alpreminte la vindon sur la ventro per la manoj pli dense, faris ankoraŭ duonpaŝon antaŭen kaj, iĝinte jam tute vizaĝon antaŭ vizaĝo kun la fricoj kaj hansoj, ree promesis al ili, ke estos neniaj marmeladoj, sed se ili donos spertajn kaj lertajn brigadojn de akvotubistoj, muntistoj, farbistoj, li ĵuras al ili, ke pri ilia damnita sano estos konvena observado kaj jam stomakon kun pulmoj oni ne konfuzos...

La germanoj denove, sed retenite, pro ĝentileco, ridis, kaj Bogoslovskij, doninte al ili por pripensado tempon ĝis merkredo, foriris, akompanata de la perpleksa leŭtenanteto, kiu dum irado timigite diris al Nikolao Eŭgenjeviĉ ion singardeman en la senco de rompo de la reguloj de la Internacia Ruĝa Kruco kaj Lunarko, kaj ankaŭ de la dimanĉa ripozo.

— Vi al mi, leŭtenanto, ne faru marmeladon, — severe diris al li Bogoslovskij. — Ĉi tie ja ĉio estas libervola, sur komerca bazo. Aŭ vi per via potenco povas ordoni al mi observi ilian sanon? Ja ne povas? Mankas fortoj? Do, tial silentu, tenu la buŝon fermita. Ĉi tie estas ne akcia societo «Inturist» kun unuaklasa nutrado, kara mia amiko. Ni havas ĉi-momente militkaptitojn, kiuj en antaŭnelonga pasinteco pafadis al ni kaj mastrumadis sur nia tero. Mi tion forgesi ĉi-momente ne intencas!

Tiel finiĝis tiu ĉi konversacio, kaj sabate cent naŭdek tri fricoj kaj hansoj eliris al unua sabata laboro. Ilia amatora ĵaz-orkestro ludis trans la picearo kaj por la restintoj en la barakoj, kaj por la elirintoj por laboro ĵus ellernitan valson «Sur montetoj de Manĉurio». Du lamuloj — Ustimenko kaj Bogoslovskij — ekportis unuaj el ŝedo radiatoron de vaporhejtado. Laboris kaj flegistinoj, kaj brankardistinoj, kaj doktoroj. Laboris Zakadiĉnaja kaj profesoro Hebeisen. Alveturis sur aŭtomobilo granda estro, Eŭgeno Rodionoviĉ Stepanov, faris ironian vizaĝesprimon, donis kelkajn prikonstruajn konsilojn kaj forveturis. Germano en kvadrataj okulvitroj aliris al ambaŭ kirurgoj kaj diris, ke nome de siaj kamaradoj li petas la doktorojn okupiĝi pri pli necesa por homoj afero, ol tiu nekvalifikita laboro.

— Post la milito estas... ekzistas tre multe malsanaj homoj, — tradukis Hebeisen. — Doktoroj devas havi... preni... aŭ ripozon, aŭ sian... kuraci...

La maljuna germano almetis la manon al la viziero kaj foriris. Kaj matene Vladimiro Atanazijeviĉ estis vokita al la prezidanto de la plenumkomitato Andreo Ivanoviĉ Losoj. Losoj helpadis al Ustimenko per kio povis, sed povis li ne tro multe, kaj lia helpo manifestiĝadis precipe en tio, ke, kiam sur Vladimiron Atanazijeviĉ-on ruliĝadis vicaj malagrablaĵoj, Losoj okupiĝadis mem pri «ordigado» kaj ordigadis laŭforte por utilo de Ustimenko.

— Nu kial vi tie ree skandalas? — demandis li, frotante la altan frunton kun kalvaĵoj. — Kiajn tiajn germanojn vi dungis?

— Neniu iun ajn dungis, — gaje respondis la ĉefkuracisto. — Laŭ propra deziro ili organizis vicon da libervolaj laboroj en ripoztagoj.

— Ĉu vi ne mensogas?

— Kontrolu.

Losoj malkovris paperujon, per flanka vido rigardis en malgrandan paperon, tiris la ostecan ŝultron.

— Kaj ĉu en la informo estas ne tiel? — interesiĝis Ustimenko.

— En la informo estas ne tiel, — trankvile respondis Andreo Ivanoviĉ.

— Kiu skribas?

— Kamaradino Gorbanjuk skribas, Inna Matejevna nia petas esplori: kvazaŭ Bogoslovskij ilin kuraci promesis, kaj pro tio ili al vi, Vladimiro Atanazijeviĉ, riparas...

— En tio la plej grava estas — «al mi», — subridis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Ĝuste «al mi». Ĉu ne estas skribite, ke personan loĝejon? Interalie, bonege laboras la germanoj: ne hastas, ne fuŝas, diligentas. En tio ankoraŭ, Andreo Ivanoviĉ, gravas, ke ili komprenu sian taskon — ili per laboro kompensas proprajn fiagojn...

— Do, ĉu por ke psikologia dramo en ili fariĝu?

Ustimenko stumblis — Losoj scipovis moki.

— Ne gravas, parolu plu, — diris Andreo Ivanoviĉ. — Mi ol ĉion alian preferas aŭskulti, kiel oni faŝiston reedukas. Mi eĉ plori povas pro tia rakonto.

— Ja estas ne reeduko — komerco.

— Malfacilas al vi en via tereno, — fosante en poŝtaĵoj, diris Losoj. — Por tiaj, kiel vi, ĉiam estas iom malfacile. Sed vi nur memoru, Vladimiro Atanazijeviĉ, ĉie estas malfacile. Kaj por nia Zolotuĥin estas tute ekstreme.

— Kial — ekstreme?

— La regiono estas malfacila, ruinigo estas maksimuma, kaj Zinovio Simonoviĉ estas viro kun karaktero, li proprajn konsiderojn ofte havas eĉ treege saĝajn, sed liajn konsiderojn iuj ne tre konsideras. Tiuj, kiuj estas pli altaj. Tial almenaŭ vi ne bruu, ne montru lin burokrato. Kaj ankaŭ la persona malfelico sur lin falis...

— Ni interparolis siatempe, — diris Ustimenko, — sed li ja la filon ne alveturigis.

— Oni lin malpersvadis, — malkovrante koverton per tranĉilo, diris Losoj. — Grandaj sciencistoj, meritaj, laŭreatoj malpersvadis. Kaj ni mem, kara nia doktoro, en tiu afero nenion komprenas...

Ustimenko silentis. Li sentis ĉagrenon kaj ĝenon. Sed insisti en tiaj demandoj, kiel ĉiuj scias, oni ne devas. Kaj li transiris al alia afero, al tiu, kiu doloris al li.

— Jen germanoj, germanoj, — diris li, — sed ĉiujn konstruistojn vi de ni al la stadiono forkondukis. Ĉiovendejo kaj stadiono — ĉu tio estas la plej gravaj objektoj post tia militego? Oni kvazaŭ freneziĝis kun tiu stadiono, eĉ afiŝojn presis — ĉiujn fortojn al ĝi, kaj cetere.

— Ja estas intereso al sporto, — malcerte interrompis Losoj, — la junularo tion ŝatas kaj interesiĝas...

— Prave, la unua afero post la milito estas ludi futbalon, — kun subrido diris Ustimenko. — Ne, ne, mi ja scias, kiel vi min atakos pro tiu eldiro, mi ne estas kontraŭ, sed tiu ĉi ludado mem, «ni gajnis du kontraŭ nul», kaj amasa sporto estas malsamaj aferoj. Nu, kion diri...

Li leviĝis, ne findirinte, sed ne eltenis:

— Ĉu vere tion necesas pruvi, ke ĝuste la malsanulejo devas esti sur la unua loko? Ja tio estas nekomprenebla, kiaj elementaj veraĵoj bezonas pruvojn. Ĉiovendejo, stadiono, loĝdomoj...

— Ĉu same povas atendi?

Ustimenko iomete bremsis sian akuzadon.

— Vi, doktoro, parolu, sed ne troigu, — bonanime riproĉis lin Losoj. — Kaj ĉiovendejo necesas, kaj stadiono necesas, sed ke via afero estas la unua, — pruvu al ni per statistiko. Pruvu per preciza, saĝa statistiko. Ne prancu, post la milito ni ĉiuj mem estas nervozaj, ni ĉiuj same havis travivaĵojn, sed vi en la buroo elpaŝu kaj rakontu. Ni ja ne estas medicinistoj, de kie ni sciu ĉiujn viajn problemojn. Jen, la akvotransportista malsanulejo ja ekzistas, ili havas grandan kuŝlokan fonduson, ankaŭ la fervojistoj jam uzas sian malsanulejon, ĉe vi unu konstruaĵo estas uzata. Pruvu bezonojn. Ne troigu, kun ciferoj en la manoj pruvu. Ĉu vi komprenis min? Kaj nun — kiel via kirurgia fako estas provizata?

Finleginte la poŝtaĵojn, kiujn li iel sukcesis legi, parolante kun Ustimenko, Losoj diris kvazaŭ pretere:

— Vian plendon mi hieraŭ, doktoro, legis — pri tio, ke al Bogoslovskij loĝejo ankoraŭ ne estas disponigita. Nelogike rezultas: pri loĝaj domoj vi riproĉas, ke ni ilin konstruas, sed ĉi tie estas ofendiĝo. Kiel ni laboru sub via atenta gvido?

— Pri la provizado ne gravas, — elturniĝis Ustimenko, kvazaŭ transsaltinte la lastan demandon. — Ni ja ankoraŭ oficiale ne estas malfermitaj. Sed almozon peti — al mi tedis.

— Ankaŭ mi, okazas, same petas. Ne por si ne estas hontinde. Cetere, pri Bogoslovskij: aŭdis mi, ke li drinkas nemalmulte?

— Ĉu same informoj de Gorbanjuk?

— Kies ajn, doktoro, sed indulgi tion ne endas. Li ja estas malsana, ni tion scias. Vi perdos tro frue fortan laboranton — jen la tuta afero. Parolu kun li kvazaŭ hazarde, ne kiel estro, sed ĝuste kiel disĉiplo.

— Malfacile...

— Ial delikata vi iĝas supermezure, doktoro. Kompatema. Sed en la junaj jaroj, mi aŭdis, vi neniun kompatadis. Stepanov pri vi diris — fero. Kie ĝi nun estas — fero via fera?

— Fero troviĝos, — morne respondis Ustimenko. — Sed sen speciala neceso ne indas brui-grinci. Jen se oni tuŝos mian Bogoslovskij-on — ili ne ĝojos, mi montros la dentojn. Cetere, necesas al li porcion doni pli bonan, li ĝin pli, ol ni ĉiuj kune, bezonas.

— Ja kiu nun ne bezonas? — hele kaj humile fiksrigardante la kunparolanton, demandis Losoj. — Tian militegon ni eltenis...

Kaj li per laca, agrabla, konfida tono klarigis en detaloj, kiel batis la milito kaj al Unĉansko mem, kaj al la Unĉanska regiono.

— Tio estas sciata, — penis interrompi Ustimenko, sed sen sukceso. Losoj daŭrigis sian rakontadon, plu same humile rigardante al Vladimiro Atanazijeviĉ.

Tiun rigardon de Andreo Ivanoviĉ multaj unĉanskaj laborantoj ne sen sarkasmo nomadis «paŝtista». Iam, en antaŭlonge pasintaj tempoj, Andreĉjo Losoj kuradis kiel subpaŝtisto, brave klakadis per longa knuto kaj, peka homo, ŝatis sian amaran infanecon rememoradi en amika rondo. Rezultadis sufiĉe kompatinde. La saman rigardon uzadis Losoj ankaŭ por oficaj bezonoj, se li estis prepariĝanta rifuzi al petanto. Ĝuste tiel diradis la ekonomiaj laborantoj: «Ankaŭ vin, amiko, evidente Losoj per sia paŝtisteco trompis, per sia paŝtista, humila rigardo».

— Ja kial vi hodiaŭ estas tia kolera? — demandis subite Losoj. — Ĉu malbone ni por vi penas?

— Malbone.

— Sed antaŭ la revolucio en Unĉansko da kuŝlokoj estis...

— Ja la revolucio, Andreo Ivanoviĉ, ankoraŭ por tio estis farata, ke kuŝlokojn, kaj malsanulejojn, kaj ĝenerale la sanprotektadon ne al la malnovaĵo mezuri, sed kun tute alia skalo kreadi. Nemalproksime ni veturos, se kalkuli laŭ vi...

— Post la milito...

— Kalkaĵo al tio ne rilatas. Kaj kahelo same ne rilatas.

— Ne estas ricevitaj eĉ distribuordonoj...

— Ne estas ricevitaj? — eksplodis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Kaj ĉu hastigi la estraron ne eblas? Aŭ la estraro mem scias? Kaj se subite ne scias? Forgesis? Aŭ en malĝustan paperujon miaj plendoj trafis? Ĉu tio ne okazas? Ĉu ne povas tio esti? Tedegis tio, ĉu vi povas tion kompreni, Andreo Ivanoviĉ? Mi por nenio havas tempon, nenion sukcesas, mi estas ne ĉefkuracisto, sed provizisto, kaj krome eĉ konfuza. Foldotabuloj estis promesitaj — kie ili estas? La lignofabriko ne liveras, vi mem neniajn rimedojn uzas, niaj paperoj ĉe vi estas nesubskribitaj, miaj kadroj ne estas kompletigitaj, disfalo plena kaj senespera...

— Vi ĝeneraligas, — kun subrido diris Losoj. — Kaj morne ĝeneraligas. Nu, ekzistas iuj netipaj, nekarakteraj malfacilaĵoj, manko de kunordigiteco — kiu disputas? Sed estu pli vigla, kamarado doktoro, kara mia Vladimiro Atanazijeviĉ, necesas rigardi antaŭen, pli gaje, vidi la perspektivon. Horizonton, tieldire... Kiel en filmoj okazas. Ĉu vi spektas filmojn, doktoro? Verŝajne, malmulte vi spektas, sed indas. Jen vidis mi unu filmon — interesan, laŭ via profesio. Pri blinduloj. Venis doktoro en urbeton. Nia Unĉansko kompare kun tiu urbeto estas Moskvo. Malgranda urbetaĉo. Kaj li komencis malkovrojn faradi. Ĉu vi kredas — eĉ unu blindulo en la regiono ne restis. Senĉese faras. Kaj kiom kortuŝe — mia batalamikino tuta priverŝis sin per larmoj. Jen estas blinda homo, kaj jen — kvivit! — kaj li demandas: «Kio estas tio?» Kaj oni al li: «Korniko»...

— Ĉu vi tion serioze diras? — interesiĝis Ustimenko.

— Nepre. Mi edukiĝi per arto tre ŝatas. Kaj ankaŭ al vi konsilas. Dum la milito okazadis: mi revenas bonorde en mian motorpafistan regimenton — tie oni kinaĵon demonstras. Kvazaŭ ne milito, sed ĝuo, mi tiel eterne militus: kaj pure, kaj sate, kaj la komandanto estas saĝa, nu, kaj faŝistoj estas ekskluzive malvivaj...

— Bone, — diris Ustimenko, — ĉio ĉi estas eĉ tre interesa, sed kio pri la segligno? Kie estas la promesitaj tabuloj?

Losoj rigardis preter Ustimenko, preter kaj super. Kaj liaj okuloj lumis per kvieta, karesa, paŝtista lumo. Jen por kio estis la tuta parolado pri la postmilitaj malfacilaĵoj. Por rifuzi, sed «bonkore», kun plena kompato kaj malgajo.

— Ĉu same distribuordonoj ne estas ricevitaj? — demandis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Aŭ la lignofabriko ne liveris? Ja mi ĉiujn pretekstojn konas, Andreo Ivanoviĉ, sed tamen, antaŭ ol veni al vi, skoltis la detalajn cirkonstancojn. Kaj mi deklaras, malgraŭ via konversacio pri la postmilitaj malfacilaĵoj: la unua kaj plej grava estas la malsanulejo. Ĝin neniaj kompataj vortoj koncernas. Nek la ĉiovendejo, nek la stadiono, nek ajnaj administraj konstruaĵoj...

— Sed se vi, — penis interrompi Losoj, kaj la paŝtistan lumon en liaj okuloj anstataŭis feroco, — se vi sur mia loko sidus...

— Skribu, — ne permesis Ustimenko flankeniĝi, — skribu, Andreo Ivanoviĉ, jen mia paperujo kuŝas, maldekstre. Skribu rezolucion, antaŭ ol vi skribos, mi ne foriros...

— Sed vi!.. — ree interrompis Losoj.

— Skribu, alie mi ne foriros.

— Sed vi al mi ne minacu!

— Skribu, Andreo Ivanoviĉ, ne eblas por ni plu atendi...

Ankoraŭfoje uzis Losoj sian paŝtistan rigardon, sed jam tute senrezulte — Ustimenko ŝovis al li la paperujon, ventumilforme dismetis la necesajn paperojn. Losoj ekmovis la lipojn, kalkulante en la menso, prenis la plumon — por subskribi.

— Kaj ne reduktu! — ordonis Ustimenko. — Antaŭ vi la komisiono reduktis.

— Kaj transportiloj? Ĉu vi elveturigos? — senespere ekesperis Losoj. — Ni transportilojn tute ne havas.

— Tio estas ne via, Andreo Ivanoviĉ, zorgo...

Kun kolera brilo en la okuloj Losoj komencis subskribi. Ustimenko abunde ŝvitis — li neniel povis kredi, ke la afero estas fine farita. Poste li kontrolis kun tuta atento ĉiun rezolucion, ĉar oni scias: se Losoj skribas «liveri nepre», tio signifas — oni tute povas ne liveri. Sed se simple «liveri» — oni liveros senprokraste.

— Ĉu vi rigardas, ĉu ne estas «nepre»? — ne sen malgajo diris Losoj.

— Rigardas, — konfesis Ustimenko.

— Tio estas pasita etapo, — suspiris Andreo Ivanoviĉ. — Nun mi alian ĉifron havas. Profunde sekretan. Sed por vi ĉio estas farita pure. Iru trovi transportilojn.

Malsupre, en la bufedo, Ustimenko trinkis oksikokan fruktakvon — grandan trinkokruĉon. Nur tie estis vendata tiu dolĉa fruktakvo. La ĉi-tieaj oficistoj portadis ĝin hejmen en ladvazoj kaj kuiradis el ĝi kiselon.

«Necesos por la malsanulejo preni barelon, — pensis Ustimenko, — tio ja estas sen ajnaj fondusoj!»

Li havis vigletan humoron — verŝajne, Losoj gajigis lin per sia filmo, pro kiu lia «batalamikino tuta priverŝis sin per larmoj». Ĉu tion li diris serioze aŭ malserioze?

### Sen ajna parenceco

Luba Gabaj alveturis en Unĉanskon per unuahora moskva trajno, alveturis elturmentita kaj timigita kaj nehaste, perpiede, enspirante odoron de la unua, jam degelanta neĝo, ekiris serĉi la domon 39 sur la Arbara strato, apud la strato Lenino, — rekte en la korto, en alkonstruaĵo, loĝejo tri.

La kvieta, pura sub neĝo Unĉansko post ĉio travivita ŝajnis al ŝi plaĉa, komforta kaj taŭga por konstanta loĝado urbo, se, certe, ĉi tien alveturos Vagarŝako. Kaj se ne, ŝi per ĉiuj fortoj, per ĉiuj rimedoj trabatiĝados al li kaj, kion ajn oni faru kun ŝi, — ŝi trabatiĝos.

Vera-n ŝi trovis hejme, Nina Leopoldovna foriris promeni kun Natanjo, Ustimenko, certe, estis en la malsanulejo, tial la fratinoj, ne perdante tempon, tuj ekparolis pri aferoj kun tiu ekstrema sincereco, kun kiu scipovas paroli inter kvar okuloj eĉ tiaj malsamaj homoj, kiel Luba kaj Vera.

— Vi estas simple freneza! — metante sur elektran fornelon kafkruĉon kaj admire rigardante al la fratino, diris Vera Nikolajevna. — De kie tiu freneza kuraĝo? Nu, kaj se?...

Luba estis ridetanta.

— Aŭskultu, — diris ŝi, — kiom mi komprenas, tio estas unu ĉambro? Kaj tio estas ĉio?

— Preskaŭ ĉio. Vlaĉjo plej ofte okupiĝas en la kuirejo. Tie li havas kaj tablon, kaj faldoliton, — li diras, ke tie por li estas pli trankvile.

— Kaj ĉu vin kontentigas tia vivo?

— Certe, ne kontentigas. Kaj la panjo estas simple en teruro.

— Nu, kaj Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Ĉu lin tio zorgigas? Li dormas nokte kaj foriras.

— Kaj viaj teorioj pri lia disertaĵo kaj pri alta flugo?

— Ĉu vi rememoris miajn malnovajn leterojn?

— Ĉu vere tiel malnovajn?

Ŝi plu estis ridetanta pri io, sed la rideto de Luba estis malgaja, eble eĉ malbonkora.

— Ĉu vi juĝas? — demandis Vera Nikolajevna. — Tio, verŝajne, estas la plej facila. Se vi el via provinco ne fuĝus — tiam bonvolu, juĝu. Sed ĉi tiel io ne konvenas.

— Ja ĉu mi juĝas, — penseme diris Luba. — Kia mi estas juĝisto. Mi pensis, ĉe vi ĉio estas laŭ vi, sed tio ne estas tiel simpla. Vi al mi ne respondis — ĉu progresas la disertaĵo?

— Kia al diablo disertaĵo, — preskaŭ krude, en la malalta registro, kiel ĉiam, kiam ŝi koleris, prononcis Vera Nikolajevna. — Ĉio ĉi estas antaŭlonge abolita. Li balbutas la vortojn de Pirogov, ke kuracisto en milito estas antaŭ ĉio administranto aŭ organizanto, kaj jen ĉio...

— Sed la milito ja antaŭlonge finiĝis.

— Por tiaj, kiel Vladimiro, ĝi neniam finiĝas. Li, vidu, estas el tiuj, kiuj opinias, ke ili laboras ne por vivi, sed vivas por labori.

— Do vi deziras diri, ke via edzo ne estas usonano?

— Kiel al tio rilatas Usono?

Luba ne respondis. Ŝi entute venis kun ia enigma vizaĝesprimo.

— Kaj kiel via kartveleto? — interesiĝis Vera. — Ĉu vivas kaj prosperas?

— Vagarŝako estas armeno, — diris Luba. — Kaj pri tio, ĉu li prosperas, mi ne scias. Ni delonge ne intervidiĝis.

— Ne ĉagreniĝu, Lubanjo, — konsilis Vera. — La plej bona estas libero. Nu, kion mi havas de tiu geedzeco, kion? Ĉu tion, ke en la pasporto estas violkolora stampo kaj mia vivo estas ligita? Kial vi ridetas?

— Mi ne scias. Ĉu mi ridetas?

— Vi ridetas. Kaj malbone ridetas.

— Tio estas pro envio, Venjo. Probable, mi deziras stampon en la pasporto kaj ligitan vivon.

— Tiam vi estas simple stulta, mia fratinjo, — ŝultrolevis Vera.

Ŝi kuiris fortan kafon, fritis ovaĵon el pulvoro, dismetis sur la tablo sukeron, buteron, ladvazon kun kondensita lakto, keksojn.

— Kion ni havas, pri tio ni ĝojas, — aŭdis Luba. — Tio estas ja unuaklasa regalo. Mia edzo estas tute senhelpa pri «akirado».

Luba plu silentis.

— Ĉu Konstantenon Georgijeviĉ-on vi vidis? — finfine ne eltenis Vera.

— Ne. Mi ne atingis lin per telefono, — ne levante la okulojn al la fratino, respondis Luba.

— Vi mensogas. Vi eĉ ne telefonis, verŝajne.

— Ne telefonis, — rapide, kvazaŭ kun faciliĝo, diris Luba. — Vi nur ne koleru, Venjo, mi ne povis. Mi ja estis veturanta al vi ambaŭ, mi kun via Vladimiro hodiaŭ konatiĝos, al mi estas malfacile. Ja eĉ nenia afero estis — simple «saluton, mi estas fratino de Vera Nikolajevna»...

— Stultulino! Ne, kia vi tamen estas stultulino! — eĉ sufokiĝis pro kolero Vera Nikolajevna. — Stultulino, kaj kun tio obstina. Ja li ankaŭ viajn aferojn, kaj la aferojn de via armeneto — li ĉion povus ordigi, li en ĉiuj sferoj estas akceptita, ĉio de li dependas, eĉ se ne rekte, sed liaj kontaktoj estas multegaj...

Levinte la okulojn al Vera, Luba interrompis ŝin sur duonvorto per sia milda, sed subite fortiĝinta voĉo, kvazaŭ ŝi bezonis tian furiozan eksplodon de la fratino, por diri sian decidan kaj finan verdikton.

— Ni ne kverelu, — firme prononcis ŝi, — sed mia kun Vagarŝako vivo estas ne via zorgo. Kaj ne de Konstanteno Georgijeviĉ, kiu ajn li estu.

— Sed alveturis vi tamen al mi, ĉu ne?

La okuloj de Vera brilis, kaj delikata ruĝo aperis sur la vangoj — ĉiama signo de ŝia kolerego. Sed Luba restis trankvila.

— Ne tute al vi, — ŝultrolevis ŝi. — Se vi memoras, Vladimiro Atanazijeviĉ alskribis en via lasta letero, ke ĉi tie necesas kuracistoj. Nu, kaj kiam mi ricevos laboron, mi ricevos ankaŭ loĝejon — ankaŭ tiel okazas en la vivo. Tial mi ne sidos sur via kolo.

Fariĝis paŭzo, kiel oni diradis en antikvaj tempoj. Vera Nikolajevna eksilentis, komprenis, ke okazis iom ĝena situacio. Kaj, facile elvokinte en si staton de viktimo, tiel ke kaj ŝiaj lipoj eĉ ektremis, kaj la okulojn kovris larmoj, — altiris al si la fratinon, ĉirkaŭkisis ŝin, petis de ŝi pardonon pro sia «neelportebla, vere, neeltenebla hodiaŭ karaktero» kaj iom febre, intence nekohere, komencis rakonti al Luba pri sia vivo, pri tio, ke Vlaĉjon ŝi, certe, pri nenio akuzas, ŝi mem kulpas, ŝi ekvidis en li tion, per kio la naturo lin tute ne dotis, ŝi enamiĝis en tiun neekzistantan, de ŝi mem elpensitan, fantaziitan kvaliton — en talentecon, kiu en li ne ekzistas eĉ en malgranda kvanto, kaj nur nun ŝi konvinkiĝis, ke li en sia afero estas nenio, nulo, metiisto, «malsanuleja gardisto», kiel li mem, kaj tute juste, pri si esprimiĝas...

La pli juna fratino aŭskultis silente, mallarĝigante la okulojn, fumante malgrandan, malkaran cigaredeton, per nenio esprimante sian rilaton al la malgaja rakonto de Vera. Sed apenaŭ rimarkebla abomeno estis glitanta en ŝiaj mallarĝigitaj okuloj, en tio, kiel ŝi fojfoje ĵetadis rigardojn al la fratino, kiel en iuj momentoj ŝin ŝokadis ideoj kaj opinioj de Vera.

— Koĉjo skribas evitemajn leterojn, — estis rakontanta Vera Nikolajevna, — li opinias, ke mi devas transloĝiĝi al Moskvo, sed la demando estas — en kia stato? Kiel kiu mi tien iros? Ĉu simple kiel kuracistino, kiun lia ekscelenco per sia favoro instalis en poliklinikon? Tiuokaze por mi ankaŭ ĉi tie estas ne malbone, ankaŭ ĉi tie mi vivos. Pri Natanjo — eĉ ne duonvorton, pri la panjo — kvazaŭ eĉ ne ekzistas la maljunulino, pri sia propra edzino, verŝajne, ĉio restos tiel, kiel estas. Sed kara mia Lubanjo, de la vivo nenien eblas foriri, mi ankoraŭ ne estas maljuna, mi ne deziras min entombigi vivan en tiu damnita Unĉansko. Instruu, kion mi faru?

— Ĉion rakontu al Vladimiro Atanazijeviĉ, — sekete, sen ajna intimeco, kunsento aŭ parenceco en la voĉo konsilis Luba. — Kaj finu tiun aferon...

— Sed se mi lin amas?

— Kiun?

— Kiel — kiun? Vlaĉjon!

— Tiam finu por ĉiam tiun baraktadon kun Cvetkov. Vi ja al Vladimiro Atanazijeviĉ eĉ ŝajne ĵuris, juĝante laŭ viaj pentaj leteroj.

— Pro Natanjo, — tute sombriĝis Vera Nikolajevna. — Sed ĉu li bezonas ĵurojn?

— Kaj kion li bezonas?

— Mi ne scias, — jam tute sincere kaj malgaje diris Vera Nikolajevna. — En li kvazaŭ io rompiĝis. Ĝuste ekde tiu tempo mem. Venas hejmen fremda homo kaj foriras tute fremda...

Ĝuste en tiu ĉi momento kun bruo malfermiĝis pordo en la kuirĉambron kaj eniris la supre nomita «fremda homo». Ke tio estis ĝuste li, Luba divenis laŭ branĉeta promenbastono en lia mano kaj laŭ flota trivita palto, sed ĉefe — laŭ severa kaj knabeca esprimo de la okuloj sub la malhelaj brovoj kaj laŭ tiu momenta, fluganta rideto, kun kiu li salutis, rekoninte en ŝi la fratinon de la edzino.

— Do, vi sukcesis al ni alveturi? — demandis li, lavante sin super la lavpelvo kaj forte frotante la kolon. — Brave, ni kuracistojn tre bezonas, ni sen ili pereas. La klimato, certe, estas pli malbona, ol en via benita sudo, sed mi esperos, estos bona lerno.

Kaj metinte sian supon por varmigo, li komencis fanfaroni pri Bogoslovskij, pri la fama aŭstro, pri doktorino-terapeŭto kun familinomo Volovik, kiu nur hodiaŭ venis, kaj pleje — pri estonteco, pri la mirinda estonteco, kiu estas tute ne fora, sed jam tre proksima. Fanfaronante, li manĝis la supon, forte dismaĉante pankrustojn, alsalante ilin el salujo, kaj ĉiam fiksrigardante al Luba, serĉante en ŝi kunsenton al siaj grandiozaj planoj aŭ almenaŭ malfidon al ili, por alkroĉiĝi kaj batali.

Sed Luba silentis, rigardis al li kaj aŭskultis.

Ŝi devis ĉion kompreni tuj, nun, kaj por ĉiam difini sian pozicion rilate al tiu ĉi homo kaj al tio, kio okazas en la familio de ŝia fratino.

— Vi klarigu, kial vi subite hejmen venis? — montrante amon kaj kareson kaj por tio facile taŭzante la harojn al Ustimenko kun tiu tenero, kun kiu faras tion aktorinoj en kinofilmoj, demandis Vera. — Vi ja nur por dormi venadas?

— Ja mi preskaŭ pretere iris, — respondis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Sur la Lenin-strato dudek ok mi estis, trans la angulo, tegmentan ladon mi estis akiranta, kaj pensis — mi manĝu hejme supon...

— Vidu, — malgaje prononcis Vera, — vidu, Lubanjo, kial li hejmen venis? Pro la supo.

Tagmanĝinte, li ankoraŭ iomete kuŝis en la kuirĉambro sur sia liteto, ripozis dum dudek minutoj, elfumis cigaredon, eltrinkis teon, kiun donis al li Luba. Ŝi ĉiam ne deŝiradis de li rigardon — postuleman kaj atentan, kvazaŭ penante diveni en li tion, kion ŝi dume ne povis vidi.

— Kial vi min ĉiam per via rigardo trapikas? — demandis ŝin Ustimenko. — Kaj silentas. Vi prefere rakontus, kiaj estas moskvaj novaĵoj. Kio nova estas tie en nia kirurgio?

Luba suspiris:

— Ne havis mi tempon por kirurgio.

— Ĉu en Moskvo?

— Ĝuste en Moskvo.

— Por kio do vi tie pasigis tempon? — tute sincere miris Ustimenko. — Ja mi kuradus en societoj, priflarus tie ĉiujn soklojn.

Kiam li foriris kaj ĉesis sonoj de liaj paŝoj, Vera demandis:

— Nu?

— Kion nu, — nelaŭte kaj malgaje prononcis Luba. — Kia povas esti nu? Forveturu de li al via Cvetkov, forveturu kien vi deziras, sed nur ne kripligu, ne rompu lian vivon.

— Ĉu vi tion diras serioze?

— Sed ĉu vi ne komprenas, kia estas tiu homo?

Kiam Ustimenko revenis, kaj Vera, kaj Luba, kaj la bopatrino, kaj Natanjo estis dormantaj en la ĉambro. Hebeisen boligis por si teon kaj foriris. Al Vladimiro Atanazijeviĉ estis sternite en la kuirĉambro, sur la faldolito. Enpensiĝinte, li manĝis kaĉon kun ladviando, sidis iom sur la rando de la faldolito, poste starigis antaŭ si tabureton kun skribmaŝino kaj komencis leterojn, kiujn li intencis skribi delonge kaj ĉiam prokrastadis pro manko de tempo.

Kaj ne nur, verŝajne, pro tempo, pli probable, pro manko de konvena humoro. Sed hodiaŭ estis tago de sukcesoj, oni alveturigis foldotabulojn, kaj ne por unu konstruaĵo, sed preskaŭ por la tuta malsanulejo, oni alveturigis cementon, kalkaĵon, ŝotron, la tuta urba transportilaro laboris por la malsanulejo. Kaj la malsanuleja kvartalo subite el nubeto, en kiu ĝi apenaŭ vidiĝis, ricevis videblajn konturojn, ne tute plene, sed kvazaŭ aperis el tiu neekzisto, kien ĝin enpelis maldiligentaj kaj malhonestaj malamikoj de Ustimenko.

Sed la plej grava afero estis, certe, la tabuloj.

La tabuloj kaj la parolado, kiun li, kvazaŭ provludante la nunajn leterojn, ĉe la supo diris al Luba. La parolado kaj la tabuloj.

Mallonge, Ustimenko ne sen subrido pri si mem komprenis, ke lian energion en la verkado de leteroj kontribuis nenio alia, ol la tabuloj, — ĝuste tiuj, kiujn li eĉ per la propraj manoj palpis, kiam oni ilin ekveturis, kamionon post kamiono, — la plankoj por la malsanuleja kvartalo.

Kaj la foldotabuloj, se eblas tiel esprimi, ekfloris en liaj leteroj pompe, kaj kiel pompe!

La leteroj estis invitaj — al Aŝĥen kaj Bakunina, al flegistino Nora, ĝuste tiu, kiu venis en la medsanbaton kun la filino, al doktoro Ŝapiro kaj al la fidela Mitjaŝin. Ĉiujn siajn adresatojn li vokis en sian malsanulejan kvartalon en Unĉansko, kaj, ho dio, kia tio estis kvartalo, kiel ĝi estis provizita per plej moderna, supermoderna kuraca teĥniko, kiaj ĉi tie estis ĉambroj, promenaj terasoj, parko, kiaj estis planataj operaciejoj, kuirejoj, liftoj, lavejoj, kiaj loĝejoj por kuracista personaro — unuĉambraj kun banĉambroj kaj kuirĉambroj, duĉambraj kun faldebla vando inter la ĉambroj, normalaj triĉambraj, kaj ĉio ĉi samtie, en la kvartalo, en la parko, je kelkaj minutoj da irado ĝis la nova plaĝo sur Unĉo.

Ne, li nenion elpensadis, kiam li skribis. Li firme sciis: tia malsanulejo estos kun ili, kun liaj homoj, kun tiuj, kiujn li povas fidi, — estos, ne povas ne esti, ja faradis ili multe pli grandajn miraklojn dum la milito, kaj ĝuste miraklojn, sed ne simple konstruadis malsanulejan kvartalon. Kaj al Aŝĥen Ovanesovna li priskribis la estontan kirurgiejon je cent kuŝlokoj kun vestejoj kaj speciala ĉambro por elhospitaligo, kun diagnozaj radiografiaj kabinetoj kaj aparatejoj, kun gipsovindejo kaj ĉambro por manipuloj, kun malfermita manĝejo en la aero kaj kun manĝohalo, en kiu eblas demonstri kinofilmojn, kaj al la maljuna Bakunina li fanfaronis pri terapiejo, ĝuste tia, kian li vidis hodiaŭ en revuo, — ne pri tipa projekto, elpensita de brigado da sentalentaj arkitektoj, sed pri vera, inspirita kaj racia, malpeza kaj firma konstruaĵo, kie ĉiu metro da utila areo estas uzita inĝenie kaj celkonforme, kie ne staraĉas antaŭ la domo la damnitaj, multekostaj «tipaj» kolonoj, kie ĉio estas racia kaj proporcia, mallonge dirante — talenta.

Kaj al Mitjaŝin li skribis pri kaldronejo kaj elektra stacio, pri kalandriloj por lavejo kaj pri centrifugiloj, pri desinfektaj lesivejoj de nova tipo kaj pri moveblaj ŝranketoj kun marmitoj, en kiuj eblas disveturigi al la ĉambroj vere varmegan manĝaĵon.

«Supo rekte el Parizo!» — frapante per la klavoj, pensis Ustimenko per la frazo de Ĥlestakov kaj ridetis. Eble, li estas Ĥlestakov, sed ne por si mem ja, kaj ĉio, kion li skribas, ne estas elpensita — li deziras, ke ĝuste tiel, sed ne alie, estu en la kvartalo. Li deziras kaj obtenos, ĉipaĵo estas pli multekosta, kaj ni ne estas tiom riĉaj, por konstrui ĉipajn malsanulejojn. Kaj ankoraŭfoje kun incitiĝo li rememoris lian personan malamikon — la ĉiovendejon kun kolonoj el verda ŝtono, per kiu ial, pro beno de Zolotuĥin, oni tegadis en Unĉansko ĉion, kion necesas kaj ne necesas. Kaj la konstruaĵon de la ŝtata banko, same kun kolonoj, kaj la restarigitan «Grand-hotelon» kun venene verda strio sur la fasado. Li rememoris la falsan monumentecon, sovaĝe multekostan lustron el kupro... De kie aperis tiu granda skalo kontraŭ ŝtata mono, tiu disipado de neferaj metaloj, vitro, ŝtono por al neniu necesa ŝiko? «Ne, spit', estos la malsanulejo, — frape tajpante la alvokan leteron al Nora kaj laŭdante la klimaton por la sano de Helenjo, pensis Ustimenko. — Mi nur miajn homojn bezonas, miajn — orajn, elprovitajn, spertajn, la homojn, kiujn ĉiam eblas fidi, en ĉio, kiel sin mem, ne, pli bone, ol sin mem!»

Per la skribmaŝino li klakadis ĝis la dua horo, ĝis en la kuirĉambron en negliĝo, en pantofloj sur la nudaj piedoj eniris Luba — trinki akvon.

— Treege salan klupeon ni manĝis vespere, — plendis ŝi, — tio estas io terura. Mi kvazaŭ smirgon glutis. Ho dio, jam estas la dua horo, sed vi ne dormas!

— Mi hodiaŭ havas sukcesan tagon, eĉ festenon eblas aranĝi, — fanfaronis Vladimiro Atanazijeviĉ, tirante sin kun krakado. — Okazas, ke estas malsukcesaj, sed hodiaŭ ĉio subite sukcesis.

Li sidis en striita marista subĉemizo, larĝŝultra, paliĝinta pro laco, sed ankoraŭ ekscitita de sia «ĥlestakovaĵo». Kaj liaj okuloj radiis pacan, varmigan lumon.

— Jen kian amason da leteroj mi skribis, — diris li, kapmontrinte la glufermitajn kovertojn. — Doktorojn mi al mi vokas. Promesis al ili nesciate kion, estas sola espero, ke ili ne kredos.

— Ĉu tiujn, kiuj kun vi laboris?

— Kun mi.

— Ili kredos kaj alveturos.

— Kun mi labori estas malfacile, — sincere diris li. — Mi nur post la dua horo de nokto iĝas kvazaŭ kvieta, kiam pro laco nenion komprenas. Sed matene mi estas ĝuste kiel oni sur pordegoj skribas: «Gardu vin — kolera hundo». Tial vi, parencino, estu preta, kaptos vi kun mi malfeliĉon.

Luba silentis.

— Ĉu vi ne kredas?

— Mi kredas. Sed vi min ne prenos.

— Kial do? — miris Ustimenko.

— Tial, ke mi el mia laboro fuĝis. — Ŝiaj lipoj tremeris, en la okuloj glitis kaj estingiĝis kolera, mallonga lumo. — Mi estas dizertinto. Mi forlasis la malsanulojn, forlasis la malsanulejon kaj en mateniĝo fuĝis. Vera min avertis: vi, diris, kun li eĉ ne parolu pri tiu temo. Kaj la kaŭzojn ne klarigu. Li, tio estas vi, estas ĉiam por la malsanuloj, en ĉio. Kaj se ili estas forlasitaj, vi kun li ne interkonsentos. Kiaj ajn argumentoj en tio estu. Ĉu estas tiel?

— Verŝajne, tiel, — ne hastante, sed plu rigardante al Luba, respondis Ustimenko. — Mi opinias min ankaŭ ĝis nun militkuracisto kun ĉiuj sekvantaj el tio konsekvencoj.

— Kiel do?

La pace varmigantan lumon en liaj okuloj anstataŭis malbrila, laca esprimo. Kaj la vigla ĝis nun vizaĝo same iĝis fermita kaj severa.

— Kiel? — redemandis li. — Venis al mi ĉi tien tia kvieta doktorino. Ŝia familinomo estas Volovik. En la kvardek dua jaro la germanoj erare faligis sur ŝian medsanbaton paraŝutistojn. La paraŝutistoj per tranĉiloj komencis murdi la vunditojn. Kaj mia Volovik sidis tiutempe en sia terkabano, kaj subite en la fenestreto — tia, sub la tegmento mem — ekvidis germanan oficiron. Ŝi ĝuste tra la fenestreto pafis al li — necesas noti, kun bona scio de anatomio. Falis la mortinta frico. «Unu», — diris al si doktorino Volovik. Kaj ĝisatendis la duan, kaj poste la trian. La terkabano estingadis la sonojn de la pafoj, kaj la sciencon, mi ripetas, la anatomion, Volovik sciis je tre bonaj kaj bonegaj poentoj. Poste, kompreneble, al ŝi fariĝis koratako, sed la esencon de la afero tio ne ŝanĝas. Ŝi restis kun siaj vunditoj ĝis la lasta fino. Kaj sian devon plenumis...

— Sed miaj cirkonstancoj...

— Kaj tio, kara mia parencino, min ne koncernas. Ja tiuj cirkonstancoj povas ĉiam aperi, tiuj aŭ aliaj seneliraj. Sed la malsanuloj pri neniaj cirkonstancoj kulpas. Tial vi, parencino, min de tiu afero liberigu.

Li diligente, kvazaŭ mapojn, kunmetis la kovertojn kun la leteroj, kovris la skribmaŝinon per gratita kovrilo, butonis supre la rimeneton.

— Ĉu tio estas definitiva? — demandis Luba, fiksrigardante al Ustimenko per malgajaj okuloj. — Ĉu vi estas certa, ke vi pravas? Aŭ mi tamen rakontu al vi la historion, pro kiu mi fuĝis?

— Ja por kio la historio, — per jam tute enua voĉo prononcis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Unu historio, alia historio, ĉiuj havas siajn historiojn. Sed kiajn historiojn havas malsanuloj? Kian historion povas havi malsanulo, kiu estas alkatenita al sia kuŝloko, kaj atendas, kiam al li lia bona doktoro bonvolos veni? Kaj la bona doktoro serĉas, kie al li estas pli bone. Ne, kara doktoro, ne ekzistas dio, krom la dio, kaj Mahometo estas lia profeto. Sur tio ni staras. Bonan nokton.

Luba leviĝis. La pantoflo falis de sur ŝia piedo, ŝi kliniĝis super ĝi kaj longe sidis en tiu maloportuna pozo. Ŝi sentis timon. Tiel dirus ankaŭ Vagarŝako. Tute tiel. Ilin, ĉiujn ilin, neniam interesas tio humiliga kaj malfeliĉa, kio konsistigas nemalgrandan parton de homa vivo. Ili estas absolute certaj, ke ĉion ĉi eblas venki, necesas nur scipovi «preni la bovon je la kornoj».

— Bonan nokton, — diris Luba.

— Bonan nokton, — aŭtomate respondis li.

Kaj matene, kiam Luba vekiĝis, Ustimenko jam foriris en la malsanulejon.

### Malagrablaĵoj

Tiu ĉi tago komenciĝis por Eŭgeno Rodionoviĉ eĉ per ioma surprizo: tuj kiam li eniris en sian vastan, kvinfenestran kabineton, eksonoris la interurba telefono kaj la malnova bona kompano — iam Miĉjo Ŝervud, kaj nun kamarado Ŝervud, kiu fiksiĝis nun en la ĉefurbo kaj multon decidadis en la medicin-eldona afero, — sciigis, ke lia, de Stepanov, «Manlibro de medicina laboranto» estas aprobita en la plano kaj ke la kontrakto estos sendita senprokraste — venis tempo por komenci laboron.

— Kamarado Ŝervud, — kriis Eŭgeno, streĉiĝinte kaj blovante en la parolilon. — Kamarado Ŝervud, vi povus ĉe ni gasti. Ja ĉi tie estas la karaj Laroj. Aŭ Penatoj? Ni akceptus laŭ plej alta kategorio. Ĉu vi estas ĉasisto? Miĉjo, mi demandas — ĉu vi ĉasas? Nu, tion — pif-paf! Kion? Ĉu fiŝkaptado? Ankaŭ fiŝkaptadon ni aranĝos. Ne, mi diras: ankaŭ fiŝkaptadon ni faros. Kiel barbiro pendumiĝis — ĉu vi scias? Kian li letereton lasis? Li skribis: «Tutegale ĉiujn ne eblas razi!» Tiel ankaŭ ni! Laboras, laboras, kaj la Penatoj atendas. Mi diras — atendas la Laroj...

Li ĉiam konfuzadis Penatojn kaj Larojn, sed ankaŭ Ŝervud pri ili, evidente, ne tro kompetentis, tial ĉio pasis bonorde.

— Kaj vi hastu, — per velura voĉo konkludis la konversacion Ŝervud. — Vi havas intuicion pri temoj, necesaj al la popolo, ni tion notis en kunsido. Kaj tiun broŝuron perfektigu — «Kuracaj fortoj de la naturo». Ĝi estas en la plano. Kaj poste ne deŝiriĝu de la ideo de populara libro, amasa libro, komprenebla libro. De tiu komplekso, kamarado Stepanov, multo dependas.

Konkludadis Ŝervud, laŭ sia kutimo, longe, kaj Eŭgeno aŭskultadis kaj kapjesadis, kaj al la sekretariino Bella ŝajnis, ke kapjesas ne li, sed la telefona parolilo, kaj tiras post si Stepanov-on.

— Poŝtaĵo, — diris la sekretariino, kiam Eŭgeno Rodionoviĉ varme adiaŭis kun Ŝervud. — Hodiaŭ estas multe.

— Multe, — suspiris li, — kaj kiam mi laboru pri la libro? Ĉu vi mian konversacion aŭdis? Kamarado Ŝervud mem persone telefonis.

Bella diris, ke ŝi komprenas.

— Ili min urĝas, — plendis Eŭgeno Rodionoviĉ. — Kaj hejmen mi venas elturmentita, la nervoj estas streĉitaj, nur preni luminalon kaj en la liton...

Kaj, akceptante de la sekretariino stakon da kovertoj, li riproĉis:

— Vi, kara, prefere mem tiun skribaĉaĵon legu. Miaj okuloj krevas, kiam mi legas preskaŭ analfabetajn liniojn. Kaj per kio mi povas helpi, se en malsanulejoj mankas lokoj? Vi povas tute trankvile respondi de mia nomo, sed, certe, ĝentile — se ne estas, do ne estas. Milito, detruoj, ni ankoraŭ ne restarigis... Nu, lasu, tiujn ĉi mi jam trarigardos, sed morgaŭ...

Bella foriris, Eŭgeno ŝlosis sin, faris gimnastikon «por korpulentuloj» — ĉe la patro li ĝeniĝis okupiĝi per tiuj malsimplaj manipuloj, — poste telefonis al Genadio Paŭloviĉ Golubev, referendario de Zolotuĥin, kaj sciigis al li, ke doktoro Bogoslovskij alveturis kaj eĉ jam alklimatiĝis.

— Kaj kio? — demandis Golubev, kiu, malsame de sia ĉefo, paroladis tute kun ĉiuj en Unĉansko kaj en la regiono malĝentile, opiniante, ke li havas aferojn nur kun «subuloj», dum por la telefono, konektanta la regionon kun Moskvo, Genadio Paŭloviĉ havis preta tute alian tembron de voĉo, ne tute karesan, sed kun preteco kaj sen ajnaj «kaj kio?».

— Kaj tio, ke vi tion al kamarado Zolotuĥin raportu, — subite furioziĝis Eŭgeno, kiu en la lasta tempo iĝis jam tiom estro kaj kun tio kutimiĝinta al estrado estro, ke li povis permesi al si en kelkaj esceptaj okazoj kaj eksplodi, kaj krii, kaj starigi iun sur sian lokon. — Ĉu vi komprenas? Raportu, kaj nure. Kaj pri «kaj kio» — tio estas ne via kaj ne mia zorgo.

La impertinenta Genadio, evidente, raportis tuj, ĉar Bella, timigite enŝoviĝinte en la pordon, kiun ŝi malŝlosadis el la akceptejo per sia ŝlosilo, sciigis:

— Zinovio Simonoviĉ estas konektita.

— Bonan vesperon, kamarado Zolotuĥin, — riverencante al la telefono, diris Eŭgeno, — jes, pri Bogoslovskij. Sed se vi permesos, tiam mia opinio tamen estas, kamarado Zolotuĥin: ne alveturigu vian Aleksandron. Unu minuton. Li ja estas en speciala kliniko, dum ĉi tie eĉ kondiĉoj por li ne povas esti kreitaj en tiu ĉi etapo... Pardonu, sed garantii neniu povas, des pli mi. Mi tute konsentas, sed doktoro Ustimenko estas homo de ekstremaĵoj, riskema, same kiel Bogoslovskij... Tio estas tre prava, sed iu el aŭtoritatoj diris, ke iam necesas havi kuraĝon, por ne operacii...

Li silentis iom, aŭskultis, poste diris obeeme:

— Jes!

Kaj, surmetinte la parolilon, li longe sakris — la insulto rilatis al Ustimenko. Kaj tiam, preskaŭ aŭtomate, li malfermis tiun damnitan koverton — post deko da sendanĝeraj petoj, plendoj, oficaj informoj, aldonaĵoj al raportoj...

Tio estis la skribmaniero de Aglaja. Li tuj komprenis, apenaŭ ekrigardinte. Kaj komprenis, ke al ŝi estas malbone, al ŝi okazis la plej malbona el tio, kion li povis supozi, — plej malbona kaj por ŝi kaj por ĉiuj aliaj, ligitaj kun ŝi per parenceco.

Ŝi estis viva, kaj ŝi troviĝis en malliberejo.

Per krajono ŝi plenskribis paperan folion, elŝiritan el lerneja kajero. La literoj estis nedistingeblaj, kelkaj vortoj tute forviŝiĝis, sed li legis «arestita», «sendita», «suspektata, kvankam...», «estis ĉe Kolima», «Tajŝeto»[38], «fortoj foriras», «espero skribi al la CK», «Vlaĉjo pereis», «mi esperas elĵeti el la vagono — bona homo transsendos pluen», «ĉiam honeste».

Tenante la leteron en la kunpremita pugno, Eŭgeno leviĝis, verŝis por si akvon el karafo, staranta apud la fenestro, mallevis sur la porda seruro la klikon, por ke la sekretariino ne povu eniri, kaj ree eklegis la leteron. Poste li diligente metis la triangulon reen en la koverton, la koverton faldis duone kaj kaŝis en la monpaperujon. Meĥanikaj movoj ĉiam trankviligadis lin, kaj li kelkfoje sen ajna senco elprenadis la leteron de Aglaja el la koverto kaj ree ĝin tien metadis, kaj poste, kaŝinte fine, skribis sen makuloj sur granda, kun marĝenoj, paperfolio deklaron al la loka estro de la Departemento, iama savinto de Bogoslovskij, antaŭnelonge suferinta pro Barbara Ŝtub. Ŝtub estis membro de la partia buroo, kaj tie, raportante, Eŭgeno ĉiam miradis pri abundo de scioj ĉe tiu mallongkrura, grandkapa homo, kiu, se faradis demandon, tiam kun scio, kaj se esprimadis sian opinion, tiam funde kaj kun kompreno de la afero. Estante mem tute ne saĝa, Eŭgeno tamen ellernis kompreni iomete tion, kiu estas stulta, kaj kiu estas saĝa. Sed ĉi tiam, estante, milde dirante, iom ekscitita pro la ricevo de la triangulo litere el la transmondo, Eŭgeno Rodionoviĉ ankaŭ sian deklaron skribis en stilo hirta, kun ŝrikaj sonoj kaj sennecesaj certigoj pri sia elprovita en severaj tagoj de la milito fideleco al nia ŝtata ordo, al la Komunista partio, kaj ankaŭ, certe, persone al la gvidanto kaj instruanto...

Ŝtub Eŭgenon Rodionoviĉ-on akceptis senprokraste. Li estis sola en sia granda, morna kabineto kaj trinkis malfortan teon, trarigardante ĵurnalojn kaj kuntirante la brovojn, kiam, delikate frapinte, Eŭgeĉjo eniris.

Ĉi tie per betulaj, sekaj kaj dikaj ŝtipoj estis varmege hejtata malnove konstruita kahela hejtforno kun larĝa, kiel ĉe kameno, faŭko, kaj pro gaja kraketado de la brulŝtipoj kaj hela fajro Eŭgeno Rodionoviĉ iomete vigliĝis kaj per sufiĉe stulteta voĉo, kun troa, sed karaktera al li en minutoj de anima maltrankvilo senĝeneco diris:

— Saluton, kamarado Ŝtub. «Ne atendis» — tio estas de kiu pentristo pentraĵo? Do tio estas mi — Stepanov.

— «Ne atendis» estas pentraĵo de Repin, — trankvile respondis Ŝtub. — Saluton, Eŭgeno Rodionoviĉ.

— Nu, kiel vi fartas? — per doktora voĉo interesiĝis Eŭgeĉjo. — Mi esperas, la ripo ne plu ĝenas?

Li intencis fanfaroni pri scioj de Ustimenko, sed klopode pensis, ke lige kun ĉio cetera estas preferinde tiun familinomon nun tute ne mencii, kaj esprimis nur sian opinion pri utilo de konserva kuracado.

— Mi pri mia ripo jam forgesis, — diris Ŝtub.

— Sed ni tiam forte maltrankviliĝis, — rememorigis pri sia aktiva helpo en tiu tempo Eŭgeno, — mi, dirante inter ni, multajn konsultis.

— Por kio do necesis ĝeni homojn?

— Kiel ne ĝeni, se okazis tia akcidento.

Estiĝis malgranda paŭzo. Eŭgeĉjo pensis, ke estas maloportune por li ne scii la rangon de Ŝtub — ĉu li estas kolonelo aŭ generalo, — ĉi tie estus bone alparoli, kiel oni faras en tiuj instancoj, sed demandi li ne opiniis ebla. Ŝtub diligente faldis la ĵurnalon kaj ankoraŭ atendis.

— Ja vi havas ion similan al kameno, — prononcis Stepanov. — Tamen estas komfortega afero — viva fajro. Flamo. Ĉiuj ĉi vaporhejtiloj por la homa organismo estas ne tre utilaj, mi tion scias kiel kuracisto.

— Jes, viva fajro estas agrabla afero, — konsentis Ŝtub.

Kaj ree aperis paŭzo.

«Kiel mi komencu ja?» — kun angoro pensis Eŭgeno.

Ŝtub demetis la okulvitrojn, viŝis ilin per la poŝtuko, surmetis kaj ĵetis rigardon al la horloĝo.

— Pardonu, — ekkriis Eŭgeno, — mi komprenas, kiel en via laboro estas streĉita la tempo...

— Kial do, — kontraŭdiris Ŝtub, — ĝi ne estas streĉita, tamen mi ne ŝatas, kiam ĝi malaperas vane...

Kaj, iomete kliniĝinte antaŭen super la tablo, li demandis:

— Ja vi venis pro afero?

— Kompreneble, — ekhastis Eŭgeĉjo, — certe, kaj pro plej neprokrastebla. Por mi, ĉiuokaze, ĝi estas neprokrastebla...

Kaj per gesto decidema kaj iomete eĉ teatra li metis sur la vitran kovrilon de la granda kaj per nenio okupita tablo sian deklaron kun aldonita al ĝi koverto, al kiu per vinkto estis alfiksita la triangulo, skribita de Aglaja Petrovna.

Traleginte kaj la deklaron kun certigoj, kaj la leteron de Aglaja kaj pririgardinte aparte la koverton — ĉu ne estas sur ĝi io skribita, Ŝtub glatigis per la mallongfingra mano ĉion alportitan de Stepanov kaj diris:

— Jen strange. En la pasinta semajno min vizitis via patro, Rodiono Metodjeviĉ, por peti konsilon, kie li serĉu vian vicpatrinon. Li kaj mi pensis, diskutis...

— Nu? — ial tre mallaŭte demandis Eŭgeĉjo.

— Pensis, diskutis, — ripetis Ŝtub, — kaj ni venis al konkludo, ke vian vicpatrinon necesas energie serĉi. Eble, ŝi pereis dum la milito, sed ne estas ekskludita espero, ke ŝi estas viva. Post tia milito plej diversaj neatenditaĵoj okazas...

Stepanov momente kaj abunde ŝvitis.

— Do, ĉu vi ne estis informita? — demandis li.

— Ne. Kaj nun estos. Aglaja Petrovna, evidente, trafis en iun embarason, el kiu al ŝi estas malfacile pruvi sian senkulpecon pri akuzoj, kiuj povas esti faritaj...

Estis rimarkeble, ke Ŝtub vigliĝis.

— Sekve, — nedifinite komencis Eŭgeno, sed la kolonelo interrompis li. Kaj interrompis sufiĉe kolere:

— Sekve, via patro, vi, via fratino devas komenci serĉi...

— Ĉu ni mem? — ekkriis Eŭgeĉjo, viŝante la ŝvitan vizaĝon per poŝtuko. — Sed ĉu tio estas oportuna, ekzemple, por la patro en lia situacio?

Ŝtub ĵetis al li malpacience mokan rigardon, kaj Eŭgeno komprenis, ke li faris jam tute sentaŭgan demandon. Sed, aliflanke, Ŝtub, laŭ lia opinio, kondutis almenaŭ strange, konsiderante lian postenon. Kian tian serĉadon li povas rekomendi, se Aglaja estas kondamnita. La fakto mem de kondamno kondamnas ankaŭ eblecon de serĉado.

En tiu momento eksonoris la telefono, kaj Ŝtub, preninte la parolilon, subite tre gajiĝis kaj ekkriis per juna por lia aĝo, eĉ festa voĉo:

— Ha, Serĉjo? Ĉu vi venis, kara? Nu, kiel statas — ĝenerale?

Alpreminte la telefonan parolilon per la kapo al la ŝultro, li viŝis la okulvitrojn, dirante per ĉiam pli gaja tono:

— Jes, jes, bravulo. Tio estas ĝusta, mi tion ĝuste tiel supozis. Ja ne, post duonhoro mi liberiĝos. Tion ni diskutos. Brava kiel pavo!

Dirinte «pavo», li iomete konfuziĝis: tio estis vorto de Zosja el la hejma leksikono.

— Kia pavo? — ne komprenis telefone Kolokolcev.

— Do, je la dek unua kaj tridek, — ĵetinte rigardon sur la brakhorloĝon, ordonis Ŝtub. — Ĉu klaras? — Kaj li ree turniĝis al Eŭgeno.

— Mi, nature, supozis, — jam tute stulte komencis tiu sin kompletigi kaj disvolvi, — pensis, kredu, serioze pripensadis, ke se ŝia partizana grupo agis en nia regiono kaj se kun ŝi io okazis kaj kun ŝiaj... mi jam ne scias... pseŭdopartizanoj aŭ veraj partizanoj...

— Kial do «pseŭdopartizanoj»? — kun retenita incitiĝo interrompis Ŝtub. — Ŝi agis kune kun partizanoj. Tion ni nun bone scias. Sed plie ni nenion scias, tamen ekscios!

Eŭgeno ekhastis.

— Mi entute pri ĉio ĉi ne kompetentas, — eĉ sufokiĝis li, apartigante sin de ajna aludo pri partopreno en la sorto de Aglaja. — Mi militis kiel soldato, kion la estraro komandas, tion Stepanov faras...

— Ĉu vere kiel soldato? — rigardante preter Stepanov, sen rideto dubis Ŝtub. — Kia vi estas soldato?

Tio estis prononcita dubsence, kaj Eŭgeno eksentis nun ne nur incitiĝon, sed ankaŭ abomenon en la intonacio de Ŝtub, sed pri tio li fajfis. Li ĉiam fajfis, kiu kaj kion pri li pensas en morala senco. Sed en la ofica — tio estas alia afero. Kaj kiel ajn Ŝtub nun ridetu — kaj li permesis al si subite ekrideti silente, — ne gravas! Al Eŭgeno Rodionoviĉ kamarado Ŝtub ŝlosilojn ne trovos. Ĉe Stepanov ĉio estas bonorda! Li scias la servon, scias la vivon, ne unuan tagon komandas homojn kaj ĉiam en ĉio estas diligenta.

Tiele, kamarado Ŝtub!

— Ja tia mi estas soldato, — diris li, trankviligante sin, — tia, kiel ĉiuj. «Un'-du, malfeliĉo — bagatel', najtingalo kantas en malhel'!»

— Tio estis en la malnova armeo, kie oni kantis «Najtingalon», — plu ridetante kaj plu kun ia kaŝita senco diris Ŝtub. — En nia armeo oni ĝin ne kantas. Kaj ankaŭ pri «un'-du» vi troigis, Eŭgeno Rodionoviĉ...

— Mi estas simpla ŝraŭbeto, — ardigante sin, laŭte diris Stepanov, — mi diris en tiu senco, sed ne en ajna alia. Ŝraŭbeto, kaj fieras pri tio. Mi estas simpla sovetia homo...

— Sed ĉu ekzistas ne simplaj sovetiaj homoj, se ili estas sovetiaj? — per tono de facila monduma babilado demandis Ŝtub, kaj tuj io amara kaj ofendita ŝajnis al Eŭgeno en lia vizaĝo. — Tamen, tio ne gravas, — koleriĝinte pri si, diris li. — Do, kion vi, propre, ankoraŭ deziras?

— Mi? Mi simple deklaris, jen ĉio. Pro tio, ke civitanino Ustimenko estas plenumanta sian punon kaj ne rajtas komunikiĝi kun iu ajn, mi, komprenante, ke la letero estas kontraŭleĝa, malpermesita...

— Vi ne emociiĝu, — humile petis Ŝtub, kaj en tiu humileco al Eŭgeno ree ŝajnis moko. — Vi estu pli trankvila!

— Kia ĉi tie povas esti trankvilo, kiam okazas tiaj aferoj! — ekkriis Stepanov. — Starigu vin sur mian lokon!

— Por kio? — interesiĝis Ŝtub.

— Ĝenerale, — jam tute implikiĝis Eŭgeno Rodionoviĉ, — mi ricevis tiun leteron kaj reflekse, jes, se vi deziras, senpense, pri nenio rezonante, ekiris ĉi tien. Mi ne povis lasi niajn organojn en nescio pri tiu ĉi fakto. Se Aglaja Petrovna estas kondamnita, tiam — alie opinii mi ne povas — estas kondamnita prave. Okazis, certe, troigoj, sed nun ne estas la tridek sepa jaro...

En tio Ŝtub konsentis kun Eŭgeno.

— Jes, ne la tridek sepa, — deklaris li. — Tio estas tute ĝusta.

Lia voĉo ankaŭ nun sonis enigme, sed Eŭgeno tute ne atentis tion. Li estis tro okupita per «observado pri sia konduto» kaj energie fiksaŭskultis sian voĉon kaj siajn rondajn kaj nun trankvilajn frazojn.

— En tiu momento, mi ne diros facila, — mallevinte la okulojn por sekundo, daŭrigis Stepanov, — en tiu momento, kiam mi plene konsciis la enhavon de tiu letereto, mi perdis, kiel al mi tiam ŝajnis, Aglaja-n Petrovna-n por ĉiam.

— Kaj kiel al vi nun tio ŝajnas? — kun emfazo de la vorto «nun» malmilde interesiĝis Ŝtub.

— Ĉu nun? Sed kio nun ŝanĝiĝis? Ja oni ŝin ne rehabilitis?

Ŝtub ial turnis la kapon sur la mallonga kolo kaj demandis, ne rigardante al Eŭgeno Rodionoviĉ:

— Ĉu al la patro vi montris la leteron?

— Por kio?

— Kiel — por kio? Aglaja Petrovna estas edzino de via patro.

— Do, ĉu mi devis montri? Antaŭ vi? Do, mi malpravis, ĉu? Kaj ĝenerale, kion kaj kiel mi faru? Mi petas vian konsilon, kamarado Ŝtub, ĉi tie estas serioza afero, kaj necesas bona konsilo de sperta en tiaj aferoj homo, ĉu vi komprenas mian penson?

Ŝtub silentis, iomete forturniĝinte de Stepanov, kaj al Eŭgeno ree ŝajnis, ke li estas malkontenta pri li, malestimas lin, neniom aprezas tiun lian sinceran impeton, kun kiu Eŭgeno Rodionoviĉ venis ĉi tien.

La silento daŭris tiom netolereble longe, ke Eŭgeno ne eltenis kaj hasteme klarigis:

— Mi kaj ŝi neniam amis unu la alian parence. Tion mi diras sincere. Kaj ĉi tie mi skribis: mi ne opinias min ŝuldanta, nek parenco, nek eĉ konato. Kaj en tio mi ne partoprenas. Kaj la patron, mi supozas, ne necesas maltrankviligi. Li paciĝis kun la penso, ke Aglaja Petrovna pereis, — kaj estu tiel. Sed alie ĉio rekomenciĝos, lia koro estas malsana, tio povas kosti vivon...

Nun Ŝtub rigardis al Eŭgeno ne deŝiriĝante, kvazaŭ tiu estis diranta ion treege interesan kaj de li tute neniam aŭditan. Ili ambaŭ briladis unu al la alia per la okulvitroj ĝis kiam Eŭgeno, finparolinte, haltis en atendo de «saĝa kaj definitiva konsilo», kiel li esprimis. Kaj la konsilo sekvis, sed tute por Eŭgeno Rodionoviĉ neatendita kaj eĉ al li kontraŭindikita.

— Konsili en tio estas malfacile, — diris Ŝtub, kolere tirante la branĉon de siaj okulvitroj, kvazaŭ ĝuste ĝi malhelpis al li doni indan respondon, — konsili en tio eĉ estas neeble, en tio ĉiu homo devas agi laŭ sia konscienco, kiom, certe, tiu konscienco estas disvolvita ĉe komunisto, kaj ĉe komunisto, se lia partieco ne estas ekstera, ne farbo nur por tempo, la konscienco estas ĝuste akrigita, ĉar komunistoj estas nepre honestaj homoj, sed, bedaŭrinde, okazas tiel, ke en iuj individuoj anstataŭ konscienco kreskas planto, nomata timo. Timo antaŭ eventuala puno pri sia vidpunkto, kvankam fundamentita...

— Sed mi ne povas apartigi mian vidpunkton disde la vidpunkto de la organoj de sekureco, — subite eksplodis Eŭgeno Rodionoviĉ, — tio estus stranga...

— Stranga estas ne tio, — neatendite suspiris Ŝtub. — Stranga estas alio. La esenco de nia konversacio estas stranga, ĉar vi, sendube, pli multe kaj pli proksime konas Aglaja-n Petrovna-n, ol mi, kvankam en la juneco ankaŭ mi ŝin konis kaj senmezure estimis. Konis mi nemulte, certe...

Li paŭzis.

Eŭgeno tuta ŝoviĝis antaŭen, tiel ke li eĉ aŭdis, kiel spiras Ŝtub.

— Ne nemulte, sed eĉ multe, bone konis, — kvazaŭ kolerante pro la propra malcerteco, dise kaj klare prononcis li, — bone, jes! — Li parolis, pripensante kaj kontrolante ĉiun vorton, kiel ĉiam, sed tamen li estis kvazaŭ portata, kaj ĉiu sekva frazo, dirita de li, estis pli decida ol la antaŭa, pli malmilda, pli kolera. — Mi ŝin konis — tiun kamaradinon, konis kiel bonan, fidelan al la partio, ageman homon. Justan homon. Kaj mi opinias, mi pensas, mi estas certa, ke ŝi ne povis fari krimon kontraŭ la Patrujo, — kamaradino Ustimenko ne povis, ĉu vi komprenas? Eble, estas ia ĉeno de cirkonstancoj, koincido...

— Jes, jes, koincido, — enmiksiĝis Stepanov.

— Sed vi havas alian vidpunkton, — neatendite kriis al Eŭgeĉjo Ŝtub. — Alian! Por kio do vi al mi jesas? Vi ja alportis dokumenton pri tio, ke vi apartigas vin? Vi eĉ al ŝia edzo ne diris pri tio, ke ŝi estas viva. Vi venis ĉi tien, por certigi niajn organojn...

Tiam jam la sango ĵetiĝis al la vizaĝo de Eŭgeno.

— Jes, — diris li sentime, — venis. Kaj alportis la deklaron. Kaj ankoraŭ dudek fojojn mi venos kaj deklarojn alportos. Mi por vi ne estas knabo, kamarado Ŝtub. Mi estas kadrulo, responsa funkciulo. Ĉu vi pensas, ke mi ne scias, kiel oni min trenus, se mi ne venus mem? Tio estas vi, kiu konas Aglaja-n Petrovna-n, sed aliaj? Grandan dankon al vi pro ĉio, mi estas homo plenaĝa, kaj al mi mia sorto same estas kara. Pardonu, sed la vivo estas la vivo. Mi ne deziras murdi mian patron. Ja mia patro estas komunisto el «Aŭroro»! — patose ekkriis Eŭgeno antaŭ la kurtenfalo. — El «Aŭroro»!

— Laŭ miaj informoj, el drednaŭto «Petropavlovsko», — ekstarante de sia seĝo, prononcis Ŝtub, — tiel al mi la admiralo mem diris. Sed «Petropavlovsko» same estas bona, bonega, same estas historio...

Kaj Ŝtub trankvile etendis al Stepanov kaj la leteron de Aglaja, kaj lian deklaron.

— Sed mi dezirus, ke tiuj dokumentoj...

Ŝtub interrompis abrupte:

— Prenu!

— Sed la letero ja estis sendita kontraŭleĝe! — kvazaŭ ebriiĝante pro propra kuraĝo, per oficiala voĉo prononcis Eŭgeno. — Mi opinias necesa transdoni ĝin al la organoj. Tion mi ankaŭ en la deklaro notis. Al mi estas donita rajto ricevi tiujn leterojn, kiujn estas permesite skribi, sed ne iajn tiajn... subĵetitajn skribaĵojn. Kaj ĝenerale, kamarado Ŝtub, vi pardonu min, sed tiun trenaĵon mi ne intencas bele treni. Kaj enmiksiĝi en tiaspecajn aferojn mi same ne havas deziron. Kaj se vi mem laŭ regularo aŭ laŭ instrukcio ne povas akcepti miajn dokumentojn, tiam diru, al kiu, — mi enmanigos.

Ŝtub silentis iom, elprenis el tirkesto de la tablo skatoleton kun vinktoj kaj intencis vinkti la dokumentojn, sed Eŭgeno haltigis lin, dirinte:

— Ja tie estas vinkto.

— Kio? — ne distingis Ŝtub.

— Mi ja vinktis la leteron kaj la koverton. Tie estas vinkto...

— Aĥ, jen kio, — kapjesis Ŝtub. — Jes, jes, vinkto...

Li ankoraŭfoje rapide, kun ia miro ĵetis rigardon al Stepanov, poste demandis:

— Ĉu vi havas nenian kroman aferon al mi?

— Ja kio krome, — kun larĝa rideto diris Eŭgeno Rodionoviĉ, — krome, kiel oni diras, estas fino. Ĝis revido.

— Ĝis revido, — diris Ŝtub, ne donante al Eŭgeno la manon.

Gardostaranto malsupre atente tralegis kaj la paspermeson de Stepanov, kaj lian pasporton. Kaj kiam li ekrigardis al Eŭgeno Rodionoviĉ, al tiu ŝajnis, ke la ĉefserĝento scias, por kio tiu hodiaŭ venis ĉi tien. Tamen, certe, ĉio ĉi estis plena absurdo — nenion povis scii ajna serĝento. «Nervoj, — pensis Eŭgeno. — Ĉu mi iru al bona kuracisto?» Li ĉiam estis iomete hipokondria.

Kaj, malgraŭ tio ke nenio speciala «ĝenerale kaj entute» okazis, Eŭgeno Rodionoviĉ subite rememoris unu el la plej fiaj paĝoj de sia «vivlibro» — tiun paĝon, pri kiu li neniam kaj al neniu rakontis, kaj eĉ se ĝi rememoriĝadis, do nur kontraŭvole, kiel hodiaŭ, kiam li trenis sin el la griza domo sur la Lenin-strato en sian «kancelarion», kiel nomadis lian solidan institucion la nenion respektanta Barbara.

Kaj la rememoro estis jen kia: iam sukcesis Eŭgeno Rodionoviĉ laŭleĝe aranĝi por si tian oficvojaĝon, kiu estis forpermeso al la familio, kaj eĉ kun pretera vizito al Moskvo, kvankam milita, kvankam severa, sed tamen ĉefurbo, kie ĉe lerto, kiun Stepanov havis abunde, eblis tamen kulture ripozi de militaj minacaj tagoj, vigliĝi, montri sin kaj rigardi homojn...

Ĉio iris plej bone: la medicina generalo, ĉe kies persono servis la turniĝema kaj servopreta Eŭgeĉjo, preparis sendaĵon por la edzino, sed tiam subite okazis unu vundita kapitano, kiu petis la generalon komplezi aldoni al lia generala sendaĵo malgrandan kapitanan — kelkajn ladvazojn da viando kaj kolbaso kaj buteron en du boteloj.

La generalo al la kapitano kapjesis, kaj Eŭgeĉjo ektrenis ankoraŭ unu sendaĵeton.

Ĝuste kun tiu ĉi sendaĵeto okazis en Moskvo incidento. «Kulture ripozante» en sia gasteja numero, kamarado Stepanov, tiam majoro de medicina servo, foje drinkis kaj anime ardiĝis rilate de gastamo — al li tielaĵoj okazadis, — sed, certe, je aliula konto. La generalan sendaĵon li jam liveris al la adreso, kaj la kapitanan li devis veturigi pluen, kaj tiam al li venis ideo, ke li nur iomete el ĝi prenos, kaj poste, eble, aldonos, tial ĉio rezultos tute senpeke.

Tamen ne rezultis.

Unue, la konversaciantinoj de Eŭgeno Rodionoviĉ, gaje kaj senĝene babilante, mirinde rapide formanĝis la konservaĵojn, kaj la botelojn kun fandita butero malkovris kaj fritis sur elektra fornelo amason da «sandviĉoj», kiel esprimis tiu blondulino, ĝuste pro kiu la kamarado majoro de m. s. pufigis sian pavan voston. Due, sekvante sian pluan itineron, Eŭgeĉjo la sendaĵon ne «kompensis», sed ĝismanĝis la restintajn du skatolojn da kolbaso. Nu, kaj trie, en la loĝejon al la kapitana edzino li, memkompreneble, ne venis: kiel povis li transdoni leteron, kie estis menciita la enhavo de tiu kesteto, kiun «kamarado Stepanov kompleze konsentis liveri, kara mia edzino, al vi!», se eĉ la kesteton mem li elĵetis en vagonan fenestron?

Plue la afero iris eĉ pli malbone.

En la vestiblo de sia sanitara departemento Stepanov, reveninte el la oficvojaĝo, tute neatendite renkontis la vunditan kapitanon. La kapitano ĵetiĝis al la majoro kun demandoj, kaj Eŭgeĉjo, preter sia volo, sole pro bona kaj eĉ amika simpatio al la kapitano mensogis pri la kapitana edzino — kiel li ĉe ŝi trinkis teon kaj kiel ŝi regalis per «sandviĉo» kun kolbaso, kiel ĉio estis «varme kaj simpatie», kaj nur la leteron li ne alveturigis — forgesis, pardonu, perdis nesciate kie kaj kiel...

Kaj en la postmilita junio Eŭgeĉjo ankoraŭfoje renkontis la kapitanon en restoracia halo de la Jaroslavla stacidomo de Moskvo. La kapitano lin eĉ ne rimarkus, sed Eŭgeĉjo estis ebrieta, tute malmulte, kaj tre simpatianta al la homaro. En la kapitano al li ŝajnis io konata, li diligente ĝisatendis momenton, kiam iliaj okuloj renkontiĝis, kaj kapsalutis, kapsalutis, ridetis — frontan saluton, amikego, saluton, ie ni renkontiĝis, sed kie?.. Aĥ, milito, milito...

Li plu tiele kapsalutadis kaj ridetadis, kaj la kapitano plu kuntiradis kaj kuntiradis la brovojn, luktante, evidente, kontraŭ deziro aliri kaj eldiri, kaj nur kiam, deŝovinte la seĝon per la piedo, la kapitano leviĝis, forturniĝis kaj foriris, Eŭgeĉjo rememoris la kesteton, la konservaĵojn, la buteron kaj la blondulinon kun amikinoj. Rememoris kaj eĉ iomete ŝrumpis — tiel aĉe li sin eksentis. Kaj ne pro honto, ne! Pro timo. Tiaj kapitanoj ofte estas batemaj — li batos, kaj poste klarigu!

Kaj hodiaŭ, nun, ĵus li estis ridetanta kaj kapsalutanta al Ŝtub, tute kiel al tiu kapitano en la restoracia halo, kapsalutadis kaj ridetadis, sed por kio? Por kia utilo? Ja la vizaĝo de Ŝtub estis tute sama, kiel de la kapitano dum ilia lasta renkontiĝo, — abomenanta!

Kaj jen iel-tiel iris tiu ĉi tago, laŭ la simpla formulo de avo Metodo: kaj la vosto longa, kaj la beko ne mallonga, — staras, kiel skolopo sur marĉo, kaj ŝanceliĝas: la bekon eltiros — la vosto enŝlimiĝos, kaj la voston eltiros — la beko dronos. Iĝis Eŭgeno subite timigita — eĉ paserojn timis; reveninte de Ŝtub, li ŝlosiĝis en sia kabineto antaŭ akcepto de laborantoj (estis merkredo, akcepta tago), prenis bromon «por obtuziĝo», iom torporiĝis, prenis tablojdon da kafeino — tro ekscitiĝis, kaj tiam subite venis du belulinoj: fratinoj Vera Nikolajevna Veresova kaj Lubov Nikolajevna Gabaj, gajaj, odorantaj je frosto kaj parfumo, kaj kun rekta deklaro de Luba — «jes, mi fuĝis, dizertis, la kaŭzoj ne gravas, se vi ĉi tie vere estas estro — donu laboron».

Eŭgeĉjo komence kondutis tre kuraĝe, sed tuj ektimis eĉ solan penson pri Gorbanjuk kaj komencis plekti puntojn pri malfacileco de la cirkonstancoj kaj pri tio, ke kvazaŭ en Unĉansko mem, ekster la Ustimenka mastrumaĵo, ĉio cetera ŝajne estas plene kompleta, kaj kio koncernas malproksiman periferion, do tie li pretas disponigi...

— Kaj al mi eĉ supermalproksima taŭgas, — sen ajna streĉo interrompis Lubov Nikolajevna, — min ajna periferio ne timigas. Kaj ankoraŭ unu bonegan doktoron mi al vi tien alveturigos...

Eŭgeno Rodionoviĉ, ne atendinta tian decidemon, denove komencis morale elturniĝi kaj hipokriti kaj denove retroiris, pretekstante tion, ke li petos el la lokoj informojn kaj tiam ree povos reveni al tiu demando.

— Nu, kaj se Moskvo al vi rekomendos doktoron Gabaj? — fiksrigardante al Eŭgeno per ridetantaj okuloj, demandis Vera Nikolajevna. — Nur, mi petas, ne parolu pri tiu temo kun Vladimiro Atanazijeviĉ, vi liajn kapricojn konas ne pli malbone ol mi. Mi al vi diros unu familinomon — se li al vi rekomendos doktoron Gabaj, ĉu estos sufiĉe? Sed tio ĉi same restu inter ni — bela kaj malgranda sekreto.

— Ja je dio, Vera Nikolajevna! — certige ekkriis Eŭgeno.

— Cvetkov, — kun senzorga rideto diris Vera.

— Ĉu Konstanteno Georgijeviĉ? — interesiĝis Stepanov. — Generalo?

Kaj, ne atendante respondon, respektege dismovis la manojn kaj diris nelaŭte:

— Vi mem scias, Vera Nikolajevna, ni estas soldatoj!

— Nur al Vlaĉjo eĉ ne unu vorton, — ekstarante, ordonis Vera Nikolajevna, — ili unu la alian jam ekde la milito ne eltenas, mia mastro eĉ tiun nomon aŭdi ne povas. Cetere, Cvetkov baldaŭ estos ĉi tie, ni renkontiĝos, vi kun li, certe, amikiĝos. Li estas homo de granda ĉarmo...

Luba dum tuta tiu tempo silentis, ĵetante el sub la frunto rigardojn jen al la fratino, jen al kamarado Stepanov. Eŭgeĉjo ilin ne sen eleganteco kondukis ĝis la pordo, riverencis al ili kaj vokis la sekvan el la vicatendantoj de akcepto. «Diablo ilin ĉi tien portas, — pensis li angore, pririgardinte la sombran vicon da homoj, kiujn en siaj raportoj li nomadis ne alie, ol „la granda armeo de la sovetia medicino“ — venadas al mi, eĉ per balailo ne eblas forpeli!»

La akcepton li hodiaŭ faradis iel malvigle, respondadis al demandoj distrite, sub premo de la laborantoj resolvis tiujn demandojn, kiujn en ordinara tempo oni ne devigus lin resolvi, unu impertinentulon, postulantan enhospitaligi lian patrinon, eĉ «ne metis sur ĝustan lokon», sed iomete pardonpetis lin, kaj kiam venis tri malnovloĝantoj kun aroga peto ebligi al Bogoslovskij akceptadi malsanulojn en la polikliniko de la Departemento de la rivera naviga kompanio, Stepanov ilin ne pelis for, sed diris, ke li tiun demandon «traventolos», kaj eĉ kredigis, ke li persone «estas por per ambaŭ manoj».

«Kio estas tio? — incitiĝante, pensis li. — Li ne sukcesis alveturi, ankoraŭ eĉ ne registriĝis, dormas en la kuracista ĉambro, sed en la urbo oni jam scias, kaj postulas, kaj pretendas! Atendu, atendu, Nikolao Eŭgenjeviĉ, mi al vi montros ĉason al granda salajro!»

En lia animo estis malbone: de tempo al tempo imagiĝadis al li la okuloj de la patro — ilia potenca kaj malmilda esprimo, sub kiu kvazaŭ kaŝadis Rodiono Metodjeviĉ sian nekonsoleblan malfeliĉon. Kio, se li alportus al li la leteron, vokus Vladimiron, ŝlosiĝus triope kaj diskutus planon de veturo en Moskvon? Ja Aglaja Petrovna estas viva — tio estas la plej grava, sekve, eblas agi, uzi rimedojn, kaj energio en la patro abundas, li atingus...

Nu, kaj se?

Se estas vero, ke Aglaja-n ne eblas eltiri?

Kaj krome se la letero de Aglaja estas provoko? Ja ĝi estis turnita ne rekte al li, Eŭgeno, sed en la urban sanprotektan departementon, kun peto transsendi al Stepanov E. R. Jen kiel tie estas skribite!

Se tio estas kontrolo?

Vica «laborulo» estis ion rakontanta al li, li kapjesadis, ne komprenante. La rakonto estis longa, la laborulo deziris rericevi loĝejon en Kamenka, antaŭ la milito li tie loĝis.

— Sed kial? — interesiĝis Stepanov.

— Ja mi diras, Eŭgeno Rodionoviĉ, mi el la malsanulejo de Kamenka foriris kiel helpkuracisto al la fronto, kaj nun en la saman malsanulejon revenis...

— Klaras! — kapjesis Eŭgeno.

«Nu kia povas esti kontrolo? — pensadis li, aŭskultante maljunan doktorinon, kiun oni en la distrikta malsanulejo rifuzis provizi per brulligno. — Kiaj stultaĵoj venas en mian kapon! Certe, mi devis senprokraste porti la leteron al la patro! Ja ankaŭ nun ne estas malfrue rakonti. Li komprenos, mi klarigos, ke la leteron mi neniigis, kaj la enhavon memorfiksis, jen ĝi...»

Sed ankaŭ tiun planon li plene malakceptis. Se ekzistas la letero, do li, Eŭgeno Rodionoviĉ, membro de la regiona plenumkomitato, konata funkciulo, kun perspektivoj multe pli altaj, ol ĉiuj liaj nunaj postenoj, en la plej bona okazo por ĉiam haltos en sia promociiĝo. Sed por kio? Kiu donis al li rajton ne kredi je justeco? Ĉu li havas almenaŭ unu ekzemplon? Kiu scias, kun kiu povis esti ligita Aglaja Petrovna, kaj ankaŭ la forpasinta Atanazio Petroviĉ. Li estis en Hispanio. Iru nun serĉi, kun kiu li tie komunikiĝis dum vojo al Parizo? La fadeno povis malvolviĝi nur nun. Kaj eĉ sen malbona intenco — konspirantaro dum la milito estas afero ne de nia kompetenteco...

Antaŭ la tagmanĝo li tute nervoziĝis kaj, telefoninte hejmen, sciigis, ke oni lin ne atendu, ĉe li estas «popolo». Poste li ŝlosis la gardoŝrankon je tri ŝlosilturnoj kaj ekiris en la «bluan manĝejon» — tiel nomiĝis la loko, kie responsaj kamaradoj de Unĉansko estis nutrantaj sin.

### Inna Matejevna komencas laboron

Ŝia personara fako devis aspekti solide kaj eĉ respektinde, — pri speciala premanta respektindeco de tia speco ŝi instriuiĝis jam de sia samarkanda estro, kie ĉio estis «kverkumita», «marmorumita», eĉ «kuprumita». Pro solideco de sia oficejo Inna Matejevna insistis tiel signife, ke Stepanov trifoje «ĵetiĝadis» al sia estraro kun tiu ekstervica antaŭkalkulo kaj finfine deklaris al la vidvino, ke la demando estas «pendigita».

— Kiel? — ne komprenis ŝi.

— Ventoliĝas.

— Mirindan lingvaĵon vi havas!

Eĉ ŝi riproĉadis lin.

— Mi havas mirindan lingvaĵon, kaj vi, Inna Matejevna, havas mirindan postulemon. Al mi kamarado Losoj tiel rimarkis: nova konstruaĵo, ĵus riparita — kaj denove rompi! Nepermesebla disipemo. Kaj mi staris kaj ruĝiĝis.

Apartamenton por sia fako Gorbanjuk elektis sur la dua etaĝo. Kaj jam aŭtune eklaboris rompostangoj, martelegoj kaj pikpioĉoj. La domo, disponigita por la urba departemento pri sanprotektado, estis malnova, kripligita per pripafadoj kaj bombadoj, sed konstruita firme, en negocista maniero.

— Kion ĉi tie oni dispecigas je etaj eroj? — demandis iam Barbara, pretere veninta al Eŭgeno en la laborejon por pruntepreni duoncenton ĝis salajrotago. — Kion vi rompas?

— Jen, Banjeto, la personaran fakon ni kreas, — malgaje palpebrumis sub la okulvitroj Eŭgeĉjo. — Tia, vere, estas energia nia Inna Matejevna...

— Ĉu tiu belulino kun okuloj de pafvundita gazelo? — interesiĝis Barbara. — Juĝi vin necesas pro tia energio, — koleriĝis ŝi. — Kiaj vi estas bonkoraj per la laborist-kamparana mono. Kaj vin, Eŭgeĉjeto, juĝi kun speciala severeco — pro tio, ke vi estas ŝlemilo. Oni ĵus garnis — kaj rompas. Kaj por kio vi tia poltrona naskiĝis, Eŭgeĉjeto?

— Nu-nu, — tute konfuziĝis Eŭgeno, — kion vi diras. Nia afero estas soldata: kion ni devas, ni faras, kaj kion ni ne devas — ne ni juĝu. Kaj mi, cetere, tute ne estas poltrona, mi estas fortika...

— Vi estas fibreca, sed ne fortika, — ne kompatis lin Barbara, — tio, fraĉjo, estas tute alia nocio.

Ŝi subite puŝis lin al la ventro per la pugneto kaj, jam forirante, diris:

— Estas hontinde tiel grasiĝi.

Dum iris la «konstruado», Gorbanjuk laboris en la kabineto de la viculo de Eŭgeno Rodionoviĉ — doktoro Neĉitajlo, tiel timigita de siaj vivaj embarasoj kaj peripetioj, ke li eĉ ne rezistis, kiam oni lin elpelis el la kutima nesto.

— Vi dume tra la regiono veturos, — konsilis al li la energia Inna, kvankam li ĵus revenis, — inspektos kirurgian helpon en la periferio...

— Ne gravas, ne gravas, — ekbalbutis Neĉitajlo, — certe, ne zorgu, mi petas...

La kompatinda Neĉitajlo kaj unuan, kaj duan fojojn, kaj plue vizitis la «periferion», kiel esprimis la severa Gorbanjuk, sed en la kabineton oni lin plu ne enlasis. Preskaŭ ĝis printempo li okupiĝadis en la akceptejo de Eŭgeno Rodionoviĉ, stariginte sian tablon proksime de la hejtforno.

Kaj Inna Matejevna, aeruminte la ĉambron de Aleksandro Samueloviĉ kaj alimetinte tie la meblaron laŭ sia gusto, instalis sekretariinon de la personara fako Vetĉinkina-n en la librotenejon kaj okupiĝis pri kutimiĝo al sia estonta agado.

Ĝuste tien venis al ŝi Katinjo Zakadiĉnaja — venis mem, laŭ propra iniciato, venis tial, ke ŝi ne havis krome kien kaj al kiu veni. Ŝiaj plendoj restadis sen respondo kaj sen ajnaj sekvoj, kaj kiam ŝi skribis «persone al k-do Ŝtub», ŝi estis vokita de iu kapitanaĉo Kolokolcev, kiu tre severe al ŝi deklaris, ke ĉi tie jam estas «koncentritaj» kelkaj ŝiaj deklaroj al plej diversaj instancoj, ke tiuj deklaroj estas «kalumniaj» kaj ke al ŝi ne malhelpus okupiĝi pri socie utila laboro, sed ne venĝi al tiuj, kiuj juste ĉesigis ŝian ŝtelan agadon.

— Pri kia tia laboro? — ploregante, diris Katinjo al kapitano Kolokolcev. — Ili min senigis je la sankta rajto pri laboro, ili kontraŭ nia konstitucio aktive elpaŝas...

— Tio estas malvero, — diris Kolokolcev, — al vi oni ne donis duan salajron, sed sobre juĝu vi mem...

Zakadiĉnaja «juĝi sobre» ne deziris, kaj de Kolokolcev ŝi, larmokovrita kaj kolera, venis al Inna Matejevna, kiu same estis tre kolera, ĉar hodiaŭ — ĵus — renkontis en la koridoro la ĉefkuraciston Ustimenko, kiu kun subrido rifuzis eniri kun ŝi en ŝian kabineton por konversacio «inter kvar okuloj».

— Mi hastas, — diris li, — mi estas okupita. Kaj mian inviton mi ripetas: bonvenu en mian malsanulejon. Certe, estus bone kaj racie, se viajn fakojn alinomi, kaj ne nur en la nomo, sed ankaŭ en la esenco. Ne «fako pri personaro», sed «fako pri vivo de personaro». Aŭ fako pri «loĝado de personaro». Por ke vi ne nur en dosierojn rigardu — pri parencoj, sed ke vi ankaŭ okupiĝu pri tio, en kiaj kondiĉoj niaj medicinistoj vivas. Kiel, ĉu estas tro klopode?

Kaj, svinginte al ŝi sian manon, li foriris, altega, en nigra flota palto, en marista kaskedo, kun lambastono de invalido.

— Kion al vi? — demandis Inna Matejevna, revenante al si kaj ekvidinte ĉe sia pordo la peneme plorantan Katinjon. — Al kiu vi?

Ŝi ne toleris ajnajn larmojn, ŝi vidis ilin sufiĉe, sed Zakadiĉnaja preskaŭ perforte enŝoviĝis en la eksan kabineton de Neĉitajlo kaj, dense ferminte post si la pordon, tuj sciigis la malgajan historion de sia vivo, ne kaŝante la malfeliĉajn detalojn kaj pri la kondensita lakto, kaj pri la prizono, kaj pri posta «vegetado» per unu salajro kaj kun ĵetado sur Zakadiĉnaja-n de «ostracismo».

— Kion do mi faru, ĉu en Unĉo droniĝu? — ekkriis ŝi.

Kamaradino Gorbanjuk silentis.

Zakadiĉnaja, jam sincere, pro tiu malvarma silento ekploregis kaj «deklaris oficiale», ke en la «atmosfero» de suspektoj ŝi vivi ne plu povas. La afero, certe, estas ne en la salajro, sed en tio, ke oni povas ŝin simple ajnmomente maldungi tute, simple elĵeti sur la straton. Kaj ŝi estas klera, kultura kaj scias, «ke en nia lando al neniu kaj neniaj vojoj estas fermitaj», eĉ jen, bonvolu, ŝi scias, ke en la Blankmarkanalo antaŭ la milito la ĈK-anoj per miloj «reforĝadis» per laboraj procezoj perfektajn krimulojn kaj ke la denaskaj makuloj de kapitalismo, kvankam estas alkroĉemaj, tamen iom post iom foriĝas el niaj helaj tagoj. Sed al ŝi oni ne kredas kaj kredi ne intencas, tio estas terura, oni ŝin lasis al ŝi mem, ke ŝi ruliĝu sur deklivo, ŝi estas apartigita de la kolektivo per sia, certe, malbona, sed tamen nur unusola ago — kun tiu damnita lakto, kaj nun ŝi simple atendas de Inna Matejevna konsilon, kiel ŝi pluvivu inter maljunaj kontraŭsovetiuloj, je kiuj abundas la tuta malsanulejo de la riveristoj...

— Inter kiuj pluvivu? — demandis distrite Gorbanjuk.

— Ja ĉu ne vere? — ekkriis Katinjo. — Ĉu ne kontraŭsovetiuloj? Ĉio por ili estas malsato, ĉiam ili diras, kiel ili terpomon plantos — kiajn malbonajn parcelojn oni donis, ĉiam oni al ili kuponojn malĝuste varigas, kaj doktoro Lorje ĉiam komencas pri Germanio siajn kantojn kanti: kaj la vojoj tie estas ŝoseoj, kaj torfan maŝinon li vidis tre oportunan en laboro...

— Ĉu Lorje? — interesiĝis Inna Matejevna. — Sed li ja estas judo, kaj la nazioj, kiel oni scias, judojn neniigadis tute.

— Judo aŭ ne judo, sed la torfan maŝinon li laŭdis, — obstine diris Katinjo. — Kaj ĉe atestantoj. Ĝenerale se mi rakontos, vi eĉ ne kredos...

— Kaj kion ankoraŭ li laŭdis?

— Kamaradon Stepanov-on Eŭgenon Rodionoviĉ-on li mallaŭdis, — silentinte iom, rememoris Zakadiĉnaja. — Tiu ankoraŭ en la pordo staras, kaj li pri tiu — «babilulo»!

Pri Stepanov Inna Matejevna preteraŭdis.

— Kaj ĉu pri la aliancanoj Lorje nenion diras? — demandis ŝi. — Pri angloj kaj usonanoj? Li kun ili, ŝajne, renkontiĝis...

— Pri la ĉefo el la malsanuleja kvartalo li diris, — diris Katinjo. — Mi neniel povas rememori, lige kun kio. Lige kun iaj siaj rememoroj. Ke ĉe tiu nova ĉefo hejme kvazaŭ sur la muro pendas portreto, fotaĵo certe, de iu angla grafo.

— Angla grafo? — miris Gorbanjuk. — Ĉu tiel rekte pendas?

— Li estas aviadisto.

— Kiu estas aviadisto, mi nenion komprenas, — eĉ maltrankviliĝis la vidvino. — Rememoru pli bone...

Sed Katinjo nenion plian sukcesis rememori, malgraŭ ĉiuj penoj. Kaj penis ŝi per ĉiuj fortoj, ĉar Inna Matejevna parolis kun ŝi, kiel kun sia kamarado en laboro. Kaj varmega sento de arda fideleco subite tiel plenigis ŝin, ke ŝi diris laŭte, per tia voĉo, per kiu oni ĵuras:

— Mi nun ĉion scios, kamaradino Gorbanjuk. Mi ilin ĉiujn observos — kaj grafojn tiujn, kaj aŭstrajn profesorojn, nesciate kun kia celo ĉi tien venintajn... Ĉiujn mi alpinglos per krajono...

Inna Matejevna facile rozkoloriĝis — ŝi ne ŝatis ajnan afektadon. Kaj kio estas tiu krajono?

— Nu-nu, — diris ŝi, — por kio tiel pri ĉiuj. Simple vi devas esti informita pri la vivo de la malsanulejo, teni la manon sur la pulso. Ni vivas en streĉita tempo, malamikoj sendas al ni siajn agentojn per plej kovardaj manieroj. Ĝenerale, kamaradino Zakadiĉnaja, vi ne maltrankviliĝu, laboru, mi penos vin subteni, malgraŭ kelkaj malgajaj faktoj de via biografio, de kiuj, bedaŭrinde, ne eblas foriri.

Katinjo amare kapjesis.

— Des pli bone, ke vi mem tion komprenas.

Post la unua, fiaskinta peno de Katinjo iĝi subulo de la severa Ustimenko kamaradino Gorbanjuk tamen ne cedis. Mallaŭdinte ploregantan Zakadiĉnaja-n kaj sendinte ŝin hejmen, Inna Matejevna telefonis al la obstina ĉefkuracisto kaj ekparolis kun li en nova, eĉ koketa maniero:

— Jen kio, mia malamiko, — diris ŝi, — helpu al mi. Nun mi vin simple petas home.

— Tio estas novaĵoj, — respondis Ustimenko. — Se home, parolu.

— Vi ja plu malhavas radiografiston?

— Kiel vi scias, jes.

— Kaj se jes, tiam vi devas tamen preni la malfeliĉan Zakadiĉnaja-n. Ne rajtas ni puŝi homojn al pereo.

— Sed mi ja ne... — komencis Ustimenko, sed Gorbanjuk ne lasis lin findiri:

— Vi «ne», alia «ne», kaj sovetia homo, kvankam mispaŝinta, pereos. Kiu responsos?

Vladimiro Atanazijeviĉ silentis.

— Post unua krimeto vi ŝin elpelos, — diris Inna Matejevna, — sed nun, mi vin konvinke petas, ne rifuzu al mi. La afero temas pri sorto de homo...

Ĉi-foje Ustimenko cedis. Tia vortkombino, kiel «sorto de homo», iun ajn konfuzos. Kaj Vladimiro Atanazijeviĉ grumblis, ke ŝi venu, kaj tiam ni vidos...

Katinjo venis kaj laboris tiel, ke ŝi iĝu tute neanstataŭigebla, des pli ke radiografia kabineto ankoraŭ ne ekzistis. Kaj Zakadiĉnaja faradis ĉion, eĉ tion, kion devas fari brankardistinoj kaj sanitaristoj.

Tiel ŝin instruis Inna Matejevna.

Kaj la riparado de la estonta kontoro de Gorbanjuk tiutempe estis proksimiĝanta al la fino.

La pordon — la enirejon en la fakon — oni tegis laŭ ĉiuj respektivaj reguloj per dikaj feraj folioj, sed Gorbanjuk ordonis la feron farbi ankoraŭ «fraksene». Oni «fraksenumis», kial ne fari? Poste en la dika, fundamenta muro oni longe truigadis fenestron el la koridoro al la helpantino de Gorbanjuk maljunulino Vetĉinkina — por poŝto. Poste, same el la koridoro, oni enkondukis internen de la «personaro» elektran sonorilon, kaj interne oni jam estis farantaj «fraksenumitan» lignan barieron, bretaron, kestojn por sliparo — ĉion laŭ la respektiva instrukcio, sed iomete, kiel esprimis Inna Matejevna, «moderne» — ja tio al la afero ne malutilos?

Poste oni ĉion lavis, purigis, viŝis la vitrojn, pendigis repsajn kurtenojn, kontrolis la ferajn ŝutrojn, la gardoŝrankon, alŝraŭbis blankan ŝildeton — «Eniro malpermesita», kaj la vidvino kun Vetĉinkina festis «fajrej-inaŭguron» — trinkis teon kun bombonoj, ĉirkaŭrigardante sian «mastrumaĵon», la novajn tablojn, seĝojn, la ĝiszonan portreton de la generalisimo, pentritan per olefarboj, en ora kadro.

Vetĉinkina ekfumis.

— Fumi ĉi tie, kamaradino Vetĉinkina, vi ĉi tie ne rajtas, — diris Inna Matejevna. — Ne ofendiĝu, sed tia estas la regulo de konservado de dokumentoj.

La maljunulino kaŝis la nefinfumitan memfaritan cigaredon kaj suspiris. Ŝi sciis — disputi estas senutile.

Ekde tiu tetrinkado komenciĝis laboraj tagoj. En la fenestreton kunlaborantoj kaj venantaj «periferiuloj» — estis ankaŭ tia termino — demandadis, kiam Inna Matejevna povos akcepti. Neniu kuraĝis demandi, ĉu ŝi povas akcepti tuj. Kaj tuj ŝi ja neniun akceptadis. Vetĉinkina raŭkadis en la malaltan, odorantan je kalkaĵo kaj rustaĵo fenestron — «morgaŭ», aŭ «en vendredo je la dek kvara», aŭ «post la festotagoj, anticipe telefoninte».

Gorbanjuk tiutempe legadis «personajn dosierojn», farante notojn en speciala libreto. Eĉ la scivolema maljunulino Vetĉinkina ne sciis, kion tie la vidvino ĉiam skribas kaj skribas. Forlasante sian kabineton eĉ por minuto, Inna kaŝadis la brunan libreton en tiun faketon de la gardoŝranko, kies ŝlosilon ŝi tenis nur ĉe si...

Da «personaj dosieroj» estis grandega multo — ilin oni alveturigadis, denove forveturigadis, pri ili oni faradis listojn, en ili estis enhavtabeloj, tiuj enhavtabeloj estis korektataj; la maljuna Vetĉinkina sciis sian aferon, sed eĉ ŝi miregadis pri la trankvila energio de Gorbanjuk, kiu vere rapide ordigis la sufiĉe neprizorgitan mastrumaĵon de sia fako.

Laboris la vidvino diligente.

Kiam kiu ajn eniradis en ŝian iom malplenan, helan, tro malvarmetan kabineton, Inna Matejevna ĉiam en tiu momento estis metanta en la gardoŝrankon iun dosieron, aŭ folion, aŭ kelkajn kunvinktitajn paperojn kaj ŝlosanta la gardoŝrankon. La vizitanto pri ĉio ĉi sentis malvarmon en la brusto. Inna Matejevna ŝatis iam ie en konferenco, aŭ en kunsido de aktivularo, aŭ entute antaŭ publiko haltigi la plej gajan kaj vivĝojan doktoron, aŭ doktorinon, aŭ maljunan helpkuraciston kaj diri proksimume jenon:

— Vi, kamarado Ankudinov, estu kompleza, transdonu al mi morgaŭ tra kamaradino Vetĉinkina vian militistan karton. Kaj la pasporton de la edzino. Sed ĝuste morgaŭ.

La vizaĝo de ŝia interparolanto nepre etendiĝadis: estis nekompreneble, por kio ĝuste morgaŭ subite necesas la militista karto, la pasporto de la edzino, iam — de la edzo, subite — dokumentoj de la malaperinta en la militaj tagoj filo. Rigardis ĉe tio Inna Matejevna rekte en la okulojn kun tia speciala esprimo, ke ŝajnis — ŝi scias. Sed kion? Pri kio?

Katinjo Zakadiĉnaja venadis al Inna Matejevna preskaŭ senceremonie. Kun sia scipovo komplezi kaj esti utila ŝi eĉ konatigis pli proksime Gorbanjuk-on kun la edzino de Ustimenko Vera Nikolajevna, kaj Inna Matejevna per siaj okuloj konvinkiĝis, ke sur la muro en la ĉambro de Vladimiro Atanazijeviĉ pendas borderita fotaĵo de aviadisto, pri kiu Veresova diris, ke tio estas siro Lionel Richard Charles Gray, la kvina grafo Neville, kun kiu Vlaĉjo «vojaĝis eksterlanden».

— Terure strange! — rimarkis pri tio Gorbanjuk.

— Kio do, propre, estas stranga? — miris Vera.

— Grafo... kaj nia kamarado Ustimenko. Kio estas komuna inter ili? Mi esperas, ili ne korespondas?

— Tiu grafo jam dum la milito mortis, — diris Vera. — Ĉu ni iru en kinejon?

Samtie Gorbanjuk estis prezentita al la aŭstro Paul Hebeisen. La aŭstro en surĵetita sur la ŝultrojn litkovrilo estis trinkanta teon en ilia komuna kuirĉambro. Al Inna Matejevna li fideme diris, ke li havas revon vidi la faman rusan kolegon sinjoron Davidovskij, kiun li, Hebeisen, opinias unu el la plej grandaj lucernoj de la homa menso.

— Ĉu vi tiel opinias? — nedifinite respondis Gorbanjuk.

Ŝi havis malklaran senton, ke Davidovskij antaŭnelonge ie estis kritikata, kaj ŝi ne sciis, kion respondi al tiu kibica, simila al maljuna birdo aŭstro.

— Ho! — ekkriis Hebeisen, afekciita de la malvarmeco de Gorbanjuk. — Pensoj de profesoro Davidovskij pri kaŭzoj de infektaj malsanoj, ili, tiuj pensoj, estas plej alta... kiel diri... plej bona...

— En tio estas multe da disputebla, — ŝultrolevis Inna Matejevna.

Hebeisen koleriĝis.

— Scienco ĉiam multe disputebla! — falsete prononcis li. — Scienco mem estas disputeblo...

Post la kinejo Vera Nikolajevna trinkis teon kun stri-biskvitoj ĉe Gorbanjuk. Jenjo dormis, Inna Matejevna demonstris al Vera siajn tualetojn.

Ĝenerale, ili amikiĝis, kaj Gorbanjuk de Vera eksciis nemalmulte da ĉiaj detaloj de la karaktero de Ustimenko. Ŝi komprenis, ke li ne estas facile venkebla.

Sed kio pri tiuj, kiujn li al si «memstare» dungas?

Kaj ŝi rekte demandis pri tio Katinjon Zakadiĉnaja-n.

— Ĉe ni popolo estas, certe, diversa, — penante trafi al la tono de Gorbanjuk, nehaste komencis Katinjo. — Tute diversa. Po paro da ĉiuj kreitaĵoj.

— En kia senco?

La voĉo de Gorbanjuk sonis ne tute kiel metalo, sed iom malmilde, ĉiuokaze sufiĉe malsimpatie. Katinjo ŝrumpis sur sia seĝo.

— Ĉu en la politika? — klarigis sian demandon Inna Matejevna.

Zakadiĉnaja kapjesis kun signifa vizaĝesprimo kaj ekrigardis al Gorbanjuk per siaj kvietaj nebulaj okuloj.

— Kiel tie kondutas Bogoslovskij? — demandis Inna Matejevna.

— Kaj kiel? — ne komprenante, kion oni de ŝi deziras, sed pasie dezirante kompreni ĉion kaj esti utila al tiu sia protektantino kaj savintino, demandis Katinjo. — Kie — kondutas?

— Ĉu parolas?

— Ja kiel alie. Certe, parolas.

— Kun kia humoro li alveturis?

— Humoro? — denove ne komprenante kaj dezirante trafi precize per sia respondo, prokrastis Katinjo. — Humoro ĉe li, certe, estas diversa... Sed precipe ne bona...

— Kiel tion kompreni — ne bona? Ĉu kontentas li pri nia sovetia vivo, ĉu laŭdas ĝin, ĉu li estas optimisme agordita aŭ precipe rimarkas mankojn? Vi ja estas klera junulino, sovetia, vi devas kompreni...

— Ne kontentas! — decide kaj rapide, sed jam komprenante, kion ŝi faras kaj kio necesas, ekparolis Zakadiĉnaja. — Ne, ne, kamaradino Gorbanjuk, ne kontentas. Jen vi aŭskultu, nur aŭskultu: li tuj kiam alveturis, jam en la unua vespero ekparolis. Kaj mi ja estas medicinisto, mi ne estas malklera, mi ja la instruon de akademiano Pavlov same trastudis kaj trastudis kun plej bona poento. Jen vi nur min aŭskultu, kiel li al tiu ĉefkuracisto Ustimenko pri eksperimentoj super hundoj rakontis kaj kian ili kontraŭsovetian konkludon faris. Vi nur atente aŭskultu...

Kaj, konfuziĝante, ĝojante pri tio, ke ŝi nun ĉion komprenas kaj povas plenumi ĉiujn dezirojn de Inna Matejevna, Katinjo detale kaj kompreneble rerakontis la rakonton de Nikolao Eŭgenjeviĉ, sed ne tiel, kiel parolis li, sed tiel, kiel dezirus aŭdi tiun rakonton Gorbanjuk, por ke estu kontraŭsovetiaĵo. Kaj rezultis kontraŭsovetiaĵo, ĉar Zakadiĉnaja aldonis de si, iomete, sed aldonis: «Jen kia estas nia vivo, — kvazaŭ diris Bogoslovskij, kaj Ustimenko kapjesis, — super ni ĉiuj oni eksperimentas, kiel super tiuj hundoj!»

Inna aŭskultis, rigardante flanken, neniom montrante, ke ŝi estas kontenta, ŝi devis nenion montri. Kaj finaŭskultinte, ŝi iomete oscedis kaj ordonis al Zakadiĉnaja:

— Jen pri tio ĉi vi al mi ĉion detale, tre detale skribu. Viajn konkludojn mi ne bezonas kaj neniu bezonas. Necesas nur fakto, ĉu vi komprenas? Kion unu diris, kion la alia al li respondis, la tutan interparolon vorton post vorto. Kaj pri la hunda vivo de nia sovetia homo...

Katinjo denove ofte ekbalancis la kapon.

Sian «raporton» ŝi skribadis dum du noktoj, kaj reskribadis dum la tuta dimanĉo. Ŝi ne sentis ĉe tio eĉ etan moralan ĝenon. Ja al ŝi klarigis ŝia protektantino kaj bonfarantino Inna Matejevna pri diversaj malicaj metodoj, kiujn uzas kamuflitaj kaj fiaj malamikoj. Kaj koncerne tion, ke Bogoslovskij preskaŭ perdis la kruron en la milito, en bataloj por la Soveta potenco, ke Ustimenko estis grave vundita en samaj bataloj, — ĉu ŝi pri tio pensis? Ŝi estis konkeranta sian rajton pri sia vivo, laŭ sia maniero trabatiĝante supren. Ŝi skribadis, elturmentita de la procezo de kunmetado de vortoj en frazojn sur papero, kolera pro tio, ke la plumo skrapas kaj la papero estas malbona. La skribmaniero de Zakadiĉnaja estis ne infana, sed lerneja. Lunde ŝi alportis sian «raporton» al Gorbanjuk.

Tiu tralegis, korektis du erarojn kaj kaŝis la kajerajn foliojn en la gardoŝrankon.

— Nu, ĉu mi bone skribis? — interesiĝis Katinjo.

— Normale.

— Sed eble, tie io mankas?

— Ne, tie estas ĉio. Ĉio, kion vi diris.

— Mi tie ankaŭ la daton indikis, — diris Zakadiĉnaja, — kaj la horo tie estas skribita. Nun ili turniĝos.

Ŝi sentis dolĉon kaj ĝojon de venĝo. Al ŝi ŝajnis, ke ĉio okazos tuj, kiel en kinofilmo, kiam oni kaptas spionon. Kaj ŝi estos rekompencita.

— Nun mi pri kio ankoraŭ skribu?

— Simple venadu, — invitis Gorbanjuk, donante al ŝi la maldikan, ĉiam malvarman manon. — Vizitu min. Kaj memoru: ni, vi kaj mi, faras necesan, kvankam nerimarkeblan aferon. Tre necesan.

— Ĉu tio rilate de maldormema atento?

«Tamen vi estas stultulino!» — pensis Gorbanjuk.

Sed tamen Gorbanjuk prononcis ankoraŭ kelkajn edifajn kaj altajn vortojn, kaj Katinjo spertis ekstazan senton de fideleco al tiu bela virino.

— Kaj ĉu ili estas malamikoj? — ekstarante, demandis ŝi.

— Kiuj?

— Ustimenko kun Bogoslovskij?

— Mi ne scias, ne scias, — severe rigardante al Katinjo, respondis Gorbanjuk. — Ĉio ĉi estas tre delikata, tio estas afero malsimpla, veraj malamikoj lerte kamufliĝas kaj scipovas kaŝi siajn verajn intencojn...

— Mimetismo, — rememorinte konvenan vorton, diris Zakadiĉnaja.

«Idiotino!» — forturniĝante al la gardoŝranko, pensis Gorbanjuk.

### La mortintoj leviĝas al batalo

— Kio pri Okajomova? — demandis Ŝtub.

— Komence ŝi timis kaj eĉ ian deliraĵon diris, ke ŝi tute nenion scias, — kolere diris Serĉjo Kolokolcev, — sed poste, iom post iom...

La juna vizaĝo de Kolokolcev vigliĝis, per helaj okuloj li ekrigardis al Ŝtub kaj diris per preskaŭ feliĉa voĉo:

— Tio estas bonega, Aŭgusto Janoviĉ, simple bonega!

— Kio estas bonega? — infektiĝante per la stato de sia disĉiplo kaj ĝojante kun tiu pri tio, kion li ankoraŭ ne sciis, sed kion pasie deziris kredi, interesiĝis Ŝtub. — Kio do estas bonega, Serĉjo?

Li same, kiel Bogoslovskij, en kelkaj okazoj nomadis sian disĉiplon per la antaŭnomo.

— Ĉio estas bonega, — ripetis Kolokolcev, — eĉ eblas inviti verkiston verki laŭ nia materialo. Jen ni kolektos ĉion, kontrolos, rekontrolos, kaj bonvolu.

— Vi min, Sergio, ne turmentu, — brilante sub la okulvitroj per rigardo, ordonis Ŝtub. — Ankaŭ mi estas homo, ankaŭ al mi estas interese.

— Tiu librotenisto — drinkulo, kiu estis malamiko al Ustimenko Aglaja Petrovna, — tute ĝuste neniun perfidis. Kaj ŝin ne perfidis, Aglaja-n Petrovna-n mem, kiam ili en la gestapo estis konfrontitaj.

— Ĉu temas pri Averjanov?

— Pri li, — respondis Kolokolcev. — Li estis ĉe Okajomova kaj ŝin timigadis, ke li kvazaŭ havas taskon de iu ĉefstabo de partizanoj mortigi tiun, kiu atestos pri iu Fjodorova, ke ŝi estas Ustimenko. Kaj ĝuste sub la nomo de Fjodorova eniris en la urbon, pli ĝuste estis kaptita, Aglaja Petrovna. «Li aŭ ŝi opiniu sin mortinto» — tion Averjanov diris pri tiu, kiu perfidos al la faŝistoj Aglaja-n Petrovna-n.

— Interese, — kun subita latva akĉento diris Ŝtub. — Eĉ Averjanov...

— Eĉ Averjanov, ĝuste, ke eĉ tia, kiel Averjanov, — konsentis Serĉjo, — kaj li ja estis tute sentaŭga homo, tiu Stefano Naĥumoviĉ. En tio ankoraŭ pli gravas, kamarado Ŝtub, ke ĉe li restis filo — Nikolao Stefanoviĉ Averjanov. Al li estas malfacile: la patro ja estas konata kiel perfidulo, sed informojn pri li mi havas ne nur de Okajomova, tio estas pri la patro de Averjanov, sed ankaŭ de Platono Zemskov.

— Ĉu li estas en malbona stato? — demandis Ŝtub.

— Li estas kaj en malbona stato, kaj en malbonaj kondiĉoj. Tamen, nun estas iomete pli bone; mi ilin tie, pardonu, timigis iomete, tiun socialservajn bonkorulojn.

Ŝtub, laŭ sia maniero, leviĝis kaj trairis el angulo en angulon. Kolokolcev plu parolis, observante la kolonelon per la okuloj kaj sciante, ke tiu aŭskultas atente.

— Zemskov estas paralizita, preskaŭ tute senmova, kun la spino estas io, ja kontraŭ li la hitleranoj aranĝis razion, sed li tamen foriris. Tion eĉ kompreni ne eblas kiel, sed li foriris. Pardonu, mi deflankiĝas. Nun pri la afero...

Aŭgusto Janoviĉ por momento haltis, ordonis:

— Ja vi deflankiĝu, ne gravas. Mi kiel maljuna bopatrino, ŝatas kun detaloj, de la komenco mem, por la tutan bildon vidi.

Kolokolcev, ridetinte, demandis:

— Ĉu kiel mi alveturis?

— Ĝuste, — serioze respondis la kolonelo. — Jen vi alveturis, jen vi eniris, jen vi ekvidis. Cetere, ĉu lia fratino estas viva?

— Nur ŝi sola Zemskov-on komprenas, kvazaŭ la pensojn divenas...

— Atendu minuton! Mi poste eksidos kaj ne distros vin per paŝado...

Elŝoviĝinte al la sekretario, li ordonis, ke oni al li ne malhelpu, ordonis malŝalti eĉ la ĉefan telefonon kaj, retrokliniĝinte en la fotelo, prepariĝis aŭskulti. La tagon anstataŭis nokto — Kolokolcev kaj Ŝtub plu interparoladis, precizigadis, disputadis, denove esploradis la notlibretojn de Serĉjo, cerbumadis, kiel kunveturigi ĉiujn en Unĉanskon, kiel aranĝi la vivon de Platono Zemskov kaj kun pensio, kaj kun loĝejo, kiel restarigi la historion de lia elstara heroaĵo.

— Kial oni ne kredas, kial? — elturmentiĝinte, subite koleriĝis Kolokolcev. — Ja klara estas la bildo, Aŭgusto Janoviĉ, por infano klara.

— Sed se ne? — interesiĝis Ŝtub. — Ni iru laŭ tiu sama vojo, laŭ kiu ni mem iris, sed nur per la metodo de Bodrostin. Demando: klarigu, Ustimenko, kiel okazis, ke ĉiuj viaj kamaradoj pereis, sed vi restis viva? Kial ĝuste vi? Kaj kiu povas konfirmi, ke vi ne perfidis viajn kamaradojn, kiam la aviadilo faris krizan surteriĝon? Kiu nome tion povas konfirmi?

— Nu, loĝantino de la vilaĝo, kie ili noktis, — malcerte prononcis Serĉjo. — Ja Aglaja Petrovna noktis aparte, ŝi estis sola virino en la aviadilo.

— Vi ne respondas mian demandon, — kontenta pri tio, ke Bodrostin rezultis simila kaj Kolokolcev evidente timidiĝas, daŭrigis la ludon Ŝtub. — Kaj ne stultumu, Ustimenko, vi kaj mi ne estas infanoj. De kie loĝantino de iu vilaĝo, ĉu Kosterica, ĉu Lazarevskaja — eĉ la nomo ne estas precize trovita, — virino, kiun vi mem ne rekonos nun, povas pruvi al ni, ke vi ne perfidis viajn kamaradojn?

— Sed por kio? — preskaŭ kriis Kolokolcev. — Por kio, kamarado Ŝtub?

— Ne kamarado Ŝtub, sed kamarado Bodrostin, — malgaje subridis Aŭgusto Janoviĉ. — Kaj se ni vere ludas, tiam ne «kamarado Bodrostin», sed «civitano estro». Kaj por kio? Vi demandas — por kio? Por ricevi de la faŝistoj almoze vivon anstataŭ morto. Ĉu klaras al vi, Ustimenko? Ĉu vi estas kontenta, kamarado Kolokolcev?

Ŝtub denove ekstaris, forte, apetite tiris sin, trairis la ĉambron kaj demandis el malproksime:

— Kian, Serĉjo, al vi faris impreson Zemskov?

— Bonegan, — respondis Kolokolcev. — Bonegan ankoraŭ per tio, ke la sortoj de la kamaradoj el la konspirantaro lin ege maltrankviligas kaj zorgigas. Li kuŝas sur la lito — ne sciate en kio sin tenas la vivo, vi ja scias: li ankoraŭ estas ĝibulo... Aldone al ĉiuj malsanoj kaj al tiu terura kontuzo la ĝibo same estas ne dolĉa... Kuŝas inter senhelpaj kripluloj, kaj la okuloj lumas, ĉion komprenas, tute ĉion. Lia fratino al mi kvazaŭ tradukadis, ŝi de la lipoj legas tion, kion li nur intencas diri.

— Kaj pri Postnikov?

— Pri Postnikov li, krom tio, kion al vi via kolegino raportis, nenion scias. Vere, ĝuste, en la nokto de la operaco «Nokto kaj nebulo» li pafis. Kaj ĉi tie mi ankoraŭfoje kun la flegistino parolis. Konfirmis la maljunulino. Postnikov ŝin por bolakvo sendis, sed ŝi tuj revenis kaj ekvidis, kiel li la hokon deĵetis kaj la riglilojn detiris, kaj tuj komencis pafi al la faŝistaĉoj, kaj kiam ili enrompiĝis, li al la vestokroĉiloj ĵetiĝis, ĉe la bariero eksidis kaj ree pafis, kaj tiam jam la flegistino nenion memoris, «perdiĝis» — tiel ŝi diris. Kaj ankoraŭ detalo — ĉu vi scias aŭ ne? — pri tio, ke la sama flegistino aŭdis, la deĵoranta flegistino per la propraj oreloj aŭdis, kiel Postnikov diris al la malsanuloj en tiu lasta ilia nokto kaj eĉ en tiuj lastaj minutoj, ke la urbestro-perfidulo Ĵovtjak estis mortigita de popolaj venĝantoj.

— Interese, — prononcis Ŝtub, — ekstreme interese.

Li iradis tra sia kabineto.

— Oni opiniis, ke Ĵovtjak forbrulis, — rememorigis al Ŝtub Kolokolcev.

— Sed Postnikov estis solulo, — interrompis Ŝtub. — Atendu, kaj kiaj inter ili estis rilatoj? Ĉu Bogoslovskij kaj Ustimenko povis scii pri tiuj rilatoj? Almenaŭ iugrade? Bone, tion mi mem ĉe okazo esploros...

Aŭgusto Janoviĉ pensis ankoraŭ iom, poste abrupte diris:

— Pri la eksplodo en la «Kara Bavario» ĉion kontrolu kaj rekontrolu. Kaj pri Averjanov kaj lia heroa konduto, — ĉu ekzistas vivaj atestantoj?

Kolokolcev estis enskribanta.

— Denove preparu informpeton pri Aglaja Petrovna Ustimenko — kial ili ne respondas? Sed sen ajnaj motivoj. Simple — ŝi figuras en enketata afero, kaj fino, ili nenion suspektu...

Sergio ĵetis rapidan rigardon al Ŝtub.

— Ja vi estas Kolokolcev, sed ne Bodrostin, — rimarkis Aŭgusto Janoviĉ.

— Ĝuste, Kolokolcev, — iomete ofendiĝis Sergio.

— Kaj ne ofendiĝu, — turnante ŝlosilon en la seruro de la gardoŝranko, diris Ŝtub. Li facile tiris al si la dikan ŝtalan pordon, ankoraŭfoje rigardis al la deklaro de Stepanov, malkroĉis de ĝi la leteron de Aglaja Petrovna kaj dum kelka tempo silente atente legis ĝin.

Kolokolcev atendis.

— Tio estas de Aglaja Petrovna Ustimenko, — diris iom poste Ŝtub, etendante al Serĉjo la folion. — Almetu al la dosiero, kiel oni iam diradis. Mi supozas — el vojo, ŝi denove estis ien transportita, vidu, ĉi tie estas listigitaj ŝiaj vojaĝoj, esploru. Ĉu vi komprenas la skribmanieron?

Serĉjo kapjesis.

— Ĉu al ni estas skribita? — demandis li.

— Ne, ne al ni. Ĉi tie estas alparolo «karaj miaj». Apenaŭ ni por ŝi nun estas karaj, — kun seka subrido diris la kolonelo. — Al parenco ĝi estas adresita. Nu kaj la parenco estas sinjoro singardema, hastis al mi enmanigi kun respektiva aldonaĵo — apartiĝo.

Kolokolcev povus legi kaj relegi la avarajn liniojn de Aglaja senfine, se Ŝtub ne urĝus lin:

— Ni iru!

Kaj responde al nekomprena rigardo de Kolokolcev li ripetis:

— Eble, ni devos hodiaŭ eĉ ne dormi, pensi, se ekzistas tia afero, kiun mi kaj vi havas fortojn ĉesigi.

Lia voĉo estis firma kaj malmilda.

— Ĉar ekzistas tiaj, por kiuj ni ne havas fortojn. Sed kion ni povas — ni devas, kaj tion ĉi vi kaj mi povas kaj tial nepre devas. Iru, esploru, pensu, kaj mi hejme penos pensi. Cetere, kun tiu Ustimenko, la doktoro, mi mem parolos ĉe okazo...

Ŝlosinte la gardoŝrankon kaj estinginte la lumon, li eliris kun Kolokolcev sur la ŝtuparplaceton, firme per sia malgranda mano premis lian manon, palpebrumis al li per unu okulo sub la okulvitroj, kion Serĉjo eĉ ne rimarkis, kaj rapide dekuris malsupren. Malgraŭ la malfrua tempo, Zosja ankoraŭ ne dormis, legis, avide distranĉante per tondilo, libron de romano — malnovan, sed ial ne distranĉitan. Alĉjo, kiel ĉiam, estis okupiĝanta ĉe la skribotablo de la patro.

— Saluton! — diris al li la maljuna Ŝtub, demetante la tunikon kaj la botojn.

— Saluton, paĉjo, — sekete, kvazaŭ ofendita per io, respondis la knabo.

— Ĉu problemo ne solviĝas?

— Ja mi ne solvas.

— Kion do vi faras?

— Ĉu malmultas aferoj...

Aŭgusto Janoviĉ aliris pli proksime. Alĉjo fermis la paperfolion per ambaŭ polmoj. Ŝtub atente ekrigardis al la filo: lia infane rozkolora vizaĝo hodiaŭ aspektis kaj pala kaj malgaja.

— Kio estas al vi? Ĉu vi ne ekmalsanis?

Alĉjo same ekrigardis al la patro — atente kaj severe.

— Per kio mi al vi ne komplezis? — demandis Ŝtub, eksidante sur seĝon flanke de sia skribotablo. — Vi rigardas al mi, kvazaŭ mi por vi estas ne patro, sed... ĉu malamiko?

Li subite ĝeniĝis sub tiu atenta rigardo. Poste, malgraŭ sia malbona vido, li rimarkis skrapvundon sur la vango de la knabo, la disbatitan orelon kaj du longajn grataĵojn sur la kolo.

— Kio estas tio? — demandis Ŝtub, almontrante per la fingro la vundojn. — Ĉu vi interbatiĝis?

Alĉjo tuŝis la grataĵojn.

— Aĥ, iru al diablo, — koleriĝis Ŝtub. — Mi manĝi deziras, sur la tablo, kiel la patrino ŝatas esprimi, la afero estas kiel akvo en barĉo, kaj ĉi tie estas iaj misteraj enigmoj.

— Mi al vi skribas leteron, — malgaje prononcis Alĉjo. — Vi al mi malhelpis.

— Nu, do skribu.

Zosja alportis al li teleron da treege malbongusta supo, kies nomon ŝi eĉ mem embarasiĝis difini.

— Ĉu supo «fantazio»? — interesiĝis li.

— Ne, tiel, supaĉo, — oscedis Zosja, — manĝis kaj forgesis. Vin por io Alĉjo atendis, ĉu li ne klarigis?

— Ne, — diris Ŝtub. — Ĉu pipron ni ne posedas?

— Ja ĝi estas malutila, — ree oscedis Zosja.

— Donu mustardon, mi al la supo almiksos, — petis Ŝtub.

— Ĉu tre malbongusta? — maltrankviliĝis la edzino. — Vi ne pensu, ĝi tiel bluiĝis pro koncentraĵoj. Kaj mucilaga ĝi estas pro terpoma faruno. Mi eraris, ĉu vi komprenas, Aŭgusto, sed ja oni kiselojn faras kun terpoma faruno?

— Ne gravas, — vigle diris li, — tio havas nenian signifon. Bonega manĝaĵo. Ĉu sulfatan acidon vi ĉi tien ne enverŝis pro eraro?

Zosja ofendiĝis.

— Ja kun ĉiu povas okazi, — diris ŝi. — La infanoj manĝis kun sukero kaj eĉ laŭdis. Kaj la germana kuirarto tuta staras sur mucilagaj supoj, mi legis en kuirlibro.

— Ĝuste pro tio mi ilin mortigadis, la germanojn, — karese diris Ŝtub. — Donu la duan pladon.

Por la dua plado estis teo kun pano kaj butero. Sed kiam Aŭgusto Janoviĉ eksentis sin ne nur sata, sed eĉ peziĝinta, Zosja rememoris, ke ŝi envolvis lian personan, ŝtuban, viandbulon kune kun terpomo en litkovrilon kaj la kaserolo estas en ŝia lito. Aŭgusto Janoviĉ por ajna okazo manĝis ankaŭ la viandbulon.

— El viando, — miris li, — ne povas esti! Kaj la terpomo el terpomo. Konsideru, Zonjo, ke mi estis tute kontentigita per la «mucilago» kun teo, kaj la viandbulon manĝis spite al Tereŝĉenko. Se mi ne manĝos — li nepre voros. Kaj kion vi legas?

Zosja estis leganta Zweig-on.

— Li bone skribas, — diris Ŝtub. — Kiam estas malbone skribite, vi amelon ne ŝutas anstataŭ faruno. Mi vin konas.

Ŝi ree iomete ofendiĝis:

— Ne ridinde!

Li kisis ŝiajn lacigitajn per laboro, fendiĝintajn manojn. Poste, maljunulece trenante la babuŝojn, li iris rigardi al la knabinoj. La senrasa katino Muŝo, ĝuste kiel supozis Ŝtub, estis dormanta apud la vizaĝo mem de Tutunjo, sub la lito de Tjanjo estis gratanta sian flankon la hibrido de vertago kaj spanielo Jack. Ties frato John dormis sur la divano.

Aŭdinte la sonon de paŝoj de Ŝtub, la animaloj okupis la pozicion, kiu ordinare finiĝadis per ilia elpelo el la infanĉambro laŭ komando «huŝ ĉiuj for!». Fojfoje, tamen, la knabinoj defendadis sian bestaron, kaj Ŝtub cedadis.

— Huŝ ĉiuj for! — flustre ordonis kolonelo Ŝtub.

Sed la animaloj ŝajnigis, ke ne aŭdis la ordonon. «Eble, ili komprenas, ke la knabinoj dormas kaj mi ne krios? — miris Ŝtub. — Ja ne povas ili min ne aŭdi!»

La katinon Muŝon li sukcesis elporti je la postkolo, sed kiam li revenis por la hundoj, la fratoj-hibridoj kaŝiĝis sub la divano.

— Huŝ-ŝ for! — kaŭriĝinte, siblis la kolonelo.

El sub la divano aŭdiĝis dutakta frapetado. La hibridoj John kaj Jack estis certigantaj kolonelon Ŝtub-on pri siaj plej sinceraj al li simpatioj per egalmezura batado de la planko per la vostoj.

Aŭgusto Janoviĉ kliniĝis tute malalte.

La okuloj de la hundoj estis esprimantaj el sub la divano veran amon, eĉ amon fidelan, sed ankaŭ feran persiston. Kaj la senrasa Muŝo tiumomente per la mola piedo malfermis la pordon kaj per tigra maniero ŝteliris sur la varmigitan lokon al Tutunjo.

— Estu vi ĉiuj damnitaj! — diris Aŭgusto Janoviĉ kaj foriris, trenante la pantoflojn.

Alĉjo sidis ĉe la patra tablo senmove, la plenskribitajn foliojn li ĉifis en la pugno.

— Nu? Donu la leteron, — diris Ŝtub.

— Mi ĝin detruis, — respondis la juna Ŝtub.

— Kiaj vortoj! — admiris la maljuna. — «Detruis!». Kiel en kino.

— Ne ridu! — petis la filo.

Io subite aŭdiĝis al Aŭgusto Janoviĉ tia en la vortoj de Alĉjo, ke li tuj ĉesis rideti.

— Paĉjo, ĉu en la organoj de ŝtata sekureco oni povas bati homon? — rigardante rekte en la okulojn de la patro, en liajn okulvitrojn, mallaŭte kaj severe demandis la knabo.

Ŝtub silentis. Li timiĝis. Eble, la unuan fojon en la vivo. Kaj konfuziĝis. Konfuziĝis kaj timiĝis tiel, kiel eĉ ne rajtis konfuziĝi kaj timiĝi. Tio estis multe pli terura ol la subita kontrolo de dokumentoj tiam, aŭtune de la kvardek kvara jaro en Berlino, tio estis nemezureble pli timinda ol la rigardo de la ebria SS-ano, kiu subite diris: «Ne, vi ne estas tajloro, tute ne tajloro». Tio estis nepensebla, neeltenebla, ke nun ne lia vivo estis en morta danĝero, en morta danĝero estis nun lia senmorteco: la afero, al kiu li servis, kaj la filo.

— Mi vin ne komprenis, — por prokrasti, diris Ŝtub. — Ĉu vi deziras demandi...

— Mi deziras demandi, — per sonora pro ofendiĝo kaj malfeliĉo voĉo, klakante pro malpacienco per la fingroj, etendante la kolon, diris Alĉjo, — mi deziras demandi, paĉjo, ĉu vi povas bati malamikon? Eĉ malamikon? Senmaskigitan? Ĉu povas?

Tio estis absolvo, neatendita, — ĝi venis, eble, pro tuta lia vivo, konsiderinte ĉiun travivitan de li tagon, absolvo antaŭ la ekzekuto mem. La senmorteco konserviĝis, la Supera Kortumo traktis...

— Vi nur ne ofendiĝu, paĉjo, — ekkriis Alĉjo, kaj en lia voĉo Ŝtub aŭdis kaj faciliĝon kaj feliĉon, — mi petas, paĉjo, ne ofendiĝu. Sed, vidu, paĉjo, Aleĉjo Kraĥmalnikov diris, ke li scias, li aŭdis...

Alĉjo forpuŝis la malhelpantan al li seĝon kaj aliris al la patro. Li deziris, verŝajne, brakumi Ŝtub-on, sed ne kuraĝis, ekvidinte lian blankan, senmovan vizaĝon kun forte montriĝintaj faltoj, ne nur ne kuraĝis, sed eĉ iomete retropaŝis, eksilentis, spasme suspiris kaj ree ekparolis, ne havante fortojn fini tiun ĉi teruran por Aŭgusto Janoviĉ konversacion.

— La ĈK-anoj ja estas la plej elstaraj homoj, — aŭdis Ŝtub vortojn de Alĉjo, — ili... Vere, ridinde, ke mi al vi tion diras, al vi. Vi ĉiuj ja estas Dzerĵinskij-anoj. Kaj vi ne povas. Paĉjo, vi ja neniam batis arestitan homon?

— Ne, — mallaŭte respondis Ŝtub. — Ne batis, Alĉjo, kaj ne batos.

— Ja tio estas neebla?

— Neebla, Alĉjo, — obtuze diris Ŝtub.

— Tute neebla? Ekskludita?

— Ekskludita.

Ne, tio ne estis absolvo. Tio estis pli terura ol ekzekucio de verdikto. Se ankoraŭ konsideri tiun cirkonstancon, ke Ŝtub malamis mensogon...

— Do, ĉu mi prave batis la dentojn al tiu kalumniulo Kraĥmalnikov? Se li asertas...

Ŝtub forturniĝis. Forturniĝis kaj malsprite ekrigardis al la muro. «Muro, — notis li. Kaj pensis: — Ja iam venos tempo? Ne povas ne veni. Sed nun? Kiel mi rigardu en tiujn okulojn? Per kio mi respondu al ilia fajro?»

Kaj Ŝtub respondis:

— Dzerĵinskij tian homon starigis al muro.

— Ĉu mortpafis? — ekkriis Alĉjo. Kaj aldonis mallaŭte: — Jen vidu! Jen vidu ja! Sed Aleĉjo Kraĥmalnikov arogas mensogi...

— Bone, — diris Ŝtub, — la demando estas klara. Mi laciĝis, Alĉjo, pardonu, maljuna mi iĝis.

Forirante, Alĉjo demandis:

— Ĉu vi ne koleras?

— Ne, — respondis Ŝtub. — Bonan nokton.

— Bonan nokton, paĉjo. Vi, vere, ne koleru. Mi komprenas, ke solvi demandojn per pugnoj en nia aĝo estas stulte, sed...

— Jes, jes, mi komprenas, — turmentiĝante pro nefindiriteco, diris Ŝtub, — komprenas. Sed tamen...

Li ne sciis, kio — tamen. Kaj subite komprenis.

— Atendu! — ordonis li seke.

Alĉjo haltis, turniĝis al la patro. Li jam staris ĉe la pordo — la malgranda Ŝtub, larĝŝultra, fortika.

— Per tiu interbatiĝo kaj per tio, ke vi batis Aleĉjon, — dise, kiel en sia ofica kabineto, diris Aŭgusto Janoviĉ, — vi... vi agis malnoble, ĉu vi komprenas? Vi estas filo de estro, laboranto de la ŝtatsekureco, vi same estas Ŝtub. Ŝtub! — ripetis li pli laŭte. — Ĉu vi komprenas?

La malgranda Ŝtub kapjesis malgaje kaj kulpe.

— Ĉu komprenis vi?

— Ja mi ne estas ŝtipo, — flustre respondis Alĉjo.

— Iru. Kaj voku por minuto la panjon.

Zosja, certe, venis ne tuj — ŝi estis febre ĝisleganta kaj, ne ĝisleginte, alportis la libron kun si.

— Zosjeto, — diris Ŝtub, — ĉu vi scias, Zosjeto?

— Kion, Ŝtubeto? — respondis Zosja. Ŝi fojfoje lin tiel nomadis — por ke li ne ĝenu ŝin, kiam al ŝi estas interese legi. — Kion al vi, Ŝtubeto?

Ne, juĝante laŭ ŝia vizaĝo, Alĉjo nenion rakontis al ŝi pri Aleĉjo Kraĥmalnikov.

— Nenion, — neaŭdeble suspirinte, respondis li, — laciĝis mi hodiaŭ. Iam al mi ŝajnas — mi krevos!

Zosja abrupte turniĝis al la edzo. Li ankoraŭ neniam plendis. Nur en dormo — ĝemadis. Kaj leviĝadis, ĉirkaŭrigardante. Sed hodiaŭ li, evidente, vere terure, neelteneble laciĝis — eĉ la okulvitrojn demetis, ĉu por nenion vidi? Kaj rigardis en ŝiajn bluajn okulojn senhelpe, ne distingante ilian senfine bonkoran lumon.

— Ĉiam Zweig, Zweig, — ankoraŭfoje suspirinte, diris li. — Kaj Puŝkino? — Kaj voĉlegis nelaŭte parkere:

Ĉenita sidos vi trans krad',
Kaj kiel beston, nur mokad'
De homoj ĝenos vin...

— Pro kio vi tion legas? — kun maltrankvilo en la voĉo demandis Zosja.

Sed Ŝtub daŭrigis:

Kaj trafos min en ĉela rand'
Ne klara najtingala kant',
Ne bru' obtuza de arbar' —
Sed kri' de mia kamarad',
Kaj de gardistoj insultad',
Tintad' de katenar'.[39]

— Ĉesu, Aŭgusto, — petis Zosja, — bonvolu, kara. Kio al vi fariĝas?

Li brakumis ŝin, forte alpremis al si kaj diris, jam duonridante:

— Fumi, panjo mia, necesas malpli. Promeni antaŭ dormo. Spicaĵojn, fumaĵojn, salaĵojn ekskludi. Vespermanĝon fordonu al malamiko. Kaj mi manĝis mem. Jen mi pagas...

## Ĉapitro kvina

### Hipokrata ĵuro

Ustimenko estis vokita por la dekkvara horo, sed eĉ je la deksesa la multe fama sekretario de Zolotuĥin — referendario Golubev — Vladimiron Atanazijeviĉ-on ne rimarkadis. Li ĉiam fosadis en poŝto, dismetadis paperojn al paperujoj kaj konversaciadis telefone. Je la deksesa kaj dek Ustimenko leviĝis de sia artleda sofo kaj sen specialaj ceremonioj malfermis la pordon kaj eniris al Zinovio Simonoviĉ. Zolotuĥin estis sidanta super monto da paperoj, sed ne leganta ilin. Nur alirinte pli proksime al la grandega skribotablo, Ustimenko distingis, ke la okuloj de Zolotuĥin estas fermitaj kaj, apoginte sin per la peza mano, li dormas. Lia vizaĝo eĉ en dormo estis tiel elturmentita kaj malgaja, ke Vladimiro Atanazijeviĉ nevole retropaŝis, sed faris tion mallerte: per la bastono li puŝis la fotelon, kaj fariĝis bruo, pro kiu Zolotuĥin vekiĝis.

Dum kelkaj momentoj li estis nenion komprenanta, poste viŝis per la polmo la vizaĝon kaj, sen ajna devigita afableco, severe ordonis:

— Eksidu, doktoro.

Ustimenko eksidis.

Zolotuĥin ĵetis rigardon al la montriloj de grandega horloĝo, kiu staris en la angulo, ekfumis, enspiris la fumon kaj mallerte pardonpetis:

— Mi prokrastis, pardonu. Du noktoj sen dormo, mia edzino tute konfuziĝis.

Vladimiro Atanazijeviĉ ne demandis — kial: li divenis.

— Nu, do mi aŭskultas vin, — penante vigligi sin per cigareda fumo, diris Zolotuĥin.

Ustimenko diskrete, tute dece, en nemultaj, sed sufiĉe fortaj vortoj rakontis ĉiujn siajn konstruajn embarasojn kaj eĉ malfeliĉojn. Zolotuĥin, desegnante per krajono en sia notlibreto kurbojn, interesiĝis, «kion necesas fari?»

— Donu finfine homojn en sufiĉa kvanto.

— Kaj ĉu ne deziras vi, karulo, ankaŭ viandon? — per frazo de Gogol, sed sen ajna humuro demandis Zolotuĥin.

— Mi deziras, ke, ekzemple, fortoj de kvalifikitaj militkaptitoj ne estu malŝparataj tiel sensence kaj senutile, kiel ili estas malŝparataj nun, — penante interkapti la forirantan de li pezan rigardon de Zolotuĥin, abrupte kaj eĉ bruske diris Ustimenko. — Mi bone scias, ke specialistoj — vaporduktistoj, inteligentaj farbistoj, tegmentistoj, masonistoj, betonistoj, ladistoj — kaj eĉ plej alte kvalifikitaj...

— Ne mi tion responsas, — interrompis Zolotuĥin. — Ne mia komando. Mi ankaŭ mem kun multe pli granda utilo distribuus ilin inter la objektoj. Tial ŝanĝu la temon. Kaj, tamen, vi, mi aŭdis, pri tiu temo al altaj instancoj turniĝis?

Kun miro Ustimenko pensis — de kie povis aŭdi Zolotuĥin, sed nenion demandis:

— Bone, mi ŝanĝos temon. Donu, kamarado Zolotuĥin, konstruistojn senprokraste, prenu almenaŭ de la ĉiovendejo, de...

— La ĉiovendejon ni eĉ sen tio kontraŭ la plano fuŝis, — diris Zolotuĥin konfide, — entute fuŝo post fuŝo...

— Fuŝo post fuŝo, — ne respondante al la konfideco, sed tuj atake akuzante, kolere ekparolis Ustimenko, — estas tial, ke ĉe ni en Unĉansko oni decidis, pro granda saĝo, ĉi tie, sur la placo Puzirjov, disvolvi tian ensemblon, por per ĝi fermi ĉiujn detruojn de la milito. Ne fermos vi, karaj kamaradoj, neniu tion sukcesos. Kaj la plej ĉefa estas tio, ke detruojn restarigi estas pli malkare kaj simple, ol fermi ilin per la ĉiovendejo kun kolonoj, per la Palaco de kulturo kun kolonoj kaj per la plenumkomitatejo kun kolonoj.

— Ĉu vi supozas, ke mi pensis alie? — kun stranga subrido diris Zolotuĥin. — Jen strangulo, vere, strangulo! Aŭ vi ion elflaris?

— Kiel — elflaris?

— Tiel, ke ĝuste en tiu demando kamarado Zolotuĥin ricevis mallaŭdon. Kaj, certe, agnoskis siajn erarojn, malutilajn erarojn. Ĉar nia Unĉansko devas aspekti monumente. Ĉu vi komprenas?

— Ne! — respondis Ustimenko. — Tio ja estas stulta!

— Kaj frisoj, kaj pilastroj, kaj arkitravoj por vi ne konvenas?

— Ne konvenas!

— Simpleco vin kontentigas? Ŝparemo? Kaj vi opinias, ke ensemblo, dio ĝin prenu, povas por la unua postmilita tempo tute ne esti, kaj io povas ankaŭ ne «konformi», gravas nur la homojn disloĝigi, kiuj trairis tian militegon, nur estu tegmento super la kapo, kaj malsanulejoj por malsanuloj, kaj iel-tiela stadiono por komenco, kaj jam poste, kiam estos tempo...

Io milda, laca, hejmeca kaj ne estre moka, sed simple gaja aperis en la peza vizaĝo de Zolotuĥin, li ridis nelonge, ankoraŭ ĵetis rigardon al la horloĝo kaj subite per oficiala voĉo konkludis:

— Ni opiniu la demandon elĉerpita. Ni havas ĝeneralan planon, kiun ŝanĝi mi ne havas potencon, kaj eĉ neniu nun, verŝajne, havas. Eĉ tia organismo, kiel vi, kamarado Ustimenko...

El sub la pezaj palpebroj li atente rigardis al Vladimiro Atanazijeviĉ kaj subite, denove ŝanĝinte la tonon, demandis:

— Sed kial vi estas tia?

— Kia? — miris Ustimenko.

— Tia, ke de kamarado Losoj venis informo: ĉefkuracisto Ustimenko rajtigilon pri loĝejo rezignis en kategoria formo. Ĉu malbonas por vi la loĝejo? Tri ĉambroj, la domo de specialistoj, varmega akvo estos, lifto, sur la frontono, kiel vi ŝatas, kolonoj estas faritaj. Ne tro monumentaj, sed tamen ne sen kolonoj. Al multaj plaĉas. Kaj kamarado Ustimenko, vidu, rifuzis.

Vladimiro Atanazijeviĉ tute iomete ruĝiĝis — sur la vangostoj, sed Zolotuĥin tion rimarkis.

— Ĉu kapricas vi, kamarado Ustimenko?

— Ne.

— Sed kio estas tiam, se ne kapricoj?

— Mi esperas poste loĝi ĉe la malsanulejo.

— Ja tie entute trankvilo ne estos.

— Se la afero estas bone aranĝita, tiam ĝuste tie estos trankvilo. Tamen, estas tia tradicio — malnova kaj nemalbona: la ĉefa doktoro loĝas ĉe la malsanulejo.

— Ĉu tio estis Hipokrato, kiu tiel ĵuris?

— Kiel al tio rilatas Hipokrato?

— Kiel al tio rilatas kamarado Hipokrato?

Zolotuĥin elprenis el la tabla tirkesto libron, malfermis ĝin, foliumis, prononcis kun suspiro:

— Tiel, ke mi hodiaŭ nur medicinistojn kaj sciencistojn legadas, ĉiam penas per la propra menso kompreni — kiel povas sana junulo subite sen milito morti. El biblioteko mi prenis — eble, en la antikva Helenujo estis doktoroj pli saĝaj ol ni?

Li malfermis la titolpaĝon, legis: «Traduko de profesoro Rudnev», ankoraŭ suspiris kaj sciigis:

— Aliflanke, da konsola kaj vigliga estas treege multe. En proksimaj, oni skribas, jardekoj tiu afero estos finita. Kaj post iaj kvarcent jaroj la homaro atingos praktikan senmortecon...

Vladimiro Atanazijeviĉ silentis. «Kaj por kio li sin ankoraŭ per libroj kaj broŝuroj turmentas?» — pensis li.

Zolotuĥin forpuŝis Hipokraton, peze suspiris kaj denove ekfumis, fine elturmentita de sia malfeliĉo, rompita, fleksita homo. Ili silentis iom. Kaj poste Ustimenko demandis Zolotuĥin-on pri la filo. Li neniam hezitadis, kiam kaj pri kio eblas aŭ ne eblas paroli. Hipokraton Zinovio Simonoviĉ, kompreneble, legis pro la filo, kaj Ustimenko demandis, kiel statas liaj aferoj.

— Ja mi jam vian Stepanov-on demandis, — rigardante flanken, diris Zolotuĥin. — Li al mi rekomendis ĝuste al profesoro Ŝilov esperi. Grandega aŭtoritato, kaj ĝuste en tiu tereno...

Ustimenko firme kunpremis la makzelojn. Ne, li ne estis kontraŭ aŭtoritatoj. Li simple estis por Bogoslovskij.

— Kion do diri pri Saĉjo, — malfacile elparolis Zolotuĥin. — Pri Saĉjo nun nenio direblas. Malbonas tie la afero, kamarado Ustimenko, tute malbonas. La edzinon hodiaŭ mi ree tien direktis, mi ne scias, kiel ŝi ĝisveturos, ŝi senfortiĝis, ja li sola ĉe ni restis...

— Vi al mi rakontu tion, kion vi scias, ja mi estas kuracisto.

— Oni lin operaciis...

Ustimenko silentis. Profunda sulko kuŝiĝis inter liaj brovoj.

— Nu? — finfine demandis li.

— Nenia «nu» povas esti. Ĉio trakreskis. Oni kudrofermis reen.

— Ĉu tumoro? Por mi gravas detaloj. Kia?

— Ja certe, oni tion kudrofermis, kion ne povis forigi.

— Kaj kiu operaciis? Ĉu Ŝilov?

— Ja kiu alia. Ĝenerale, pri tiu ĉi demando ni finis. Kiajn vi, kamarado Ustimenko, ankoraŭ havas aferojn? Ĉu vi deziras pri via loĝejo kun mi konversacii?

— Pri mia — ne deziras. — Kaj komprenante la doloron de Zolotuĥin kaj subite incitiĝinte pri tiu ĉi lia demando, Ustimenko diris: — Sed pri aliaj kuracistoj — deziras. Cetere, mian rajtigilon mi rezignis, aliginte al ĝi deklaron, ke la loĝejo estu donita kiel komuna apartamento por la malsanuleja personaro, kaj por kiu nome, ni mem decidos.

— Kiuj estas «ni»?

— Ni supozu, mi!

Iliaj rigardoj interkruciĝis: la defia de Ustimenko kaj la moke malgaja de Zolotuĥin. Sed Vladimiro Atanazijeviĉ jam ne povis halti.

— Ĉu vi supozas, — diris li, — ke kamarado Losoj pli bone scias, kiu devas unuavice ricevi loĝejon? Aŭ vi pli bone scias? Sed kial, propre, vi tiel supozas? Ĉu ne tial, ke estas subkomprenate: ricevos la rajtigilon Ustimenko kaj kvietiĝos kun sia persisto? Li ĝeniĝos. Sed ne, mi ne ĝeniĝos. Ja tian mi havas pezan karakteron, jam en foraj tempoj oni diradis al mi, ke mi estas kaj rigoristo, kaj turmentanto, tian mi malbenitan karakteron havas, kamarado Zolotuĥin, ke neniaj fortoj pacigos min kaj kun viaj arkitekturaj ensembloj, kaj kun kolonoj, kaj kun monumenteco, same kiel ne pacigos kun la speciala kliniko de la malsanulejo, kiun oni al mi rekomendas konstrui...

— Kaj vi ĝis nun ne konsentis? — demandis Zolotuĥin.

— Ne konsentis kaj neniam konsentos.

— Sed kial?

— Unue, tial, ke specialan malsanulejeton vi jam havas. Kaj ĝi vin tute bone priservas. Kaj due, tial ke ni havas nur unusolan Kremlon kaj la kremla malsanulejo estas sola. Ne povas esti «filioj» de la Kremlo, tio estas sakrilegia — ĉu vere ne estas komprenebla mia penso? Ja se iri pluen, tiam ankaŭ en distrikta malsanulejo same necesos krei «specialan» ĉambron, se ĝis logika absurdo paŝi laŭ tiu vojo...

Zolotuĥin rigardis al li atente.

— Nu-nu, — diris li kun scivolemo, — kial do malbonas speciala malsanulejo? Klarigu.

Ustimenko klarigis: se la edzino de sekretario de distrikta komitato akuŝas en la distrikta akuŝejo — la sekretario vole-nevole scias, kia tie estas ordo, kiel statas afero pri littolaĵo, per kio oni nutras, ĉu estas varme, hele, ĉu bonas aŭ ne la doktoroj kun flegistinoj kaj brankardistinoj. Kaj kial do, jen demando, kial filino de, ekzemple, vicprezidanto de plenumkomitato devas kuraciĝi kaj kuŝi en speciala infana ĉambro de speciala malsanulejo, kvankam ŝia malsano estas bagatela, dum filino de alia homo, ne alfiksita al la speciala malsanulejo, grave malsanas en malfacilaj kondiĉoj, kiujn Zinovio Simonoviĉ ial opinias normalaj. Ĉi tie konvene estas rememori pri Vladimir Iljiĉ Lenin post la vundo kaj pri tio, en kiun malsanulejon oni lin alveturigis por radiografado kaj kiel li estis maltrankvila, ke iu pro li estas ĝenata...

— Ĉu tio estas — vi min instruas, ĉu? — alpremiĝinte per la brusto al la tablo, demandis Zolotuĥin.

— Sed kial vi tiel maltrankviliĝas, se mi eĉ rememorigas al vi tion, kion vi forgesis? — interesiĝis Ustimenko. — Ja medicino estas mia specialeco, ne via. Kial do vi ne aŭskultu specialiston?

— Ĉu vi tiel la tutan vivon travivis? — neatendite demandis Zolotuĥin.

Ustimenko subridis. Lia momenta, fluganta rideto tute konfuzis Zinovion Simonoviĉ-on.

— Ankoraŭ ne travivis. Mi ankoraŭ vivos iom.

— Mi sama kiel vi estis, Vladimiro Atanazijeviĉ, — amare prononcis Zolotuĥin. — Sed jen la vivo min subpremis. En tio gravas ne timi, — afereme rimarkis li, — la ĉefa estas ne timi. Vi ankaŭ plu ne timu, ne timu, ke vi bonan lokon por vi ne varmigos.

— Kaj mi ja ne timas.

— Ĉu nenion kaj neniun?

— Verŝajne, jes, — ne hastante, diris Ustimenko, ankoraŭ pensis kaj aldonis: — Ne, tamen, okazas — timas. Malĝuste agi.

— Malĝuste en kiu senco?

— Nu, kontraŭ la afero, kontraŭ la laboro, sekve, kontraŭ la konscienco. Krome, mia karaktero estas peza, iam estadas tro postulema. Eĉ tiujn, kiuj ne kulpas, okazas, mi riproĉas. Nun, vere, malpli ofte, antaŭe mi pli malbona estis, ĉiujn juĝadis...

— Kaj vin mem?

Vladimiro Atanazijeviĉ ree donacis al Zolotuĥin sian flugantan rideton:

— Min mem pli severe ol aliajn.

— Bone, mankas tempo, — kvazaŭ koleriĝinte al si pro tiu «sentimentala» konversacio, diris Zolotuĥin. — Nun prenu notlibreton, enskribu, kie kaj kian laborforton vi dungos... Mi kun Salov interkonsentos, helpos al vi...

Sed Ustimenko elprenis nenian notlibreton.

— Jen prenu de la tablo folion, — bonkore diris Zolotuĥin. — Iomete tie, iomete ĉi tie — trovos ni iom post iom por vi laborforton. Kvalifikon mi ne garantias, sed via konstruado ne haltos definitive. Ili poiomete daŭrigos. Iom post iom vi moviĝos de la mortopunkto, eĉ Moskvo ne tuj estis konstruita. Skribu...

— Por kio? — demandis Ustimenko.

— Kiel do por kio? Ĉu vi esperas memorfiksi?

— Lasu! — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Nenion mi esperas. Sed po kvin pigruloj de konstruaj kontoroj almozpeti — tio estas ridinda, vere. Ne, tiel, Zinovio Simonoviĉ, nia afero ne iros.

Kaj li leviĝis, glitinte sur la pargeto per la vundita kruro kaj turmente ruĝiĝinte pro tio, ke tio rezultis kompatinde afekte, — jen kia suferinta kriplulo sin montras.

— Do, ĉu vi ne bezonas? — kun subrido demandis Zolotuĥin. — Vi mem estas tiom saĝa, ke eĉ konsilojn ne bezonas? Nu, iru, iru do. Sed mi ja rememorigos: mi donis al vi konstruistojn, sed vi ne prenis. Tial, kara doktoro, ni demandos. Vin demandos, kiel ajn vi elturniĝu. Kaj vi ne evitos, ĉu vi komprenas? Vi vin ne pravigos. Nu, iru, kaj ne revenu — nenion plu vi de mi ricevos...

Tiel estis Ustimenko elpelita el la grandega hela kabineto. Eliris li de Zolotuĥin, neniom timigita, eĉ ne ĉagrenita, sed koncentrita — kion do li faru plu? Certe, li povus ankaŭ ofendiĝi, kaj, ŝajne, ofendiĝis nur iomete, sed sufiĉe rapide li ĉion de si deskuis, koncentriĝinte, kiel ŝakisto, pri kombinaĵoj, kiuj povus esti plenumitaj por ricevo de bone organizitaj konstruistoj. Pri rilato al si de kamarado Zolotuĥin kaj pri ŝanĝoj de la vizaĝesprimo de Zinovio Simonoviĉ li neniom pensis, kaj eĉ ne rimarkis ilin bone — li ja neniam rimarkadis, kiel rilatas al li estroj. Jam tute proksime de la malfeliĉa malsanuleja kvartalo rememoriĝis al Ustimenko la interparolo pri la filo de Zolotuĥin, kaj li iomete sulkiĝis pro la babilema Eŭgeĉjo kaj riproĉis sin pri nesufiĉa insistemo, sed kun tio jam nenio estis farebla: ĉu decas al Bogoslovskij konkurenci kun Ŝilov mem? Tamen ĉu bonas la singardema sistemo de neenmiksiĝo?

Ĵus enirinte en sian kabineton kaj ankoraŭ ne demetinte la palton, li ekaŭdis zumadon de la telefono kaj prenis la parolilon. La referendario Golubev ĝentile informis lin, ke li konektas kun kamarado Zolotuĥin.

— Ustimenko? — demandis Zolotuĥin kolere. — Ĉe mi estas Salov. Mi lin al vi sendos pri konstruistoj. Elŝiru lian animon, li havas ordonojn. Ĉu klaras?

La voĉo de Zolotuĥin estis kvankam malafabla, sed ne kolera, ne tiu, per kiu li ĵus elpelis lin — «iru kaj ne revenu, nenion plu de mi vi ricevos».

— «Grandan dankon al vi» — tiel necesas diri, — aŭdis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Aŭ via Hipokrato pri tio ne instruis? Jen antaŭ mi lia libro kuŝas kun la ĵuro: «Pure kaj senpeke mi pasigos mian vivon kaj mian arton». Ĉu tiel?

— Mi ne memoras, Zinovio Simonoviĉ, — respondis Ustimenko, — ni antaŭlonge tion studis, jam en la juneco.

— Kaj ĉu nun vi estas maljunulo?

— Al tio iras la afero.

— Bone, laboru!

Lia voĉo ree iĝis kolera — verŝajne, li kutimiĝis, ke oni lin dankas.

### Triope

— Vi, Regler, povas min ne plu viziti, — diris Bogoslovskij, lavante la manojn en la barako de la militkaptitoj. — Vi estas praktike sana. Vi tute taŭgas por reveno al la patrujo kaj elpaŝo en mitingo de studentoj, veteranoj de la milito. Vi krios «heil, Sieg heil, hoch» kaj rakontos pri kruelaĵoj, kiujn faris la rusoj rilate al vi, militkaptitoj.

Dum tiuj monatoj de konstanta komunikado kun germanoj Bogoslovskij tiom spertiĝis pri la lingvo, ke parolis preskaŭ sen paŭzoj. Rudi al lia parolo nenion respondis, sed, kiam Nikolao Eŭgenjeviĉ intencis foriri, diris:

— Mi elpaŝos en gazetaro kaj rakontos, kiel vi... havante mem tian malfeliĉon, savis al mi la vivon.

— Vi mensogas! — malgaje subridis Bogoslovskij. — Rozkolora mensogo! Nenio tia estos. Tie, kien vi forveturos, estas pli profite, pli singarde, pli oportune vivi kiel veterano de la milito kaj suferinto pro la milito, ol simple kiel honesta homo. Vi, estonta kolego, ektimis ekde la juneco. Same vi ankaŭ mortos.

— Mi elpaŝos! — ne tro certe ripetis Rudi.

— Kaj denove vi mensogas! — ne donante la manon al Regler, diris Bogoslovskij. — Tio estos kontraŭ la fluo. Kaj por kio vi, diligenta knabo, naĝu kontraŭ? Kaj ankaŭ via Otto von Voss ankoraŭ leviĝos, montros al vi, estonta medicinisto, kiel malhonorigi lin.

— Mi — sen familinomo, — apenaŭ aŭdeble balbutis Rudi.

Bogoslovskij subridis kaj foriris. Ĉe la pordego de la barakaro lin interkaptis la leŭtenanteto, diris, ke en la kancelarion venis kolonelo Ŝtub, atendas tie Nikolaon Eŭgenjeviĉ-on, kaj se tiu ne hastas...

Bogoslovskij ne hastis. La mallongkrura Ŝtub, rulante per la lipoj la cigaredingon, estis iranta el angulo en angulon tra la hele prilumita ĉambro, kiam la maljuna doktoro malfermis la pordon.

— Ja vi rimarkeble lamas, — diris Ŝtub, — el la koridoro aŭdeblas. Ĉu operacii kun tia kruro estas malfacile?

— Ne tro. Mi jam kutimiĝis. La ventro pli malhelpas.

— Jes, mi aŭdis. Ĉu baldaŭ la medicino tiun fiaĵon venkos?

— Eĉ se baldaŭ, por ni, kiuj trafis en tiun ĉi historion, hodiaŭ ne estas pli facile. Tamen, mi persone pensas, ke unu dekono de la penoj, direktitaj al tia milito, kiel la ĵusa, tute sufiĉus por fini ĉiujn ajn kancerojn. Kaj kiel vi vivas?

— Iel-tiel.

— Ĉu vi militis?

— En iu maniero, — kun mallonga subrido, mirinde beliganta lian malbelan vizaĝon, respondis Ŝtub. — Iomete.

— Kaj kiel do via vidkapablo?

— Ĝi malhelpis. Vi jen kion faru, — turniĝis Ŝtub al la leŭtenanto, — mi petas, komplezu nin — alportu po glaso da teo. Se eblas, pli fortan.

La leŭtenanteto ekiris organizi teon.

— Via Ustimenko skribis al la CK, — diris Ŝtub, — mi intencis al vi en la malsanulejon veturi el ĉi tie, sed eksciis, ke vi estas ĉi tie. Ĉu tio estas via komuna ideo — pri la militkaptitoj?

— Verŝajne, eĉ pli multe mia, — prepariĝante defendi sian ĉefkuraciston kontraŭ nesciata danĝero, respondis Bogoslovskij. — Kaj tio, ke skribis li sola...

— Ĉu vi scias, kion li skribis?

Nikolao Eŭgenjeviĉ grakĝemis: certe, li ne sciis, kion tie skribaĉis tiu furiozulo.

— Nu, ĝenerale, — balbutis li, — konkrete ni ne...

— Bone skribis via Ustimenko, — diris Ŝtub. — Bone kaj saĝe. Kuraĝe. Certe, estis obĵetoj, sed lia ideo estis subtenita. Speciale, nia regiono subtenis, al ni unuaj oni konsilis okupiĝi pri tio. Mi ĉi tie kunvenigis kamaradojn, kaj ni la decidon redaktis ĝuste koncerne de via malsanuleja kvartalo. Ni pensas plene la militkaptitojn al via objekto direkti. Ili kaj troviĝas apude, kaj estas specialistoj, kaj ili mem ja, diabloj, detruis per siaj bombardadoj kaj bombadoj...

— Zolotuĥin rifuzos, — diris Bogoslovskij.

— Por kio do li rifuzu, se li antaŭ sia forveturo mem ĝuste pri tio okupiĝis...

— Okupiĝi eblas malsame.

— Pozitive okupiĝis, se vin tio kontentigas. Kaj forveturis li ne al Soĉio, sed al la filo, vi scias, por kio.

La leŭtenanteto alportis sur profunda telero du glasojn da teo kaj du sojajn bombonojn, verŝajne siajn proprajn. Ŝtub dankis, kaŝe subridinte pri la regalo, eltrinkis unuglute sian glason kaj demandis:

— Ĉu ni veturu?

— Kien?

— Al via ĉefo.

— Por kio al li veturi, se li estas en la malsanulejo.

— Ĉu li loĝas tie?

— Kial loĝas? Laboras. Kaj li estas el tiuj, kiuj se ie laboras, tiam tie ankaŭ loĝas, kaj hejme nur dormas, kaj eĉ tio ne ĉiam.

— Ĉu tia pozitiva kamarado?

— Kaj vi ne suspektu, kamarado Ŝtub. Aŭ laŭ via posteno oni devas ĉiujn suspekti?

Ŝtub demetis de sur najlo la trivitan ledan raglanon, surmetis ĝin sur la larĝajn ŝultrojn kaj, kvazaŭ ne aŭdinte la demandon de Bogoslovskij, interesiĝis:

— Vi en kiaj rilatoj kun Postnikov estis, kun tiu loka doktoro?

— En la plej bonaj. Mi opinias lin ankaŭ ĝis nun modela homo kaj kuracisto, — eĉ kun ioma defio respondis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Kaj neniajn fiajn onidirojn mi kredas kaj neniam kredos.

— Ĉu Ustimenko Postnikov-on same konis?

— Lia disĉiplo.

Sur kraketanta neĝo ili ĝisiris la kirurgian klinikon, leviĝis sur la duan etaĝon, frapis al la pordo de Vladimiro Atanazijeviĉ. Tiu estis mallerte klakanta per abako: lin turmentis kahelaj platoj por tegado — ĉiam ne konformadis la ciferoj. Ŝtub viŝis la okulvitrojn. Ustimenko, aŭskultante Bogoslovskij-on, korektatan de Ŝtub, komencis eĉ rideti knabece larĝe — lia solideco ankaŭ ĝis nun estis malbona: laŭ la vizaĝo de Vladimiro Atanazijeviĉ ĉiam estis videbla, kiam li koleras, kiam ĝojas, kaj kiam feliĉas.

Nun li estis feliĉa.

Unue, ekzistas vero sur la tero, Moskvo atentis lian energian leteron — nun disvolviĝos la konstruado de la malsanulejo, kiel decas al tia gvida objekto. Kaj due, venis depeŝo de Mitjaŝin.

— De kia tia Mitjaŝin? — demandis Bogoslovskij.

Vladimiro Atanazijeviĉ eĉ indignis.

De Mitjaŝin, de tiu Mitjaŝin, kiu kune kun Aŝĥen Ovanesovna estis lia garantianto, kiam li partianiĝis, de la homo, pri kiu Ustimenko sciis, ke ĝuste sur li, sur lia kvieta kaj trankvila certeco tenas sin la medsanbato, hodiaŭ venis telegramo: «Konsentas petas transkontigi transloĝigan monon elveturas al konstanta loĝado kun kvar familianoj esperas al tolereblaj loĝaj kondiĉoj».

La telegramo kuŝis sur la tablo, Ustimenko etendis ĝin al Ŝtub.

— Ĉu profesoro? — demandis Aŭgusto Janoviĉ.

— Pli ol! — diris Ustimenko. — Akademiano en sia afero.

— Ĉu terapeŭto?

— Li per mallarĝa specialeco sin ne limigas.

— Kion tio signifas?

— Milita helpkuracisto. Kun grandega sperto. Bonega mastrumanto. Li por mi staras kiel muro kaj turo...

Ŝtub plu turnadis la telegramon en la fingroj.

— Nu, kaj mi kiel al tio rilatas? — demandis li.

— Tiel, ke dufoje en kunsido de la buroo de la regiona komitato, kiam estis levataj niaj demandoj, vi la konstruadon subtenis. Kaj brikojn ni ricevis per via helpo, tio estis via ideo, ĉu vi memoras — kun barĝoj?

— Do, la «tolereblaj loĝaj kondiĉoj» — tio estas al mi adresita?

— Jes, — sen ĝeniĝo konfesis Ustimenko. — Vidu, mi al Mitjaŝin, kiel Ivano Aleksandroviĉ Ĥlestakov, skribis, ke ĉio estas. Nun mi ne havas revenan vojon. Tial mi turnas min al vi, kiel al membro de la buroo de la regiona komitato. Kaj jen ankaŭ Nikolao Eŭgenjeviĉ vin delonge konas, diras: vi malsanulejajn aferojn komprenas...

Kolonelo Ŝtub kaŝis la telegramon en la flankan poŝon kaj diris sekete:

— Nu, mi ne tro komprenas, sed taskon tian al mi kamarado Zolotuĥin donis.

— Ĉu kontroli nin? — interesiĝis Ustimenko.

Ŝtub ne respondis, nur subridis malmilde.

— Ĉi tie oni pri vi plendis, kamarado Ustimenko, ke vi vian specialan karton-rajtigilon pri nutraĵo — ĝuste vian, donitan al vi, kiel al la ĉefkuracisto, — irigis, se tiel diri, ronde: al ĉiu kuracisto por certa tempo. Tio estis taksita kiel filantropeco, kiel almozo, kiel sistemo de nutrado de «siaj» homoj, kiel rompo de la instalita ordo...

La voĉo de Ŝtub estis trankvila, iomete abomenanta.

— Estis uzitaj fortaj esprimoj.

Li silentis iom, kvazaŭ serĉante vortojn, suspiris kaj diris:

— Nun la respektiva organizaĵo plenumis ordonon de kamarado Zolotuĥin, trovis por via malsanulejo ses specialajn kartojn. Tial la rondo, kiun priservis via karto, tre mallarĝiĝis. Kaj eble, vi vian specialan karton lasos por via familio?

— Kaj Mitjaŝin? — demandis Ustimenko.

— Ja al vi oni plu veturas kaj ankoraŭ plu veturados...

— Nepre.

— Bone, kamaradoj, ni trovos solvon, — diris Bogoslovskij. — Ankaŭ vi, Vladimiro Atanazijeviĉ, tute nepolitike kondutas. Necesas ekstari, ĝentile riverenci, esprimi dankon de la malsanuleja kolektivo pro la amika zorgo, sed anstataŭ tio vi kiel kun tranĉilo al la gorĝo — kaj Mitjaŝin? Vi pri li, Aŭgusto Janoviĉ, mi petas, ne koleru, li ekde la frua juneco tia estis, tiu kamarado ĉefkuracisto.

Kaj interesiĝis:

— Kaj pro kio, vere, oni al la malsanulejo tiel bonkoriĝis? Jen tute nenio, kaj jen nun samtempe ses kartoj? Per kio tiu ĉi sorĉa transformiĝo klarigeblas?

Ŝtub pensis pri la «informo» de Gorbanjuk, kiu sciigis la estraron pri la «sistemo de almozoj kaj nutrado», sed nenion diris, kaj anstataŭe sen ajnaj antaŭvortoj demandis pri Postnikov kaj pri liaj rilatoj kun Ĵovtjak. Bogoslovskij kaj Ustimenko interŝanĝis rigardojn. Aŭgusto Janoviĉ interkaptis ilian maltrankvilan rigardon kaj kun mallonga suspiro eksplikis la aferon, tio estas tiujn cirkonstancojn, kiuj kondukis lin al penso pri plena senkulpeco de Postnikov. Restis ankoraŭ enigmoj, kiujn necesas solvi, kaj Bogoslovskij kun Ustimenko devas en tio helpi.

La konversacio komence iris malvigle, poste pli arde. El la neekzisto per talento de Nikolao Eŭgenjeviĉ subite reaperis Ĵovtjak kun la parfumita kalvo, ekparolis per velura voĉo, komencis respektinde elpaŝi, glatumi malsanulojn kaj suferantojn per la dika polmo, proklami siajn teruretajn veraĵojn pri tio, ke por kio ja riski la statistikon, operaciante neoperacieblan? «Li ankaŭ hejme, inter proksimuloj kaj parencoj bonorde forpasus, — kun furiozo en la voĉo citis Bogoslovskij la faman eldiron de Ĵovtjak, — kaj vi al mi plusajn rezultojn al la minusaj ŝanĝas!»

Ŝtub aŭskultadis, fumadis, kun abomeno ridetadis: Ĵovtjak, la perfidulo, la urbestro-murdisto, la lakeo de la komandanto majoro zu Stackelberg und Waldeck, subite reviviĝis antaŭ li kaj potence direktis la sorton de Ivano Demetrijeviĉ Postnikov, — tiu ja ankaŭ artikolojn anstataŭ Genadio Tarasoviĉ verkadis, por ke Ĵovtjak nur subskribu, kaj operaciadis anstataŭ li, kaj kuracadis, kaj resanigadis.

— Amo ne estas trudebla! — rememoris Ustimenko la frazon de Postnikov apud la armea komisariato, kiam ili renkontiĝis en tiuj malfacilaj minutoj. — Vi ne povas imagi, kamarado kolonelo, en kia li tiam estis stato — Ivano Demetrijeviĉ. Mi, certe, kulpas, tre kulpas, ke mi ne kuntrenis lin perforte. Li irus, sed, verŝajne, li pensis, ke al li oni ial ne kredas...

— Ha, kial silenti, — subite per decida, sed ne rakontanta voĉo interrompis Bogoslovskij, — pli malbone ne estos, mi eldiros miajn konsiderojn. Mi supozas, kamarado Ŝtub, ke rolis unu cirkonstanco, ne reflektita en dokumentoj. Ivano Demetrijeviĉ estis en la blanka armeo, kaj Ĵovtjak, probable, tion sciis.

— Kiel kiu li tie estis? — malmilde demandis Ŝtub.

— Certe, kiel kuracisto...

Ŝtub laŭ sia maniero iradis el angulo en angulon, aŭskultadis atente, fojfoje redemandadis, fojfoje ne konsentadis — klarigadis por si bildojn de la nekonata al li vivo pli detale. Liaj okuloj ne estis videblaj, briletadis la dikaj okulvitroj, kaj pro tio al Ustimenko estis malfacile rakonti tiujn detalojn, kiuj interesis, nesciate kial, Aŭguston Janoviĉ-on.

— Ĉu povis Postnikov mortigi Ĵovtjak-on? — interesiĝis Ŝtub.

— Mortigi? — miris Bogoslovskij.

Li silentis iom kaj decidis:

— Tute povis.

— Kial vi tiel supozas?

Denove ĉio rekomenciĝis. Ŝtub estis skrupula homo.

— Tamen, la vivo plenas je ĉiaj neatenditaĵoj, — lace prononcis Ŝtub. — Jen ĉi tie estis ĉe via, se mi ne eraras, onklino, Aglaja Petrovna, terura malamiko librotenisto Averjanov...

— Mi scias, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ, — la onklino rakontis, li ŝin ne perfidis, kvankam tute povus perfidi al la gestapanoj...

— Sed ĉu vi Aglaja-n Petrovna-n post tiuj eventoj vidis? — miregis la neniam miranta Ŝtub. — Tio estas ekstreme grava. Kie, kiam, kiel — rakontu detale...

— Nu, tio estas longa afero, — respondis Ustimenko.

— Ni ne prokrastu, ni tion ne rajtas, — diris Ŝtub.

Li eksidis antaŭ Vladimiro Atanazijeviĉ, la seĝo knaris sub lia fortika korpo. Bogoslovskij iris al la sofo, apogiĝis al la dorso.

— Nun estas malfacile restarigi en la memoro, — komencis Ustimenko, — sed pri Postnikov ŝi tute certe rakontis, ke li pafis al la germanoj. Kaj pri Alevtina Andrejevna — la unua edzino de admiralo Stepanov...

Ŝtub petis paperon, komencis meti sur ĝin siajn algebrajn signojn. La tempo iris, tiktakadis la horloĝo, la malsanulejo tute kvietiĝis, Aŭgusto Janoviĉ plu skribadis notojn. Lia vizaĝo kvazaŭ glatiĝis, nur la puran frunton super la okulvitroj fojfoje por momento tratranĉadis akra sulko.

— Jen kiel, — neatendite diris Ŝtub, — vidu, kiel rezultas...

— Indas malpli suspekti, — de sur sia sofo akre prononcis Bogoslovskij. — Mi la unĉanskan popolon, vidu, trae konas. Kaj al mi tiuj fiaĵoj, pri kiuj oni ĉi tie klaĉas...

— Bone, tion ni sukcesos poste, — forsvingis Ŝtub.

Li pensis iom kaj petis Ustimenko-n:

— Devos vi, Vladimiro Atanazijeviĉ, ĉion en detaloj skribi. Mi komprenas, tio estas malfacila, mi komprenas — pasis nemalmulta tempo, mi komprenas — vi estas okupita, sed ĉi tie estas afero ekstreme serioza. Kaj, vidu...

Li iom prokrastis:

— Vidu, subite — kio ajn en la mondo povas okazi, — eble, via onklino, Agaja Petrovna, estas viva...

— Viva? Tiam kie do ŝi estas? — ekkriis Ustimenko.

— Sed tion mi jam ne scias. Ankoraŭ ne ĉiuj en la patrujon revenis, ĉio povas esti... Nu, bone, rakontu plu, kion vi memoras!

Memoris Ustimenko ankoraŭ nemalmulte kaj rakontadis nun kun ĉiuj detaloj proksimume ĝis la dekunua horo. Ĝis tiu tempo ĉiuj ili tute elturmentiĝis: en sia rakonto Ustimenko devis rememori kaj la pereon de Ksenia Nikolajevna Bogoslovskaja kaj de la filino Sanjo — la onklino ankaŭ tion sciis detale.

— Nu, bone, dankon, — prononcis Ŝtub, leviĝante kaj metante en la internan poŝon de la tuniko la paperojn kun skribaĵoj. — Do, vi ne forgesos, ĉu?

En la trofea «Opel» Ŝtub eksidis apud la ŝoforo, frostosente kuntiriĝis kaj diris:

— Baldaŭ, Tereŝĉenko, nia malsanulejo estos unuaklasa. Se vi intencas malsani — atendu iom. Retenu vin.

— Mi ĝenerale estas sana, — respondis Tereŝĉenko, — senvitaminozo ekzistas, sed tio estas ekskluzive rezulto de la milito. Se la nutradon plifortigi...

Tiun plendon Ŝtub lasis preter la oreloj. Tereŝĉenko tre ŝatis plendi, sed Ŝtub scipovis ne aŭdi.

— Kaj kien ni veturas? — demandis Aŭgusto Janoviĉ.

— Ŝajne misvojiĝis, — respondis Tereŝĉenko. — Se aldoni por mi specialan karton pluse al mia laborista...

— Necesos retroveturi, — diris Ŝtub. — Tie antaŭe estas sakstrato, ĉu vi ne vidas?

Ili revenis al la kirurgiejo. Ĉi tie, sub malrapide falanta neĝo, aperis antaŭ la lumĵetiloj mem de la aŭto la granda figuro de Bogoslovskij.

— Eksidu, ni veturigos! — proponis Ŝtub. — Kien vi iras en tia malfrua tempo?

— Jen, oni vokis, — diris li, engrimpante en la aŭtomobilon, — al la riveristoj, operacii. Tien oni Salov-on alveturigis.

— Ĉu io serioza?

— Apenaŭ, li estas hipokondria homo, sed postulas nepre min. Se mi rifuzos — li ofendiĝos...

— Nu, kaj diablo lin prenu! — feroce diris Ŝtub. — Vi ja ne estas knabo.

— Ne knabo, sed ankaŭ li estas gravulo. Nun ili marmoron ricevis, kaj ni por kuirejoj ĝin nepre bezonas: por diskarnigaj tabloj, ĉu vi scias? Se mi montros delikatecon — estos marmoro por la malsanulejo, se mi montros malmildecon — li nenion donos...

Ŝtub mallaŭte ekridis, rememoris la nigraravinan «aeroplanon», la junecon, sian oficvojaĝon pri la «afero de d-ro Bogoslovskij».

— Kio estas ridinda? — demandis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Mi jen hieraŭ veturis — operaciis, mi ne diros, kiun. Bagatela operacio, helpkuracistoj en malnovaj tempoj ĝin facilege plenumadis. Kaj zinkitan ladon mi ricevis, tio estas, certe, ne ladon, sed rezolucion...

— Aŭskultu, Tereŝĉenko, — diris Ŝtub, — kiu povus esti ĉe ni pri zinkita lado?

— Ja Kodjura, — diris Tereŝĉenko, — tiu fripono, kamarado kolonelo! Sed ne kaptebla...

— Ĉu Kodjura? — demandis Ŝtub.

— Kuracista sekreto, — respondis Bogoslovskij. — Kaj cetere li donis al mi la ladon absolute laŭleĝe, sed ne donadis kontraŭleĝe. Avaradis kaj asertadis, ke ni al tiuj fondusaj konstrumaterialoj ne rilatas...

La aŭtomobilo haltis ĉe la malsanulejo de riveristoj. Ŝtub premis la manon al Bogoslovskij, Nikolao Eŭgenjeviĉ eniris en la malaltan, malhelan vestiblon kaj tuj komprenis, ke okazis eraro, ili ne komprenis telefone, ke ne necesas veturigi Salov-on el ĉi tie al li, ke li alveturos mem, kaj forveturigis la malsanulon en la kirurgiejon al Ustimenko...

— Ĉu ia aŭteto ĉe vi ne troveblas? — demandis li de tre beleta, forte parfumita flegistino. — Mi, vidu, estas lama...

Kaj li almontris sian dikan kruron.

Aŭto, certe, ne estis.

Tiam li telefonis al Ustimenko kaj diris, ke li «tuj» estos en sia kirurgiejo, Salov ne koleru.

Iris li dum ĉirkaŭ horo, kaj proksime de la kvartalo, kiel komenciĝis alveturaj kavoj, falis, kaj tiel mallerte, ke li longe tenis sian kapon — tie staris furioza bruo.

«Ĉu maljuneco? — pensis Bogoslovskij kaj per la fingroj palpis, ĉu ĉiuj dentoj estas sendifektaj. — Verŝajne, mi maljuniĝas...»

Salov estis kuŝanta pura, rozkolora sur la rulbrankardo, turnadis la fingrojn antaŭ si. Ekvidinte la elturmentitan doktoron kaj spertinte momentan senton de ĝeniĝo, li tordis sian grasan, nerazitan vizaĝon kaj rakontis, kiajn li sentas suferojn ekde tiu momento mem, kiam «manĝis peklitajn fungojn». «Ne por ses tabloj mi el vi marmoron prenos, sed por dek du!» — pensis Bogoslovskij kaj ekiris lavi la manojn. Kaj dum li lavis, ĝispensis ĝis la fino: «Per nekontanta pago fine de la sekva jaro. La riveristoj marmoron ne havas, sed ili ricevis germanajn elektrajn viandmuelilojn. Mi interŝanĝos al la marmoro. Kaj kun la regiona malsanulejo mi faros kombinon — necesas rigardi, kion ili havas».

— Ĉu estas dolore, kamarado profesoro? — demandis Salov.

— Estus dolore, se ni same al iuj malsanuloj rilatus, kiel tiuj malsanuloj al niaj embarasoj kaj bezonoj, — per anticipe preparita frazo respondis la ruza Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Estus tre dolore...

Salov rideris sur la operacia tablo tiel, kvazaŭ oni lin tiklus.

— Marmoron ni bezonos, — diris Bogoslovskij. — Ĝi estas ne fondusa, por kuirejaj diskarnigaj tabloj.

— Ni faros! — haste respondis Salov.

— Por dudek tri tabloj! — pafis Bogoslovskij kaj mem iomete ektimis...

— Eĉ por cent! — preta al ĉio, diris Salov. — Ankoraŭ krudferajn tubojn mi al vi alĵetos, hieraŭ Ustimenko pri ili kverelis...

Kaj kiam Salov ekdormis sub narkozo, Bogoslovskij subite rememoris, ke li eĉ vorton ne diris pri vitro. Post la operacio Salov estos, probable, pli avara... Tamen, marmoro kaj tuboj jam estas: siajn promesojn li scipovas plenumi...

Lavinte sin post la operacio, apenaŭ paŝante pro laco, Bogoslovskij malrapide ekiris en la kabineton, kie estis lia loĝejo. Ustimenko, plene malferminte la fenestron en la malvarman, neĝan, malhelan nokton, estis skribanta ĉe la tablo, surĵetinte sur la ŝultrojn sian flotan palton. Nikolao Eŭgenjeviĉ, kolere snufante, ke Vladimiro frostigis la ĉambron, sternis por si sur la sofo kaj, demetenate kun grakĝemo la boton, demandis:

— Kion vi skribas?

— Ja por Ŝtub mi skribas, — rapide respondis Ustimenko. — Ne eblas ja tion prokrasti. Kion vi pri li pensas, pri Ŝtub?

— Nemalbona, konvena. Estis iam. Kaj kia li estas nun — mi ne scias. Eble, ankoraŭ prenos nin — min kaj vin — kaj sidigos en malliberejon, tion neniu scias...

Ustimenko subridis, volvis siajn foliojn tube kaj ekstaris.

— Bone, kuŝiĝu, — diris li, — mi iros hejmen skribi.

Li lerte enŝovis la brakojn en la manikojn de la flota palto, demetis de la najlo la kaskedon, prenis la bastonon kaj ankoraŭ staris iomete, pensante pri io kaj severe kuntirante la brovojn. Poste balancis la kapon kaj foriris.

### «Mi ne forgesos!»

Rodiono Metodjeviĉ vekiĝadis plej frue en la hejmo, eĉ pli frue ol la avo Metodo, varmigadis akvon per memfarita elektra spiralo, longe akrigadis per rimeno malnovan, forakrigitan razilon kaj pedante, skrupule razadis la sekajn vangojn, malkontente sulkiĝante kaj maljunulece, kiel la patro, grakĝemante. Poste, eltrinkinte glason da forta teo kun sukerpeco almorde, li eksidadis skribi vican leteron, skribitan en la kapo nokte.

Sed nun ĉiuj tiuj fortaj, gravaj, precizaj vortoj, per kiuj li pensis nokte, ŝajnis bagateloj, nenion valora, nekonvinka, histeria «dama» galimatio. Nu kaj vere, kion li povis skribi? Ke li kredas al Aglaja Petrovna kaj kredos al ŝi ĝis la morto? Ke se ne kredi al ŝi, tiam eblas kredi al neniu? Ke li scias pri ŝia esto en la gestapo kaj pri tio, kion ŝi tie spertis — horon post horo, tagon post tago? Ke li finfine meritis rajton almenaŭ pri respondo — ĉu vivas lia edzino aŭ ne, ĉu ŝi pereis en la milito aŭ troviĝas en malliberejo, kaj se troviĝas en malliberejo, tiam kie, kiel ŝin serĉi, kiel ŝin vidi almenaŭ por kompreni, pri kio ŝi estas akuzata!

Rodiono Metodjeviĉ bone memoris la tridek sepan kaj la tridek okan jarojn, tiun tempon, kiam kvazaŭ intence estis ekstermataj homoj en la flotoj — de la Amura milita ŝiparo ĝis la Balta floto. Sed nun li sciis, ke la faŝista spiona servo — iliaj fiuloj — organizis tutan vicon da aferoj tiel, ke la sovetiaj organoj de ŝtata sekureco preskaŭ ne povis malimpliki la provokojn, iniciatitajn «en la transa flanko», kaj viktimoj de tiuj provokoj iĝis centoj, se ne miloj da militestroj, inter kiuj estis ankaŭ elstaraj. Eĉ ĉe la «aliancano» Churchill li legis pri tio, kiel estis ekstermataj kadroj de sovetiaj militaj specialistoj.

Tiel estis, Stepanov bone sciis la iron de la eventoj, certe, tiujn eventojn li neniom aprobis kaj teruriĝis pro ili, sed silentis, kiel silentis multaj. Jam en la fino de la milito li eksciis en hazarda konversacio, ke ankaŭ lia kanto estis finita, savis Stepanov-on tiam la lando Hispanio. Dum li tie estis, pri li oni forgesis, kaj kiam li revenis — enprizonigi estis ĝene, oni ree prokrastis. Poste estis enprizonigita kaj pafekzekutita iu belulo, kiu kalumniis tutan grupon da militaj maristoj, — tiel Stepanov restis viva.

Ĉio ĉi estis, «havis lokon», kiel pensis Rodiono Metodjeviĉ, sed ne povis aperi ree post tia milito, kiel ĉi tiu, kie la popolo montris sin vere popolo-heroo, kie estis farataj mirakloj de ĉiutaga heroeco, kie al la tuta homaro estis pruvite, ke la sovetiaj homoj estas unuecaj, firmaj spirite, ke ĝuste ili, kaj neniu alia, finis la faŝismon kaj levis la standardon de venko super la Reichstag. Do pro kio oni suspektas, tenas en iaj misteraj, sekretaj malliberejoj homojn, kulpajn nur pri tio, ke ili ne evakuiĝis en sekurajn forojn, sed agis laŭ siaj tutaj fortoj en la milito, en kiu, kiel ĉiuj scias, ekzistas ne nur solaj venkoj, sed ankaŭ malvenkoj, kaj malfeliĉaj, malsimplaj cirkonstancoj, kaj amaraj misoj? Certe, perfiduloj devas esti severe punitaj, tamen ĝuste ili, perfiduloj, sed ne fidelaj, honestaj, puraj homoj...

Rodiono Metodjeviĉ skribadis, sed konvenajn leterojn skribi li ne sukcesadis. Enuaj, polvaj, kancelariaj parolturnoj, kiel: «deirante de ĉio supre listigita», aŭ «surbaze de la indikitaj de mi faktoj», aŭ ankoraŭ «kaj tial mi opinias ebla konvinke peti» — esprimadis nek liajn pensojn, nek liajn sentojn, kaj singardemo, enradikiĝinta en li dum la jaroj de la amasaj arestoj, kondukis al tio, ke li timis per ajna akra vorto malutili ne al si (pri si ja li ne pensis, la plej gravan — la servon — oni jam de li forprenis), — li timis malutili al Aglaja Petrovna, se ŝi estas viva. Kaj pri tio, ke ŝi estas viva, li kredis, kvankam eĉ al si mem timis pri tio konfesi.

Li skribadis ĉien.

Kaj al li respondadis neniu.

La leteroj kvazaŭ faladis en abismon.

Kaj neniaj aldonaj sekurigaj rimedoj, kiel: «al tiu kaj tiu persone», «registrita», «valora», neniaj hontindaj vortoj sur la koverto kiel «vivgrava», «kvaran fojon», ekspedadreso kun vortoj «de Heroo de la Sovetunio» — ĉio ĉi al nenio helpis.

Al li oni ne respondadis.

Tamen, unu letero venis.

La letero estis de la ŝipestro Amiraĝibi Elisbaro Ŝabanoviĉ.

Pri Aglaja Petrovna Amiraĝibi sciis nenion, li skribis nur pri si kaj pri sia malgaja vivo. Li estas malsana. Oni lin kuracas. «Per iks-radioj».

Stepanov relegis, tenante la leteron en distanco de etendita mano: «Per iks-radioj». «Kiel eblas kuraci per radioj?» — kolere miris Rodiono Metodjeviĉ.

Publike, en la poŝtejo, li ĝeniĝadis surmeti la okulvitrojn, eĉ lasadis ilin hejme en la ujo. Kaj hejme li relegis trian fojon.

Ĉio estis ĝusta, Amiraĝibi estas kuracata per radioaktiva kobalto, ĉe li estas io malbona en la gorĝo — tiel, almenaŭ, komprenis Rodiono Metodjeviĉ. Kaj ankoraŭ li komprenis, ke la maljuna Amiraĝibi dezirus ricevi konsilon de sia «juna amiko», «simpatia doktoro Ustimenko, kun kiu mi kune manĝis kaĉon en unu gaja baleto».

Sur la koverto li metis rezolucion: «al k-do Ustimenko V. A.» kaj pensis pri tio, ke vespere li vizitos Vlaĉjon.

Kaj krome leteroj ne estis.

Lunjo en la poŝtejo — li jam sciis, ke ŝi estas Lunjo kaj ke ŝia panjo mortis, kaj la paĉjo heroe pereis ĉe Stalingrado, — tiu diafane pala Lunjo multfoje donadis al li diversajn malsimplajn poŝtajn konsilojn pri korespondaĵoj «kun sciigo», pri ĉiaj specoj de pagitaj respondoj. Li plenumadis ĉion precize kaj sen ajna espero pri sukceso.

La letero de Amiraĝibi ŝajnis al Lunjo tiu letero, kiun estis atendanta Stepanov. Kaj kiam en la sekva tago li diris, ke tio estis tute ne tiu letero, Lunjo subite konsilis:

— Necesas al vi veturi en Moskvon.

Ŝi ne sciis, pri kio li skribas, sed kredis, ke, se homo mem veturos en Moskvon, ĉio ordiĝos.

— Ĉu en Moskvon? — neniom miris Stepanov.

Li ankaŭ mem delonge pensis pri tio, kaj Lunjo nur konfirmis liajn pensojn.

— Ŝajne, tio estas prava! — prononcis Rodiono Metodjeviĉ.

Kaj deklaris hejme pri sia decido.

— Mi ne vidas praktikan sencon, — diris Eŭgeĉjo, viŝante la okulvitrojn per intenskolora ŝamo. — Vi taŭzos viajn nervojn ĝisfunde kaj nenion atingos. Ĉu post tiaj kataklismoj eblas trovi unu homon?

Li parolis maltrankvile, kaj Rodiono Metodjeviĉ nur silente strabis al li. Solida, laŭmode vestita, modere korpulenta, ĉiam ŝtate zorgigita, Eŭgeno Rodionoviĉ ankoraŭ iomete staris, pensante kaj balanciĝante de la kalkanumoj sur la piedpintojn, mungis sin en grandan poŝtukon kaj, ordoninte, ke oni lin ne distru, ekiris en la kabineton, kiel ĉiam, dormi post tagmanĝo. Poste respektoplena Paŭla alportadis tien tason da natura kafo, kaj Eŭgeno eksidadis al la skribotablo. Certe, se ne okazadis kunsido. Tamen, en la lasta tempo li ellernis dikti siajn «verkojn» al stenografistino. Li aranĝis grandan sliparon, en kiun li eltondadis diversajn, laŭ lia esprimo, «materialojn», aŭ «krudaĵon», kaj tiujn eltondaĵojn antaŭ veno de la stenografistino li dismetadis sur la divano, kiel kartojn en paciencludo...

Kiam la pordo post Eŭgeĉjo fermiĝis, Rodiono Metodjeviĉ aliris al la bufedo, verŝis por si duonglason da konjako kaj eltrinkis unuglute. Pensis iom kaj ankoraŭ verŝis. Iraida observis lin kun maltrankvilo.

— Ne timu, alkoholulo mi ne iĝos, — diris Stepanov, — la jaroj pasis, malfrue. Sed tamen...

— Eĉ se Rodiono Metodjeviĉ drinkas, do ĉe lia pensio tio estas permesebla, — tusinte en la pugnon, elmalproksime diris avo Metodo. — Ĉe ni en la japana milito estis subkolonelo, iu barono Drizen, tiu jamajkan rumon elsuĉadis po tri boteloj dum tago. Sed la rango ja estis mizera — nur subkolonelo...

— Paĉjo, ni drinku! — proponis Stepanov.

— Mi ne estas kontraŭ, — diris la avo, alirante al la bufedo pro ĝentileco per etaj paŝoj, — mi ĉiam povas drinki, kaj kun sobra menso resti. Kaj ke Rodiono Metodjeviĉ decidis veturi al Moskvo — tio estas prava...

— Ne forveturu, a-avĉjo! — petis Juĉjo. Li tre alligiĝis al Rodiono Metodjeviĉ, longe promenadis kun li kaj fanfaronis pri lia Ora Stelo en sia lernejo tiel, ke Eŭgeno foje estis tien vokita. — Ne forveturu, mi petas!

Iraida diris, ke la veturo kaj vizitado de instancoj povas voki nur tute nenecesan atenton al la persono de Rodiono Metodjeviĉ. Ustimenko, al kiu venis Stepanov poste vespere, diris, ke li nepre veturus, ke en tio eĉ ne indas heziti, kaj Vera Nikolajevna, kiu estis iel strange ekscitita, subite ruĝiĝinte, petis la edzon:

— Vlaĉjeto, skribu al Cvetkov. Ĉe liaj konatecoj kaj ebloj li ĉion atingos...

Ustimenko ĵetis rapidan rigardon al la edzino kaj ne respondis, kaj Vera, turniĝinte al Rodiono Metodjeviĉ, diris ĉu ŝerce, ĉu kolere:

— Via kara Vlaĉjeto tiun homon ne eltenas. Al li nun estas malagrable, ke mi nomis Konstantenon Georgijeviĉ-on, sed kredu, kredu, Konstanteno Georgijeviĉ ĉion ekscios kaj ĉion faros. Li multon povas kaj, ĉefe, ne timos. Min Vladimiro pro iuj kaŭzoj ne aŭskultos, sed vi, Rodiono Metodjeviĉ, al li ordonu — li skribos.

Ustimenko obeis — skribis. Vera diris, ke ŝi kun Luba akompanos Rodionon Metodjeviĉ-on, la vespero estas bonega, kaj ili hodiaŭ ankoraŭ tute ne spiris aeron. Kaj Stepanov subite, senintence, rimarkis, kiel Vera palpebrumis al Luba, kiel knabino.

Vlaĉjo voĉlegis al Stepanov sian leteron. Ĝi estis rekta kaj senkaŝa, sen ajnaj ĉirkaŭaĵoj kaj aludoj, eĉ iom malĝentileta, kiel ĉiam, kiam Vladimiro Atanazijeviĉ petis ion. Ili sidis en la kuirĉambro duope, Vera kaj Luba ŝlosis sin en la ĉambro. Kaj kiam ili eliris el tie, Stepanov komprenis: tempas iri — la fratinoj deziris «spiri», kiel diris Vera. Kaj Stepanov ankoraŭ estis rezonanta kun Ustimenko. Luba silentis, rigardis al Rodiono Metodjeviĉ per larĝe malfermitaj, flagrantaj, kiel ĉe la fratino, okuloj. Ŝajnis, ke ankaŭ ilia vangruĝo estis sama — malbrila, kaj ankaŭ scipovo esprimi per rigardo silentan kaj bonkoran kompaton, kaj ŝajne, ankaŭ kunsentemo pri aliula malfeliĉo.

— Ĉi tie, eble, io en proksima tempo klariĝos, — komencis Vladimiro Atanazijeviĉ. Li tre deziris rakonti al Stepanov pri la vespera interparolo kun Ŝtub, sed li subite ektimis, ke li nur esperigos Rodionon Metodjeviĉ-on kaj maltrankviligos lin. Kaj li ne finis.

— Kio klariĝos? — demandis Stepanov.

— Ja pri ĉi-tieaj partizanaj aferoj. Tiam ankaŭ Aglaja-n Petrovna-n estos pli facile serĉi. Tamen, veturo al Moskvo nenion malhelpos...

Stepanov elprenis el la poŝo la leteron de Amiraĝibi.

Ustimenko tralegis atente, lia frunto sulkiĝis.

— Bone, pri tio mi kun Nikolao Eŭgenjeviĉ konsiliĝos, — diris li, — vi estu trankvila, jam morgaŭ li pripensos...

Nina Leopoldovna, forprenante de la tablo la tean vazaron, subite enmiksiĝis kaj demandis:

— Kaj kio, propre, okazis al via edzino?

Stepanov ne respondis.

— Lasu, panjo, — diris Luba. — Ĉiam vi, vere...

— Mi diras pri tio, ke okazas ajnaj miskomprenoj, — per monduma tono, kiel ŝi ludis en teatraĵo de Dumas, ekparolis Nina Leopoldovna. — Ĉe ni, mi memoras, en decembro de la kvardek dua jaro al unu nia kamarado, bona kamarado, okazis malagrablaĵo: nia supera kasisto, vi lin, Lubanjo, memoras, talenta aktoro, iomete kiel bonvivanto, li bone ludis en la «Potenco de obskuro», nu ankoraŭ kiel nobla patro por melodramoj. Do li forlasis en apudurba vagono — jen stultuleto — kvar kilogramojn da butero. En tiuj tempoj! Ĉu vi imagas? Koŝmaro kaj teruro. Sed forto de kolektivo estas tia, ke ni lin defendis...

— Mia edzino buteron ne ŝtelis! — diris Stepanov.

— Brave! — malvarme diris Vera kaj prenis Stepanov-on ĉe la brako. — Foriri, tuj foriri!

— Ĉu vi ne promenos, Vladimiro? — demandis la admiralo.

Vlaĉjo skuis la kapon: li jam estis metanta sur la tablon sian trivitan skribmaŝinon.

— Ni revenos ne baldaŭ, — sonore sciigis Vera al Vladimiro Atanazijeviĉ. — Eble, ni ankoraŭ filmon spektos... Lubanjo postulas.

Li akompanis ilin per malgaja rigardo, pendigis sur vestarkon la malnovan tunikon, alŝovis pli proksime glason kun sensukera teo. Kaj pensis triste: «Kial, propre, ĉio ĉi, kune prenita, nomiĝas familio?»

Sur la strato Vera kaj Luba abolis sian decidon akompani la admiralon. Ili nun ektimis, ke ili ne trafos en la kinejon, kaj ree al Stepanov ŝajnis, ke ili iel strange interridas, interrigardas kaj ion ne findiras.

— Sukceson! — diris Rodiono Metodjeviĉ, militsalutinte.

Se li ion ne komprenadis, li ĝeniĝadis. Tiel ĝeniĝis li nun, kaj eksentis faciliĝon, turninte sin post la angulon de la Malnova skvaro.

— Uf! — diris Vera, kiam paŝoj de la admiralo silentiĝis. — Vidu, li kvazaŭ ion scias.

Kaj demandis:

— Ĉu vi min riproĉas?

— Ĉu vi estas el tiuj homoj, kiuj faras fiaĵojn kaj ankoraŭ deziras, ke oni ploru pri ili? — demandis Luba. — Ho, gardu vin, rakontos mi ĉion al via edzo.

— Vi ne kuraĝos!

— Sed se?

— Ne malbonigu al mi la humoron! — petis Vera. — Ja nenio okazos, ĉio ĉi antaŭlonge estas finita. Ni gajos, ridos, manĝos, dancos. Ja povas konserviĝi homaj rilatoj? Li pro mi ĉi tien alveturis...

— Ĉu freneza amo? — seke interesiĝis Luba.

— Ne juĝu, fratineto, — petis Vera. — Kiam vi ĝisvivos — komprenos.

— Apenaŭ. Kaj se mi komprenos — mi foriros.

— Ĉu de tia, kiel Vlaĉjo?

— De ajna.

— Sed kion do mi faru, se mi vere amas Ustimenkon?! Amas, malgraŭ tio, ke li ne realiĝis tia, kia mi vidis lin en mia imago. Ne, vi devas kompreni...

— Sed se mi ne deziras kompreni?

Ĝuste en tiu ĉi tempo Rodiono Metodjeviĉ eniris en sian ĉambron kaj ekvidis Barbara-n, kiu estis fumanta, kuŝante sur lia lito. Ŝi estis en malnova skia pantalono, ŝiaj rondaj okuloj rigardis malgaje, lace kaj karese. Stepanov simple forgesis, ke li sendis al ŝi telegramon — petis alveturi, konsiliĝi.

— Ĉu vi manĝis? — demandis li en la malnova maniero kaj same en la malnova maniero, kiel tiam, kiam ŝi estis tute malgranda kaj loĝis ĉe li sur la ŝipo, kisis ambaŭ ŝiajn manojn al la larĝaj polmoj. — Ĉu vi manĝis, filinjo?

— Ĉu vi ĉe Vlado estis? — demandis ŝi.

— Estis.

— Ĉu estas vere, ke li havas nur unu ĉambron?

— Ŝajne, — respondis la admiralo. — Ni en la kuirĉambro sidis.

— Kaj ĉu la kuirĉambro estas komuna?

— Ĝenerale ili iom dense loĝas. Tie estas ankoraŭ fratino, kiom mi komprenis, de lia edzino — Lubov Nikolajevna. Same bela virino. Kaj la patrino — parolas per ventra voĉo, kiel vetroparolisto. La filino jam dormis...

— Per kio do oni vin regalis?

Tio tamen estis tortura turmento. Ĉiam ŝi tiel, kun enua vizaĝo, pridemandadis lin pri Ustimenko, kaj li sentis, kiel batas ŝia koreto, kompatinda, soleca, stulta, laca pro tiu longa, absurda, neebla amo, tia malkonvena por lia Banjeto, — ŝi ja tutegale estas pli bona ol ĉiuj, pli saĝa, pli anima, pli simpla, pli klara; ne ekzistas aliaj, kiel Barbara, jen embaraso!

— Forgesu vi finfine pri li! — per admirala voĉo ordonis Stepanov. — Finita estas tio! Liberiĝu!

— Mi ne forgesos! — firme rigardante per siaj rondaj brunaj, plu ankoraŭ neplenaĝaj okuloj en la okulojn de la patro, kun malrapida subrido respondis Barbara. — Kaj ne kriu al mi, kiel al via supera ferdeko. Mi estas via filino, sed ne artilerio de ĉefa kalibro.

— Forgesu, filineto, — ektiminte, ke ŝi ofendiĝos, subite per maljunulina voĉo ripetis li. — Ni trovos por vi fianĉon, jen, ĉu vi deziras, mi el Moskvo alveturigos?

— Fianĉojn oni en la staplon multnombre liveris, — kiel en la infaneco, tenante la manon de la patro je la fingroj per du manoj, diris Banjo. — Tamen mi, paĉjo, ne estas fianĉino.

— Ĉu vi monaĥiniĝos?

— En antaŭaj tempoj — nepre. Kaj iĝus ne simpla monaĥino, sed asketa, aŭ kiel tio nomiĝis. Kaj poste lia grafa moŝto Vlaĉjo Ustimenko ĵetiĝus antaŭ mi sur la genuojn sur malvarmaj ŝtonaj platoj de severa monaĥeja preĝejo. Kaj en mia mano estas kandelo, kaj mi mem estas tia maldika-maldikega...

— Nu? — ne sen scivolemo demandis la admiralo.

— Kaj ĉio. Kaj poste mi kuŝus en ĉerko, kaj monaĥinoj super mi kompate kantus. Kaj grafo Ustimenko, diablo lin prenu, mortpafus sin el longa pistolo.

— Ĉu vi ĵus ĉion ĉi elpensis?

— Kaj ĉu vi deziras — mi lin murdos, — brilante per la okuloj, proponis Barbara. — Ĉu vi havas revolveron? Etendos tiele la manon — kaj bac-bac-bac!

— Ĉu vi malamas lin?

— Ne, amas, — kun suspiro diris Barbara. — Baldaŭ mi tute maljuniĝos, sed plu amos.

— Aŭskultu, sed kion vi en li finfine trovis? — subite eksplodis Stepanov. — Ke li lamiĝis en la milito? Do ni ankaŭ laman trovos, ne granda estas detalo. Ĉu vi kompatas? Ja ne estis tiel?

Barbara eksidis sur la lito, korektis la harojn, tiris sin, poste diris:

— Bone, paĉjo, vi ja min ne por tiu konversacio per depeŝo vokis. Kiajn vi havas novaĵojn? Ni parolu, poste iru en restoracion, mi deziras kun vi danci. Vi ne pensu — mi alivestiĝos...

— En restoracion? — miris la admiralo.

— Jes ja. Je mia konto, mi perlaboris sovaĝan monon. Kaj krome mi deziras, ke oni pri ni pensu: kia vi estas maljuna amindumanto kaj kian damon altrenis. Konsideru — mi kapricos kaj afektos.

— Afektu! — diris la admiralo. — Kaj mi vin per vergo frapos.

— Regalo estos luksa, — daŭrigis Barbara. — Plej multekostaj almanĝaĵoj. Vinoj, vodkoj, konjakoj, kakao, kafo, lakto...

Ŝi subite kisis al la patro la manon, kion ŝi faradis unufoje dum tri jaroj, diris, ke Eŭgeĉjo jam rakontis al ŝi la planojn de la patro pri la veturo kaj ke ŝi opinias — veturi necesas senprokraste. Stepanov kviete ridetis: ja li konis sian filinon...

— Da mono mi havas diable abunde, — daŭrigis Barbara, — ĝi por vi utilos, ne ŝajnigu vin milionulo...

Stepanov plu ridetis: jen por kio ŝi estis kondukanta lin en restoracion, por ke li vidu, kiel ŝi disipas monon.

— Kaj ĉu ŝtrumpojn vi por vi aĉetis, monaĥino? — demandis Rodiono Metodjeviĉ. — Aŭ vi plu farbas la krurojn?

— Ĉu Eŭgeĉjo klaĉis? — rapide demandis ŝi.

Kaj ordonis al li vestiĝi, raziĝi, alŝraŭbi la Oran Stelon kaj ĝenerale «konformi».

— Mi same penos! — diris ŝi ial minace.

Ĉu li ŝin tro amis, ĉu li iĝis maljuna kaj sentimentala, sed ial, kiam ŝi venis en lian ĉambron «preta tute», laŭ ŝiaj vortoj, li eĉ rozkoloriĝis pro fiero: kian li havas filinon, kia estas lia Barbara, kiom ŝi pli bonas ol ĉiuj kune prenitaj «belegulinoj», kiel tiu Vera Nikolajevna, kiu sian belon portas kaj al ĉiuj montras, — belon ĉiam saman, neniam festan, aĥ, ne indas paroli!.. Kaj per mallaŭta voĉo, memkontenta kaj eĉ rulanta, Rodiono Metodjeviĉ ĝoje diris:

— Nu, do, turniĝu, turniĝu, montru vin, filineto!

Ŝi klakis per la ŝaltilo, por ke la patro vidu kaj la fasonon de la kostumo, kaj kiel ŝi aranĝis la harojn, kaj kiel ŝi rekte kaj feliĉe rigardas al li — same kontenta pri si, pri la elpensita diboĉo. «Rigardu, paĉjo, ĉu nemalbonas via filino?» Kaj li, certe, rigardis, pririgardis, fiksrigardis al ŝia kvieta, moke bonkora, saĝa rigardo, al la peza nodo de la tute ne moda nun hararanĝo (kaj kiam ŝi sukcesis kreskigi la harojn!) kaj al tiu amara, momente glitinta apud ŝiaj lipoj esprimo, kiun li plurfoje rimarkadis post la milito kaj kiun ne povis pardoni al Ustimenko, kaj al tuta ŝia speciala, specifa al ŝi, ĉiama malfermiteco. «Jen mi estas tia, homoj, mi tuta estas ĉi tie, amu min, mi vin amas!» Tia, ankoraŭ malgranda, ŝi iradis en Kronŝtadto, tia estis sur la ŝipo, tia ŝi elkreskis...

— Kaj ankoraŭ saketo estos, — diris Barbara. — Iraida nun ĝin ankoraŭ per broso purigas — deziris alproprigi, sed kun mi oni tiel ne ŝercu, kio estas mia — tio estas mia, vi min konas!

— Kaj ĉu peltmantelon vi havas kontraŭ frosto?

— Da peltmanteloj mi havas superabunde, — mensogis Barbara, — kiom ajn, tri aŭ kvar. Mi entute, paĉjo, ekskluzive vestiĝas. Sed ili ĉiuj estas ne retajloritaj, ĉe la peltisto. Mi ja ŝatas modajn aĵojn, ne povas postiĝi. Por vi mi surmetos la peltmantelon de Iraido — ĝi estas ŝike kudrita. Ĉu vi deziras, paĉjo, drinki?

— Drinki eblas!

— Drinki ĉiam eblas, — diris avo Metodo. — Se bone, ĝustamezure. Sed se kun skandalo, tiam plej bone sin deteni.

— Mi, avo, kun skandalo drinkos, — diris Barbara, kisinte Metodon. — Mi ŝatas, se drinki, tiam bati, per tranĉilo iun tranĉi, ĉu vere, paĉjo?

— Ĉesu vi, — petis la admiralo, donante al la filino la peltmantelon en la antaŭĉambro. — Eĉ aŭskulti estas ridinde!

Avo Metodo gratis la dorson je la pordofosto kaj interesiĝis:

— Kien ja vi, geknaboj?

— En restoracion! — sciigis Barbara. — Ni, geologoj, ĉu vi scias, kiel drinkas? Per litroj! Pereinta popolo!

— Al restoracioj iras, — koleriĝis la avo, plu gratante sin je la pordofosto. — Ĉu vi vidis? Tie ja estas freneza kosto, nepensebla rabo. Per la sama mono mi por vi hejme kaj galantinon donos, kaj haringon kun cepo, kaj fritaĵon, kaj vodko estas — eĉ droni eblas, ĝis la oreloj.

— Sed ni, avo, deziras en restoracion! — diris Barbara. — Kaj vi al ni ne obstaklu!

— Ekhavu unue propran peltmantelon! — senpripense diris la avo.

Barbara ĵetis al li minacan rigardon, li fermis sian buŝon per la mano. Juĉjo petis same preni lin en restoracion, sed Iraida jam demetis lian piedveston por nokto, kaj li paciĝis kun sia sorto.

— Eble, ankaŭ ni iom poste aliros! — promesis Eŭgeno. — Se Ira havos humoron.

— Vi iros je via propra konto, Eŭgeĉjeto, — diris Barbara. — Kaj ĉar vi tion malŝategas, do Ira ne havos humoron. Ni iru, paĉjo. Kaj memorfiksu — mi estas via damo. Unu rigardo flanken, kaj mi, farinte al vi scenon, foriros en nokton.

### Tiu sama Gubin

Li ne sukcesis tralabori eĉ horon, kiam venis Gubin — laŭ sia kutimo sen telefona averto, kvazaŭ estis tago. Ebrieta, gaja, glata, oportune kaj bone vestita, kiel oni tion nomas — «prizorgita». Ĉiam li venadis ĝuste tia — kaj hejmen, kaj en la malsanulejon, kaj al kunsido de prezidio de la plenumkomitato.

— Necesas via subskribo, — diris li kaj etendis al Ustimenko sian sangokoloran fontoplumon kun ora plumo. — Prenu mian grifelon kaj metu vian markon. Vi povas ne legi — ĉio estas alta, eleganta kaj monumenta. Gubin posedas stilon.

Tio estis tiu sama Boĉjo Gubin, kun kiu li iam, diablo scias kiel antaŭlonge, veturis por fungokolektado, tiu Gubin, kiu enamiĝis al Barbara, kaj poste subite aperis en la moderna gazetaro. «Bor. Gubin» — legadis Ustimenko dum ĉiuj ĉi longaj jaroj kaj ĉiufoje miradis: ĉu vere tio estas tiu sama Boriso?

— Imagu, tiu sama, — kun suspiro konfirmis Gubin, kiam ili renkontiĝis en Unĉansko post la milito. — Iomete kalviĝis, molaĉiĝis, sed tiu sama. Certe, al iu la milito estas duonpatrino, sed al iu propra patrino...

Kaj li kun signifo ĵetis rigardon al la ordena rubando kun ne tiom malmultaj signoj sur la trivita tuniko de Ustimenko.

Pri Barbara li sciis pli, ol Ustimenko. Kaj sciis iel mirinde skrupule. Li memoris eĉ la familinomon de tiu militisto — Kozirev — kaj foje eĉ drinkis kun li vodkon en la restoracio de la gastejo «Moskvo»...

— Por kio do vi tion bezonis? — simplanime miris Ustimenko.

— «Mi deziras ĉion scii»! — per titolo de revuo respondis Boriso Emanueloviĉ. — Mi estas scivolema, kaj krome la profesio devigas.

Vladimiro Atanazijeviĉ ekrigardis rekte en la okulojn de Gubin per sia tranĉanta el sub la vilaj okulharoj, preskaŭ ĉiam severa rigardo. Iam Barbara diris, ke per la okuloj kontraŭ malamikaj al li okuloj li, verŝajne, elbatas fajrerojn. Sed nun fajrero ne aperis: en la juneco bonkoraj, nun la okuloj de Gubin iĝis simple senesprimaj. Io en ili malaperis, sed ankaŭ io nova aperis. Ĉu nedifiniteco?

— Ĉu la profesio de ĵurnalisto devigas fosi en tiaj aferoj? — demandis Ustimenko dum ilia unua renkontiĝo. — Tion mi ne sciis.

— En kiaj do «tiaj»? — same per demando respondis B. Gubin. — Barbara Rodionovna por mi signifas nemezureble pli, ol vi povas supozi...

Ustimenko ŝultrolevis. Li malamis konversaciojn pri tiaspecaj temoj. Kaj kiel povis lin interesi tio, al kio aludis Gubin? «Nebulaj aludoj al nebulaĵoj», — kiel ŝatis diri Bogoslovskij.

Sed tamen Ustimenko havis malagrablan senton, kaj ĝuste tion, verŝajne, celis Gubin.

Poste Boris interesiĝis, ĉu Vlaĉjo renkontis lian nomon en gazetaro.

— Renkontis! — seke respondis Ustimenko.

— Kaj kiel?

— Bele vi skribas, — subridis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Ĝis larmoj. Antaŭnelonge mi legis: «Kaj la plejsanktejo de Bogoslovskij estas la operaciejo».

— Vi memorfiksis! — miris Gubin.

— Ni ĉiuj memorfiksis, — daŭrigis Ustimenko. — Kaj ne nur tion. Jen ankoraŭ: «Opiniata antaŭe senespera malsanulo S. revenis al la vivo, al ĝojo de krea laboro, al kantado de birdoj, al gaja bruo de vento, al feliĉo de kreado. La miraklisto en blanka kitelo estis Bogoslovskij». Ĉu tiel?

— Proksimume tiel, — kolere rozkoloriĝante, diris Gubin. — Kaj kio? La stilo de la tempo!

— Tamen Salov neniam estis senespera, — klarigis Ustimenko, — kaj kio koncernas «kreadon», do li estas simple normala provizisto.

Tia estis ilia unua konversacio. Kaj poste Gubin skribaĉis ion ekstreme rozan pri iro de la konstruado de malsanulejaj domoj, elpensis neekzistantan gruistinon Lunjon Ĵirko kaj jam tute malutile mensogis pri la limdatoj, kiam la novaj domoj «gastame malfermegos siajn pordojn renkonte...»

Denove okazis treege malagrabla interparolo.

— Aŭskultu, — diris al Gubin Ustimenko, — mi, certe, ne estas verkisto, sed ĉu al vi ne ŝajnas, ke pri malsanulejo estas stulte skribi «gastame malfermegos siajn pordojn». Kiaj gastoj estas en malsanulejo? Kaj nenia Lunjo ĉe ni estis, ne dirante eĉ pri gruoj...

Tiele, paŝon post paŝo, pli ĝuste linion post linio, Ustimenko «dishakis» la tutan eseon de B. Gubin. Tamen, kvankam sen Lunjo, la eseo aperis. La «Unĉanska laboristo» ĝin presis. La ĉefa heroino nun estis Katinjo Zakadiĉnaja, pri kiu Gubin skribis, ke ŝi havas «petolajn, kun ridetema ruzo okulojn», ke ŝi plenas de «aŭdacaj revoj» kaj eĉ «sonoras, kiel streĉita kordo». Estis ankaŭ vortoj — «varme kaj kompate», «malgajeta sulko», «homa komforto de la blankaj muroj», «ĉiusekundaj bataloj por homaj vivoj»...

Kaj certe, komandadis ĉion V. A. Ustimenko kun «profunde enkaviĝintaj, lacaj kaj pensantaj okuloj», «homeca homo», «modesta kaj nerimarkebla, sed neanstataŭigebla».

— Nu, kiel? — demandis Gubin.

— Malutile vi skribas, — diris Ustimenko. — Ni havas du termometrojn, kaj vi priskribis diablo scias kion!

— Malsaĝulo vi estas pro Kristo, — subridis Gubin. — Mi ja vin levas. Nun, kun tiu ĉi paperaĵo, — li frapis al la eseo per la polmo, — vi povas postuli kion ajn, eĉ de Zolotuĥin mem. Ĉiuj pordoj antaŭ vi malfermiĝos.

Plej mirinda estis tio, ke la sentimentala kuiraĵo de Gubin plaĉis al ĉiuj, speciale al Vera, kiu eĉ ploretis super la eseo, en kiu estis glorigataj la «bonkoraj kaj saĝaj» manoj de Bogoslovskij. Nikolao Eŭgenjeviĉ mem en tiu eseo «dufoje dum tago», kaj iam eĉ «trifoje kaj kvarfoje», kvazaŭ mortadis kaj reviviĝadis kune kun ĉiuj tiuj, kiujn li operaciadis kaj, sekve, «revenigadis en la bruan kaj brilantan vivon».

— Jen kion la fiverkisto skribaĉis! — indignis Ustimenko. — Kio okazus al Nikolao Eŭgenjeviĉ, se li vere kun sia sano ankoraŭ laŭ Gubin kaj mortadus kaj reviviĝadus pro ĉiu hernio aŭ apendicektomio.

— Ĉiu kirurgo mortadas kaj reviviĝadas, — diris Vera Nikolajevna. — Tiu procezo estas subkonscia, mi konsentas, sed se vi operacias...

— Kaj vi same mortadis kaj reviviĝadis? — abrupte turniĝinte al la edzino, demandis Ustimenko. — Ĉu? Kaj Lubov Nikolajevna?

Ŝi ne respondis: estis malfacile respondi al li, kiam li rigardis tiel — rekte kaj postuleme. Luba malgaje ridetis.

— Plej mirinde estas, ke ĝuste kuracistoj de via speco ŝatas tielan mensogaĵon, — diris li penseme. — Kiel tion klarigi?

Vera Nikolajevna demandis:

— Kion do vi de li deziras?

— Li skribu pri termometroj, — grumblis Ustimenko. — Estas interese, kiel li mortadus kaj reviviĝadus sen termometroj. Ĵurnalistiko devas helpi, sed ne ekstazi en admiroj, des pli histeriaj...

— Vi ĉiam ĉion vidas en nigra koloro, Vlaĉjeto, — karese diris ŝi kaj ŝovis la nazon al romano, sed tuj, koleriĝinte, aldonis: — Tio estas elementa — tiuj artikoloj, tio, kion Boriso Emanueloviĉ nomas «eseo», — estas pri vi, pri via ĉiutaga, konstanta heroeco. Vi estas heroo! Estas glorataj viaj penoj, viaj faroj, via energio, kaj vi kapricas...

Gubin estadis ankaŭ en ilia hejmo — lin invitadis Vera Nikolajevna. Ne sen miro aŭskultis Ustimenko, kiel Gubin kantas kantojn, akompanante sin per gitaro, ne sen miro rigardis, kiel vigle li kisas la manojn al la belulinoj kaj evitas kisi la manon al la maljunulino, ne sen timida respekto observis, kiel Boĉjo Gubin per glasoj drinkas vodkon. Li scipovis ankaŭ rakonti ion konvenan por okazo, ridigi, scipovis ankaŭ ion kortuŝan prezenti tiel, ke la aŭskultantoj enpensiĝadis kaj diradis:

— Jes, mirinde...

— La homo laŭ sia naturo estas bona...

— Prave diris Gorjkij: «La homo estas naskita por feliĉo, kiel birdo por flugo...»

Sed Gubin ankaŭ ĉi tie trovadis, kion diri kaj neniun ofendi, sed ankaŭ montri sin:

— Estas mirinde, kiel ĉiuj tiun ĉi frazon atribuas al Gorjkij. Vere, tio estas vortoj tute en la maniero de Gorjkij. Sed verkis ilin Korolenko — strange, ĉu ne?

Okazadis, ke li legadis versaĵojn, plej probable — de sia produktado. Ustimenko notadis mense, ke ĉiuj ili estas tre longaj. Kaj ankoraŭ li rimarkadis, ke tie, inter priskriboj de tio, kiel ĉio ĉirkaŭe estas bonega, kaŝiĝis tute neniu penso. Tiun sian observon li foje kun karaktera por li detrua mallerteco eldiris, pli ĝuste diraĉis. Sed Gubin neniom ofendiĝis.

— Vi, mia amiko, en poezio neniam komprenadis ion ajn, — diris Gubin, — jam en niaj lernejaj jaroj vi pri arto estis absolute surda kaj blinda. Tiele, infano mia...

— Kaj ĉu tiu via aŭtoro, kiu verkas tiajn versojn, — ĉu li komprenas? — demandis Luba per sonora voĉo. — Ĉu vi estas certa?

Vera puŝis la fratinon per la kubuto kaj proponis al la gastoj drinki je poezio, kaj Boriso, danke balancinte la kapon, kvazaŭ li mem estis la poezio, forte ekkantis malnovan romancon:

Aĥ, forlasu vi min,
Ne plu amu vi min,
Vi, esperoj, vi, revoj nebulaj!
Mi ne havas plu vin,
Ne dividas mi vin —
Min ĉirkaŭas nur solaj fremduloj...

Luba rigardis al Gubin atente, mallarĝiginte la okulojn, kaj en profundo de ŝiaj pupiloj tremis koleraj, eĉ furiozaj fajretoj, kaj Ustimenko subite pensis, ke la fratino de lia edzino tute ĉion komprenas kaj, verŝajne, estas lia aliancano en la vivo.

La gitaro eligadis malaltajn, ĝemantajn sonojn, la gastoj fascinite aŭskultis:

Min turmentis vivpik',
Ankaŭ estis amik',
Sed por longe nin oni disigis...

Luba subite rideksplodis, fermis la buŝon per la mano kaj ŝajnigis, ke misglutis.

Adiaŭante, Gubin, mildigita de vodko, de atento de la gastoj kaj de tio, ke li hodiaŭ estis «la unua knabo en la vilaĝo», diris al Ustimenko konfide:

— Jen kio, Voĉjo: en proksimaj tagoj mi elpaŝos en la «Unĉanska laboristo» rilate de malfermo de via malsanulejo. Por eviti miskomprenojn necesos konformigi anticipe nomojn de avanuloj kaj ĉion tian ceteran.

— Vi prefere silentu, — kun enuo en la voĉo petis Ustimenko. — Ni ne laŭdojn nun bezonas, sed aferan artikolon pri ĉiuj embarasoj kaj malfacilaĵoj.

— Ni de sur monto pli bone vidas, ol vi, — respondis Boriso. — Ĉu vi memoras Gorjkij-on — pri vidpunkto kaj sidpunkto. Do ni havas vidpunkton...

Jen ĝuste tiun ĉi «vidpunkton» devis hodiaŭ subskribi Ustimenko per la sangruĝa fontoplumo de k-do Bor. Gubin.

Subskribi ne legante Vladimiro Atanazijeviĉ ne scipovis. Kaj li komencis legi. La artikolo estis ordinara. Li legadis, kaj Gubin eksidis sur la randon de la fornelo kaj malfermis botelon da vodko, kiu, kiel evidentiĝis, estis en lia poŝo. Kaj kolbaso estis.

— Gluton da vodko kaj pecon da kolbaso, — diris li, eltrinkante el la botela gorĝo. — Pro la venanta Nova jaro...

— Kaj kial la malsanulejo estas «donaco al la laborantoj de nia urbo»? — subite demandis Ustimenko. — Kiu al ili donacas?

— Kamarado Stalino! — bonguste maĉante la malmolan kolbason, respondis Gubin. — Tie poste ĉio estas «proporcie», al ĉiu la sian.

— Ĉu Stalino? — miris Ustimenko. — Ĉu li aliajn aferojn ne havas, krom al ni malsanulejon donaci?

— Stultulo vi estas, — suspiris Gubin. — Stultuleto! Ekzistas oficiala stilo: ekzemple, kiam en la Unua de majo estas bona vetero, tiam ni, ĵurnalistoj, skribas: «Ŝajnis, la naturo mem komprenis» kaj tiel plu. Kaj kiam estas malbona vetero, tiam ni nepre skribas: «Malgraŭ tio, ke la vetero... miloj da laboruloj». Ĉu vi komprenis?

— Komprenis. Kaj kiam estas proceso kontraŭ malica spiono, tiam vi skribas — «kurantaj okuloj»?

— A ha. Kaj skribas: «Infanoj donacis vivajn florojn», ĉe tio, ke ni bonege komprenas, ke la artefaritajn neniu stultulo donacos. Kaj papero por tio malŝpariĝas. Multe da papero, se kalkuli.

— Kaj kun papero estas malfacilaĵoj, — diris Ustimenko. — Ĝis tio, ke ni ne havas, sur kio malsanhistoriojn skribi.

Gubin drinkis ankoraŭ kaj rimarkeble ebriiĝis. Nun Ustimenko komprenis, ke li ankaŭ venis ĉi tien jam ebrieta.

— Drinku! — petis Boĉjo kaj per larĝa gesto etendis al Ustimenko la botelon. — Almenaŭ gluton!

Sed Ustimenko ne drinkis kaj la artikolon redonis ne subskribinte.

— Nu, kaj diablo vin prenu! — subite laciĝis Gubin. — Ni ankaŭ sen via subskribo publikigos: ni komprenas — vi modestas. Silentu! — kriis li. — Mi tiajn strangulojn vidis, ne komprenas ili tion, ke modesteco estas ne pozitiva kvalito, sed simple malkuraĝeco. Silentu, silentu, mi scias, mi ĉion, frato, scias.

Kaj proponis:

— Ĉu vi deziras, mi el vi bombonon faros por la tuta mondo? Bakos broŝureton pri via vivo. Kaj pri tio, kiel vi diris, ke «en la milito la ĉefa estas — kuracisto-organizanto, kaj la milito ankoraŭ ne finiĝis, kaj tial mi iros al la plej malfacila — al posteno de ĉefkuracisto»...

Ustimenko kredis kaj ne kredis al siaj oreloj. Tiun pigorovan frazon li diris nur al unu homo — al Vera Nikolajevna.

— Mi skribos, ke vi kaj mi estas lernejaj amikoj, — fumante per cigaredo al la vizaĝo mem de Ustimenko, preskaŭ kuŝante sur la fornelo, parolis Gubin. — Jes, jen tiele, rekte! Kaj donos bildojn de la milito: panoramo, milita juneco, jaroj de matureco en frontoj... Ho panjo, kiel mi tion prezentos! Certe, kun aldonaj bildoj, kun revenoj al la fora pasinteco, tiun okazon apud la stacio. Infana amo estos, eĉ versaĵoj. Kaj tio, kiel vi forveturis al la periferio, sed ŝi — ne. Kiel Barbara vin perfidis. Ja kun tuta nia al ŝi plej bona rilato — ŝi perfidis! Necesas nomi la aferojn per siaj nomoj, necesas meti punktojn super «i». La bedaŭrinda fakto de perfido de la ideo okazis...

— Ŝtopiĝu! — subite furioziĝinte, diris Ustimenko. — Kia povis esti perfido? Mi estas stultulo, idioto, kreteno, ĉu vi komprenas? — kriis li kaj subite eksentis sur si trankvile malvarman, esplorantan rigardon de Gubin. — Mi estas stultulo! — jam aŭtomate ripetis li. — Kaj neniun interesas...

Ĝuste tio ĉi estis malvero. Ĝuste Gubin-on tio interesis. Li simple provokis Ustimenkon al tiu stulta eksplodo. Kontrolis — por siaj interesoj. Kaj Ustimenko kaptiĝis. Sed retreti nun jam ne indis. Se tiel, tiam li sciu la veron. Kaj per obtuza, senesprima voĉo Ustimenko prononcis:

— Pri ĉio kulpas mi. Mi — de tiu tempo.

— Kaj ĉu nun vi estas alia? — akre interesiĝis Gubin.

— Tio, verŝajne, tute neniun koncernas.

— Bone, — konsentis Boriso. — Ne koncernas, do ne koncernas, Barbara-n en nia libreto ni ne tuŝos, se vi ĉion pardonis. Ni okupiĝos pri medicino. Medicino, kiel tuteca, ĉion prenanta pasio. Pasio de mizerikordo...

— Estos nenia «nia» libreto, — sulkiĝante, nelaŭte respondis Ustimenko. — Ne indas, Boĉjo, bredi tiun trivialaĵon. Vi sen tio havas pri kio skribi, en ĉiu numero vi aperas, ja mi ankaŭ viajn pseŭdonimojn konas: Ruriko Udalcov estas vi, kaj Romano Sediĥ — same vi...

Gubin subridis.

— Stulte, — diris li, — stulte, Vlaĉjo, kaj malŝpare — mi tiel formulus. Pli bone, ol mi, via sincera amiko kaj delonga adoranto, neniu pri vi skribos. Ni ja estas provinco. Boriso Galin el Moskvo ne alveturos. Kaj Marietta Ŝaginjan ne faros pri vi libron. Vane vi orgojlas, ĉar mi povas ja maldecidi — ĉe ni herooj abundas, «heroo estas ĉiu» — tiel, ŝajne, oni kantas en kanto? Kaj mi estas postulata — melkistinoj venas vice, inventistoj, lertuloj, multaj...

— Skribu, skribu, — rapide prononcis Ustimenko. — Pri kio vi deziras skribu, nur, laŭeble, lasu nin ĉi tie en kvieto. Vi al ni, Gubin, malhelpas. Pro bonaj, verŝajne, intencoj, sed malhelpas. Al ĉiu afero mensogo malhelpas. Kaj via mensogo por ni estas kiel akra tranĉilo. Mi pensas, tamen, same kiel por ĉiuj, kiuj sur si spertas elprovojn de via grifelo...

— Sed ĉu vi dezirus, ke la tuta ĵurnalo konsistu el negativaj materialoj? — interesiĝis Gubin-Udalcov-Sediĥ. — Ĉu vi dezirus, ke la gazetaro de niaj malamikoj uzu nian gazetaron por sia kontraŭrevolucia propagando?

Pro tiu neatendita atako Ustimenko eĉ konsterniĝis. Dum kelkaj sekundoj li silentis, poste larĝe ridetis kaj povis nur la manojn disetendi:

— Nu, vi diris!

— Kion «vi diris»? Vi respondu!

Sed respondi Vladimiro Atanazijeviĉ ne sukcesis. Super lia faldolito trans la ŝirmilo eksonoris la telefono. Ustimenko prenis la parolilon kaj longe aŭskultis silente, Gubin glutis el la botelo, deŝiris per la dentoj pecon de la kolbaso.

— Mi povas tuj alveturi, Zinovio Simonoviĉ, — diris Ustimenko, — kaj por doktoro Bogoslovskij necesas sendi iun en la malsanulejon, li tie loĝas.

— Ĉu io okazis? — interesiĝis Gubin kun plena buŝo.

Ustimenko ne respondis. Li estis parolanta en la telefonon:

— Bone, la ŝoforo unue veturu al mi, kaj Bogoslovskij dum tiu tempo prepariĝos, li jam dormas, verŝajne...

— Nun vi havos embarasojn, — avertis Gubin. — Mi kun tia persono ne ligiĝus. Ĉu vi imagas, kiel estos, se la knabo ĉi tie kadavriĝos? Ja vi iĝos kulpaj...

Ne respondante al la babilado de ebriiĝinta Gubin, Ustimenko formetis sian valoregan skribmaŝinon, enrigardis al dormanta Natanjo, avertis Nina-n Leopoldovna-n, ke li revenos malfrue, kaj surmetis la flotan palton.

— Prenu de mi monon por palto, — petis Gubin. — Ja mi ilin ne scias kien malŝpari. Je dio, Voĉjo! Ni ja estas malfremdaj homoj...

— Per kio do ni estas «malfremdaj»?

Gubin ŝajnigis, ke ne distingis.

Ili eliris kune. Boriso, certe, bone konis ankaŭ la ŝoforon de Zolotuĥin — tiom bone, ke eĉ eksidis apud li, sur la loko de Zolotuĥin, kaj ĉion momente eksciis pri la filo. Kaj Ustimenko penis ne aŭskulti — tio similis al legado de fremda letero, kiam oni tiele pridemandas ŝoforon.

### Diversaj pelmeloj

— Mi ĵetos sur viajn manojn mian elegantan kaj aroman peltmantelon, kaj vi lerte kaj eĉ gracie subkaptu! — ordonis Barbara, kiam ili eniris en la vestiblon de la hotelo, kiu nun ial nomiĝis «Volgo». — Mi petas, paĉjo! Vi ja legis Stanjukoviĉ-on[40], vi memoras, kiel tie ĉio estas bela. Kaj vi eĉ povas enspiri odoron de varma pelto... Ĉu klaras?

— Klaras! — obeeme kaj gaje respondis Rodiono Metodjeviĉ. — Tamen mi estas ne midŝipmano, filinjo, mi estas «minaca admiralo»...

Dikventra vestisto malalte riverencis al ili el trans sia septo:

— Bonan al vi vesperon, saluton, kamarado generalo! Permesu, kamarado generalo, vian palton. Permesu, kamarado generalo, la mantelon akcepti de la damo, estu tia kompleza...

Stepanov kolere strabis al la vestisto: kiel maljuna homo ne povas distingi admiralon de generalo? Kaj certe, li forgesis pri la peltmantelo, kiel ĝin necesis subkapti. Li entute ĉiam iomete konfuziĝadis en restoracioj, timidiĝadis pro muziko, pro flatema impertinenteco de kelneroj, pro sia konstanta soleco inter drinkantaj kaj dancantaj homoj. Kaj malestimis sin pro tio, ke li ne povis, ne scipovis sidi ĉe tablo kiel frekventulo, metinte unu kruron sur la alian, ne scipovis diri per abrupta voĉo: «Kial la vodko estas varma?», ne scipovis demandi, oscedante: «Kaj diru al mi, oĉjo, ĉu via sturgaĵo estas freŝa?»

— Prenu min ĉe la brako! — ordonis Barbara.

Kaj mallarĝigis la okulojn, kvazaŭ ŝi estus miopa.

— Kial vi? — demandis li, rigardante al ŝia vizaĝo.

— Mi tian en filmo vidis, — nelaŭte respondis Banjo. — Kaj ne faru troajn demandojn. La peltmantelon vi jam preterlasis, ĉu?

— Preterlasis! — kulpe diris la admiralo.

— Mi nun afektos, — avertis Barbara. — Tio necesas, alie kelneroj ne estimos. Nur vi ne danku tro frue, ĉu vi aŭdas, paĉjo? Krome, mi vin nomos per la antaŭnomo kaj patronomo, por ke ili pensu, ke vi estas mia «kaĵolulo».

— Kio? — timigite demandis la admiralo.

— Tio estas nova vorto. Slango. Kiel «flirtulo».

Ili haltis ĉe la enirejo, atendante hastantan renkonte al ili ĉefkelneron en nigra vesto, kun vizaĝo kaj hararo de ĉion fordrinkinta violonisto kaj kun tiu esprimo de degna ĉioscio, per kiu ŝatas paradi maljuniĝantaj donĵuanoj.

— Eble, ni pli maldekstre iru, trans la kolonojn, — per familiare konfida tono prononcis la ĉefkelnero, — tie estos pli kviete...

— Tie, verŝajne, estas blovo, — plu montrante per la okuloj kinaktorinon, diris Banjo. — Ne, mi petas, vi por ni «faru» kie estas pli varme...

«De kie ŝi prenis tiun provizistan vorton?» — miris la admiralo.

— Pli varme kaj pli komforte, — daŭrigis Barbara kaj subite tute embarasis Stepanov-on, nominte lin Rodiono. — Montru, Rodiono, almenaŭ iomete da energio, — levinte unu broveton kaj rigardante al la patro per ridanta rigardo, diris Barbara, — aŭ ĉi tie vi estas «tute ne heroo»?

Malakceptinte tri «tute maltaŭgajn — blovas, malvarmas, el la kuirejo odoras» tablojn, Barbara finfine kvietiĝis kaj, kolektinte ĉirkaŭ si la ĉefkelneron kaj du kelnerojn, komencis atente mendi drinkaĵon kaj almanĝaĵon. Kaj la maljunaj kelneroj interŝanĝadis rigardojn — jen kia nun estas junularo, jen kiel ŝi senmonigas sian naivan maristeton-maljunuleton, jen donas!

— Rodĉjo, vi, certe, drinkos vodkon? — demandis ŝi la patron.

Tiu ŝultrolevis.

— Sed vi ne ebriiĝos, kiel ĉiam? — metinte la larĝan polmon sur la manradikon de Stepanov, petis Barbara. — Vi ja komprenas, vi estas kun enamiĝinta al vi juna virino!

La kelneroj ĝentile silentis, Stepanov eligis mallongan siblon.

— Ne ofendiĝu, mia grizhara, mia bela! — per brusta voĉo, ĝuante senhelpecon de la patro, diris ŝi. — Kiel mi deziras, Rodĉjo, belan vivon...

Rodiono Metodjeviĉ komencis malrapide purpuriĝi. Kia «Rodĉjo»?!

Sed al Barbara mem subite ĉio tedis, kaj ŝi komencis mendi — kaj salmon, kaj tranĉaĵon, kaj fungojn marinitajn, kaj haringon, kaj buteron, kaj salaton. La kelneroj skribadis, la ĉefkelnero respektoplene balancadis la kapon, ili eĉ kompatis la maljunan mariston, konsiderante nunajn komercajn prezojn. Brulas la maljunulo per arda fajro!

— Ne gravas, — ekkriis Barbara, kiam la tuta mendo «malnete» estis skribita. — En la vivo ni vivas nur unufoje.

— Kie vi tion ellernis? — demandis la admiralo, kiam la kelneroj foriris.

— Mi ne scias, paĉjo, — malgaje diris Barbara. — Mi ĉiam pensadis, ke Vlado iam min kondukos en restoracion kaj mi dancos kun li.

— Ĉu vi ĉesos? — demandis Stepanov.

— Ne.

— Ĉu neniam?

— Kiam mi mortos.

La admiralo forturniĝis — li ne povis vidi ŝin tia. Kio estas tiu malfeliĉo? Kiel liberigi ŝin de tiu aflikto? Kaj tuj li eksentis, kiel reviviĝis ie en lia brusto la konstanta doloro, la malfeliĉo, kiu neniam forlasadis lin, kaŝiĝante nur por iaj horoj, sed kaŝiĝante en li mem. Kaj al Aglaja li respondis per la vortoj de Barbara: «Kiam mi mortos».

— Gaje ni vivas! — suspiris li.

— Jen atendu: ni ebriiĝos — mi ankoraŭ ploraĉos, — promesis Barbara. — Kun mi al vi, karulo maristeto, estos treege gaje. Ni iru danci...

— Ĉu mi sukcesos?

— Vi nur ne malkuraĝu. Tio estas ne pli timinda, ol mara batalo.

Ili dancis iomete, Stepanov kondukis la filinon certe, bele, malnovmode elegante.

— Ho, ankoraŭ estas pulvo en pulvujoj[41]! — diris Barbara. — Maljunulo-maljunuleto, sed danci ne mallernis.

Per malgaja rigardo ŝi pririgardadis la restoracion «Volgo» — la eksan «Grand-hotelon». Longa vico de verdaj kolonoj estis apoganta la plafonon, sur kiu estis montritaj per sukoplena peniko de pentristo fruktoj, legomoj, grapoloj, garboj, stakoj sur fono de ĝardenoj kaj plugokampoj, el trans kiuj estis leviĝanta la suno. En la centron de la suno estis enŝraŭbita kuprokolora hoko, sur kiu pendis grandega lustro. Ses malpli grandaj lustroj estis brilantaj kaj glimantaj per kristalvitraj pendaĵoj apud la kolonoj el verda ŝtono, fama en Unĉansko.

— Roza kaj verda, — diris Barbara. — Belega kombino. Eĉ la stomako doloras. Kaj estas tre interese — kiom kostas tia lustro?

— La centra — cent okdek mil, — ne sed fiero klarigis la ĉefkelnero kaj faris vizaĝon de diboĉulo. — Kial ĝeniĝi — la mono ja estas ŝtata.

Li plenigis por Barbara kaj Stepanov glasetojn, kronforme dismetis amelitajn telertuketojn:

— Mi petas manĝi.

Barbara nun estis pririgardanta la murojn kun pejzaĝoj de estonta Unĉansko, tia, kian ĝin imagis arkitekto.

— Treege majeste! — diris ŝi finfine. — En la stilo de la lustro!

— Ĉesu, Banjeto, — petis Stepanov.

— Kaj ĉu vi scias, kio okazas en la regiono? — demandis ŝi kolere. — Vi, paĉjo, de ŝipo en balon[42] venis: finis militi — kaj en palaceton. Kaj palaceto tiu, interalie, kara mia paĉjo...

— Kio? — maltrankvile demandis li.

— Lasu! — forsvingis Barbara. — Poste iam. Alie mi...

Ne findirinte, ŝi prenis glaseton, levis ĝin, rigardis tra ĝi al la lumo kaj, gajigante sin laŭforte, proklamis toston:

— Nu, mia ĉiam juna, kara mia kunulo! Je nia vere eterna amo!

Li ĵetis atentan rigardon al la filino — ĉu ŝi ploros? Sed ŝi estis ridetanta al li — lia Barbeto, ne tia, kiel hodiaŭ, sed tiu, antaŭlonga, kun disetenditaj manoj, en nova robo, kun banto, nodita per liaj mallertaj en tiu metio fingroj, lavita, lumanta. Kaj, rigardante al ŝi, malgaje ridetanta, li rememoris, kiel ŝi scipovis lumi: kaj la vangoj, kaj la lipoj, kaj la okuloj — ĉio lumadis, ĉio esprimadis admiron, feliĉon de ekzisto. Ĉu tio neniam revenos? Ĉu nur per duonrideto limiĝos tuta ŝia estonteco? Kaj por kio ĝi tiam?

— Banjeto! — vokis li.

Sed ŝi ne aŭdis — pensis. Pensis kaj maĉis salmon kun pano, forgesinte pri la diboĉo, pri la restoracio, pri la salatoj kaj diversaj kaviaroj. Kion ŝi trafis, tion ŝi manĝis, ja por ŝi ĉiam estis tutegale, kion manĝi.

— Ĉu vi enuas? — demandis Rodiono Metodjeviĉ.

— Enuas? — miris ŝi. Kaj deklaris: — Eŭgeĉjeto nia. Rigardu, venis tamen...

Eŭgeno Rodionoviĉ malrapide alkuris, salutis, viŝis la humidan vizaĝon per aroma poŝtuko, diris, ke li ne trudos al ili sian ĉeeston, ĉi tie estas konatoj, tia ioma «pelmelo». Kaj ree, turmentiĝante, eksuspiris.

— Ja eksidu, drinku! — ordonis la admiralo.

Eŭgeĉjo klarigis: tuj kiam ili foriris, telefonis generalo Cvetkov el Moskvo, nun leviĝanta stelo, ĉi tie li estas hazarde (li emfazis eĉ kun fajfo en la voĉo la hazardecon, sed ne intencitecon de la apero ĉi tie de iu Cvetkov), tie estas negranda kompanio, jen li, Eŭgeĉjo, trafis al ĝi. Kaj li per la pufa mano svingis ien tien, kie «hazarde» estis generalo Cvetkov.

— Ja vi ne fintu, — morniĝis subite Rodiono Metodjeviĉ. — Ni vin eĉ ne vokas, por ni mem ĉi tie estas nemalbone.

— Mi ne fintas. Mi neniom fintas, — sufiĉe kolere respondis Eŭgeno. — Tio, certe, estas ne mia afero, sed mi estas en stulta situacio...

Li ĝustigis la kravaton, turnis la satan kolon, poste trinkis mineralakvon kaj subite diris:

— Ĉi tie, paĉjo, generalo Cvetkov hazarde renkontis Vera-n Nikolajevna-n kaj Lubov-on Nikolajevna-n. Ili ĉi tie vespermanĝas, vidu. Kaj ankoraŭ terapeŭto Koft el la Ĉefa departemento. Sed la situacio estas tia...

— Kia? — rigardante kun klinita kapo, kiel bovo, demandis la admiralo. — Kia tia situacio?

— Mi fajfas, — vigle kaj eĉ falsete interrompis Eŭgeno, — mi absolute fajfas, sed ŝi min petis, ke tiu temo vian Ustimenkon ne atingu.

— Kio-o? — ekkriis Rodiono Metodjeviĉ. — Kion tio signifas? Ja kio mi estas, ĉu bazara inaĉo?

Kaj tiam ili ambaŭ — kaj la patro kaj la frato — ekvidis la vizaĝon de Barbara. Ŝi sidis senmove, trinketante el granda pokalo mineralakvon kaj fiksrigardante en la mezon de la halo, tien, kie oni dancis. Ŝia vizaĝo estis tute blanka, nenion esprimanta, sed kun ia amara, subite aperinta sulko inter la brovoj, amara kaj ne infana, sed ankoraŭ ne plenaĝula, kvazaŭ ŝi estis transpaŝanta nun iun sojlon aŭ leviĝanta sur iun malfacilan ŝtupon.

— Kion vi? — rapide demandis ŝin la patro.

— Nenion. Triviale! — kun malespero en la voĉo diris ŝi. — Mi sciis, ke ŝi estas triviala, jam kiam Eŭgeĉjo ŝin al mi sur strato montris en oktobro, la deksepan de oktobro, mi komprenis — ŝi estas bela, mirinda, sed triviala! Ĉio estas triviala, — kun sufero en la voĉo elparolis ŝi, — terure triviala. Ja trompi lin estas triviale. Lin oni ne rajtas trompi...

— Pardonu, kara Banjo, sed vi havas filistran, malnovan rigardon al la aferoj, — signife interrompis Eŭgeno. — Vera Nikolajevna kaj Cvetkov estas batalaj kamaradoj. Ilin kunligas frontaj rememoroj. Ili batalis en malamika malfronto...

Barbara rigardis al Eŭgeno kaj aŭskultis. Sed li subite konfuziĝis kaj perdis sian signifan kaj solidan tonon.

— Kreteno, — diris Barbara, — vi ja mem avertis, ke Ustimenko nenion devas scii.

— Aĥ, ja ne mia tio estas afero, finfine! — per mizera tono ekkriis Eŭgeĉjo. — Jen mi trafis en kaĉon...

Konfuziĝinte sub mallonga kaj tranĉanta rigardo de la patro, li rapide, per kulero, formanĝis kaviaron, kvazaŭ distrite, klarigis: «Alie kelnero ŝtelos» — kaj forkuris, promesinte ankoraŭ veni al la parencoj. Kaj Rodiono Metodjeviĉ verŝis por si vodkon pli multe kaj eltrinkis unuglute, kiel li ofte faradis lastatempe.

— Ili ja ĉe Vlaĉjo sidis, kun li, kiam vi tie estis, ĉu? — per malvarma, indiferenta tono demandis Barbara.

— Kiu?

— Tiu generalo!

— Nenia generalo tie estis.

— Do, ili mem ĉi tien altreniĝis?

— Vi ĉesu prefere, — petis Stepanov.

— Ne, mi bezonas scii.

— Ili ekiris promeni, kaj en kinejon, — kolere prononcis la admiralo, — nu, kaj poste, eble, hazarde...

— Ĉu hazarde? Jen tiele eliris el la hejmo kaj hazarde renkontis Cvetkov-on?

Stepanov metis la polmon sur la ŝultron de la filino.

— Ne gravas, — diris ŝi, — tio tuj ĉesos. Verŝajne, mi estas komencanta histeriulino. Kaj hommalamantino. Vi verŝu, flirtulo, al via damo glaseton.

— Sed ĉu ne sufiĉas?

— Interalie, paĉjeto, mi estas jam plenaĝa kaj eĉ maljuna. Kaj dum la milito kutimiĝis al plej fortaj drinkaĵoj. Se vi ne scias, tiam sciu!

Sur ŝia pala vizaĝo aperis ia nova, kolere venka esprimo. Kiam ili denove ekiris danci, Barbara ekvidis Eŭgenon: fiksinte buŝtukon sur la amelita kolumo, li estis singarde kaj atente manĝanta grandan kokan viandbulon — sola ĉe la tablo. «Do, tiuj ĉiuj dancas», — decidis Barbara kaj tuj ekvidis la solan ĉi tie, en la halo, medicinan generalon — belulon kun disflugantaj brovoj, kun grizetaj tempioj kaj ironie karesa rideto. Vera-n Nikolajevna-n ŝi same ekvidis por momento kaj tuj forkondukis la rigardon, por nenion elmontri el tio kaŝa kaj malfacila, kio estis sur ŝia koro. Poste ŝi ekvidis ankoraŭ paron. Verŝajne, tio estis tiu profesoro Koft, medicina kolonelo kun ronda, akvomelona ventreto, kun glate razita rozkolora kranio, kun delektiĝanta vizaĝo de maljuna grasa knabo, kiu dancis, tenante antaŭ si ĉe la talio per du ruĝaj manoj-pinĉiloj, elŝoviĝintaj el la amelitaj manumoj, tre similan al Vera Nikolajevna, sed pli junan, pli freŝan kaj intenskoloran Luba-n.

— Ni trairu preter Eŭgeĉjo, trairu, — petis per interrompiĝanta, laca voĉo Barbara la patron, — paĉjo, ni trairu...

— Nur ne huliganu! — avertis Rodiono Metodjeviĉ.

Eŭgeĉjo la viandbulon jam finmanĝis kaj nun, ŝovinte la fingrojn kun panpeceto en brilantan saŭcujon kaj kunmetinte la lipojn tube, estis prepariĝanta enmeti profunde en la buŝon tion, kion li treege abomene nomadis «bongustaĵo».

— Aŭskultu, Rodĉjo, — diris Barbara, bremsinte apud la dorso de la frato. — Rodĉjo, se vi min amas, kaj vi ja min tre amas, batu tiun ulon...

Eŭgeno retrorigardis — lia vango estis pufa, li ĵus metis en la buŝegon sian «bongustaĵon» kaj estis maĉanta, farinte malklarajn okulojn.

— Mi petegas, sen stultaĵoj! — kun ŝmaca sono glutinte la «bongustaĵon», petis li. — Kiel, finfine, tio rilatas al vi?

— Mi estas por sana sovetia familio! — pli laŭte, ol indis, diris Barbara. — Mi estas kontraŭ adultaĉoj!

Iuj militistoj turnis al ŝi la kapojn. Kaj iu virino etendis la longan, vejnan, pudritan kolon, por ekvidi la «skandalon».

— Ni iru, iru! — diris Rodiono Metodjeviĉ.

— Atendu, oficireto! — Barbara estis iun prezentanta, kiun — ŝi mem ne estis komprenanta. Sed eble, komprenanta. Verŝajne, ŝi estis prezentanta tiajn, kiel Vera, tiaj ili ŝajnis al ŝi — trosenĝenaj kaj triviale stultaj. — Atendu! Ja tio sidas kandidato de sciencoj. Vidu, kia grasa! Bonas esti edzino de tia ulo, ĉu? Lin eblas eĉ al profesoroj ellernigi, ĉu vere?

Ŝia kapo iomete turniĝis kaj doloris la tempioj.

— Kaj pelmelo nepre estos! — diris ŝi. — Mi ekvidos Vlaĉjon kaj rakontos, kion vi al mi rakontis, kiel vi regaliĝis je la konto de generalo Cvetkov kun Vlaĉja edzino. Aŭ anoniman leteron mi skribos...

Ŝia voĉo rompiĝis, Eŭgeno, globiginte la okulojn, rigardis al ŝi kun timo.

— Ne timu, ne nun! — diris ŝi. — Sed anoniman leteron mi skribos... Aŭ mi faru skandalon ĉi-minute?

La muziko eksilentis, finiĝis, tuj iĝis aŭdeble, kiel hurlas apud tiu ĉi tablo ventolilo, kaj Banjo kun Stepanov foriris. Eŭgeno, streĉite ridetante, leviĝis renkonte al Vera Nikolajevna kaj Cvetkov, diris, finmaĉante:

— Mi deziris vin kun mia fratino konatigi, sed pensis — ĉu estas konvene?

— Aŭskultu, ja ŝi estas tre ĉarma! — Cvetkov verŝis por si konjakon, almordis sukeron, demandis: — Ĉu tio estas la pasio de Vladimiro? Ĉarma, sed el roman' ne mia[43]... Jen tiu ĉi alsorĉis min, peka idino...

Kaj preskaŭ malĝentile metinte sur la ŝultron de Vera la grandegan manon, li facile kunpremis ĝin. Nur nun Cvetkov ebriiĝis, kaj Eŭgeno tuj komprenis tion.

— Nu, kamarado generalo, do kiel? — interesiĝis li. — Vi komprenu, ni ĉi tie estas provincanoj, al arbostumpo preĝas...

— Ĉiuj hodiaŭ al arbostumpo preĝas, — mistere kaj kolere diris Cvetkov. Kaj subite demandis: — Vereto-katineto, ĉu al vi ne ŝajnas, ke via regiona sanprotekta departemento fronte similas al ideale freŝa hepato?

— Ĉesu, Konstanteno Georgijeviĉ! — teruriĝis Vera. — Nia Eŭgeno Rodionoviĉ estas tre ĉarma. Li simple havas misfunkcion en metabolismo.

— Neniajn misfunkciojn mi havas, — iomete ofendiĝis Eŭgeĉjo. — Mi ŝatas manĝi — ĉu tio estas malbona?

Revenis Luba kaj Koft. La kolonelo estis aĉetanta al la damoj ĉokoladon ĉe ĉareto, kiun veturigadis tra la restoracio langvora junulino sur terure, nekredeble dikaj kruroj. Cvetkov verŝis por si ankoraŭ konjakon, kaj por Vera kaj Luba — frostigitan ĉampanon.

— En la pasintaj tempoj mi ne ebriiĝadis, sed nun mi moliĝas post dua botelo! — diris li. — Ĉu al vi verŝi, hepato?

— Aŭskultu! — modere koleriĝis Eŭgeno.

— Ĉit! — ordonis Cvetkov. — Konjakon, ĉampanon, vodkon?

— Nu, konjakon! — obeeme konsentis Eŭgeno.

— Brave! — diris Cvetkov. — Mi ŝatas tiun ulon pro la manieroj. Tuj videblas, ke li estas brava inter ŝafoj. Ĉu vi estas brava, kamarado urbosanprotekto?

Eŭgeno Rodionoviĉ evitis rektan respondon. Li prononcis kun digno:

— Mi laboras laŭmezure de la fortoj kaj kapabloj.

Sed Cvetkov lin ne aŭskultis. Li subite ekvidis Luba-n kaj miris:

— Vi kial, fiera Luba, tiom mornas? Ĉu la maljuna pekulo Koft ion al si permesis? Konsideru, Lubov Nikolajevna, la kolonelo estas terura homo. Lin oni amis, sed li — neniam. Koft, konfesu, ĉu vi havas feran koron de malvarma deloganto?

Cvetkov ŝovis la cigaredstumpon en glaciaĵon kaj diris al Luba, kliniĝinte super la tablo:

— Noblesse oblige. Se mi ne leviĝus en mian nunan staton — forkondukus mi vian fratinon de la sankta monaĥo Vladimiro ĉu vi scias kun kia bruo? Sed nun — «ne elŝoviĝu, la stato devigas».

— Por mi tio estas neinteresa, — kun malamo en la voĉo diris Luba. — Absolute neinteresa.

Cvetkov subite ekridegis.

— Aĥ, jen kio! — diris li. — Mi komprenis! Vi ne estas aliancano, vi estas malamiko! Sed mi estas grandanima. Mi estas malavara kaj bonkora!

Li ebriiĝadis ĉiam pli kaj pli forte. Koft rigardis al sia patrono kun maltrankvilo.

— Lubov Nikolajevna, — komencis li, — estas en embaraso. Ŝi rakontis al mi la tutan historion. Ŝin necesas liberigi de la antaŭa laboro, kaj ŝi devas ricevi nomumon al Unĉansko.

— Genosse Koft! — diris Cvetkov. — Ĉio, kion deziras Vera Nikolajevna, por mi estas leĝo. Mi estas profunde kulpa antaŭ ŝi...

— Sed Lubov Nikolajevna dezirus, ke ĉi tien estu transpostenigita iu kuracisto el la Armena SSR, iu Vagarŝako Sainjan, — ĉu tiel, Lubov Nikolajevna?

Luba silente kapjesis. Ŝiaj okuloj estis koleraj, kaj ŝi rigardis flanken — preter Eŭgeĉjo.

— Urbosanprotekto, enskribu, — ordonis Cvetkov. — Ĉu vin, Luba, al la riveristoj?

— Sed tio estas ne en mia potenco, — solide prononcis Eŭgeno. — Niaj kondiĉoj...

— Vi ricevos depeŝon, — altrinkante konjakon per ĉampano, promesis Cvetkov. — Plene laŭforman. Herr Professor Koft, ĉu al vi estas klare?

Koft klinis la brilantan kalvon tiel, ke ĝi ekbrilis per ĉiuj lumoj de la lustro.

— Li nenion forgesas, tiu tiel nomata doktoro de sciencoj, — diris Cvetkov, — pro tio ni lin tenas. Kamarado Hepatov, ĉu vi min komprenas?

— Mia familinomo estas Stepanov! — rememorigis Eŭgeno.

— Sed laŭ mi Hepatov!

Ĉio ĉi estis sufiĉe ofenda, sed Eŭgeno toleris. Li scipovis kompreni grandan estron, kiam tiu, tieldire, petolas kaj estas sub vaporoj. Li ĉagreniĝis nur tial, ke Vera Nikolajevna kaj Luba vidis, kiel traktas lin Cvetkov. Sed ili ja ne povas ne kompreni, ke li toleras por ili mem kaj ankoraŭ por tiu sia malnova amiko Ustimenko?

Ĝenerale, la hepato kaj la posta Hepatov — estis ne tiom ofenda. Pli malbone sentis sin Eŭgeno, kiam li estis sendita por taksio. «Kaptu aŭton!» Sed, aliflanke, ja generalo ĉi tie estas Konstanteno Georgijeviĉ, dum li estas nurnure majoro de rezervo. Kaj ne profesoro. Kaj ne estonta akademiano.

Sur la strato kirlis malbona vetero. La okulvitrojn de Eŭgeno tuj ŝtopis malseka neĝo, li preskaŭ falis kaj, por fino de ĉiuj malfeliĉoj, trafis al Barbara kaj la patro, kiuj, certe, divenis, ke oni lin sendis por kapti taksion. Li ne kontraŭis al ili, eĉ petis cedi la vicon.

— Spit! — diris Barbara.

— Sed tie ja estas damoj! — indignis Eŭgeno.

— Ankaŭ ĉi tie estas damoj kaj maljunuloj.

— Nu, nu! — minace diris Stepanov.

— Silentu, paĉjeto. Kaj ĉu vi scias kion? Ni persvadu Eŭgeĉjon, ke li almenaŭ penu pagi pro si. Ĉu, Eŭgeno? Faru geston, animan movon, mi petas! Nu, kial vi snufas?

Kaj kiam ili forveturis, li atendis ankoraŭ longe kaj finfine ektrenis sin hejmen perpiede; tra la urbo kuradis malgrandaj aŭtomobiletoj DKW — li kun sia korpulenteco kiel ankoraŭ kvina pasaĝero tien simple ne enŝoviĝis.

Kaj lin oni eĉ ne adiaŭis.

«Ha, kial do! — grumbleme pensis Eŭgeno. — Ne por mi mem ja mi penis. Ne, ne eblas esti bonkora!»

### Kaŭze de ĉevalo

Estas malgaje, kiam je grava malsano ekmalsanas junulo, plena de fortoj kaj en la tempo de disfloro de ĉiuj plej bonaj kvalitoj de sia animo, sed eĉ pli malgaje estas, kiam la ekmalsaninto apartenas al familio de «granda homo», kia nomiĝis en Unĉansko Zinovio Simonoviĉ Zolotuĥin. Tiam la mezsaĝa regulo pri tio, kiomfoje oni devas mezuri, antaŭ ol tranĉi[44], transformiĝas el tajlora slogano en timigilon de singardemaj hometoj, kiuj eĉ mezuri ne kuraĝas, ne nur tranĉi, kaj forigas tian malsanulon kiel eble plej malproksimen, ŝajnigante sin nesciantoj, nur por liberiĝi de responso pri tio, kio iam nomiĝis «dia volo» kaj ĉe malgaja fino estis punata eble nur per eklezia pentofaro...

Saĉjo Zolotuĥin, ekmalsaninte, antaŭ ĉio trafis en la manojn de kandidato de sciencoj Neĉitajlo, kiu, necesas diri, tute ne estis sentalenta kuracisto. Male, en la antaŭmilitaj kaj militaj jaroj oni eĉ paroladis pri li en kelkaj kirurgiaj rondoj kun estimo. Bojante al la flankoj tiutempe, dentomontrante kaj bruskante al pigruloj kaj nesciemuloj, Aleksandro Samueloviĉ eltrenadis diversajn homojn el tie, el kie, laŭ la malnovaj kanonoj, neniu devus reveni en la vantan mondon de homaj pasioj. Malmobilizita en la kvardek kvara jaro pro grava kontuzo, la doktoro kun buldogsimila fizionomio iomete resaniĝis kaj, ankoraŭ plu balbutante post la kontuzo, sed vigle kaj energie ekpaŝis tra la vivo, purigante per la potenca brusto de denaska luktisto vojon al tri debilaj kuracistaĉoj, inteligentoj kaj saĝuloj, kiuj penis lukti kontraŭ io — ankoraŭ, certe, en eksperimento — per sia originala maniero de kemia terapio. Havis ili ankaŭ aĉan laboratorieton, havis ankaŭ kobajojn en mizera kvanto. Havis eĉ heroaĵon, ĉar unu el la debilaj kuracistaĉoj — Berta — injektadis al si kelkajn ingrediencojn kaj preskaŭ mortis, sed tiam okazis alta instituta revizio, kaj ĉar en la laboratorieto almenaŭ io estis farata, dum en la instituto, ĉe kiu ekzistis la laboratorio, estis farata tute nenio, do por pruvo de propra agado oni tiel batis al la laboratorieto, ke la kuracistaĉoj, laŭ esprimo de Berta, simple «disŝpruciĝis» tra la tuta Sovetunio, kaj Neĉitajlo rekonsciiĝis jam en Unĉansko — por longe, se ne por ĉiam, timigita, kun oficiale aprobita moknomo — «obskuranto de kirurgio»...

Batado, kiel estas ĝuste sciate el vico de konvinkaj historiaj ekzemploj, neniam kontribuis disvolvon de sciencoj. Tamen, multaj potenculoj de tiu ĉi scienca mondo ial diradis al la ĵetiĝanta kaj ploranta Berta kaj ŝiaj asistantoj, ke «lukto nur hardas junan scienciston». Berta kontraŭ lukto neniom obĵetis, ŝi nur petis redoni al ŝi la kobajojn kaj tiun ilaron, sen kiu pri lukto ne eblis eĉ paroli. La grandaĝaj kaj kvietegaj saĝuloj, al kiuj ŝi sin turnadis, al tiuj ŝiaj krioj nur disetendadis la manojn kaj lamente balancadis la kapojn en akademiaj vertoĉapoj. Tio jam estas administra afero — klarigadis ili al ŝi.

Baldaŭ la laboratorieton oni plene forgesis, en ĝia ejo aranĝis komfortan kabineton por ĝia persekutanto — la substituanto de direktoro de la instituto, kaj Berta mem «trovis laboron» de bibliotekistino, ĵurinte al si «neniam kaj nenien enmiksiĝi», speciale post kiam ŝi aŭdis, ke oni ŝin egaligis al tiuj «elĵetitoj», kiuj kaŝe okupiĝadis pri malpermesita tiam kibernetiko.

Tamen la «direktita» al Unĉansko buldogvizaĝa Neĉitajlo ne cedis. Li havis iajn frontajn konatecojn kaj amikecojn, inter ili estis sufiĉe famaj nomoj. La leteron, skribitan de la «obskuranto de kirurgio», ili diskutis inter si, la plej akrajn formulojn «risortigis», plenajn titolojn kaj familinomojn de la persekutantoj kaj mallaŭdantoj anstataŭigis per la komencaj literoj kaj en tia aspekto subskribis la leteron per siaj nomoj kaj helpe de unu el siaj kamaradinoj, konatino de la edzino de influhava persono — enmanigis.

Tiam sekvis la dua kaj fina bato. Estis respondite al la peticiintoj per papero, en kiu eĉ la supera klero mem de Berta estis pridubata, kaj ŝiaj kuracistoj, kune kun Neĉitajlo, estis titolataj «resanigistoj», «memreklamistoj», inventantoj de «panaceo en la maniero de eterna motoro» k. t. p. Estis ankaŭ skribite kaj subskribite per meze famaj familinomoj pri tio, ke «al neniu estas permesite eksperimenti per sano de sovetia homo»...

Kopio de tiu fina kaj nekasaciebla verdikto estis sendita, memkompreneble, ankaŭ en Unĉanskon — al k-do Stepanov E. R. — cele de finbato al Neĉitajlo...

Ĝuste en tiuj tagoj mem oni vokis la timigitan Aleksandron Samueloviĉ-on ekzameni Saĉjon Zolotuĥin-on. Avertita de same nemalmulte timiĝinta Eŭgeĉjo pri tio, ke pri li ekzistas letero de ekstreme akra enhavo, Neĉitajlo eksplodis kaj permesis al si rimarki, ke la ĉefa persekutanto de la laboratorieto — koresponda membro kaj generalo, doktoro kaj laŭreato — tute nenion komprenas en la afero, kiun li juĝas kaj malaprobas...

— Kion vi tian diras? — ekpalpebrumis Eŭgeno.

— Tion, ke ĉio al mi damne tedegis! — ekstarante, prononcis Neĉitajlo.

Tia li ekiris en la loĝejon de Zolotuĥin-oj.

Sed sur la vojo, glitante per la galoŝoj en aŭtuna koto, sub grakado de kornikoj kaj trama knarado, li subite rigidiĝis por momento pro timo. Se Saĉjo ne estus Zolotuĥin aŭ se Zinovio Simonoviĉ Zolotuĥin ne estus tiu, kiu li estis elektita, Neĉitajlo ne dubus pri tio, kion li devas fari kiel kuracisto-kirurgo.

Nu, kaj se subite, neatendite — okazas ja diversaj malagrablaj surprizoj? Tiam kiel?

Kaj tiam sur la vojo Aleksandro Samueloviĉ pensis, ke li havas kaj la filinon Manjon, kaj la filon Koĉjon, kaj la edzinon Irina-n Sergejevna-n, kaj la bopatrinon... Kaj ke, sekve, se okazos eraro, io neantaŭvidita, tiam li, jam definitiva «obskuranto de kirurgio», pereos fine, senelire, ĉar ne rajtas li nun operacii filon de «granda homo», li estas «sub suspekto», li rajtas nenion tian, kion rajtas meza, normala kuracisto.

— Vi ĉiuj al mi tedegis! — ripetis la doktoro sur la strato.

La kuracista konsiliĝo konfirmis nedifinitecon de lia vidpunkto, kaj tiam Saĉjon oni veturigis en «singardan» malsanulejeton, faman per la plej malalta cifero de mortokvanto. La ĉefo de tiu malsanulejeto estis iu onkologo, pri kiu sarkasmuloj klaĉis, ke li konfesas la ŝercon de Nikolao Ivanoviĉ Pirogov kiel devizon en sia praktika agado. «Por famiĝi kiel sukcesa operacianto de kanceraj tumoroj, mi povas nur rekomendi operacii falsajn kancerojn», — spritis ie Pirogov. Tio, kompreneble, estis ŝerco, kaj tre gala. Falsajn kancerojn ĉi tie oni ne operaciadis.

Sed aliajn ŝercojn — oni ŝercadis.

Mirinde, kiel delikate kaj eĉ artisme oni scipovis ĉi tie ĝustatempe liberiĝi de malsanulo, por ke la malsanhistorion ne fini per malgaja rezulto, sed enskribi «elhospitaligita» — ja mortos la malsanulo hejme, tio la statistikon neniom influos!

Kaj la estraro eĉ ne sen talento scipovis entute ne enhospitaligi malfacilajn malsanulojn, ne dirante eĉ pri nekuraceblaj, tio estas tiaj, rilate al kiuj ĉiuj konataj metodoj de kuracado evidentiĝis neefikaj. Certe, ĉi tie operacii malfacilajn malsanulojn oni ĉiel evitadis sub plej humana, kompreneble, slogano — «por eviti troajn suferojn».

En ĉio cetera la malsanulejeto estis modela: en la gastoĉambroj staris mola meblo en blankaj tegoj, fikusoj kaj palmoj ĝojigadis okulojn en ĉiu sezono per la ĉiamverda foliaro, la radio funkciis bone, la gvidantaj specialistoj paroladis kun parencoj ĝentile, kaj la ĉefo ŝatis en la «kvinminutaj konsiliĝoj» ripetadi la faman eldiron pri tio, ke «se malsanulo post interparolo kun kuracisto ne sentas faciliĝon, tiam...» Tiam la ĉefo malaprobe subridadis.

El tiu populara kaj solida malsanulejeto Aleksandro Zolotuĥin post la provo forigi la tumoron, kompreneble, estis «ĝustatempe» elhospitaligita. Ĉiuj vortoj pri tio, ke li troviĝas en bona stato kaj nun li devas nur resaniĝi, estis al Saĉjo diritaj. Sankte kredante al la antikva eldiro: «Medicino resanigas malofte, faciligas ofte kaj konsolas ĉiam», — la ĉefo de la kliniko, malrapide kaj signife eligante orajn vortojn, degnis Aleksandron por adiaŭo per longa konversacio kaj, tute ne rimarkante la mokajn okulojn de la junulo, en humura tono rakontis al li ian galimation pri lia bonega sano. Tre probable, Saĉjo kredus — juneco estas kredema pri bonaj informoj, sed la tuta malfeliĉo estis en tio, ke la kliniko vivis per sia, sendependa de deziroj de la ĉefo, vivo, tie oni ĉion sciis, kaj ankaŭ Saĉjo sciis kaj sian verdikton, kaj tion, ke la operacion al li oni «ne faris», sed nur kudrofermis lin, kaj ĉio ĉi kune havas sciencan nomon «medicina deontologio» — scienco pri traktado de malsanuloj.

Al la patrino la singardema profesoro diris preskaŭ nenion. Al la patro, kiam tiu alveturis por preni la filon, la ĉefo aludis, ke estis plenumita ĉio tio, kion povas fari la moderna medicino, sed ke fari ĝi povas ankoraŭ tre malmulte. La konversacio okazis, certe, inter kvar okuloj, la formuloj estis plej proksimumaj, kaj la ĝeneralan sencon de la interparolo eblis formuli per malnovaj vortoj «esperu al Dio», esprimante pli moderne — «tenu vin firme».

Neĉitajlo havis kun la ĉefo apartan interparolon — «inter ni». La ĉefo rigardis en malproksiman foron kaj penseme, sed firme kelkfoje ripetis la familinomon de fama doktoro Ŝilov.

— Kaj kio Ŝilov? — malpacience kaj ne tro ĝentile en proksimume tria fojo interesiĝis Neĉitajlo. — Ja ekzistas ankaŭ aliaj bonegaj doktoroj.

La ĉefo mezuris la impertinentan Neĉitajlon per glacia rigardo (tiu rigardo sub nomo de «varma», «radia», eĉ «animvarmiganta» plurfoje estis menciata en diversaj verkoj kaj estis montrita sur tolbildo, sur kiu fama pentristo eternigis la ĉefon kun ĉiuj ordenoj) kaj, mezurinte, kun suspiro diris:

— Jes, vi pravas. Zolotuĥin-on ekzamenis ankoraŭ Konjkov, kaj Zakoldajev, kaj eĉ la «avo» mem.

Nominte la «avon» «avo», la ĉefo kvazaŭ proksimigis la impertinentan provincanon Neĉitajlon al si preskaŭ en la sekvantaron, aludinte al li, ke la konversacio estas tute konfida.

— Kaj kion ili ĉiuj diris?

— Ja kiu al Ŝilov kontraŭdiros? Ja li ĉi tie estas en sia tereno aŭtoritato numero unu.

— Sed ĉu ili — ekzamenis? — ekkriis Aleksandro Samueloviĉ. — Ĉu mem ekzamenis?

— Ili estis konsilantoj, — ŝultrolevinte, diris la ĉefo. — Kaj Konjkov operaciis mem persone.

— Sed Konjkov-on kreskigis Ŝilov mem, — rimarkis Neĉitajlo, — tion ĉiuj ni scias.

— Do, tiele, kolego, — leviĝante el post sia grandega skribotablo kaj komprenigante per tio, ke la konversacio estas finita, diris la ĉefo. — Mi deziras al vi ĉion bonan kaj, certe, sanon...

Dum preskaŭ tuta vojo reen, al Unĉansko, Neĉitajlo trastaris en la koridoro de la vagono, sufoka kaj varmega. La patro en la kupeo ŝakludis kun la filo. Nadeĵda Lvovna ĉiam regaladis Saĉjon per iaj plantagoj, varmigadis por li sur alkoholbrulilo kokinon, subite ploradis en la malvarma, trafrostigita platformo. Neĉitajlo gutadis por ŝi valerianon, frotadis la manojn, flustradis insultojn...

Kaj nun ili alveturis en Unĉanskon kaj estis atendantaj.

Kion?

Kion novan povas al ili diri tiu dika, lama, snufanta, ne tro edukita vilaĝa resanigisto post tuta tiu «stelaro», kiu kuracadis Saĉjon en la fama kliniko?

Aŭ Ustimenko? Ĉu li subite faris grandan malkovron en onkologio kaj nun ĝin sukcese elprovos?

— Aleksandro Samueloviĉ, ĉu glason da teo? — demandis Zolotuĥin.

Neĉitajlo verŝis en sian glason kuleron da konjako, metis sukeron kaj submetis la glason sub la kranon de la samovaro. Ili alveturis el la stacidomo antaŭ pli ol du horoj, sed li plu ne povis varmiĝi. Aŭ tio estas simple febro?

— Saĉjo, ĉu al vi teon verŝi? — en alian ĉambron, en duonmallumon, kie la filo estis babilanta kun la patrino, kriis Zolotuĥin. — Ĉu vi deziras?

Al li ĉiam tremeradis la mentono. Zolotuĥin sentis tion kaj ne povis sin reteni. La damnita tremerado komenciĝis de la malsanulejo, de la ĉambro, kie li ekvidis la filon, nerekoneble ŝanĝiĝintan dum tiu ĉi unusola monato. Tramilitinte du militojn, Zinovio Simonoviĉ nemalmulte vidis kaj, vizitante en medsanbatoj kaj hospitaloj tiujn siajn amikojn, kiuj estis mortontaj, kiel al li ŝajnis, neniam eraris. Li ellernis senerare determini tiun kvietan, nepriskribeblan per homaj vortoj stampon, tiun kvazaŭ limigitan ekzistotempon ĉi tie. Kaj tiun ĉi limigitan tempon li ekvidis antaŭhieraŭ en la vizaĝo de sia sola dudektri-jaraĝa filo. Li ekvidis, ke Saĉjo foriros. Kaj malgraŭ tio, ke Zolotuĥin ĉiam ripetadis al si — «mi ne permesos, ne permesos», — li komprenis: ĉi tie nenion eblas fari, la knabo foriras, per nenia potenco lin eblas reteni!

— Kial ili tiel longe veturas? — ne sen incitiĝo demandis Zolotuĥin. — Jam pasis horo post kiam Ĥlopĉikov al ili ekveturis.

— Sed la vojo? — demandis Neĉitajlo kolere. — Ĉu vi al la malsanulejo penis alveturi? Kavo sur kavo.

— Ne nur ĉe la malsanulejo la vojo estas disbatita. La tuta urbo estas kripligita de la milito.

— Pri la malsanulejaj alveturaj vojoj indus okupiĝi unuavice.

— Ĉiu tiel pri sia diras!

— Ĝi estas ne mia, — dentomontris Neĉitajlo. — Ĝi estas nia!

Zolotuĥin ĵetis kaŝe rigardon al la doktoro. Ili ambaŭ estis nerazitaj post la vojo, lacaj, nesatdormintaj. Kaj pro tio, ke ili ĉiam gajigadis Saĉjon, tute elturmentitaj.

— Necesus al Bogoslovskij telefoni, ke li eliru sur la Aleksandran straton. Tio estus pli rapide, — pensis Zolotuĥin laŭte. — Kaj Ĥlopĉikov ne devos turniĝi.

— Ne gravas, turniĝu via Ĥlopĉikov, — ree ekkoleris Neĉitajlo. — Bogoslovskij, interalie, estas invalido, apenaŭ iradas. Sed loĝejon li ĝis nun ne ricevis, kiel dum milito dormas — en la kuracista ĉambro...

«Probable, ne indis pri tio nun paroli, — pensis Neĉitajlo, sed tuj decidis: — Ĝuste nun indas. Pri ni oni pensas, nur kiam ni estas necesaj. Kaj neniam, se ĉiuj estas sanaj».

Kaj Zolotuĥin pensis alie.

«Ĉiam ĉiuj ion bezonas, — suspiris li. — Eĉ en tiu tempo ili ne povas forgesi, ke mi estas decida instanco. Kaj ilin ne interesas, ke se mi donus loĝejon al Bogoslovskij ekstervice — klaĉuloj ŝrikos: „Jen, la filo estas malsana, do li kaĵolas kuracistojn. Ĉiuj ili estas tiaj!“»

Estis aŭdeble, kiel Ĥlopĉikov per sia ŝlosilo malfermis la enirpordon — la fidela Ĥlopĉikov, la proksima al la familio Ĥlopĉikov, la anime amanta Ĥlopĉikov, en kiom da familioj li estis fidela kaj proksima?

«Kiaj pensoj rampas en mian kapon?» — subite pensis Zolotuĥin, leviĝante renkonte al Bogoslovskij kaj Ustimenko kaj ree malkonvene demandante sin: «Ĉu ili vere ĝis nun ne povas civilajn kostumojn akiri? Aŭ tio same estas aludoj kaj intenca maskerado?»

La patrino eliris, mallarĝigante la okulojn, el la duonmalhela ĉambro, ĵetis suspektantan rigardon al la maljuna kamparano Bogoslovskij, al Ustimenko kun lia fermita vizaĝo — ne tiaj estis tiuj, ĉefurbaj, prizorgitaj, en amelita subvesto, veraj profesoroj. Kaj tiuj ĉi ankoraŭ estas ambaŭ lamaj, «kiel en opereto», — kun mallaŭta suspiro juĝis ilin Nadeĵda Lvovna. Kaj iomete konfuziĝis pro la vorto «opereto».

— Ĉu teon post malvarmo? — demandis ŝi per oficiala voĉo.

La doktoroj rifuzis tetrinki.

Neĉitajlo dismetis antaŭ ili siajn eltiraĵojn — li sidis tie, en la kliniko, super la malsanhistorio, sidis tiel funde, ke pri li oni eĉ diris, kvazaŭ li estas «el la prokurorejo»; li sidis, fosis kaj skribis. Diligente ili tie kondukis sian skribaĵon, aĥ kiel diligente, skrupule, eĉ kun iaj venkaj intonacioj. Kaj Saĉjon ili elhospitaligis ne kiel venkitoj, sed kiel kvazaŭ venkintoj, — aĥ, bravuloj, aĥ, ruzuloj, aĥ, rikoltantoj de bonaĵoj en tiu ĉi peka mondo...

— Do, ĉu ni iru? — demandis, kun peno leviĝante, tute kaduka antaŭ nokto Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Ĉu vi konatiĝis kun la skribaĵoj, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Jes, ni iru! — ekstaris Ustimenko, penante ne gliti ankaŭ sur tiu ĉi pargeto, kiel li glitis tie, en la oficejo de Zolotuĥin.

Zinovio Simonoviĉ dispremis cigaredon en la cindrujo kaj tralasis la du doktorojn antaŭen. Neĉitajlo, kiel hejma kuracisto kaj «malfremda», komence ektrenis sin malantaŭe, sed Ustimenko lin same tralasis antaŭen, antaŭ si, — li subite ekkompatis tiun pelatan doktoron kun kulpa esprimo de petolinta buldogo.

Sur larĝa lito, en la malkomforta, preskaŭ malvarma dormoĉambro, tuta superŝutita per gazetoj kaj libroj, estis kuŝanta kaj al io ridetanta Saĉjo Zolotuĥin. Ili tuj renkontiĝis per la okuloj, Ustimenko kaj la junulo, kaj Vladimiro Atanazijeviĉ eĉ retiriĝis je duonpaŝo — tiel terure klare li subite rememoris alian junan vizaĝon, antaŭlonge, en la Nordo, tiam, kiam li unuafoje ekvidis tiun, poste amaran, neelteneblan perdaĵon — tiun junulon, kiu kun ridinda, pasera fiereco ne diris, sed prononcis, ke li estas Lionel Richard Charles Gray, la kvina grafo Neville.

Ne, ili ne estis tiom similaj. Saĉjo Zolotuĥin estis ruso, kun serpaj brovoj, kun larĝaj vangostoj, kun ia mildeco de trajtoj de la slava vizaĝo, kun helaj, rufetaj, malpezaj haroj, kun jam sukcesinta flaviĝi pro la malsanulejo kaj la malsano haŭto. Ne, ne per la vizaĝoj rememorigis ili al Ustimenko unu la alian, sed per esprimo, per interna stato, per malobeemo kaj kuraĝo — per tio, kio distingas elstarajn personojn disde homoj, timantaj ne nur la proksiman sojlon, sed eĉ la malsanon mem — nazkataron, vundon, kontuzon, tuson, sangon. Li eĉ vorton ne diris kun tiu Saĉjo, ankoraŭ eĉ lian voĉon ne aŭdis, sed jam komprenis laŭ sola esprimo de liaj okuloj — ruza, moka kaj kulpe kolera, ke tiu junulo estas saĝa, pensas memstare, scipovas kaj teni sin kaj, se necesas, reteni...

— Paĉjo, — subite diris Saĉjo base, — plenumu mian peton. Ĉu povas mi paroli kun la doktoroj sen vi?

— Sed... kial? — ne retenante potencemon en sia voĉo, demandis Zolotuĥin. — Ja mi same estas informita pri la cirkonstancoj...

Saĉjo rapide glitis per rigardo al la doktoroj, kvazaŭ postulante de ili defendon, kaj prononcis subite per alia — decidema tono de plenaĝa viro, des pli militinta, tio estas — komandinta:

— Ne, paĉjo, mi nepre bezonas nur kun la doktoroj...

— Strange, Saĉjo. Ja mi same estas homo ne malklera, komprenis viajn cirkonstancojn...

— Certe, — haste konsentis Aleksandro, — sed tiam vi parolos mem, dum mi bezonas, ke mi mem sen ajna gvidado kaj suflorado. Kaj vi ankoraŭ emociiĝos, — aldonis li milde, — kaj por vi sufiĉas maltrankvilo...

— Knabinaj kapricoj, — suspiris la patro kaj ne foriris.

— Kaj se mi ne petos, sed postulos? — subite diris Saĉjo firme kaj eĉ kun fero en la voĉo. — Ja poste vi parolos kiom ajn, sed nun mi bezonas sole kun ili!

— Ĉu vi vidis? — demandis la pliaĝulo kaj sendezire foriris, ferminte post si la pordon.

La pli juna Zolotuĥin aŭskultis la forajn paŝojn de la patro, silentis iom, poste leviĝis sur la kubuto kaj, skuiĝinte, ekparolis:

— Eble, por vi ĉion ĉi estas ĝene aŭskulti laŭ via etiko kaj kuracistaj reguloj, — mi ne scias, sed tamen, mi petas, ĉar la afero temas, bele esprimante, pri homa vivo, ke vi min elaŭskultu. Ĉu vi komprenas, kia afero? Mi jen grandan tempon pasigis en la onkologia kliniko, kaj ni en nia ĉambro plurfoje ridis, ke ĉe ni ne estas eĉ unu onkologia malsanulo. Nin, kvazaŭ infanojn, oni ĉiam konsoladis per kukoj, kiel «por ajna okazo», «estas simile», «se subite!». Mi komprenas, ni komprenis — humaneco, sed ni tiamaniere estis eligitaj el la ludo. Oni min ne operacias — kaj bone, por kio operacii, se mi nenion «tian» havas. Mi ja eĉ opinion propran ne havas. Nu kaj jen fojfoje, ĉu vi scias, flanke vi ekscias pri najbaro, ke li jam estas neoperaciebla. Jam! Tio estas, kun ĉiuj ĉi sloganoj pri moderna diagnoziko, eĉ ĉe ĝusta diagnozo, oni prokrastas. Vi min pardonu, sed mi tro multe kaj tro ofte pri tio pensadis — ne rilate al mi mem, kiom valoras mi? — mikrobo en la vivo de la Universo, — sed se jam morti pro tiu ĉi aĉaĵo, tiam kun bruo. Kun bruego! Ja oni min pro troa singardemo ne operaciis ĝustatempe, mi pri tio eksciis hazarde, pli ĝuste eĉ subaŭskultis aŭ preskaŭ subaŭskultis. Kaj subaŭskultis, ke nun oni operacios, sed jam tutegale estas malfrue, la tempo estas perdita, kaj ree pro troa singardemo! Certe, oni min operaciis, eĉ elhospitaligis hejmen, sed mi ja scias — por kio! Elhospitaligis por morti...

— Aŭskultu! — interrompis Bogoslovskij.

— Por kio aŭskulti, se mi al neniu kredas kaj ne plu kredos, — kun kolera, nekonvena al li rideto diris Saĉjo. — Tamen, tio estas malvero, ke al neniu. Vi min pardonu — mi malŝparas vian tempon. Sed eble ankaŭ al vi estas ne tiom senutile foje aŭdi tion, kion pensas malsanulo. Ne profesoro, ne akademiano, sed ordinara malsanulo. Ĉu mi povas?

— Mi petas! — morne respondis Bogoslovskij.

— Al unu homo mi tie kredis dum tiu longa tempo. Li same estis onkologo, profesoro Ŝĉukin. Rapida, abrupta, li havis ne nian specialecon, laringologo — pri kancero de gorĝo kaj ceteraj tiaj ĝojoj. Jen li estis laboranto! Vi, doktoroj, ne komprenas: malsanuloj en viaj klinikoj kaj hospitaloj ĉion scias. Ĉiel okazas: amintrigo kun flegistino, kun brankardistino, unu pri alia aŭdis, alia en kabineton malĝustatempe eniris, — ĉio estas sciata, kun detaloj. Ni tiel ankaŭ pri Ŝĉukin tutan historion eksciis. Li nekuraceblajn operaciadis, ĉu vi komprenas? Asertante, ke se el cent kondamnitoj dek postvivos, — li estas prava. Kaj lin formanĝis niaj famuloj! Rapide formanĝis, kun bruo elpelis. Elpelis pro statistiko, ĉar por kio ili, eĉ pro savo de homoj, malbonigu al si la statistikon? Ili ja sukcese luktas kontraŭ kanceraj malsanoj, ekskluzive sukcese. Ne, mi nun, post ĉio tie, en la kliniko, neniel povas kredi. Kaj se ili almenaŭ trompadus nin, malsanulojn, funde, serioze, sed ja, ĉu vi scias, — subridis Saĉjo, — fuŝe, ne por la malsanuloj, sed por ilia propra trankvilo. Do mi por tio petis vin elaŭskulti min, ke vi sciu: tiel ne plu eblas en via scienco, ne eblas pro troa singardemo, kamaradoj profesoroj...

— Ĉi tie profesoroj, bedaŭrinde, ne ekzistas, — diris Ustimenko, — ĉi tie estas kuracistoj...

— Kiel? — iomete konfuziĝis Saĉjo. — Sed mia patro...

— Via patro, — interrompis Bogoslovskij, — vin konsoli per ni, verŝajne, deziris, ke ni kvazaŭ ne ĉiuj ĉi tie estas sovaĝuloj. Tio estas vero, ne ĉiuj, sed eĉ unu profesoro ne estas inter ni. Ne ofendiĝu, pardonu...

— Nu, kia sensencaĵo! — apenaŭ rimarkeble ruĝiĝis Aleksandro. — Tion mi, certe, konfuzis. Ni parolu ankoraŭ pri la ĉefa, la plej grava. Mi deziras kaj postulas, postulas, ke tiu ĉi mia kazo, post ĉio, kompreneble, post la natura fino, — mi deziras, ke tiu ĉi kazo estu de vi uzita. Mi estas biologo, ankoraŭ komencanta, studento, sed min scienca vero interesas, ne spekulativeco, ne kvieta kaj pura vivo en scienco, sed la vero. Kaj jen post mia morto, — trankvile aŭ ekstere trankvile elparolis Saĉjo, — mi dezirus, ke ne plene, certe, ne por venĝo, sed por scienco, kun komencaj literoj de mia nomo, la tuta historio estu detale rakontita. Ja ne eblas sur ni, malsanuloj, konstrui vian trankvilon!

— Sed kial ne eblas? — fiksrigardante al la Saĉja vizaĝo, demandis Bogoslovskij.

— Kiel — kial?

— Kaj se, vere, via kazo estas ne tia?

— Sed permesu, — eĉ jam ofendiĝis Saĉjo. — Ja ili min operaciis kaj kudrofermis. Tie estas komisuroj!

— Sed ĉu min interesas viaj komisuroj?

— Kiel do tiel — ne interesas?

— Ja tiel — ne interesas! Mi estas certa, ke vi ĉion konfuzis kaj stulte timiĝis pro klaĉoj kaj onidiroj. Eĉ strange estis por mi vin, Aleksandro Zinovijeviĉ, pardonu, aŭskulti. Mi aŭskultis atente, vi nervoze eldiris, mi komprenas, sed troe. Laŭ plej novaj informoj de anglo Davis, ĝuste en via aĝo la danĝero estas minimuma, — neatendite por Ustimenko mensogis Bogoslovskij. — Ĉu vi aŭdis tion?

— Davis? Kia Davis? — miris Saĉjo.

— Kaj se vi estas jam tia klera-klerega biologo kaj en ĉio kompetentas, tiam Gustavon Berton Davis-on vi koni devas, — kun kolero, verŝajne, pri si mem, ke li tiele fundamente mensogas, diris Bogoslovskij. — Grandega aŭtoritato en onkologio, prezidanto de internacia asocio. Ĉu vi ne konas?

Saĉjo ŝultrolevis.

— Mi unuafoje aŭdas.

— Jen, unuafoje, avinaj neforgesuminoj, sepultu min apud rivereto, sub dolĉa sonoro de akvostrioj...

Kaj tiam Ustimenko, kiel en la foraj, kiel en la malnovaj jaroj de la Nigraravina «aeroplano», ekvidis sian neprofesoron kaj neakademianon Bogoslovskij en tuta lia mirinda grandeco — Trompiston, Sorĉiston, Mirakliston.

— Ho, tiuj profanoj, — diris li plu per kolera voĉo kaj deĵetis de la junulo la litkovrilon, — ili legas, parolas, subaŭskultas kaj faras al si diagnozon de ĉerka karaktero, kiel en la fama versaĵo...

— Kia versaĵo? — iomete konfuzite interesiĝis Saĉjo.

— Kia forta nuko, — diris Bogoslovskij, palpante Saĉjon kaj dirante tiutempe la epitafon:

Pasant'! Mi vigle paŝis same
Ĉi tie inter ĉerkoj famaj,
Legante skribojn en tombej',
Kiel vi nun la mian legas...
Ĉu vi aludon do komprenas?

Zolotuĥin ridetis per rideto de Lionel Neville, kaj Bogoslovskij tiutempe estis demandanta Ustimenkon kaj Neĉitajlon, farante al ili absurdajn, sensencajn demandojn, la Granda Maljuna Saĝa Resanigisto, scianta ankaŭ laŭ si mem, kio estas vera sufero kaj timo de neeviteble venanta morto.

— Ĉu vi tian pigmentiĝon, kolegoj, ĉe kanceraj malsanoj iam vidis? Ĉu vi observojn de Pirogov en Dorpato memoras? Kaj malesto de konjunktivito, laŭ vi, kolegoj, pri kio atestas? En kiu direkto devas iri via penso?

En neniu direkto iris penso de Neĉitajlo kaj Ustimenko pro tiuj «pigmentiĝo» kaj «konjunktivito», ili eĉ, kiel tio nomiĝas, «akompani» ne povis la Grandan Trompiston. Kaj tiu ankoraŭ rigardis en la okulojn de Saĉjo, ankoraŭ okupiĝis pri lia lango kaj palato, poste ekiris de la gorĝo laŭ la glandoj, kaj, finfine, liaj manoj — du grandegaj, lanugaj polmoj — ekkuŝis sur la ventron, sur la klaran kaj grandan, je kapeto de infano, tumoron.

— Ĉu tiu ĉi? — demandis li, movante kaj kvazaŭ ŝancelante la bazon de la tumoro. — Ĉu ĝi? Donu al ni Dio tian kanceron al ĉiuj kune kaj al ĉiu aparte...

Nur en tiu ĉi momento Ustimenko rimarkis, ke Bogoslovskij tuta kovriĝis per ŝvito kaj ruĝiĝis, — kiam li estis parolanta pri pigmentiĝo kaj konjunktivito, nenio el tio estis, tiam li estis eĉ pala. Eble, tiam li estis Granda Trompisto, prepariĝante al katastrofo, sed nun vere ĉio estas bona? Tiom bona, ke eĉ mensogi ne plu necesas?

— Nu, Vladimiro Atanazijeviĉ, kion vi diros? — iomete elrektiĝinte kaj cedante sian lokon al Ustimeno, prononcis Bogoslovskij. — Kaj vi, Aleksandro Samueloviĉ, kion vi konkludos? Nu, kolegoj, ek!

Nun Bogoslovskij turniĝis tiel, ke Saĉjo ne vidis lian vizaĝon. Kaj Ustimenko rimarkis — Nikolao Eŭgenjeviĉ ne nur brilis, li lumis per ia speciala, karaktera nur por li, ruze fripona, tera, tute ne anĝela, sed tamen pura kaj arda lumo. Tio estis nekomprenebla, kiel tielaj ursaj okuletoj povas tiel lumi, sed ili lumis, kaj tio signifis por Aleksandro nur unu aferon: vivon.

— Komence estis urolitiazo, — malcerte diris Saĉjo. — Nu, kaj kiam oni operaciis...

— Atendu! — ordonis Ustimenko.

Kaj Bogoslovskij, kaj Neĉitajlo rigardis al lia vizaĝo. Ne al la vizaĝo, sed al la aŭskultantaj okuloj, al tiuj tute absorbitaj de la interna laboro okuloj, kiujn havas nur kirurgoj pro Dio.

— Ĉu ĉagon[45] oni donadis? — demandis Neĉitajlo.

— Certe, — respondis Saĉjo. — Sed hematurio plu turmentadis. Mi simple kriadis pro doloro...

— Nu? — demandis Bogoslovskij, fiksrigardante al tiu glata malrapida lumo, kiu estis ekbrilanta en profundo de la pupiloj de Ustimenko. — Nu? Kion vi pensas, Vlaĉjo?

— Ankoraŭ estas bone, ke ili ne hakis per radia kuracado, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Verŝajne, ili timis, ke estas lezita la hepato...

La pordo knaris, malfermiĝis.

— Ĉu ni povas eniri? — demandis Nadeĵda Lvovna. — Ni, gemaljunuloj?

Ŝi vere aspektis maljunulino nun — tiu ankoraŭ juna virino. Kaj Zolotuĥin staris malantaŭ ŝia dorso, metinte la manon sur la ŝultron de la edzino, same blanka kaj maljuna, ĝenerale, homo.

— Eniru, — diris Ustimenko, kovrante Saĉjon per la litkovrilo kaj interrigardante kun Neĉitajlo, kiu rapide kaj gaje al li kapjesis, — nun ni vin iomete pridemandos...

— Nu, kio? — rapide demandis la patrino. — Kiel?

Kaj eksilentis, komprenante, ke tutegale al ŝi oni nenion diros nun.

— Tiel, ke ni bezonas biografion de via filo, — streĉite fiksrigardante al la griza, faltoplena vizaĝo de Nadeĵda Lvovna, diris Ustimenko. — Detalan biografion.

Li rimarkis, kiel malpacience kaj eĉ furioze skuis la kapon Zolotuĥin, kaj komprenis, kiom ili ambaŭ estas elturmentitaj, sed paroli kaj esperigi estis ankoraŭ frue. Ankoraŭ iomete frue.

— Ho dio, kia tia biografio? — preskaŭ kun ĝemo diris la patrino, sed, rimarkinte sur si severan rigardon de la filo, ektimis kaj ekhastis: — Tamen, bonvolu, nur vi mem demandu, ĉar mi ne scias, kiajn momentojn mi por vi prilumu...

Sed Ustimenko nenion demandis.

Kaj Bogoslovskij silentis.

Kaj Neĉitajlo mallevis sian buldogsimilan vizaĝon, por ne hasti kaj ne fari sugestan demandon.

Ĉiuj ili tri sciis: faru tian demandon — kaj bagatelo eliros sur la unuan lokon, ŝirmos per si ĉion ceteran, distordos la ĝeneralan bildon.

— Kiel la knabo kreskis, per kio malsanis, kiaj al li okazadis neatenditaĵoj, — diris Ustimenko. — Kaj ne hastu laŭeble.

Interrigardante, korektante unu la alian, konfuzante en detaloj, ili ĉiuj triope, la patrino, la patro kaj Saĉjo, per punktolinio ekkondukis la filon de difterio al skarlatino, de kokluŝo al morbilo, de morbilo al angino — sub ĝentila oscedado de Bogoslovskij.

Ĝuste tiam aperis la ĉevalo.

— Ĉu pri Kolombo vi memoras? — demandis Saĉjo Nadeĵda-n Lvovna-n.

Ŝi ekrigardis al la filo demande.

— Nu, virĉevalo Kolombo, la direktoron de sovĥozo «Proletino» veturigadis, — diris Saĉjo. — Ĉu vi memoras, kiel ĝi min frapis?

— Kien? — vigle demandis Bogoslovskij.

— Ĉu per hufo? — ŝoviĝinte antaŭen, interesiĝis Ustimenko.

Kaj Neĉitajlo eĉ la polmojn frotis unu per la alia, kvazaŭ li en frosto antaŭ telero da varmegaj pelmenoj estis glutonta glaseton da vodko. Kaj la buŝon li iomete malfermis pro emocio.

La patrino kun la filo interrigardis, ekridis. La patro rigardis al ili malmilde.

— La panjo de la patro kaŝis, — diris Saĉjo. — Ja li ĉe ni estas severa, ĉu vi komprenas? Mi kun Nikolao tiam tute neniam trafus al nokta paŝtado, ni ŝin petege persvadis — la panjon. Min la virĉevalo tiam sufiĉe forte en la ventron batis, mi eĉ konscion perdis.

— Ĉu en la ventron? — ekkriis Ustimenko.

— Ĉu vi precize memoras? — ree kliniĝis al Saĉjo Bogoslovskij. — Ĉu vi ne konfuzas?

— Almontru per la mano, kien la virĉevalo batis? — demandis Ustimenko. — Pli precize!

— Ĝuste tien ĉi batis, — morne almontris la lokon de la tumoro Aleksandro. — Ĝuste, mi ja memoras! — Al li ŝajnis, ke tuta lia historio rememorigas la kontuzon de Ivan Iljiĉ el la novelo de Tolstoj[46]. Ĉe Ivan Iljiĉ la morta malsano komenciĝis de kontuzo. Kaj al Saĉjo estis tute nekompreneble, kial tiel gaje vigliĝis la doktoroj.

— Kaj ĉu en la malsanulejo al Ŝilov vi pri tio rakontis?

— Por kio? Ĉu li demandas? Li ja ĉiam mem ĉion scias...

— Atendu, junulo, ne akuzu kun tia hasto, — preskaŭ akre interrompis Saĉjon Bogoslovskij. — Vi mem estas studento-biologo, kritike pensanta persono, vi mem devus helpi al la scienco...

— Sed li ja hastis, tre hastis, — per ekskuza tono prononcis la juna Zolotuĥin. — Li jam tute iranta estis, eĉ sian asistanton insultis, ke ĉi tie estas bildo, «klara al infano»...

— Tiam vi povus diri al la asistanto, — ne cedis Bogoslovskij. — Vi povus vian memamon en la poŝon kaŝi, ni, kuracistoj, ne estas dioj, kara mia, ni ne devas tiun vian ĉevalan kaŭzon anticipe scii...

— Do kio estas ĉe li? — malantaŭe, starante ĉe la piedparto de la lito, malfacile demandis la pli aĝa Zolotuĥin. — Kio?

— Ni ĉiuj tri, — ne haste, kun tuta tiu trankvilo, kiu troviĝis en li por tiu minuto, diris Ustimenko, — ni triope estas certaj, ke tio estas tute ne kancero, ne malignaĵo tute, ĉu vi komprenas, sed hematomo. Tamen, tion multe pli bone klarigos al vi Nikolao Eŭgenjeviĉ...

Tre senbrue estis en la malvarma dormoĉambro, dum Bogoslovskij en detaloj, konformaj al ilia kompreno, klarigadis al la gepatroj kaj al Saĉjo mem la historion de lia malsano kaj de tiu kuracista eraro, de kiu, laŭ liaj vortoj, neniu akademiano estas garantiita...

— Sed vi ja, — interrompis Saĉjo, sed konfuziĝis sub severa rigardo de Bogoslovskij.

— Kio mi ja? Unue, ne mi ja, sed ni ĉiuj. Kaj due, estas feliĉo, ke pro pura hazardo vi hodiaŭ vian severan paĉjon ne ektimis kaj pri la virĉevalo Kolombo rememoris, kamarado biologo. Sed se ne rememorus?

Certe, la elturmentitaj gepatroj kaj ne malpli suferinta Saĉjo ne tuj ekkredis al tiu feliĉo, kiu falis sur lin tute neatendite. Ne tuj kaj ne tute. Tro simpla li estis, Bogoslovskij, post ĉiuj memcertaj kaj tute trankvilaj kaj nekonsterneblaj en sia certeco profesoroj kaj iliaj eĉ pli certaj kaj senpekaj asistantoj. Tro simpla, simila al kamparano, kruda, eĉ oscedadis malĝustatempe kaj purigadis la nazon iel trumpete, defie kaj longe. Kaj Ustimenko konformis al li, sen ajna akademia solideco, ial severe kuntirinta la brovojn, kaj Neĉitajlo — kolera kaj morna.

Kio zorgigas ilin, se ĉio estas tiel bona?

Pri kio ili pensas?

— Jen tiele, — konkludis Nikolao Eŭgenjeviĉ siajn klarigojn, — tiamaniere, juna biologo. Tial ni ne povas akuzi iun ajn, krom nin mem...

Kun tiuj vortoj li leviĝis kaj ekiris en la manĝoĉambron. Ekiris post li ankaŭ Ustimenko kun Neĉitajlo.

— Do, ĉu li resaniĝos? — demandis Nadeĵda Lvovna tuj post kiam ŝi transpaŝis la sojlon.

— Mi supozas kaj eĉ estas certa, ke nepre resaniĝos, — diris Bogoslovskij. — Mi estas konvinkita.

Nadeĵda Lvovna svingis la kapon, por deskui rapide fluantajn larmojn, kaj preskaŭ per forto sidigis la doktorojn al la tablo. Kaj Zinovio Simonoviĉ restis por nelonge kun la filo. Li silentis kaj rigardis al li kaj ne plu vidis tiun morton en la Saĉja vizaĝo, kiu tiel klare imagiĝis al li nur antaŭ duonhoro.

— Simulanto vi estas, Saĉjo, — diris li. — Je dio, simulanto.

Larmoj aperis sur liaj okuloj, li viŝis ilin, ili subite verŝiĝis.

— Nu, paĉjo, kial vi... — ektimis Saĉjo. — Lasu!

— Tio pasos, — diris la pli aĝa Zolotuĥin. — Entute min kaj la patrinon tiu Ŝilov same ĝenis.

— Sed li ja al vi tiel plaĉis.

— Kiu?

— Ja Ŝilov. «Solida, serioza, ne babilas superflue»! — imitis la patron Saĉjo. — Kaj atenta...

— Ĝenerale jes, sed ne en tio estas la afero...

— Kaj ĉu vi scias, en kio?

— En kio?

— En tio, ke multegaj malfeliĉoj de nia vivo estas pro Ŝilov-oj. Multas ili, patro. Ĉie ili estas. Kaj sukcesaj...

La patro ĵetis suspekteman rigardon al la filo, firme viŝis per tualetakvo la vizaĝon antaŭ la spegulo de la edzino, ekvidis siajn inflamiĝintajn, enkaviĝintajn okulojn kaj, elirante al la gastoj, diris al Aleksandro:

— Ĉu vi imagas, kiel ni hodiaŭ ĉiuj dormos? Post tuta tiu ĉi tempo.

Mole paŝante en la peltaj pantofloj, Zolotuĥin malfermis la pordon kaj haltis sur la sojlo, aŭdinte retenatan, sed tamen furiozan voĉon de Bogoslovskij:

— Ĉi tie la afero estas ne en kuracista eraro, kara Aleksandro Samueloviĉ. Kaj se mi ĉe tiu bonega knabo nian medicinon defendadis, do nur tial, ke hontas mi, ĉu vi komprenas, hontas pro tiuj hastuloj, artrajdistoj, enamiĝintaj en sin mem.

Nadeĵda Lvovna en la manĝoĉambro forestis, kaj Zolotuĥin subite sentis sin subaŭskultanta tion, kio nomiĝas «kuracista sekreto». Kaj, ne elpensinte tusi, kion oni ordinare faras en tiaj ĝenaj situacioj, interesiĝis, dense fermante post si la pordon:

— Mi pardonpetas, pri kiuj nome artrajdistoj temas?

Bogoslovskij ĵetis al Zinovio Simonoviĉ koleran rigardon kaj respondis ne al li, sed al siaj doktoroj:

— Pri la artrajdistoj, kiel ilin forpasinta Fjodorov nomadis, pri la artrajdistoj de kirurgio. Li al mi la ventron distranĉis — diablo via Ŝilov, li — malkovranto de novaj vojoj en kirurgio. Li tuta estas en la estonteco, kaj en la nuna tempo por li estas neinterese. Ĉu vi deziras, mi mian ventron montros? Per forto oni min al li trenis, kaj jen mi nun manĝas tiun kaĉon. Kaj nur en la paradiza edeno aŭ en la geheno mi ĝin finmanĝos. Kaj kial? Tial, ke al li, al tiu via Ŝilov, en tiu mia malfeliĉa momento ĝuste nova ideo naskiĝis. Li ja plenas de ideoj kaj pro manko de tempo ĉion sur la homoj elprovas. «Vi, — tion li al mi diras, — estas eksmoda ĝis ridindeco». Mi al li: «Sekvu la modon, profesoro, unue sur ratoj!» Jen li al mi montris raton. Tamen, pardonu min, malĝustatempe mi eksplodis, sed okazas, ke ankaŭ ni, kuracistoj, subiĝas al eksperimentoj, sufiĉe sengajnaj...

— Do, rezulte, Saĉjo mia pravas? — malpeze sidiĝante, demandis Zolotuĥin. — Kial do vi al li la moralinstruon faris?

— Estas frue por li esti prava, — subridis neatendite kaj ruze Bogoslovskij. — Ĉu vere, Vladimiro Atanazijeviĉ? Tiele li ekde la juneco elreviĝos eĉ pri la pulso. Vi atendu, kamarado Zolotuĥin, kiam starigos ni esperinde vian knabon plene sur du piedojn, tiam li meditu pri la esenco de la demando. Kaj dume al li ne kredi je ni estas kontraŭindikite. Mi diras en la senco de la sano. Tie ĉio estis malĝusta, kial do ankaŭ ĉi tie ne povas esti malĝusta? Ĉu?

Nadeĵda Lvovna enportis grandegan ovaĵon, Zolotuĥin verŝis vodkon.

— Je vi, patrino, — diris Bogoslovskij, — kaj neniam forgesu ajnajn ĉevalajn hufojn.

Li verŝis en sin la vodkon, svingis la forkon super marinitaj fungoj, acida brasiko, peklitaj kukumoj, flaris pankruston kaj komencis manĝi la ovaĵon. Nadeĵda Lvovna plu ploradis per kvietaj, rapidaj, feliĉaj larmoj. Ustimenko kaj Neĉitajlo manĝis silente, Zinovio Simonoviĉ verŝadis al si ofte, ĝoje ebriiĝante.

— Kian do vi por la malsanuloj veron havas? — demandis Zolotuĥin.

— Nur tian, kiu al la sano ne malutilas, — respondis Ustimenko. — Ni, Zinovio Simonoviĉ, havas unusolan regulon — ĉiuj meze honestaj laborantoj de medicino: per nenio kaj neniam malutili. Se mensogo helpas — ni mensogos kaj ne ĝeniĝos.

— Kaj por la proksimuloj?

— Se ili ne estas psikopatoj kaj ne histeriuloj?

— Ekzemple, mi kun Nadeĵda Lvovna.

— Nur veron! — diris Ustimenko.

La profunde sidantaj, severaj okuloj de Zolotuĥin subite heliĝis, li etendis al Ustimenko glaseton, por tintigi, kaj proponis:

— Eble, sur tiu bazo ni fine paciĝos, doktoro?

Vladimiro Atanazijeviĉ ne respondis. Bogoslovskij ĵetis al li avertan rigardon: ne indis nun «eksplodi». Sed estis, certe, jam malfrue.

— Kaj se, — malŝate kaj fremde komencis Ustimenko, — se, kamarado Zolotuĥin, ni nenion konsolan povus diri, tiam kiel? Nun estas beno kaj bonaj vortoj, sed en alia okazo, tute de ni ne dependanta, kiel? «Mi parolas, kaj vi enskribu»? Aŭ — «ĉiovendejo estas pli grava ol malsanulejo»?

— Nu, vi troigas, — ektimis subite la «obskuranto de medicino» Neĉitajlo. — Zinovio Simonoviĉ treege multe faras por la sanprotektado...

— Vi prefere silentu! — interrompis Neĉitajlon Bogoslovskij. — Kion signifas «faras»? Kaj kiel li povas ne fari?

Zolotuĥin penis ŝerci:

— Panjo, ĉu ili atakas ĉiuj kune min solan?

— Ja prave, — plu plorsingultante, diris Nadeĵda Lvovna. — Vere! Antaŭ la milito vi ankoraŭ estis homo, sed nun vi prenis al vi manieron al ĉiuj graŭli. Eĉ mi lin komencis timi. Kaj kia stilo ĉe estroj establiĝis — timigi! Ĉiujn li timigas, al ĉiuj piedfrapadas. Mi scias, al li mem la koro doloras, sed esprimo sur la vizaĝo estas tia, kvazaŭ lin nenio interesas. Aŭ maskon li surmetis. Kaj ne videblas Zinovio. Ne Zolotuĥin, sed statuo. Eĉ malfacile...

— Nu, povas esti, — diris Zolotuĥin. — Eĉ tute probable. Mi pardonpetas. Mia laboro estas facila, nenia respondeco, la regiono estas oportuna, sukceso post sukceso, okupiĝu nur pri sanprotektado kaj arto...

Eksidante en la aŭtomobilon, Bogoslovskij diris:

— Do, ankoraŭ vivos Saĉjo kaj vivos!

— Ĉu operacios vi mem?

— La afero estas nekomplika.

Neĉitajlo demandis, kio estis tiuj vortoj pri pigmentiĝo kaj konjunktivito.

— Ja mi tiam rolon ludis, — subridinte, respondis Bogoslovskij. — Ne eblas ja en la transmondon lasi iri en malbona humoro. Kaj mi decidis: mi frakasiĝu, sed elpelu ĉiujn timojn al diablo. Li mortu gaja. Sed nenian latinaĵon, konvenan al la okazo, mi sukcesis rememori. Feliĉe, esence ĉio aranĝiĝis mem. Fortunis al la knabo.

— Fortunis, ke vi estas en Unĉansko, — diris tute moliĝinta Neĉitajlo. — Jen en kio fortunis. Al mi en mia situacio...

— Sed vi forgesu pri la situacio, — severe interrompis Ustimenko. — Ĉiu havas sian situacion, kaj ĉe okazo ĝi povas eĉ farigi fiaĵon. Mi al vi vere diras, Aleksandro Samueloviĉ, forgesu! Alie ni interbatiĝos. Ĉu al vi klaras?

— Klaras, sed ne tre, — grumblis Neĉitajlo. — Tamen, ni poste komprenos!

## Ĉapitro sesa

### Skandaloj, salonoj kaj buduaroj

Sian artikolon pri tio, ke okaze de la Nova jaro la laboruloj ricevos «donacon», kiu «gastame» malfermegos antaŭ ili la pordojn, Bor. Gubin tamen elpafis la tridekan de decembro, malgraŭ tio, ke Ustimenko tiun verkon neniel aprobis. La grandskala verko de kamarado Gubin estis publikigita ĉirkaŭ dek tagojn post tiu kunsido, kiam Ustimenko, malgraŭ grimacoj de Eŭgeno Rodionoviĉ, raportis al la estraro la kaŭzojn, pro kiuj la malsanulejo ne povos malfermi siajn pordojn ne nur okaze de la Nova jaro, sed eĉ okaze de la Unua de majo. Samtiam Vladimiro Atanazijeviĉ kverelis ankaŭ kun Salov, kiu, resaniĝinte post la operacio, ne ricevis, kompatindulo, iun ĉefan distribuordonon kaj ne sukcesis plenumi siajn devontigojn pro vere ne dependaj de li cirkonstancoj; samtiam okazis ankaŭ streĉita interparolo kun la estro de la regiona apoteka departemento — iu ekstreme memcerta kaj impertinente trankvila kamarado kun familinomo Visloguz. Tiu ĉi aganto artifikis kombinaĵon, pro kiu Ustimenko ne povis ekdormi dum la tuta hodiaŭa nokto. «Variĝinte», laŭ lia provizista slanga esprimo, per askorbata acido kaj ne havante intencon «glaciigi» la ŝtatan monon, kamarado Visloguz, kunordiginte kun kamarado Stepanov (la departemento pri sanprotektado), «liveris» la tutan disponeblan kaj planitan por ricevo por la estonta jaro rezervon de la vive necesa al malsanulejoj kaj apotekoj vitamino «C» al friponoj el entreprenoj, havantaj nenion komunan kun la sanprotektado.

Blankiĝinte pro kolero, Ustimenko diris:

— Ni eksciis, ke kamarado Visloguz liveris la vitaminon «C» al la sapa fabriko «Puzirjov», al la fabriko de gasakvoj kaj al la sukeraĵa fabriko «Ruĝa rozo». Sezama halvao, vidu, nun estos «vitaminigita», kio altigos ĝian prezon. Multaj specoj de karamelaj kaj aliaj bombonoj kaj de kukoj same iĝos pli multekostaj, ĉar estos vitaminigitaj. Rosinoj en ĉokolado, akvo «Krem-sodo», sapoj «Donaca» kaj «Printempo», kremo por maljuniĝantaj damoj «Juneco» — ĉio ĉi estos vitaminigita, dum lakto por antaŭlernejaj infanoj, kefiro kaj cetero tute ne estas vitaminigataj. Kaj tiel okazas ĉe tio, ke por vitaminigo de tuno da lakto necesas nur cent gramoj da askorbata acido...

— Visloguz, kiom vi vendis al ĉiuj viaj negocistoj? — ruĝiĝante ĉe la kolo, demandis Zolotuĥin.

Visloguz leviĝis kaj voĉlegis el papero.

— Do, du mil kilogramojn? — kalkulis Zinovio Simonoviĉ. — Kaj vi kien rigardis, Stepanov?

Eŭgeĉjo leviĝis kaj donis noticon, kien ĝuste li rigardis. Kaj Visloguz subite impertinente kaj trankvile mensogis pri iu kvazaŭ okazinta telefona interparolo kun Ustimenko, kiu kategorie rifuzis «planiĝi» pri vitamino «C».

— Aŭskultu, vi mensogas! — kriis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Tio estas diablo scias kio!

— Mi interparolis ĉe atestanto, — plu trankvile kaj eĉ orgojle diris Visloguz. — En mia kabineto ĝuste tiutempe troviĝis kamaradino Gorbanjuk. Ĉi tie ŝi, bedaŭrinte, forestas, sed vi povos ricevi ateston ĉe deziro.

Zolotuĥin, kuntirinte la brovojn, enskribis «Gorbanjuk».

— Bone, ni esploros, — diris li malmilde. — Tamen mi estas certa, ke pravas Ustimenko. Malŝpari mankantajn sintezitajn vitaminojn por damaj kremoj estas krimo. Kaj por ĉiaj krem-sodoj...

— Sed vitaminigo de produktoj de vasta konsumado, — komencis Eŭgeĉjo, — estas tre rekomendata...

Zinovio Simonoviĉ frapis per la peza polmo la tabon.

— Fino kun tiu ĉi demando! — severe diris li. — Salov, klarigu viajn artifikojn! Kial vi rifuzis pri poroplenigaĵo? Ĉe mi kuŝas eltiraĵo — vi ĝin havas, al vi Riĵak liveris jam en novembro...

Ili kunsidis ĝis la dekunua horo, kaj post la kunsido Losoj enmanigis al Ustimenko tri rajtigilojn por loĝejoj.

— Ĉar vi intencas loĝi ĉe la malsanulejo, — diris Andreo Ivanoviĉ, — mi por ĉi tiu fojo vin per rajtigilo ne zorgigas. Atendu! Jen ĝi, via eksa rajtigilo, plenigu ĝin laŭ via propra bontrovo.

— Mi plenigos! — favore konsentis Ustimenko. — Kaj oficvojaĝon mi bezonas — en Kievon.

— Por kio?

— Estas apud Kievo malsanulejo — rigardi mi deziras.

— Kaj ĉu en Parizon vi ne bezonas?

— Ankaŭ en Parizon bezonas, — serioze rigardante al Losoj, diris Ustimenko, — tamen ne nun, — nun mankas tempo, sed iom poste mi veturos.

— Ĉu vi serioze?

— Absolute. Ja tio eĉ iĝas ridinda — ĉiaj artifikoj pri unuaeco. Respektindaj homoj, kiel akademianoj, anstataŭ fari aferon kaj progresigi sciencon, preskaŭ en la dekkvina jarcento fosas — kiu de kiu iam prunteprenis. Treege gravas por malsanulo, kiu nome la hidrargan ŝmiraĵon elpensis.

Kaj, ekvidinte, kiel sulkiĝis Losoj, li koleriĝis:

— Vi ĉiam timiĝas, Andreo Ivanoviĉ! Sed pri kio timiĝi? Antaŭnelonge mi eniris en nutraĵvendejon por aĉeti al Natanjo torteton, petis ekleron[47], kaj la vendistino al mi diras, kaj eĉ kun severeco en la okuloj — tieldire, sur la lokon min metas: «Ni ne havas eklerojn». — «Ja jen ĝi, mi diras, eklero!» Kaj ŝi: «Nun ĝi nomiĝas — oblonga torteto kun kuirita kremaĵo!»

Losoj hihiis:

— Mensogas vi!

— Iru — kontrolu.

— Nu, ĝenerale tio estas prava, — diris Losoj, farante seriozan esprimon. — Kontraŭ servileco antaŭ la Okcidento ja necesas lukti.

— Nu, bonvolu! — prenante la rajtigilojn, prononcis Ustimenko. — Luktu, diablo vin prenu, kontraŭ nomo de torteto. Tio estas multe pli simpla, ol kontraŭ Visloguz aŭ Gorbanjuk!

Losoj levis la mallarĝajn ŝultrojn kaj deziris ankoraŭ ion diri, sed Ustimenko forsvingis:

— Lasu, ne instruu min, Andreo Ivanoviĉ! Lanceton ni tutegale ne nomados «akrapinta klingo». Sed, tamen, eble eĉ iam nomados...

Per matena trajno alveturis Mitjaŝin — kun edzino, bopatrino, solida bopatro kaj grandorela gaja filo, kiu tiel ĝojis pri ĉi-loka neĝo kaj glacio, ke de la stacidomo ekiris sur sketiloj al la estonta loko de konstanta loĝado. La familio de Mitjaŝin alveturigis kun si tre multe da cepo, da survicigita sur ŝnuretoj seka papriko en silikvoj, du porteblajn rostilojn por ŝaŝlikoj, kaj la cetero, kion ili havis, estis manpakaĵo kaj ankoraŭ katino kun katidoj. Mitĵaŝin mem sub la taŝkenta suno post la milito kvazaŭ sunsekiĝis, nigriĝis, kreskigis lipharojn — maldikajn — grizajn kaj dandajn, kutimiĝis porti ĉapelon el iu materialo, ŝajne el kartilago, kaj plendis, ke malgraŭ tuta sia sopiro pri suno dum la milito en Arkto, al la suno en la sunplena Uzbekistano li ne kutimiĝis, eĉ grave malsanis tie.

Kiam Mitjaŝin ekvidis triĉambran loĝejon en nova, por estraro konstruita, domo, sur lia vizaĝo aperis ruĝo, sed iajn esprimojn de danko li al si, certe, ne permesis, nur ĵetis signifan rigardon al la edzino kaj la bopatrino, komprenigante ilin per tiu rigardo, ke alian atendi estus eĉ ridinde: se kamarado Ustimenko promesis, tiam la promeson li plenumas — ĉu vi konvinkiĝis nun?

La bopatro silente trairis la tutan loĝejon, skrapis en unu ĉambro plankoplinton, en la alia — farbon sur la pordo. La bopatrino sciigis, ke akvo iras ial rusta.

— Ellasi necesas, ĝi tro longe staris en la tuboj, — klarigis la bopatro.

Ne sen malgajo ankaŭ Vladimiro Atanazijeviĉ mem ĉirkaŭrigardis la destinitan por li loĝejon. Kaj eĉ sulkiĝis, imaginte al si tiujn vortojn, kiujn diros lia bopatrino, kiam ekscios, kial ili «denove» estas sen loĝejo kaj plu loĝas, kiel «senhejmaj hundoj».

«Kaj infanĉambro por Natanjo estus!» — kun mallonga suspiro pensis li, sed ĝispensi ne sukcesis, ĉar Mitjaŝin faris al li «surprizon», kaj kian! Li subite prezentis al Vladimiro Atanazijeviĉ la bopatron kiel tre kvalifikitan kuiriston-dietiston, kiun bone konis la forpasinta Spasokukockij, kaj la bopatrinon — kiel ne malpli spertan ekonominon. Kaj per tremerinta voĉo aldonis, turnante sin al la edzino:

— Kaj mia Eŭgenjo estas akuŝistino. Ne kiel la modernaj.

Eŭgenjo ĵetis ruzan rigardon el sub la frunto al Ustimenko — tiaj, kiel ŝi, pensas, ke pro iliaj rigardoj ĉe viroj dolĉe turniĝas la kapoj. «Kompatinda Mitjaŝin, — rememoris Vladimiro Atanazijeviĉ la militon, — kiel li atendadis leterojn!»

Sed nun ĉio estis bona, eĉ bonega. Unu loĝejo — kaj kvar unuaklasaj laborantoj, — tiuj, kiuj alveturos pli malfrue, provu ĵeti ŝtonon al la malĝusta distribuo de la loĝareo.

Sur la Lenin-strato al Vladimiro Atanazijeviĉ postkriis Gubin:

— Saluton, Vlaĉjeto! Mi al vi kelkfoje telefonis...

En la voĉo de Gubin hodiaŭ ŝajnis al Ustimenko io nekutime petanta.

— Ĉu vi novan verkon skribis?

Gubin eĉ iomete hihiis:

— Ĉiam vi min mokas, Vladimiro Atanazijeviĉ. Ne, la afero estas en alio. Vidu...

— Ja vi ne glitu surloke, — konsilis Ustimenko per sia ordinara senkompata voĉo, — ne ĝeniĝu. Ne konfuziĝu, kiel iuj esprimas. Parolu «kun petola ruzeco en la radia rigardo», kiel vi skribas en eseoj...

— Vidu, — diris Gubin, — estas sufiĉe malagrabla historio. Ĉi tie mi unu ulon priskribis en la ĵurnalo, donis al li laŭmerite, kaj li pro hazardo en sin pafis, ĉu fusilo maŝargiĝis, ĉu io alia? Nu, da bondezirantoj mi havas, vi mem scias, la tutan regionon, do ili sendis fian klaĉon — kvazaŭ li konscie mortigis sin. Do, mi petas amike...

— Kaj li — ĉu per ambulanco?

— Verŝajne, per ambulanco.

— Per ambulanco oni veturigas al ni. Kia estas lia familinomo?

— Kraĥmalnikov, — ial flustre diris Gubin. — Rara kanajlo, kaj vi, certe, havos kun li embarasojn, se li ne mortaĉos...

Ustimenko atente ekrigardis al Gubin.

— Ĝenerale la enketaj organoj pri tiaj historioj okupiĝas, — penseme diris li. — Tamen, ni vidos. Telefonu vespere...

En la malsanulejo Bogoslovskij decideme diris al Vladimiro Atanazijeviĉ, ke, laŭ lia konvinko, Kraĥmalnikov pafis al si mem.

— Per granda kartoĉo pafis, kaj kiel! — eĉ kun ioma laŭdo prononcis li. — Tie nun Ŝtub sidas. Kaj al mi la edzino de Kraĥmalnikov nokte multajn detalojn elploris.

Kaj Nikolao Eŭgenjeviĉ rakontis, ke Gubin ne nur en la loka ĵurnalo, sen elpaŝas ankaŭ en ĉefurbaj gazetoj, speciale pri demandoj altprincipaj, ligitaj kun severa kritiko de iuj senbridiĝintaj personoj. Ĝuste tia persono en Unĉansko, el vidpunkto de Gubin, evidentiĝis «posteulo de Jonaso Kraĥmalnikov, milionulo kaj magnato», «kaŝiĝinta» ĉi tie sur responsa tereno de kulturo, nome en la regiona muzeo. Gubin montris la posteulon sur la paĝoj de la «Unĉanska laboristo» en artikolo sub titolo «El ombro sub la sunon», kaj poste plendis pri la loka liberaleco en la ĉefurban gazetaron. Tie, en revueto, okupiĝanta pri demandoj de diversaj muzeoj kaj amatora arto, en la fako «Oni skribas al ni» li batis jam al Unĉansko, kie tiaj «monstroj», kiel Kraĥmalnikov E. A., «sentas sin kiel fiŝo en akvo». Estis ankoraŭ vortoj «cinike», «impertinente», kaj pri tio, ke la «monstro» Kraĥmalnikov, ne maskante sin, aranĝas siajn malpurajn aferojn, aŭ io tiaspeca.

La «monstro», laŭ vortoj de lia edzino, eksidis skribi kontestojn, sed malgraŭ tio, ke al ĉiuj, kiuj ilin legis, tuj iĝadis klare, ke Kraĥmalnikov estas nek monstro, nek kulpa pri io ajn, ke ĉio ĉi estas fiaĵo kaj Bor. Gubin estas forpelenda el la gazetaro poreterne, Bor. Gubin ne estis forpelita, la kontestojn oni ne publikigadis, sed nur incitiĝadis pri Kraĥmalnikov ĉiam pli kaj pli multe, ĝis tiu momento, kiam la «Unĉanska laboristo» deklaris la malfeliĉan direktoron de la loka muzeo ne nur monstro, sed eĉ «agento de fremda al ni ideologio».

Tiam venus fino de la historio, sed Elio Aleksandroviĉ, hardita de malagrablaĵoj, ne tia estis, por agnoski sin agento kaj iri kapitulaci. Serĉinte en ĉasistaj rezervoj, li trovis kartoĉon kaj pafis el malnova fusilo, sed pro malkutimo premi la ĉanon per la granda piedfingro enbatis la memfaritan kuglon ne en la koron, sed en la pulmon, post kio estis transportita al Nikolao Eŭgenjeviĉ.

Farinte, kiel ĉiam, ĉion eblan kaj ankoraŭ iomete da tute neebla, riska kaj eĉ neversimila, la maljuna doktoro elaŭskultis la senordajn lamentojn de la edzino de la «monstro» Kapitolina Kapitonovna kaj — kiel estis, en surverŝita per sango kitelo, — per telefona voko vekis Ŝtub-on — estis la kvina horo de mateno.

— Ĉu alveturis Ŝtub? — demandis Ustimenko.

— Certe. Sed Kraĥmalnikov tiam estis tute malbona, mi Ŝtub-on al li en la ĉambron ne enlasis. Li sidis iom, fumis, la edzinan version de mi eksciis kaj reen ekiris.

Silentinte iom, Ustimenko demandis:

— Rezultas tiel, ke ĝuste Gubin lin, tio estas Kraĥmalnikov-on, puŝis al memmortigo?

— En tio estas la tuta embaraso, ke la «monstro» mem nun fermiĝis firme kaj ĉian penon de memmortigo persiste negas. La edzino, li diras, eraras en la romantika maniero. Hazarda pafo, kaj nenia pro tio ĝojo al via Gubin estos.

— Kial — al via?

— Ĉar ni ĉiuj estas unu sama bando — tiel tiu ĉi «posteulo de la milionulo Jonaso Kraĥmalnikov» opinias. Nin kamarado Gubin en gazetaro laŭdadis, kaj lin murdadis — kiel do li pri ni opiniu?

— Kaj kia li estas homo, laŭ vi, Kraĥmalnikov?

— Homo kun du brakoj kaj du kruroj.

— Mi serioze demandas.

— Malfortiĝinta homo. Pli ĝuste, ne malfortiĝinta, sed venis tia malforta minuto, al ĉiu okazas. Sed kelkaj tiun minuton transpaŝos kaj kraĉos, dum aliaj — jen kiel kamarado Kraĥmalnikov. Nun ja li estas kontenta, ekdeziris vivi, sed tamen ne tro...

— Kial do li pafis al si, se li ne kulpas?

— Ho dio, Vladimiro Atanazijeviĉ, kiomgrade vi tamen ankoraŭ estas infane naiva. Li pafis, ĉar Gubin lin al enprizonigo rekomendis per siaj «eseoj». Kaj enprizoniĝi por la homo estas tute ne konvene, komprenu...

Ustimenko respondis distrite:

— Ja kion mi povas en tio ne kompreni...

— Sed vere vi ne tute komprenas.

Poste Vladimiro Atanazijeviĉ eniris en la ĉambron al Kraĥmalnikov. Tio estis la deknaŭa ĉambro, se tiel diri, speciala. En ĝi oni precipe mortadis, el ĉi tie estis proksime elporti.

Sed la pafinta al si per kartoĉo Kraĥmalnikov per penoj kaj arto de Bogoslovskij ne nur ne estis mortanta, sed aspektis vigle, eĉ bataleme. Ustimenko sidis iom kun li, pridemandis pri la farto, demandis, kion Elio Aleksandroviĉ dezirus.

— Al unu civitano bati la muzelon.

— Al kiu?

— Al via amiko kaj adoranto. Kiu pri vi prozversaĵojn skribas.

— Ĉu al Gubin?

— Ni supozu, ke al li. Nun tamen tio ne baldaŭ fariĝos pro la stulta pafo.

Ustimenko ne respondis.

— Ĉu mi eliros invalido? — demandis Kraĥmalnikov.

«Ankoraŭ eliru unue!» — pensis Vladimiro Atanazijeviĉ, sed diris vigle:

— Kial invalido? Vi eliros sana homo kaj, mi esperos, ĉesos petoli per pafarmilo...

En la koleraj okuloj de la «posteulo de la milionulo Jonaso» ŝajnis al Ustimenko io ankaŭ nun minacanta per memmortigo, kaj li sendis al li deĵorantan flegistinon.

Ŝtub, antaŭ ol alveturi, telefonis — demandis, ĉu Kraĥmalnikov rekonsciiĝis. Ustimenko diris, ke li nun fartas pli bone, li parolas kaj eĉ estas gaja.

— Ĉu li vivos?

— Esperinde, — ne tro difinite diris Ustimenko.

Enirinte en la deknaŭan ĉambron, Ŝtub longe viŝadis la okulvitrojn. La «monstro» atente rigardis al li kaj silentis.

— Ĉu vi rekonas? — per hejma voĉo interesiĝis Ŝtub. — Ĉu ne? Ni ja vidis unu la alian...

— Vidis, — konsentis Kraĥmalnikov. — Unufoje vi min el prizono liberigis, alifoje mi vin preskaŭ mortigis. Ĉu vi memoras?

— Ankaŭ tion mi memoras, — obeeme konsentis Ŝtub.

La akraj okuloj de Aŭgusto Janoviĉ rigardis al la «monstro» tra la dikaj lensoj de la okulvitroj kun esprimo de bonkora kaj eĉ arda, sed per io kvazaŭ ĝenita kompato.

— Kaj nun vi faros oficialan enketadon? — interesiĝis Kraĥmalnikov. — Tiam jen, kamarado Ŝtub, mia plena respondo: pro hazardo.

Ŝtub plu rigardis nun kun ia knabeca intereso.

— Kun ĉiu povas okazi, — malŝate prononcis la «monstro». — Nomiĝas — «nesingarda uzado de pafarmilo».

— Ni ne disputu, — milde diris Ŝtub. — Ni ambaŭ estas plenaĝaj homoj. La kuracistoj al mi klare diris, ke vi pafis al vi. Kaj ankaŭ via edzino ĉi tie ĉion detale rakontis. Mi venis al vi, Elio Aleksandroviĉ, ne instrui al vi moralon, sed ekscii de vi persone, kio vin igis pafi al vi. Kuŝu, mi petas, trankvile, vian vivon mi scias sufiĉe detale ĝuste tial, ke vi antaŭnelonge rememoris — mi ja liberigis vin el prizono en... — li iomete paŭzis, — en la severaj tempoj. Kaj mi... ne deziras, kamarado Kraĥmalnikov, ke tiaj homoj, kiel vi, mortpafu sin.

La «monstro» silentis. Lia sensanga vizaĝo, kun iomete kalmuka formo de la okuloj, la malmilda vizaĝo estis senmova. Nur la blankaj lipoj iomete ridetis, apenaŭ rimarkeble, malmulte.

— Kaj pro kia diablo vi bezonis tiun agon? — interesiĝis Ŝtub. — Jen, vi trovis kaŭzon. Prefere vi venus al mi, ni konversacius...

— Mi estis.

— Ĉu ĉe mi?

— Ĉe majoro Bodrostin.

— A-a... — nur diris Ŝtub.

— Majoro Bodrostin esprimiĝis en tiu senco, ke la sovetia gazetaro neniam eraras kaj ke mi estas «danĝera kalumniulo». Kaj poste li diris, ke «dume» li al mi riproĉojn ne havas. El tiu lakona «dume» mi konkludis, ke mia kanto estas finita, ĉar duan fojon vi por mi vian karieron ne riskos...

Ŝtub nenion respondis.

— Tial mi decidis eviti la aranĝojn de kamarado Bodrostin kaj fuĝi sub tombejan holmeton. Sub platon mi ne kuraĝas diri, — kun subrido, simila al tuso, aŭ kun tuso, simila al subrido, elparolis la «monstro». — Tedis al mi, vidu...

— Sed kial fuĝi? — emfazante la vorton «kial», demandis Aŭgusto Janoviĉ.

— Ĉu vi tion serioze diras? — per demando respondis Kraĥmalnikov. — Ĉu vi agus alie?

— Alie.

— Sed se mia vivo estas mia honoro? Se por mi ne eblas esti malamiko de la popolo? Se por mi la senco de la vivo estas en servado al tiu socia kaj ŝtata ordo, kiujn mi opinias la solaj rajtaj sur la terglobo? Tiam kiel mi vivu?

Aŭgusto Janoviĉ rigardis en la fenestron al la kvietaj neĝoj, nomataj de la lerta Bor. Gubin «gaje furioza pejzaĝo de aŭdaca konstruado», kaj aŭskultis, ne interrompante la «monstron», kvankam estis komprenanta, ke paroli por tiu estas malutile. Aŭskultis, sciante, ke Kraĥmalnikov diras ĝuste tion, kion pensas, nenion troigante, rakontas malgajan esencon de sia, kiel li mem esprimis, «stulta historio».

— Nu, kaj ankoraŭ unu nemalgrava cirkonstanco, — daŭrigis Kraĥmalnikov, — mi, kamarado Ŝtub, havas edzinon, kiun mi estimas. — En tiuj minutoj, en la malsanuleja ĉambro, kun tiu ĉi konversacianto al la «monstro» ŝajnis malkonvene, neeble kaj eĉ ridinde prononci la vorton «amas», kvankam Kapitolina-n Kapitonovna-n li amis en tiu kompreno de tiu ĉi vorto, kiun tute ne al ĉiu estas donita. — Krome, mi havas filon. Kaj la vivsperto instruas min, ke estas prefere resti vidvino de memmortiginto kaj orfo, ol, tieldire, parencoj de malamiko de la popolo. Vi, kamarado Ŝtub, pro speco de via agado ne povas tiujn malgajajn cirkonstancojn ne scii.

Ŝtub ne respondis. Moligante per la fingroj tabakon en cigaredo kaj ĝeniĝante ekfumi en tiu ĉi ĉambro, li plu rigardis en la fenestron.

— Kaj ke en nia muzeo pendis kolektiva fotaĵo de la grupo de Zemskov kaj ĝuste mi ĝin eksponis, do ja tio, ke Aglaja Petronva Ustimenko kaj Postnikov transiris al faŝistoj, — tio estas dume nur onidiroj. Eĉ vi nenion precizan povas diri. Aŭ povas?

— Verŝajne, baldaŭ ni povos.

— Kaj pri Postnikov?

— Kaj pri li.

— Kaj pri Zemskov? Kaj pri Paĉjo Zemskov?

— Kaj pri Paĉjo Zemskov. Kaj pri librotenisto Averjanov. Kaj pri Alevtina Andrejevna Stepanova.

— Sed en kia do senco?

— En tia, ke ĉio ĉi estas sovetiaj homoj, patriotoj, kelkaj eĉ herooj...

Kraĥmalnikov abrupte turnis la kapon, ektusis, sanga ŝaŭmo aperis sur liaj lipoj. Ŝtub salte ekstaris. La «monstro» kolere montris al li la blu-blankan pugnon, ke kvazaŭ ĉio tuj ĉesos, ke ne indas voki iun, ĉio estas bagateloj! Sed Aŭgusto Janoviĉ ne obeis, elkuris en la koridoron, kie tuj kunpuŝiĝis kun Ustimenko.

— Plu interparoli mi malpermesas, — severe ordonis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Ĝis morgaŭ nenio okazos.

— Kaj se okazos? — elkraĉante sangon, demandis Kraĥmalnikov en ia speciala, sia senco.

Al Bogoslovskij Ŝtub, forirante, diris:

— Resanigu lin definitive.

Nikolao Eŭgenjeviĉ responde interesiĝis:

— Por ke vi lin poste enprizonigu?

— Ho, Nikolao Eŭgenjeviĉ, ne ŝercu! — konsilis Ŝtub. — Kun mi tio pasos, sed povas renkontiĝi tia konversacianto, ke vi eĉ ne elturniĝos. Tion mi al vi sincere diras.

— Kaj mi mencios mian konatecon kun vi. Ĉu vi memoras, kiel vi kuraciston Bogoslovskij-on kaj tutan lian agadon en la «Unĉanska laboristo» altarte kaj eĉ kortuŝe eternigis? Ne memoras? Ankoraŭ skandalo ĉe ni okazis, skandalo longa kaj kruela, minacanta al mi per malhonoro kaj persekuto. Ne, vi tiam treege elegante pri mi skulptis, kamarado Gubin sur tia noto ne kantos. Li ja — kun sufokiĝo pro ekscito, dum vi — tiele trumpete, kiel burdo, dense, solide. Tian artikolon vi neniel povas rezigni. Sekve, se oni trenos min en malliberejon, mi ankaŭ sur vin ombron ĵetos. Ĉu tiel?

Ili ambaŭ iomete ridis, nemulte, pro ĝentileco.

Vespere Ustimenko diris al Gubin, ke la stato de Kraĥmalnikov estas serioza. Kaj al demando de Gubin pri memmortigo, farita per petanta tono, Vladimiro Atanazijeviĉ abrupte respondis, ke tiu turnu sin en la enketajn organojn.

En krepusko de la sekva tago Ŝtub ree venis. De Kraĥmalnikov ĵus foriris la edzino, al ŝi li promesis nepre vivi plu kaj la «stultaĵojn» elĵeti el la kapo.

— Vi venas, kvazaŭ popo, konfespreni kaj komunii, — morne diris Kraĥmalnikov.

— Ja vi mem hieraŭ esprimis deziron daŭrigi la konversacion, — subridis Ŝtub. — Mi neniom trudiĝas...

— Se vi venis — sidu.

— Mi sidas. Ĉu lumon ŝalti?

— Tutegale.

Ili silentis iom en densiĝanta, blanka krepusko. Poste la «monstro» diris:

— Jen mi kuŝas — pensas: suspektemo per si mem estas kontraŭrevolucio, ĉar ĝi subfosas kredon je kamarado, je kamaradeco, je komunumo de kamaradoj, kiu estas ĉelo de la ŝtato. Aŭskultu, kamarado Ŝtub, se ni vere havas tioman kvanton da malamikoj, kiel opinias... ni diru, majoro Bodrostin, do el tio necesas fari konkludojn...

— Ne necesas fari konkludojn, — seke prononcis Aŭgusto Janoviĉ.

— Bone. Tiam pri alio. Jen ĉi tie, en Unĉansko, loĝas multaj miaj amikoj. Loĝas ankaŭ vi — la homo, kiu iam kredis al mi kaj liberigis min. Laŭ via propra esprimo — en la severa tempo. Do kiel tio okazas: miaj amikoj kaj vi legas ĵurnalon, en kiu per nigro sur blanko estas presite, ke mi, Kraĥmalnikov E. A., estas «agento», kaj ĉiuj... ĉiuj, tuŝintaj tiun teruran akuzon, ĉirkaŭiras ĝin. Diras, ekzemple: «Jen kiel enkaĉiĝis nia Kraĥmalnikov», aŭ «Jen embaraso!», aŭ: «Forbrulis Elio» — kaj ĉio. Ja ĉiuj vi ne kredas, ke mi estas «agento»?

— Bone! — ekstarante, diris Ŝtub. — Vi ekscitiĝas, sed tio por vi malutilas. Mi petas vin konvinke, ekregu vin. Ĉu vi aŭskultas?

— Mi aŭskultas. Mi konsideros viajn edifojn.

— Kaj al la filo... kiu kun mia Alĉjo interbatiĝis... ne kripligu la vivon.

Li silentis iom.

— Ĉio pasos, ĉio preteros, — aŭdis Kraĥmalnikov. — Necesas teni sin. Mi ne diras, ke tio estas facila kaj simpla, mi petas vin — estu viro, estu tia, kia mi vin vidis dufoje, kiam...

— Mi memoras...

— Nu... kuŝu... kaj resaniĝu...

— Por kio? — sekvis mallonga kaj malmilda demando.

— Vi vidos!

Forirante, Ŝtub renkontiĝis kun Zolotuĥin, kiu venis al Bogoslovskij por definitive interkonsenti pri la tago de la operacio. Ĉi tie, sube, en la vestiblo, ili interparolis per nemultaj vortoj pri la historio de la «monstro». Zinovio Simonoviĉ aŭskultis, mallevinte la okulojn; kiel ĉiam en tiaj okazoj, lia kolo estis ruĝa.

— Ĉu vi pensas tiel? — demandis li, kiam Ŝtub rakontis al li siajn konsiderojn kaj proponon. — Ĉu pepado ne estos?

— Estos, — subridis Ŝtub.

— Nu, faru, sentima Aŭgusto, — subite ridetis kaj eĉ eklumis Zolotuĥin. — Ek! Tio estas prava, ke tiajn aferojn necesas fini, por ekzemplo al aliuloj. Ĉu ni ricevos bonan draŝon?

— Probable.

— Aŭtoritato de la gazetaro, io tia...

— Aŭtoritato de la homo, io tia... — samtone al Zolotuĥin respondis Ŝtub. — Nu, ĝis, Zinovio Simonoviĉ, sukceson al vi.

Bogoslovskij-on Zolotuĥin trovis trinki teon.

— Ĉu vi deziras? — demandis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Vitaminigitaj bombonoj. Ĉe ni nun ĉio estas kun vitaminoj. Fortigitan vinon, mi aŭdis, oni same vitaminigas... Ĉu vere? Kiel rezonas pri tio Visloguz?

— Vi min, Nikolao Eŭgenjeviĉ, ne devigu sakri, — respondis Zolotuĥin, — prefere diru, kial Gorbanjuk vian ĉefkuraciston tiel troe malamas? Kio al ili okazis, kion ili ne dividis?

— Sed ĉu ili estas en malbonaj rilatoj? — ŝajnigis Bogoslovskij. — Mi unuan fojon aŭdas. Tia interesa damo...

Li infuzis ankoraŭ teon, demandis, verŝante:

— Ĉu al vi fortan aŭ pli likvan?

— Fortan. Ĉu Ustimenko estas ĉi tie?

— Operacias.

— Jen, kia vigla. Ĉefkuracistoj, mi aŭdis, plie komandas.

— Tio dependas de tio, kiaj ĉefkuracistoj. Estas sentaŭgaj — tiuj eĉ pulson ne kalkulos. Malnove tio nomiĝis — ĉefgardisto. En la pasintaj tempoj. Kaj nia estas kuracisto elstara, kvankam liaj manoj estas kripligitaj, kaj per sciencaj rangoj li ne estas markita.

— Sed, propre, kial do?

— Tial ke ne havas kutimon, simile al iuj kelkaj, pri...

Kaj Bogoslovskij faris tian fiorituron por klarigo de la nedeziro de Ustimenko verki kandidatan disertaĵon pri fremda temo, ke Zolotuĥin eĉ siajn orelojn ne kredis kaj, iomete elrektiĝinte sur la dorson de la fotelo, kun mirego ekrigardis al Nikolao Eŭgenjeviĉ — de kie tia rafinita komplikiteco en kombino de tiom pikantaj vortoj.

— Estis ĉe mi unu vundita ferdekestro, li dum vindado sin tiel faciligadis, — klarigis Bogoslovskij. — Interesega homo estis.

La teon Zolotuĥin sincere laŭdis. Ili ambaŭ trinkis kun apetito, pro la teo ili kvazaŭ ardiĝis, ŝvitiĝis. Laciginta la malsanan kruron per longa starado, eniris Ustimenko, ankoraŭ ekscitita de la operacio, post li — ekfumanta cigaredon Neĉitajlo.

— Tamen longa estas ĉe vi tago, — diris Zolotuĥin, rigardinte al horloĝo.

— Ĉiam per ambulanco oni alveturigas, — lace respondis Ustimenko, — ĉi tie ne eblas plani. Ĝis la sesa Nikolao Eŭgenjeviĉ ŝvitis, nun sur nin strangolitaj hernioj ekŝutiĝis, kaj jen eksterutera gravedo. Sed kial diri pri ni — al la terapeŭtoj estas pli malfacile: hodiaŭ oni alveturigis tri veneniĝojn en la fervojstacia restoracio kaj veturigas — oni telefonis — ankoraŭ el manĝejoj. Ĉio pro fiŝo...

— Kia tia fiŝo?

Neĉitajlo modeste eldiris pri tio, ke la sanitar-epidemiologia servo en Unĉansko tro mallaŭte kondutas, eĉ flustre. Zolotuĥin enskribis en la notlibreton «san.-ep. ser.» kaj metis apude grasan demandosignon. «Eŭgeĉjo finfine vigliĝos», — sen ajna malica ĝojo, afereme pensis Ustimenko kaj metis sur tabureton la dolorantan kruron laŭ komando — ripozi! Zinovio Simonoviĉ ankoraŭ glutis teon kaj demandis de Bogoslovskij, kiel tiu loĝas en nova ĉambro.

— Meblaron li ne povas elekti stilan, — per solaj okuloj ridetis Ustimenko, — ĉiam kapricas, en brokantejoj serĉas...

— Jacob! — kun streĉo rememoris Bogoslovskij. — Aŭ Chippendale.

— Ne transloĝiĝis li ankoraŭ, — plu ridetante per la okuloj, diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Enradikiĝis ĉi tie, kaj fino. Li akiris elektran bolkruĉon, tasojn, nun transloĝiĝi estas granda afero. Kaj mi kun vi al kamarado Bogoslovskij subite loĝejrajtigilon alportis, ĉu vere, Zinovio Simonoviĉ?

Li rigardis, subridetante, en la okulojn de Zolotuĥin, — tiu ankoraŭ plu juna, kvankam grizhariĝanta altulo, kun longa kolo kaj pezaj pugnoj, kiuj kuŝis antaŭ li sur la tablo, iomete kripligitaj, sed ĝenerale realaj manoj, el tiuj, kiuj ne fuŝos en laboro, — fidelaj, fortaj, fortikaj. Kaj rigardante al tiuj manoj, Zolotuĥin demandis per ne sia, malcerta, eĉ timida voĉo:

— Ĉu vi, kamarado Ustimenko, operacios mian Saĉjon?

— Ne, operacios vian filon Nikolao Eŭgenjeviĉ, — respondis Ustimenko. — Kaj mi kun Aleksandro Samueloviĉ asistos. Ja vi ne maltrankvilu, ni estas viroj spertaj, sukcesos, kvankam ne profesoroj, kiel vi al via filo promesis.

Zolotuĥin akceptis la baton ne palpebruminte.

— El mia simpla vidpunkto — Nikolao Eŭgenjeviĉ estas profesoro.

— El mia same, — modeste konsentis Bogoslovskij. — Nu, kaj kie do ni operacios la junan kamaradon? Ĉe vi en salonoj kaj buduaroj mi ne konsentas.

— En kiaj tiaj salonoj?

— En viaj atelieroj, — snufis minace Bogoslovskij.

Se li mallaŭdis iun malsanulejon, tiam li nomadis ĝin salono, buduaro, kaj se jam insultis, tiam prononcadis la vorton «ateliero», kiu al li ŝajnis eĉ maldeca. En Moskvo li foje preterveture vidis en la jaroj de la NEP «salonon de beleco» — kaj konsterniĝis por la tuta vivo.

— Kial do ni havas atelieron?

— Plankoj pargetaj, kuracistoj enketaj, — diris Bogoslovskij. — Mi tie ne rajtas. Mia paĉjo estis popo. Kaj ĝenerale mi al ĉiaj fermitaj distribuejoj rilatas ĉiam negative, eĉ kiam ili koncernas sanon... Nu, kaj se paroli serioze, do operacii povas eĉ simio, se ĝin instrui, sed resanigi post la operacio nenia instruita simio povos. Ĉu vi aŭdis pri tielaĵo?

Pri operaciantaj simioj Zolotuĥin, nature, ne aŭdis. Kaj Bogoslovskij tute gajiĝis kaj komencis rakonti pri «besta» medicino, kaj tiel, ke iĝis tute nekompreneble, kie estas efektiva vero, kaj kie — versimila elpensaĵo.

— Jen vi malfide aŭskultas, — brilante per la ursaj okuletoj, snufante, mildigita de la abunda tetrinkado, parolis Bogoslovskij, — sed ja estas precize sciate, ke imitado de animaloj estas fonto de medicino. Antikvaj kuracistoj multege prenis de sudanaj cerkopitekoj kaj etiopiaj hamadriadoj. Plinio asertas, ke pri sangellaso antikvuloj lernis de hipopotamo, kiu, eksentinte en si pezecon, elgrimpadis el la rivero, nomata Nilo, kaj malfermadis al si vejnon per dornoj, kaj iom poste haltigadis sangelfluon per citrono. Ĉu vi miras?

— Lasu! — diris Zolotuĥin.

— Mi ne lasos! — respondis Bogoslovskij. — Homo — tio, certe, sonas fiere[48], sed ankaŭ bestoj, okazas, komprenas sian utilon. La olda Plutarĥo skribas, ke klistero komence ekuziĝis ĉe la egiptoj, kiuj pruntis ĝin de birdo ibiso...

— Jes, tie demandojn de unuaeco eĉ diablo ne komprenos, — verŝante al si malvarmiĝintan teon, diris Ustimenko. — Tio estas ne oblonga torteto kun kuirita kremaĵo...

— Kia? Kia?

Vlaĉjo rakontis pri la alinomado de eklero.

Zolotuĥin sulkiĝis pro rido.

— Gaje vi, knaboj, vivas, — diris li.

Al li plaĉis ĉi tie — en tiu blanka alta malriĉa ĉambro. Kaj ili plaĉis — en siaj malbutonitaj kiteloj, laborantoj, aferemaj knaboj, malfremdaj viroj. Kaj ili ne ŝajnigas sin gravaj, ne orgojlas, ne fanfaronas, kiel tiuj, kiuj turmentis lian Saĉjon. Nenio tiel incitadis lin, kiel aspekto de ajna tera grandeco, kvankam li mem, okazadis, kaj kriadis, kaj bruskadis. Sed bruskadis li ja egalece, ne ofendiĝante pri forta respondo. Okazadis, ke li miris, sed ne pli.

— Vivas ni ne tre gaje! — post paŭzo respondis Ustimenko.

— Ĉu okazas ankaŭ malĝojoj?

— Okazas, ke medicino senfortas ne pro nia kulpo, — firme diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Ni faras ĉion kun la korpo de la homo, sed la animon eltiri ne povas...

— Kian tian animon? — iomete kuntiris la brovojn Zolotuĥin. — Por mi tia nocio ne ekzistas.

— Malinde! — riproĉis Bogoslovskij.

Neĉitajlo iomete morale retiriĝis.

— Zinovio Simonoviĉ kiel marksisto... — komencis li, sed Ustimenko interrompis:

— Vi, Aleksandro Samueloviĉ, ne ektimu antaŭ tempo, dekutimiĝu!

Kaj li rakontis, ne hastante, kun detaloj, ĉion, kion jam ĝenerale Zolotuĥin sciis pri la malgaja historio de Kraĥmalnikov. Sed rakontis kun moralinstruo. Kaj forte tiun moralinstruon emfazis:

— Estis okazo fine de la milito, kiam kelkaj plej grandaj niaj lucernoj dum pli ol duonjaro batalis por la vivo de unu per nenio speciale rimarkinda kapitano-sapeisto. Detaloj por vi estas neinteresaj, kirurgiaj kaj teoriaj, sed tiu kapitano estis poste konstante observenda, ĉar redono al li de la vivo estis miraklo, el kiu oni devis eltiri konkludojn, gravajn jam ne nur, tieldire, persone, ne — gravajn por disvolvo de la scienco kaj por sortoj de tiu unikega operacio. Nu kaj post la elhospitaligo unu kanajlo, bandito kaj oficista fiulo, ofendis la kapitanon per krio. Nur per krio pri redukto de lia loĝareo. Kaj la kapitano momente mortis. Venis hejmen kaj mortis. Per tio ni al jen kio kondukas — mi de ni ĉiuj parolas, Zinovio Simonoviĉ, — nu, kaj ni ja, kaj mi speciale, ion pri la toraka kirurgio scias, — do ni al tio kondukas, ke necesas al Kraĥmalnikov lian honoron redoni, tiam li ekstaros.

— Ĝenerale la kartveloj prave asertas, — singarde enmetis Neĉitajlo, — ili diras: «Homo por homo estas kuracilo».

— Ne risortigu, Samueloviĉ, — petis Bogoslovskij, — ĉi tie pli forte eblas esprimiĝi: la homaro ĉiam komenciĝas de homo.

— Tion kiu diris? — rapide demandis Zolotuĥin.

— Ĝuste homo diris, — morne respondis Ustimenko. — Ie mi aŭdis ankoraŭ tian memkritikon, ke, okazas, per la nocio «popolo», sufiĉe abstrakta, oni plie ĵuras en solenaj tagoj, sed necesas pensi pri ĉiu homo en ordinaraj tagoj, ĝuste tiam rezultiĝos popolo.

Zolotuĥin aŭskultis, frotis la grandan vizaĝon per la pezaj manoj, suspiris kaj diris:

— Se vi per tiuj obusoj al mi pafas, tiam vane. Tiajn problemojn mi ne unuafoje solvas, kaj entute rompi la kapon pri ili konvenas nur al stultulo, — ajnulo, kiu havas la kapon sur ĝusta loko, mem tion komprenas. Sed ankaŭ vi konsideru — la kuracanta kuracisto estas pli proksima al la homo, ol, ekzemple, la ĉefa, kiel en nia okazo kamarado Ustimenko. Kaj por mi, ekzemple, estas eĉ pli malfacile, mi havas la postmilitan regionon kaj la regionan centron. Kiom da popolo? Sed ja ĉiuj estas homoj, ĉu ne? Do kiel vi al mi ordonos? Ĉu kun ĉiu aparte?

Bogoslovskij kaj Ustimenko mallonge interŝanĝis rigardojn.

— Ĉu vi ne aprobas? — rimarkinte tiujn rigardojn, demandis Zolotuĥin. — Nu, mi ne rajtas disputi, sed instruu, de kie mi prenu tempon... kaj ankaŭ fortojn...

Li suspiris, apogis sin per la mano, moligis cigaredon.

— Vi fumu malpli, — sombre konsilis Bogoslovskij.

— Jen, jen, — diris Zinovio Simonoviĉ, — ĝuste tio estas la eliro el la situacio. Ankoraŭ kuradi sur skioj, antaŭ tagmanĝo dormi dum horo, kiam la dormo estas ora, vespere ne tromanĝi.

— Bone, ni lasu, — interrompis Bogoslovskij. — Ni revenu al la ĉefa problemo, nome — kie vian Aleksandron operacii. Do, jen: en tiu via alta institucio mi persone ne operacios. Kiu tie klisteron faros? Ĉe vi tie diversaj parencoj ĉeestas en ajna tempo kaj eĉ komandas — jen Neĉitajlo rakontis...

— Ja lasu! — diris Zolotuĥin.

— Sed mi ne lasos. Ĉi tie, ĉe mi, mi mem kaj observos klisteron, kaj, se necesos, faros. Ĉi tie mi por mi mem estas reĝo, dio kaj militestro. Dum ĉe vi estas drinkejo, tumulto, frenezulejo, diablo scias kio kaj aldone buduaro. Ne, mia piedo tie ne estos.

— Nu-nu, — eĉ iomete ektimis Zolotuĥin.

Ĝenerale li ne povis ne fidi al Bogoslovskij, sed, multe aŭdinte pri malriĉeco de la malsanuleja kvartalo dum la lasta tempo, kiam Nikolao Eŭgenjeviĉ venadis al Saĉjo, Nadeĵda Lvovna postulis, ke la filo nepre estu operaciata en la «buduaro». Tion Zinovio Simonoviĉ rakontis al la doktoroj.

— En tio, certe, kulpas mia troigo, — diris Bogoslovskij. — Ja mi estas el popa familio, jen familia kutimo — friponeco. Kie eblas, tie riverencu, petu. Tial mi al via edzino orfajn larmojn verŝis, vere. Ne, ĉe ni nun estas tute nemalbone, iom post iom ni ekstaras sur la piedojn. Ĉu tiel, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Kaj ĉu la veron mi iam ekscios? — kun subrido diris Zolotuĥin. — Aŭ vi ĉiam nebuligos al mi la cerbon sur tiu bazo, ke mi estas «ne specialisto»?

Nikolao Eŭgenjeviĉ pensis iom kaj diris, ke li respondi tiun demandon klare ne povas, ĉar ĉio dependas de situacio. Kaj estonta situacio ankoraŭ ne difiniĝis.

— Do, ĉu vi postmorgaŭ alveturigos Aleksandron? — demandis Ustimenko.

— Alveturigos, — kapjesis Zinovio Simonoviĉ.

— Tamen aparta ĉambro ne estos, — per lampolea voĉo, maljunulina kaj tro kompata, diris Bogoslovskij. — Sed mi pensas...

— Kaj li apartan ĉambron ja ne bezonas, — interrompis Zolotuĥin. — Se mi kun la patrino ankoraŭ kulpas pri tiuj pekoj, do Saĉjo — ne. Pri tio kredu min.

Kiam Zinovio Simonoviĉ foriris, Bogoslovskij, ne sen plezuro, «resumis» la konversacion:

— Prenis ni kamaradon Zolotuĥin-on tenajle. Kiel vi opinias, Vladimiro Atanazijeviĉ? Nun li estas informita pri opinioj de nia malgranda, sed amika kolektivo... Ĉu tiel kamarado Gubin esprimiĝas?

Kun Bor. Gubin Ustimenko renkontiĝis persone en la sekva tago en la «blua manĝejo», kien li, certe, ne havis permesilon, malgraŭ riproĉoj de Vera Nikolajevna, kiu kredigadis la edzon, ke li pri tiu permesilo «rajtas». Nun Ustimenko venis ĉi tien en espero nepre kapti ĉi tie la duan vicprezidanton de la plenumkomitato Levaŝov-on, pri kiu oni rakontis, ke ĉe deserto li bonkoriĝas kaj ne tiel severe juĝas mendojn pri farboj. Sed Levaŝov-on li ne trovis kaj deziris jam iri reen, kiam lin ekvidis kaj vokis Gubin. Havante vivregulon per la frunto ataki malamatajn homojn, Ustimenko eksidis al la tablo, kovrita per nekutima por tiuj tempoj tablokovrilo, kaj entiris en sin varman kaj eĉ aroman odoron de viandbuloj el vera viando. Da viandbuloj sur la telero de Gubin estis du, kaj apude — duono de peklita kukumo kaj garnaĵoj diversaj, kiel oni skribas en malsanulejaj menuoj, — makaronioj, pizoj kaj legomoj. «Ĉu pizoj estas legomoj aŭ ne?» — ial pensis Ustimenko.

— Ĉu vi tagmanĝos? — demandis Gubin, kaj Ustimenko rimarkis, ke Boriso pririgardas la alportitajn al li viandbulojn per la sama bonkora rigardo, per kiu li rigardis al homoj en la juneco. — Oni nutras hodiaŭ nemalbone.

Ustimenko tagmanĝi, nature, rifuzis.

— Sed kial, propre? — interesiĝis Gubin, ne deŝirante rigardon de peco de la viandbulo, kiun li komence tro ŝmiris per mustardo kaj de kiu li nun estis foriganta la troaĵon. — Kial vi, amiko mia, ne tagmanĝu?

— Ja mi ĉi tie ne estas alfiksita, — sentante, ke li same rigardas al la viandbuloj kaj pensas pri iliaj gustaj kvalitoj, kiel oni same kutimas esprimiĝi en la malsanuleja kuirejo, diris Ustimenko. — Tio ja estas manĝejo por speciale elstaraj kamaradoj, — prononcis li, komprenante, ke li malbone, envie incitiĝas kaj ne povas sin reteni. — Tio estas por ekskluzivaj Lomonosov-oj[49] de nia urbo...

— Ne enbatu, ne enbatu, frato, kojnon inter la estraro kaj la popolo, — bonguste kaj garde maĉante kaj kvazaŭ karesante per rigardo tiujn procezojn, kiuj estis okazantaj interne de lia organismo, per bonkora voĉo diris Boriso. — Al ĉiu dume ne laŭ bezonoj. Nenio fareblas. Ni kuracas vundojn de la milito...

Li ankoraŭ ion babilis, kaj Ustimenko, ekvidinte, ke al Gubin oni portas post la viandbuloj krespojn, iomete forturniĝis kaj interrompis per tiu voĉo, kiu ne nur malbonigadis al homoj digestadon, sed eĉ simple ilin timigadis:

— Aŭskultu, Boriso, vi ja estas fiulo!

— Kial do subite? — tute trankvile purigante saŭcon de sur la telero per panmolo, interesiĝis Gubin. — Ĉu pro tio, ke mi devas akre elpaŝadi? Kaj ankaŭ vin, amiko, mi ne indulgos, se vi baros la vojon...

— Kian tian vojon?

— Ja lasu, ni ne estas en lernejo, — per la telero forsvingis Gubin kaj, metinte ĝin sur la tablon, apetite komencis suĉi oksikokan fruktakvon el peza biera kruĉo. Sattrinkinte kaj viŝinte la lipojn per poŝtuko, li, levinte la brovojn, ĵetis iomete kritikan rigardon al la krespoj kaj diris ne al Ustimenko, sed al ili, la krespoj: — Jen tiel, karaj kamaradoj, nia afero estas prava — ni ne povas esti sentimentalaj...

— Aŭskultu, kion mi deziris demandi de vi, — streĉiĝante kaj preparante sin al tio, kio estis tuj okazonta, diris Ustimenko. — Ni hodiaŭ en la malsanulejo ĵurnalkolekton de nia «Unĉanska laboristo» trarigardis, interesiĝis pri viaj skribaĵoj pri nia Kraĥmalnikov...

— Sed per kio do li estas «via»? Ĉu per la politika kerno?

— Ne histrionu! Li pafis al si.

— Ne la unua okazo: malamikoj de la popolo, okazadis, per tiu vojo foriradis de la puno.

— Silentu, min aŭskultu!

— Kial do mi silentu? Ni konversacias, inter ni estas dialogo. Aŭ vi deziras al mi fari paroladon?

— Mi al vi ne paroladon deziras fari, Boriso, sed demandi pri io. Aŭskultu, ĉu vi vere supozas, ke Aglaja Petrovna povis transiri al la germanoj? Ne, atendu, silentu. Vi estadis ĉe ni, vi kun ŝi paroladis, ŝi vin manĝigadis... nu, ne per krespoj, sed per tiuj...

— Patkukoj kun mielo, — diris Gubin. — Mi memoras, certe...

— Kaj vi admiradis, diradis, kiel bone estas en nia hejmo, kaj al mi aparte — pri la onklino, ke vi ŝin «priskribos en poemo», kiam disvolvos la versan teĥnikon ĝis poemo. Ĉu estis tio?

— Nu, estis...

— Sed kion do vi nun skribis? Pri kia portreto de «politika fiaventuristino kaj ne senmaskigita ĝustatempe spionino» vi skribas? Kies portreton intencis pendigi Kraĥmalnikov en la muzeo? Li mem al mi diris: de Aglaja Petrovna. Jen kiele vi, evidentiĝis, disvolvis vian teĥnikon?

— Sekve, laŭ vi, mi kulpas? — demandis Gubin.

— Sed ja vi tion skribis?

— Kion vi diras, kara? — preskaŭ sincere ekkriis Gubin. — De kie mi povas scii, kies tio estis portreto? Ĉu mi ĝin vidis? Oni donas al mi materialon, ĉu vi komprenas? Kaj mi ĝin faras.

— Kiu donas?

— Kaj tio jam vin tute ne koncernas.

— Ĉu redakcia sekreto?

— Ni supozu.

— Kaj ĉu al vi ne ŝajnas, ke ĉio ĉi estas malpura kaj fia denuncado? Aŭ vin tiaj detaloj ne interesas?

Gubin sufiĉe laŭte frapis per la bierkruĉo al la tablo:

— Aŭskultu, Vladimiro, se vi deziras rompi kun mi — tio estas via afero. Sed se vi, ne sciante, kio estas ĵurnalistiko kaj kiel oni ĝin faras, simple insultas min, kompensas sur mi vian ofendiĝon, koleron, ĝenerale kompreneblan amarsenton...

Ustimenko subite eksentis neelteneblan tedon.

— Bone, — diris li, — vane mi tion... Vi simple estas merdo. — Kaj petis konfide: — Ne venu al mi, bonvolu. Nek en la malsanulejon, nek hejmen. Eĉ se Vera Nikolajevna invitos. Mi, vidu, estas purema...

### Puno sen mizerikordo

Kaj hejme li estis fremda, sed ne simple fremda, li estis ankaŭ stultulo — laciga kaj incitanta la propran familion. Tio lin preskaŭ ne ofendadis, pli ĝuste, ne ĝenadis; certe, kiel familiestro li ne valoris eĉ groŝon. Kaj akiri li nenion povis, eĉ brullignojn, kaj kun la loĝejo li agis stulte — mensogis, sed en la sama tago Luba lin konviktis, ĉe ili en la sanitar-epidemiologia servo kaj en la polikliniko oni jam ĉion sciis — Losoj tuj ĉion disbabilis, certe laŭde al Ustimenko, sed rezultis ia frenezet-sanktula historio, sukera kun melaso, sed ne sana celkonformeco de inteligenta ĉefkuracisto.

— Kristeto! — diris al li Luba. — Parenco, vi evidentiĝis kristeto! Mi, pekulino, pensis, ke vi estas malbonkorulo.

— Li por siaj familianoj estas malbonkorulo! — subtenis Vera.

Kaj Nina Leopoldovna diris el iu teatraĵo:

— «Ho, fia bonkorec', iranta al malbon', mizer' de kupra groŝ', ŝtelita de vidvin'»...

Ustimenko penis ŝajnigi sin sperta akiremulo kaj ruzulo:

— Mi intence rezignis de tiu loĝejo, ĉar la domo estas sen liftoj kaj konstruita haste. Losoj promesas...

— Nun Losoj jam nenion plu promesas! — enmiksiĝis Luba. — Kaj vi tion, kara parenco, scias multe pli bone ol mi...

— Kaj bonvolu ne fumi ĉi tie! — petis Vera. — Kian manieron vi prenis — fumadi cigaredojn? Kvazaŭ ni havas tro multe da mono...

— Tio estas fremdaj, iu forgesis, — diris Ustimenko.

«Norda Palmiro» — tiun skatolon forlasis Cvetkov, vizitinte haste, kaj sufiĉe riske, antaŭ la forveturo mem.

— Fremdaj! — mokimitis Luba. — Des pli ne indas. Kaj se ilin fumis amoranto de vi edzino?

— Lubanjo, fi! — diris la bopatrino. — Vi estas vulgara!

Kaj Luba gajis plenforte. Al ŝi plaĉis tiel ruĝigi la fratinon. Certe, Cvetkov estas oro, sed ŝi, Luba, ne ŝanĝus kamaradon Ustimenkon al ajna Konstanteno Georgijeviĉ kun tuta lia generaleco, brilo, perspektivoj kaj ligoj — tie, «supre», kiel diradis Vera. Kaj la afero tie estas tute ne en konsideroj de moral-etika karaktero. Luba opiniis, ke se ŝian fratinon vere, kiel ŝi esprimadis, «kaptis potenca sento», tiam jam nenio estas korektebla kaj flikebla, ne, la afero tie estis en alio. Iam foje, en kvieta vespero, kiam Ustimenko ekdisputis en la kuirĉambro kun la maljuna aŭstro Hebeisen, Luba subite ektimis. «Li ja estas Vagarŝako! — pensis ŝi. — Vlaĉjo estas Sainjan. Ili ambaŭ estas el unu argilo. Nur tiu ĉi estas grizhara kaj vundita, kaj tiu — juna».

Kaj kiam Luba tion pensis, ŝi tute, per la tuta koro, per ĉiuj siaj fortoj iĝis fidela al Ustimenko. Ŝi iĝis lia konstanta defendanto kaj batalanto por li en la fremda al li familio, ŝi bruske kaj laŭte kriadis al la patrino kaj la fratino, ŝi kuiradis al li manĝaĵon pli bonguste, ŝi defendadis liajn rajtojn malantaŭ lia dorso, kvazaŭ li vere estus Vagarŝako. Sed Ustimenko nenion el tio sciis. Ekstere ĉio restis kiel antaŭe, la rilatoj estis pikante ironiaj, al sentimentaleco Luba tute ne kapablis. Kaj kien ŝi povus fuĝi de lia evidenta malsimpatio?

Ĝenerale Luba, kiun Ustimenko ekmalŝatis ekde la unua horo de ilia konateco, ĝuste estis la sola homo en lia tiel nomata «familio», kiu tuj komprenis lian valoron. Kaj se ŝi mokadis lin, do kun ia stranga celo — ke li subite ekbolu, ekkriu, ekfrapu per la piedoj, ĉesu bredi «nerezistadon al malbono per perforto», «batu la bopatrinon» kaj «montru al ili ĉiuj». Kaj ĉio ĉi malgraŭ tio, ke li al ŝi helpis en nenio, kaj kiam Vera instistadis pri tio, ke li prenu Luba-n al si en la malsanulejan kvartalon, li diris per malbrila, sen ajna esprimo voĉo:

— Mi ne povas. En unu antikva libro mi legis, ke «kuracisto, forlasinta suferantojn siajn pro memamo, estas komparenda kun sentinelo, forlasinta la postenon, kaj puno al li estas farenda sen mizerikordo».

— Permesu! — diris Vera. — Tio estas mia sola fratino.

— Sed ŝi faris krimon.

Malgraŭ la akra situacio, tiam Luba jam ne eltenis, hihiis. Ĝuste tiujn vortojn al ŝi skribis ŝia Vagarŝako: «Vi faris krimon, pri kiu vi bedaŭros!» Nur Vlaĉjo prononcis tion, kaj Sainjan — skribis. Tamen, ŝi en linioj de la letero aŭdis lian voĉon kun la kara, milda, aspiracia akĉento. Stultuloj! Ĉu ili povas kompreni, kion ŝi tie spertis? Kaj se ŝi pafus al tiu maljuna enamiĝinta kreteno el dutuba fusilo? Kio tiam estus? Ne, ŝi neniom opiniis sin kulpa.

— Mi ne komprenas, kion ridindan vi trovis en miaj vortoj? — koleriĝis Ustimenko. — Ĉi tie ne estas pro kio brili.

Ĉu ŝi povis klarigi al li, kiaj ili ambaŭ estas similaj — ŝia Sainjan kaj Ustimenko de Vera?

Per tio la afero finiĝis.

Dum longa tempo Vera instruadis Luba-n pri tio, ke Ustimenko estas simple malmildulo, profunda kaj enradikiĝinta egoisto, ĝenerale homo, kiu ne elpensos pulvon, mezkapablulo, fremda en la familio. Sed Luba komprenis, ke la vero estas nur la lasta, ĉio cetera estas mensogo, elpensita por pravigi la ekziston de Cvetkov. Kaj foje ŝi diris al la fratino:

— Ĉu vi scias? Forveturu al via Koĉjo kaj lasu Vlaĉjon en kvieto.

— Ĉu vi freneziĝis? Sed la infano?

— Ne via zorgo. Mi sukcesos. Kaj eĉ kiam mi miajn proprajn naskos, al Natanjo estos pli bone, ol kun tia panjo, kiel vi.

Ili staris unu kontraŭ la alia — konsternita Vera kaj pala, kun tremantaj lipoj, Luba. Kaj Natanjo sidis sur sofa flanka apogilo kaj penis kanti kanton.

— Do, vi estas por li, kontraŭ mi? — demandis Vera.

— Vi eĉ ne povas imagi al vi, Venjo, kiel vi pravas.

Tiel komenciĝis nerimarkebla por Ustimenko milito inter la fratinoj. Kaj foje, kiam ŝi restis kun Vladimiro Atanazijeviĉ duope en la hejmo, Luba petis:

— Parenco, prenu min al vi en la malsanulejon. Mi ne embarasos vin, mi ankoraŭ ellernos esti homo. Simple al mi malfortunis. Mi ja trafis en sufiĉe malsimplan embarason, al mi tie unu eta estro trudiĝis.

— Kia teruro! — ne deŝirante sin de libro, diris Ustimenko.

— Vere, teruro! Prenu. Vera ne konsilas labori kun vi...

— Do, aŭskultu Vera-n.

— Sed mi deziras labori ĉe vi.

— Sed mi ne deziras.

— Kial do? Ĉu vi, vere, kredas, ke mi estos en infero bruligata pro mia fuĝo?

— Ne. Mi kredas tion, ke mi ne povas lasi por vi malsanulojn. Mi ne povas al vi fidi — jen kion mi kredas.

— Ho dio, sed ja oni kredas al reĝustiĝintaj ŝtelistoj?

— En la kriminala mondo oni ne kutimas perfidi kamaradojn. Pro tio oni tie, mi aŭdis, murdas. Kaj vi perfidis kamaradojn, des pli malsanajn.

— Kaj ĉu tiel estos ĉiam?

— A ha.

— Vi estas malfacila homo.

— Tre.

Ŝi rigardis al Ustimenko kaj feliĉe ridetis. «Bando da Sainjan-oj — rusaj kaj armenaj! — pensis ŝi. — Kien mi de ili fuĝu?» Ja ĝuste tiel Vagarŝako respondis al ŝi, kiam aŭdis riproĉon, ke li estas malfacila homo.

— Tre! — diris al ŝi tiam ŝia Vagarŝako.

Kaj kiam, helpe de profesoro Koft kaj vico da oficaj depeŝoj, estis aranĝitaj ĉiuj ŝiaj malagrablaĵoj kaj ŝi ricevis nomumon en la sanitar-epidemiologian servon kaj kun ĝojo deklaris pri tio hejme, Ustimenko prononcis jenan tiradon:

— Se mi estus ne sub la edzina pantoflo, sed vola kaj pozitiva kamarado, mi nun al Eŭgeno Rodionoviĉ aranĝus veran draŝon. Sed mi estas ŝlemilo.

Luba subridis kaj diris: «Viaj brakoj ne sufiĉe longas», kaj Vera kaj Nina Leopoldovna interŝanĝis rigardojn. Li nun ofte rimarkadis, kiel ili interrigardas, sed ne deziris pensi — pri kio kaj por kio. Ne gravas! Tiel interrigardas bone komprenantaj unu la alian geedzoj pri sia stulta domservistino. Ja li ĝuste estis por ili ĉiuj — tiel imagiĝis al li, — kaj ankaŭ por Luba, stulta domservistino, malprofita, mallerta, malŝparema, kiun jam delonge necesas forpeli, sed oni ŝin tenas, ĉar estas malfacile trovi pli bonan.

«Tiu ĉi estas kvankam stulta, sed honesta!» — diras oni pri ŝi. Kaj pli li, certe, ili tiel pensis.

Kaj li pensis obstine kaj malgaje: «Malsukcesis tio, kion oni nomas persona vivo. Ne gravas! Elkreskos Natanjo. Nu, kaj la malsanuleja kvartalo!»

Ĝuste per tiaj vortoj li rezonadis.

Li loĝis en la kuirĉambro, kiel domservistino.

Fojfoje li enviadis. Tio okazadis al li malofte, sed tamen okazadis. Kirurgia flegistino Anjo havis dekjariĝon de la geedziĝo, ŝi invitis ankaŭ sian ĉefkuraciston kun la edzino. Vera, certe, ne iris. «Sufiĉas por mi da tiuj breĉetitaj glasetoj kaj salato kun haringo, — diris ŝi. — La milito finiĝis, ne plu necesas demokrati kun brankardistinoj. Kaj ankaŭ al vi mi ne konsilas iri!» — «Stulte!» — trankvile respondis Vladimiro Atanazijeviĉ. Li ne insultis ŝin, li simple ankoraŭfoje tion konstatis — ian frenezan filistrecon!

Kaj en tiu vespero li enviis. Enviis al la familio, al tio, kion en la pensoj li nomadis per la oficialaj vortoj «persona vivo». Diablo scias, kio estis okazanta al li lastatempe — la aĝo, verŝajne, venis, kiel diradis pri si Nikolao Eŭgenjeviĉ. La edzo de Anjo estis militisto, grandega ulo, artileriisto, juĝante laŭ la epoletoj. Li moviĝadis en ilia nana ĉambreto singarde, sed tamen tiel ofte io faladis ĉe lia fino de la tablo, tiel li sinĝeneme kaj peneme frakasadis prunteprenitan de la najbaroj vazaron kaj tiel turmentiĝis pri tio, ke Anjo «suferas», kaj la malalta, malbeleta Anjo tiel senkaŝe admire rigardis al li, ke al Ustimenko subite interrompiĝis spirado. «Tio estas amo! — dolĉe kaj sentimente pensis li. — Vera amo. Li pri ŝi maltrankvilas, kaj por ŝi li estas la plej saĝa, la plej bona!»

Kaj li rememoris, kiel Anjo en la malsanulejo — ĉu necesas aŭ ne necesas, tute fojfoje malkonvene — diradis: «Kaj mia Toĉjo opinias...», «Kaj mia Toĉjo bulkon bakis...»

Eble, ĉio ĉi estis filistreco — kaj la dekjara datreveno de la geedziĝo, kaj la blua lampŝirmilo super la tablo, kaj, vere, salato kun haringo, kaj kanto, kiun oni kantis per basaj, melankoliaj voĉoj sub severa ordono de Toĉjo:

— Pli da animo, kamaradoj, kun animo necesas! Panjo, donu senton!

Tiel la artileriisto alparoladis al la bopatrino.

«Majakovskij, verŝajne, ĉion ĉi submetus al satiro», — pensis Ustimenko kaj longe suspiris: li enviis. Reveninte hejmen, li alsidiĝis al Natanjo, sed la bopatrino forpelis:

— Kial, vere! Jen subite al li malkovriĝis patra sento! La infano estas nervoza, apenaŭ ekdormis...

Kaj al la filino oni lin ne allasadis!

— Mi ĵus vidis mirindan bopatrinon, — diris Ustimenko. — Kvietan, trankvilan, senkulturan, el teatraĵoj ne parolas, pri ĉio kontentas. Ĉu mi povus ŝin interŝanĝi al vi?

Nina Leopoldovna senkulture ojis, ŝirmis sin per la litkovrilo. Vera ne vekiĝis. Kaj Ustimenko kuŝiĝis en la kuirĉambro sur sian faldoliton trans ŝirmilo kaj kun sopiro, amare kaj furioze turnis sin al Barbara, flustrante:

— Jen, ĉu vi vidas, rufa? Ĉu ni bone vivas? Kion ni faris? Ni ja pereas!

Tio okazis nur unu fojon — tia minuto de malespero. Poste li malpermesis al si pensi pri tiuj temoj. Barbara bonege vivas sen li, li mem same nemalbone vivas. Kaj «feliĉo en persona vivo» — tio estas donita ne al ĉiu.

Kaj, kiel ĉiuj malfeliĉaj homoj, li por longe trankviliĝis per tio, ke feliĉuloj ne ekzistas: simple ruzaj malfeliĉuloj ŝajnigas sin feliĉaj.

— «Ne estas la feliĉ', sed nur liber' kaj paco»[50], — diris foje la bopatrino, ĉagrenita de tio, ke ŝi ne ricevis ladviandon per kupono, sed oni trudis al ŝi ovan pulvoron.

Ustimenko feliĉon al ladviando ne egaligis, sed tiun verson prenis al si. Kaj ĝi al li helpadis. Kaj kia tia feliĉo? Ĝi preteris lin, same kiel preteris multo alia: jen li ne komprenas ja muzikon, blindas al la pentroarto, ne scipovas admiri pri «arĝenta lumo de la luno», ne distingas kolorojn de flagrantaj en malhela nokto steloj!

En la unua tempo post la transloĝiĝo al Unĉansko ili fojfoje duope iradis en teatron aŭ en kinejon. En la teatro Vladimiro Atanazijeviĉ ordinare sidadis kun forestanta vizaĝo, lin tute ne interesis la strebantaj en Moskvon fratinoj[51], kiuj ankoraŭ paroladis ial per melankoliaj voĉoj, same kiel interesis nenio, okazanta sur la teatra scenejo. Kaj li aŭ pensadis siajn senfinajn pensojn, aŭ dormetadis. Dormetadis li ankaŭ en kinejo, eĉ sub krakado de faŝistaj mitraletoj kaj venkaj krioj de puraj kaj razitaj sovetiaj soldatoj.

Ĉio ĉi Vera-n Nikolajevna-n ekstreme incitadis. Plej multe ŝi koleris pri tiu, ŝajne, negrava cirkonstanco, ke li dormas kaj «ne ĝeniĝas».

— Nu kaj kio? — malvigle senkulpigadis li sin. — Ni laciĝas, ne mi sola...

— Ne, vi, vi sola, kaj ankoraŭ kun ia defio! — indignadis Vera. — Ho dio, kia tristo!

— Ĝuste tial mi dormas, ke tristo!

— Sed mi ja diras pri tute alia afero.

— Sed mi — pri tiu ĉi.

— Pri kiu — tiu ĉi?

Ili denove ne estis komprenantaj unu la alian. Tute ne komprenantaj.

Foje ŝi afereme proponis:

— Ni, Vlaĉjo, divorcu. Ja nenio sukcesas. Al ĉiu estas klare!

Kompreneble, tio estis klara al ĉiu, inklude lin mem.

Sufiĉis por li vidi ŝian rigardon sur si, sur sia trivita marista tuniko, sur siaj subite mallongiĝintaj manikoj. Rigardon ironian kaj iomete kompatan. Rigardon eĉ kunsentan, sed ankaŭ lacan. Certe, ne tia ŝi lin vidis, kiam imagadis al si, kiel profesoro Ustimenko malfermos kongreson de kirurgoj en Parizo. Jen al vi Parizo!

— Ni nur malbonigas la vivon unu al la alia, — diris ŝi. — Kaj al vi estas malfacile, kaj al mi estas malgaje.

— Ni ja havas Natalia-n, — morne respondis Ustimenko.

— Kvazaŭ vi ŝin bezonas!

Vera subridis. Pri kio?

— Bezonas! — diris li firme. — Ĝuste Natalia-n mi bezonas.

Vera plu ridetis per longa kaj laca rideto. Kion ŝi deziris diri, tiele ridetante al lia vizaĝo? Verŝajne, li divenis, sed ne deziris diveni ĝis la fino. Aŭ divenis ĝis la fino, sed ne deziris pri tio pensi. La knabino diradis al li «paĉjo» kaj firme alpremiĝadis al lia trivita tuniko, kiam li prenadis ŝin sur la manojn. Ekdormante, ŝi tenis la patron je la fingro, kaj ektiminte en sonĝo, nepre vokadis lin. Fojfoje ŝi devigadis lin kune kun si manĝi kaĉon: unu kuleron li, alian — ŝi. Kion do ankoraŭ bezonas soleca viro?

Kaj li diris, forturniĝinte de la gajaj okuloj de Vera:

— Natalia-n mi ne fordonos, tion vi konsideru en viaj planoj.

— En kiaj tiaj planoj? — timigite diris ŝi. — En kiaj tiaj planoj? Pri kio vi diras? Ĉu vi aludas al io?

Ustimenko ne scipovis aludi. Kaj li diris, kiel ĉiam, rekte:

— Mi scias, ke oni al vi proponas laboron de sanatoria kuracisto ekde printempo en la institucio, kiun malfermas Eŭgeno Rodionoviĉ por alveturantaj kamaradoj. Kaj mi scias, ke vi konsentis, postulinte rajton loĝi tie kun Natanjo...

— Sed por la knabino tio estas nur utila! — koleriĝis Vera. — Sanatoriaj kondiĉoj, pinaro...

— Natanjo tien ne veturos! — hakis li. — Vi povas fari, kion vi deziras, sed Natanjo ne manĝos panon, kiu ne estas ŝia. Ŝi neniam estos ies parazito...

Per tio finiĝis tiu malgaja konversacio. Kaj poste ili longe ne interparoladis entute. Do, kio! «Ne estas la feliĉ', sed nur liber' kaj paco».

### Pri la senco de la vivo

— Kvankam kantis li pli bele ol kurska najtingalo, sed venis al li — stop! — diris Bogoslovskij, metante antaŭ Ustimenko la hodiaŭan numeron de la «Unĉanska laboristo», kie sur la lasta paĝo, antaŭ programoj de teatroj kaj kinejoj, kaj ankaŭ de alveturinta en la urbon cirka ensemblo, Vladimiro Atanazijeviĉ ekvidis grasetan linion — «De la redakcio».

— Ĉu vere? — eĉ ekkriis li.

— Ĉesis paradi Bor. Gubin, — peze eksidante, rimarkis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Venis horo, kiam ne li mem sin zonis, sed aliaj lin zonis.

Ustimenko legis la malkonfirmon dufoje: ĉiuj tie ricevis laŭ meritoj. Sed pleje ricevis la kompatinda Gubin B. E., kiel estis li signita tie, kun la komencliteroj post la familinomo, kvazaŭ en nekrologo. Evidentiĝis, ke li nur prilaboris «nekontrolitan» materialon, sed ankaŭ pro tio ricevis severan, kun averto, mallaŭdon. Estis ankaŭ menciita la nomo de la fakestro, estis vortoj — «senpripenseco», «honesta nomo de oficiro de la Sovetia Armeo k-do Kraĥmalnikov», «ofenda senĝeneco», «fremdaj al la sovetia gazetaro manieroj», — ĉio estis belsona, grava kaj iom, nur ete, probable, trosenĝena — kvazaŭ la grifelo de Gubin ankaŭ ĉi tie ion facile redaktis.

— Forte, evidente, koleriĝis Zolotuĥin, — diris Bogoslovskij, — la peza mano eĉ al mi videblas. Punis oni ankaŭ kamaradon redaktoron, por ke li ne petolu, ĉu?

Eksonoris la telefono. Bella, la sekretariino de kamarado Stepanov, avertis, ke tuj parolos Eŭgeno Rodionoviĉ.

— Saluton al novkonstruaĵo, — diris Eŭgeĉjo per vigla estra voĉo. — Kia estas via farto, kamarado ĉefkuracisto?

— Ĉu vi zorgas? — bruskis Ustimenko.

— Aŭskultu, Vladimiro, mi al vi havas aferon. Mi koncize tiel formulos: kvietigu la fratinon de via edzino.

Ustimenko silentis. Bogoslovskij susuris per la ĵurnalo — li estis denove releganta la dolĉajn, pentajn liniojn. Kaj eĉ snufanta pro plezuro.

— Ĉu vi min aŭskultas?

— Nu, aŭskultas.

— Do, jen — kvietigu. Ŝi du manĝejojn sigelfermis, la stacidoman restoracion sigelfermis, en la fabriko «Sindikata Internacio», en la infanvartejo kaj en la infanĝardeno kuirejojn kaj provizejojn sigelfermis. La tuta urbo zumas. La nutrovenda departemento estas en paniko...

— Ja ili ne venenu homojn, — diris Ustimenko. — Ĉu oni ĉe vi ne scias, kiaj tie estis kuiritaj fiŝsupoj? Ĉu vi ne aŭdis? Unuvorte, Eŭgeĉjeto, mi ŝin kvietigi ne intencas. Kaj, cetere, sciu, ke al ŝi ankoraŭ viaj nutrovendaj kompanoj promesis bakŝiŝon, ŝi tion ne lasos sen puno...

Kamarado Stepanov ekbruis telefone, montrante indignon kaj koleran krion de la animo, sed Ustimenko ne plu aŭskultis — surmetis la parolilon. Eble, vere el Luba rezultos homo? Aŭ ŝi kalkulis, ke ĝuste per tiu vojo ŝi pli rapide leviĝos supren? Kiu ilin komprenos — la fratinojn. Suspirinte, Ustimenko leviĝis:

— Mi iros okupiĝi pri psikoterapio.

— Jen rapidulo. Kun tia informo ankaŭ mi irus.

Ili ekiris duope. Pro singardemo Bogoslovskij unue gratulis la ĉirkaŭkreskintan per vilo Kraĥmalnikov-on «pri neatendita ĝojo». Tiu ekrigardis nekomprene.

— Se okupiĝi kune, tiam multon eblas atingi, — prononcis Nikolao Eŭgenjeviĉ edife.

— Ĉu tio estas aforismo? — mokis Ustimenko.

— Mi al vi montros, kamarado ĉefkuracisto, kiel ridi pri miaj malsukcesaj esprimoj...

Kunmetinte en necesa maniero la ĵurnalon, Bogoslovskij etendis ĝin al Elio Aleksandroviĉ. Tiu tralegis rapide, liaj kalmukaj okuloj fermiĝis, sur la vango onde trakuris tremo.

— Duan fojon! — diris li.

— Kio — duan fojon? — ne komprenis Nikolao Eŭgenjeviĉ.

— Duan fojon Ŝtub min eltrenas, — klarigis Kraĥmalnikov. — Eble, vere, ekzistas justeco sur la tero?

— Ekzistas, sed multaj maliculoj ankoraŭ vagas sur la tero, — suspiris Bogoslovskij. — Interesas min jen kio, karulo: ĉi tie estas dirite — nekontrolita materialo... Ĉu tiel? Do kiu tiun materialon al nia paperŝmiristo liveris? Kiu en via muzeo fosis? Aŭ ili mensogis, por ke Bor. Gubin ne restu tute sen pano ĉiutaga?

Kraĥmalnikov klarigis, ke ili ne mensogis. Fosis ĉe li en fondusoj interesaspekta damo: ŝi interesiĝis pri Postnikov kaj Ĵovtjak — «perfiduloj de la Patrujo», kiel ŝi ilin ambaŭ nomis. La damo okupiĝas pri medicina personaro — tiel ŝin komprenis Elio Aleksandroviĉ.

— Ĉu Gorbanjuk? — demandis kun malgaja rideto Ustimenko.

— Mi ne memoras. Kaj ŝi ja ne diris sian nomon...

— Devas ŝi, kiel korniko, scii sian grakon, — leviĝante, konkludis Bogoslovskij. — Mi timas, Vladimiro Atanazijeviĉ, ke ree tiu damo kontraŭ vi fosis: ĉi tie estas kaj Postnikov, kaj Aglaja Petrovna — kaj kiu scias kiaj ankoraŭ malglorantaj vin, laŭ ŝiaj imagoj, aludoj kaj asocioj...

Li foriris, kaj Kraĥmalnikov diris penseme:

— Ĉu vi ne trovas, ke mi ankoraŭ ne havas, pro kio mi ĝojegu? Ja tio estas bonega, ke kamarado Ŝtub okupiĝis pri miaj cirkonstancoj, sed se ne li persone, instigita, kiel mi supozas, de vi? Se nur mi estus sola kontraŭ tiuj rabistoj? Tiam kiel? Kie estas la leĝo?

Ustimenko nenion respondis, nur mallevis la okulojn. Kaj kion li povus respondi? Ke ankaŭ al li mem fojfoje estas neelteneble?

— Vi devas resaniĝi, jen kia estas via tasko, — aŭdis Kraĥmalnikov rekomendon de Vladimiro Atanazijeviĉ. — Ĉu vi komprenas? Resaniĝi, pensante pri nenio...

— Eble nur tio restas...

En la koridoro li renkontis la flegistinon Anjon, kaj tiu kun ardo rakontis al li, kiel ŝi per la propraj oreloj aŭdis, ke la «novulon», la filon de nia loka estro, Zolotuĥin, brankardistino Paŭlina demandis — ĉu ne patro estas por li Zinovio Simonoviĉ, kaj li respondis, konfuziĝinte: «Malproksima parenco». La rakonton de Anjo aŭdis ankaŭ Bogoslovskij, elirinta el la vindejo.

— Do, la privilegiojn de la patro li uzi ne deziras, — konkludis Nikolao Eŭgenjeviĉ kaj ekiris viziti Saĉjon en la kvaran ĉambron, kie la juna Zolotuĥin kuŝis, enpensiĝinte, malforte ridetante al siaj pensoj.

— Saluton, — diris Bogoslovskij, trenante la lacigitan dum la longa tago kruron. — Nu, kiel oni vin instalis?

— Instalis bone, — plu same ridetante, respondis Saĉjo. — Dankon, doktoro, tre bone.

La najbaroj de Zolotuĥin estis dormetantaj post la tagmanĝo, kaj Bogoslovskij kun Saĉjo parolis nelaŭte.

— Ĉu Nadeĵda Lvovna vin vizitis?

— Ne, mi petis ŝin dume ne viziti min.

— Kial do?

— Tial, ke ŝi komencos ĉion rearanĝi, kaj mi iomete laciĝis, doktoro, mi ja estas malforta, kaj mi deziras trankvile kuŝi.

— Kaj Zinovio Simonoviĉ?

— Lin mi same petis ne maltrankviliĝi kaj ne zorgi. Ni jam eĉ telefone interparolis.

Li plu rigardis, ridetante, kvazaŭ atendante, ke ankaŭ Bogoslovskij foriru. Sed tiu ne foriradis — eksidis sur tabureton, kunmetis la manojn sur la ventro, suspiris.

— Doktoro, — nelaŭte kaj simple diris Saĉjo, — respondu al mi, mi petas, unu demandon. Vi, eble, povas tiun demandon respondi, almenaŭ danke al via sperto en tiu senco. La afero estas en tio, ke kun multaj mi havis okazon konversacii pri tiu temo, kaj neniu klare respondas — ĉu ĝeniĝas? Kaj iam nepre necesas tion ekscii kaj pri tio paroli...

— Pri kio? — demandis Bogoslovskij, iomete ĝeniĝante pro la rekta kaj atenta, ne plu ridetanta rigardo de Aleksandro. En sia longa vivo li renkontadis tiajn aŭ similajn junulojn kaj sciis, ke kun ili iam estas malfacile. — Pri kio paroli, Saĉjo?

Saĉjo fiksaŭskultis, ĉu dormas liaj najbaroj en la ĉambro, eltiris el sub la kuseno skatoleton da cigaredoj, ekfumis kaj, alŝoviĝinte pli proksime al Bogoslovskij, interesiĝis, penante esti kaj trankvila, kaj indiferenta, kaj eĉ iomete ironia:

— En kio estas la senco de la vivo, Nikolao Eŭgenjeviĉ, ĉu vi pensis iam?

— Kion vi volas diri? — aŭtomate defendante sin, respondis Bogoslovskij.

— La senco de la vivo! Por kio? Ja por io ĉio ĉi ekzistas? — subite energie, insiste kaj tiel, ke ne eblis elturniĝi, demandis Zolotuĥin. — Por kio mi estis destinita morti, same kiel nun mi iĝis destinita vivi? Ja por io ĝi estas. Ja ne estas tio nur ĉeno da idiotaj hazardaĵoj? Ja ni estas materiistoj-marksistoj, delonge jam ne infanoj, por kio do tiuj peripetioj okazas? Ĉu ekzistas almenaŭ iu leĝo en tuta tiu tumulto aŭ ĝi, tiu tumulto, restas nur tumulto? Unu minuton, — rimarkinte, ke Bogoslovskij maltrankvile moviĝis en la venanta februara krepusko, haste kaj eĉ kolere ekparolis Saĉjo. — Ial de tiu konversacio ĉiuj nun foriras, ĉesigas ĝin aŭ simple mokas, por ili ĉio estas klara, al ili estas klara, ke la tuta senco de mia vivo konsistas en, ekzemple, plej bona komandado de mia plotono, dum mi ĝin komandas. Mi konsentas, sed tio estas — dume. Kaj mi ne povas la destinon de la homa vivo, tutan ĝian destinon kaj sencon enmeti nur en komandadon de plotono. Jes, mi komprenas, kiam estas milito kaj dum estas milito. Kaj dum ĝi estas — tio estas mia supera, lima tasko, la senco de mia vivo, ĉar komandado de plotono ĉe maksimuma fordono de ĉiuj miaj fortoj kaj kapabloj al tiu afero garantias sencon de mia vivo en estonteco, en konvenaj por la vivo cirkonstancoj. Do, en kio do denove estas la senco de la vivo en ties normo, ne en febro, ne en speciala situacio, sed en normala fluo?

— Sed kial vi ĝuste min pri tio demandas? — grumblis Bogoslovskij. — Kion mi pri tio scias?

— Al mi ŝajnas, ke vi scias. Kaj se ankoraŭ definitive ne scias, tiam, eble, pri tio nemalmulte pensas kaj pensis en la juneco. Mi ja ne receptojn bezonas, mi komprenas, ke neniaj receptoj ekzistas...

Bogoslovskij silentis. Li vere ne sciis — kion respondi.

— La farantoj scias nepre, — tute mallaŭte diris Saĉjo. — Kaj se ne scias per formuloj kaj elementaj veraĵoj — eble, tio estas pli bona? Ili ja sentas...

Nikolao Eŭgenjeviĉ grumblis:

— Kion nome sentas? Kian respondon vi deziras? Kaj kion mi povas al vi respondi, kiam, eble, el vidpukto de multaj junaj kamaradoj, mi arkaikiĝis kaj estas trenata malantaŭen, dum ĉiuj en via generacio opinias sin rigardantaj antaŭen?

— Tiaj sin opinias tiuj, kiuj estas pli stultaj, — diris Saĉjo. — Kaj multaj el ni ĉirkaŭ si mem turniĝas, serĉas, kiel pli ĝuste direkti sian vivon...

— Ĉu vere serĉas, — ekdubis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Mi tiajn vidadis, kiuj, nenion serĉante, tuj direktiĝis kaj tuj ekiris detrui dekstre kaj maldekstre. Tamen mi tion diras ne riproĉe, sed eĉ laŭde. Grandaj impertinentaĵoj bezonas rebaton, kaj persisto estas tre pozitiva kvalito. Mi tro riverencemajn kaj per-du-manoj-manon-premantajn, — unuvorte prononcis Bogoslovskij, — ĝis naŭzo abomenas, tiajn en vivaj perturboj ajna pasero venkos, mi estas tute kaj plene por junulo elektinta direkton kaj paŝanta larĝe...

Tiel iradis Nikolao Eŭgenjeviĉ ĉirkaŭ la demando, kiun faris al li Aleksandro Zolotuĥin, dum nemallonga tempo, sentante, ke ia respondo turniĝas en li, zumas, dezirante eliri, pepas — ankoraŭ malklara respondo, sed simpla, tiel simpla, ke eĉ eldiri ĝin rekte estas kvazaŭ ĝene.

— Kaj ĉu kun la patro vi pri tiu temo parolis? — singarde interesiĝis Nikolao Eŭgenjeviĉ.

— Parolis, — malkontente respondis Saĉjo.

— Nu, kaj kio?

— La patro havas sian vidpunkton, — ne perfidante la pli aĝan Zolotuĥin-on, sed, evidente, ankaŭ ne konsentante kun li, respondis Aleksandro. — Laboran vidpunkton. Sed min turmentas, pardonu, la morala.

«Jen kiel!» — pensis Bogoslovskij kaj demandis:

— Mi ree interesiĝas. Mi kaj vi renkontiĝas, nu, probable, dekan fojon en la vivo. Vi apenaŭ konas Bogoslovskij-on. Kial ĝuste min vi turmentas per tiu temo, por kiu ne nur kampuloj, kiel mi, via humila servanto, ne havas respondon, sed eĉ plej grandaj saĝuloj de la homaro — ankaŭ tiuj sur ĝi stumblas, kaj poste longe konfuziĝas kaj diras sensencaĵojn. Klarigu! Mi duan fojon interesiĝas, kaj vi evitas. «Farantoj» — ne estas klarigo, hodiaŭ ĉiuj estas farantoj, kaj kiu sin mem ne opinias faranto?

— Mi pri vi multe scias, tial mi vin demandas, — preskaŭ akre diris Saĉjo. — De Ŝtub mi scias, li ĉe ni hieraŭ sidis kaj dum la tuta vespero vian vivon rakontadis. Estis Aŭgusto Janoviĉ, kiu diris, ke al vi, certe, la senco estas komprenebla.

— Kiel do? Ĉu ironie?

— Neniuokaze ironie!

— Bone, — cedis Bogoslovskij, — kion mi diros, tion mi per mia sperto ekkonis. Se ne konvenos — kontentiĝu per tio, sed se vi konsentos post ioma tempo — eble, ankaŭ al vi taŭgos dum la vivo. Tio, certe, estas ne por tiuj, kiuj konfesas plej singardan sistemon de neenmiksiĝo, kvankam ĝi estas multe pli trankvila. Kaj ne por tiuj, kiujn tro gvidas la karno. Tio pleje taŭgas por tiuj homoj, kiuj, laŭ antikva esprimo, havas «saĝon en la koro». Tian saĝon, ekzemple, havas la konata de vi kamarado Ustimenko Vladimiro Atanazijeviĉ, kvankam tion tute ne ĉiuj scias. Nu kaj, certe, altajn principojn, ĉar ajna kaŭĉuka elasteco de la animo ĉi tie ne konvenas. Eble, vi jam enuas?

Per la ŝerca intonacio li penis kaŝi veran emocion, ĉiam pli kaj pli kaptantan lin, sed ne sukcesis, kliniĝis al Saĉjo kaj, preskaŭ ne vidante lian vizaĝon, nur al sola brilo de la okuloj diris:

— La senco de la vivo estas en via neceseco al tiu vivo. Neceseco!

— Mi ne komprenis! — maltrankvile, rapide kaj insiste respondis Saĉjo.

— Ne esti malvarma! Tio estas terura! Se forblovi religian ŝelon, tiam tre elvokive estis dirite en la sankta skribo: «Memoru al vi, ke, se tiujn, kiuj estas nek varmegaj nek malvarmaj, la Sinjoro promesis elsputi el sia buŝo, do kion meritos vi, tute malvarmaj?» Kaj nun mi klarigos detale: la senco de la vivo de homo estas en tio, ke tiu, pri kiu temas, estu necesa al homa kolektivo.

— Ĉu el vidpunkto de la kolektivo?

— Se objektive, do ankaŭ el la sia. Sed ĉefe, certe, el la vidpunkto de la kolektivo.

— Ĉu tio estas kiam oni krias — necesas doktoro!

— Ekzemple.

— Nu, kaj mi estas biologo. Ĉu vi iam aŭdis, ke kolektivo postulus biologon? Urĝe biologon! Voku biologon! Ni pereos sen biologo!

— Do vi estu tia, ke ĝi postulu. Alie ja la senco malaperos.

— Sed ne ĉiu ja kapablas...

— Ne kapablas ĉi tie — serĉu alian aferon. Sed ne arogu manĝi panon de tio, kio ne necesas al la homoj. Ne arogu ne pensi pri tio. Mi al vi, Saĉjo, tiel diros: mi ja vin pri nenio instruas, mi kun vi parolas tial, ke vi kiel kun tranĉilo al la gorĝo de mi postulis: trovu kaj donu al vi respondon. Do jen — bonvolu, la plej mallonga, ĝi tuj al mi venis, tiu respondo, sed ja tro simpla...

— Kia do respondo?

— Necesas, ke telefono sonoru!

Zolotuĥin rapide bruligis lampeton sur la ŝranketo, apogiĝis per la kubuto sur la kuseno kaj kvazaŭ algluiĝis per rigardo al Bogoslovskij.

— Telefono? Por kio telefono?

— Jen, se jam Ŝtub klaĉis, tiam vi scias: oni min operaciis...

— Jes!

— Kaj antaŭ la operacio, longe antaŭ la operacio, oni min, tieldire, «kompatis». Tio tuj post la milito okazis — tiu kompato kolektiva kaj diligente organizita. La telefono ĉesis sonori. Ili interkonsentis. Ĝuste tiam mi komprenis, ke mi mortis. Forpasis. Grupo da kamaradoj[52]. Eble, la morto mem estas bagatelo kompare kun tiela civitana morto: ja vi sentas, komprenas, funebras, sin mem bedaŭras, kio ĉe normala fiziologia morto, kiom mi scias, ne observeblas, — kiel oni diras tie ĉe vi en biologio?

— Certe, — diris Saĉjo, — eĉ ridinde!

— Jen, ridinde. Kaj ĉirkaŭ mi oni tian neeblan delikatecon tiam bredis, ke eĉ la vorton «morto» ne prononcadis, ĉar estis supozate, ke tiu vorto por mi en tiu periodo estas speciale abomena. Kaj mia telefono estis malŝaltita. Mi ĉesis esti necesa kaj tiam, nature, koncentriĝis ekskluzive sur la propra persono. Mi kuŝadis kaj bedaŭre foliumadis la kvietfluan rakonton de mia vivo. Kaj, figure esprimante, priploradis ĝin, ĉar estis en ĝi ankaŭ io simpatia, kaj bona, kaj laŭnecese malbona. Poste mi treniĝis en la malsanulejon — malsana kaj tute jam venkita, sed tiam denove, figure esprimante, eksonoris mia telefono. Iĝis mi ne simple kuŝloko en kliniko, sed hazarde kuŝanta kuracisto. Kaj tiam malfermiĝis en mi dua spirado, agado ne nur lucern-faste mizerikorda, sed tia, ke devis mi ankaŭ la dentojn montri, kaj en disputon eniri. Tiam jam sur mia kvietflua vivo trairis kruta ondo, kaj estis mi de tiu malgranda tempesto kulpulo kverela kaj malobeema. Tiam mi plene taksis saĝon de malnova proverbo, ke «sen kverelo la afero ne iros». Tial ni, Saĉjo, kamarado Zolotuĥin, sur tio nian solenan kunsidon finu. Certe, vi povas kun mi ne konsenti, eĉ tre probable, ke al vi persone tio ne konvenas aŭ vi tion jam scias, sed mi ja ne insistas, mi ja diras subjektive. Se vi estos necesa por homoj — vi trovos la sencon, se ne — estos via afero. La popolo eĉ ne rimarkos — vivis tiu ulo aŭ ne vivis. Kaj tiuj tiel nomataj «nerimarkitaj», ĝenerale, kiom ajn kruela tio estu, estas nerimarkitaj pro sia kulpo: ili flanke vivis, per si mem, ĉu li vivis, ĉu li mortis — neniu eĉ returniĝis. Sed kia vivo estiĝus, se ĉiu estus ekstreme necesa por homoj, kaj ĉe tio eĉ senkonscie!

Bogoslovskij leviĝis.

— Kaj ĉu vi tiajn konas? — demandis Aleksandro.

— Certe.

— Kiun, ekzemple?

— Ustimenkon mi konas, ankaŭ de vi konatan, nian ĉefkuraciston. Multajn konas kaj konis.

— Ĉu vi min konatigos?

— Sed vi, knabo, ĉirkaŭe pli atente rigardu, — subite familiare respondis Bogoslovskij. — Rigardu, ne ĝeniĝu. Alie la vivo tiel trapasos, kaj vi ĉiam laŭ rangoj kaj postenoj difinos la homan valoron.

— Bone, minuton, — ree etendis la manon, kvazaŭ retenante Bogoslovskij-on, Aleksandro. — Nur unu minuton. Jen vi diris — Ustimenko. Mi komprenas — pri li Ŝtub same diris. Kaj via Vladimiro Atanazijeviĉ mem faris al mi grandan impreson. Sed por kio li foriris disde la scienco, por kio li bezonas administran postenon? Vi ne koleru, Nikolao Eŭgenjeviĉ, mi mem pri tio lin demandos, sed nun mi bezonas multon scii.

— Nun? Kial ĝuste nun? — miris Bogoslovskij.

— Tial, ke mi nun denove vivi prepariĝas.

Bogoslovskij ree eksidis — li tute malkutimiĝis stari en la lasta tempo.

— Ĉu vi tion diras en la senco de disertaĵo? Kandidata aŭ doktora? Pri scienca rango?

— Nu, ne pri rango, sed simple pri scienco...

— Tio estas la samo, — kun subrido respondis Bogoslovskij. — Do mi vian atenton turnos al Antono Paŭloviĉ, al Ĉeĥov, kiu, necesas al vi diri, estis ne nur, kion ĉiuj scias, artisto de la vorto kaj de io tie eĉ prikantisto, sed ankaŭ elstara, eble eĉ granda kuracisto, resanigisto, de eĉ diablo scias kia saĝo en medicina senco. Nu kaj jen, en unu lia verko al maljuna profesoro venas, kiel tiam ili nomiĝis, doktoriĝonto, kiu deziras verki disertaĵon ĝuste sub gvido de tiu ĉi profesoro kaj, certe, en tiu okazo, se tiu ĉi profesoro donos al la doktoriĝonto temon, al kio la profesoro respondas proksimume tiel: li ĝojus al kolego, sed deziras komence ekscii, kio nome estas tiu fifama disertaĵo. Laŭ supozoj de la maljunulo, disertaĵo estas produkto de memstara kreado, kaj kio koncernas la verkon, skribitan pri fremda temo kaj sub fremda gvido, do ĝi nomiĝas alie...

Saĉjo Zolotuĥin ridetis.

— Sed tiu vidpunkto, ŝajne, malnoviĝis, — malcerte diris li. — Tiel oni nun ne pensas...

— Sed mi kaj Ustimenko ĝuste tiel pensas! — bojis subite Bogoslovskij. — Ni tiujn homunkulojn sciencajn abomenas. Abomenas, ĉar kun ili ĉio estas precize kiel ĉe Ĉeĥov, jen — «doktoriĝonto ricevos de mi temon, kiu valoras groŝon, skribos sub mia observo al neniu necesan disertaĵon!» Aĥ, ja por kio, — svingis la manon Bogoslovskij, — kion ĉi tie diri, vere! Eĉ hontinde!

Sur lia vizaĝo reflektiĝis tiel nekaraktera por li esprimo de plena malespero, li silentis iom, retenante sin, poste ekparolis trankvile, iomete kolerante pri si pro la propra impulsiĝemo:

— Kaj rekte pri Vladimiro Atanazijeviĉ, jen, bonvolu — kiel mi mem pensas. Grafo Lev Nikolajeviĉ Tolstoj, ŝajne, esprimiĝis en tiu senco, ke li skribis tion kaj tion tial, ke ne povis ne skribi. Kaj scienca laboraĵo devas esti ĝuste tia, ĝia verkado devas esti kondiĉita de alta bezono, sed ne devo. Vico de homunkuloj vokas en tia karaktero, kiel Ustimenko, naturan senton de abomeno. Li havas pri kio, li al mi eĉ montris iujn siajn notojn, el kiuj iu aferisto kaj fanfaronulo de kirurgio povus nesciate kion kuiri, sed kamarado Ustimenko estas ĝuste ne aferisto kaj ne fanfaronulo, sed kuracisto. Kuracisto el tiaj, pri kiuj revis Teodoro Aleksandroviĉ Gettier[53], tiu, kiu Leninon kuracis. Certe, Gettier kuracistojn-sciencistojn neniel neadis, li ilin eĉ multe laŭdis kaj estis respekta kun ili, tamen li asertadis, ke estas inter ili tiaj, kiuj, absorbiĝinte de problemoj, preter sia volo subite rigardas al suferanta homo kiel al materialo por konstruo kaj konfirmo de siaj teorioj. Kaj la malsanulo kiel homo, kaj ĉe tio forte suferanta, kiel persono — estos forŝovita sur la duan planon. Tio estas plej danĝera afero, kiam agadon de kuracisto, kreskanta al sciencisto, komencas gvidi ne deziro helpi al malsanulo, sed deziro konfirmi per tiu malsanulo, kiu iĝas ne Saĉjo, ni supozu, Zolotuĥin, sed paciento Z. de dudektrijara aĝo, — konfirmi tiujn sciencajn konsiderojn, kiuj aperas ĉe lia observado. Ĉi tie ja, kamarado Zolotuĥin, estas nemalproksime al eksperimento, ĉu? Kaj ne super si mem, kio en historio de la tragika medicino tute ne estis rara, sed super la nenion suspektanta malsanulo...

— Sed ĉu tio eblas ĉe ni? — demandis Zolotuĥin.

— Ĉe ni? Certe, ne eblas! — akre diris Bogoslovskij. — Praktike ne eblas. Nu, kaj se tia homo, ne kontrolinte, kredos? Tiam kiel?

Kaj pri Ustimenko mem Bogoslovskij rakontis koncize:

— Vladimiro Atanazijeviĉ ankoraŭ ne trovis tion, pri kio li ne povus ne skribi. Kaj laŭ aliula voĉo li ne kantos. Kaj rezonas li ĉe plenumado de sia nuna devo nur el la vidpunkto de maksimuma utilo al la afero: operacianto mi, li pensas, estas nun ordinara, kun miaj vunditaj manoj ne eblas iun mirigi. Sed eble «komprenanto», kunulo por miaj kamaradoj en laboro, batalanto en nia metio kaj en nia medicina penso mi estas valora? Kaj tio estas la senco de mia vivo, tio estas plena kontribuo al mia socio. Al li persone, en la senco de profito el la socio, kaj certe, de responso, ĝis stulteco tio estas nekomprenebla, sed en la ĉefa konto tio estas vero, kaj ne eblas kontraŭdiri, ĉu vi komprenas?

— Sed ĉu ne eblas, ke ĉio ĉi estu kune? — demandis Saĉjo.

— Tio estas — kaj personaj kondiĉoj, kaj socia utilo?

— Jes. Ke ankaŭ por via Ustimenko mem pro lia pozicio estu pli oportune. Ne krude — profite, sed pli bone.

— Profito povas esti nur sola, — enpensiĝis subite Bogoslovskij. — Tiu profito, kiel asertas nia kamarado Ustimenko, estas «de la socio al la persono». En traduko en la praktikan lingvon tion oni komprenu tiel: jen konstruis ni finfine nian malsanulejan kvartalon, atingis plenan ĝian malfermon kaj uzadon, ni faras socie utilan aferon, kaj — ne en senco, certe, de fanfaronado kaj mitingado, sed en la praktika senco, — al ni estas pli bone. Persone al ni. Nu, ni lasu tion, — subite malvigle forsvingis li, — ĉio ĉi estas «revoj, dolĉaj revoj». Super ni estas saĝaj homoj, kiuj ĉion trae vidas. Ili difinis por eterne ĉiujn ĉi tarifarojn, salajrarojn kaj kiu kion rajtas ricevi — ekde nia belulino Inna Matejevna, kiu trans fera pordo legas niajn dosierojn, ĝis Ustimenko, kiu, ĉe sia monstra responso, salajron ricevas ne laŭ posteno kuracista, sed laŭ la gardista. Li estas la ĉefkuracisto, sed lia salajro estas ridinda. Dum se li ne estus ĉefkuracisto, sed nur konsilanta kuracisto kun scienca grado, — kaj tiam jam la vivo rozkoloriĝas, jam ĉio estas tute alie. Do, revenante al la fontoj, — ĉu per tiaj rimedoj, ĉu tiel necesas subteni tiujn, kiuj vere komprenas, en kio estas la senco de la vivo, kaj tiujn, kiu ĝin nur priŝtelas kaj ĝin uzas?

Li ankoraŭfoje mallonge suspiris, frapetis la ŝultron de Saĉjo por adiaŭo — mirinde li scipovis fari tiun movon, karesan kaj nehastan; miloj, eĉ dekmiloj da homoj ridetadis, heliĝante pro tiu krudeta kaj karesa tuŝo de la grandega manego de la kuracisto kaj konversacianto, neniam hastanta forlasi sian malsanulon.

En la ĉefkuracista kabineto li trovis Ustimenkon kun letero en la mano — palan, kvazaŭ nenion aŭdantan kaj ne komprenantan. Per ia subite raŭka, obtuza voĉo Ustimenko prezentis al li junulon — altan kaj maldikan, kiu estis senmove sidanta, apoginte sin per la manoj sur la akraj genuoj, kaj ne deŝiradis rigardon de siaj nigraj, malgaje brilantaj okuloj disde Vladimiro Atanazijeviĉ.

— Konatiĝu, — tusante, prononcis Ustimenko. — Tio estas nia nova doktoro — Vagarŝako Sainjan. Kaj tio, Vagarŝako, estas nia ĉefa kirurgo Nikolao Eŭgenjeviĉ Bogoslovskij. Aŝĥen Ovanesovna, probable, menciis...

— Certe, certe, — leviĝinte kaj subite iĝinte je tuta kapo pli alta ol Bogoslovskij, febre rapide, per profunda kaj laringa voĉo ekparolis Sainjan. — Certe diris, mi bone memoras — pri la preĝeja krado memoras kaj pri la disputo kun popoj...

— Kiel fartas Aŝĥen Ovanesovna? — demandis Bogoslovskij, same multe aŭdinta de Ustimenko pri la famaj frontaj «maljunulinoj», pri Ioniĉ, per kiu Aŝĥen ofendis Vlaĉjon, kaj pri multaj aliaj iliaj disputoj kaj kunaj faroj en la floto. — Ĉu ŝi revenis en sian Armenion?

— Aŝĥen Ovanesovna forpasis! — mallaŭte respondis Sainjan. — Mortis antaŭ ok tagoj. Mi ŝin sepultis kaj tuj forveturis ĉi tien.

Li plu staris antaŭ Bogoslovskij, rigardante ien preter la maljuna doktoro kun tia esprimo de embaraso kaj malforteco, kia okazas ĉe homoj, proksimaj al konsciperdo.

— Sed ĉu vi ne estas malsana? — demandis Bogoslovskij, per la eterna, ne tiom doktora, kiom patra movo alpremante la manon per la dorsa flanko al la vere «ardanta» frunto de Sainjan. — Ĉu vi malvarmumis dum la vojo?

— Matene estis tridek naŭ gradoj, — kun pardonpetanta, milda kaj malcerta rideto respondis la juna doktoro. — Sed mi kaŝis en la trajno, por ke oni min ne eltrajnigu. Pardonu, mi petas, mi ne povas stari...

Kaj, ĝustatempe subtenita de Bogoslovskij, li almetiĝis al la sofa dorso, kun ĝemo ŝrumpis kaj diris, tremante pro tio, kio nomiĝas skuanta febrotremo:

— Kiel malvarme! Kiel terure malvarme! Aj, kiel malvarme!

Post ankoraŭ kelkaj sekundoj li perdis la konscion. La «modela» doktorino Katinjo Zakadiĉnaja momente alportis littolaĵojn, la kuracistoj malvestis Vagarŝakon, demetis de li lian malbonan piedveston — flikitajn militistajn ŝuojn, demetis la fadenflikitajn ŝtrumpetojn — po du sur ĉiu piedo, demetis la kotonan svetereton. Vagarŝako plu tremis — paroksisme, kvankam ĉi tie estis varme, kaj da litkovriloj oni surmetis sur lin sufiĉe.

La «modela» kuris al Mitjaŝin. Tiu venis en danda kitelo, kun maldikaj lipharoj, pli profesoro, ol ĉiuj profesoroj, prenitaj kune, laŭ la eksteraĵo.

— Nia Aŝĥen Ovanesovna mortis antaŭ semajno, — diris Ustimenko. — Tio estas ŝia disĉiplo. Kaj kvazaŭ adopta filo. Li estas doktoro, laboros kun ni. Voku doktorinon Volovik, aranĝu por doktoro Sainjan individuan postenon, ĝenerale...

Mitĵaŝin estis malrapide kunpremanta la makzelojn. Jam laŭ la milito memoris Vlaĉjo tiun manieron — per nenio alia li montradis siajn sentojn.

— Ĉu demandon, kamarado ĉefkuracisto, vi permesas?

Ustimenko kapjesis, kalkulante la pulson de Vagarŝako.

— Kaj nia kolonelo Bakunina kiel?

— Mortis monaton pli frue, — preskaŭ akre diris Ustimenko. — Ĉu ĉio?

Kaj, rigardante al neniu, li eliris el sia kabineto en la necesejon de la unua kirurgio. Tie li ŝlosis sin per riglilo kaj, skuante la kapon, fermante la buŝon per la mano, preskaŭ hurlis pro netolerebla teruro de tiuj perdoj. Tiele li adiaŭis por ĉiam la du maljunulinojn, kiujn li nesufiĉe aprezis, dum ili estis vivaj kaj faradis el li homon. Ĉi tie, ĉe la spegulo, ankoraŭ ne lavpurigita de kalkaĵo, li pasigis ĉirkaŭ dudek minutojn, penante koncentri la pensojn kaj ĉion kompreni ĝisfine. Poste, vaginte tra la kvietaj koridoroj, li revenis en sian kabineton, el kie oni jam forruligis Vagarŝakon, kaj telefonis hejmen.

La parolilon prenis Vera Nikolajevna. Ŝia voĉo estis malvigla, kiel ĉiam, kiam ŝin vekadis la telefono, ŝi plendis, ke ŝi estas elturmentita de kapdoloro.

— Mi Luba-n bezonas, — diris Ustimenko.

La nemalsigelita letero de Aŝĥen Ovanesovna kuŝis antaŭ li, la letero, veninta el la transmondo, en malmola koverto el pakpapero...

— Ĉu vi scias, parenco, tio ja estas la unua fojo, kiam kamarado Ustimenko vokas min al la telefono, — diris Luba. — Ĉu mi ne eraras?

— Ĉi tie estas doktoro Sainjan, — penante paroli kiel eble plej klare, prononcis Ustimenko. — Li estas malsana. Alveturu al mi tuj...

Kaj li surmetis la parolilon.

Nun li estis malsigelonta la koverton.

Li eltiris krudan fadenon, per kiu estis traigita la letero, kaj kaŝis ĝin ial en la monpaperujon. Pecojn de blanka sigelvakso li per la fingro kunigis en piramidon. La koverto estis aranĝita laŭ ĉiuj reguloj, kiel necesas en milita tempo por poŝtaĵo kun marko «tute sekreta».

### La lasta letero de Oganjan

«Nia kara Vlaĉjeto! Vi ricevos tiun ĉi leteron nur en tiu okazo, kiam mi ĉesos ekzisti, kio, kiel Vi bone scias, estas destinita al ni ĉiuj, pli aŭ malpli frue. Tion neniu evitos. Tamen, profesoro Karl Ernst Bayer, instruisto de mia avo, tute ne estis konvinkita, ke li devas morti, ĉar, „kvankam estas sciate, ke ĉiuj homoj antaŭe mortadis, tamen tio estas tute ne aksiomo, sed baziĝas nur sur praktika sperto, kiu tute povos ŝanĝiĝi“. Bayer, certe, mortis, kaj mia avo, nemalbona, cetere, poste klinikisto, diris: „Ankoraŭ unu eksperimento fiaskis“. Do, opiniu, Vlaĉjeto, ke tiun ĉi leteron Vi ricevis el la purgatorio, kie dume burokratoj kaj formalistoj esploras la kazon de la maljuna Aŝĥen Ovanesovna Oganjan, kien ŝin sendi — ĉu en la inferon aŭ en la paradizon — por rezido? Kiel nekorektebla ateistino, malamanta ĉiujn specojn de religio, ĉar ili estas diversaj tipoj de anima sklaveco kaj malkuraĝa servileco, pri la paradizo mi ne povas kalkuli, kaj ankaŭ mia ekstera aspekto estas ne por paradiza foliaro, kie, eble, per melasaj voĉoj kantas tenoroj, kiujn mi neniam ŝatis, kaj kie oni manĝas diversajn meringojn kun kremaĵo, sed mi dum multaj jaroj fumadis tabakon kaj eĉ kampartabakon...

Sed tamen, kamarado kolonelo de medicina servo (kiu Vi estas — ĉu kolonelo aŭ subkolonelo — mi implikiĝis, mi memoras nur, ke Vi min kaj Zinjon rapide atingadis, kaj ne nur en la senco de epoletoj, sed ankaŭ kiel kuracisto!), sed tamen, diablo prenu, Vlaĉjeto, ial mi malgajas. Mi kuŝas en mia malsanulejo, en kiu ankoraŭ multon necesas fari, por levi ĝin almenaŭ ĝis alto de nia kara medsanbato, kie estis, certe, kaj pigro, kaj neglektado, kaj aĉaĵoj, kaj malprudaĵoj, sed estis ankaŭ kelkaj atingoj, ĉu Vi memoras? Do, jen: pri pigro kaj malprudo en mia malsanulejo ĉio estas en ordo, tion ni havas, sed kio koncernas atingojn — ili malmultas aŭ preskaŭ mankas. Mi kuŝas, kaj kuŝanta ĉefkuracisto kiom valoras? Certe, mi krias, certe, mi insultas, mi jam reprenis al mi la frontan aŭtoritaton — oni min ankaŭ ĉi tie nomas maljuna diablino kaj fisorĉistino, kio en la armena estas eĉ pli esprimiva, ol en la rusa, sed la kora astmo ne kontribuas mian agadon, ĝi retenas mian energion, kaj tion uzas ĉiaj kuŝemuloj, kiuj persvadas min „ne nervoziĝi“, ĉar mia vivo estas „necesa al la popolo“, kaj tio ne povas ne flati al mi, — ĉiuj ni iomete ŝatas, kiam oni diras al ni tiajn sakarinajn vortojn.

Ĝenerale, mia amiko Vlaĉjo, „ich sterbe“[54], kiel diris la mirinda doktoro Ĉeĥov, mortante. Mi estas tro sperta kuracisto, por iluziiĝi en tia elementa kazo. Kaj ĉu Vi scias, mia kara? Mi kun Vi neniam pri tio parolis, sed la statistiko de viktimoj de la milito estas malpreciza. Ili scipovas kalkuli, tiuj kalkulantaj kamaradoj, tiuj specialistoj de abako kaj kalkulmaŝinoj, sed principe ili malpravas. Kaj mia Zinjo, kaj multaj konataj kaj nekonataj niaj kamaradoj laŭ la milito kaj militoj, jam mortintaj kaj mortantaj nun, kaj mi — diabla maljunulino, kiel vi ĉiuj nomadis min en la medsanbato, — ĉiuj ni, bele esprimante, estas viktimoj de tiuj nekredeblaj moralaj, sed ne fizikaj, certe, trostreĉoj, kiuj iĝis nia sorto en tiuj malfacilaj jaroj. Neniu torento (ĉu Vi ankoraŭ ne forgesis tiun vorton? Vi ne imagas ĝin kiel melodie fluantan akvon, kiel rojon aŭ rivereton? Ĉu Vi, Vlaĉjo, memoras, kiaj tio estis ruĝaj rojoj?), — do jen, mi ripetas, neniu torento de vunditoj estis por ni, medicinaj laborantoj, sensekva, ĉiu, eĉ relative facila torento faradis traŭmatojn al nia nerva organizo, al niaj kor-vaskularaj sistemoj, kun ĉiu torento plenaĝiĝadis junuloj kaj maljuniĝadis plenaĝuloj, ĉar tiajn peripetiojn neniu, eĉ plej sperta kirurgo per „harditeco“ ne povas trairi, ne ekzistas tia harditeco, ne ekzistas eĉ en tiuj, kiuj pri ĝi fanfaronas.

Do jen, la statistikistoj devas mueli en siaj kalkulmaŝinoj ankaŭ nin, kaj tiam estas malpli ofende morti post la milito en lito pro plena kompleto de maljunulaj malsanoj. Tiam ankaŭ vi estas pereinta por la honoro kaj libero de nia Patrujo...

Diablo prenu! Mi skribis ses paĝojn kaj elturmentiĝis!

Ĝis morgaŭ.

Ĉu en via malsanulejo oni ŝtelas? Ĉe mi hodiaŭ ne sufiĉis fiŝo por malsanuloj. Laŭ pezo ĉio estis en ordo kaj eĉ troe, sed por tagmanĝo ne sufiĉis. Se mi kaptos — murdos.

Strange: mi ie legis, ke la naturo lasas al la maljunuloj amon, kiu estas plej facile kontentigebla, — amon al kvieto. Kial do mi ne nur ne soifas tiun kvieton, sed malamas ĝin, kiel tiujn ŝtelistojn, kiuj priŝtelas miajn malsanulojn? Jes, jes, mi malamas kvieton, tio estas mia plej ĉefa malamiko. Mi malamas trankvilulojn, mi ne kredas al ili. Se ili estas trankvilaj, do ilin ne maltrankviligas la afero, do, ili hazarde trafis en nian vivon kaj ĉe ili nenio sangas.

„Ĝis!“ — kiel diradas nunaj junuloj.

Mi daŭrigas.

Ĉe la granda N. I. Pirogov, kiun Vi, juna kaj fortoplena pigrulo, certe, ne legas, sed kiun ĉiu kuracisto, se li estas kuracisto, sed ne fripono kaj mizera tranĉisto, devas legadi ĉiam, ĉe li en la „Notoj“, tute nelonge antaŭ la morto, estas vortoj: „Tagoj de suferoj“. Do mi skribas al Vi en la tagoj de suferoj!

Mi laciĝis, kamarado Ustimenko! Mi laciĝis suferi! Mi ridigas min, mi ridigas aliajn, sed mi ne plu ridemas, kaj la aliuloj ridetas pro ĝentileco. Aĥ, kia fia, kia kruela estas la inaĉo-naturo, kiam ĝi okupiĝas pri mortigo de ni, homoj. Kaj mi krome ofendiĝas! Kion mi al ĝi faris, al tiu kanajla naturo? Pro kio ĝi min tiel abomene tordis en la fino? Por kio ĝi bezonas, ke mi ankaŭ ŝvelu nun? Kial ĝi venĝas al mi? Mi ŝvelis kaj bluiĝis, sed por kio? Eble, por ekvilibro, sed ĉu mi estis tiom bela en la juneco? „Saĝa“ naturo, „bonkora“ naturo, „kvieta kaj eterna“ naturo.

Ho, tiuj sanaj, sataj kaj sentimentalaj maljunulinoj de ambaŭ seksoj, kiuj promenas en bona sano tra tiu naturo kaj verŝas senvalorajn larmojn sur pistilojn kaj stamenojn, kontemplante kaj kortuŝiĝante pri „saĝeco kaj eterna racio“ de la naturo, miksante ĝin kun pejzaĝo, kio estas tute malsamaj aferoj.

Ne, ne konvenas al mi, kamarado Ustimenko, tiu balbutado pri la neniam kaj de neniu superita saĝa kaj racia eterna naturo.

Kaj mortoj de geniuloj — ĉio tio estas same saĝa?

Kaj mortantaj infanoj — kio pri tio?

Kaj la procezo de mortado de Pirogov, Pasteŭro, Lister, Koch, Spasokukockij? Mortado de tiuj, kiuj tutan sian vivon oferis al lukto kontraŭ suferoj?

Ne, Vlaĉjeto, Vi eĉ imagi al Vi ne povas, kiel furioze mi malamas admirojn de senfortaj kaj melasaj sklavoj pri grandeco kaj saĝeco de la „prapatrino-naturo“, kiam eblas kaj endas nur admiri grandecon kaj kuraĝon de la homo, forton de lia racio, kiu, spite al la inkvizicio, spite al la jarmiloj da timigado per dio kaj diablo, tamen ekiris en atakon kontraŭ tiu „saĝa kaj bona naturo“ kaj, certe, finos tutan tiun stultaĵon, pro kiu ni nun senproteste enĉerkiĝas.

Ho, kia frazo!

Vidu, mi relegis kaj miris. Kamaradino Oganjan, evidentiĝis, posedas stilon kaj estis iasence publicisto. Sed ŝin oni eĉ en murgazeton ne invitadis skribi. Eble, mi ankaŭ versaĵojn povis „eligadi“ dum la vivo? Prozistoj-medicinistoj ekzistis, sed poetojn mi ial ne memoras.

Mi demetas la grifelon. Ŝajne, klariĝis la afero pri fiŝo. Nun mi faros juĝon kaj punon — falos la kapoj. Ili venas — tiuj, super kiuj mi faros juĝon, severan, rapidan kaj senkompatan. Ili proksimiĝas.

Ĉu mortpafo aŭ pendumo, kiel Vi supozas, Vlaĉjeto?

Ili eniris. Se Vi vidus tiujn vizaĝaĉojn! Mi intence plu skribas ĉe ili, tiele, verŝajne, estas pli timinde. Sen ajna vorto, kaj nur knarado de la plumo de la maljuna fisorĉistino.

He-he!

Nur pensu, mi plu estas viva.

Pri la fiŝo ĉio evidentiĝis simpla: ĝin formanĝis la hundo de nia gardisto Greĉjo. Ĉu bone ili elpensis? Sed ili min ne trompos. Mi ja scias, kiom povas manĝi plej granda kaj plej malsata hundo. Ĝi vere formanĝis ostojn de la fiŝo. Estas aranĝita enketado de la komenco mem, mi aprobis novan komisionon, kaj la hundo de Greĉjo kuŝas en mia ĉambro kaj gratas sin. Ili havas version, ke tiuj hundoj ne tiom formanĝas, kiom enfosas „por poste“. Kompatinda hundo de Greĉjo, kiom ili faligis sur tiun kvietan kortohundon.

Mi dormos, kaj morgaŭ skribos pri la plej ĉefa.

Se mi dormus, kiel mi dormis iam. Unu nokton da trankvila dormo. Ja ne povas homo tute ne dormi. Aĥ, saĝa naturo!..

Mi rimarkis, travivinte ankoraŭ unu nokton, ke mi skribas al Vi, Vlaĉjo, ne tiom leteron, kiom tion, kio en la tagoj de mia juneco nomiĝis „broŝuro“. Ne koleru, mia juna amiko Vlaĉjeto, ni ja unu la alian ne tro ĝenadis per leteroj. Ĉu vere?

Kaj ĉu vi memoras, kiel mi alflugis al Vi en aeroplano kaj ni poste diboĉis?

„Tio estas ne kolonelo, tio estas fisorĉistino!“ — ĉu vi memoras?

Sufiĉas da rememoroj kaj bagateloj, mi povas ne sukcesi skribi pri la plej ĉefa. Kaj mi prokrastadis, estas malfacile skribi pri la ĉefa, ial tre malfacile. Do jen kio: vi invitis kaj min kaj Zinjon al Vi, mia kara. Mi ne kaŝos — mi eĉ kortuŝiĝis, legante Vian leteron. Kaj Vian leteron al Zinjo mi same tralegis, ĝi, certe, tre ĝojigus ŝin. Sed Zinjo mortis. Tio estas terura, ekde tiam ankaŭ mi tute ekmalsanis. Ne, nenio minaca estis komence, kaj eĉ se estus, ĉu eblis de ŝi ekscii, ke ŝi fartas malbone? Sed la tuta afero estas en tio, ke ŝi entute estis elturmentita en tiu ĉi tempo. Vidu, oni ne deziris akcepti ŝin por laboro al mi en la malsanulejon. Jes, jes, ial ne deziris. Trairis ia mistera ondo, ke kvazaŭ tro multas ĉie „propraj homoj“, kaj se mi petadis Bakunina-n, tiam oni proponadis al mi Ivanova-n. Tio estas — eĉ ne proponadis, sed simple nomumadis. Ilia personara fako scias pli multe, ol mi. Ilia personara fako trairis kun ni tutan nian vojon — de la kirastrajno ĝis la milito en Arkto. Ilia personara fako suspektas min pri tio, ke mi „kondukas mian linion“. Sed kiel mi ne konduku? Ja mi responsas pri la malsanulejo? Kaj ankoraŭ unu kreteno, kiu por siaj personaj bezonoj veturadas ne alie, ol sur „ambulanco“, permesis al si oficiale deklari al mi, ke li ne permesos „je la haroj tiri proprulojn“. Ne, pri tio ne eblas skribi!

Komenciĝis pluvo!

La hundo de Greĉjo, false akuzita pri ŝtelado, hurlas.

Kiel longe mi vivas. Mi kuŝas kaj rememoras — bruligas la suno, kaj laŭ la strato, sur ŝtonpavimo rajdas sur grizaj kun makuloj ĉevaloj dragonoj, kaj ĥoro tondras ĝoje, eĉ feliĉe:

Kaj tie, levinte kurtenon,
Nur par' da bluetaj okuloj...

Estis tio, Vlaĉjeto, la jaro unu mil naŭcent dek kvara, la monato aŭgusto. Tiu tago, kiam mi iris al kursoj de flegistinoj.

„Saluteton“ — ankaŭ tiel oni nun adiaŭas.

Nun mi skribos morgaŭ aŭ vespere. Ho, necesas skribi pli rapide.

Mi skribas vespere, pardonu pro nedistingeblaj linioj, mi penos skribi pli bone. Certe, mi ne diris al Zinjo, ke oni ŝin ne akceptas. Ŝi malmobiliziĝis, mi ŝin persvadis alveturi al mi. La vojo estas nemalgranda, Zinjo tuj alveturis. Kaj tiam komenciĝis tiuj humiligoj, kaj ŝi, Vi scias, estas vundebla homo. Kaj kiel eblas kaŝi? Kiel mi povis kaŝi de ŝi? Mi, certe, penis. Sed la kanajlo obstinis, li, vidu, havis „sian vidpunkton“, kaj li raporti pri ĝi ne intencas. Nu, ĝenerale, Zinjo veturis en montaron al malsanulo, malvarmumis kaj mortis. Pneŭmonio. Tio, pro kio oni nun mortas malofte, sed se ne estas volo vivi... Kaj ŝi diris: „Nun por vi, Aŝĥen, estos pli libere“. Ho, Vlaĉjeto, mi ne povas tion rememori, mi murdus tiun, kiu tion faris. Mi deziras Vin peti, kamarado Ustimenko, mi scias, ke vi estas akra kaj bruska homo, estu pli singarda, eĉ kiam vi estas prava. Estu ne tia, kiel tiu „fisorĉistino Aŝĥen“. Homon eblas ofendi, kiel vundi. Kaj vundi eblas — morte. Kaj ankaŭ ofendo povas esti morta, pri tio en lernolibroj oni ne skribas, kaj la scienco pri tiu temo estas ankoraŭ en la glaciperiodo, multaj eĉ pensi pri tio ne riskas, kaj kelkaj jam, pro dia timo, krias „huŝ!“. Al tiuj, kiuj nur ekpensis.

Zinjon ni sepultis, kaj tiu sepulto estis pafo jam al mi. En malnovaj jaroj oni skribis: febro. Poste saĝaj saĝuloj decidis, ke la febro estis tifo. Do, tifo al mi ne okazis, sed per febro mi ekmalsanis. La koro jam antaŭ la febro misfunkciadis, kaj nun entute „ne tiras“, kiel diras ŝoforoj pri motoro. Certe, nia kolektivo min ne lasis sen atento, eĉ la estro vizitas kaj alveturigas florojn, sed ja Zinjo malestas? Kaj mi al tiu estro skribadis, humile petadis akcepti min. Li, vidu, tempon „ne trovis“.

Nu bone, ni lasu, kial nun diri pri tio!

Nun pri alia afero, same por mi malfacila. Vi scias, Vlaĉjeto, ke mi estas sola en la mondo. Mi havis nek edzon, nek, kiel oni skribas en romanoj, amoranton. Mi tre deziris infanon, ne ridu, tiaj konfesoj de maljunulino, kaj des pli ĝuste de mi, povas veki sinceran kaj infektan ridon, ĉu ne? Sed, kara mia Vlaĉjeto, tio estas tute ne ridinda! Min ne nur neniu amis, mi kun mia ekstera aspekto pri tio, kompreneble, eĉ ne pretendis, sed... Al mi neniu, neniam rilatis kiel al virino. Do, mi komencis fumi tabakon, sakri, kiel viro, sed infanon ja mi ne havis.

Jes, jes, certe, laboro, lerno, ĉion al la homoj, pri tio neniu rajtas disputi. Seninfanaj principe aŭ malfruintaj naski kaprinoj, al kiuj iliaj adorataj kaproj siatempe, por ne maltrankviligi sin, malpermesis naski, arde asertas, ke ankaŭ sen infanoj por ili estas bonege. Tion eblas kompreni nur kiel memfirmigon pro malespero. Kaj mi ĉiam sciis tiun senruzan veron.

Ne, min neniam timigis penso esti tio, kion oni hodiaŭ absurde kaj ofende nomas „patrino-solulino“. La ĉefa estas — esti patrino!

Mi ne malkovros por Vi Amerikon, Vlaĉjeto, se mi skribos, ke nenaskinta virino ne estas virino. Ne, temas ne pri fiziologio, kvankam ankaŭ ĝi multon signifas, mi skribas nun pri alio. Eblas ne naski, sed necesas eduki infanon. Eblas ne eduki, sed necesas fordoni sin al infano. Tio ne tiom gravas — ĉu li estas via aŭ tute fremda. Tion determinas nur tio, kion vi enmetis en lin kaj en kia kvanto — mi diras, certe, ne pri glukozo kaj proteinoj, sed pri forto de la sento. Katinaj sentoj al kelkaj adorantoj de la naturo, pri kiuj mi al Vi skribis, povas ŝajni sublimaj, tamen tio estas nur instinkto, sed ne spirito kaj forto de patrineco.

Kara Vlaĉjo! Mi vidis diversajn homoj, inklude ankaŭ virinojn, kiuj ne deziris ligi sin. Ho dio, kiaj en maljuneco ili estis malfeliĉaj, mizeraj vidvinoj. Kiel ili dorlotadis sin, kiel rilatis al si, al sia por neniu necesa sano, kiel fervore, preskaŭ kiel religia rito, ili nutradis sin jen per dolĉaĵo, jen per acidaĵo, jen per salaĵo. Kiel ili vestadis siajn velkantajn korpojn, kiel koncentriĝadis sur stultaĵoj kaj bagateloj, ne indaj je homo, kiel prononcadis vortojn: „komfortete“, „bongustete“, „varmete“, „dolĉete“. Mi paroladis kun tiaj: „Diablo vin prenu, parazitinoj, sentaŭgulinoj, al ni mankas flegistinoj, brankardistinoj, venu do, kiel vi povas, kiel vi ne hontas?“

Ne, ili ne hontis.

Ili ne hontis, kiam iu el ili mortadis kaj ŝin, tian, neniu akompanadis en sepulto.

Ŝi al neniu faradis malfeliĉon per sia morto — ŝi faradis nur klopodojn pro organizo de sia sepulto, tiela vidvino.

Jen la tuta memoro pri ŝi!

Preterirantaj, indiferentaj, fremdaj!

Mi pensis pri tio ankoraŭ en la juneco.

Mi deziris preni al mi fremdan infanon, sed tio estis malfacila en provinco. Al li oni rakontus, ke li ne estas mia. Kaj dum mi tion decidadis, ĉio miksiĝis en mia stulta vivo: mi ekamis!

Ne, ne pensu ion tian, mi petas: mi ekamis per pura, tiel nomata ideala, platona amo edziĝintan homon kaj krome amantan sian edzinon. Tio estis, Vlaĉjeto, plej elstara homo — hela kaj saĝa, forta kaj bonkora, grandanima kaj delikata, klera kaj simpla, tio estis ne kuracisto, nek inĝeniero, tio estis profesia revoluciulo, komisaro „de dio“, laŭ alvokiteco, komisaro, scianta kvar lingvojn, klera filozofo, li scipovis varmigi ajnan koron kaj per sola humuro, ironio, rido neniigi publike, nuligi malamikon de nia Soveta potenco.

Vi povas pensi, ke tio estas patologio, sed mi ekamis ankaŭ lian edzinon. Ja kiel eblis ne ami Lunjon, Lunjon, kiu pensis pri ĉiuj, krom si mem, kiu disdonadis sian salajron jam antaŭ ol ŝi ricevadis ĝin, kiu opiniis fiaĵo kaj filistreco havi pli ol unu jupon kaj unu robon, „ĉar por aliaj estas pli malbone!“

Soleca fisorĉistino en la juneco, mi aliĝis al ilia hejmo, mi klopodadis kun ilia infano, mi ne povis pasigi eĉ unu tagon ekster ilia familio. Mi eĉ venkis min kaj ellernis iomete kuiri laŭ lernolibro de kuirarto, por ne esti tiom nenecesa. Sed ĉu ili povis rimarki, kio estis metita sur ilian tablon? Ĉu tiu viando estis fritita aŭ rostita? Ĉu en brasikajn foliojn estas volvita tiu dolmo[55] aŭ laŭ la armena maniero, en la vinberajn?

Aĥ, Vladimiro Atanazijeviĉ, interalie, Vin ja ofendis la dio pri manĝado! Al Vi, same kiel al mia Vagarŝako, estas tute egale. Sed kiel mi deziris akcepti Vin ĉe mi kaj taŭge manĝigi! Vi ja, kompatinda, ne scias eĉ, kio estas dolmo aŭ vera sunsekigita bastermo[56], Vi eble eĉ lavaŝon[57] ne manĝis, ĉu? Kaj boranion[58] el kokidoj? Vi ja nian armenan konjakon permesas al Vi almanĝi per citrono, sed tio estas damnita postrestaĵo de la carismo, ne ridu — tion la caro Nikolaĉo elpensis, mi scias de fidindaj homoj. Armena konjako devas esti „almanĝata per maldika peco de sunsekigita viando aŭ per persiko, ĉio alia estas sakrilegio!“ Tiel diris al mi unu el la plej kompetentaj en tiu fako de la scio kuiristo-armeno. Mi al li, interalie, ne amputis la kruron, pro kio li opinias sin ŝulda al mi ankaŭ ĝis nun!

Mi denove deflankiĝis, maljuna pigo!

Al la afero!

Tie estis facile spiri, en tiu ĉiam neriĉa domo, kie en la rusa maniero boladis samovaro kaj manĝo signifis sandviĉetojn, kiel ĉe ĉiuj intelektuloj, kiuj vere ne havas tempon. Miajn kuirartaĵojn ili simple ne sukcesadis rimarki, kaj ankaŭ mi ne insistis. Se sandviĉetoj — do estu sandviĉetoj.

Kaj mi varmiĝadis ĉe ili el mia trafumita vivo de maljuna fraŭlo, el humida kaj mucida ĉambro, el stultaj kaj bruaj mastroj de la domo, kiuj perlaboradis per fiakrado, el nekropsioj en dissekcejo, kie la „prapatrino-naturo“ donadis al mi siajn surprizojn...

Kaj la plej ĉefa, la plej mirinda en tiu periodo de mia vivo: min ekamis ilia filo, Vagarŝako Sainjan. Ekamis, alligiĝis, parolis kun mi kiel kun parencino. Ja min neniu amis. Eĉ katinojn mi ne scipovis teni ĉe mi, ili min forlasadis, en mi ankaŭ por ili estis io forpuŝanta. Ĉe mi loĝis tri katinoj kaj ĉiuj foriris, la militon ne kalkulu, tiam ili devis paciĝi kun mi pro Zinjo.

Ĝuste Vagarŝako diris al mi la vortojn, kiujn mi neniam kaj de neniu aŭdis:

— Onjo Aŝĥen, — diris al mi la tute malgranda kaj treege digna Vagarŝako, — vi ja estas tre bela.

Rimarku, li ne demandis, li tion kategorie asertis, la eta laboremulo Vagarŝako. Tiu knabo tre ŝatis labori. Li ĉiam ion portadis: brullignon, korbon, ŝtonon, — eĉ kiam ankoraŭ ne scipovis paroli. Jen li alportis brullignon kaj diris, ke mi estas tre bela.

— Sed kial? — miregis mi.

— Neniu panja amikino havas tian nazon kaj tiajn belajn nigrajn lipharojn, — diris Vagarŝako klare kaj firme. Li ĉiam paroladis klare. — Kaj via voĉo estas kiel de Vij[59] mem...

En la pasinta tago mi finvoĉlegis por li „Vij“-on. Kaj li rememoris „levu miajn palpebrojn“ en mia plenumo.

Kaj li ree komencis porti brullignon — malgranda viro, plena de zorgoj kaj klopodoj. Kaj poste mi kun li kuiris tagmanĝon, kaj mi ploris. Mi kaj li estis duope en malplena loĝejo, kvazaŭ mi vere havas filon, kiun mi povas fidi.

Mi — kaj la infano.

La infano — kaj mi.

Preskaŭ mia infano.

Poste evidentiĝis, ke lin vere eblas fidi, kaj dume mi estis feliĉa. Por mi tute ne gravis, ke li havas panjon — Lunjon. Lunjo ja al ni ne malhelpis. Kaj la patro des pli.

Jen tiel, mia kara Vlaĉjo, troviĝis hometo, al kiu mi evidentiĝis necesa. Kaj eĉ tre. Mi okupiĝadis kun li, mi helpadis al li en la lernejo, mi — mi pentas — misturnis lian cerbon, „enamiginte“ lin en medicinon, de kiu li forsvingadis, kiel diablo de kruco. Li deziris esti inĝeniero kaj konstrui aerajn ŝipojn, mi faligis lin en abismon de anatomio. Li preskaŭ mordadis min, ke mi lasu lin kvieta, sed, kara Vlaĉjo, mi sentis, ne ridetu, en tiu grandorela, nervoza, ĉiam ekscitita knabo mi eksentis geniulon. Jes, mi, neniu alia. Kaj kiel avarulo, kiel akiremulo, kiel homo, serioze rilatanta al sia profesio, mi pensis: ne, mi ne fordonos tiun miraklon, tiun cerbon, tiun kapablon pri analizo kaj tiun malkredon pri pretaĵoj, ne fordonos al fremduloj. Mi estas sana, forta, kio ajn okazu, mi eltenos, tiu knabo estas destinita al kirurgio, al la nova, ankoraŭ estonta, ankoraŭ tute ne naskita, sed jam flagranta ie en jardekoj, kiam la cerbo de Vagarŝako maturiĝos ĝis tiuj mirindaj limoj, kiuj estas donitaj al li de la naturo.

— Via kirurgio estas scienco de lignaĵistoj! — kriadis li al mi.

— Ĉarpentistoj! — bruskis mi responde.

— En via kirurgio ĉio estas kontraŭscienca, — koleris li. — Skalpelo kaj tenajlo — jen via armilaro. Narkozaĵon vi verŝas sur ĉifonon. „Veluraj manoj“ ĉe vi estas supera komplimento. Ne delogu min, mi scias, kion mi faru.

— Estos via generacio, kiu provizos per teĥniko la sciencon, — diradis mi. — Vi! Viaj samaĝuloj. Nia medicino nun estas jam en stacidomo. Tuj aliros trajno. La trajno ekveturos...

Vagarŝako snufadis:

— Tute ĝuste. Ĝuste tiel! Vi eĉ ne povas elpensi aviadilon. En ĉaroj veturas via medicino. Ne malhelpu al mi lerni...

Sed mi malhelpadis. Mi kolerigis eĉ lian patron, kiu, ĝenerale, ne scipovis koleri. Li diradis al mi:

— Vi penas edzigi lin al neamata knabino. Vi ne sukcesos.

— Li ekamos, kiam kutimiĝos, — respondadis mi. — Li estas talenta, kiel dio, via grandorela Vagarŝako. Kaj mi ne fordonos tian talenton.

Vlaĉjeto, en noktoj mi, konata de Vi Aŝĥen Ovanesovna, — ne ridu, mi petas, — ne dormadis pro ĵaluzo, pro paroksismoj de ĵaluzo! Tiu malbela anasido komencis konstrui ian flugmaŝinon. Certe, li estis inventanta tranĉilon, por tranĉi panon, sed li estis foriranta de mi.

Ĝuste en tiuj tagoj mi trenis lin en malsanulejon. Oni operaciis infanon...

Uf, mi ne plu povas. Oni tuj injektos al mi. Vi skribis al mi, ke Via filino kreskas kaj saĝiĝas. Nasku, nasku pli da infanoj, tio necesas al Vi mem, kial Vi komencos „finiĝi“, kiel diradis niaj matrosoj en la medsanbato. Jen mi havas Vagarŝakon, kaj mi — ne eblas diri — tute ne timas, sed estas iel pli facile. Sed se li ne estus? Li baldaŭ venos kaj faros nepenetreblan vizaĝon de sperta, ĉion vidinta doktoro.

Saluton, kamarado Ustimenko, bonan matenon. Nokte mi preskaŭ foriris en la foran landon. Ĝenerale, mi tie hodiaŭ estis. Kaj sciu, Vlaĉjeto, tie estas nenio speciala. Estas nigre, silente, malplene kaj neinterese. Kaj mi revenis kaj aranĝis al ili tian skandalon, ke ili nun kolektis specialan konsiliĝon. Evidentiĝis, ke, dum ili turniĝis ĉirkaŭ mi, en la ginekologio okazis akcidento, kaj sufiĉe abomena.

Tamen, mi lasu tion, alie mi ne havos tempon skribi pri la personaj aferoj.

Do, tio estis la unua operacio, en kiu mia knabo konvinkiĝis pri tio, kiel ankoraŭ multe da ĉio eblas elpensi. Se Vi vidus poste tiun ardan vizaĝon. Sed tamen li studentiĝis al la Teĥnika instituto...

Nun la plej malfacila: en novembro de la 1937-a jaro antaŭ la festo venis tri homoj kaj arestis kaj la patron, kaj la patrinon de Vagarŝako. Ili arestis tiujn du plej bonajn homojn kaj pafmortigis. Mi restis duope kun mia knabo. Lin oni ekskomunikis el la instituto, min — el la partio. Mi ne forkonfesis, li same. Oni elpelis min el la laboro. La knabo iris labori kiel ŝarĝisto. Li nutradis min. Kaj mi kaŝadis de li, ke la patro kaj la patrino estas pafmortigitaj. Aĥ, kiel malfacile, kiel neeble estas eĉ nun, kiam pasis tiom da tempo, skribi pri tio. Oni diris al mi tiam, klarigis, ke civitano Sainjan „vendiĝis“ al iu spiona servo kontraŭ 5000 dolaroj. Kaj „entiris“ en la kriman agadon sian edzinon...

Nu jen: mi ne povis diri al la knabo, ĉar mi deziris, ke li estu komunisto, kiel lia patro. Mi sciis kaj scias, Vlaĉjo, ke se kiaj ajn malfeliĉoj sur nin falus, — ni estas komunistoj kaj mortos kiel komunistoj. Mi amikis kun bonegaj homoj, kaj ĉiuj ili estis komunistoj. En la plej malfacilaj tagoj de mia vivo al mi helpadis komunistoj. Ni eraradis kaj ne komprenadis, ni konfuziĝadis kaj ne sciis, kiun kulpigi, sed mi ne povis, ke mia knabo ekmalamu tion, pro kio kaj per kio vivis liaj patro kaj patrino, pro kio pereis en la cara punlaboro lia avo, ekmalamu tion, kio estis la ĉefa en mia vivo. Kiam mi estis kaj studentino, kaj kuracisto, kaj simple mezinteligenta homo, mi ne povis ne kompreni, kion signifas socia ordo de vivo en nia medicina laboro kaj kial ĝuste ni, la sovetiaj medicinistoj, proklamis la preventan medicinon kiel medicinon de estonteco. Tio estis ni, kiuj malkovris, ke en la nuna socio ne ekzistas individua sano ekster la socia. Tio estis ni, kiuj ribelis kontraŭ tiu medicino, kiu iĝis komerco pri lukso. Tio estis ni, Vlaĉjeto, kiuj deklaris al la terglobo, ke iliaj kuracistoj kun helpantaj farmaciistoj, aŭ inverse, vendas panon kontraŭ prezo de briliantoj. Nedivideblo de sano kaj ekonomia bonstato — tio estas tio, sur kio ni staras kaj ne povas alie. Jes, ni estas servantoj de la popolo, sed ne parazitoj en ŝminko de bonkoruloj, jes, ni ne estas lakeoj de filantropio de milionuloj, ni estas porbatalantoj de justa higieno en skalo de ŝtata organizo de sanprotektado, kaj tiun nian kapablon al ŝtata, tutpopola organizo ni pruvis en la milito per nia sanitara servo, pli bonan ol kiu ne konis la homaro...

Mi iomete ripozos.

Se vi deziras, rilatu al tio kiel al testamento de la maljuna Oganjan. Se mi ne povas testamenti al Vi paron da vilaoj kaj bonan renton, do iujn miajn konsiderojn iam en libera tempo vi relegu kun Vagarŝako — eble, ili al vi taŭgos. Kaj tio estas ne nur miaj konsideroj, tio estas konsideroj de la epoko, en kiu estis naskiĝanta nova socio.

Ankoraŭ kelkajn vortojn en la testamento, se jam kalkuli tiun ĉi paĝon tia. Vlaĉjeto! Instruu Vagarŝakon pri tio, ke li estu en sia scienca agado ĉiam tute senkompata al propra gloramo, samkiel entute al la homa gloramo. Ĉu vi komprenas? Gloramo en laboro estas fiaĵo kaj malpuraĵo. Kaj li estu kuracisto, antaŭ ĉio kuracisto...

Ho, laciĝis, laciĝis maljuna Oganjan, laciĝis, malfacile...

Tiom multe mi ankoraŭ devas al Vi skribi, sed mankas fortoj.

Al mi estis malfacile en tiu milito, Vlaĉjeto. Mi ne havis rajton malbone labori. Kaj Vagarŝakon oni ĉiam turmentadis. Turmentadis, malgraŭ la vortoj pri tio, ke „filo pri la patro ne responsas“. Turmentadis, ĉar li responsis kaj ne deziris ne responsi.

Mi batalis kun la knabo por li mem. Mi batalis en leteroj kaj ne havis kvieton. Li kvazaŭ forglitadis de mi, kaj mi timis nur unu aferon: mi timis, ke li foriros en moralan subplankon, ke li perdos sian Sovetan potencon, nu, kaj nia socio perdos talentan homon. Ne dirante jam pri tio, kion perdos mi, kiel mi finos mian vivon.

Sed ankaŭ tiam troviĝis komunistoj, kiuj ĉion komprenis kaj helpis al li retrovi sin mem en tiu tempo. Ĉu vi memoras nian komandanton? Mi iris al li, kaj li vokis unu faman submariston, kiu estis en prizono antaŭ la milito, kaj rakontis al li pri Vagarŝako. La submaristo estis veturonta por ripozo tien, kie lernis Vagarŝako, tie estis la familio de tiu homo. La komandanto petis:

— Bonvolu, Nikolao Timotejeviĉ, helpi al la junulo. Vi havas talenton altiri kaj malfermi korojn. Mi kaj la militkuracisto vin konvinke petas.

— Kaj kion mi devas fari? — interesiĝis la submaristo.

— Ĉiu soldato havas sian manovron, — subridis la komandanto. — Ne mi vin instruu.

Al la submaristo plaĉis Vagarŝako. Kaj al Vagarŝako — la submaristo. La submaristo kun sia nova bela Stelo sur la brusto kaj kun ordenoj venis al Vagarŝako en la instituton por vespero kaj sidis kun li, brakuminte lin ĉe la ŝultro. Poste aparte li vizitis la dekanon, poste — la sekretarion de ilia partiorganizaĵo. Li scipovis esti insista, kverelema, ĉarma, kaj kiel li scipovis timigi!

Vagarŝako komprenis: necesas koncentriĝi, necesas esti homo. Okazis terura malfeliĉo, sed li ne rajtas perfidi ĉion tion, pro kio estas donita al la homo lia sola vivo. Tiel li skribis tiun sian laboraĵon, kiu bruis en la instituto kaj pri kiu li mem al Vi rakontos.

Ĝenerale, nun Vi scias ĉion, mia kara Vlaĉjo.

Jen ankoraŭ kelkaj detaloj: proksimume antaŭ semajno aŭ antaŭ dek tagoj — mi ne tre bone memoras kiam — Vagarŝako demonstris al mi paperon, subskribitan de tre responsa persono. Kiom mi sukcesis kompreni, tiu papero estas faro de la manoj kaj energio de tiu fraŭlino, kiu nun skribas al li leterojn el Unĉansko. Tiu fraŭlino estas fratino de Via edzino, se mi ne eraras — de Vera Nikolajevna. Mi ne povas diri, ke k-dino Veresova estas al mi simpatia. Sekve...

Sed tio jam estas alia demando.

Ĉiuokaze, la sorto aranĝiĝis tiel, ke mia Vagarŝako post mia morto (li devas min sepulti, mi rajtas pri tiu komforto) veturos al Vi. Kaj Vi movos montojn, Vi ne retiriĝos kaj ne cedos: mia knabo, mia infano, la sola, kion mi havas, mia fiero, iĝos komunisto, iĝos tio, kio li devas esti.

Ĉu Vi komprenas tutan malfacilecon de la tasko, doktoro Ustimenko? Sed mi ja pri Vi garantiis, Vi estas mia daŭrigo, Vi nun estas kvazaŭ mi mem en la vicoj de nia partio. Vagarŝako ne povas, ne rajtas resti flanke, turniĝi al malbona pado, gliti al filistreco. Kun Vi li, certe, havos multajn malagrablaĵojn, Vi ja estas la sola, kiu „scias ĉion pli bone ol ĉiuj“, kaj Vi ĉiam estas por ĉiuj juĝanto — ĉiuokaze, tiel estis dum la milito. Aŭ Vi nun estas alia? Tamen, eĉ tiam en Vi kreskis io homeca, kaj kiam mi devigadis Vin manĝi, tiam al mi ŝajnis, ke tio estas Vagarŝako...

Aŭskultu, Vlaĉjo, kiel strange estas, ke mi neniam ricevos respondon de Vi al tiu ĉi letero, ĉu?

Do jen: ĉu vi deziras aŭ ne, sed Vagarŝako alveturos al Vi anstataŭ mi kaj forpasinta Zinjo. Ne ĉagreniĝu — li estas talenta. Tion mi skribas ne tial, ke li estas infano de mia koro, mi estas sufiĉe postulema kaj observema por distingi ordinarajn kapablojn disde talento kaj eĉ genio. Ie antaŭlonge mi legis mirinde memkontentan kaj filistran frazon pri tio, ke talento estas nur persisto, scipovo sidi, io kiel „obstino de la postaĵo“. Tio estas malalta, filistra, mizera imago. Sed se geniulo estas vundebla? Tiam kiel? Certe, en kondiĉoj de burĝa socio la ĉefa estas kapablo sidadi kune kun trabata forto, aŭ la trabata forto eĉ pli gravas, sed ĉe ni? Certe, persisto en atingado de planita celo estas bonega trajto, sed iam ĝi ja mankas. Ĝuste ĉi tie devas ludi rolon organizo de la socio...

Mi iomete ripozos kaj finskribos ĉion plej ĉefan.

La fiŝon oni ne sukcesis trovi. Sed anstataŭe troviĝis du ĉevalaj ĉirkaŭkoloj — ilin neniu ŝtelis, ili simple estis en la subtegmento. Finfine mi povos dormi trankvile pro la ĉirkaŭkoloj.

Kio koncernas la akcidenton en la ginekologio, do tie „ankaŭ maljunulino iam delogiĝas“. Mi ne komprenis kaj aranĝis tion, kio en la floto nomiĝas „skoldego“. Hodiaŭ mi majeste, sed tamen eldiris pardonpetojn. La aŭtoritaton eĉ sur tiu ĉi sojlo estas bedaŭrinde cedi. Ho, kiom ni estas vantemaj!

Mi daŭrigas: Vagarŝako ne estas persista. Li estas ofendiĝema kaj rompiĝema. Li ne estas instruita postuli kaj insisti. Li estas sinĝenema kaj neniam certa pri si. Al li aperas dekoj da ideoj, multajn el kiuj markis stampo de genieco — ne indas timi tiun vorton, — sed li mem ilin malakceptas kaj ĵetas en rubujon, ĉar scipovas absorbiĝi pri alio, nova. Lin necesas subteni, sed de li eblas ankaŭ postuli, mi petas, kara Vlaĉjo, sen frapoj per pugno al tablo, kiel tion scipovas Vi kaj mi.

Jen ĉio, Vlaĉjo. Tiun ĉi leteron mi traigos per fadenoj kaj sigelos per sigelvakso. Kun tiu ĉi letero Vagarŝako alveturos al Vi. Mi ne akumulis por li ajnan monon, kaj ni havas neniajn aĵojn, mi ne sukcesis. Adiaŭ, Vladimiro Atanazijeviĉ, adiaŭ, mia kara. Mi petas, ne mallaŭdu min pro tio, ke Vagarŝako ne simple alveturos al Vi, sed alveturos ankoraŭ kun peto de mi el la transmondo, legu — el nenie. Sed tio estas mia plej lasta peto, poste neniaj kaj neniam estos ajnaj petoj. Kaj mi turnis min ĝuste al Vi, ĉar mi fidas al Vi, kredas al Viaj moralaj kaj vivaj fortoj, kredas, ke Vagarŝako kun Vi ne estos soleca anime. Ne, Vi ne elreviĝos pri li, same kiel li pri Vi. Ĉu vi scias, kion mi al li diris: „Tiaj, kiel Ustimenko, — ruze flatis mi al Vi, — aŭ pereas, aŭ hardiĝas ĝis senmorteco de la animo“.

Ĉu bele dirite, Vlaĉjeto?

Adiaŭ, Vlaĉjo. Permesu al mi skribi — mi benas Vin. Ankaŭ Vi ja estas infano de mia koro. Kiel multe da vi ĉiuj enŝoviĝis en mian animon dum tiu longa vivo. Kaj kiel mi bedaŭras forlasi vin ĉiujn.

Kun komunista saluto. Aŝĥen Oganjan».

### Bor. Gubin kia li estas

Certe, li agnoskis sian erarojn, — kiel li povis ne agnoski ilin, kiam persistaj anoj de la komisiono eltiris el la tipografio, kie estis presata la «Unĉanska laboristo», eĉ la manuskripton de la felietono pri «monstro Kraĥmalnikov»? La komisiono trovis nenies korektojn kaj sur la marĝenoj de la manuskripto, kaj sur la paĝo mem. Tute ĉiuj aludoj kaj palpebrumoj apartenis al la plumo de kamarado Gubin.

Li ŝultrolevis.

— Nu, okazas, mi troigis, — diris Boriso Emanueloviĉ per egala voĉo. — Mi ardiĝis kaj troigis. Sed materialoj ekzistis... La materialoj, vokantaj neniajn dubojn. Kaj se diri honeste, kun tuta rekteco, sen evitoj — tedis konformistoj, fremduloj, kaj ke li, civitano Kraĥmalnikov, ne estas fremdulo, — pri tio min neniu konvinkos...

La anoj de la komisiono sidis, Gubin staris. La anoj de la komisiono havis nepenetreblajn, severajn vizaĝojn. Bor. Gubin estis facile ridetanta. Ne orgojle aŭ majeste, sed simple ridetanta, kiel malfremda knabo, trafinta en peripetion pro cirkonstancoj, de li ne dependaj. «Vi ja komprenas, — estis diranta tiu rideto, — kaj ankaŭ mi komprenas. Ni ne tiru la aferon. Faru konkludojn, kaj ni metu punkton».

La komisiono faris neniajn speciale severajn konkludojn. Persone Bor. Gubin al Kraĥmalnikov ne venĝis, lia furiozo kontraŭ perfiduloj de la Patrujo — kontraŭ ĉiuj ĉi Postnikov-oj kaj Ĵovtjak-oj — estis komprenebla kaj vokis estimon. Ĉu A. P. Ustimenko? Diablo ŝin komprenos — kie ŝi estas kaj kio al ŝi okazis? Ĉiuokaze, tiu Kraĥmalnikov vokis nenian kompaton de la anoj de la komisiono. Tuta tiu historio embarasis la ĵurnalon, la urbon, la regionan centron, nun ili ne baldaŭ puriĝos. Ne, se jam oni donis al vi muzeon, do vi okupiĝu pri utilaj mineraloj aŭ aĉetu pentraĵon de Ajvazovskij, por ke lernejanoj lernu nialandan pentroarton laŭ originaloj, — ĝenerale, reflektu la modernan Unĉanskon kun ĉiuj ĝiaj atingoj. Eblas eksponi ankaŭ la pasintecon, ekzemple, kabanon de potisto en Nigra Ravino fine de la pasinta jarcento. Sed jen, li elŝoviĝis kun herooj!

Ĝenerale, al Gubin ili eĉ kunsentis. Ne ĉiuj, certe, sed kelkaj, speciale la ĉefo. Ne kunsentis al li, kaj eĉ en tre akra formo, la paĝigisto — Metuŝelaĥo de la tipografio, — raŭka, kaprazita, perdinta en la milito la brakon kaj la dentojn, kun enkaviĝintaj lipoj, Straŝko. Li elturniĝis esplori la laboron de la muzeo, dufoje konversaciis kun Kraĥmalnikov, vizitis lian loĝejon kaj eĉ kun Ŝtub parolis. Sed nenia lia trabata forto povis venki malviglan reziston de la komisiono.

Kiam la kunsido finiĝis kaj la anoj de la komisiono disiris, la ĉefredaktoro diris al Gubin inter kvar okuloj:

— Kaŝiĝu, Boĉjo, en profundan provincon. Faru paĝon anstataŭ Simoĥin, donu novajn informojn pri la movado de Droĵĵin, la buterkombinaton «Stalino» montru al la popolo, tamen ne de via nomo, certe, sed faru lokan paĝon. Tie Zoja Titkova donos aktualajn versaĵetojn, anguleton de humuro ni almetos, ne koleran, certe, sed el ilia murgazeto amikajn karikaturojn. Tamen sen filistra malica ĝojo. Fotaĵojn ni donos. Ĝenerale, kial mi vin instruu, vi estas sperta...

Gubin penseme kapjesis.

Vere, li estas sperta.

— Kaj por kiom mi «kaŝiĝu»? — demandis li.

— Ĝis svenos la fumo, — subridis Varfolomejev. — Ja tro Zolotuĥin koleriĝis — tio, certe, estas inter ni. Ni nun komencos ekskluzive pozitivan materialon donadi, vi kreos fortan paĝon, belan, la centra gazetaro rimarkos, Zinovio Simonoviĉ interesiĝos — kiu faris? Kaj mi tuj: «Nia punato Gubin».

— Por mi makulita ne tro gaje estas veturadi al malnovaj amikoj. Tion ankaŭ vi mem, Vsevolodo, komprenas!

— Sed vi kun rideto, kun rideto! — konsilis Varfolomejev. Kaj montris sian ideale blankan artefaritan dentaron. — Jen tiele — kun rideto. Kaj al kiu do tio estas interesa, kiu memorfiksos?

— Al la filistro tio estas ekstreme interesa. La filistron eraro de nia sovetia gazetaro treege interesas! Ĝuste tial mi ne estas kontenta. Ne devis ni lavi malpuran tolaĵon publike. Ni private pardonpetus Kraĥmalnikov-on, kaj fino. La makulo ja estas ne sur mi, sed sur la ĵurnalo.

Varfolomejev konfirmis la vortojn de Gubin per malgaja suspiro. Lia vizaĝo estis kuraĝa, severa, senriproĉa. Kaj ankaŭ la haroj estis belaj, cindrokoloraj. Tia aspekto, milite pitoreska, estadas ĉe malkuraĝuloj, tiaj, kiuj diradis dum la milito: «Morto ne estas timinda, timinde estas ne vidi la finon de la hitlera fiaventuro». Tamen, en la milito, pli ĝuste en ties dua eskalono, Vsevolodo Romanoviĉ kondutis pli ol dece. Eĉ, por ekstrema miro de siaj subuloj, iĝis kontuzita ĝuste en la avanfronto. Tamen, klaĉuloj asertadis, ke la surdeco de la majoro kreiĝis ne rezulte de kontuzo, sed post gripo, kiu vekis en la timpanaj membranoj de kamarado Varfolomejev malnovajn komplikaĵojn de skarlatino...

— Bone, — diris Vsevolodo Romanoviĉ, — vian sangon, Boĉjo, mi ne soifas, sed malaperu, kara! Ni vin punis, ĉu vi komprenas? Kaj tiun vian punon vi devas kuraĝe elteni. Kaj la tempo ĉion kuracas. Ĉu klaras?

— Klaras!

La ĉefo firme premis la manon al Gubin. Tio estis adiaŭa manpremo — por proksimume tri monatoj, ne malpli.

— Dankon, Vsevolodo! — respondis Gubin.

— Ne ofendiĝu!

— Estu sana.

— Mi estos. Monerojn kaj dokumentojn oni por vi aranĝas.

— Jes!

El la redakciejo Gubin direktis sin al la poŝtejo kaj longe elpensadis telegramon al tiu redaktoro de la revueto pri amatoraj teatroj kaj muzea laboro, kiu siatempe batis al Unĉansko, kie oni indulgas «monstrojn» kiel Kraĥmalnikov. La telegramo estis ruza, kun multsignifaj aludoj kaj plej koraj salutoj kaj deziroj pri ĉio plej bona, kaj ĉefe — pri plenumo de deziroj.

Ne, Gubin ne malhavis scipovon agi.

Kaj cirkonstancojn li ĉiam komprenadis bonege.

Ĝenerale la tempo laboris por li: erari, kiam vi estas tro maldormema, estas multe pli laŭdinde, ol erari, liberalante. Kio koncernas la vojaĝon, do vojaĝi li ŝatis. Sur la unua paĝo de lia notlibro estis skribite per klara, malgranda, rekta skribmaniero: «Foriranta trajno kaŭzas en mi nevenkeblan deziron veturi tra mia lando, kaj la Unĉanska regiono por mi, „kiel en malgranda guto“, estas mia lando!»

La unĉanskan regionon Boriso Emanueloviĉ vere konis bonege, konis laŭlonge kaj laŭlarĝe, kun ĉiuj ĝiaj ebloj, kun ĉiuj elstaraj homoj, konis ankaŭ distriktajn centrojn, uzinojn, fabrikojn, kooperativojn, kolĥozojn, konis akvujojn, arbarajn sovaĝejojn, malnovajn landvojojn, novkonstruaĵojn, konis eĉ vojturnojn, konis tute ĉion, sed nur de la parada flanko, ĉion ceteran li kvazaŭ neglektadis. Kaj tio plejparte kontentigadis la homojn, pri kiuj li skribis. Al edzinoj plaĉis, kiam pri la edzoj Bor. Gubin skribis, ke ili estas «miraklaj prodoj de la tero», patrinoj ĝojis, kiam legadis pri siaj filinoj, ke tia «ĉevalon haltigos plenkure, eniros al dom-incendi'»[60]. Por arteco Gubin fojfoje skribadis: «sana odoro de kanabaj fibroj», aŭ «antaŭe, kiam ĉi tie estis truoj-fenestroj, el kiuj la mondo montriĝis senĝoja kaj senkolora», aŭ «floras sur marĉeto modesta belulo butomo», — ĝenerale, la kreaĵoj de Gubin plaĉis, kaj en la teatro pri li oni flustradis:

— Bor. Gubin iras, jen, en la nigra!

Ĉio iris bone kaj eĉ bonege, kiam li skribadis pri pozitivaĵoj, eĉ se tiuj pozitivaĵoj estis pufigataj de li ĝis maldeco. Sed kiam li okupiĝadis pri materialoj, nomataj de Varfolomejev negativaj, tuj okazadis malagrablaĵoj.

Tiel okazis tuj post lia veno al Unĉansko, kiam Gubin kreis ĝenron de satira felietono kun elpensitaj familinomoj. Li mem skribadis tiujn ĉarmajn, senkolerajn, certe, humurajn aĵojn, kiuj ordinare finiĝadis per sciigo, ke la felietono ja ne estis, ĉar ĉio rakontita en ĝi estis ne pli ol sonĝo. Tiamaniere en la ĵurnalo aperadis kritika materialo, sed tia, kiu neniun persone ofendas. Tamen, la nova speco de felietono tenis sin nelonge: unu familinomo en ĝi evidentiĝis soni simile al alia familinomo, reale ekzistanta, la «responsan redaktoron» oni demandis, ĉu tio ne estas aludo. Varfolomejev koleriĝis kaj diris, ke satiraj felietonoj pri lokaj temoj perdis aktualecon. Gubin ofendiĝis, al li iĝis amare, ke Barbara, fidela legantino de la ĵurnalo, decidos, ke estis li, kiu ektimis skribi la felietonetojn.

— Ja vi, Vsevolodo, iĝis tre malkuraĝa, — diris Gubin. — Ĝis ridindeco.

— Interalie, kamarado Gubin, estis ne mi, sed vi, kiu elpensis felietonojn sen familinomoj. Mi petas, batu morgaŭ al malordoj en la tombejoj, ĝuste baldaŭ la laborantoj treniĝos funebri pri mortintoj.

— Do, ĉu kontraŭ Lubeznov bati, ke li ne sukcesas?

La redaktoro enpensiĝis. Lubeznov — la estro de la Departemento de la polico — estis homo ofendiĝema kaj sian policon gardadis kontraŭ la gazetaro en ĉiuj okazoj. Gardadis ĝis tio, ke eĉ leterojn de legantoj oni al li ne transsendadis — legantoj speciale petis pri tio.

— Jen, vidu! — suspiris la redaktoro. — Sed vi, kamarado Gubin, ne afliktiĝu. Vi ja estas dio de bela materialo, pozitiva. Faru lokan paĝon pri la Korsuna porkobredejo, ni subskribos per elvetura brigado, notos etajn mankojn, du-tri kliŝojn, organizanto de la paĝo estos vi...

— Ne taŭgos, — tranĉis Gubin. — Tedis al mi tiu ladviando!

«Ladviando» estis vorto de Barbara. Ŝi povis enmeti en ĝin plej diversan, sed ĉiam malbonan sencon. La ĉefa estis trompo. La ĉefa senco. Anstataŭ la dua fronto[61]. Anstataŭ la vera afero. Anstataŭ!

Kaj Gubin timis vortojn de Barbara. Jam ekde tiu fora vespero mem, kiam ŝi al li diris: «Lamu for!» Ekde tiu terura, renversinta tutan lian vivon vespero. Gubin timis ŝian mokan, preskaŭ malestiman rigardon, timis ŝian scipovon incitite balanci la piedon en defalanta ŝuo, la piedon, preskaŭ neniam atingantan la plankon. Kaj ŝiajn demandojn li timis:

— Ĉu vi, Boĉjeto, ne hontas tiel skribi? Vi ja komprenas, kiel fie estas vidi unu aferon, sed skribi tute alian. Homoj pensas, ke vi al ili helpos, rakontas al vi viajn malfeliĉojn, sed vi skribas, kiel ĉe ili estas bone kaj kiaj ili estas gajaj. Ja ili manĝas nesufiĉe, Boĉjeto, sed vi fie mensogas, ke ĉe ili estis malfacilaĵoj. Ĉu — estis? Ili plu estas — kaj nesufiĉa nutrado, kaj porciumaj kartoj!

Gubin konfuziĝadis, ne sciis, kion respondi. Se tio estus ne ŝi, li trovus respondon, kaj trafan!

Foje li diris al ŝi:

— Tio estis vi, kiu min pereigis. Mi povus iĝi ĉu vi scias kio?

— Kio? — simplanime demandis ŝi.

— Se mi scius, kion vi bezonas, — konfuziĝinte, komencis klarigi Gubin, — se mi komprenus, kiel mi devas skribi por vi...

— Kiel por ĉiuj: veron. En ĵurnalo devas esti vero. Ne aludu pri nia ekspedicio, ke ni tuj ion malkovros. Ni ne malkovros. Nia estro estas kreteno. Skribu, ke vane brulas ŝtata mono, granda mono...

Ne, kun ŝi ne eblis paroli!

Kaj li preskaŭ ploris, ĉar li ne elpensis sian amon. Li vere amis ŝin ekde tiu tago mem, kiam ŝi, laŭ ŝiaj propraj vortoj, «ekturnis la kapon al Boĉjeto, por turmenti Vlaĉjeton, kiu eĉ nenion rimarkis».

Ĉie, ĉiam li pensadis pri ŝi.

Li malamis zorgigi sin, sed fojfoje sendadis al ŝi sendaĵojn, kiuj nepre venadis reen. Foje li demandis ŝin:

— Sed se tiun buteron kaj tiun kolbason sendus al vi via Ustimenko?

La okuloj de Barbara ekbrilis.

— Ĉu vi scias, ĉiufoje, kiam sendas vi, mi pensas — se subite tio estas Vlado? Ne, li ne sendos. Kaj ne ial. Simple li ne havas tempon.

— Sekve, vi opinias, ke mi havas multe da libera tempo?

— Certe. Vi ĉiam estas libera. Kaj li neniam. Eŭgeĉjo al mi rakontis, laŭ vortoj de lia edzino — tiu belulino, ke nokte li parolas en dormo, Vlaĉjo. Kaj nur pri sia malsanulejo. Kiaj tie povas esti sendaĵoj...

Ŝiaj okuloj plu lumis arde kaj karese. Kaj subite, silentinte, ŝi diris tian senhontan kaj terurintan Gubin-on frazon, ke li simple rigidiĝis:

— Kiel mi dezirus vivi kun li, Boĉjo. Kiel mi dezirus. Li ĉe mi ne babilus en dormo, ne. Tio ĉe ni ne estus. Li ĉe mi dormus, kiel ŝtipo. Ĉu vi komprenas, amikino?

Kiela amikino!

Kaj poste ŝi kuraĝis peti:

— Aŭskultu, vi ja kun li renkontiĝas. Konsilu al li edziĝi al mi.

— Al vi eĉ fiereco ne restis! — dolĉe ofendis ŝin Gubin.

— Ne restis! — kapjesis Barbara. — Kaj neniam estis. Tio ja estas ridinda, kiam oni amas. Kiam ne amas — tiam, certe...

— Sed li estas edzo kaj amegas sian familion. Ĉu vi forkondukos patron disde la filino?

— Ĉio estas mensogo! — forsvingis Barbara. — Ĉu mi lin ne konas?

Kaj, subite vigliĝinte, kun brilantaj rondaj okuloj, kun subite surverŝinta la vangojn arda kaj delikata ruĝo, ŝi ekparolis, kvazaŭ en deliro:

— Diru al li, diru, vere. Mi deziras kun li manĝi, dormi, vekiĝi, deziras lin manĝigi, naski de li infanojn — multe. Mi ne scias, mi nenion bone komprenas, sed ja oni skribas, ke sur la tero ekzistas feliĉo. Ĉu, Boĉjo?

— Ne ekzistas! — venĝeme respondis li.

La ruĝo foriris de ŝiaj vangoj, la okuloj estingiĝis.

— Foriru! — ordonis ŝi. — Iru al viaj «personoj». Vi ja ĉiam skribas, kiel ĉiuj estas feliĉaj.

Li foriris kaj ebriiĝis en tiu vespero. Kaj matene ekiris al siaj «personoj».

Preskaŭ kun ĉiuj el siaj personoj Gubin parolis familiare. Oni lin opiniis amiko ankaŭ en la familio de fama lokomotiv-stiristo, iniciatinto de la movado, nomata «droĵina» — Jakobo Stefanoviĉ Droĵĵin, dum vojaĝoj li noktadis ĉe sekretarioj de distriktaj komitatoj, ĉiam kaj tute fidinde akordigante kun ili «temaron kaj personojn» de tiu ĉi distrikto kaj ne permesante al si kontraŭdiri al ĉiu el ili, kaj priskribadis li nur tiujn, kies steloj nur komencis leviĝi, nepre ĉe ĉies subteno, sed ne spite al iu, ĉar ajna «spite» povus esti graveda je sekvoj, kiujn Boris Gubin abomenis.

Barbara ankaŭ tion divenadis en liaj skribaĵoj. Kaj rakontadis al li pri li, kvazaŭ ŝi havis tian grandigan vitron, tra kiu ŝi povis observi la tutan internan, kaŝitan vivon de Bor. Gubin.

— Mi deziras esti venkanto en la vivo! — foje kriis li al ŝi. — Mi deziras esti konkeranto!

— Stultulo! — kun malestimo kaj abomeno prononcis ŝi. — Vi estas lakeo de rapide fluantaj tagoj, sed ne venkanto de la vivo...

Li subridis:

— Ege bele!

— Kaj vere! — kolere aldonis Barbara. — Sed ĉe tio la plej abomena estas tio, ke vi estas kapabla. La plej malgaja kaj abomena.

Gubin petis:

— Edziniĝu al mi. Ni forveturos, ĉion rekomencos. Mi skribos tiel, ke vi ne hontos.

— Ĉu vi same havas «bagnan konsciencon»? — kun malbonkora brilo en la okuloj demandis ŝi. — Ĉu vi memoras, ŝajne Hugo skribis pri tiu «bagna konscienco»? Ne, Boĉjo, vi al mi ne taŭgas!

— Kaj neniam taŭgos?

— Mi timas, ke ne! — respondis ŝi.

Sur ŝiaj genuoj kuŝis libro, li ĵetis rigardon — Galsworthy. «Mi timas, ke ne» — tio estas el Galsworthy. Kaj la «rapide fluantaj tagoj» de kie?

Kiam li pensis pri Barbara, sango frapadis en liaj tempioj. Gubin amis ŝin furioze, li povus iĝi vera homo kun ŝi, ŝi farus el li ĉion, kion ŝi dezirus. Kaj sen Barbara li estis malforta.

Ŝi divenadis liajn ruzaĵojn tuj, divenadis tiam, kiam li ilin eĉ ankoraŭ ne elpensis: foje, kiam el lia teko elfalis infanaj duonŝuoj, ŝi demandis:

— Ĉu delikateco? Vi profitos mil procentojn?

Aĉetante la duonŝuojn, li pri nenio kalkulis: simple rememoris, kiel malriĉe vivanta kun sia fileto vidvo Simoĥin serĉis por la knabo ŝuojn. Sed kiam Barbara diris al li pri mil procentoj, li komprenis — jes, ŝi pravas, la vidvo amikis kun Zolotuĥin, Zinovio Simonoviĉ ŝategis la fortan kaj honestan laboranton, absolute fidis lin kaj pri ĉio kun li konsiliĝadis. Veturigi laŭvoje al la «Ruĝa kombinato» la duonŝuojn kostis nenion, Simoĥin Gubin-on ne povis suspekti pri io ajn, tro malsamajn vojojn ili havis. Simple subite diros Simoĥin al Zolotuĥin senkaŭze, en libera tempo:

— Ja bona viro ĉe vi estas tiu gazetisto — Gubin.

Kaj jen mil procentoj. Ili, tiuj miloj da procentoj, en la vivo de Gubin ĉiam estis planitaj. Intencante vojaĝi tra la regiono, li nemalmultan tempon malŝparadis por aĉetado de donacoj, kiujn li nomadis «luksaĵetoj». Luksaĵetoj plej ofte havis nenian materian valoron, sed anstataŭe ili malkovradis al amikoj direktoroj, prezidantoj, ĉefinĝenieroj kaj iliaj edzoj la animon de la mokema aspekte kaj tute ne sentimentala fama ĵurnalisto: Gubin, evidentiĝis, ĉion rimarkadis, ĉion memoris kaj neniam konfuzadis. Al Lidia Zakarijevna en Krasnogorje, la edzino de Novikov, la direktoro de la buterkombinato, Boriso Emanueloviĉ alveturigis necesan por ŝia patro preparaĵon kontraŭ reŭmatismaj doloroj. Por la direktoro de la «Granda Ramenska ligna fabriko», silentema kaj morna Ŝtiĉkin, Gubin akiris trofeajn olefarbojn kaj keston da sepio — li eksciis, ke Ŝtiĉkin «plezurigas sin» per pentrado kaj ne pentras nur pro manko, kiel li grumblis, de la «duonproduktoj». Al la edzino de la lokomotiv-stiristo Droĵĵin Gubin transsendis semojn de asteroj, rezedoj kaj krizantemoj en kovertetoj kun medaloj, kronoj kaj krucoj de fama munkena florkultivisto. Tiujn semojn li «elskuis», laŭ lia esprimo, el ĝuste tiu regionologo Kraĥmalnikov, kiun li iomete pli poste kondukis ĝis memmortigo per siaj aludoj.

Gubin proponadis al amikoj ankaŭ konsternajn monsumojn, firme sciante interne, ke li al neniu, neniam kaj nenion donos. Monon li akumuladis avide kaj pasie, febre revante, ke iam ili subite necesos al Banjo. Nur al ŝi, nur por ŝi, nur pro tiu momento, pensadis li, dufoje en semajno li venadis en ŝparkason kaj skribadis rublojn per literoj — por la konto.

Kaj proponadis li tiel:

— Prenu de mi ĉirkaŭ dek mil por tempo, — diradis li subite al Ŝtiĉkin, malfacile vivanta per la direktora salajro kun grandega familio. — Vi ja trostreĉiĝas, strangulo! Ĉu mi ne rimarkas? El la kaso de interhelpo vi ne eliras, eĉ la pantalono truiĝis. El milito kun via idiota honesteco, certe, krom truoj en la organismo, kion eblas alveturigi? Dek — dudek mil ĉe mi kuŝas en ŝparkaso sen movo, mi ja estas tute sola sur la tero. Ĉu vi aŭdas, Viktoro? Zoja Aleksejevna, sufloru al via avarulo...

Viktoro kaj Zoja interŝanĝadis rigardojn, afekciitaj de grandanimeco de la amiko. Kaj kompreneble rezignadis, sed neniam forgesadis tiun proponon. Kaj se al Gubin ŝajnis, ke oni povas de li peti monon, li rakontadis pri si moke, vokante ĉies kunsenton:

— Unu persono, mi ne precizigos kiu, homo aspekte simpatia kaj de ĉiuj vi bone konata, prunteprenis de mi ĉiujn miajn dudek tri milojn. Kaj nun diras — mi ne redonos antaŭ la Novjaro, murdu min, se vi deziras. Miaj financoj estas limigitaj. Kaj vi estas solulo, povos vivi. Edziĝu, diras, al riĉa vidvino...

Gubin-on oni tre kompatadis.

Multaj sciis pri lia malsukcesa amo. Al Barbara li vere estis fidela, aliajn virinojn, krom ŝi, li simple ne rimarkadis. Al la edzinoj de la amikoj tio plaĉis, Lidia Zakarijevna, al kiu li foje rakontis pri Barbara, esprimis tiel:

— Homo, kiu povas ami, kiel vi, dum tiom da jaroj, ne povas esti malbona homo...

— Ĉu vi tiel pensas? — malgaje interesiĝis Boriso.

La frazo de Lidia Zakarijevna multe disvastiĝis. Oni kutimiĝis opinii Gubin-on bona knabo, rompinta sian vivon pro persona dramo.

— Kiel en kino, — diris Droĵĵin penseme, eksciinte pri Barbara de sia edzino. Kaj, strabinte al Irina Ivanovna, sia dika edzino, kiun li ĉiam manĝigadis, kiel meleagrinon, kaj freneze ĵaluzadis dum la tuta vivo, la lokomotiv-stiristo aldonis: — Vi, probable, ne kapablas al tiaj sentoj. Eĉ dum la milito vi sukcesadis moki min. Malgraŭ tio ke estis tia magra...

La amikoj kompatadis Boris-on, al la edzinoj de la amikoj ŝajnis, ke li, fraŭlo, malbone nutras sin kaj estas neprizorgita. Lidia Zakarijevna sendadis al li sendaĵojn: buteron, kazeon kaj diversajn fromaĝojn, persvadante en leteretoj «ne elmeti almenaŭ ĉion tuj sur la tablon por la unuaj renkontitoj, kio estas en via karaktero». La fama lokomotiv-stiristo Droĵĵin sendadis al li kun okazoj kestojn da pomoj el sia ĝardeno, el Ramensko li ricevadis dense salitan rozkoloran lardon, en la lignofabriko oni faris por li meblaron de moderna stilo, kaj sufiĉe elegantan, dum pagis li la mendon kiel seglignon, tio estas preskaŭ simbole. Gubin, certe, dankadis, kaj eĉ tre varme, sed nur ne en skriba formo. En letero li al neniu kaj pri nenio ŝuldis. Tamen, tiujn cirkonstancojn neniu kaj neniam rimarkadis: suspekti Gubin-on pri troa singardemo ĉe lia, ŝajne, plene malfermita animo neniu kuraĝis.

En nunaj malgajaj, malvarmaj tagoj, post ĉiuj mallaŭdoj, Gubin freneze ekdeziris per ajna kosto almenaŭ por minuto ekvidi Barbara-n. Kiam li pensadis pri ŝi, pri tiu, kiun li eĉ neniam kisis, li sentadis sekecon en la buŝo, doloradis la vangostoj, ĉio fluadis antaŭ la okuloj — eblis eĉ iri konsiliĝi kun psikiatro. En tiu obseda deziro vidi estis io malnovmode humiliga, mizera, simila al enamiĝo de provinca maljuna damo al ĉefurba tenoro, sed li nenion povis fari kun si, tio estis super liaj fortoj. Verŝajne, se tiam ekduelus kontraŭ la amo la plej forta el liaj emocioj — timo, la amo venkus. Sed Barbara lin ne amis...

El Unĉansko Gubin forveturis longe antaŭ mateniĝo. Varfolomejev disponigis al la malfavorata talentulo sian aŭtomobilon. Ŝoforoj ŝatis veturi kun Gubin, li ĉiam zorgadis pri ili kaj scipovis kaj sate manĝigi, kaj drinkigi vespere, kaj kuŝigi dormi en varmo kaj komforto.

— Ĉu por longe ni veturas? — demandis senĝena Procjuk. — Ĉu por provizore aŭ vi longe esplorados materialon?

— Vi prefere turnu vian stirradon, — eksplodis subite Boriso Emanueloviĉ. — Jen, babilado...

Procjuk ofendite tiris la longan nazon kaj por longe eksilentis. Post du horoj da vojo, kiam tute tagiĝis, Gubin ordonis turniĝi de la landvojo sur la vojon al la distrikta centro Ŝĉipaĥino.

— Ni enkotiĝos ĉi tie! — promesis Procjuk.

— Se ni enkotiĝos — vi eltiros!

Li devis ekvidi Barbara-n. Per kia ajn kosto. Por kio — li ne sciis mem. Verŝajne, ion bonan li ne povis atendi. Sed li ne povis ne ekvidi ŝin, jen ĉio.

La promeson Procjuk plenumis, ili vere enkotiĝadis kaj glitadis surloke plurfoje kaj nur ĉirkaŭ la naŭa horo de vespero, frostotremantaj, elturmentitaj kaj ebriaj, ĉar ili varmigadis sin per prenita por la vojo vodko, enveturis en la distriktan centron. Deĵoranto de la distrikta policejo diris al la raportisto, ke la geologoj antaŭlonge elveturis, el la tuta skipo restis nur du «fraŭlinoj». Ili loĝas en privata loĝejo ĉe la akvopumpilo sur la Lenin-strato, tie ankoraŭ apude estas feraĵa vendejo.

Barbara ne estis hejme. Kaj la alia fraŭlino same. Suferante pro kapdoloro, Gubin sidis iom en la ĉambro, en kiu loĝis Barbara. Ĉi tie estis multaj libroj, ili kuŝis ĉie — kaj sur frostaj fenestrobretoj, kaj sur tabloj, kaj amase sur la kofro. Kaj sur la muro pendis fotaĵo de brava militisto kun tonditaj lipharoj, en malalte sidigita kaskedo. La militisto globigis la okulojn al la fotisto, kaj en lian larĝan bruston sub ordeno kaj medalo estis enpresita subskribo:

Se neniam ni plu revidiĝos,
Tiam tia do estas la sort',
Tiam por vi eterne fiksiĝos
Mia bildo senmova post mort'.

La lasta linio estis jam sur la ventro de la brava militisto.

— Edzo mia, Petro Zosimoviĉ, — diris la varmege spiranta, dika mastrino. — Ĉefserĝento.

Gubin demandis sufiĉe stulte:

— Ĉu heroe pereis?

— Kial? — ofendiĝis la virino. — Jen vi diris! Li en la Ŝĉipaĥina distrikto estras pri kulturo. Kion vi diras — pereis!

Gubin pardonpetis kaj, interesiĝinte, kie povas esti nun Barbara Rodionovna, ekveturis en la Domon de invalidoj. Laŭ vortoj de la mastrino li komprenis, ke ĉiujn lastajn vesperojn ŝia loĝantino pasigas tie.

En la kontrolpasejo la raportista karto de Gubin kaŭzis ioman tumulton. Elkuris, viŝante la grasajn lipojn, renkonte al la gasto eĉ la direktoro mem, sed Gubin ne akceptis la proponitan kitelon. Li simple kaj ĝentile petis voki al li Barbara-n Rodionovna-n Stepanova-n.

Ŝi ne eliris, sed elkuris — rapida, kvazaŭ ŝi vere atendis lin. Sed li komprenis, el malproksime rigardante al ŝiaj rapide kurantaj kruroj, ke ŝajnas al ŝi, ke alveturis Ustimenko. Ĉiam ŝajnas. Nur lin ŝi atendas. Tio estis dolore kaj humilige por li tiel pensi, sed li ne eliradis el la ombro apud la barilo sub helan lunan lumon — ŝi ankoraŭ iom tiel feliĉe kuru al li.

Sed ŝi rekonis kaj haltis malproksime.

— Ĉu vi? — aŭdis li ŝian egalan, nenion esprimantan voĉon.

— Ja kiu alia? Certe, mi!

— Mi legis, — diris ŝi, malrapide kaj kvazaŭ sendezire alirante al li. — Mi legis ĉion. Tio estas terura, tio, kion vi faris.

— Sed Kraĥmalnikov...

— Vi ne pro Kraĥmalnikov tion faris, — per same egala, malviva voĉo daŭrigis Barbara. — Vi al Ustimenko pafis. Vi al la plej bonaj...

Ŝia voĉo rompiĝis. Eĉ tiel, egale kaj nelaŭte, por ŝi estis malfacile paroli kun li.

— Al la plej bonaj... Ja Postnikov... Ja Aglaja Petrovna...

Ŝi faris ankoraŭ paŝon al li, kaj li retiriĝis, enpremiĝis en tabulojn de la barilo. Nun ankaŭ ŝi eniris en mallumon, en la ombron.

— Banjeto! — malforte prononcis li.

— Foriru! — ordonis ŝi. — Ĉu vi aŭdas? Kaj se vi aliros al mi publike, mi batos vin al la vizaĝo, por poste klarigi al ĉiuj, kiu vi estas. Foriru por ĉiam, fiulo!

Ŝi diris kaj forkuris reen, kvazaŭ li postkuris ŝin.

Kaj kiam li estis foriranta tra la kontrolpasejo, la enirejgardisto kaj la direktoro militsalutis lin. Tiaj birdoj, kiel raportisto de regiona ĵurnalo, malofte alflugadis ĉi tien...

### Ikso kaj ipsilono

Estis tempo, kiam antaŭ operacio li pensadis pri la malsanulo kaj faradis interne diversajn kolerajn kaj patosajn ĵurojn «eltiri lin per ajna kosto!». Estis tempo, kiam al li sufiĉis fortoj je horo antaŭ la komenco de la operacia tago konsoladi parencojn per vortoj, kiujn li ne tro kredis. Jam en la tempo de la milito li scipovis furioze kompati, kaj nemalofte lia buŝo kurbiĝadis sub la gaza masko pro kompato al suferoj de tiuj, disŝiritaj per vundoj, kiujn oni metadis sur lian operacian tablon. Li ankaŭ sakradis kaj insultadis siajn ĉirkaŭantojn nur tial, ke li kompatadis, kaj la flegistinoj komprenadis tion, kaj kiam li lanĉadis siajn «fioriturojn» — ne ofendiĝadis, sed kompatadis lin samgrade kun tiu vundito, kiun li penis «eltiri», laŭ lia ĉiama esprimo. Liaj flegistinoj, viŝante al li la surverŝitan per labora ŝvito vizaĝon, same faradis tion ankaŭ al la vundito, viŝante suferan ŝviton per sama movo. Li komprenadis tion kaj sakradis ankoraŭ pli bizare kaj forte. La malbeno de lia profesio — kompato — maljunigis lin pli frue, ol la perdo de la edzino kaj la filino, ol la propra, preskaŭ senespera malsano, ol ĉiuj plagoj, malfeliĉoj kaj ofendoj, kiuj falis sur lin dum la tuta vivo.

Sed ekde lundo li firme decidis preni sin en la manojn.

Tio okazis subite, spontanee, instinkte. Li eĉ miris pri racieco de la instinkto de memkonservo, kiu subite tiel arde ekbrulis en li.

Por manĝokupono oni donis brasikon — li ne retenis sin kaj manĝis ĝin kun oleo, kiel estis skribite sur la botelo, kun cepo kaj vinagro. Kaj, suferante en la longa nokto pro pirozo, venis al konkludo, ke necesas abrupte ŝanĝi la vivmanieron. Ne eblas venadi hejmen el la malsanulejo tute senforta. Eĉ la dentojn li ne havas tempon ripari. Pro kia diablo!

Tiaj paroksismoj al li okazadis ankaŭ antaŭe, kiam ankoraŭ vivis Ksenia Nikolajevna kaj Sanjo.

— Kaj prave! — respondadis al li Ksenjo post liaj edifaj paroloj. — Certe! Vi ĉe mi estas brava, finfine saĝiĝis...

Li komprenadis, ke ŝi mokas lin, sed tiam li estis juna kaj sana, kaj li havis fortojn por ĉio, sed nun — al porkoj! Ne vane kirurgoj evitas operacii proksimajn al si homojn, kaj absolute prave diris iu el granduloj, ke li povas permesi al si lukson de amikeco kun tiu, kiun li estas operacionta, nur poste, kiam ĉio finiĝos bone.

Ekde lundo li firme decidis, pripensante kaj kalkulante iron de operacio, tute ne imagi al si tiun malsanulon, kiun li operacios. Ikso kaj ipsilono, kaj fino. Marde li tion sukcesis, eĉ kiam en lia fortega mano aperis la malgranda kaj malnova krajoneto — amiko de noktaj serĉadoj kaj decidoj, kaj kiam li kun la amiko-krajoneto (Bogoslovskij, certe, neniam kuraĝus konfesi al si, ke tiun krajoneton li opinias sia amuleto) duope komencis skizi variantojn de tio, kio okazos morgaŭ. Sed en la dissekcejo, en la sekva tago, Nikolao Eŭgenjeviĉ «ŝanceliĝis» en siaj novaj konvinkoj.

Fojfoje li pasigadis ĉi tie multan tempon. Okazadis, ke ĉi tien venadis ankaŭ Ustimenko. Same kiel antaŭ jarcentoj, ĉi tie mortintoj helpadis al vivantoj. Vladimiro Atanazijeviĉ silente staradis malantaŭ la dorso de sia instruisto, la maljuna Paul Hebeisen, la patologo de la malsanuleja kvartalo, suspirante kaj pensante siajn pensojn, rigardadis al la tranĉilo de Bogoslovskij de la alia flanko de la dissekca tablo. Fojfoje inter ili tri eksplodadis disputo, pasia, furioza laŭ interna ardo, sed tiel eleganta, tiel korekta, tiel inda laŭforme! Ĉi tie Ustimenko iĝadis denove kuracisto, sed ne gardisto, kiel li pensadis pri si kolere kaj moke, ĉi tie li plurfoje deziris lasi al diablo ĉiujn siajn I-profilajn trabojn, cementon, dorsajn tabulojn, porciumajn kartojn, preni skalpelon kaj reveni «el gastado hejmen», por neniam plu perfidi tion, kion li tiel fidele kaj senĉese amis. Tio estis, certe, kaj ridinda kaj stulta, sed Barbara kaj la dissekcejo kuniĝadis en lia imago en iun sencon de tiu vivo, kiun li por ĉiam perdis, ŝanĝinte, kiel al li fojfoje ŝajnis, pro sia propra stulteco al vantaĵo kaj bagateloj de efemera administra agado.

Ĵaŭde por Bogoslovskij estis fiksitaj tri operacioj, kaj por unu el ili li vizitis la dissekcejon. Fakte li simple deziris babili kun la maljunulo Hebeisen, iomete «freneza», kiel oni diradis pri li, — la sovetiaj trupoj trovis lin ie en ruinoj de okupita de germanoj Vieno, kie li kaŝiĝis, perdinte ne nur ĉiujn parencojn, sed por longe eĉ la propran nomon. Ustimenko obtenis lian nomumon en Unĉanskon, kaj al Hebeisen iom post iom revenadis trankvilo, senofenda humuro, scipovo diri al kuracistoj tiun lastan veron, kiu ankoraŭ longe estos trovata sur la dissekca tablo.

— Saluton, Genosse Hebeisen, — diris Bogoslovskij.

— Bonjour, monsieur, — respondis Hebeisen. Li lernis ankaŭ en Parizo, multe laboradis tie kaj ofte neatendite transiradis al la franca, kiun ĉi tie neniu estis komprenanta.

— Atentu, atentu, — avertis Bogoslovskij. — Vi ree absorbiĝos...

Tra la larĝe mafermita pordo li rigardis, ĉu por li troviĝos kadavro, sed nenion ekvidis.

— Nu, ĉu ne estas amuze, — ekparolis Hebeisen germane, — junularo al mi ne venas. Kaj tre malofte venadis. Ju malpli da sperto, des malpli ili timas neatenditaĵojn dum operacio. Ne vane la gotingena Johann Frank plendis: «Kiam mi estis juna, malsanuloj timis min, kaj nun, grizhariĝinte, mi mem timas malsanulojn»... Ĉu estas malgaje maljuniĝi, Nikolao Eŭgenjeviĉ?

— Ĉu mi tiom rimarkeble maljuniĝas?

— Petzold asertis, ke la plej danĝeraj malsanoj estas tiuj, ĉe kiuj la malsanulo ne spertas suferojn. En tiu senco li opiniis la plej terura maljunecon, se ne kalkuli stultecon...

— Iru al diablo! — diris Bogoslovskij. — Ĉiam vi ion ellegas, pro kio iĝas naŭze...

Venis Ustimenko, kaj Hebeisen ŝaltis por ili senombran lampon — tio estis jam rezulto de «cirkulo» de la marmoro, ricevita de Bogoslovskij.

— Ĉu bele? — fanfaronis la profesoro.

— Mi pensis, ke vi al mi diros dankon.

Kaj, vokinte ekdormetintan helpkuraciston, Bogoslovskij prenis skalpelon. Ustimenko, kiel ĉiam, staris malantaŭ lia dorso.

— Necesus fari la klasikan «Billroth-2», — diris Nikolao Eŭgenjeviĉ, — sed kiel mi iros, se antaŭ lia ventro eksplodis mino? Kaj lin flikis iu kreteno. Rigardu la bildon!

Triope ili rigardis la radiografaĵon, miris pri ŝercoj de la milito kaj rezonis, kion tamen ili faru? Almezurinte sur la kadavro kaj ekzercinte pri tio, kion ĝuste li decidis fari morgaŭ, Bogoslovskij gardeme, kiel ĉiam, kovris la korpon per tuko kaj ekiris lavi la manojn.

— Genosse Ustimenko, — komencis Hebeisen kaj eksilentis, fiksaŭskultante.

Bogoslovskij estis laŭte parolanta kun la helpkuracisto.

— Genosse Ustimenko, — ripetis la maljunulo. Li ekparolis en la angla kaj en la rusa, en la angla bonege, kaj en la rusa tre malbone. Sed Vladimiro Atanazijeviĉ komprenis tuj. Temis pri Barbara. Nur ŝi povis aranĝi tiun diboĉon en gasteja ĉambro. Nur ŝi povis tiel senespere mensogi pri «kaviaro, kiun oni manĝas per kuleroj». Kaj ke «la afero estas aĉega» — tio estas ŝiaj vortoj. Kaj ke ŝia nomo estas Nonna Barbarovna — ho, Barbeto, Barbeto!

— Kial do vi antaŭe al mi ne rakontis? — levis la okulojn Ustimenko. — Ja ĉio ĉi okazis antaŭlonge?

«Ekvidinta falko», aglo, ekvidinta lupon en stepo, — tiel ŝi klarigadis al li, al kio li similas. Tion ne eblis traduki en la anglan, sed Vladimiro Atanazijeviĉ divenis, kion Barbara deziris diri.

— Tio estas via granda amiko, — prononcis Paŭlo Gerhardoviĉ. — Ŝi tre suferas. Sed hejme mi ne povis pri tio paroli. Verŝajne, tion indas diri al neniu, ĉu ne?

Li havis malgajan vizaĝon, la «ekvidinta falko». Kaj ĉar Ustimenko silentis, Hebeisen ŝanĝis la temon.

— Ĉiuj hodiaŭ estas malgajaj, — diris li. — Ankaŭ Genosse Bogoslovskij. Kial?

— Kiel ĉiam antaŭ malfacila tago, — klarigis Ustimenko, pensante pri Barbara. — Genosse Bogoslovskij firme decidis ne kompati. Tia estas la tasko. Sed tio estas tre malfacile farebla por li, kiel ĉio spekulativa.

— Tiam li kompatu, — konsilis Hebeisen. — Tio ja estas pli facila...

Kaj, lasinte Ustimenkon en kvieto, li ekparolis kun Bogoslovskij en frosto, apud la kadavrejo. Vladimiro Atanazijeviĉ staris, apogante sin sur la bastono, ne aŭskultis, pri kio babilas la maljunuloj. Li staris, kalkuladis, taksadis, kiam okazis la konversacio de Hebeisen kun Barbara. Kaj li kalkulis — antaŭ tiam, kiam ili intervidiĝis apud la aŭtomobilo de Ŝtub, jen kiel antaŭlonge.

Por adiaŭo Hebeisen rakontis pri sia instruisto:

— Li asertadis, ke li bonege konkordas kun mortuloj, ĉar ili estas modestaj knaboj. La morto faras ilin multe pli bonaj kaj cedemaj...

— Iru vi for, — diris Bogoslovskij, — ja kien via cerbo estas turnita?

— Sed ĉu ili kapricas? — demandis Hebeisen. — Ne, kun tiuj estas pli trankvile, ol tiam, kiam ili estis vivaj...

Sed kiam ili duope iris al la kirurgiejo, Bogoslovskij plendis:

— Ne plaĉas al mi tiu lia maniero spriti pri morto...

— Ja tio estis lia peno deturni vin de via nova direkto, — diris Ustimenko. — Vi, decidinte preni vin en la manojn kaj trankvile rilati al la operaciatoj, tute elturmentis vin. Kaj ĉiuj tion vidas. Kaj nenia trankvilo rezultas. Vi ja havas multjaran kutimon labori en via maniero, sed ne alie. Kaj vi ne defendas vin per la nova maniero, sed nur turmentas. Kaj ĝenerale, de kie vi prenis, Nikolao Eŭgenjeviĉ, ke kirurgo povas rilati al sia malsanulo, kiel al ikso aŭ ipsilono?

— Mi meditis, — malvigle respondis Bogoslovskij. — Hebeisen ion rakontis. Li ja multe vidis...

— Hebeisen, interalie, rakontis en mia ĉeesto. La fama Madison entute ne konas siajn malsanulojn. Li ilin neniam vidis antaŭ la operacio kaj neniam post la operacio vidos. Li havas tutan armeon da flegistoj...

— Sed kial vi incitiĝas?

— Ĉar ekzistas aferoj, kiuj por mi estas abomenaj. Madison estas geniulo, sed rabobesto. Li faras siajn milionojn. Kaj ni iam ne komprenas, kio por ni taŭgas, kaj kio por ni estas kontraŭindikita. Post tridek jaroj ili kuracos, neniam vidante malsanulon, nur per aro de analizoj, kardiogramoj, radiografaĵoj kaj tiel plu. Kuracos, ne rigardante en la okulojn de la malsanulo...

— Ĉu vi ne sentimentalas, Vlaĉjeto?

— Ĉu pri la okuloj? — demandis Ustimenko. Pensis iom kaj respondis: — Ne. Kuracisto devas paroli kun la malsanulo, kion ajn tio kostu al li.

— Ĉu tio estas tial, ke vi intencas forlasi la praktikan kirurgion? — malmilde interesiĝis Bogoslovskij.

— Ne. Tial, ke ĉe ni ĝi devas esti tute alia, ol tie...

Kaj li kapmontris al tiu flanko, kie, kiel al li ŝajnis, por eterne ekdormis en sia familia tombokelo la simbolo de «tiu vivo», la mortigita de «tiu medicino» kara knabo, simila al elturmentiĝinta knabino, siro Lionel Richard Charles Gay, la kvina grafo Neville. Kio estus al li, kuracisto Ustimenko, se li tiam ne malkovrus por si tiun animon, gardante la proprajn nervojn?

— Sliparo estas bona afero, — malmilde diris Ustimenko, — sed por malsanuloj ĝi ne sufiĉas. Malsanulo bezonas eldiri siajn suferojn...

— Instruu min, stultulon, instruu, — petis Bogoslovskij. — Mi, kompatinda, ne scias, kion bezonas malsanuloj...

Ili eksidis trinki teon en la ĉefkuracista kabineto, ĉi tie por ili estis plej oportune disputi kaj eĉ kvereli.

— Mi vin ne instruas, — ekkoleris Ustimenko, — mi al vi obĵetas. Ni jam disputis pri tiu temo. Certe, kaj vi, kaj mi estis nek en Usono, nek en la Okcidento. Sed kaj vi, kaj mi legis vojaĝajn notojn de tia granda kirurgo, kiel Judin. Li priskribas ne malsanulejojn, sed fabrikojn, konzernojn de kirurgio. Li tie estis gasto, kaj li retenas sin, sed ni ja devas fari niajn konkludojn.

Bogoslovskij kuntiris la brovojn kaj longe kolere silentis.

— Mi ne plu povas morti kun ĉiu mia paciento, — diris li obtuze. — Por mi sufiĉas. Dankon.

— Sed ĉu vi serioze pensas, ke, proklaminte tian sloganon, vi vivos trankvile? — subridis Ustimenko. — Lasu, Nikolao Eŭgenjeviĉ. Mi ja estas certa pri tio, ke ju pli nia frato kuracisto rezonas pri humaneco kaj devo antaŭ la homaro, ju pli li balbutas kaj mensogas pri «bonkoraj kaj saĝaj manoj de kirurgo», des malpli li valoras en sia plej grava afero. Kaj tiuj tiel nomataj «malmildaj» doktoroj subite tiel malkovriĝas, per tia sia flanko, per tia ĝojo pro resaniĝinto... Ĉu vi memoras Ivanon Demetrijeviĉ-on? — demandis li. — Ĉu vi memoras, kiaj glaciaj estis liaj okuloj? Sed kia doktoro!

Tiel nenio rezultis al Nikolao Eŭgenjeviĉ kun la «nova vivo», en kiu li kvazaŭ «ne mortados kun ĉiu el siaj pacientoj»...

Li prenis sin en la manojn nur spekulative. Li opiniis, ke nun jam li prenis sin en la manojn. Kaj tenas sin en tiuj feraj manoj.

Tial li dum semajno estis, kio nomiĝas, senkompata: ordonis al unu «hernio» ĉesi aranĝi «cirkon». Al Salov, tiu mem, kiu liveris al li marmoron kaj tubojn, li promesis entute «por ĉiam rifuzi pri kuracista helpo, se li ne ĉesos manĝaĉi sub la litkovrilo peklitajn fungojn». Kaj malpermesis morfinon al aktoro, kiu tro lamente ĝemis kaj kiun li suspektis pri tio, ke tiu estas komencanta narkomaniulo.

Sed, ĝenerale, la minaco preteriris, kvankam Bogoslovskij plu pensis pri si, ke li nun estas «alia». Tiom «alia», ke ĵaŭde li rifuzis konversacii kun Nadeĵda Lvovna antaŭ kiam Saĉjon Zolotuĥin-on oni ekruligis en la operaciejon.

— Sufiĉas bredi marmeladon, — diris li al flegistino Anjo. — Hieraŭ vespere ni jam konversaciis, mia lango ne estas ŝtata...

Tuta tiu frazo estis prononcita nur tial, ke Bogoslovskij maltrankviliĝis. Se tamen subite jes? Ne, diablo prenu, ne!

— Kial vi grumblas? — demandis Ustimenko, kiu trovadis tempon asisti lin ĉiam, kiam Bogoslovskij tion deziris. Kaj li dezris labori kun Vlaĉjo konstante. Tio estis same maljunulaj, superstiĉaj aferoj, kiel tiu krajoneto. Aŭ, pli ĝuste, la krajoneto estis kutima, oportuna, same kiel Ustimenko. Ilin ambaŭ eblis fidi. Sed tuj Bogoslovskij ekkoleris kontraŭ si pro tio, ke li komparis Vladimiron Atanazijeviĉ-on kun krajono. Tio, vere, estis porkaĵo: ja Ustimenko estas bonega kirurgo.

— Mi ne grumblas, — diris Bogoslovskij. — Mi fojfoje parolas kun mi mem. Kiam oni longe vivas sola en la mondo, tio okazas.

Ambaŭ klapegoj de la pordo larĝe kaj sensone malfermiĝis. Mitjaŝin kaj Katinjo, kiun nun ĉiuj nur laŭdadis, alruligis Saĉjon Zolotuĥin-on sur rulbrankardo. Saĉjo ial havis ne ordinaran en tiaj okazoj timigitan vizaĝon, sed festan, kvazaŭ li atendis, ke oni ĉi tie al li montros ion mirindan. Sur la piedparto de la rulbrankardo kuŝis koverto — tio estis ennovaĵo de Ustimenko: ĉiuj plej lastaj hodiaŭaj analizoj.

— Saluton, — diris Saĉjo. — Kiel ĉe vi ĉi tie estas hele.

Ustimenko prenis lian manradikon: li ne rigardis al horloĝo, pri tiu arto iam instruis lin Aŝĥen — ne gravas, ĉu pli ofte je kvin batoj aŭ malpli ofte. Nun gravas, kiom egale kaj klare batas la pulso.

— Kiel? — demandis Bogoslovskij, turniĝante. La kitelo sur li elstaris, kaj li ŝajnis tre granda en tuta sia blanka ekipaĵo, kiel kamiono aŭ elefanto.

La flegistino Anjo — kun ŝi plej ŝatis labori Bogoslovskij, kaj ŝi neniam timiĝadis pro liaj neatenditaj «fiorituroj» — donis al li la sanganalizon kaj ĉion ceteran, kion oni liveris el la laboratorio. Ustimenko ĵetis rigardon al la griza formularo — pri hemoglobino ĉio estis en ordo. Sed ne pri la urino.

Narkoton estis donanta Eŭgenjo, la edzino de Mitjaŝin, ŝi faradis tion bonege.

— Tempo? — demandis Bogoslovskij.

— La dek dua kaj kvindek, — diris Eŭgenjo per sia ludanta voĉeto.

— Komencu!

— Ĉu mi al vi deziru sukceson? — demandis Saĉjo firme kaj gaje. — Aŭ kiel?

— Via afero estas — dormi! — diris Ustimenko. — Penu ne fuŝi tiun laboron. Kaj ni al vi helpos.

— Nu, ĝis revido. Bonan nokton ĉi tie, verŝajne, ne taŭgas?

Brankardistino onjo Nanjo, kun anasa nazo, kiu elstaris eĉ el la masko, donis al Bogoslovskij kaŭĉukajn gantojn. Li frotis en la polmoj pudron, per abruptaj tiraj movoj surmetis la gantojn kaj, iomete elstariginte antaŭen la mentonon, ekstaris en tiun pozicion, kiu permesus al li kiel eble malpleje apogiĝi sur la malsana kruro, sed samtempe senti sin nek ligita, nek mallerta. Tio okupis al li nemalmulte da tempo. Al li ĉiam en tiaj okazoj ŝajnis, ke la planko estas kurba.

— Se vi simple kudrofermos min reen — ĉu vi diros? — demandis Saĉjo.

Bogoslovskij malsimpatie snufis. Li ne ŝatis, kiam oni diradis al li ion, kio povus malhelpi al li koncentriĝi, kaj ĝenerale koleris, kiam iu ŝercis «en laboro». Kaj la propra vundita kruro incitadis lin — li ne fidis ĝin, ĝi povis lin embarasi, kiam li estos okupita pri afero.

«Lama diablo!» — diris li pri si, insultis, kvazaŭ fremdulon, kiu estis malhelpanta al li.

Ustimenko rigardis al li, iomete klininte la kapon, senkonscie admirante tiun homon, lian laboran manieron, tion, kiel li koncentriĝas kaj adaptiĝas — labora homo, majstro, lertulo, — kiom da vi estas sur la tero, per ĉiuj pensoj, per tuta sia esenco, per la tuta koro koncentritaj sur la ĉefa senco de la homa vivo — sur laboro!

— Ĉu li bone kuŝas? — severe demandis Bogoslovskij. — Dense?

— Bone, bone, — diris Ustimenko. — Eŭgenjo, pulso?

— Skalpelon, — ordonis Bogoslovskij.

— Pulso — okdek, spirado en normo, — kantis Eŭgenjo.

— Mi komencis, — deklaris Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Eŭgenjo, tempo?

— La unua kaj kvar minutoj.

Je la unua horo kaj dudek ses minutoj Bogoslovskij faligis en pelvon tumoron grandan je infana kapo kaj diris, kvazaŭ akompanante ĝin per rigardo:

— Kisto, absolute nuntempe benigna, sed prenu por histologio. — Kun bruo kaj fajfo li suspiris kaj ordonis: — Anjo, kudri!

Ustimenko neniam komprenadis, kiel ellernis tiujn plej diligentajn stebojn la grandegaj manegoj de Bogoslovskij. Kaj neniam povis deŝiri rigardon, kiam Bogoslovskij estis kudranta. Io estis ridinda en tiu procezo, kaj kortuŝa, kaj eĉ kontraŭnatura, kvazaŭ en ia bona fabelo. Li kudris kaj fajfetis per la nazo, kudris kaj grumblis, kudris kaj snufis. Klera, saĝa, neordinara elefanto.

— Nu, kiele? — diris li, fininte. — Do, kio pri nia profesoro Ŝilov?

Surverŝita per sango, li turniĝis al la lavaboj por lavi sin, lia granda vizaĝo distordiĝis pro doloro: li ree malĝuste premis la kripligitan kruron. Saĉjon oni forruligis. En la antaŭoperaciejo Ustimenko ŝanĝis la kitelon kaj eliris en la koridoron. Nadeĵda Lvovna kaj Zolotuĥin trotis post la rulbrankardo, sur kiu estis veturigata la dormanta Saĉjo.

— Nu? — demandis Neĉitajlo.

— Ĉu vi por ajna okazo malfruis? — demandis responde Ustimenko.

— Sed vi ja konas mian situacion?

— Kion do mi diru pri via situacio, — kun pensema aspekto prononcis Ustimenko. — Aĉega estas via situacio. Kaj ju pli vi malkuraĝos — des pli malbone al vi estos.

Tiutempe, peze lamante, el la antaŭoperaciejo, dispuŝinte la klapegojn de la pordo per la manego, eliris Bogoslovskij. Zolotuĥin kure impetis al li.

— Nu, do, mi vin gratulas, — diris Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Vi gajnis cent mil per trama bileto. Ĉio estas bona, eĉ bonega, tre bona. Nun bona, jes, tre...

Zolotuĥin skuis la kapon, glatigis per ambaŭ manoj la harojn. Lia aspekto estis tia, ke li tamen ankoraŭ ion ne komprenas. Kaj laŭ la koridoro, hastante kaj alpremante la manojn al la brusto, kuris Nadeĵda Lvovna. Kaj tuj videblis, kiam ŝi kuris, kiel ŝi estas elturmentita, kiel ŝi ankoraŭ maljuniĝis dum tiu ĉi tempo kaj kiel ŝi bezonas scii tion, kion jam sciis la doktoroj kaj ŝia edzo.

— Ĉio estas bona, panjo, — diris li al ŝi, — jen ili diras — mirakle bonege. Ni ŝuldas, panjo, ĉu vi aŭdas? Ni aranĝos bankedon...

— Ĉu vere? — flustre demandis ŝi. — Ĉu vere?

— Vere, — diris Bogoslovskij, — certe, vere. Kaj iru, mi petas, hejmen, ripozu. Iru, iru!

Li kapadiaŭis ilin kaj foriris en la kuracistan ĉambron — vindi sin. Kiel ĉiam, hodiaŭ al li helpis en tiu laboro Mitjaŝin. Kaj dum la silentema, sperta, ĉion komprenanta helpkuracisto laboris, Bogoslovskij pensis pri tio, ke sendube pravas tiuj doktoroj, kiuj edukis sin tiel, ke ilin tuŝas nek venkoj, nek malvenkoj. Ne, li tamen ankoraŭ prenos sin en la manojn, spite al ĉiuj Ustimenkoj, kaj almenaŭ fine de la vivo trankvile laboros. Sen nervoj, sen marmeladoj, sen kompatoj. Sufiĉas!

— Ĉu mi ne trostreĉis? — demandis Mitjaŝin, glatigante la vindon. — Ial al mi ŝajnas, estas iom tro dense hodiaŭ.

— Mi grasiĝis, la ventron kreskigis, — grumblis Bogoslovskij. — Mi devas preni min en la manojn.

— Por kio do en la manojn? Tio signifas, ke la organismo postulas, — diris Mitjaŝin. — Vi ja neniam estis maldika, ĉu?

— Maldika ne estis, sed estis decaspekta homo. Sed nun estas nura korpulento. Kaj ankoraŭ la brasiko kun oleo embarasis. Mi manĝegis, kiel bovino trifolion, kaj nun ĝi montriĝas. — Kaj, snufinte, li interesiĝis: — Kiel tie estas la nia hodiaŭ, mi ne sukcesis viziti?

— Febras iomete. Sed ĝenerale estas vigla.

— Rememorigu al mi pli poste, amiko Mitjaŝin, necesas pri li okupiĝi.

— Ja pri li jam Vladimiro Atanazijeviĉ okupiĝis...

Bogoslovskij mallonge suspiris: kaj kiam Ustimenko ĉiam sukcesas?

Li reĝustigis la ventron sub la freŝa vindo, lavis la ardantan vizaĝon sub akvokrano kaj denove peze ekpaŝis al la operaciejo, kien oni jam alruligis la «ulceron — Bilroth-2», maljunan sapeiston Milovidov-on.

— Nu, saluton, Milovidov, — diris al li Nikolao Eŭgenjeviĉ, — kian humoron vi havas? Ĉu vi dormis normale?

— Sed eble, eĉ ne indas ĝin forigi? — interesiĝis la malkuraĝa kun doktoroj Milovidov. — Ĝi eĉ tute, Nikolao Eŭgenjeviĉ, ĉesis dolori. Plene. Eble, ĝi mem malaperos?

— Ĉu prokrasta bombo povas mem malaperi? — demandis Bogoslovskij. — Nu? Kial vi silentas? Jen, sapeisto! Sed eble, li estas tute ne sapeisto, kiel vi opinias, kamarado ĉefkuracisto? Eble, li en pormilitista vendejo laboris — nia Milovidov? Post milito ĉiuj estas herooj, ĉiuj estas bravuloj... Eŭgenjo, la tempon!

— La dua kaj tridek kvin, — diris Eŭgenjo per defia voĉo.

— Ĉu ni komencu, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Mi estas preta.

Ĉi-foje li sukcesis relative rapide reguligi sian malsanan kruron. Nur vane li manĝis la brasikon. Sed onjo Nanjo ŝutis al li sodon sur la langon, donis trinki el bektaso. Jen kia estas maldika la nazo ĉe Milovidov. Li tute maldikiĝis pro timo operaciiĝi.

— Hemoglobinon mi ne rigardis, — diris Bogoslovskij. — Kia ĝi estas?

— En ordo, — respondis Ustimenko. — Tute taŭge.

Milovidov ekdormis. Trans la fenestro estis malrapide falanta neĝo. Blanka lumo estis egale priverŝanta la ventron de la sapeisto — tutan en cikatroj, kun la umbiliko apud la kokso.

— Kiel do serĉi ĉe li la blankan linion? — diris Bogoslovskij. — Skalpelon, Anjo!

## Ĉapitro sepa

### «Mi ne sufiĉe komprenas...»

— Precizigu per literoj, — ordonis la deĵoranto per voĉo, laŭ kiu eblis konkludi, ke kvankam li formale estas nur adjutanto, sed esence estas multe pli forta ol ajnaj eksaj admiraloj.

Stepanov precizigis kaj la familinomon, kaj la antaŭnomon, kaj la patronomon. Dum tiuj ĉi semajnoj li mallernis ofendiĝi.

— Mi raportos, — nedifinite promesis la ĉiopova adjutanto.

— Sed mi troviĝas ĉi tie...

La parolilo klakis. Rodiono Metodjeviĉ blovis en ĝin, revenis en la numeron kaj ree prepariĝis atendi, kiam subite ĉio tuj ŝanĝiĝis kaj ekturniĝis en alia direkto. Kiel poste eksciis Rodiono Metodjeviĉ, lia eksa komandanto hazarde aŭdis la finon de la interparolo per paralela telefono, sed ne povis enmiksiĝi, ĉar li estis gvidanta konsiliĝon kaj, pensante pri aliaj aferoj, ne tuj kaptis la sencon de la interparolo. Sed tuj kiam la konsiliĝo finiĝis — la adjutanto por eterne estis devigita memorfiksi la biografion de Rodiono Metodjeviĉ, lian personan rolon en la milito sur la Norda mara operac-tereno kaj multon alian, rilatan al ofica etiko.

— «Precizigu per literoj», — kolere kaj eĉ furioze mokimitis la komandanto. — De kie vi tion ellernis — kompreni ne eblas.

La leŭtenanto etendiĝis en atentopozo, gladita, kun frotpurigitaj butonoj, sata, vere kvazaŭ afiŝo: «Soldato dormas, kaj la servo iras». Kaj esprimo de la okuloj estis funebra. De kie tiaj aperas en la milita floto?

Admiralo enpensiĝis por minuto kaj subite aŭdis knaron de pargetero sub la ŝuo de la adjutanto.

— Tuj mian aŭton al kamarado Stepanov. Kaj — pardonpetu!

— Jes, aŭton al kamarado Stepanov!

— Unue pardonpetu. Kaj ne ajnan aŭton, sed la mian. Kaj por ke Rodiono Metodjeviĉ ne atendu en frosto, la ĉefserĝento kuru al li.

— Jes, kuru!

— Plenumu!

En tiaj luksaj aŭtomobiloj la periferia Stepanov veturi ankoraŭ ne havis okazon. La ĉefserĝento plene premadis la gaspedalon, devancante kontraŭ reguloj solidan procesion de aŭtoj, — li havis ordonon transporti la gaston senprokraste.

Moskvo el tiu luksa aŭtomobilo ŝajnis bonkora, kredanta, malgraŭ la malnova proverbo, al larmoj, preta helpi al homo en embaraso; ŝajnis, ke ĝi jam helpas, ne tiel, kiel en la pasintaj semajnoj, kiam Rodiono Metodjeviĉ senrezulte frapadis al diversaj pordoj.

«Verŝajne, malĝustaj pordoj estis», — pensis li malgaje.

La komandanto renkontis Stepanov-on sen brakumoj kaj kisoj, sen signifa manpremo, sen frapetoj kaj palpoj, sed kun tia bona, malfermita, ĝoja brilo de la ankoraŭ junaj okuloj, ke Rodiono Metodjeviĉ momente degelis kaj tuj kvazaŭ forgesis ĉiujn humiligojn, kiujn li suferis en serĉado de vero kaj justeco ĉiutage, se ne ĉiuhore.

— Kaj ĉu antaŭlonge vi venis?

— Mi estas ĉi tie kvaran semajnon, — respondis Stepanov, fiksrigardante al la molaĉhaŭta, grasiĝinta vizaĝo de la komandanto, al la vizaĝo, kiun li tute antaŭnelonge memoris juna kaj sunbruna kaj pri kiu nun eblis pensi, ke ĝi estas malbone ŝminkita — tiel en flota amatora teatro oni iam ŝminkadis matroson, kiu devis prezenti avon. Kaj la haroj de la admiralo, ankoraŭ tute antaŭnelonge havintaj koloron de pipro kun salo, iĝis blankaj, tute blankaj. — Kvaran semajnon, — ripetis Stepanov, komprenante, ke tiel fiksrigardi kaj pririgardi estas preskaŭ maldece, sed tamen plu nekomprene fiksrigardante.

— Ĉu mi maljuniĝis? — kun subrido interesiĝis la admiralo. — Molaĉiĝis?

— Estas iomete...

— Sed vi, Rodiono Metodjeviĉ, provu servi ĉi tie, — kun malbone kaŝata incitiĝo prononcis la komandanto. — Sidu en tiu ĉi fotelo, provu, tuj ĉiuj malsanoj alkroĉiĝos — kaj konataj de medicino, kaj ne konataj. Tio estas ne en floto militon militi, kiam vi responsas, sed ankaŭ vi mem decidas.

— Sed eble, pro la floto, pro la milito nur hodiaŭ meĥanismoj ekfunkciis? — demandis Stepanov, tute ne penante kaŝi, kiel li miris pri la aspekto de la komandanto. — Ni vivis streĉite, kun plena sindono, nun estas pli facile...

— Pli facile? — gaje miregis la komandanto. — Tamen, pri tio ni poste parolos. Ni iru, Rodiono Metodjeviĉ, matenmanĝi, la tempo venis.

Kaj, facile brakuminte Stepanov-on ĉe la talio, li diris al li, ke la civila vesto konvenas al Stepanov, malsame de multaj aliaj eksoficiroj, sed milita maristo restas milita maristo kaj lia teniĝo plene konserviĝis.

Rodiono Metodjeviĉ iomete vigliĝis: en civila vesto li sentis sin iom mizere, sed nun, post la vortoj de la komandanto, li iom trankviliĝis, kaj en la salonon li eniris per certaj paŝoj, kiel eniradis en la salonon sur la «Suna», kiam li tenis tie sian flagon de komandanto de ŝipgrupo.

— Ĉu ni drinkos vodkon? — demandis la komandanto. — La admirala horo pasis, caro Petro Aleksejeviĉ post ĝi permesadis[62].

Kaj li verŝis po nana glaseto por Rodiono Metodjeviĉ kaj por si.

Dum la matenmanĝo, abunda kaj grasa (Stepanov kun miro rimarkis, kiel multe komencis manĝi la komandanto, en la pasinteco konata «etmanĝulo»), iris facila, senĝena konversacio, kvankam ĉiu el la konversaciantoj eksilentadis de tempo al tempo, kvazaŭ elĉerpinte sin mem. Ili rememoris kutime la militon, poste la komandanto menciis militkuraciston Ustimenkon kaj interesiĝis, kiel tiu venkis sian invalidecon. Stepanov rakontis, la komandanto kapjesis:

— Bonege, bonege. Mi al li kelkajn taskojn donis en la floto, li ilin solvis interese kaj originale.

Kaj denove okazis paŭzo, ree la komandanto enpensiĝis. Rodiono Metodjeviĉ silentis iom, sed la silento tiom longiĝis, ke eĉ li — tute ne babilemulo — streĉiĝis kaj rememoris kelkajn flotajn mallongajn historiojn, similajn al anekdotoj...

— Jes, jes, ion tian mi memoras, — distrite respondis la komandanto, eĉ ne ridetinte, tiel malproksimaj estis liaj pensoj disde rememoroj pri tiu tempo. — Ĉu vi ankoraŭ drinkos? Aŭ teon?

Matenmanĝinte, ili revenis en la kabineton kaj eksidis en ledajn fotelojn unu kontraŭ la alia. La admiralo metis sur tableton grandan skatolon kun cigaredoj. Lia vizaĝo iĝis streĉita, kvazaŭ li atendis ion treege malagrablan. Sed Stepanov prokrastis tiun demandon, kun kiu li venis ĉi tien kaj pro kiu li tiel suferis en Moskvo.

— Vane ni venenas nin per nikotino, — diris la komandanto. — Ni sin mem mortigas. Kaj por vi post la korinfarkto entute estas malpermesinde...

— Sed ĉu en la fumado estas la afero? — mallaŭte respondis Stepanov kaj kvazaŭ proksimiĝis al la «demando».

— En la fumado! — morne kontraŭdiris la admiralo, per tiu sia kontraŭdiro kvazaŭ prokrastante la «demandon».

Ree iĝis tute senbrue. Stepanov silente pririgardis la tutan lukson de la kabineto de sia eksa komandanto, portreton de la generalisimo en parada uniformo kaj kaskedo, okupanta per si la tutan trumon inter du grandegaj spegulaj fenestroj, bustojn — de Makarov kun fabela barbo, de Naĥimov en simpla kaskedeto, de matroso Ĵeleznjakov, kiu dispelis la Konstituciantan kunvenon[63].

Grandega horloĝo en kristalvitro kaj bronzo kun konforma al ĝia grandeco baso kaj solideco batis la duan horon, kaj tiam la komandanto decide kaj firme mem paŝis al la «demando» de Stepanov:

— Ĉu nenio ŝanĝiĝis?

— Nenio.

— Mi ne respondis al vi tial, Rodiono Metodjeviĉ, ke mi ne havis okazon ekscii almenaŭ ĝenerale...

— Al mi neniu kaj nenion respondis...

La admiralo iomete dismovis la manojn. Nun sur lia vizaĝo aperis angora esprimo. Kaj Stepanov komprenis, ke tempas foriri, sed foriri li ne povis. Kaj en paroksismo de obstino li decidis firme — ne foriri, ĝis li ekscios ĉion. Kion «ĉion» — li ne sciis, sed decidis firme — ne foriri!

— Al mi tute neniu respondis, — ripetis li bruske. — Ne respondas ili — kion ajn mi faru...

Li sciis, ke paroli pri tio ne taŭgas kaj eble eĉ tute ne eblas, sed ne havis fortojn sin reteni.

— Ili ne respondas! — ruĝiĝante per la kolo, kriis li. — Silentas! Kial?

La admiralo nenion respondis. «Kaj ĉi tie oni ne respondas», — pensis Rodiono Metodjeviĉ, ekfumis cigaredon, por trankviliĝi, kaj observis, kiel rigardas flanken, ne dezirante renkontiĝi kun li per la okuloj, lia eksa komandanto. La angora esprimo de sufero sur la vizaĝo de la admiralo ne mildigis la koron de Stepanov, li tamen diris tion, kion li deziris diri:

— Poste mi komencis kompreni, ke ili min timas. Ĉiu el ili pensas: kio estos, se tiun obstinan diablon oni arestos kaj ĉe li troviĝos miaj leteroj. La ĉemizo estas pli proksima al mi, ol la jako. Mi estas aparta, kaj Stepanov estas aparta...

Svinginte la manon, li silentis iom, por ke kvietiĝu tio, kio povis krude kaj sensence elŝiriĝi eksteren, kaj poste ekparolis preskaŭ trankvile, penante ne vidi la suferantan vizaĝon de la komandanto, por ne kompati lin kaj ne ĉifi tion, pro kio li alveturis en Moskvon:

— Mi pri mia edzino, Aglaja Petrovna, tute garantias, — diris li, — kaj tiu garantio estas senŝanĝa ĉe ajnaj cirkonstancoj. Ŝi estas elstara homo, fidela al la afero de konstruado de komunismo, homo honesta kaj homo de devo...

— Tion ankaŭ via filino al mi diris, — penseme prononcis la komandanto.

— Kiel — diris?

— Sed ĉu vi ne scias? — siavice miris la admiralo. — Ŝi vizitis min, jen en la sama fotelo sidis. Mi ankaŭ tial ne skribis al vi, ke pensis — la filino ĉion detale raportos... En decembro, ŝajne, ni intervidiĝis. Barbara Rodionovna, certe, certe, — subite pri io diskrete ridetis la komandanto. — Ricevis ĉi tie iuj de ŝi bonan lavon, ŝi al mi plendis, ke eĉ aresti ŝin intencis iu rangulo en Lubjanka[64], sed, ŝi diris, «ne sukcesis!». Verŝajne, ŝia karaktero estas de vi.

«De diablo estas ŝia karaktero, — en mirego pensis Stepanov. — Ŝi mem veturis, elturmentiĝis ĉi tie, suferis — kaj ne diris eĉ vorton. Kaj mi ankoraŭ konsiliĝis kun ŝi. Jen diabla filino!»

— Do, ŝi kaj mi venis al konkludo, ke, plej probable, Aglaja Petrovna pereis, — kvazaŭ konsolante Stepanov-on, diris la komandanto. — Ĉar Barbara Rodionovna tre persiste serĉis kaj, ŝajne, plu serĉas, sed neniajn spurojn ŝi, ĉe ŝia tuta energio, trovi ne sukcesis...

— Ŝi ne sukcesis, sed mi sukcesis, — forte interrompis Stepanov. Li firme kaj rekte rigardis en la okulojn de la komandanto. — Ĝuste pro kio mi venis en Moskvon. La afero estas en tio, ke, perdinte ajnan esperon, mi venis ĉe ni en Unĉansko al estro de tiu servo, al kolonelo Ŝtub. Mi ne scias, kio estas tiu kamarado, sed kun mi li parolis korekte. Eblas eĉ, ke tio estas deca homo, mi iomete dum jaroj de la vivo ellernis kompreni homojn, des pli ke da jaroj mi havas nemalmulte, kaj jaroj ĉiam estas homoj. Do tiu Ŝtub, Aŭgusto Janoviĉ, al mi ne diris, de kie li tion scias, eble, li ne havas tian rajton, sed tamen li deklaris, ke Aglaja Petrovna en septembro «ĝuste» estis viva kaj troviĝis en malliberejo, sed en kiu — li ne scias. Kaj ankoraŭ tian vorton li uzis — «filtrejo». Do klarigu al mi, mi petas, bonaj homoj, kiel mi povas konservi ian trankvilon, se Aglaja Petrovna estas en malliberejo aŭ en «filtrejo»?.. Tamen, la afero estas ankaŭ ne en trankvilo, sed en tio — kiel do tio eblas? — subite senhelpe finis li. — Kiel tio eblas, ke mi ŝin konas plej bone, sed oni donas al mi nenian eblon tion klarigi? Min neniu akceptas, kun mi neniu parolas, sed mi... mi...

Stepanov sufokiĝis kaj rapide verŝis por si akvon el karafo, sed nur lipis kaj diris apenaŭ aŭdeble:

— Kie do mi nun serĉu veron kaj justecon?

— Nun helpi al vi... — komencis la komandanto.

— Ne al mi! — korektis lin Stepanov. — Al la Soveta potenco!

— Mi ripetas, helpi, Rodiono Metodjeviĉ...

— Mi ne helpon petas, — severe interrompis la admiralon Stepanov, — mi vian enmiksiĝon postulas...

— Tio estas, vi esprimas malfidon al tiuj organoj...

— Esprimas, — serĉante per rigardo la forglitantan kaj elturmentitan rigardon de la admiralo, diris Stepanov, — esprimas. Esprimas en tiu ĉi okazo malfidon. Mi jam tiun mian tezon eldiris en unu akceptejo, kaj min oni ial ne enprizonigis. Miris, sed ne enprizonigis. Kaj ankoraŭ, mi permesos al mi rememorigi: en la kvardek unua jaro al vi persone estis donita permeso viajn maristojn trovi en prizonoj kaj malliberejoj kaj revenigi en la floton. Vi revenigis kaj submaristojn, kaj torpedŝipistojn, kaj aviadistojn. Do, kiujn vi revenigadis al la floto? Ĉu malamikojn de la popolo? Aŭ eraroj havis lokon? Grandaj, nebagatelaj? Kaj kiam batis la milito...

— Tio estis eraroj kaj troigoj, kiuj... — komencis la komandanto, sed Stepanov ree interrompis lin sen ajna ĝentileco:

— Kaj ĉu nun eraroj estas neeblaj?

— Ekskludite! — jam per incitita voĉo prononcis la admiralo.

— Sed en la organoj ja estas homoj, kiel vi kaj mi, kaj ni kapablas erari.

— Tie oni ne plu eraras kaj eraros neniam, — sub firmeco de la voĉo kaŝante incitiĝon kaj eĉ senhelpecon, prononcis la komandanto. — Tro multe tio al ni kostis. Kaj se post tia milito al kelkaj homoj estis esprimita malfido, do ne mi kaj vi, Rodiono Metodjeviĉ, enmiksiĝu. La atoma bombo ekzistas, kaj la du mondoj staras unu kontraŭ la alia...

— Kaj mia Aglaja Petrovna, sekve, estas suspektata pri tio, ke ŝi kune kun tiu mondo kontraŭ ni atoman bombon levis?

Stepanov ekstaris. Liaj grizaj lipoj tremeradis, li ne plu povis sidaĉi ĉi tie.

— Nu, do, — penante kioman fojon dum tiuj ĉi semajnoj ekregi sin, diris li, — tiel. Estas tiel, kaj nenio fareblas. Ĉio estas komprenebla...

La komandanto rigardis al li milde kaj malgaje.

— Ĉu vi ofendiĝis al mi?

— Ja ne, kial do, — reĝustigante sur si la jakon kaj serĉante lastajn vortojn por adiaŭo por ĉiam, diris Rodiono Metodjeviĉ, — kial do. Do kion mi tamen faru? — demandis li kun tia obstino, kiu naskiĝas de plena senespero. — Kiel mi agu?

Al li estis nun tutegale, kion pensas pri li la admiralo. Kaj pri la lastaj vortoj li nun ekfajfis. Ĉu ankaŭ el tie ĉi li foriros senrezulte?

— Kiel agi? — malrapide demandis la komandanto. — Sed kion ja mi povas al vi konsili? Jen vi al mi ofendiĝis, sed mi ja penis ekscii. Persiste penis, pri kio mi ankaŭ al via filino raportis. Kaj iu treege, ekstreme alta persono en tiu fako aludis al mi, ke la afero de Aglaja Petrovna min tute ne koncernas kaj mia enmiksiĝo nur starigas min en pozicion de homo, al kiu ne endas fidi...

— Ĉu tiel al vi estis dirite?

— Tiel, Rodiono Metodjeviĉ, ĝuste tiel, kaj krome kun subrido. Kun gaja subrido.

— Sed kio en tio estas... gaja... — subite konfuziĝis Stepanov. — Ĉu tio estas gaja?

— Ja li havas tian kutimon, — nelaŭte prononcis la admiralo, — li tian gajecon ĉiam havas. Tia li estas... gaja homo!

Ili ree eksilentis, starante unu kontraŭ la alia.

— Sed tamen mi devas ekscii, kie ŝi estas, — kvazaŭ sorĉante, diris Stepanov.

La admiralo levis la larĝan ŝultron tiel forte, ke la tristela epoleto eĉ kurbiĝis arke. Kaj al Stepanov iĝis klare, ke ĉio estas dirita kaj ke necesas foriri.

Aŭton li rezignis.

Kaj eliris el sia domo kiel fremda civila maljunulo. Eliris, verŝajne, por ĉiam. Al kiu li ĉi tie necesos? Kiu bezonas maljunuleton en kepo, en drapa palto kun vatŝtofo, en galoŝoj?

Kiu?

— Pasu, civitano! — diris al li juna matroso kun mitraleto, kiam li haltis, por kompreni, kie estas la gastejo. — Pasu.

Kaj li, certe, pasis. «Civitano». Kaj kien malaperis la bonega vorto «kamarado»? Se oni dirus al li ne «pasu, civitano», sed «pasu, kamarado», ĉu tio estus ofenda? Ne. Kamarado — tio signifas, ke vi estas malfremda kaj al vi oni konfide konsilas «pasi». Ĉi tie estas la ĉefa marista stabo, kamarado, ne indas stari ĉi tie. Sed «civitano» eblas ankaŭ spionon nomi en juĝejo!

En la gastejo, en numero sen fenestro (ĉiuj ĉambroj kun fenestroj estis okupitaj de diversaj sportistoj, kiuj lumon kaj aeron bezonis pro speco de sia agado), Rodiono Metodjeviĉ kuŝiĝis por iom. «Kion fari, — pensis li, — kion fari, civitano Stepanov?»

— Cent dek unua — a! — frapis al la pordo ĉambristino. — Cent dek unua — a, ĉu vi estas hejme?

«Jen al vi ankoraŭ nomo, — pensis Stepanov, ekstarante. — Estis homo, sed iĝis „cent dek unua — a“!»

— Al telefono.

Evidentiĝis, ke revenis el longa inspekta vojaĝo Cvetkov, tiu Konstanteno Georgijeviĉ mem, al kiu skribis Ustimenko.

— Mi tuj konektos vin kun la profesoro, — diris ĝentileta voĉo de sekretariino, — minuton...

Kaj averte — por la ĉefo:

— Rodiono Metodjeviĉ ĉe la telefono.

La interparolo estis mallonga, afabla. Ĉu disponas la admiralo tempon hodiaŭ ĉirkaŭ la tagmanĝa horo? Tiam ĉu ne rifuzos li komplezi Cvetkov-on kaj manĝi en ilia hejmo? Kaj la edzino, certe, ĝojos, kaj estos nenia ĝeno. Ĉu la admiralo ŝatas fiŝon? Ja ne, li hodiaŭ sur aviadilo alveturigis ion de Kaspio, sed se li ne ŝatas, la edzino promesas pelmenojn. Do, je la dek oka kaj dudek apud la enirejo de la hotelo, numero de la aŭto...

Pro ega afableco kaj koreco de la profesora parolo Stepanov simple ŝvitis. Elspezinte monon por botelo da mineralakvo, Rodiono Metodjeviĉ revenis en la ĉerkosimilan ĉambron, kuŝis iom, ankoraŭfoje foliumis, kvazaŭ libreton, tutan sian malgajan konversacion kun la komandanto, razis sin kaj ree komencis la «laboron» de atendo, unue samloke en la ĉambreto, kaj poste en la vestiblo, kie aŭdeblis sonoj de dense ludanta restoracia orkestro.

La geedzoj Cvetkov-oj al Stepanov ĝenerale plaĉis. Li ŝatis vastecon en gastakcepto, ŝatis tion, kio en Rusio delonge nomiĝas «regalo kun riverenco», ŝatis en mastro insiston, kaj en mastrino afablon — ĉio estis ĝuste tia. Kaj li laciĝis manĝi en manĝejoj, li ne kutimiĝis al tio, ĉiam lia ŝipo estis lia hejmo, kie oni aprezis kaj bonan ŝercon, kaj spican spritaĵon ĉe tablo. Ankaŭ ĉi tie estis ŝercoj kaj spritaĵoj, kaj Rodiono Metodjeviĉ kvazaŭ vigliĝis, ekkredis je io. Je kio — li ankoraŭ ne sciis, sed ial antaŭsentis, ke ĉi tie lia afero moviĝos. Kaj jam tute bone al li iĝis, kiam, kvankam iom pli poste, li eksentis, ke li ĉi tie estas tiel akceptata ne pro li mem, sed pro Aglaja, lia Aglaja Petrovna.

La generalo mem ŝatis fortajn esprimojn, paroladis koncize, havis akran langon, estis treege kaj pri ĉio mokema, eĉ pri tiu scienco, en kiu li atingis kaj profesorecon kaj generalecon litere en unu sama tago. Tamen, ankaŭ ĉi tie li kun subrido sciigis al Stepanov esprimon de iu, verŝajne, sia konato, Nikolao Ivanoviĉ Pirogov, ke «ne estas pli grandaj kanajloj, ol el doktoroj generaloj».

— Iom tro akre, verŝajne, — ekdubis Stepanov.

— Ja tio antaŭlonge estis, — klarigis Cvetkov. — Ĉe la damnita carismo, en la jaroj de regado de Nikolao la unua...

Stepanov iomete ruĝiĝis...

Kaj Cvetkov aldonis:

— Tiu mem, pri kiu Herzen skribis, ke al li «sufiĉis patriotismo por forpasi al Dio»...

— Ĉu pri Pirogov? — jam tute konfuzis Stepanov.

— Pri la caro, — neofende klarigis Cvetkov. — Kaj Nikolao Ivanoviĉ vivis en tiuj tempoj, pri kiuj vi rajtas ne scii, same kiel mi pri viaj Nelson-on kaj Uŝakov-oj[65]...

Ankaŭ la mastrino plaĉis al Stepanov: ŝi estis bela, modere vigla, sprita. Kaj ŝi kun granda takto ne simple lasis la virojn duope, sed mem pardonpetis ilin pro tio, ke ŝi devas veturi en teatron, kie estis prezentata iu nova teatraĵo, kiun nepre ĉiuj devis spekti.

— Pri kio do ĝi estas? — interesiĝis Rodiono Metodjeviĉ.

— Ankoraŭ neniu scias, — kun subrido respondis Cvetkov. — Sed, laŭ onidiroj, ĝi venigas al iuj pensoj. Jen la edzino al mi tiujn pensojn rerakontos, kaj mi estos informita, kiel vere harmonia homo...

Kaj ordonis:

— Lidia, la saketo por tiu ĉi robo estas tro hela, prenu tiun, kiun mi el Bukareŝto alveturigis, kun lilioj...

— Vidu, — strabis al la edzo Lidia Aleksandrovna. — Eblas supozi, ke li vere estas amanta edzo...

— Sed ĉu ne amanta?

— Amanta, amanta, — haste konsentis ŝi kaj kisis lian tempion. — Amanta, nur ne koleru, mi petas...

Stepanov forkondukis la rigardon, li subite ĝeniĝis. Kaj Cvetkov jam estis diranta pri tio, ke li tute ne estas harmonia homo, kia oni lin priskribas, ke okazas, ke li abomenas sin mem ĝis malamo, ke li laciĝas, mensogas, ne komprenas, kia forto pelas lin leviĝi supren...

— Koĉjo, prefere vi ĉesus, — petis Lidia Aleksandrovna.

— Ĉu ankaŭ tion mi ne rajtas? — kolere miris li.

Rodiono Metodjeviĉ rimarkis, ke Cvetkov komencis rapide kaj nereteneble ebriiĝi.

— Ekzistas serviluloj kaj lakeoj en morala senco, — frapis li per la pugno la tablon. — En la tiel nomata scienco homoj de mia karaktero...

— Konstanteno! — akre, jam en la pordo diris la edzino de Cvetkov.

— Vi malfruas! — minacis li.

Sed la konversacion li abrupte rompis:

— Kaj Ustimenko via estas kreteno! Mi lin ĉi tien vokis. Ni tiajn knabojn ekstreme bezonas. Vere harmoniajn, sed ne pro ruzaj konsideroj...

Li verŝis al si konjakon en glason kaj, alverŝinte glaciigitan ĉampanon, avide eltrinkis.

— Sed ĉu pro la ruzaj — eblas?

Cvetkov riverencis:

— Al via dispono individuo de tiu tipo.

— Ial ne similas! — ĝentile diris la admiralo. — Vane vi tiel pri vi mem.

— Sed vi min tute ne konas, — strange subridante, deklaris Cvetkov. — Tamen, ĉio ĉi estas detaloj. Kio koncernas Ustimenkon, do tio estas ekzemplero de cigna blankeco. Li, se mispaŝos, do ne pro si, sed tamen, li eĉ apenaŭ mispaŝos. Sed flanken ne turniĝos. Mi antaŭ li, el lia vidpunkto, kulpas, cetere, el la mia — neniom, mi simple prenis tion, kio malbone kuŝis...

— Ĉu li perdis ion? — demandis la admiralo.

— Pri kio vi diras? — ne komprenis Cvetkov.

— Nu, tion, kion vi prenis?

Konstanteno Georgijeviĉ longe, ne palpebrumante, rigardis al Stepanov, poste verŝis al li kaj al si, levis la glaseton kaj diris serioze:

— Je tiaj kamaradoj, kiel vi!

— Kial, kiel mi?

— Ne gravas, kial. Almenaŭ tial, ke tiaj kamaradoj neniam prenos tion, kio malbone kuŝas...

— Sed ja se iu perdis? — kun sia stulta naiveco ripetis Stepanov. — Prenu kaj portu en la trovaĵejon.

Cvetkov-on subite trafis paroksismo de neretenebla ridego. Finridinte kaj eĉ infektinte per sia ridemo Rodionon Metodjeviĉ-on, li denove proklamis serioze:

— Je senpekuloj. Kvankam tio estas stranga, sed ĝuste sen ili la vivo estas sensala. Ĉu vi ne trovas?

Stepanov tion ne trovis, ĉar estis ateisto.

Eltrinkinte sian glacian miksaĵon, Cvetkov longe silentis, poste diris kun suspiro:

— Estas bone drinki kun vi. Kial? Kaj ĉu Ustimenko almenaŭ drinkas?

— Kial ne drinki en kompanio? — respondis la admiralo. — Se estas festo aŭ kamaradoj kunvenis.

Kaj, kuntirinte la brovojn, aldonis:

— Kaj mi, por memkritiko, povas konfesi: mi komencis tro drinki. Komencis sola drinki. Tio estas malbona.

— Vin Ustimenko elpreĝos, — diris Cvetkov. — Ju pli mi vivas, Rodiono Metodjeviĉ, des pli mi komprenas, ke la vivo pasas flanke kaj mi estas ne mastro al ĝi, sed ĝi min komandas, kiel ĝi deziras, kiel venas en la kapon, kvankam mi estas kaj generalo, kaj profesoro, kaj en diversaj saĝaj konsiliĝoj kunsidas. Sed jen kamarado Ustimenko kun tuta lia kompleto da malfeliĉoj estas komandanto en la vivo. Kia diablaĵo, ĉu?

— Nenia li estas komandanto, — sentante, ke li same ebriiĝas, kontraŭdiris Stepanov. — Rilate de la persona vivo ne ĉio ĉe li aranĝiĝis.

— Ĉu kun Venjo ja? — rapide kaj malsimpatie subridis Cvetkov. — Tia ŝi estas damo. Sed ankaŭ tio ja lin ne forturnos. Li estas el tiuj, ke ju pli malbone — des pli bone.

— Sed eble, ĝuste ne pli bone? — ne konsentis Stepanov. — Persona vivo — tio estas granda afero. Se ĝi ne aranĝiĝis — homo duonforte la vivon travivos, sed se aranĝiĝis — eĉ pasero najtingale kantos.

— Ĉu vi pensas?

La belaj okuloj de Cvetkov rigardis malgaje; enverŝante kafon en grandajn pezajn tasojn, li parolis:

— Vi al mi ne kredu, ke Vladimiro estas kreteno. Tion mi pro envio diris. Kaj ankoraŭ tial, ke mi scias — li estas pli forta. Mi cedis, sed li ne. Vi ne pensu, Rodiono Metodjeviĉ, ke mi estas ebria, mi ankoraŭ hodiaŭ estos ebria, nun mi estas ankoraŭ sur vojo al la venko, sur aliro, sed mi de li aŭdis pri vi, kaj multe aŭdis. Kaj konversacii iam vere necesas. Sed komprenu, eĉ en vagono, en oficvojaĝo mi estas kun kamaradoj, kun asistantoj, ĉie mi ne estas sola. Sed ofte mi tiel deziras: vi min ne konas, mi vin ne konas. Do jen, pri Vladimiro. Li havas aferon pro la afero mem. Kaj tio estas feliĉo. Sed ekzistas homoj, kiuj estas pli talentaj ol Vladimiro, sed ili havas aferon pro tio, kion ĝi donas. Nu, kaj kion ĝi donas? Jen neniu povas akiri bileton por la hodiaŭa premiero, sed mia edzino pro mia nomo — povas. Ĉu vi kaptas? Sed, mi demandas rezulte: por kio?

— Por kio do?

— Bone, ni lasu, — trinketante kafon, diris Cvetkov. — En tio ridinda estas nur tio, ke ĉion ĉi oni komencas kompreni, kiam ne eblas retroiri. Nun ni eltrinkos nian kafon kaj transiros al la afero, ĉar mi rimarkas, ke vi turmentiĝas. Kaj post via afero ni revenos al mia afero kaj pridiskutos ĝin. Ĉe konjaketo, kiel diris la nun severe kritikata Dostojevskij.

— Kiu, kiu? — demandis Stepanov.

— Ne gravas. Do, la afero.

Li leviĝis, frapfermis la pordon al la antaŭĉambro kaj ekparolis per sobra, trankvila, malvarma voĉo:

— La leteron de Vladimiro mi legis matene, kiam mi alveturis. Vian edzinon, Aglaja-n Petrovna-n Ustimenkon, mi konis.

— Konis? — ekkriis Stepanov. — Ĉu persone konis?

— Ĝuste tiel. Mi havis honoron koni ŝin en la tagoj de evakuado de Unĉansko. Mi eĉ laboris dum kelkaj tagnoktoj sub ŝia estrado. Mi havas bonan memoron, homojn mi komprenas kaj povas diri — tio estas mirindega virino. Sur tiaj la Soveta potenco sin tenas. Sed!

Kaj li levis fingron supren:

— Sed tio estas mia persona opinio, kiun en la nunaj homamaj tempoj mi, certe, nenie, neniam kaj al neniu eldiros. Tio estas mia, se tiel diri, sekreta opinio. Kaj neniu, certe, miajn rezonojn pri kvalitoj de tiu aŭ alia persono bezonas. Tamen tiu mia sekreta opinio kaj ligita kun ĝi konvinko donas al mi eblecon laŭ la konscienco fari ĉion, por ekscii, kion mi nur povos, pri Aglaja Petrovna. Kaj kiel mi ekscios — tio jam estas mia afero. Ĉu vi konsentas?

— Konsentas, — diris Stepanov.

— Do, pri tiu ĉi demando estas fino, — konkludis Konstanteno Georgijeviĉ. — Vi povas forveturi al via Unĉansko, por ne malŝpari monon en Moskvo. Mi skribos.

Stepanov respondis, ke li ne forveturos — tiel estas pli fidinde. Li atendos. Cvetkov jam ne aŭskultis, alportis gitaron kun banto kaj ekkantis per bonega, opera baritono — forta, profunda kaj karese malgaja:

Ne rigardu al voj' kun angoro,
Kaj ne kuru vi post ĉevaltri',
Kaj sopiran doloron de l' koro
Vi por ĉiam sufoku en vi...[66]

La konjako, la gitaro, la malnova romanco, la tri semajnoj da humiliĝoj kaj la nuna, hodiaŭ aperinta espero subite efikis samtempe. La gorĝo de Rodiono Metodjeviĉ spasmis, li eksentis, kiel sur la okuloj aperas larmoj, penis ilin ekregi kaj ne sukcesis. Ĉio posta malklariĝis en lia cerbo, li nur memoris poste, ke li estis malforta, tute malforta, plene sentaŭga. Tamen, tio daŭris ne pli ol dum horo. En tiu stranga horo ili, interrompante unu la alian, diradis tion, kion ili neniam diris al la plej proksimaj homoj.

— Mia unua geedzeco estis malsukcesa, — diris Stepanov. — Komprenu, Konstanteno Georgijeviĉ...

— Atendu, admiralo. En via aĝo pri tio entute estas iom... eksmode paroli... En via aĝo...

— Vi ne scias, kia homo estas Aglaja Petrovna, — interrompis Stepanov. — Vi ŝin nur dum du aŭ tri tagoj vidis dum la evakuado de Unĉansko. Vi ne scias, kiel ŝi militis, kiajn aferojn regis...

— Do ŝi sidus en Taŝkento — kaj estus gvardia ordo...

— Malprave vi diras, Konstanteno Georgijeviĉ!

— Prave! La plej terura en la mondo estas malkuraĝo, — asertis Cvetkov, kaj lia bela, pala pro la alkoholo, kolera vizaĝo estis kun abomeno tikanta. — Do kial ni, ni, ne malkuraĝintaj en la milito, timas ekiri kaj diri pri Aglaja Petrovna la veron? Kial? Ankaŭ mi timas. Kaj vi, admiralo, timas...

— Mi ne timas, — malgaje subridis Stepanov, — mi ne havas, kie tiun veron diri, al kiu...

Eksonoris telefono. Cvetkov deŝiris la parolilon, aŭskultis, poste diris:

— Sed tio ja estas kontraŭscienca, nepensebla deliraĵo.

Poste per alia voĉo li interesiĝis:

— Ĉu tio ĉe vi, kara amikino, estas precizaj informoj?

Kaj poste malvarme kaj severe korektis:

— Spritaĵoj ĉi tie estas tute nekonvenaj. Morgaŭ necesas kunveni kaj aranĝi ĉion formale. Ne, ĝuste morgaŭ, ne prokrastante la aferon. Per mia nomo. Kial nur nia fako?

— Kaj jen la ilustrajo, — diris li, remetinte la parolilon sur sian lokon. — Kaj jen la bildo por nia konversacio. Iu zooteknikisto kondukos nian medicinon antaŭen kaj supren, supren kaj antaŭen. Li ankaŭ problemojn de maljuneco finos, jam morgaŭ ni al li fanfaron ludos per blovinstrumentoj. Kaj mi al timbalo batos. «Ekzistas tia opinio, ke...» Ĉu vi tian formulon iam aŭdis? «Ekzistas opinio».

— Mi ne sufiĉe komprenas, — konfesis Stepanov. — Ĉu zooteknikisto...

— La zooteknikisto sufiĉe komprenas, — grincinte per la dentoj, diris Cvetkov. — Se ekzistas opinio — li sufiĉe komprenas. Li pli ol ĉiuj komprenas, se ekzistas tia opinio. Kaj mi batos timbalojn. Kial ne bati timbalojn, ĉu?

Tiel ili diradis ajnan galimation ĝis alveturo de Lidia Aleksandrovna, kiu rapide, lerte, kaj ĉefe, gaje instalis en la trafumita loĝejo ordon, donis vespermanĝon, rakontis pri la premiero kaj pri tiuj, kiuj estis tie, kaj poste ordonis kuŝiĝi dormi.

Stepanov-on Cvetkov-oj nenien lasis iri antaŭ nokto.

Li akceptis tiun inviton por kontanta mono, neniam eksciinte, kio okazis al li en tiu vespero kun lia malsana koro. Li simple restis nokti pro malfrua tempo ĉe bonaj homoj. Pro la drinkita konjako kaj pro laco li dormis forte kaj ne aŭdis, kiel premiĝadis kaj malpremiĝadis lia koro, malfacile trapuŝante la sangon kaj preta tuj halti por ĉiam. Ĝi vere haltus, se ne injektilo de Cvetkov kaj lertaj manoj de Lidia Aleksandrovna.

— Ĉu li mortos? — antaŭ mateno demandis ŝi.

— Plej probable.

— Ĉu li estas bona homo?

— Ja pli bona, ol mi kaj vi.

— Sed per kio ni estas malbonaj?

— Sed per kio ni estas bonaj?

Dum tuta tiu longa nokto Cvetkov alverŝadis al si konjakon. Kaj ne nur ne ebriiĝadis, sed komencis ial eĉ sobriĝi.

### «Ĉu vi skribis al la Centra Komitato?»

Ĝuste en tiu sama frosta februara vespero, kiam Rodiono Metodjeviĉ sidis ĉe Cvetkov, Aglaja Petrovna Ustimenko estis alveturigita en malvarma ĉelveturilo, aŭ «nigra korvo», kiel nomadis tiun furgonon malliberuloj, en la korton de la interna prizono de la Ministerio pri Internaj Aferoj de urbo Solĉeĵma.

— Elgrimpu! — ĵetante timemajn rigardojn al la ekdormetinta pro malvarmo kaj laco malliberulino, per sata, raŭka voĉo ordonis la eskortanto, kiun oni speciale avertis pri tiu «fiulino». — Ĉu vi aŭdas, hernio!

Al li ŝajnis, ke tiu vorto, kiun li antaŭnelonge eksciis, estas speciale ofenda.

— Ĉu la sakon mi al vi devas porti, sinjorina moŝto?

Aglaja Petrovna prenis per la rigidiĝinta mano la sakon kaj, malfacile malleviĝinte el la ĉelveturilo, ne komprenante kaj ne dezirante kompreni, kie ŝi estas kaj kien oni ŝin alveturigis, ree ekdormetis en la kancelario, atendante tiun, kiu devis ŝin ankaŭ ĉi tie «registri», kiel ŝi registriĝadis en aliaj prizonoj, malliberejoj kaj transitejoj dum tiuj ĉi jaroj. La forto de laco nun en ŝi venkis ĉiujn aliajn fortojn. Verŝajne, tiu stato estis pli morto, ol vivo, sed ŝi pri tio ne pensis, ŝi simple estis en tiu stato kaj nenion alian deziris. Sed oni ŝin tamen registris, tiu, kiu devis, subskribis pri ŝia «ricevo», kaj kiu devis — pri «fordono», kaj fine ŝi eksentis, ke la vojo estas finita kaj ke ŝin oni kondukis en unupersonan ĉelon. Ĉi tie estis varme, kaj en tiu varmo kaj duonmallumo ŝi ankoraŭ dormetis, malforte kaj malvigle ĝojante pri la unupersona ĉelo, ĝis ŝi varmiĝis tiom, ke trovis en si fortojn vekiĝi kaj malrapide reveni en la tedintan vivon.

Reveninte, ŝi jam definitive ekĝojis pri la unupersona ĉelo, kaj ne nur tial, ke en barako de strikta reĝimo, kien ŝi ofte trafadis, estis brue kaj eĉ iel furioze, sed precipe tial, ke plej multe dum tiu ĉi tempo ŝi laciĝis de demandoj, kiu ŝi estas kaj kial estas en malliberejo. Rakonti la veron estis neelteneble, ĉar troviĝadis homoj, kiuj kompate kaj atente elaŭskultadis, kaj poste malice ĝojis, ke jen komunistino, sed sidas egale kun siaj ĝismortaj malamikoj kaj neniam liberiĝos.

— Por kio vi lukti, tio vin gluti, — elaŭskultinte ŝian rakonton, kun kompata vizaĝo diris al ŝi jam en Butirka-prizono Aizsarg-anino[67], kiu murdadis sovetiajn militkaptitojn per donacita de SS-anoj «Walter». — Nun vi scii, kiel ne iri al ni.

La Aizsarg-anino preskaŭ ne agnoskis en la rusa lingvo verbajn tempojn.

Aglaja Petrovna sidis en prizono ankaŭ kun germanaj kuracistinoj — specialistoj pri steriligo de judinoj, sidis ankaŭ kun ordinaraj krimulinoj — lacigaj mensogulinoj kaj malfacilaj psikopatinoj, sidis ankaŭ kun Erna von Meyer, nazia sciencistino, kiu okupiĝadis pri esploroj de efiko de veneno «Tabun» al homoj. Kun gaja rideto la eleganta, monduma kaj diskreta germanino, ĝis nun ameganta Hitleron, detale kaj skrupule rakontis al Aglaja Petrovna, ke la fabriko en Dyhernfurth, kiu estis produktanta tiun «supergason», danke al Dio estis plene detruita jam antaŭ la veno de «viaj Ivanoj». Kaj nun la sekreton de «Tabun» ekscios neniu, kaj tiu sekreto ankoraŭ utilos por la Vaterland, ĉar «Tabun» penetras tra ĉiuj gasmaskoj kaj konservi ĝin eblas nur en specialaj vitraj vazoj, kies sekreto estas perdita.

— Kial do vi al mi tion rakontas? — demandis Aglaja Petrovna.

Erna ŝultrolevis: ŝi supozis, ke se sinjorino Ustimenko estas ĉi tie, tiam do ne por defendi kontraŭ la prizonuloj «tiun ĉi» potencon.

Al tiaj homoj, almenaŭ por vivi pli malproksime de ili, necesis nepre rakonti, kiu vi estas kaj kial vi estas en mallibero. Kaj necesis klarigi, ke la Soveta potenco estas viva, ke la eraroj — eĉ tragikaj eraroj — estos korektitaj... Sed ili subridadis! Kaj simple mokadis, kiam Aglaja Petrovna preskaŭ mitingis, mem preskaŭ plorante pro ofendo:

— Tio estas miskompreno, kiu estas klarigata kaj baldaŭ klariĝos. Miaj cirkonstancoj estas tre malsimplaj, treege komplikaj, ilin ne estas facile kompreni...

Tiel ŝi mensogadis, kiel mensogis iam al elturmentitaj kaj malsataj partizanoj, ke ŝi «precize scias»: la provianto venas.

Pri la provianto tiam vere okazis miraklo, ĝi estis ĵetita el aviadilo, sed ĉi tie miraklo ne okazadis, kaj ankaŭ Aglaja Petrovna mem ĉesis atendi tiun miraklon. Speciale post kiam al ŝi oni «aldonis» — ŝi ricevis duafojan malliber-daŭron pro organizo de «kaŝita» partia kunveno en sia barako.

— Nun ŝi trankviliĝos sur la atingita, — diris tiam samĉelanino, evitanta politikajn malliberulojn, pogranda komercistino pri narkotaĵoj Talenberg. — Nun ŝi ne havas, kien strebi.

Sed eĉ ricevinte la «aldonaĵon», Ustimenko ne trankviliĝis. La seka flamo, kiu ekbrilis en ŝiaj malhelaj pupiloj jam dum la unua, ŝajne, senkulpa pridemando, ekbruladis ĉiam kun pli granda forto. Ŝi ne povis paciĝi kun tio, ke kaj al ŝi, kaj al aliaj, tiaj, kiel ŝi, multe pli bonaj, ol ŝi, ĉi tie oni ne kredas. Ne kredas hundidoj, ne konintaj malfeliĉon, sataj, nenion spertintaj junuloj, ne kredas grizharaj, dikventraj, solidaj, ne kredas silentemaj kaj severaj, ne kredas bonanimaj kaj eĉ simpatiaj aspekte, ne kredas tiel, kvazaŭ ili scias tion, kion ne scias tiuj, kiujn ili pridemandas, juĝas, ekzilas kaj eĉ mortpafas. Ne kredas al ili — komunistoj kaj komunistinoj, ne kredas al homoj, maljuniĝintaj en la vicoj de la granda partio de Lenino, ne kredas al malnovaj konspirantoj, vunditaj jam en la intercivitana milito, ne kredas al maljunuloj kaj maljunulinoj, kiuj tintigadis katenojn jam en la cara tempo, ne kredas pri ĉio ajn, kvazaŭ jam anticipe, ankoraŭ antaŭ la aresto, firme difininte mezuron de puno pro nefarita krimo, anticipe juĝinte, kaj nun nur formale plenumante ĉion deciditan de nesciate kiu, kiam kaj por kia utilo.

Kaj ju pli longe Aglaja Petrovna suferis en malliberejoj, des pli akra, des pli netolerema, des pli furioza iĝadis la bruliganta flamo, flagranta en profundo de ŝiaj pupiloj, kiam ŝi devis interparoli kun tiuj, de kiuj nun dependis ŝia kvieta, malgranda, musa bonstato. Al arbohakado — do al arbohakado! Al malŝarĝado — do al malŝarĝado! Necesis nur venki ofendiĝon de tiuj horoj, kiam oni ne kredis al ŝi unuafoje. Kaj necesis, pensis ŝi, kompreni por si la simplan veraĵon: en la organojn penetris malamikoj de la Soveta potenco, penetris en tiujn organojn mem de la proleta diktaturo, kie iam laboris ŝia forpasinta Greĉjo, la purkora bonulo Greĉjo — la unua ĈK-ano de Unĉansko. Ili penetris kaj agas, penante rompi la korojn al malliberigitaj komunistoj, sed ili tion ne sukcesos, kiel ne sukcesis la SS-anoj dum la milito. La partio malkovros la veron, la kulpuloj estos severe punitaj — ili ne evitos, tiuj, kiuj pro sia bonstata vivo blinde kaj stulte lakeas kaj servilas, falsante juĝaferojn kaj stampante monstre severajn verdiktojn al senkulpaj homoj.

Ne, ŝin ne eblis rompi.

Ŝi ne kredis, kiel aliaj, ke ĉio ĉi estas por ĉiam.

Aglaja Petrovna luktis, kaj ne por sia travivado, ne por sia kvieta bonstato en mallibereja vivo, sed luktis por la vero, kiu, kiel al ŝi ŝajnis, ne estis sciata de Stalino.

Ŝi ankaŭ al li skribis siatempe — tuj post kiam oni al ŝi ne kredis dum la unua «filtrado», en tiuj nekompreneblaj, pluvaj, malhelaj tagoj, kiam ilin, elturmentitajn en faŝista malliberejo, ĉirkaŭis propraj soldatoj-mitraletistoj kaj kondukis al tiel nomata «kontrolo». Ŝi skribis ne pri si, sed pri ĉiuj. Skribis, ke tiel ne indas. Skribis pri konata de ŝi okazo de memmortigo. Sed la letero trafis al la enketisto, kaj tiu rozkolora okulvitrulo diris al ŝi:

— Jen kia, evidentiĝis, vi estas ĉe ni sinjorino? Do, nun vi montris al ni vian veran vizaĝon. Do, Krivenko mortigis sin ne pro timo de senmaskigo, sed tial, ke li ofendiĝis? Kaj vi arogis tiun malpuran kalumnion adresi persone al kamarado Stalino mem?

Eble, ŝin eĉ trankviligis tiam tio, ke la letero ne atingis Moskvon. Certe, ŝi estis prava. Tie oni ne sciis. Kaj ĉi tie mastris tiuj, al kiuj estis profite turmenti homojn, inspiri al ili malkredon al la Soveta potenco, konduki ĝis memmortigo, kiel ili kondukis Krivenkon.

Kaj ŝi ankoraŭ skribis.

Skribis ankoraŭ kaj ankoraŭ.

Paperon — jen kion ŝi bezonis, kaj eblon sendi sian veron en la ĉefurbon, tien, kie loĝis kaj laboris Stalino. Tien, de kie oni brodkastadis: «Vasta estas mia lando kara».

Ĉiuj ŝiaj fortoj kaj pensoj estis direktitaj al tio, ke en la CK oni eksciu la efektivan veron. Al la parencoj ŝi preskaŭ ne skribis. Ŝi ilin eĉ ne serĉis serioze, ial estis konvinkita, ke ne trovos. Tage kaj nokte ŝi pensadis pri tio, kiel tie oni ekscios kaj kiel ŝi estos vokita.

Eble, ankaŭ hodiaŭ ŝi estis alveturigita ĉi tien tial, ke nun la letero atingis?

Kaj ŝi denove viziis tiun malliberulan vagonon, en kiu ŝin rekonis konvojanto, kaj viziis la nokton, en kiu ŝi skribis sur papero de la konvojanto, per la plumo de la konvojanto leteron al la CK. Ĉu Oniŝĉenko povis ne transdoni?

Ne, certe, li transdonis!

Kaj ĝuste tial oni ŝin ĉi tien transportis. El ĉi tie ŝi veturos en Moskvon. Sed kiel ŝi eniros en la CK-on — tia terura, ĉifona mizerulino? Tamen, jam el ĉi tie, el la stacidomo ŝi dissendos telegramojn. Jes, sed per kia mono?

Neniam, por nenia momento ŝin ne forlasadis firma certeco, ke tie oni ekscios kaj tuta tiu ĉi turmento finiĝos. Ŝi estis sufiĉe hardita, por vere kredi kaj esperi. Kaj tial ĉiujn ŝiajn liberajn tempojn ŝi eluzadis por revoj pri tio, kiel ĝuste ĉio ĉi okazos. Por revoj kaj detaloj. Pri si ŝi ne pensadis. Ŝi sciis, ke ŝi estos kune kun ĉiuj. Ŝi eliros kun ili. Certe, ne kun la narkotaĵkomercistino. Sed tiajn, kiel ŝi mem, ŝi ne forlasos ĉi tie. Ŝi klarigos al kamaradoj el komisiono de la CK, kaj sendube ĝuste tia komisiono venos ĉi tien, ŝi eĉ imagadis al si tiun komisionon — la prezidanto el malnovaj laboristoj, en botoj, jako, svetero aŭ rusa ĉemizo, volvos memfaritan cigaredon, enmetos en cigaredingon, ekfumos, tusante, kaj diros:

— Do, ni, kamaradoj, esploru la aferon.

Ŝi eĉ lian voĉon aŭdis, de la prezidanto, maljunulan, nelaŭtan, akcentantan sonon «o» — Niĵni-Novgorodano, verŝajne, iama Sormovano[68]. Kaj la sekretario de la komisiono skribados, kaj virinoj elirados el la ĉambro kaj forveturados, forveturados, forveturados el la damnita malliberejo — por reveni al sia sola, justa, granda Patrujo.

Eble, ĝuste nun ĉio ĉi komenciĝos?

Oni elvokos unue ŝin?

Kaj ŝin oni vere elvokis.

Farbita blondulino — provosino, kiun oni nomadis ĉi tie «bovino», tintante per medaloj sur la alta brusto, kondukis ŝin laŭ koridoro, de tempo al tempo kriante «haltu, forturniĝi», por ke la «malamikino de la popolo» ne renkontu alian «malamikinon» kaj ne interŝanĝu kun tiu misterajn kontraŭrevoluciajn signojn-signalojn.

La enketisto estis maljuneta, kun ŝvela vizaĝo kaj bonkoraj, simpatiaj okuloj. Tiajn enketistojn Aglaja Petrovna timis, ŝi per propra sperto sciis valoron de tielaj bonkoruloj — sataj kaj dikaj.

Kiam Aglaja Petrovna estis enkondukata, majoro Oĵogin aŭskultis radielsendon pri okazinta hodiaŭ ŝaka matĉo inter du plej gravaj ŝakistoj en Moskvo. Opiniante sian specialecon altintelekta kaj disvolvante en si kapablojn de ŝakisto, Oĵogin estis absorbite aŭskultanta la elsendon kaj koleriĝis, ke eĉ tia senpeka plezuro devas esti interrompita pro serva devo. Liaj okuloj restadis ankoraŭ dum ioma tempo bonkoraj, ĉar la ludon estis gajnanta la ŝakisto, al kiu la majoro simpatiis.

— Nu, do, — prononcis la majoro per voĉo, neatendite alta por lia korpulenteco. — Ustimenko?

— Ustimenko.

— Aglaja Petrovna?

Ŝia mallibereja pasporto-formularo kuŝis antaŭ li.

— Aglaja Petrovna.

— Eksidu, Aglaja Petrovna. Ĉu vi bonorde alveturis?

— Oni alveturigis.

— Ĉu nun estas blizardo trans la montaro?

— Mi ne scias.

Oĵogin atente fiksrigardis ŝin: iam ŝi, verŝajne, estis bela. Sed nun nur la okuloj bruligas.

— Do, Aglaja Petrovna, bone, — kun suspiro diris li. — Ĉu vi konversacios amike aŭ vi estas malliberulino VV-789, kaj mi estas civitano majoro?

Ŝi silentis: ankaŭ tio estis jam en la Taganka prizono. Ĉio estis. Plej gravas — ne cedi. Se vi cedis — pereis. Li estas sur unu flanko, ŝi — sur la alia. Tiel estas pli simple kaj klare.

— Eble, vi deziras teon — por varmiĝi? Aŭ manĝeti?

«Kial ili ĉiuj manĝetas, sed ne manĝas? De kie aperis tiu respekto al sia stomak-intesta traktuso?» — pensis Aglaja Petrovna kaj tuj eksentis, kiel terure ŝi deziras manĝi.

— Ĉu vi deziras fumi?

— Ne, — respondis ŝi.

Ankaŭ tio estis.

«Kiam pasos ĉio ĉi, — pensis ŝi, dum majoro estis foliumanta iujn paperojn, ŝajnigante, ke en la paperoj ekzistas io grava, — kiam pasos tiuj ĉi tempoj, kion ni faros kun tiaj majoroj? Ja ne povas ni ilin ĉiujn mortpafi? La venontaj tempoj, certe, estos bonkoraj! Kaj oni ĵetos tian majoron al alia laboro, li surmetos civilan jakon, liaj okuloj estos homaj, kaj oni pensos pri li, ke li estas „bona ulo“. Tamen, eble, tiu ĉi estas ankoraŭ bona? Ne, apenaŭ! Li tro similas al ĉiuj tiuj! Kaj inter ili bonaj ankoraŭ ne troviĝis».

La majoro estis plu foliumanta la paperojn.

Ŝi ĉirkaŭrigardis — ordinara kabineto. Nur portreto de Molotov estis nekutima — sur arborando kun du knabinoj. «Ĉu kun filinoj? — pensis Aglaja Petrovna. — Sed li ja havas nur unu filinon!»

Kaj ŝi imagis, kiel Molotov tralegis ŝian leteron.

— Ĉu vi skribis al la Centra Komitato?

Ŝia koro saltis kaj kvazaŭ haltis: jen ĝi! Tuj ŝi estos liberigita. La letero atingis. Ŝi eraris — la okuloj de la majoro vere estas bonkoraj. La letero atingis, tie oni esploris, komprenis, ke tiel ne eblas! Atendinte, kolektinte fortojn, definitive trankviliĝinte, per plena voĉo, kun trankvila firmeco ŝi respondis, ke al la CK ŝi skribis kaj nun estas konvinkita, ke la miskompreno estis klarigita kaj la organoj de ŝtata sekureco ne plu havas riproĉojn al ŝi.

— Jen mia al vi konsilo, Ustimenko — respondu al demandoj! — rigardante preter ŝi, pigre prononcis la majoro. — Ĉu klaras? Mi demandas, vi respondas. Bone. Saĝe. Kaj taŭzi la nomon de la CK per via malpura lango ĉi tie al vi neniu permesos.

Nun Aglaja Petrovna komprenis: rifuzite. Sed tiam por kio...

— Demando: tra kiu vi sendis vian kalumnion pri la organoj al la CK?

Ŝi klare aŭdis tiujn vortojn, sed respondis ne tuj. Malrapida kaj trankvila forto kvazaŭ estis pleniganta tutan ŝian korpon. Tio estis la sama forto, kiu helpis al ŝi, preskaŭ nenion komprenanta post la katastrofo de la aviadilo, vindi per ĉifonoj vunditajn kamaradojn, la sama forto, kiu helpis al ŝi detiri de la flamanta maŝino aviadiston Paŝeĉkin, la sama forto, kiu savis ŝin en la tago de la kaptiĝo...

— Mi neniam kaj pri neniu kalumniis, — nelaŭte prononcis Aglaja Petrovna. — Mi ĉiam diras kaj diris nur veron.

Kaj tiam ŝi rememoris Larikov-on, ĉiam trankvilan kaj egalaniman Larikov-on, kiu en la tridek sepa jaro estis arestita en Unĉansko. Li estis juĝita ie malproksime, kaj poste ŝi mem en kunveno de la urba aktivularo diris pri tio, ke ĉe ili agis bando da «malamikoj de la popolo», diris konvinkite, rememorante erarojn kaj misojn de Larikov, kiu, certe, iam decidadis arbitre, kaj la lignan fabrikon planis maloportune, kaj...

— Ĉu vi respondos, Ustimenko? — denove aŭdis ŝi la voĉon de la majoro.

— Ne, — diris ŝi.

— Kiel do — «ne»?

La voĉo de la majoro estis enua kaj bonanima.

— Jen tiel, tre simple, ne kaj ne.

— Kial do ne? Kial vi ne konfesu sincere? Ni disponas precizajn informojn, kiel ĝuste kaj kiam oni varbis vin labori kontraŭ ni. Ni, Ustimenko, ĉion scias, ĉi tie ĉio estas sciata.

Aglaja Petrovna suspiris: kiomfoje oni al li diradis, kiel oni ŝin tie varbis. Eble, cent?

— Ĉu vi deziras fumi?

— Ne deziras.

— Mi ne insistas.

Li paŭzis, pene subpreminte oscedon.

— Jen tiel, — diris Oĵogin, — tiamaniere. Eble, vi konfesos, kiel, kaŝiĝinte kiel deportito, vi perfidadis francajn patriotojn?

— Kio? — demandis ŝi.

— Ja vi laboris por la gestapo.

— Tion oni jam diris al mi.

— Diris? Kiu?

Ŝi respondis trankvile, per ĉiuj fortoj trankvile:

— Sama, kiel vi, malamiko de la popolo, kaŝiĝinta sub epoletoj de sovetia oficiro.

Li ne kredis al siaj oreloj. Kiam en la tridek sepa jaro enketato frapis lin, tiam leŭtenanton, per seĝo al la kapo, li miris multe malpli.

— Kiel vi min nomis?!

— Kiel indas nomi tian kanajlon: malamiko de la popolo...

Al ŝi nun iĝis tute egale. La letero estis interkaptita. Sed kiel, se ili eĉ ne scias, kiu ĝin transdonis? Ili deziras ekscii la nomon, por pereigi la soldaton pro tio, ke li estas honesta. Ne, ili ne ekscios! Ŝi ne diros ĝin!.. Kaj tiu ĉi blankdentulo estas malamiko de la popolo, malamiko! Kaj preskaŭ kun plezuro, malrapide tirante la vortojn, Aglaja Petrovna prononcis ankoraŭfoje:

— Vi estas malamiko de la popolo! Vi ĉiuj ĉi tie estas bando de sabotuloj kaj...

Findiri ŝi ne sukcesis. Li batis ŝin al la nazradiko — tiu maniero de batado ĉe boksistoj havas sian specialan nomon, kaj majoro Oĵogin ŝatis, estimis kaj komprenis sporton ekde la infanaj jaroj. Krome, li ŝatis pafi al leporoj, fiŝkapti, kompetentis en ŝakludo, amegis sian filinon Lunjon, sian maljunan panjon, la edzinon Sonjon, kiu, kaj laŭ lia opinio, kaj laŭ opinio de liaj kolegoj, «neimiteble» plenumadis solulan dancon «arabeskoj» en programo de amatora teatro de trupoj de la Ministerio pri Internaj Aferoj, ŝatis kontempli orajn libelojn dum fiŝkaptado kaj, ĉefe, sankte kaj senrezerve kredis tion, ke fumo sen fajro ne ekzistas kaj senkaŭze oni ankoraŭ neniun enprizonigis. En lia hejmo pendis portreto de Dzerĵinskij, pri kiu Oĵogin sciis, ke li estas punanta glavo. Oĵogin sciis, ke okazas troigoj, sed sciis li ankaŭ senruzan saĝaĵon de alia speco: «Se vi ne troigos — la estraro ne havos kion korekti». Kaj se al kontrulo oni donis pli multe, ol devas, do ja kontrulo estas kontrulo.

Tial, aŭdinte, ke li estas malamiko de la popolo kaj sabotulo, Oĵogin terure ofendiĝis. En li ekbolis la civitisma sento, ĝuste tiu, kiun li, drinkinte, deklaradis, kripligante la faman verson:

Legu, kanajloj, kaj enviu!
Mi estas civitano de la Sovetunio!..

— Putinidino! — diris li iom poste, kiam Aglaja Petrovna moviĝis. — Putinidino! Vi ĉe mi ankoraŭ parolos!

Ŝi eksidis sur la planko, apud la piedo de la skribotablo. El ŝia nazo fluis sango. Oĵogin hontis, kaj eĉ doloris lia stomako: li batis senhelpan virinon, kaj eĉ virinon je dudek jaroj pli aĝan, ol li, — sed eviti jam ne eblis, kaj li komencis sin ardigi per vortoj, kiujn li prononcadis laŭte. Tio estis fiaj kaj malpuraj insultoj, sed kian tio havis signifon, se li estis insultanta la «perfidulinon de la Patrujo», «faŝistan serpenton», «agenton de la gestapo». Kaj farinte du paŝojn, majoro Oĵogin ekstaris super Aglaja Petrovna kaj diris al ŝi:

— Mi vin al kaĉo per la botoj dispremos! Ĉu vi tion komprenas?

— Dispremu, fiulo! — mallaŭte respondis ŝi. — Murdu min, ja mi estas en prizono! Nu? Batu! Kial vi timas, malamiko, fiulo, kanajlo? Batu!

Ŝiaj brulantaj, malamantaj okuloj, malfermitaj renkonte al morto, rigardis al li. Kaj li retiriĝis. Faris paŝon, ankoraŭ malgrandan paŝeton, nenion bone komprenante, kriis, ke oni voku iun el la medicinejo. Kaj kiam Ustimenkon oni forportis, li eksidis sur la seĝon. Li tremegis. Enkurintaj serĝentoj ekvidis, ke li ploras. Unu larmo fluis sur lia pala vango, kaj, frapante per la dentoj al la rando de glaso, disverŝante akvon, li estis diranta:

— Neniaj nervoj sufiĉas. Vidu — «malamiko de la popolo», ĝuste tiel ŝi diras. Tio estas mi — malamiko de la popolo, ĉu? Mi havas kaj kontuzojn, kaj vundojn, mi sur mino eksplodiĝis, mi...

— Disliberiĝis ili, kamarado majoro, — kompate elparolis unu serĝento, forte instruita pri abundo de ĉiaj teroristoj, ĉiuminute preparantaj atencojn kontraŭ la gvidantoj. — Liberalas ni kun niaj humanismoj. Necesas tuj ilin for, sub la celilon — kaj preta! Laŭ, kiel oni diras, sana klasa instinkto...

La alia serĝento silentis.

Li timis.

Li estis malklera homo, sed per la «tripo-intestaro», laŭ liaj propraj vortoj, li sentis, ke io ĉi tie estas malĝusta. Ne devas esti tiel. Sed kial — li ne sciis. Kaj al sia parulo li diris en la koridoro:

— Tamen tio estas maljuna virino.

— Kaj kio?

— Nenio. Ke ne estu iaj malagrablaĵoj.

— Por kiu?

— Ĝenerale.

— Se ĝenerale, do silentaĉu.

Poste majoro Oĵogin drinkis. Ĉar kolektivaj drinkadoj estis malaprobataj, la majoro drinkis sola, ŝlosinte sin per du turnoj de la ŝlosilo. La eta Lunjo per la pugnetoj batadis al la pordo, gratis, per maldika voĉo petis:

— Pacjo, enlasu, pacjeto[69]...

Li ne enlasadis, drinkadis, almanĝadis kaj aŭskultadis sportan elsendon. Iom poste al la pordo frapis la maljuna panjo, eksa instruistino, severa, en okulvitroj, simila al portreto de Ĉerniŝevskij, pri kio ŝi kaŝe fieris.

— Ĉu vi drinkas? — interesiĝis ŝi.

— Drinketas, — impertinente respondis la majoro.

— Bona okupiĝo por inteligenta homo, — plendis la patrino.

Oĵogin ŝultrolevis. En la ĉambro estis varmege — oni hejtas, kiel frenezuloj! La patrino deziris malfermi la vazistason, la filo ne permesis — ili loĝis sur la unua etaĝo, iu enrigardos, ekvidos, kiel diboĉas la majoro. De sur la muro al Oĵogin rigardis la fera Felikso[70]. Kiel sincere mirus la majoro, se li povus nur supozi, ke Dzerĵinskij senhezite elpeladis tiajn, kiel li. Kaj tion, ke ĉe Oĵogin «cedis» la nervoj, Dzerĵinskij neniom atentus. Oĵogin estus elpelita kaj juĝita, malgraŭ la nervoj. Sed Dzerĵinskij antaŭlonge mortis, kaj Oĵogin estis kuracanta la nervojn per vodko kaj fritita porkaĵo.

— Jen tiele, panjo, — diris li kun la sama intonacio, kun kiu hodiaŭ li parolis kun Aglaja Petrovna. — Tiele, Natalia Mikaelovna!

— Ĉu estas malfacile, Leĉjo? — demandis la patrino kun tiu intonacio de solena kompato, pro kiu la forpasinta patro diradis pri la edzino: «Aliaj havas edzinon, kaj mi — duonĉerkon». — Ĉu fortoj mankas?

— Malfacile, panjo, — sincere respondis Oĵogin. — Malfacile. Gestapanino, sed nomas min malamiko de la popolo. Fojfoje estas tre malfacile.

— Ne gravas! — eĉ pli solene prononcis Natalia Mikaelovna. — La popolo aprezas vian laboron. Aprezas kaj komprenas. La granda laboro de purigo!

Oĵogin oscedis. La patrinon ne eblis haltigi. Ŝi knaradis kaj knaradis, ĝis venis Sonjo post provludo de la danca amatora grupo kaj ĝis la patrino rerakontis al ŝi, kiel cedis la nervoj de Leonido en la lasta tempo.

— Kaj mi eĉ ne rimarkadis! — respondis Sonjo, dismetante sur la geedza lito siajn baletjupojn, striktaĵojn kaj aliajn baletajn uzaĵojn. — Ĉu vi ree grupon enketas aŭ solulajn malamikojn?

— T-ŝ-ŝ-ŝ! — siblis la panjo.

— Simple eblas krii «savu», — krakmaĉante firman peklitan kukumon, ekparolis Oĵogin. — Mi simple finiĝas. Ĝis doloro: fizike doloras la nervoj. Panjo, ĉu tio eblas?

Natalia Mikaelovna suspiris:

— Probable, eblas. Vi devas preni vojaĝilon al Kislovodsko[71]. Vi mendu.

— Ne, jam ĉi-foje li sola ne veturos, — enmiksiĝis Sonjo. — Jen ni faros nian rondvojaĝon en trupunuoj, tiam li mendu. Mi same nervojn havas, mi same laciĝas.

En tio ili interkonsentis.

### La unua post Dio

Sed tamen la neeblaĵo efektiviĝis — la unuan de marto ili malfermiĝis. Bor. Gubin en tiu tago, feliĉe, nenion skribis en la ĵurnalo, nur gratulis, ĉieesta spertulo, el sia nuna rezidejo — Granda Gridnevo — per longa kaj patosa telegramo kun vortoj, ke li brakumas, feliĉas kaj ĉiam kredis. Ustimenko legis la telegramon, razante sin: nun li ankaŭ la razilon ĉi tien alportis, en la ĉefkuracistan kabineton, kaj ankaŭ kompleto de subvesto kuŝis en la ŝranko, kaj la parada tuniko.

Estis la sepa horo de mateno, la ŝaltita hieraŭ komutilo silentis — kaj la «akceptejo» n-ro 1, kaj la «vindejo» n-ro 2, kaj la «radiografio», kaj la «kuirejo», kaj la «laboratorio», kaj la «ginekologio», kaj la «terapio», kaj la «garaĝo» (dume sen eĉ unu aŭto) — ĉio silentis.

Viŝinte la klingon de la forakrigita razilaĉo per la gubina telegramo, Vladimiro Atanazijeviĉ elprovis per si la duŝejon — akvo varma, varmega, malvarma, malvarmega, — poste fine vestis sin, streĉis la zonon de la amelita kitelo, eksidis al la tablo antaŭ la komutilo. Estis tute senbrue, varme, mute ĝis tintado en la oreloj. La «ĉefon» oni ne maltrankviligis, neniu vidis, kiel li ellitiĝis, kiel razis sin, kiel estis en la duŝejo. Kaj la ĉefo neniun maltrankviligis — li estis pensanta koncentrite kaj eĉ morne, apoginte la mentonon sur la manplatoj, malalte mallevinte la kapon kun granda frunto kaj grizharaj tempioj. Kaj li pensis ne pri io alta kaj bela, sed nur pri karbo — kiel li postulos ĝin hodiaŭ de Zolotuĥin.

Al la pordo oni facile frapis, maljuna brankardistino Matejevna sur pleto alportis «provaĵon», kiel ŝi esprimis, sed fakte malpermesitan de Eŭgeno Rodionoviĉ matenmanĝon.

— Jen, manĝu iomete, — diris Matejevna, kiel ĉiam severe kaj edife, kvazaŭ ankaŭ ŝia ĉefkuracisto estis grava malsanulo, — manĝu, Vladimiro Atanazijeviĉ, la sano — ĝi, amiko...

— Sed mi, interalie, estas sana, — diris Ustimenko, kontemplante la belegan maljunecon de Matejevna, ŝiajn profundajn kaj krutajn faltojn, viglan brilon de la okuloj, malrapidecon kaj mildecon de movoj. — Ĉu Mitjaŝin estas ĉi tie?

— Sed li ja ne foriris, mi opinias, — diris Matejevna, — li hejtadis en la kaldronejo, nokte li kiomfoje min vekis — rigardu, Matejevna, al la termometro. Jam en la vespero li dek ok gradojn ĝishejtis kaj tiel egale tenas, dum trans la muro ja estas frosto ĉirkaŭ minus tridek...

Per la malpezaj manoj ŝi metis antaŭ la ĉefo teon, kaĉon, kazeon, kazetorteton, buteron en formo de nana kubeto.

— Neleĝa tio estas, — glutante el la trinkpoteto, diris Ustimenko. — Ni estas juĝindaj.

— Provaĵo por ĉefkuracisto ĉiam estas leĝa, — severe respondis la maljunulino, — kaj la teon-sukeron mi al vi de mi mem donis, de mia mizera porcio. La kaĉon gustumu, tiu grio nomiĝas smolenska, bonege kuirita. Nikolao Eŭgenjeviĉ hieraŭ instruis, kiel kuiri laŭ popa maniero, kiel ili dum fastoj uzadis.

Ustimenko petis:

— Vi prefere eksidu, Matejevna.

La maljunulino eksidis, malgajiĝinte, konfesis, ke ankaŭ ŝi hodiaŭ malbone dormis. Poste ŝi plendis:

— Vi estu kompleza, Vladimiro Atanazijeviĉ, influu al Saĉjo Zolotuĥin. Mi hieraŭ metis lin en la bankuvon — por baniĝi, do li, stultuleto, de mi per hoko fermiĝis. Mi al li bruas-frapas, malforta li estas ankoraŭ, — malfermu, nepeto. Sed li ĝeniĝas. Mi al li — ĉu mi viajn postaĵojn ne vidis? Mi ankoraŭ ekde la japana milito pri viraj akcesoraĵoj ĉesis miri. Sed li ne konsentas. Balbutas, ke li mem sukcesos. Vi ja diru al li — por Matejevna nek viroj, nek virinoj ekzistas, ŝi jam delonge tiujn diagnozojn ne distingas...

— Mi diros, — pensante pri la karbo kaj forskrapante la kaĉon de sur la telero, respondis Ustimenko, — diros nepre.

— Ĉu vi vespere festenon aranĝos? — aŭdis li subite.

— Kian tian festenon?

— Antaŭe por tia okazo oni diservis, — klarigis Matejevna, — gubernatoro alveturadis, aŭ lia viculo, aŭ brigada generalo dum la imperiisma milito. Kaj nun — festeno. Oni monon kolektas, kie estraro estas ne ruza, kaj kie pli ruza — tie la librotenisto, ekzemple, anstataŭ farbo, aŭ riparo de radiografia aparato...

— Vi min, Matejevna, al krimo ne instigu, — subridis Ustimenko. — Se mi tion serioze komprenos...

— Eŭgenjo Mitjaŝina hieraŭ kolektis, — rakontis Matejevna. — Kaj por vino, kaj por acida brasiko, kaj terpomo estos kun lardo...

Ŝi prenis per la grandaj, ankoraŭ fortaj manoj la manĝilaron, kunmetis ĝin sur la pleton kaj eknaĝis al la pordo. Kaj en la pordo ŝi kunpuŝiĝis kun malgranda hometo, kiu diris al ŝi «pardonu, sinjorino», elegante cedis la vojon kaj eniris, fiksrigardante al Ustimenko per vigla rigardo de konataj, antracite senbrilaj pupiloj. Vladimiro Atanazijeviĉ leviĝis, paŝis renkonte...

— Mia savinto! — kun laringa kartvela aspiracio diris ŝipestro Amiraĝibi. — La granda kuracisto de ĉiuj tempoj kaj popoloj! Ne rigardu al mi per tia kompata rigardo, nun min ĉiuj kompatas kaj demandas, kio al mi okazis...

Li firme premis la manon de Ustimenko per siaj fortaj malvarmaj fingroj, mallarĝigis la okulojn kaj raŭke demandis:

— Mi similas al maljuna ftiza simio, ĉu? Tiel esprimis pri mi mia amata edzino, ĝuste tiel. Sed mi ne estas simio, mi estas ŝipestro, «la unua post Dio», kiel skribas angloj ankaŭ nun pri niaj fratoj. Ĉu eblas pensi? Ke «la unua post Dio»?

Verŝajne, Amiraĝibi laciĝis, ĉar li iel tuj, subite eksilentis kaj longe penis restarigi la spiradon, sidante apud la skribotablo kaj honteme ŝajnigante sin vigla, — li ĝeniĝis pro sia aspekto, pro la okuloj kun ties petanta esprimo, pro la griza, falta vizaĝo, sur kiu la barbo kreskis tufe, li hontis pri si mem, kiel hontas nur fortaj homoj okaze de jen tia, subita malfeliĉo.

— Ĉu mi tro frue venis? — interesiĝis li kun subrido.

— Tute ne!

— Mi nenie noktis, — kolere diris Elisbaro Ŝabanoviĉ. — Oni min ne prenis eĉ en la komandejon — vi memoras, kiel al ni tie estis varme, ĉu, mia savinto? Kaj tiun matroson Petrenkon, kiu suspektis, ke ni estas sabotistoj? Kaj kiel ni trafis rekte en paradizon al Rodiono Metodjeviĉ? Cetere, kiel li fartas? Ĉu tre malbone?

Ustimenko respondis, ke ne tre bone, li kuŝas en Moskvo en hospitalo, tien forveturis lia filino Barbara.

— Jes, jes, certe, — tusante, kapjesis Amiraĝibi, — ŝia fotaĵo pendis ĉe la veselkapitano en la kajuto. Tiaj rondaj okuloj, certe, certe...

Ili eksilentis.

— Oni ne enlasis min en lian domon, al admiralo Stepanov, — subite streĉiĝinte kaj eĉ por momento sufokiĝinte pro furiozo, diris la malgranda kaj maldika Amiraĝibi. — Lia filo parolis kun mi sur la sojlo. Tia dika, tia simpatia, tia sata porkido. Li ne vokis min en la domon. Kaj mi ĵus venis el la stacio. Li rekomendis al mi gastejon.

— Sed ĉu vi diris — kiu vi estas?

— Por kio? Sed en la gastejo mankis lokoj, kaj mi sidis en fotelo. Bona fotelo el laktolo. Mi sidis dum la tuta nokto. Ĉu vi plu rigardas al mi? Ne gravas, ili diras, ke mi ankoraŭ estos homo, ke tio estas provizora, ke la fortoj revenos al la maljuna Amiraĝibi. Mi demandas ilin: kiel mi revenigu miajn fortojn, — subite kriis la ŝipestro, — kiel, kiel, kiel? Ili tion ne scias. Ili tion ne lernis. Ili ne esploris tiun temon. Ili diras al mi kaj al miaj kolegoj, tiuj viaj kolegoj, — manĝu viandon, multe da viando, sed ni, surradiitoj, pro ĝi vomas. Ni vomas pro ĉio, ni ne povas vidi manĝaĵon, ni ŝanceliĝas sur niaj piedoj, ni aŭdas sonoron kaj hurlon en la oreloj, ke eĉ ekdormi ni ne povas, sed ili diras — kun tempo ĉio pasos. Ili diras — pro tio oni ne mortas. Ili diras — vi kapricas!

— Ĉu alporti al vi teon? — demandis Ustimenko.

— Mi trinkis akvon. Mi trinkas nur akvon. Mi havas sekecon en la buŝo tage kaj nokte. Sed ili diras — tio same pasos, paciĝu. Dum duonjaro mi paciĝas...

— Ĉu vi navigas?

— Mi? — miris Amiraĝibi. — Kiu min bezonas post dudek mil rentgenoj? Nur tiuj, kiuj ŝatas esprimi sian kompaton. Kaj nun mi rakontos al vi anekdoton. Ĉu vi deziras, mia savinto? Kanceron mi ne havis.

— Kion vi volas diri?

— Estis supozo kaj aŭtoritato. Ŝiaj asistantoj — de mia profesorino — nun diris tute precize. La maljunulino prenis biopsion malfrue, jam post sep seancoj de surradiado. Certe, la biopsio nenion donis. Sed vi povas al vi imagi, kian mi havis gorĝon post la milito. Ĉu la dancon de malgrandaj cignoj vi memoras? Kaj ankaŭ niaj konvojoj iradis ne en Pacifiko. La maljunulino diris, ke en mia gorĝo la diablo mem nenion komprenos. Al angino de Vincent ŝi ne kredis, malgraŭ tio, ke mi venis tiam el Afriko, kie furiozis tiu angino kun bela nomo. Ĉu vi aŭskultas min, profesoro Ustimenko?

— Tamen mi ne estas profesoro.

— Kia ĝojo! Sed anstataŭe vi estas kuracisto, ĉu?

Li verŝis al si akvon el karafo en facetitan glason, eltrinkis unu gluton kaj diris apenaŭ aŭdeble:

— Kaj tiu ĉi malgaja simio iam kantadis — «Propetu la edzon pro olda husaro, li min ne enlasas loĝiĝi ĉe vi...» La unua post Dio!

— Ĉu vi enuas sen la maro? — demandis Ustimenko, por iel forkonduki Amiraĝibi-n disde lia incitita stato. — Aŭ ne deziras?

— «Pri pano sonĝas hund', pri fiŝo la fiŝist'», — malmilde respondis Amiraĝibi. — Ŝajne, Homero eldiris. Tamen, mi fajfas! Ĉu vi min kuŝigos por iomete en vian malsanulejon? Antaŭe oni kantadis kanton, tie estis vortoj — «vivi enue». Nun mi tion komprenis. Kuŝigu min, mi laciĝis.

Ustimenko telefonis al la akceptejo. Tio estis lia unua telefonvoko.

— Heroo de la Sovetunio ŝipestro Amiraĝibi, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Kuŝigu lin en la kvaran, al Zolotuĥin. Por ili duope estos pli gaje, kaj poste ni vidos. Elisbaro Ŝabanoviĉ Amiraĝibi. Jes, Neĉitajlo kaj Bogoslovskij...

Li surmetis la parolilon. Amiraĝibi silente rigardis al li.

— Mi laciĝis, — ripetis li per incitita voĉo. — Mi elturmentiĝis. Ŝipestro Pavlov estis disŝirita de obuso sur la ponto, ŝipestro Zinĉenkov dronis kune kun la vaporŝipo, ŝipestro Riĵik mortis pro korinfarkto, kiam legis informon pri morto de la filo. Mi deziras morti stare, doktoro, mi ne povas malrapide kliniĝi. Min tio ne kontentigas...

Lia buŝo tiriĝis pro kurba rideto, li svingis la manon kaj foriris, vivamanto kaj kuraĝulo, kiun tordis ne malsano, tordis kuraco.

Vladimiro Atanazijeviĉ telefonis hejmen. Vera Nikolajevna, kiel ĉiam, rakontis al li, ke al ŝi doloras la kapo kaj la nokton ŝi pasigis «terure». Kun Natanjo same ĉio estis «terura», ŝi ne obeis, kapricis kaj ploris. Kaj kun Nina Leopoldovna, certe, estas plej malbone.

Li aŭskultis silente, li ĉiam hontis pro bagateloj, kiujn oni tiel detale ŝajnigas veraj malfeliĉoj.

— Aĥ jes, hieraŭ pri vi demandis iu eleganta maljuna kartvelo, — rememoris Vera. — Li tre penis eniri al ni, sed mi interparolis kun li en la antaŭĉambro. Al mi aperis impreso, ke li ne havis kie tranokti.

— Li vere ne havis kie tranokti.

— Kaj mi denove kulpas?

— Neniom, — firme premante en la mano la telefonan parolilon, respondis li. — Per kio do vi kulpas? Ja nia hejmo ne estas tranoktejo!

Tiun frazon Vera Nikolajevna ofte diradis.

Kaj ankaŭ nun ŝi konsentis:

— Vi kreskas, Vlaĉjeto, — aŭdis li ŝian gajiĝintan voĉon. — Kaj kiam ni tagmanĝos?

— Mi ne scias, — diris li, — hodiaŭ ni malfermas la malsanulejon.

Vera Nikolajevna paŭzis. Ankaŭ tion ŝi sukcesis forgesi. Sed, ho dio, kiel ŝi ofendiĝadis, se li ne memoris (kaj li neniam memoris!) ŝian naskiĝtagon, aŭ de Natanjo, aŭ de Nina Leopoldovna! Li eĉ sian propran ne memoris!

— Mi gratulas, — diris Vera Nikolajevna. — Mi gratulas. Vi ja, verŝajne, opinias tiun tagon serioze via persona festo?

— Iugrade, — respondis Ustimenko. — Pli aŭ malpli.

Kiam la interparolo finiĝis, li rimarkis Luba-n — mirinde belan en bonege kudrita kitelo. Ŝi staris ĉe la pordo kaj ridetis. Kaj ŝiaj dentoj brilis, kaj la okuloj brilis, kaj la kitelo arĝentis.

— Nu, ĉu mi belas? — diris ŝi per facila voĉo.

— Diable! — subridis li.

— Jen ankaŭ Sainjan ĵus diris tion. Aŭ «pli aŭ malpli». Aŭ «iugrade».

Ŝi aliris pli proksime kaj eltiris el la poŝo skatolon da cigaredoj. Facila odoro de frosto plu teniĝis en faldoj de ŝia kitelo, ŝi ĉiam kuradis el unu domo en alian sen palto. Kaj neĝeroj estis degelantaj en ŝiaj belegaj haroj.

— Nu, kio pri la «vulpa vosto»? — demandis ŝi, ekfumante malmultekostan cigaredeton. — Ĉu ni ĝin dehakos?

— Lubanjo, indulgu, — per kaĵola voĉo diris li. — Ja tio signifas plilongigi la tubon duoble. Tio estas freneza mono.

— Ĉu mi avertis?

— Avertis.

— Ĉu mi minacis?

— Minacis, — malgaje konfirmis li.

— Kaj ĉu al vi ne ŝajnas, kara parenco, ke tio estas malgaja paradokso: la kaldronejo de la malsanulejo, mi substrekas — malsanulejo! — venenas per sia fumo ĉion ĉirkaŭe. Kaj ne nur la malsanulejan kvartalon, sed ankaŭ la loĝkvartalon, kaj la distriktan infanvartejon, kaj infanĝardenojn, kaj...

— Ĝis printempo, Lubanjo, — petis li, kaj liaj okuloj rigardis vee. — Ja ne povas ni...

— Ja ne povas ni, — mokimitis ŝi kaj eksidis. — Ĉiuj tiel kantas. Kaj venenas la urbon. Atendu, mi ankoraŭ trovos bridon por vi. Vi ĉe mi pepos, kiel la stacidoma restoracio. Mi ankaŭ Losoj-on ne timos...

Ustimenko silentis. Jen kiun li bezonis en la malsanulejo. Ekstreme! Jen kiun li farus sia viculo. Jen kiun eblas fidi!

Kaj ŝi minacadis, balancadis la piedon en malkara ŝueto, malkara kaj flikita, kiajn scipovis porti nur Barbara, bele elspiradis fumon ringe kaj minacadis, kaj tiel, ke eĉ li, ne timema, — timiĝadis. Ŝi minacadis kaj rakontadis pri siaj sangaj bataloj sur la fronto por la sano de Unĉansko. Pri siaj petskriboj kaj denuncoj. Pri siaj plendoj kaj postuloj. Pri siaj kvereloj kaj skandaloj. Kaj certe, pri siaj venkoj.

— Al mi oni jam eĉ politikajn akuzojn pendigas, — fanfaronis ŝi, — sed Ŝtub estas por mi. Eĉ Sainjan opinias, ke mi troigis kun la «vulpa vosto». Kaj kun la konservaĵa fabriko. Kaj kun vi, Vladimiro Atanazijeviĉ. Sed mi, pardone, fajfas pri ĉio ĉi...

Li aŭskultis ŝin ne tro atente kaj pensis pri tio, kiel malsimpla estas ĉio en tiu ĉi vivo: jen li nomis Luba-n en sia nomenklaturo dizertulo kaj perdis tian laboranton. Perdis sentiman, viglan, bonan, saĝan. Perdis, ĉar ne laborigis sin kompreni, elaŭskulti, eĉ kontroli. Perdis, kreteno, beoto, ŝtipkapulo!

— Ĉu vi scias, kial ni havas tiom da ĉiaj fuŝoj en laboro? — estis tiutempe parolanta Luba. — Ĉu ne scias? Tial, ke ni «komprenas ies situacion»! Pli ĝuste — ni estas bonkoraj je aliula konto. Tuboj fumas, «vulpaj vostoj» venenas homojn, sed ni kompatas direktorojn, «komprenas ilian situacion». Kaj ankaŭ vi bonvolas aludi, ke mi komprenu vian situacion. Sed pri kio vi pensis antaŭe?

— Kial via Sainjan ĝis nun forestas? — interrompis li ŝin. — Eble, li hodiaŭ entute ne bonvolos veni? Li estas la plej juna, sed permesas al si...

La okuloj de Luba ĉesis ridi. Pro Sainjan ŝi ĉiam mordadis, kaj tre dolore.

— Ni ĝis la tria horo de nokto algluadis fotaĵojn, — diris ŝi. — Aŭ eĉ ĝis la kvara...

— Kiajn tiajn fotaĵojn?

— Jen tiajn.

Ustimenko deziris diri, ke lin tute ne interesas iliaj familiaj albumoj, sed ne sukcesis. Oni telefonis el la akceptejo, poste la ĉefkuracisto de la ambulanco doktoro Burundukov gratulis kaj interesiĝis, ĉu eblas «celumi» hodiaŭ al ili kaj ĉu tio ne estas artifikoj de Gubin?

— Hodiaŭ kaj ĉiutage, — respondis Ustimenko. — Ni malfermiĝis, vere.

Dum li estis parolanta kun la solene gratulantaj akvotransportistoj kaj fervojistoj, venis Sainjan kun grandega paperujo, diligente envolvita en ĵurnaloj kaj ligita per ŝnureto. Li estis ankoraŭ tre maldika post la malsano, sed vigla ruĝo jam aperis sur liaj vangoj, kaj la okuloj rigardis gaje, tute knabece. Malantaŭ li en la porda embrazuro aperis doktorino Volovik, kaj ĝis la naŭa horo kunvenis ĉiuj, eĉ Nora Jarceva venis, malgraŭ sia libera tago. La viroj estis mirinde razitaj. Neĉitajlo tondiĝis, kaj odoris per dolĉa aromo, Mitjaŝin, kun spuroj de pudro sur la vangoj kaj ruĝaj pro sendormaj noktoj okuloj, estis ordonanta, kien meti seĝojn kaj taburetojn.

La lasta venis maljuna Hebeisen. En solena silento aŭdeblis, kiel li rakontis per raŭka flustro, kiel li sukcesis aĉeti en brokantejo amelitan surĉemizon, nigran bantkravaton kaj manumojn kun kolumoj. Vendis maljuna muzikisto — aĉetis maljuna patologo. Ĉe doktorino Volovik sub la kitelo lade knaris antaŭmilita silka robo, kiu finfine ĝisvivis sian tagon. Eŭgenjo Mitjaŝina, Anjo, la dieta kuiristo-bopatro, Zakadiĉnaja, la ĉefhejtisto kun familinomo Judeniĉ, flegistinoj, brankardistinoj — ĉiuj estis en novaj, unuafoje surmetitaj, amelitaj kiteloj. Nikolao Eŭgenjeviĉ sidis kun severa mieno sur la vizaĝo, por ke ĉiuj komprenu seriozan valoron de la okazantaĵo, sed ne aranĝu ĉi tie «ridejon». Li sidis proksime ĉe Ustimenko, fojfoje diradis:

— Nu, ĝenerale la aspekto estas deca.

Aŭ:

— Judeniĉ ja kravaton alligis! Ĉu vi rimarkis? Kaj estas tute ne ebria.

Aŭ ankoraŭ:

— Ordonu al Sainjan eksidi, li estas tute ne tiom sana, kiel al li ŝajnas.

En silento de tusoj kaj interflustroj punktolinie frapis la komutilo: el la akceptejo oni demandis, ĉu povas doktoro Volkov kaj flegistino Dobronoĵenko foriri de sia posteno al la «akto de malfermo». Ili diris, ke el la fenestro de la kabineto videblos, se alvenos ambulanco. Ustimenko respondis, kiel en milito:

— Iru, sed rapide.

Kaj nomumis Anjon rigardi el trans sia dorso al la larĝa enirejo de la akceptejo. Tute tagiĝis, en la kabineto iĝis sufoke. Iu sarkasmis, ke estroj neniam malfruas, sed nur prokrastas veni, Volovik subtenis per profunda baso:

— Ili ne scias, ke akurateco estas ĝentileco de reĝoj.

Zakadiĉnaja trovis la rimarkon de doktorino Volovik nekonvena: en tiuj ĉi sekundoj Zolotuĥin kaj Losoj, ĝeniĝante pro siaj doktoraj kiteloj, estis trairantaj al Ustimenko. Seĝoj estis rezervitaj por ili, same kiel por Stepanov, kiu dume ne venis.

— Mi pardonpetas, — diris Zolotuĥin, — mi vere malfruis, ne prokrastis venon.

Kaj, ĉirkaŭrigardinte la gajajn vizaĝojn de la medicinistoj, aldonis kun neatendita kaj ridinda miro:

— Mi preterdormis. Kaj pro via kulpo. Kiam okazis tiu, farita de kamarado Bogoslovskij, miraklo kun mia filo — mi dum pluraj tagoj reprenas la neprenitan, dormas. Kaj la edzino dormas — Nadeĵda Lvovna, kaj mi dormas, kaj nia Saĉjo, laŭ onidiroj, same dormas ĉi tie en via malsanulejo.

— Vere, dormas! — sonore de sia loko diris flegistino Anjo. — Mi hodiaŭ deĵoris, kaj ankaŭ hodiaŭ li dormas.

— Kion do mi povas al tio ankoraŭ aldoni, — mallevinte la okulojn, per densa voĉo prononcis Zinovio Simonoviĉ, — al tio estas malfacile ion aldoni. Havis la gemaljunuloj du filojn, unu...

Li mallonge svingis la manon.

— Kaj la duan oni destinis por morto...

— Ni scias, — diris la larĝŝultra Judeniĉ, — vi ne ŝiru al vi la animon, Zinovio Simonoviĉ...

— Mi ne pri mi diras, sed pri vi, — forte preninte aeron en la bruston, prononcis Zolotuĥin. — Pri via kolektivo. Mi ne konas vin, ne havas honoron, kiu min ĵus interrompis, kiu doktoro...

En la ĉambro oni ekridis, iomete ekbruis. Judeniĉ informis, ke li estas ne el la medicina fako, sed plie pri varmigado — hejtisto...

— Same ne malbona afero, — ridetis Zinovio Simonoviĉ, — ke al malsanuloj estu varme. Ja kia afero en via profesio estas malbona, kamaradoj? Jen mi perfidos al vi mian filon — li estas biologo, sed nun revas iĝi medicinisto, hieraŭ li konfesis al mi. Infektis vi lin, via kolektivo, jen kamarado Ustimenko, kamarado Bogoslovskij, kaj antaŭnelonge aŭdis mi ankoraŭ pri unu via — kamarado Sainjan, ĉu tiel? Mi ne konfuzas? Mi aŭdis, ke ankoraŭ estante tute malsana, post veturo, apenaŭ tenante sin sur la piedoj, li savis mortontan infanon...

— Bagatelo, simple bele okazis, — interrompis Vagarŝako. — Ekstere bele, sed ne esence.

Zinovio Simonoviĉ, ne kutimiĝinta al tio, ke oni lin interrompas, ĵetis rigardon al la kolera, plu junula vizaĝo de Sainjan kaj subite ridetis, kaj tion ja li scipovis — la severa, kruda vizaĝo tiel lumis, ke ĉiuj komencadis responde nevole rideti.

— Mi ne sciis, ke vi, doktoro, estas tiel juna, — diris li, — tute kiel mia Aleksandro.

— Mi tute ne estas juna! — kun ĉagreno diris Vagarŝako, sed ne povis ne rideti responde al la rideto de Zolotuĥin. — En mia aĝo Lermontov jam...[72]

Ĉiuj iomete ekridis, Ustimenko tintis per glaso kontraŭ karafo, en la porda embrazuro aperis Eŭgeno Rodionoviĉ, ekstreme ĉagrenita, ke en la, se tiel diri, prezidantaron li jam ne povas traŝiriĝi. Malgraŭ tio, ke Ustimenko tute ne invitis lin, tiu al li mansvingis: ne zorgu, mi eĉ tie ĉi, kun flegistinoj kaj brankardistinoj staros, ne gravas, ja tia estas tago.

— La regiona komitato de la partio firme esperas, — daŭrigis Zolotuĥin, — ke nia malsanulejo iĝos fiero de ne nur Unĉansko, sed ankaŭ en pli vasta skalo, eble, ankaŭ en la Unio pri ĝi oni parolos. Kaj kio de ni dependas, en tio ni per ĉiuj fortoj al vi, karaj kamaradoj, helpos, ni je vi kredas, al vi kredas, nu, kaj se io estas malĝusta — ne ofendiĝu: ni kverelos — kaj paciĝos. Kaj al kamarado Stepanov, — cetere, jen li en la pordo staras modeste, — al li premu pli firme, li same havas eblojn kaj diversajn rezervojn...

Eŭgeno Rodionoviĉ modeste ridetis kaj facile riverencis, kaj, dum parolis sian paroladon Losoj, ĉiam trapuŝiĝadis antaŭen kaj trapuŝiĝadis, ĉiam pardonpetante, ĝis atingis la deziratan lokon kaj iĝis ŝultro al ŝultro kun kamarado Zolotuĥin. Tiam li faris sekretan framasonan signon al fotisto de la urba sanprotekta departemento, kiu pli spertis foti diversajn medicinajn ekspertizojn kaj ne vivajn homojn, sed nur partojn de organismo, tamen la fotisto klakigis sian trofean «Contax»-on, briligis memfaritan fotofulmon, kaj Eŭgeno Rodionoviĉ estis fiksita meze de la estroj kaj kvazaŭ eĉ ne malpli grande ol tiuj, sed eĉ pli.

Tuj post la neparolema Losoj ankaŭ Eŭgeĉjo alvokis siajn kunkamaradojn al plenumo de ilia devo. Li laŭdis la laŭditajn de Zolotuĥin, sed ne pli, neniom pli, nur aldonis «kaj aliaj». Sed, laŭdinte, li ankaŭ timigis iomete, nur tre ete, tamen komprenigis, ke ne indas por la kamaradoj tro fieriĝi kaj ne strebi iri pluen, ke la urba sanprotekta departemento ne subtenos tiujn, kiuj trankviliĝos sur la atingita.

— Vi prefere instruu nin, kiel ŝpari sangon? — el la amaso de la medicinistoj per sia laringa voĉo, sed laŭte kaj sen ajna mildeco interesiĝis Sainjan. — Ja tio estas via direktivo?

Kaj per siaj longaj fingroj li etendis super la kapoj falditan silkopaperon, kiu, preter ajna deziro de kamarado Stepanov, subite trafis en la manon de Zolotuĥin.

La kuracistoj kaj flegistinoj retenite ekflustris. Eŭgeĉjo, almetinte la pufajn polmojn al la dikiĝanta korpo, sincere deklaris, ke tiun demandon eblus «ventoli» ankaŭ en labora ordo, sed ne en tia solena okazo. Ustimenko ridetis, Bogoslovskij plu puŝadis lin per la grandega pugno al la flanko. Zolotuĥin la paperon, kreitan de Eŭgeĉjo Stepanov, ne sen incitiĝo ŝovis en la poŝon, tiam en la konversacion eniris Bogoslovskij:

— Kamarado Stepanov nin en novembro bonvolis averti, ke kvotoj de sango por transfuzado troviĝas «sub minaco». Ni ne atentis tiun plendon de Eŭgeno Rodionoviĉ, ĉar tiu, kiu vive bezonas sangon, pri kvotoj, establitaj de la genio de kamarado Stepanov, ne interesiĝas. Tiam al ni estis sendita tiu ĉi averto por la estonteco. Mi ja al tio kondukas, kamarado Zolotuĥin, ke se ŝtatan buteron, ekzemple, mi kun Ustimenko formanĝis aŭ ŝtatajn kitelojn kun littukoj vendis — tio estas unu afero, sed homa sango, donita de volontuloj, ĝi, vidu...

Zolotuĥin metis la manon sur la ŝultron de Bogoslovskij, facile premis kaj prononcis konfide, sed tiel, ke ĉiuj aŭskultu kaj aŭdu:

— Ni esploros, kamarado Bogoslovskij. Esploros...

— Ni havas direktivojn, — enmiksiĝis Eŭgeno, sed Zinovio Simonoviĉ metis sian malpezan manon sur la grasetan ŝultron kaj jam nenion diris, sed nur facile premis, iomete alpremis: sidu, sanprotekto, ne konvenas al vi hodiaŭ babili...

Kaj ankaŭ la solena kunsido malsukcesis. Ne okazis tio, kion tiel ŝatis Eŭgeĉjeto kaj kion li difinadis kun samideanoj per simpla kaj oportuna formo: «Bone sidis, konversaciis, simple, kamarade, varme, vere varme!» Nenia soleneco okazis, kaj bone ne estis, kaj varmon kamarado Stepanov ne sentis. Ĉar post la malica maljunulo Bogoslovskij ekstaris kontraŭ li lia ĉiama malamiko kamarado Ustimenko. Kaj kontraŭstaris li tiel minace, kun tia akreco en esprimoj kaj kun tiaj defiaj parolturnoj, ke Eŭgeno Rodionoviĉ eĉ ĉesis ironie rideti, sed nur penadis interrompi Ustimenkon, per ajna kosto interrompi, por transmeti de si la responson, elkaĉiĝi, elsalti, liberiĝi de la strabe kaj malmilde rigardanta al li Zolotuĥin kaj preventi neeviteblan, eble pereigan eksplodon.

— Jen tiele, — konkludis Ustimenko. — Alveturintojn, li skribas, ne akcepti. Kaj mi ne povas tiun direktivon, prudente transdonitan de kamarado Stepanov telefone, — konfide, intime, familiare, ĉu? — ne povas mi ĝin ne publikigi, ĉar ĝi en sia esenco estas terura kaj abomena, abomena ĝis tio, ke al mi mankas vortoj.

Zolotuĥin turniĝis al Stepanov.

— Eble, poste, en labora ordo? — balbutis Eŭgeno sian sorĉformulon. — Ja tion ne mi, vere, ne mi elpensis, tio estis al mi suflorita...

Zinovio Simonoviĉ plu rigardis, rigardis kaj silentis, rigardis kaj atendis. Sed Eŭgeno Rodionoviĉ ne intencis ĉi tie respondi. Al li, ŝajne, eĉ venis ideo: «Kaj mi tiun diablan Ustimenkon akuzos kvazaŭ pri politika sentakteco. Kaj komprenigos, ke tiu konversacio estas ne konvena! Kaj kun firmeco, de mi neatendita, mi kategorie rifuzos doni klarigojn! Jen, manĝu!»

Kaj rifuzis.

Firme, vire, korekte, nedisputeble: ne kaj ne! Al kamarado Zolotuĥin estos donitaj klarigoj, sed ĉi tie por ili estas ne konvenaj loko kaj tempo. Jen tiamaniere, kamarado Ustimenko. Kaj en tiuj ĉi minutoj, verŝajne, indas por nia estraro pririgardi la «objekton». Ĝuste tiel kamarado Stepanov esprimiĝis pri la malsanuleja kvartalo — «objekto». Kaj aldonis ankoraŭ, ke tempon de la «estraro» same necesas estimi.

Kun mallonga rideto Bogoslovskij konfirmis al Vladimiro Atanazijeviĉ, ke ne indas prokrasti, tempas fini. Ustimenko ekstaris, apogis sin per la bastono sur la planko, ĉirkaŭrigardis la ruĝiĝintajn pro sufokeco vizaĝojn de la kara por lia koro medicina gvardio kaj deklaris la malsanulejon ekde la hodiaŭa tago de la monato marto — funkcianta.

— Kaj sen ajnaj indulgoj, — malmilde rompis li la aplaŭdojn. — Nek pro malriĉeco, nek pro orfeco, nek pro malbona kvalito de, ekzemple, ventolado. La malsanulojn tio ne interesas, kaj ni estas kun kapoj, manoj, sanaj. Mallonge dirante, kiel oni diris iam en floto: «La ŝipanaro staru sur la lokoj, levu la ankron».

Lia voĉo iomete tremeris.

— Kuŝas ĉe ni ĉi tie, malkonforme al la sekreta direktivo de kamarado Stepanov, elstara homo, Heroo de la Sovetunio, ŝipestro de vaporŝipo «Aleksandro Puŝkino» Elisbaro Ŝabanoviĉ Amiraĝibi. Dudek ses fojojn li liveradis laŭ «Lend-lease» plej «sendanĝeran» kargon — eksplodaĵon. Kaj li havis unusolan adiaŭan bondeziron: «Ni havu kvin futojn da akvo sub la kilo, cetero estas en niaj manoj». Mi same diros, ĉu vi konsentas? Nu, kaj ni iru kun tio labori.

La kabineto malpleniĝis, eĉ Bogoslovskij forlasis la gastojn — ambulanco alveturigis gravan strangolitan hernion. Rigardo de kamarado Stepanov, glitinta sur Ustimenko, esprimis jam per nenio retenatan malamon. Zolotuĥin ekiris al la pordo, sed Sainjan vokis lin kvazaŭ egalulo egalulon. Sur la skribotablo de Ustimenko li estis deŝiranta la volvaĵojn de sia grandega albumo, Luba estis helpanta al li.

— Kion ankoraŭ? — trans la ŝultro demandis Zolotuĥin.

— Atendu, mi petas, minuton! — ne petis, sed postulis Luba. Deŝirinte la ŝnureton, ŝi ĉirkaŭkuris Zolotuĥin-on kaj, bele retrofleksinte la kapon, vangruĝa, pufhara, ordonis: — La bildojn rigardu! Interesajn!

«Aĥ, diabloj! — admire kaj samtempe iomete enviante al ilia juneco kaj furioza energio, pensis Ustimenko. — Jen diabloj! Mi jam forgesis mian propran ideon, sed ili memorfiksis kaj dum tia mallonga tempo faris, aĥ, diabloj, vere, diabloj!»

Losoj kun suspektema vizaĝesprimo malkovris la kovrilon de la albumo, kaj Zolotuĥin voĉlegis:

— «Al tiuj infanoj ni devas kaj povas helpi!»

Tiel estis skribite per nigra tuĉo diagonale de folio de desegnopapero.

— Kamaradoj, ni ne estimas tempon de nia estraro, — balbutis Eŭgeno, — necesas ja vere...

— Lasu, — diris al li Luba kaj eĉ iomete depuŝis lin per la forta ŝultro. — Nu, kial vi ĉiam lamentas!

Kaj, ĵetinte proksiman rigardon al la grandpece ĉizita vizaĝo de Zolotuĥin, kvazaŭ mezurante — ĉu eblas aŭ ankoraŭ estas frue, turnis la rigidan folion. Zinovio Simonoviĉ iomete retiriĝis, kaj Eŭgeĉjo laŭte diris:

— Tio estas simple sentakta! Sentakta! Kaj ankoraŭfoje sentakta!

Losoj fermis por momento siajn paŝtistajn okulojn. Kaj Zolotuĥin ree proksimiĝis kaj demandis egale, kiel, verŝajne, demandadis en la milito, renkontinte pereon aŭ gravan vundon de amiko-militestro:

— Kiel do estas tiel?

— Ŝercoj de la prapatrino-naturo, — laringe prononcis Sainjan, kaj en lia voĉo Ustimenko aŭdis la intonacion de la forpasinta Aŝĥen Ovanesovna, ŝian lastan, mirindan leteron. — Ŝercoj, ŝercoj de la naturo...

— Eblas esprimi pli forte, — diris Ustimenko. — Per vortoj de doktoro Sainjan: ni estas tiuj metiistoj, kiuj finas laboron de la malsukcesaj gepatroj...

Zolotuĥin plu rigardis. Rigardis nun sendeŝire ankaŭ Losoj.

— Ankaŭ la milito ne pasis sen efiko, — mallaŭte diris Luba. Mallaŭte kaj malgaje. — Sed la infanoj estis atenditaj, jen tiu ĉi, ekzemple, malfeliĉulo — fileto de serĝento-artileriisto kaj sanitaristino...

— Ĉu tri kruroj? — demandis Losoj.

— La trian membron li ne bezonas, — foliuminte paĝon de la albumo, diris Vagarŝako. — Kaj por tiu ĉi la intestaro ekstere same estas tute sennecesa, eblas ja enmeti internen, ĉu ne? Kaj al tiuj ĉi por kio estas fendo de la supra lipo? Tiuj infanoj ĉe ni nomiĝas leporetoj, leporlipo, ĉu vi aŭdis tian? Jen tio ĉi estas «jupo», malfacila kazo. Sed eblas, eblas batali! — subite, kvazaŭ iu al li kontraŭdiris, ekkriis Vagarŝako. — Jam nun oni bonege, esperdone batalas — Avidon en Leningrado, Bairov — mirindajn aferojn faras, Doleckij en Moskvo. Kial ni ĉi tie ne helpu al ili, kial ĉiujn nur tien sendi, diru, kamarado Zolotuĥin, vi ja vidas, kio estas tio?

Kvazaŭ vekiĝinte, kvazaŭ ne ĉion ankoraŭ bone komprenante, ĵetis Zinovio Simonoviĉ rigardon al la maldika, ĝibnaza, belega per sia bruliganta juneco kaj furioza konvinkiteco vizaĝo de Sainjan, en liajn profundajn, kvazaŭ petegantajn pri helpo okulojn, ekvidis apud li Luba-n, ankoraŭ pli malproksime la grizharan tempion kaj kuntiritajn brovojn de Ustimenko, frotis la frunton, frapfermis la albumon kaj proponis potence:

— Ĉu ni eksidu?

Eksidis ĉiuj, sola Eŭgeno staris flanke dum ioma tempo — fiera kaj kvazaŭ ofendita de la sorto.

— Estas la deka horo, — diris Zolotuĥin. — Ĉu ĝis la dekdua ni sukcesos?

— Pli frue! — promesis Sainjan.

— Ĉu infana fako? — demandis Zolotuĥin, elprenante malnovan notlibreton, pri kiu oni diris, ke tie estas enskribata la plej grava, kaj krome tia, por kio poste la unua sekretario staras ĝismorte. — Ĉu vi min al tio puŝas?

— Zinovio Simonoviĉ, — avertis Eŭgeno, — nia buĝeto...

— Vi — eksidu, — sen ajna severeco en la voĉo ordonis Zolotuĥin. — Kial vi pendas, kiel tiu «Focke-Wulf» — skoltavio? Eksidu!

Stepanov, certe, eksidis.

Losoj metis antaŭ si paperan folion.

— Infanan fakon ni havas, — diris Ustimenko, — ordinaran pediatrion. Ni parolas pri alio — pri fako sub nomo «kirurgio de infana aĝo». Kaj nome ne pri infana kirurgio, sed pri kirurgio ĝuste tiel nomita — de infana aĝo.

— Rakontu detale, — ordonis Zinivio Simonoviĉ. — Detale, sen simpligo — al kio vi kalkulas kaj kio por tio necesas. Vi, Andreo Ivanoviĉ, aŭskultante, cerbumu, por ilin ne turmenti, por pli rapide tion kompreni. Kaj ankaŭ vi, Eŭgeno Rodionoviĉ, ne fari diplomatan vizaĝon, per sola neenmiksiĝo la afero ne iros. Kiu rakontos? Ĉu vi, Sainjan?

— Li, — diris Luba kaj subite dense ruĝiĝis. — Kaj Vladimiro Atanazijeviĉ, okaze de neceso, kompletigos!

— Do, la ĉefa estas vi! — subridis Zolotuĥin al Luba kaj ekfumis, prepariĝinte longe aŭskulti kaj konformigi revojn de bonaj homoj kun teraj kaj malfacilaj postmilitaj materiaj ebloj.

Sed al si mem li jam donis ĵuron — firman ĵuron de fidinda homo: helpi. Helpi per ĉiuj fortoj, kaj ilin Zolotuĥin dume havis sufiĉe.

— Nu, mi aŭskultas, — diris Zolotuĥin. — Ek, kamarado Sainjan, komencu. Sed konsideru tion, ke ni sur la tero vivas kaj nia tero ĵus finis la militon. Ekzistas tia ŝategata vorto — sunumejo. Dume sen sunumejo.

— Kaj baseno? — singarde kaj serioze demandis Sainjan. — Ĉu pri baseno eblas?

Zolotuĥin kapjesis. Sed tuj koleriĝis:

— Kia tia baseno? Per kia mono ni basenojn konstruu? Vi kun tiaj ŝercoj ne hastu, doktoro, atendu iom...

— Negranda baseno por mia kirurgio de infana aĝo, esprimita en kosto de kolonoj... — komencis Vagarŝako, sed Zolotuĥin abrupte interrompis lin, deklarinte, ke ni komencas de la malĝusta fino.

Sainjan komencis de la alia fino. De trietaĝa domo, destinita por regiona departemento pri grenrezervado aŭ por ia alia kontoro. Tiu ĉi domo, limanta la malsanulejan kvartalon, tute taŭgis por plenumo de la deziroj de Vagarŝako. La kontoro tute povas ankoraŭ bonorde vivi tie, kie ĝi troviĝas nun, sed infanoj sen vera laboratorio ne povos. Ja tio estas speciala aparataro. De plenaĝulo oni povas preni dudek kubcentimetrojn kaj determini kion ajn, sed de infano — unu kubcentimetron, ĉu estas facile? Ankaŭ pri suba medicina personaro. Ĉu ĝin eblas dungi sen komunloĝejo? En pediatrio eĉ proverbo kreiĝis, ke tie kuracistoj laboras anstataŭ flegistinoj, ĉar la flegistinoj estas tro ŝarĝitaj. Konsideru, kamarado Zolotuĥin, en ordinara terapeŭtika fako laboras du flegistinoj kaj unu brankardistino. Kaj pacientoj tie estas proksimume tiaj: unu kamarado kun pneŭmonio, dua kun pleŭrito, kaj dek jam en tiom bona stato, ke tute povas helpi unu al la alia, al la najbaroj, tiel ke por unu pneŭmonio kaj unu pleŭrito jen kiom da flegistoj. Sed kun infanoj? Unu bezonas nutradon tra la nazo per nanaj dozoj, alian oni ne nutras tute, sed ĉe li pendas pogutigilo, kiun necesas observi atente. La tria nutriĝas post ĉiu tria horo, la kvaran necesas almeti al la patrina mamo, al la kvina doni suĉbotelon. Tiamaniere flegistino nur por nutrado de siaj infanoj malŝparas la tutan tempon, sed kio pri kuraciloj? Kaj se infano subite regurgitos sen observo, li eĉ perei povas dum kelkaj minutoj...

— Kiom da metroj de areo por komunloĝejo? — interrompis Zolotuĥin.

Ustimenko nomis ciferojn sen troigo, tiel li kutimiĝis kun Zolotuĥin. Zinovio Simonoviĉ diligente enskribis.

La porda manilo forte ekmoviĝis, tiel ŝiradis pordon nur Bogoslovskij. Luba malfermis. Nikolao Eŭgenjeviĉ eniris, forte apogante sin sur la bastono, la gaza masko pendis sur lia kolo, la vizaĝo estis en ŝvito. Kaj gutoj de sango minace ruĝis sur la kitelo.

«Kio?» — per la okuloj demandis Ustimenko.

— Mortis laborulo, bona homo, — diris Bogoslovskij. — Nur pro tiu kaŭzo, ke ambulancon oni atendis dum duono de nokto. Kaj tiom longe oni atendis ambulancon pro tio, ke aŭtomobiloj mankas kaj pneŭmatikoj sur ili estas sentaŭgaj. Kaj la aŭtoj mankas kaj la pneŭmatikoj malbonas ne tial, ke provizi Unĉanskon ne eblas, sed tial nur, ke kamarado Stepanov tute kontentiĝas per tio, kion oni al li donas de supre, kaj pro sia bonstato paciĝas kun ajna fiaĵo...

Eŭgeno malfermis la buŝon, por bruske rebati, sed silentis, rimarkinte sur si rigardon de Zolotuĥin. Kaj rigardon de Losoj. Kaj ankaŭ Ustimenko rigardis al li el sub la vilaj okulharoj.

«Ŝajnas, kaptos mi por la hodiaŭa tago riproĉon, — humile kaj amare pensis Stepanov. — Kaj ŝajnas, ke eĉ severan riproĉon kaptos».

Nikolao Eŭgenjeviĉ etendis la manon al la cigaredoj de Zolotuĥin, ekfumis, svingis la manon, dispelante la fumon. Sainjan ree ekparolis. Laŭorde paroli li ne scipovis, kaj ne prepariĝis al raporto, li parolis nur pri la plej grava, pri vive necesa, pri tio, ekzemple, ke iu saĝa kapo malaltigis la normojn por nutrado de infanoj kompare kun nutrado de plenaĝuloj...

— Laŭ grandeco, eble, — sulkante la frunton, grumblis Zolotuĥin, — ne sen logiko...

La konversacio kun reciprokaj riproĉoj kaj eĉ iuj bruskaĵoj finiĝis ne je la dek dua, sed je la unua horo posttagmeze. Zinovio Simonoviĉ ekscitiĝadis kaj bruskadis en ĉiuj tiuj nemaloftaj okazoj, kiam li aŭdis pri servila stulteco kaj kiam ne povis tuj tiun likvidi. Li bruskadis pro doloro, pro tio, ke mankis fortoj, kaj fojfoje eĉ scipovo. Sainjan dufoje ofendiĝis, sed Ustimenko skribis al li klarigan letereton, kaj Vagarŝako, glatumata sub la tablo de Luba, kvietiĝis kaj ne plu atakadis Zolotuĥin-on.

Ili disiĝis preskaŭ pace. Zinovio Simonoviĉ proponis al Eŭgeĉjeto tuj viziti la regionan komitaton por mallonga konversacio. La urba sanprotekta departemento respondis militiste:

— Jes, kamarado Zolotuĥin!

Kaj eĉ facile kunfrapis la kalkanumojn.

Kaj por Ustimenko ekiris malfacila tago kaj sama vespero kun ĉiaj malkonformaĵoj, fuŝoj kaj paneoj de la ankoraŭ nealĝustiĝinta malsanuleja meĥanismo. Nur je la naŭa horo li liberiĝis por viziti sian «unuan post Dio». Elisbaro Ŝabanoviĉ estis babilanta kun la juna Zolotuĥin. Ilia ĉambro estis plena de tabakfumo, ili ambaŭ estis pri io ridantaj. Evidentiĝis — Amiraĝibi rememoris, kiel en banejo li sidiĝis siatempe sur kudrilon kaj kiel doktoro Ustimenko tiun malican kudrilon forigis el lia organismo.

Vladimiro Atanazijeviĉ eksidis pli proksime al Amiraĝibi, pardonpetis, ke venis al li tiel malfrue. La maljuna ŝipestro respondis, ke al li ne mankis atento, li konversaciis kaj kun doktoro Neĉitajlo, kaj kun mirindega Nikolao Eŭgenjeviĉ. De li oni prenis sangon kaj aliajn komponantojn por plena klareco de bildo de la ĝenerala sanstato. Pri ĉio li estas kontenta.

— Ĉu vi manĝis? — interesiĝis Ustimenko.

— Nenion manĝis la ŝipestro, — rapide informis la juna Zolotuĥin. — Kiel oni alportis manĝaĵon, tiel ankaŭ forportis.

— Ĉu vere? — ree demandis Vladimiro Atanazijeviĉ.

— Mi dekutimiĝis, — malgaje ridetis la maljuna ŝipestro. — Dudek mil unuoj.

Liaj okuloj larmis. Kie vi estas, majesta Amiraĝibi, kie estas via ironia trankvilo ĉe vido de nigraj bombaviadiloj, flugantaj al la ŝipo, kie estas la voĉo, kiu prononcis la bonegajn vortojn, por ĉiam memorfiksitaj de Ustimenko: «Eternan memoron al la pereintoj! Neniam forgesos vin la sovetia popolo! Gloron por jarcentoj, laborantoj de la maro, militfratoj! Estu la profundo por vi varma lito, batalaj agloj, kie vi ripozas en eterna dormo...»? Kien malaperis la homo, kiu diris tiam, tuj post la pereo de «Faraono»: «Tio estas iomete da milito»? Kien malaperis «la unua post Dio»?

Kiel okazis, ke la malgrandan, malsanan, kun sekiĝinta vizaĝo simieton lasis al arbitro de la malica sorto tiuj, kiuj devis zorgi pri konservo de la persono de ŝipestro Amiraĝibi, Heroo de la Sovetunio Amiraĝibi, bonega homo Amiraĝibi, tiu mem, kiu diris pri la morto de Lionel Richard Charles Gay, la kvina gravo Neville:

— Ili, kiel milvoj, elŝiras el vivuloj pecojn de viva koro. Sed necesas iri kaj iri, necesas paŝi laŭ sia vojo, dum estas fortoj, kaj laŭeble ridetadi, doktoro, per ĉiuj fortoj ridetadi, sugestante viglecon al sia skipo. Rigardu, kiel mi ridetos, mi ellernis...

Tio estis bona leciono por Ustimenko siatempe.

Ankaŭ li devis tiel rideti, ankaŭ li estas ĉi tie «la unua post Dio». Li devas ellerni rideti kaj esti ekstere en bonega animstato. Kiam la afero estas malbona, la skipo rigardas sur la ponton, al sia ŝipestro. Kaj la malsanuloj — ja tio estas ĝuste la skipo? Tamen, ankaŭ la kuracistoj. Kaj eĉ brankardistinoj. Ĉi tie ĉio estas miksita, sur ŝipo estas pli simple, sed de unu fakto ne eblas foriri: Ustimenko ĉi tie estas ŝipestro. «La unua post Dio» — kiel diras kleraj maristoj. Tia, kiel Amiraĝibi dum la amasa aviadila atako kaj la atako de submarinoj. Sama!

Kaj, plu ridetante, Ustimenko diris per la vortoj de Amiraĝibi, per tiuj antaŭlongaj, militaj vortoj, kiujn prononcis Elisbaro Ŝabanoviĉ tuj post la furioza tondrado de «Oerlikon»-oj, post fajfado de falantaj bomboj, post raŭkaj komandoj: «Dekstre de la pobo estas bombaviadilo de la kontraŭulo!» — «Ekiris bomboj!» — «Dekstren!» — «Deirigu!»

— Ĉu vi memoras la «Cignolagon»?

— Ili estis multaj — tiuj baletoj.

— Mi deziras rememorigi viajn vortojn: «Tio estas nur danco de malgrandaj cignoj. Tio estas iomete da milito»...

Amiraĝibi levis al Ustimenko la fieran kapon, plu fieran, sur la malforta kokina kolo.

— Ĉu vi tiel pensas?

— Mi estas konvinkita. Atendu, ni okupiĝos pri vi.

— Kaj ne mallevos la flagon omaĝe de pereinta ŝipo?

— Ne, — diris Ustimenko, «la unua post Dio», ŝipestro sur la ponto en batalo, en marŝtormo kun indico dek du, antaŭ la pereo mem. — Ne! Vi estos en ordo, mi garantias!

### Senvesta kaj senŝua...

— Kopitkin dum tria tago telefonas, — kolere diris kolonelo Svirelnikov, surmetante la parolilon de la speciala altfrekvenca telefono. — Nepre postulas doni al li — al Kopitkin, do, — la familinomon de tiu, kiu en la CK-on la leteron liveris.

Malŝata rideto glitis sur liaj lipoj, li iam estis severe riproĉita de Kopitkin pro senagado, kaj ekde tiam Svirelnikov ekmalamis la generalon. Tamen, iuj asertadis, ke ĉio okazis male: estis onidiroj, ke Kopitkin punis Svirelnikov-on ĝuste pro tro forta agado.

— Mi devis, kvankam al pli alta homo en rango, klarigi, ke tiaj uloj, kiel la suprenomita kondamnitino Ustimenko, neniam donas pretajn depoziciojn. Li eĉ disputi ne bonvolis. Li, jen, kvazaŭ al mi ordonas...

Kiam Svirelnikov koleris, iĝadis kompreneble, ke li estas homo tute malklera, la vorto «jen» iĝadis la ĉefa kaj preskaŭ sola en lia leksikono, kaj cetero estis simple longaj, sensencaj sakraĵoj.

— Inteligenciano, jen! — insultis li. — Ŝlemilo!

Oĵogin silentis. Li almenaŭ proponu eksidi — kiom eblas stari antaŭ la estro.

— Ŝi estis kondamnita de la speciala konsiliĝo[73], spionino, jen — la luno ŝin deziras akcepti[74], sed li — donu plenan konfeson. Mi al li — vi mem, kamarado Kopitkin, ĉu provis kun tiaj konversacii? Kaj li — mi ne konversaciojn bezonas, sed dokumenton, protokolon de pridemando.

Oĵogin silentis. Al li estis tute klare, ke Svirelnikov tuj atakos lin.

— Kiel ŝi?

— Pasumas en la medicinejo, — nedifinite respondis Oĵogin.

— Kaj pli precize?

— Do, ekmalsanis.

— Vi ĉi tie ne elturniĝu, — diris Svirelnikov. — Mi estas ne el la Internacia Ruĝa Lunarko kaj ne el baptistoj. Respondu laŭ la formo!

Oĵogin respondis laŭ la formo, kun eblaj por tia interparolo detaloj. Lia vizaĝo esprimis nekomprenon kaj penton. Kvazaŭ li vere ne sciis, kiel tio al li fariĝis. Sed, aliflanke...

Kaj li dismovis la manojn:

— La laboro estas tia, en blankaj gantoj la afero ne iros.

Tiel li ripetis la ŝatatajn vortojn de Svirelnikov, kion fari, verŝajne, ne indis, ĉar tiamaniere li kvazaŭ ankaŭ la responson pri sia batado estis falanta sur la kolonelon.

— Vi propran pekon al aliulo ne atribuu, — diris Svirelnikov severe. — Jen saĝulo! Pri blankaj gantoj mi vin kiel instukciis? Pri troa ĝentileco via temis, por fiinteligenciajn ceremoniojn ne aranĝi, liberalismon, ĉiajn tiajn «pardonu, permesu». Malamikon trakti kiel malamikon, jen pri kio temis. Kaj se io okazis, do ĉu ne eblis pli singarde? Jen ŝi kuŝas, kaj al mi Kopitkin premas. Kian vi havas taskon? Trovi la kanajlon, kiu la kalumnian leteron al la CK arogis liveri. Al kiu? Eĉ la nomon ne eblas diri, la sanktan por nia civitano nomon. Nun imagu en via cerbo: trafas la letero persone en la manojn, li legas la kalumnion, malican elpensaĵon, paskvilon, kaj afliktiĝas, distriĝas de ŝtataj aferoj, malŝparas sian valoregan tempon por esploro de detaloj pri tiu Ustimenko. Nu, kaj ni por kio? Sekve, ni eĉ gardi lin ne povas? Liberigi de tio? Kie estas do nia atentemo, pri kiu li persone nin senĉese instruas? Kie do?

Oĵogin silentis. Li ne povus respondi tiun demandon.

— Trovi la fiulon en niaj vicoj, — rigardante preter la majoro rekte antaŭ si, konkludis Svirelnikov. — Eltiri el ombro sub la sunon la malamikon, kiu leterojn de kondamnitoj sen rajto de komunikado transdonas. Trovi tiun kaj materialojn pri li transsendi por respektiva puno. Jen tian taskon antaŭ ni starigis kamarado Kopitkin kaj ni tiun taskon per ajna kosto plenumos. Ĉu vi komprenis?

— Komprenis, — per obeema voĉo diris Oĵogin.

— Do kial vi stultumas?

— Mi kulpas, kamarado kolonelo, mi tro nervozis.

— Do, vi respondos, se kulpas. Se via loko ne estas ĉi tie, ni vin elpelos. Se vi estas tia nervoza — demisiiĝu. Ĉi tie necesas havi ferajn nervojn. Ne infanĝardeno.

Li komencis akrigi krajonojn, per kiuj li skribadis rezoluciojn, pli ĝuste ne rezoluciojn, sed rezolucion, ĉiam unu kaj saman: «Konsentas». Kaj se Svirelnikov ne konsentis, li tiam nenion skribis, sed insultadis. Sub la vorto «konsentas» li subskribadis. La daton li metadis mem. Krajonojn la kolonelo akrigadis mirinde bele, kaj kiam li okupiĝadis pri tiu afero, li tuta kvazaŭ transfiguriĝadis. Li havis specialan tranĉilon por tiu operacio, kaj li akrigadis ĝin en sia kabineto dum horoj. Tio estis la sola malfortaĵo de Svirelnikov. Aliajn li ne havis: li ne drinkis, ne fumis, ne sciis fremdajn lingvojn, eĉ dum la milito ne estis eksterlande, ne havis amikojn. Li nur laboris, kaj tion ĉiuj pri li sciis.

Kaj sciis oni pri li ankoraŭ unu aferon: li estis parenco. Pri tio, kies nome, cirkulis diversaj onidiroj, nur unu afero estis sciata tute precize: Svirelnikov estas ĉu rekta parenco, ĉu boparenco de iu tre kaj tre influhava. Lia edzino Elizabeta Iraklijevna estas por iu onklino, aŭ nevino, aŭ eĉ vicfratino. Svirelnikov mem paroli pri tiuj temoj sin detenadis, sed ĉefintendanto Penkin, foje akompaninta la edzinon de kolonelo Svirelnikov en la ĉefurbon, poste rakontis en sia rondo, kia aŭtomobilo ilin tie renkontis kaj kien veturigis. Certe, Penkin nenion detale priskribis, sed «komprenigis». Kaj tio estis multe pli grava ol ajnaj detaloj.

Sian sekan, nigran kaj vejnozan edzinon la kolonelo timis kaj estimis ĝis tiom, ke paroladis kun ŝi eĉ telefone kun alspirado en la voĉo, kaj liaj okuloj fojfoje humidiĝadis, kiam temis pri la familio ĝenerale kaj pri la familio de Svirelnikov-oj speciale. Ne estante dotita per talento de elokventeco, la kolonelo tamen posedis tutan arsenalon da citaĵoj kaj nemalofte uzadis ilin, se diskutata demando koncernis ies familiajn interrilatojn. Kaj se ĉe iu en tio io iris malglate, kamarado Svirelnikov iĝadis tute senkompata, ruĝiĝadis, piedfrapadis kaj nenion diskutadis.

— Familio estas familio! — kriegadis li. — Kaj al neniu estas permesite, jen, bredi diversajn fiaĵojn tie, kie...

Se kredi tion, ke ĉiu homo havas sian veron, tiam ankaŭ ĉe Svirelnikov, sendube, esprimante per lia ordinara lingvaĵo, «havis lokon tielaĵo». Lia «vero» estis timo. Fariĝinte antaŭ multaj jaroj «parenco» kaj pro tiu parenceco — estro, Svirelnikov terure ektimis, ke li subite ne divenos, subite ne komplezos, subite faros ion malĝuste. Kaj fali tiam li devos de sur granda alto, de tia, ke eĉ ostoj ne restos. Tial li senĉese kaj plej fervore «orientiĝadis», sed, estante pro la naturo homo stulta, kaj ankoraŭ hastema, siajn «orientiĝojn» li ofte ŝanĝadis, komprenigante al la subuloj, ke kvazaŭ ekzistas tia opinio. Kaj ankaŭ nun li same diris al Oĵogin, ke ekzistas tia opinio, necesas plene forgesi la troigojn de la tridek sepa, alie ni punos, kaj severe. Ĉu klaras?

— Klaras, — diris Oĵogin.

— Vi pripensu, — ordonis la kolonelo. — Mi kun vi ne ŝercas. Kaj mi ne havas deziron pro via impertinenteco responsi supre. Ja oni min demandos, ĉu ne? Kiel vi opinias?

La majoro konsentis per sola vizaĝesprimo, per vortoj li ne kuraĝis.

— Kaj de kie en via generacio aperas nervoj? — ree diris Svirelnikov. — Kiam vi ilin akiris? Junularo... — aldonis li, kvankam Oĵogin estis ne multe pli juna ol li.

Suĉante la malsupran lipon, li estis akriganta trian krajonon — duopan, bluan kaj ruĝan. Oĵogin tute senfortiĝis. Kiom eblas tiele stari?

— Vi suferas, — prononcis la kolonelo iom poste. — Tio estas bona. Utila. Iru en vian kabineton, sidu iom, pripensu nian konversacion. Kaj memorfiksu: blankaj gantoj estas unu afero, sed troigoj estas alia. Kaj kolonelo Svirelnikov ne intencas responsi pro vi.

Oĵogin foriris.

Kaj Svirelnikov ree ektimis, kiel timadis ĉion, ĉiam, ĉiuminute. Unuflanke, estas bone, ke Elizabeta Iraklijevna «estas parencino», kaj pro tiu cirkonstanco ankaŭ li estas iugrade... Sed aliflanke, tiu, al kiu la geedzoj Svirelnikov-oj estas parencoj, same, kiel tio nomiĝas, iradas sub Dio. Kaj se li ne divenos? Tiam kiel?

Akriginte ĉiujn krajonojn, li subite elpensis, kion li faru, kaj per sia dika etfingro kunmetis telefonnumeron.

— Oĵogin?

— Jes, kamarado kolonelo.

— Mi ĉi tie cerbumis rilate de Ustimenko. Pripensis la demandon. Traventolis. La decido estos tia — ni donos por ŝi Gnetov-on. La ulo, ŝajne, estas forta. Mi ankoraŭ ne parolis kun li, mi tuj okupiĝos. Al vi eĉ sen ŝi sufiĉas laboro. Gnetov aliros al ŝi, ke vi kvazaŭ troigis. Kaj vi tian aferon ne sukcesos, vi ne eltiros. Ĉu vi komprenis?

— Mi komprenas.

— Ĉu vi ĉion komprenis?

— Jes. Via decido, kamarado kolonelo, certe, estas ĝusta.

— Sed ĉu malĝustaj iam estis?

Li surmetis la parolilon kaj kunmetis la numeron de la novulo — Gnetov.

— Venu al mi, — diris Svirelnikov. — Tio estas mi, la kolonelo. Ni konatiĝos.

Kaj li surmetis la rozajn, dikajn, virinecajn manojn sur la tablon. Sur la vitron. Dum Gnetov estis iranta, Svirelnikov pensis pri la malliberulino Ustimenko. Li rompis multajn tiajn. Kaj kiom ankoraŭ restis? De kie ili aperas? Je kio ili kredas, mortante? Kaj kiel povas kredi? Kion ili pensas?

— Ĉu vi permesas?

Svirelnikov nehaste kapjesis, plu tenante la manojn sur la tablo. Gnetov haltis je kelkaj paŝoj disde la tablo. La kolonelo ĵetis al li rigardon de malsupre supren. Ulo kiel ulo, ŝajne ia ŝirita.

— Kiu vi estas? — demandis Svirelnikov, kvazaŭ ne divenante, kun kiu li renkontiĝas.

Gnetov prezentis sin laŭforme.

— Jen, — prononcis Svirelnikov. — Ni ja estas en ofico. Ĉu klaras?

— Klaras.

— Eksidu! — ordonis li, kiam sufiĉe pririgardis Gnetov-on.

La ĉefleŭtenanto eksidis.

— Kie vi tiel ornamiĝis? — demandis Svirelnikov.

— En la persona dosiero ĉio estas skribita, — morne respondis Gnetov.

— Sed mi personajn dosierojn legi ne ŝatas, — interrompis la spiteman kamaradon la estro. — Mi devas en la okulojn de la homo rigardi — kia li estas. Ĉu vi komprenis? Raportu la aŭtobiografion.

— Ekde kia aĝo?

Li ne bruskis, tiu brulvundita de la milito junulo. Li simple ne scipovis rakonti pri si. Nu, kiel eblas rakonti «personan dosieron»?

— Raportu ekde la konscia aĝo. Mi aŭdis — vi estas aviadisto?

— Estis aviadisto.

— Faligita?

— En la kvardek unua.

— Kiel do vi tion permesis?

— Kiel ne permesi, kiam «li» havas kirasdorson? Mi pafas, trafas, sed al «li» nenio efikas.

— Ĉu vi ektimis?

— Eĉ ne sukcesis ektimi. Mi ekbrulis.

— Pereigis la maŝinon?

Gnetov ĵetis al la kolonelo rigardon sen ajna respekto — kun enuo.

— Kun mi oni jam tiel parolis, — diris li. — Kaj palpadis kaj rekte demandadis. Kaj kontroladis kaj rekontroladis. Finfine, kiel vi vidas, ekkredis. Ĉu estas senco ĉion rekomenci?

— Bone, ne ofendiĝu, — pace konsilis la kolonelo. — Mi tion pure patrece, devas ja mi koni vian aspekton.

— En la dokumentoj mia aspekto estas plene reflektita.

— Sed mi deziras persone aŭskulti. Ek, rakontu plu.

Gnetov silentis.

— Nu, — instigis la kolonelo. — Aŭ vin necesas peti?

— Ĝis marto de la kvardek dua, — superfortinte sin, daŭrigis Gnetov, — mi kuŝis en hospitalo. Oni min flikadis, riparadis, la haŭton greftadis, novan orelon konstruadis. Poste mi estis direktita servi en «Smerŝ»[75].

— Ĉu tie vi akiris la registarajn dekoraciojn? — interesiĝis Svirelnikov, kapmontrinte al la ordenrubandoj de Gnetov.

— La unuajn du ordenojn mi ricevis en la aviado.

— Interese rezultas. Lin oni faligis, sed li estis ordenita. Ĉu eraro okazis?

— Ne, eraro ne okazis.

— Do, oni vin distingis per registaraj dekoracioj pro viaj teruraj suferoj, ĉu? — kun kompata aspekto mokis Svirelnikov. — Aŭ kiel?

Gnetov silentis.

— Aŭ vi ĉe estraro troviĝis, komplezis?

— Mi neniun komplezis, — sekvis respondo. — Mi servis al la Sovetunio, kiel ordonas la militista ĵuro.

«Malmoleta, — pensis Svirelnikov. — Tia per unu dento ne dismordeblas!» Kaj demandis kun bonanimeco en la voĉo:

— Ĉu interesaj aferoj en via «Smerŝ» okazis? Io serioza?

«Interesaj?» — miris Gnetov.

Kaj respondis, pripensinte, ne tuj:

— Nenio elstara estis. Nur ordinaraj fiuloj-spionoj kaj senditaj sabotistoj. Okazadis ankaŭ pli akradentaj ezokoj. Ĝenerale la laboro estis malfacila — la faŝistoj siajn agentojn instruadis serioze, tuj ne estis kompreneble, necesis atento, por ke kaj lupon ne liberigi kaj senkulpulo ne suferu...

— Prefere dekon da senkulpuloj aresti, ol unu kulpulon liberigi, — levinte la fingron supren, eldiris Svirelnikov. — Tian mi havas precepton. Ĉu vi komprenas?

— Oni min instruis alie.

— Sed ĉe mi vi laboros en mia maniero. Sen inteligenciaĵoj!

Gnetov kun miro, silente ekrigardis al la kolonelo: al lia lunsimila, rozkolora vizaĝo, al la glate razitaj vangoj, al la nealta, sub grizhara broso frunto.

— Mi pri tio, Gnetov, diras, ke ekzistas tiaj inteligencianoj — ĝeniĝas malamikon severe puni.

— Kial nome inteligencianoj?

— Sed kiuj? Jen mi, ekzemple, estas el la sentera kamparanaro...

Gnetov denove silentis.

— Inter ni, — konfide prononcis Svirelnikov, — inter ni du, ne publike, mi honeste diros, Gnetov: per mia internaĵo ne fidas mi al tiu tavolo. Kion ajn faru al mi — mi ne povas fidi. Kiam mi rememoras...

Kaj li rakontis iujn legitajn historiojn, en kiuj li kvazaŭ partoprenis. Kaj pri kozaka drinkulo jesaulo, perfidulo, rakontis, kiun li mem — «senvesta kaj senŝua» Svirelnikov — mortpafekzekutis.

— Sed la jesaulo apenaŭ estis inteligenciano? — subridis Gnetov. — Kiel tiuj el la kozakoj, kiuj gloradis la skurĝon...

Pri la skurĝo la kolonelo ne memoris kaj nur diris distrite:

— Nu, kompreneble...

Tiam Gnetov transiris al ofensivo kaj demandis morne:

— Sed ĉu Felikso Edmundoviĉ[76] ne estis inteligenciano?

— Kion tio koncernas?

— Ĉion. Kaj ĉefe tion, ke la inteligencio ne tiom malmulte faris por la revolucio kaj per la vorto «inteligenciano» insulti estas malutile. Mi, interalie, mem estas el inteligencia familio kaj vidas nenion malbonan en tio, ke mia patro konstruis Dneproges-on[77] kiel inĝeniero, kaj la patrino estis tie lia proksima helpantino.

— He, kion vi arogas, junulo? — ofendiĝis la kolonelo. — Kiel vi kun mi parolas?

— Mi normale parolas, — respondis Gnetov, kaj Svirelnikov subite ekvidis tian sentiman rigardon, ke eĉ la manojn forigis de sur la tablo.

— Mi viajn lecionojn ne bezonas, — grumblis la kolonelo. — Jen, klarigas li al mi! Komparas!

Gnetov iomete ridetis, kaj tiu lia firma, facila kaj neestima rideto subite tute malekvilibrigis la kolonelon. Sed li saĝe retenis sin kaj diris per malgaja tono:

— Ni, Gnetov, ne kulpas, ke ne elkreskis en sovetian inteligencion. Ni deziris, sed mankis tempo. Ni gardadis vian feliĉan infanecon kontraŭ la malamiko, kontraŭ la imperiisto-sabotisto, kontraŭ la subfosanto, kontraŭ la teroristo. Indus kompreni kaj estimi nian generacion.

La brulvundita vango de Gnetov iomete rozkoloriĝis.

— Pardonu, kamarado kolonelo, — diris li, — mi ja diris ne en tiu senco. Sed pensas mi, ke homoj de via vivsperto, — en tio ja afero estas ne en nivelo de klereco, — pensas mi, vi tutegale jam estas inteligencio, kaj ke vi prononcas malĝuste — ĉu tio gravas?

— Nu, bone, rakontu plu, — paceme diris la kolonelo. — Se vi deziras — ekfumu, por la unua konatiĝo mi permesas.

— Dankon! Ĝenerale, en «Smerŝ» mi skizis unu planon kaj raportis ĝin al la estraro...

— Sub kiu vi servis do?

— Kiel — sub kiu? — ne komprenis Gnetov.

— Kiu estis la estro?

— Nia estro estis Ŝtub — ĉu vi ne aŭdis?

— Tio estas unĉanska, ĉu?

— Kia Unĉanskij? — ree ne komprenis Gnetov. — Ne Unĉanskij, sed Ŝtub Aŭgusto Janoviĉ...

La kolonelo eĉ koleriĝis pro tia hebeteco.

— Ja mi ĝuste diras — Ŝtub, — levis li la voĉon, — malalta tia, okulvitrulo, do li super Unĉansko kaj la regiono sidas...

— Mirinde! — rozkoloriĝante pro ĝojo, diris Gnetov. — Mi, vidu, kamarado kolonelo, tute perdis Aŭguston Janoviĉ-on, sed mi kun li...

Svirelnikov interrompis:

— Ĉu firma laboranto?

— Alia tia ne ekzistas! — laŭte, eĉ kun inspiro, knabece prononcis la ĉefleŭtenanto. — Li mian legendon ellaboris, mi ja nur ĝeneralajn konturojn havis.

Kaj, ree ruĝiĝinte pro ekscitiĝo, Gnetov komencis rakonti al la kolonelo, kiel li kun Ŝtub detale ellaboris regulojn de konduto de Gnetov en la malfronto de la malamiko. La afero estis en tio, ke la ĉefleŭtenanto tiam aspektis multe malpli bone, ol nun, kaj estis vera kriplulo. Unu brako ne funkciis, ne malfleksiĝadis kaj ne fleksiĝadis en la kubuto, la piedo treniĝis, kaj la vizaĝo estis tia, ke rigardi estis terure, nur poste, post la milito kirurgoj laboris kaj ion korektis. Ĝuste tiam Ŝtub elpensis «frenezulon». Gnetov ellernis skuiĝi, muĝi, etendi la manon por almozo, sensence rideti, kaj kun tio kaj danke al tio sentime kaj konstante fari skoltan agadon. Li laboris en la grupo de Ŝtub, kaj lin oni ĵetadis al la malamika teritorio dum du jaroj dek unu fojojn.

— Kaj ĉu vi eĉ unu fojon ne kaptiĝis? — demandis Svirelnikov.

Al tielaĵoj li ne tre kredis. Tro li respektis la germanojn, por permesi al si fidi tiujn fabelojn. Verŝajne, li kaptiĝis kaj nun laboras al spiona servo de la aliancanoj.

— Kial ne kaptiĝis? — kun miro respondis Gnetov. — Kaptiĝis unufoje. Germana regimenta kuracisto ekzamenis — ĉu mi vere estas frenezulo aŭ ne. Sed mi bone laboris, kamarado kolonelo, ne eblis subfosi. Ili devis min liberigi!

— Ĉu tio okazadis, ke ili liberigadis?

— Do, ĉu vi al mi ne kredas? — rigardante el sub la frunto, demandis Gnetov. — Ĉu vi pensas, ke Ŝtub estas knabo? Sed tamen se la afero estas tia kaj vi kun mi ne konversacias, sed esprimas malfidon, tiam bonvolu, morgaŭ mi revenos, tio estas — morgaŭ mi veturos al Moskvo kaj raportos...

— Bone, bone, ne polvu, — ree bonanime prononcis la kolonelo. — Ĉu vi ne komprenas, tia estas mia kutimo — eĉ la edzinon mi, okazas, pridemandas. Se vi laborus tiom, kiom mi, kun ĉiaj kontruloj, vi scius...

Li silentis iom, ridetante, kvazaŭ mokante sin mem, sian kutiman malfidon.

— Kaj ĉu vi povas vivi kaj neniun fidi? — subite tute morne demandis Gnetov. — Mi... ne povus...

— Fido okazas plie en filmoj kaj romanoj, — kun la sama rideto diris la kolonelo. — Kia en nia akra epoko povas esti fido? Homo troviĝis sur la okupaciita teritorio, la homon tie, certe, oni penis prilabori, la homo estas malforta, cedis, nun li estas ĵetita al ni...

— Kaj ĉu tiel ĉiuj?

— Homo estas malforta, — ripetis Svirelnikov. — Eĉ se leporon prilabori, oni diras, ĝi ellernos alumetojn ekbruligi, kaj se homo...

Li svingis la manon.

— Kio — homo? — obstine fiksrigardante al Svirelnikov, demandis Gnetov.

— Tio — homo, ke al li kun kredo aliri ne eblas. Kamarado Viŝinskij[78] niajn direktivojn kun tuta klareco formulis: «Pruvu, ke vi ne estas kulpa». Ĉu vi komprenas? Jen de kie kredo al homo komenciĝas. Kaj ne vane ni havas nocion «filtrado».

Venis adjutanto, alportis dosierujon kaj, ŝirmante ĝin per si disde la nova ĉefleŭtenanto, atendis, dum la mano de la kolonelo skribis en la dekstra supera angulo sian «konsentas». Tio estis ordonoj pri priserĉoj kaj arestoj kaj aliaj lokaj dokumentoj, kiujn la kolonelo neniam legadis. Li legadis nur tion, kio estis sendota al alta estraro en Moskvon.

— La ĉefintendanton al mi, — ordonis li, kiam la adjutanto fermis la dosierujon.

— Kredo, fraĉjo, estas tia afero, — diris la kolonelo, akompaninte la adjutanton per rigardo, — sur ĝi oni longe ne povas rajdi. Nu, do, vi finis la militon. Poste, laŭ via persona dosiero, vi ankoraŭ ricevis vundon.

— Ricevis.

— Ĉu gravan?

— Jaro kaj duono en hospitalo.

— Pensio al vi estis donita. Vi estis malmobilizita. Vi povus vivi kviete...

— Mi ne povas, — diris Gnetov. — Mi laciĝis vivi kviete.

— Via familia stato?

— Solulo.

— Kaj la gepatroj el Dneproges?

— La patro estis mortpafita de la germanoj, la patrino mortis.

— Ĉu ili troviĝis sur la okupaciita teritorio?

— La patro gvidis konspiran organizaĵon — tio ne nomiĝas...

— Ĉu en la persona dosiero tio estas reflektita? Ĉu dokumentoj ekzistas?

— Verŝajne, ekzistas.

— Ĉu Ŝtub estas informita pri tiu parto de via aŭtobiografio?

— Certe.

— Ĉu la patrino mortis en Moskvo?

— En Kalugo.

— Ĉu post filtrado?

— Ja ŝi neniam troviĝis sur la okupaciita teritorio.

— Kaj vi, Gnetov, ne ekscitiĝu.

— Sed kiel mi povas...

— Tiel vi povas! — interrompis Gnetov-on la kolonelo. — Ni ĉi tie ne ĝardenojn plantas, ni havas alian specialecon. Ni havas propran specifecon, kaj ne flamiĝu, se oni vin kontrolas kaj rekontrolas. Nun ni transiru al la afero. Vi okupiĝos pri unu perfidulino. Konsideru — ŝi estas danĝera serpento, venena. Iu Ustimenko — tiel ŝi sin mem nomas, sed tio ankoraŭ nenion signifas. Vi kontrolos profunde. La inaĉo estas diablino, vipuro kaj kontrulino. Ĵetiĝis kun pugnoj al nia majoro Oĵogin — insultis lin per «malamiko de la popolo» dum plenumado de la ofico, li puŝis, ŝi falis, tuta milito okazis. Nu, vi mem esploros, sed mi avertas — nia kulpo en tio tute malestas. Certe, iomete ne retenis sin la kamarado, sed ankaŭ li nervojn havas...

Al la pordo oni frapis, «laŭ via ordono» venis la ĉefintendanto — viro korpulenta, ĝentila kaj en sia animo muzikisto: kumule li estis dirigento de muzika amatora ensemblo.

— Jen, Penkin, provizu la ĉefleŭtenanton — la homo duan semajnon pasigas en gastejo. Loĝareon, meblaron, kion necesas liveru, energie agu. Pri provianto same.

Gnetov eliris kune kun Penkin.

— Ĉu vi iajn kapablojn havas? — interesiĝis la «muzikisto en la animo».

— Kapablojn? — miris Gnetov.

— Por amatoraj spektakloj...

— Ne, por amatoraj spektakloj mi ne konvenas, — ridetante respondis Gnetov. — Kaj ankaŭ... Ĉu vi ne rimarkis? Unu orelo preskaŭ tute malestas, la vizaĝo estas brulvundita, la brako apenaŭ fleksiĝas... Ne, mi ne konvenas por spektakloj.

Dum tagmanĝo li konatiĝis kun Oĵogin.

— Ĉu vi ŝakojn ludas? — demandis lin la majoro.

— Kun la frato ludis.

— Kaj ĉu la frato estas majstro?

— O ho! — subridis Gnetov. — Por ĉiuj siaj dek unu jaroj.

— Venu iam vespere, ni konversacios. Verŝajne al vi sola en nia «ĉefurbo» estos enue.

Trinkinte po glaso da kompoto, ili venis en la kabineton de Oĵogin, kie la majoro rakontis al Gnetov preskaŭ puran veron pri sia flamiĝemo kaj pri tio, kiel ofendis lin Ustimenko. Rakontante, li estis jam tute sincera kaj eĉ pentis pri sia misfaro, sed Gnetov lin eĉ fojon ne subtenis, eĉ unu vorton neŭtralan ne diris. Li silentis, aŭskultis kaj rigardis en la bonkorajn okulojn de Oĵogin per sia malmilda, nepalpebrumanta, postulema rigardo. Kaj la majoro, maltrankviliĝante pro tiu rigardo kaj timante la brulvunditan, kripligitan ĉefleŭtenanton, ial ne povis fini, ne povis trovi konvenan frazon por fino de sia incidento kun la malliberulino Ustimenko kaj ĉiam aldonadis vortojn, sentante, ke ili estas superfluaj, ĉiam survicigadis ilin, ĉiam hastis klarigi, sed nenion klarigis, konfuziĝis kaj eksilentis meze de vorto. Ĝenerale tiu nova laboranto havis iom timindan fizionomion. «Al tiu sufiĉas nur trafi en la manojn!» — frostotreme pensis la bonkora Oĵogin kaj, ferminte sin per ŝlosilo, komencis aŭskulti radion pri lastaj novaĵoj de literaturo kaj arto, fojfoje farante notojn en kajero por memoro.

### Varme, hele, komforte...

— Kaj fino! — diris li al sia sekretariino Bella.

— Mi komprenas.

— Mi malsanas, mi mortas, mi mortis! — per melodrameca voĉo ekkriis kamarado Stepanov. — Mankas fortoj. Plena konsumiteco de la nerva sistemo. Cetere, ĉu vi ricevis kuponojn por aldona viando kaj grasoj?

Tio estis tute nekonvena, simple elŝiriĝis asocie kun la «konsumiteco». Elŝiriĝis — kaj ne repreneblas. Bella diris, ke jes, ŝi ricevis. Stepanov grandanime permesis al ŝi kvin kilogramojn preni al si, kaj la ceteron distribui kun kamaradino Gorbanjuk kaj «laŭ linio de la loka sindikata komitato». Poste li enrampis en la peltmantelon, surmetis la ĉapon, dismetis al la eksteraj poŝoj tiel, ke Bella vidu, ĉiujn siajn korajn kaj kontraŭspasmajn kuracilojn, ŝovis la piedojn en la profundajn galoŝojn kaj perpiede (necesas ja spiri!) ekiris hejmen.

Sed en la koridoro li rememoris, ke li ne ŝlosis la skribotablon, kaj revenis. La pordo al la akceptejo estis fermita ne dense, kaj li aŭdis kveradon de la sekretariino:

— Riproĉo kun fikso en la persona dosiero. Ne, tio estas ĝusta, tion Gorbanjuk diris, ja ŝi estas informita...

Kun subpremitaj lipoj Eŭgeno Rodionoviĉ trairis la akceptejon kaj ŝlosis ĉiujn kestojn de la tablo. Kaj foriris, ne adiaŭinte, ne ĵetinte rigardon al la sekretariino, ruĝiĝinta pro la embaraso. Nun li jam montros al ŝi dolĉan vivon! Ŝi ne plu vidos talonojn por viandaĵoj, por bakaĵoj! Li entute ŝin elpelos. Se vi estas helpkuracistino, do iru al la periferio, kiel ĉiuj aliaj normalaj sovetiaj junulinoj. Sed ne sidaĉu en akceptejo de granda estro!

En la manĝoĉambro Juĉjo estis solvanta matematikajn problemojn. Avo Metodo, sidaĉante en la ŝatata fotelo de Eŭgeno Rodionoviĉ, apud luksa radiricevilo, estis aŭskultanta rusajn popolkantojn. Paŭla Nazarovna, apoginte sin per la mano, same ĉeestis, malgaje aŭskultante en la pordo.

— Eble, oni min manĝigos per tagmanĝo? — tremante per la lipoj, diris Stepanov.

Li subite neelteneble ekkompatis sin: ĉiuj vivas ĉirkaŭ li, manĝas, trinkas, en varmo, al ili estas hele ĉi tie, komforte, ne blovas, li turmentiĝas, skribas librojn, trenas hejmen en la beko ĉion, kion li povas, kaj por li eĉ la tablo ne estas primetita.

— Mi deziras manĝi! — kriis li al oscedanta Iraida, kiu, certe, dormis dum duono de la tago. — Ĉu vi komprenas? Elemente!

Tiu vorto al li plaĉis, kaj li ripetis ĝin:

— Ĉu povas laboranta homo elemente deziri manĝi?

Avo Metodo deziris mallaŭtigi la kanton, elŝiriĝantan el la radiricevilo, sed pro timo ne venkis la teĥnikon kaj ĝislime plifortigis la sonon.

El la maŝino aŭdiĝis muĝo:

Malfermiĝu, ter' humida,
Kvietigu, kara, min,
Kaj azilon donu fridan,
Ĉerkan kelon post la fin'.

Kamarado Stepanov ĵetiĝis al la ricevilo, malŝaltis la sonon entute, ĵetis sur la plankon la peltan ĉapon, ekŝrikis:

— Ĉu por mi estos elementa kvieto? Ĉu oni lasos min ripozi? Miaj nervoj estas en ekstremo...

Avo Metodo ektrotis al la pordo — for de la kverelo, Juĉjo pro neatenditeco ekploris, Paŭla en la kuirĉambro diris al la avo:

— Tute freneziĝis la dika diablo! Kaj, kvazaŭ spite, makaronioj en la supo brulis...

— Li formanĝos, ne misglutos, — promesis avo Metodo ne sen kaŝa penso pri tio, ke se Eŭgeĉjo eĉ skoldos la malamatan de li Paŭla-n, do li, Metodo, neniom ĉagreniĝos...

Unu galoŝon Eŭgeno demetis facile, la alia, kvazaŭ spite, ne demetiĝadis. Iraida surgenuiĝis, helpis. Li kun kolero ekvidis en ŝiaj haroj lanugon kaj diris per plu tremanta voĉo:

— La kusenoj estas ĝis tiom truaj, ke vi tuta estas en lanugo. Kiam vi finfine instalos ordon en la hejmo? Ni vivas kiel porkoj, sed povus vivi, kiel... — Kaj, jam tute ne komprenante, kio el li eliras, ekkriis: — Povus vivi, kiel dioj!

— Ĉu verŝi al vi valerianon? — demandis Iraida.

— Sed ĉu supon ne eblas? — interesiĝis li, flarante el karafkolo riblikvoron. — Elementan supon? La homo venis el la laboro, la homo havas grandiozajn malagrablaĵojn, sur la karton estas metita la estonteco de la homo, la sorto de la familio, la honoro, la prospero, la vivordo...

Li verŝis al si ne riban, sed galangan likvoron, faritan de Rodiono Metodjeviĉ, mallerte, kun gluglado eltrinkis kaj komencis maĉi pankruston, montrante per la vizaĝo, ke li ne havas eĉ per kio almanĝi...

— Ja atendu, kateto, Paŭla tuj ĉion alportos, — petis Iraida.

— Mi ne manĝis eĉ paneron ekde la mateno, — mensogis la estro de la sanprotekta departemento. — Vin eĉ ne interesas, kio hodiaŭ okazis...

— Kio? — timigite demandis Iraida.

Ŝia pala, malfreŝa vizaĝo estis plu ĉifita per kudrolinio de la kuseno.

— Kio? — ripetis ŝi. — Ne turmentu min, Eĉjo.

Kiel li malamis tiun idiotan karesnomon! Ĉu eblis tion elpensi — Eĉjo! Kaj kiomfoje li petis ŝin ne nomi lin tiel.

— Almenaŭ hodiaŭ! — petegis Stepanov.

— Nu bone, Eŭgeĉjo, Eŭgeno, bone, pardonu. Do kio okazis?..

Sed la sata Paŭla alportis brasikon, haringon kun ringa cepo, fungojn kaj kokan hepaton, kaj dum ŝi ĉion dismetadis, nature, Stepanov silentis. La haringo estis kun sunfloroleo.

— Formetu! — diris Eŭgeno. — Vi ja scias, ke pro sunfloroleo mi havas pirozon. Ŝajne, tion eblas memorfiksi? Kaj atentu, estimata Paŭla, ke pro vorto «forgesis» mi faros deprenojn el la salajro.

Paŭla ruĝegiĝis kaj ekploregis.

Ŝi ŝatis ploregi, ofendita de la mastro aŭ de la mastrino. Ploregi dolĉe, hurlante kaj ululante. Ploregi kaj krii, ke ŝi turnos sin al la grupa komitato, nun estas ne la cara tempo. Kaj Iraida trinkigadis al ŝi valerianon kaj kuŝigadis ŝin sur sian liton «Jacob», aĉetitan en brokantejo kontraŭ freneza mono. Tiom timis ŝi, malvigliĝinta pro pigro kaj eterna duonkuŝado, subite resti sen domservistino.

— Mi entute vian monon ne bezonas! — kriis Paŭla. — Mi nenion bezonas. Brulu vi ĉiuj en fajro ĉi tie, morgaŭ mi al la grupa komitato pri vi plendos...

— Mi tagmanĝos en la kabineto, — ĵetinte la buŝtukon kaj leviĝinte, deklaris kamarado Stepanov, — ĉu vi aŭdas, Iraida! Kaj vin mi petas liberigi min de histeriaĵoj, — turniĝis li al Paŭla. — Ĉu vi komprenas, sinjorino?

Tamen, tiujn lastajn vortojn li prononcis ne tute certe. Nur ne sufiĉis al li kun liaj hodiaŭaj aferoj ankoraŭ skandalo en la grupkomitato.

Per pezaj paŝoj la estro de la sanprotekta departemento pasis al sia luksa skribotablo.

— Ĉu ricevis vi de la freneza kato? — kun kruela kompato interesiĝis en la kuirĉambro avo Metodo. — Sed vi, damo, ne toleru, vi, damo, vian kristanecon ĵetu en brulŝtipojn. Li vin al la maldekstra vango, kaj vi la dekstran submetas. Vi, Paŭla Nazarovna, restu ĉe viaj rajtoj...

— Li havas terurajn malagrablaĵojn, Paŭleto, — diris, enirante en la kuirĉambron, Iraida. — Pro dio, ne atentu. Kaj nenion diru ĉe li, li estas simple bulo da nervoj...

— Tutegale, krii al dungitoj li ne havas rajton, — atakis de sia flanko avo Metodo. — Li ĉiam prancas, ĉiam li estas super ĉiuj...

Iraida per langvora rigardo montris al avo Metodo malkonvenecon de liaj rimarkoj, kaj la avo, dum Paŭla kun Iraida estis fritantaj cepon, por forigi el la supo la odoron de brulintaj makaronioj, trotis en la manĝoĉambron — drinketi okaze de la granda hejma kverelo. Kaj fortiri en la kuirĉambron Juĉjon, al kiu verŝajne estas treege enue en lia malvarma kaj malkomforta ĉambro.

Atendinte, kiam Iraida iris al la edzo, la avo kunprenis la karafeton kun la riblikvoro, Juĉjon kondukis je la mano, kaj Paŭla, klukanta pro retenata ploro, verŝis al la maljunulo kaj la junulo kompoton. La avo glutis la likvoron, almanĝis per la kompoto kaj deklaris:

— Necesas al vi, Jegoro, en la Naĥimov-an lernejon[79] iri. Vi estos brava maristo, kiel la avo. Aŭ kiel admiralo Naĥimov mem. Ĉu mi prave diras, damo?

Kaj en la kabineto en tiu sama tempo Eŭgeno Rodionoviĉ estis rakontanta al Iraida, timigante ŝin per siaj malagrablaĵoj kaj ankoraŭ pli forte timiĝante mem:

— Tio komenciĝis en la tago de malfermo de la malsanulejo. Mi tiam al vi ne rakontis, indulgis viajn nervojn. Vidu, mi laŭ konsilo de nia Gorbanjuk, donis direktivon al Ustimenko — tiu serpento, kiun mi dorlotis sur mia brusto...

Li glutis ankoraŭ supon kaj, deŝovinte la lipon, demandis:

— Ĉu vi en ĝi kuirejajn ĉifonojn kuiris?

— Ho dio, Eŭgeno, — ekkoleris Iraida, — kial vi min torturas?

Kiam necesis, ŝi povis mem ĵetiĝi al atako. Kaj se por tagmanĝo estis vera aĉaĵo, tiam jam kamarado Stepanov silentis. Ne povis ja li, vere, diri, ke la mastrino devas de tempo al tempo rigardi en la kaserolon. Por tiu okazo Iraida havis ĉiam pretan respondon: «Ne arogu riproĉi min per panpeco. Mi ne estas mastrumantino. Mi estas kuracisto. Kaj mi ne en kontoro sidas, sed homojn kuracas». Ŝi vere kuracadis ĉe la fervojistoj dum duontago per fizikoterapio.

— Ĉu iomete brulis la supeto? — singarde diris Eŭgeno.

— Brulis, dum vi kriis al Paŭla.

Eŭgeno, superfortante sin, glutis ankoraŭ du kulerojn. Ĝenerale li ja hodiaŭ tagmanĝis en la «blua manĝejo», kaj la kverelon aranĝis nur por ordo.

— Ĉu por vi estas ne interese min aŭskulti? — kun amareco demandis li. — Ja tio koncernas ne nur min...

Ŝi respondis, ke interese kaj ke li haltis sur Ustimenko, kiun li dorlotis, kiel serpenton...

Stepanov lasis la supon kaj rakontis ĉion detale. La afero konsistis en tio, ke okazis grandega kaj maldeca skandalo, kiun blovekscitis la sama Vlaĉjeto, manĝu lin diablo. Gorbanjuk prave, sobre kaj racie rezonis, ke la vulgara populareco en la urbo kaj en la regiono de tiu ulo, Bogoslovskij, rapide disiros tra urboj kaj vilaĝoj, kaj ĉi tien, en la novan malsanulejon, ĵetiĝos malsanuloj de ĉiuj specoj kaj aĝoj. Pri Vagarŝako Sainjan oni same multe babilas, malgraŭ tio, ke li estas hundido kaj havas ankoraŭ lakton sur la lipoj. La damnita Ustimenko vokis ĉi tien ankoraŭ unu ulon, iun profesoron Ŝĉukin-on el Leningrado. Ŝĉukin ankoraŭ ne venis, sed al li, Stepanov, oni jam telefonas, ke li, bonvolu vidi, rezervu litojn en tiu malsanulejo, kie ankoraŭ nur estas laboronta la tiel nomata profesoro. Ĝenerale, li kaj Gorbanjuk ĝuste antaŭdiris, unue, staton de nesana eksciteco, kiu, sendube, estas treege malutila, kaj due, tiujn eblojn, kiujn kreas tiu eksciteco por materie senskrupulaj homoj.

— Pri kio vi diras? — iomete ektimis Iraida.

— Pri koruptaĵoj, — respondis Eŭgeno Rodionoviĉ. — Pri bakŝiŝoj, katineto. Al tiaj, kiel Ŝĉukin aŭ Bogoslovskij, ĉiu trenos kion ajn. Koran dankon, vi min ofendos, via varma rilato al mi...

— Eŭgeĉjo, ĉu vi ne troigas? — diris Iraida. — Ja tio estas eĉ danĝera, tiel pensi...

Kamarado Stepanov iris en la manĝoĉambron, serĉis la riblikvoron, ne trovis, drinkis konjakon kaj postulis la duan pladon. Iraida alportis viandbuletojn en cepa saŭco.

— Tion ĉi jam mi mem kuiris, — mensogis ŝi, — tio estas laŭ via gusto, spicita, kun pipro.

Eŭgeno pene enŝovis en sin la «spicitan, kun pipro», nomis la edzinon malmoderna idealistino, tamen, kiel ankaŭ sin mem, kaj diris poste, ke li havas nekontesteblajn informojn, ankoraŭ antaŭmilitajn, ke Bogoslovskij «prenadis». Kio koncernas Ŝĉukin-on, kun subrido klarigis Eŭgeĉjeto al sia idealisma edzino, do por kio li operaciu neoperacieblajn «senprofite». Ja devas en tio esti almenaŭ ia sobra prudento...

— Ne, mi ne konsentas, — obstine diris Iraida. — Mi kategorie ne konsentas. Mi memoras, kiel Vlaĉjo ankoraŭ estante knabo kriadis pri sobra prudento de fiuloj. Pri tio, ke el vidpunkto de fiulo, el vidpunkto de ties sobra prudento, tiu, kiu ne prenas bakŝiŝojn, estas stultulo...

— Kion vi per tio volas diri? — ree ektreminte per la lipo, interesiĝis Eŭgeno. — En kia direkto vi starigas la demandon?

— Aĥ, ja en nenia, — kun ĉagreno prononcis Iraida. — Simple vi estas incitita, laca, suspektema...

— Bone, ni ŝanĝu la direkton, — decidinte ne plu emociiĝi, diris Stepanov. — Jen, bonvolu! Ĉu povas nia malsanuleja kvartalo en la nunaj postmilitaj cirkonstancoj, kiam la vundoj ankoraŭ ne estas kuracitaj, kontentigi tutan nian multmilionan Sovetunion?

Iraida nur ŝultrolevis. Kion ŝi povis respondi?

— Ja kun tia direkto de demando vi ne povas ne konsenti?

Komprenebe, Iraida konsentis.

— Jen, kara mia, ĝuste tiujn troigojn de kamarado Ustimenko mi proponis racie profilakti. Sed ĉi tie al mi malfortunis, tragike malfortunis, malfortunis pro koincido de stultaj cirkonstancoj...

Kaj Stepanov rakontis, kiel nome al li malfortunis. Evidentiĝis, ke antaŭ la malfermo de la malsanuleja kvartalo kaj, kvazaŭ spite, dum malĉeesto de Ustimenko en la malsanulejon venis iu Puzirjov, diablo alportis lin el Arĥangelsko...

— Kiu Puzirjov? Ĉu tiu, kies nomon havas la placo?

— Tiu sama.

— Sed li ja heroe pereis?

— Do, ne pereis ja, — koleriĝis Eŭgeno. — Ĉiuj opiniis, ke li pereis kun la ceteraj gvardianoj, sed li restis viva. Lin rekte el nia placo oni forveturigis kaj kuracis. Kaj resanigis. Li eĉ tute ne sciis, per kiaj ordenoj lia plotono estis dekoraciita kaj kia li estas en Unĉansko fama homo. Li aŭdis pri Bogoslovskij, ke li estas ĉi tie, kaj alportis lin la malsankta potenco al Nikolao Eŭgenjeviĉ. Li lin ekde la infaneco konas laŭ Nigra Ravino — tiu sama Puzirjov, ekde la plej eta aĝo. Nu kaj opinias lin miraklisto. Kaj la maljuna Volovik al Puzirjov rifuzis pri enhospitaligo, ĉu vi imagas?

— Kiel do tio povis okazi?

— Ja tiel, ke mi ĉiam iun obeas, ĉiam montras inteligencian molkarakterecon. Mi obeis tiun Gorbanjuk — ĉu vi scias, kiel ŝi scipovas alkroĉiĝi? «Necesas meti finon al koruptaĵoj, al ili Ŝĉukin veturas, li tiros post si voston da paguloj, sur nin falos malhonoro, Bogoslovskij same prenas, ni devas esti ekster suspektoj!» Mi cedis, subskribis ordonon pri tio, ke aliurbanojn oni en nian malsanulejon ne enhospitaligu. Kie vi ekmalsanis — tie kuraciĝu. Ĝenerale mi estas prava, ĉe ni ĉie sanprotekto estas sur alta nivelo. Se ĉiuj komencos veturadi tien-reen — ja same estos malordo. Koncize, Ustimenko dum la malfermo de la malsanuleja kvartalo la tutan historion al Zolotuĥin kaj Losoj elmetis. Ĉu vi imagas? Puzirjov el la malsanulejo eliris, ekiris tra la urbo kaj legis la ŝildon: placo Puzirjov.

— Terure! — skuiĝinte per la mallarĝaj ŝultroj, prononcis Iraida. — Sed tio ja vere, Eĉjo, estas ekster ĉies kompreno!

— Mi vin ne demandas — ĉu ekster aŭ en. Mi jam kaptis pro tio severan riproĉon kun averto en la buroo de la regiona komitato. Jes, mi eraris. Grave eraris. Mi faris miajn pardonpetojn al Puzirjov. Sed memoru, vi vidos, kio el tiu Vlaĉja memagado rezultos. Vi vidos!

Li alportis la karafeton kun konjako en la kabineton, drinkis senpaŭze du glasetojn kaj komencis rakonti, kiel Puzirjov kondutis dum la kunsido de la buroo de la regiona komitato, kiam oni donis al li parolpermeson.

— Ĉu impertinente? — demandis Iraida.

— Ja ĝuste en tio estas la afero, ke modeste. Ekstreme modeste. Ĝenerale, se ne estus la damnita Ustimenko, nenio okazus. Sed tiam ĉio kune, kvazaŭ intence: kaj mia alvoko ŝpari sangon, kaj kelkaj malfacilaĵoj kun ambulanco, kaj diversaj malgrandaj mankoj...

— Sed tamen, kion nome diris Puzirjov?

— Tiu afero havas nun nenian signifon, — penseme prononcis Stepanov. — Gravas tio, ke mia aŭtoritato estas rompita. Terure rompita. Katastrofe. Vi ne povas al vi imagi, kiel kriis Zolotuĥin. Kapitano Puzirjov, — li kriis, — la unua enkuris en nian karan Unĉanskon, heroe elbatis el la centro de la urbo la faŝistajn banditojn, preskaŭ pereis, sed iu burokrataĉo... Ni, — li kriis, — la placon per la nomo de la heroo nomis, sed iu...

Stepanov svingis la manon kaj por longe eksilentis. Iraida alportis al li tason da propramane kuirita kafo — li plu silentis.

— Vi bezonas aerumi vin, ien veturi por ripozo, Eĉjeto, — diris Iraida kaj metis sian ĉiam malvarman polmon sur lian streĉitan pugnon. — Ĉu vi aŭdas, kateto?

— Mi tute alidirektos min al la scienca laboro, — promesis Eŭgeno Rodionoviĉ. — Jen — Ŝervud jam estas doktoro de sciencoj. Sed kio estas mi? Mi fordonas min tute al organiza laboro, kaj ĉiuj batoj falas sur min. Neniaj nervoj sufiĉas.

Li ofendite kaj funebre elmetis la malsupran lipon. Iraida kalkulis al li la pulson.

— Tro ofta, — diris ŝi. — Vi prefere kuŝiĝu, kara.

— Ne mirinde, ke tro ofta, — morne respondis Eŭgeno.

Kun peza suspiro li malnodis la kravaton kaj kuŝiĝis en la ŝtrumpetoj sur la sofon. Iraida kovris lin per plejdo. Li kisis al ŝi la manon, ceremonie kaj iomete eĉ tragike. Al la pordo frapis avo Metodo, diris laŭte:

— Eliru iu. Oni telegramon alportis, necesas subskribi, sed mi la okulvitrojn nesciate kien, tiele ilian patrinon, ŝovis..

— Iru subskribi, — ordonis Eŭgeno.

La telegramo estis el Moskvo — de Barbara. Ŝi estis veturiganta la patron, petis interkonsenti kun Ustimenko pri tio, ke rekte el la stacidomo Rodiono Metodjeviĉ estu metita en la malsanulejon.

— Pri tio vi mem interkonsentu, — diris al la edzino Eŭgeno. — Mi kun tiu fiulo ĉiujn diplomatiajn rilatojn disŝiris. Telefonu al li, mi petas, sed ne en mia nomo, sed ĝuste en tiu de Banjo. Voĉlegu la telegramon kaj ĝuste en tiu direkto solvu la demandon. Sed antaŭe alportu al mi varmbotelon, mi treege febrotremas...

### «Jen malproksima voj', malliberej'»[80]

— Ŝin necesas transmeti en la izolejon, — diris la ĉefleŭtenanto al la prizona kuracisto kun moknomo Sulamita. — Ĉu vi min aŭdas, Jeĥlakov?

Ruto Petroviĉ Jeĥlakov ne estis malbonkora homo. Simple dum longaj jaroj de mallibero al li ĉio tedegis. Kaj nun li deziris nur «postvivi», «elturniĝi», «konserviĝi». Lastfoje li estis enprizonigita en la kvardek unua jaro, kiam li ŝtelis ne pli kaj ne malpli ol ses kilogramojn da streptocido. Sed la cifero «ses kilogramoj» sonis ne tiom solide, ke Jeĥlakov estu mortpafekzekutita. Kaj krome oni juĝis la kuraciston-ŝteliston plie laŭ suspekto, sendubajn krimatestojn en hasto oni ne trovis, kaj la sperta fripono ĉion decide negadis kun animŝira patoso. La tribunalo kondamnis la ŝteliston al dek jaroj, kaj Sulamita iris en malliberejon, kie li tuj leviĝis kaj pro kvalito de sendaĵoj, kiujn li ricevadis el la libero, kaj pro la konsentema karaktero, ĉar li senrifuze laboris anstataŭ la libera dungita estro, kaj pro la artikolo — nu, kio estas friponeco kaj fripono kompare kun la «malamikoj de la popolo», inter kiuj fluis la vivo kaj agado de la ĝenerale ĉiurilate agrabla Ruto.

— Mi ne havas motivojn transmeti Ustimenkon en la izolejon, — tirante, kiel kuniklo, la nazon, diris Jeĥlakov. — Ja okazas riparado, ni laboras per duona kapacito, ĉio konfuziĝis. Ustimenko bone kuŝos en la komuna...

— Ŝi bezonas kvieton, — prononcis Gnetov, — kaj ĉirkaŭe oni kriegas kaj preskaŭ interbatiĝas. Kaj via riparado tion tute ne koncernas...

«Ankoraŭ novaĵoj! — pensis Ruto Petroviĉ. — Li min instruas. Kvieton! Ho, kiel ĉio tedis!»

— Se du damoj eksciis, ke ili havas komunan amoranton, tiam kvieto ne povas havi lokon, — penis ŝerci la kuracisto. — Unue ili preskaŭ murdis unu la alian — tiuj du ŝtelistinoj. Nun tio estas nur resonoj.

Gnetov al la ŝerco eĉ ne ridetis. «Jen kia ulaĉo! — pensis Ruto. — Kaj la vizaĝaĉo estas freneza, kvazaŭ bolkuirita!»

El la senelirejo de la koridoro aŭdiĝis kantado, la ĉefleŭtenanto aŭskultis:

Sur sablo fluas riveret',
Lavas oron,
Juna friponet',
juna friponet'
Petas prokuroron:
Vi, estreto, fera ŝlosileto,
Al liber' min lasu...

— Prizona muzo, — diris Ruto. — Ekzistas eĉ talentoj — niaj amatoraj aŭtoroj, — certe, ne krimula folkloro, sed simile...

Sed pri amatoraj aŭtoroj Gnetov ne aŭskultis.

— Mi venos post horo, — aŭdis Ruto. — Ĝis tiu tempo vi transmetos Ustimenkon.

Li ĵetis rigardon al la horloĝo.

— Tio ne eblas, — malgaje prononcis doktoro Jeĥlakov. — Tute ne eblas. Mi komprenas, ke vi havas ofican devon, sed pridemandon ja eblas prokrasti?

— Mi opinias, ke tio vin ne koncernas, — diris Gnetov kaj leviĝis, — maldika, larĝŝultra, en botoj, kiajn ĉi tie portis neniu serĝento. Kaj samtempe strikta, severa, fortvola, vera ĈK-ano — tiel pri li pensis Ruto.

Kaj en la koridora senelirejo oni plu kantis:

...Vi respondu, fraĉjoj,
Kiu l' estron murdis.
Sur sablo fluas riveret',
Oron lavas,
Juna friponet', juna friponet'
Mortkondamnon havas...

«Ĝenerale, la ĉefleŭtenanto pravas», — pensis Ruto kaj ĉagreniĝis. La afero konsistis en tio, ke en la malsanulejo nun estis ripozanta unu merita «aŭtoritatulo» — ŝtelista «paĉjo», kiun Ruto ne senbaze timis. Al la «paĉjo» jam antaŭhieraŭ estis promesita la izolejo, kaj eĉ la malsanhistorion Jeĥlakov falsis respektive. La «paĉjo» esprimis al Ruto sian favoron, kaj nun necesis ĉion aboli, kio promesis nenion bonan al la doktoro. Ankaŭ kun la nova ĉefleŭtenanto ne indis malbonigi rilatojn, kaj la kompatinda Ruto trafis en magian rondon. «Jen, kiel mi devas turniĝi ĉi tie, — pensis li, ŝmirante dikan tavolon da butero, destinita por malsanuloj, sur panpecon, kaj altrinkante per teo, dolĉa ĝis abomeno. — Jen, kiel mi devas vivi!»

Al li estis malfacile koncentriĝi — malhelpis du damnitaj babilulinoj, kiuj ĉiam sidaĉis apud lia pordo: malrapide freneziĝanta maljunulino, kuzino de cara ministro pri kortego Stürmer, kaj fama fiaventuristino kaj friponino sinjorino Rossolimo-Apraksina, kiu sukcesis en la kvardeka jaro vendi al iu usonano «sian propran» Marmoran palacon en Leningrado. La aĉetkontrakto estis kompilita laŭ ĉiuj reguloj kun klaŭzo pri ricevo de proprieto «tuj post likvido de la Soveta potenco». Nun Rossolimo estis rakontanta al Stürmer pri sia lasta amanto — grafo Govoruĥa-Otrok, kaj fraŭlino Stürmer hihiadis kaj ne kredis:

— Oj, kia vi estas halanĝulino, Manjo, oj, kia vi estas petolema!

Maĉante la buterpanon, Jeĥlakov elŝoviĝis kaj kriis:

— Kia klubo ĉi tie? Huŝ for!

La maljunulinoj ekstaris, sed Ruto maldecidis kaj, tirante la nazon, ordonis al ili:

— Ustimenkon el la dua transportu en la izolejon.

— Jes, estro! — matrose respondis Stürmer.

Kaj la ĉiam impertinenta Rossolimo interesiĝis:

— Ĉu ŝi ne scipovas iri?

— Plenumu la ordonon! — forte palpebrumante, koleriĝis la doktoro. — Ĉesigu parolojn!

Eĉ la maljunulinoj lin ne obeadis. Li kun bruo frapfermis post si la pordon. Nun necesas ne trafi al la «paĉjo» — alie li pereos!

— Ekstaru, Ustimenko, — alkroĉiĝinte al la piedparto de la lito de Aglaja Petrovna per la mano, simila al koka piedo, diris Stürmer. — Ekstaru, ĉu vi aŭdas? — Kaj ŝi skuis la liton.

La ŝtelistinoj kun trostreĉo, hurlante, kantis:

Mi scias — vi min ne atendas,
Ne legas vi miajn leterojn.
Renkonti min vi ne alvenos,
Rekoni min — vana espero.

— Knabinoj, ĉesu, — kriis Stürmer, — mi havas ordonon de la estreto-ŝlosileto, comprenez-vous?

La ŝtelistinoj ĉesis kanti.

— Mi ne komprenas, kial mi subite devas ekstari, — diri Aglaja Petrovna. — Kiu vi estas?

— Kion vi de ŝi bezonas, megero? — demandis la pli juna ŝtelistino, kun turkisaj okuloj kaj kaprica, kuspita nazo. — Vi kial al ŝi trudiĝas?

La alia, kun grandega batbluaĵo sub la okulo, rigardis silente, atendis, kiam eblos «eksplodi». Aglaja Petrovna nur hodiaŭ matene rekonsciiĝis kaj havis tian kompatindan aspekton, ke la ŝtelistinoj eĉ kantis al ŝi, por malenuigi. Ŝi havis mirindan kvaliton — plaĉi al homoj. Ŝi ridetas — kaj plaĉas. Ekridas — des pli. Ŝi ekdisputas — kaj fiksaŭskultas eĉ tiuj, kun kiuj ŝi malkonsentas. Kiam ŝi konsentas — tio estas neatendita donaco. Kaj se diras bonan vorton — kvazaŭ varmigas. Kaj la ŝtelistinojn ŝi sukcesis konsoli. Ŝi diris al ili, ke ilia Skarabo estas ne granda perdo, rompi veran amikecon pro tia bruto estas ridinde kaj nur lin ĝojigas, prefere ili ambaŭ Skarabon ekmalestimu, kiel ekzemplo por tiaj, kiel li, ke ili ne moku tiajn knabinojn, kiel Zoja kaj Zina.

— Li, por ne embarasiĝi, nin ambaŭ nomadis karulinoj, — tra larmoj diris Zina. — Kaj Zoja-n kaj min.

— De ŝi li prenas tridek rublojn kaj de mi — tridek rublojn, — ŝmacante per la nazo, subtenis Zoja. — Li, certe, estas ne malsekisto, kaj ne seruristo, kaj ne helisto, sed, eble, eĉ pli malbona, ol ni kun nia rompita vivo...

Aglaja Petrovna jam delonge sciis, ke malsekisto estas murdisto, seruristo — loĝeja ŝtelisto, helisto — taga ŝtelisto, nemalmulte ŝi aŭdis en siaj malliberejaj kaj prizonaj kameroj ĉion plej diversan kaj scipovis aŭskulti sen abomeno. Ankaŭ nun ŝi ĉion elaŭskultis kaj ne ŝultrolevis silente, sed konsilis, kvankam estis malfacile konsili en tiuj malklaraj, teruraj vivoj. Kaj la ŝtelistinoj, interrigardinte inter si, decidis tiun «strangan damon» gardi kontraŭ ofendoj.

— Batita, — diris Zoja, kiam Aglaja Petrovna ankoraŭ ne rekonsciiĝis. — Al la cerbo batita. Mi scias...

Zina ne respondis. Ili tiam ankoraŭ ne parolis unu kun la alia.

Kaj nun tiuj «mumioj» subite estis forprenantaj de ili Aglaja-n Petrovna-n.

— Dirite — ne tuŝu! — ŝrikis Zina, komencante «ekscitiĝi kaj eksplodi». — Al kiu ŝi malhelpas?

— Knabinoj, ne faru nebulon, — petis Rossolimo-Apraksina. — Ĉio estas bela kaj eleganta, kiel sonĝo. La sinjorinon oni sendas en la izolejon, kion ni ĉiuj revas kaj aspiras. Civitanino Ustimenko, ĉu vi iros per viaj piedoj aŭ ni trenos vin, kvazaŭ vi vere estas ruino?

En la ŝtelista ĵargono ruino estas invalido.

— Mi ĝisiros! — diris Aglaja Petrovna.

— Ŝi tute povas kadavriĝi, — severe diris Zoja.

— Ne kadavriĝos! — ekstarante, promesis Aglaja Petrovna.

Zina suspiris kun envio:

— Kia figuro! Mirinde, en tiaj jaroj kaj tia konserviĝo...

Ambaŭ ŝtelistinoj akompanis Aglaja-n Petrovna-n ĝis la eta izolejo kaj, spite al ĉiuj reguloj, sidis kun ŝi, ĝis venis la severa Gnetov. Ĉi tie estis aŭdeble, kiel Stürmer haltigis lin apud la pordo kaj sciigis al li tion, kion ŝi rakontadis al ĉiuj novaj enketistoj:

— Civitano estro, kiel vi povas al vi klarigi, ke civitano Menĵinskij mem, kiam oni min unuafoje arestis, konversaciis kun mi kaj ordonis min liberigi, deklarinte, ke mi estas senmalutila kaj stulta insekto. Mi estis liberigita laŭ ordono de Menĵinskij, kaj kiam li mortis, oni min enprizonigis malgraŭ lia volo. Kiel tio klarigeblas?

— Tralasu min, — ordonis Gnetov kaj eniris en la izolejon.

Aglaja Petrovna ĝemis kaj abrupte levis la kapon de sur la pajla kuseno. Zoja kaj Zina ĵetiĝis for. Kaj Aglaja Petrovna fiksrigardis, ne kredante al si, poste ne tuj komprenis: «Ne Vlaĉjo. Sed similas, similas, terure similas. Aŭ ne similas eĉ, sed io alia en li estas, io multe pli grava, ol sameco en vizaĝaj trajtoj. Ĉu la okuloj? Ĉu firmeco kaj netoleremo? Ĉu rekteco de rigardo?»

— Kion vi? — interesiĝis Gnetov, kiu ne malatentis ĉion tion, kio okazis al Aglaja Petrovna.

— Nenion.

— Sed vi...

— Al mi estas nenio, — amare respondis ŝi, pensante pri Vlaĉjo kaj turmentiĝante pro tio, ke ŝi neniam plu vidos lin.

— Kiel vi fartas?

— Kaj kial tio vin interesas?

Se la letero ne ĝisiris, pri kio ŝi parolu? Por kio? Nun tiu ĉi komencos torturon, elŝirados la nomon. Sed li ne ekscios. Ili neniam kaj nenion ekscios. Ŝi ankoraŭ longe povas elteni. Kaj poste ili ŝin murdu. Kaj ŝi diris:

— Mi nenion kaj neniam diros al vi. Vi ĉiuj por mi estas profunde abomenaj. Mi scias ĉiujn viajn alirojn, elturniĝojn, cigaredetojn, korecon, mi scias, kiel vi mensogas, per kiaj rimedoj igas homojn kalumnii eĉ sin mem. Mi spertis ĉion, trairis ĉion. Min ne eblas timigi. Se vi deziras — enskribu: ni, enprizonigitaj de vi komunistoj, eĉ tie ĉi, trans la kradoj, kredas, ke nia Soveta potenco al ĉiuj ĉi malicaĵoj ne havas rilaton. Ĉi tie kuniĝis sabotistoj, malamikoj de la popolo, komplotuloj, kiuj, kaŝe de la partio, kaŝe de la popolo, kaŝe de la Centra Komitato, kaŝe de kamarado Stalino, turmentas homojn, kripligas ilian vivon, murdas ilin...

Tiel ŝi estis tiam komprenanta ĉion, kio estis okazanta ĉirkaŭe. Ŝi parolis malrapide, parolis egale, mallaŭte kaj konvinkite, parolis per la vortoj, kiuj delonge helpadis al ŝi en tiuj senfinaj horoj kaj tagoj, kiam ŝia morala forto estis preta rompiĝi. Per tiuj nocioj ŝi estis kvazaŭ reviviĝanta, kvazaŭ firmiganta sian estadon, per tiuj vortoj, antaŭlonge kunmetitaj en frazojn, per tiuj frazoj, antaŭlonge parkeritaj, sed tamen ĉiam restantaj ĉefaj, ŝi savadis sin el la peza, amara, ĉiam bruliganta sento de ofendiĝo, al kiu ne eblis cedi, ĉar tial ŝi perfidus la tutan sencon de sia vivo. Kaj, nenion kaj neniun perfidante, ŝi luktis ĉi tie por sia partio, por ties honoro kaj pureco, luktis kontraŭ malamikoj de la partio, kontraŭ persekutantoj de komunistoj, kontraŭ murdistoj kaj fiuloj, kiuj provizore — ŝi estis certa pri provizoreco de ĉio ĉi — atingis la potencon en la punaj organoj de tiu diktaturo, kies esencon kaj sencon ŝi komprenadis ĉiam precize kaj ĝuste per tuta sia naturo. Ŝi, sed ne tiuj ĉi! Komprenadis la malliberulino, sed ne tiuj, kiuj ŝin enprizonigis. Tiuj — nenion plu komprenadis. Ili nur plenumadis ies teruran kaj fian ordonon...

Gnetov aŭskultis silente, mallevinte la okulojn. Ŝi ankaŭ tiajn vidis. Ĉiajn ŝi vidis kaj nur miradis, kiel bone ili nun elektis por si siajn kadrojn, se en tiujn kadrojn ne penetris eĉ unu komunisto en ŝia kompreno de tiu ĉi vorto. Ĉiuokaze, eĉ unu veran ŝi ne renkontis.

— Ĉu sufiĉas al vi? — elturmentiĝinte pro sia parolo, demandis ŝi.

Doloris la gingivoj, la palato, doloris ĉio, kaj plej multe la kapo.

— Diru! — prononcis la ĉefleŭtenanto.

Lia voĉo estis malviva, sen esprimo. Aŭ denove estis bruo en ŝiaj oreloj, kiel dum ĉiuj tagoj post la batado?

— Kion mi diru?

— Ĉion. Mi devas kompreni.

Ŝi ĵetis rigardon al li. Li sidis sur blanka tabureto, apoginte la manojn sur la genuoj. Liaj genuoj estis akraj, la botoj estis gumtolaj, kiel dum la milito, kun larĝaj malaltaj krurumoj. Kaj la kubutoj estis akraj. Maldika, neprizorgita, morna homo. Tiajn ŝi same renkontadis, ne dorlotitajn de la vivo. Kaj ŝajne, ankoraŭ kriplulo? Ŝi fiksrigardis: brunaj makuloj kaj distordita, kripligita orelo. Kaj la manon li iel strange tenas. Ĉu ĉe ili servas invalidoj? «Li povus ricevadi pension, — pensis ŝi, — por kio li ĉion ĉi bezonas?»

— Eble, vi laciĝis hodiaŭ? — interesiĝis li, nenion plu aŭdinte.

— Ne, — diris Aglaja Petrovna.

— Eble, vi deziras ion ricevi? Ian manĝaĵon? — interesiĝis li obtuze. — Ĉi tie eblas.

— Ne.

— Eble, ankoraŭ matracon? Ĉu ĉi tie ne estas malmole?

— Ne.

Ŝi vidis, kiel li ĉirkaŭlekis la sekiĝintajn lipojn. Ĉu li deziras trinki? Do kial li ne trinkas?

— Se vi malbone fartas, mi povas foriri.

— Vi ne gaste venis.

Jam antaŭlonge, kiam ŝi ankoraŭ al tiu — al la unua, kredante pri ĉi-tiea justeco, al tiu, kun maldikaj lipoj, kun moka rigardo de la ĉion ekkonintaj okuloj, ankoraŭ tie, post la filtrejo por deportitoj, al tiu, kun familinomo Spektorov, penis klarigi, enkapigi, — li respondis al ŝi per vortoj, kiel ŝajnis al ŝi, ŝercaj: «Pruvu vian senkulpecon».

— Permesu, — eĉ konfuziĝis tiam ŝi, — kial do mi devas tion fari? Ja ekzistas neniaj pruvoj de kulpeco!

— He-e, karulino! — subridis Spektorov.

Kaj bonanime proponis al ŝi ekfumi.

Ŝi ne prenis, kvankam antaŭe prenadis. Kaj ekde tiu momento ŝi faris por si regulon preni nenion de «ili», ne paroli sincere, ne plendi al «ili», ne iri al amika, simpla konversacio. Ĉu pruvi sian senkulpecon, kiam nenio pruvas kulpon? Tion ja elpensis la inkvizitoroj!

— Nu, kaj kio do? — subridis Spektorov. — Ĉio taŭga en historio al ni konvenas. Taŭgas. Ĉu vi komprenas? Kamarado Viŝinskij modifis la forgesitan por nia utilo. Sed ĉu vi estas juristo?

— Komunisto! — trankvile respondis ŝi.

— Ĉu vere?

Tiam ŝi ekploris. Lastfoje. Kaj poste ŝi komencis hardiĝi. Tio okazadis kun multaj, ne nur kun ŝi sola. La ĉefa estis ne cedi morale, konservi kredon, ne fali, ne malfortiĝi, — propra biskoto, propra transdonaĵo, propra sapo — kiom da homoj pereis sur tio! Ŝi ne cedadis. Kaj tiaj, kiel ŝi, estis multaj, multegaj.

Ne cedinte kaj hardiĝinte, ŝi ekmalamis «ilin» ĉiujn.

Kaj nun, kiam antaŭ ŝi sidis bruligita de la milito kaj vundita en la milito pura kaj honesta homo, kun jam malfermita al ŝi renkonte arda koro, ne ellerninta malkredi, preta kompreni kaj ne avari fortojn por ŝia afero, — ŝi ne kredis al li, ne permesis al li penetri detalojn de siaj cirkonstancoj, ne allasis lin al la historio de siaj suferoj kaj de sia malmolkoreco, malmildigante Gnetov-on kaj incitante lin, ĉar li ne estis komprenanta la kaŭzojn de ŝia malamo al li, kiun ŝi eĉ vidis unuafoje.

— Bone, — diris li post neelteneble longa silento. — Resaniĝu. Vi estas ankoraŭ malforta, mi komprenas. Sed mi konvinke petas vin, kiam ni renkontiĝos — estu kun mi sincera.

Leviĝinte, li ankoraŭ iomete staris kaj prononcis, preter sia volo, frazon, kiu tre mirigis Aglaja-n Petrovna-n.

— Komprenu, — diris li, — ja ekzistas ankaŭ eraroj. Historio instruas nin, ke nia forto estas ankoraŭ en scipovo korekti eraron. Eble, ankaŭ kun vi okazis eraro, sed sen via helpo mi ne komprenos...

— Ĉu vi legis mian dosieron?

— Ĝi ne estas ĉi tie.

— Sur ĝi estas skribite «K. e.» — «Konservi eterne». Vi povas ĝin postuli. Prefere legu la dosieron kaj lasu min kvieta.

Li nenion respondis, foriris. Ŝi fermis la okulojn kaj penis ekdormi.

Ĝis la oka de vespero Gnetov sensence foliumadis la pasporton-formularon de Aglaja Petrovna. El tiuj folioj li nenion komprenis kaj, por ke ne estu tiel terure malfacile en la animo, iris en kinejon. Sed tio, kio estis okazanta sur la ekrano, lin neniom koncernis. Lin tute ne interesis la kinofilmo, farita en urbo, en kiu oni eĉ ne sciis, kio estas nigrumo. Li nur oscedadis pro nerealaj eksplodoj, pro piroteĥnika fumo de batalo, pro tuta tiu galimatio, kiu al homoj, ne flarintaj militon, ŝajnas vera milito. Li oscedadis kaj hontis.

En la nova loĝejo, en kiun lin hodiaŭ loĝigis la muzika Penkin, Gnetov per tranĉilo, kiel dum la milito, manĝis rigidiĝintan konservaĵon, altrinkis ĝin per malvarma akvo, tiom malvarma, ke pro ĝi doloris la dentoj, kaj eksidis skribi al Ŝtub.

Li skribadis longe, kaj kiam li relegis, tiam al li ŝajnis, ke ĉio skribita same similas al tio, kion li pensas kaj sentas, kiel la kinofilmo, kiun li vidis, similas al la travivita de li milito.

Estis jam tre malfrue — ĉirkaŭ la dua horo post la noktomezo.

Gnetov iom iris tra la ĉambro, ankoraŭ trinkis plivarmiĝintan akvon, ŝiris la leteron kaj komencis skribi alian. Sed ĉu povis al li troviĝi vortoj, per kiuj, almenaŭ en malforta grado, almenaŭ en la plej mizera grado eblus esprimi tion, kion li sentis!

Ne, tiaj vortoj ne ekzistis! Ili ankoraŭ ne naskiĝis al la mondo! Ĉe li, certe. Ja ne povis li, ĈK-ano, uzi la nociojn, kiujn li aŭdis de Ustimenko A. P.?.. Aŭ povis?

Li nenion sciis, nenion konsciis, nenion povis kompreni...

Tamen, ŝajne, firme li sciis nur unu aferon, pli ĝuste, eksciis antaŭ la mateniĝo: Gnetov komprenis, ke Ustimenko A. P. ne povas esti kulpa pri io ajn.

— Ne povas! — diris li obtuze. — Ne povas, ne! Ne eblas!

Leteron al Ŝtub li ne sendis.

### Profesoro Ŝĉukin

Prujnokovrita matena eskprestrajno milde haltis, el la vagonoj neniu eliris en Unĉansko, la vagonaro dormis. Ustimenko, glitante per la bastono, forte lamante, pene ekiris al la internacia vagono, vagonservisto malfacile malfermis la alfrostiĝintan en voja blizardo pordon, viŝis per ĉifono la apogilon; alta, aristokrateca, simila al ĉiuj famuloj kune, profesoro Ŝĉukin nehaste deiris sur la peronon, ĉirkaŭrigardis en atendo de, verŝajne, honora gardo — tian aspekton li havis en kastoroj inter valizoj, kiujn estis elportanta la postdorma, sed penema vagonservisto.

Ĉu filino, ĉu nepino de la profesoro, en malpeza peltmantelo, en ĉapeto kun plumeto, rozkolora, tute ne ŝminkita — verŝajne, ne sukcesis, — la unua etendis la manon al Vladimiro Atanazijeviĉ, diris:

— Ŝĉukina, mi tre ĝojas...

La profesoro mem, de tempo al tempo ridante, kvazaŭ ne komprenante, kien lin alportis diablo, prigardadis la novan stacidomon, la grandegan, sur eĉ pli grandega piedestalo, monumenton kun prujnokovritaj lipharoj kaj brovoj kaj kun pipo en la mano, sur kiu instaliĝis hirtiĝinta pasero.

— Jen ni alveturis, — diris la profesoro al la nepino aŭ filino.

Tuj okupi sian loĝejon Ŝĉukin ne deziris en ajna okazo, li esprimis malnovmaniere, ke li preferas «gasti» en hotelo por komenco. Kaj poste, aranĝinte la aferojn, li transloĝiĝos...

En «Volgo» la profesoro, timiginte deĵorantan administriston per sia senekzempla por Unĉansko respektinda aspekto, loĝiĝis en apartamento kosta je okdek rubloj por tagnokto. Vladimiro Atanazijeviĉ akompanis lin ĝis la pordo de la numero, sed nek Ŝĉukin mem, nek lia filino delasis Ustimenkon.

— Ni unue matenmanĝu, — per murmureganta voĉo prononcis Teodoro Teodoroviĉ. — Ĉu oni ĉi tie tolereble manĝigas?

Vladimiro Atanazijeviĉ ne sciis. Dum Henjo estis alivestanta sin en la dormoĉambro, Ŝĉukin mirigis sian ĉefkuraciston per informo pri tio, ke li alveturis en Unĉanskon ne kun nepino kaj ne kun filino, sed kun edzino.

— Kaj tio, ke mi nomas ŝin filino, mia amiko, havas nenian signifon. Ŝi estas pli juna ol mi nur je tridek du jaroj...

Io malgaja aŭdiĝis al Vladimiro Atanazijeviĉ en la voĉo de la fama Ŝĉukin...

Estis preskaŭ la deka horo, kiam ili malleviĝis en la restoracion, kaj Teodoro Teodoroviĉ postulis al si la ĉefkuiriston.

— Kia estas via nomo? — interesiĝis Ŝĉukin.

— Demetrio Petroviĉ, — atente rigardante al la aristokrataj manieroj de Ŝĉukin, respondis la maljunulo.

— Nu, kaj mi estas Teodoro Teodoroviĉ.

— Bone.

— Kaj mi, amiko mia Demetrio Petroviĉ, estas doktoro. Kaj ni, doktoroj, estas viaj patroj, kaj vi, malsanuloj, estas niaj infanoj.

— Mi estas sana!

— Dume.

— Prave, — subridis la ĉefkuiristo. — Por la hodiaŭa tago...

— Ĝuste. Kaj morgaŭ?

Liaj okuloj, kun juna brilo, subite ekboris la tranĉitan de faltoj vizaĝon de la kuiristo. Tio estis mirinda rigardo. Tiel scipovis rigardi Postnikov kaj Prov Jakovleviĉ Polunin — takse, atente kaj mallonge, kvazaŭ memorfiksadis por ĉiam. Kaj ankaŭ Aŝĥen Ovanesovna tiel rigardis al siaj vunditoj — en iliajn elturmentitajn vizaĝojn. Verŝajne, Bogoslovskij. Sed Sainjan ankoraŭ ne scipovis vidi, kiel vidis ili.

— En vastaj rondoj estas sciate, — diris Ŝĉukin, — ke la profesio de kuracisto estas humana kaj homama. Nu, kaj tiu de kuiristo?

Demetrio Petroviĉ iomete ridis — Ŝĉukin plu rigardis al li.

— Ĉu vi povas nin bone manĝigi? — interesiĝis Teodoro Teodoroviĉ severe. — Kaj ne simple bone, sed bonege?

Kaj, ne ĝisatendinte respondon, li komencis mendi.

— Kaj teatro ĉe vi ekzistas? — demandis Henjo, dum Ŝĉukin okupiĝis kun la kuiristo. — Ĉu biblioteko estas bona? Ĉu oni skias ĉi tie? Sketas?

Ŝia voĉo estis strange knabeca, kaj tuta ŝi, kun sia novmoda hararanĝo, en lanuga svetero, en krudaj ŝuoj, impresis kiel knabo. Eĉ ŝia vangruĝo estis knaba.

Ŝi rigardis al Ustimenko rekte kaj severe, kvazaŭ avertante, ke oni ne ŝercu kun ŝi, kaj fine de la demandoj, kiujn li ne povis bone respondi, ŝi diris, ke ŝi dezirus labori kune kun sia edzo, ekzemple, en laboratorio. Kaj same severe ŝi klarigis:

— Alie mi ne povas.

— Bonvolu, — diris Ustimenko, — ni havas da aferoj superabunde.

Henjo trinkis nur tason da kafo kaj foriris «malpaki la valizojn». Ŝĉukin manĝis multe kaj laŭdis Demetrion Petroviĉ-on kaj en lia ĉeesto kaj en lia foresto, drinkis glaseton da konjako, verŝis al si kafon kaj subite avertis:

— Kaj nun ni transiros al la afero.

— Ĉu ni veturos?

— Ne. Unue ni interparolos.

Kun ĝuo ekfuminte cigaredon kaj forte enspirinte la fumon, li longe rigardis en la frostiĝintan fenestron, kvazaŭ ion vidis tie. Poste liaj vangoj tremeris, kaj li diris:

— Mi en la destinitan de vi al mi loĝejon el la stacidomo ne veturis intence. El ĉi tie estas pli simple iri reen, el la loĝejo estas pli malfacile kaj pli skandale. Kaj mia sorto estas tia, ke tio estas tute ebla — alveturi kaj forveturi. Ĉu mi povas peti vin respondi al mia sincereco per plena sincereco?

Ustimenko kapjesis.

La helaj, brilantaj okuloj de Ŝĉukin dum kelkaj momentoj kvazaŭ boris la malfermitan kaj senruzan, eĉ iom konfuzitan rigardon de Ustimenko. Poste Teodoro Teodoroviĉ diris:

— Nelonge antaŭ la milito mi perdis mian unuan edzinon — ŝi mortis. Henjo estis mia studentino. En iuj rondoj al mia dua edziĝo oni rilatis kiel al skandalo. En tio, ke Helena Viktorovna iĝis mia edzino, oni trovis malaltajn motivojn. Al ni estis tre malbone, Vladimiro Atanazijeviĉ, kaj al ŝi, kompatinda, centoble pli malbone, ol al mi. Ankaŭ mi estis devigita respondadi demandojn, kiujn, kiel al mi ŝajnis, neniu rajtas fari. La ludo pri demandoj kaj respondoj finiĝis per tio, ke mian ĉeeston oni kalkulis maloportuna en tiu kuraca institucio, kie, kiel ĉiuj scias, mi donadis ioman utilon.

Li denove ekboris per rigardo Ustimenkon, kvazaŭ atendante respondon. Sed Vladimiro Atanazijeviĉ silentis.

— Estas tre probable, ke mi eĉ bruskis, — diris Ŝĉukin. — Plej probabe, ke mi tre bruskis. Ja okazas situacioj, kiam oni al vi povas bruski, kaj vi estas devigita riverenci kaj rideti. Sed mi ne kapablis eĉ konservi korektecon. Ĉu vi scias, kio estas publika riproĉado kaj moralinstruado?

— Scias, — malcerte diris Ustimenko.

— Juĝante laŭ via tono, se vi scias, tiam nur proksimume. Vi ja estas kirurgo, ĉu?

— Estis, — seke respondis Vladimiro Atanazijeviĉ.

— Ĉiuokaze, vi imagas al vi, kiel operacias kirurgo en tiu tempo, kiam li estas riproĉata? Mi avertas, ke la riproĉado neniom koncernis mian agadon kiel de medicinisto. Ĝi tuta koncentriĝis sur tio, ke profesoro kaj lia studentino... Ĝenerale, idioteco!

Ŝĉukin subite ekscitiĝis ĝis tiom, ke lia ideale razita vizaĝo kovriĝis per ruĝaj makuloj.

— Miaj malsanuloj atendis, sed mi ne laboris. Ĉu vi komprenas? Oni senigis min de fido, nur tial, ke...

Kaj ankaŭ tiun ĉi frazon li ne finis.

— Al diablo, — diris Teodoro Teodoroviĉ, — al ĉiuj diabloj. La tuta afero estis ree ne en tio. Mi mem ĵetis al ili oston. En la kuraca institucio, en kiu mi laboris kaj, mi kuraĝas vin certigi, ne sen utilo, ŝajnigadis sin kuracisto unu vantulino, bedaŭrinde edzino de potenchava aganto. Mi tiun vantulinon kun karaktera al mi, ree bedaŭrinde, malĝentileco iam en kolero, — konsentu ja, okazas, kiam la afero koncernas malsanajn homojn, — insultis. Ne retenis min. Mi kulpas. Certe, kulpas! Kaj jen oni aranĝis super mi punon. El moral-etika flanko. Kiel ĉiam okazas en tiaj vivaj peripetioj, montriĝis eksteren tute ĉio: ĉiuj miaj bruskaĵoj, kiuj havis lokon, jes, jes, havis, montriĝis ankaŭ tio, ke mi ŝatas manĝi, tio evidentiĝis krimo, montriĝis ankaŭ tio, ke, kiam estis eldonita mia, eble, konata de vi libro pri onkologio, mi vokis en restoracion dek du homojn — la paĝigiston, la ĉefan korektiston, du subajn korektistojn, kompostistojn... Ĝenerale, jam tiam, antaŭ la milito, estis presita vipa felietoneto sub nomo «Multa bruo el nenio». La senco de tiu farĉita per aludoj artikolaĉo konsistis en tio, ke profesoro Ŝĉukin kvazaŭ festis tion, kion indus funebri, tial, kvazaŭe, al tiu festeno ne venis «veraj sciencistoj». Malgraŭ plena absurdeco de la tuta koncepto de la felietono kaj malgraŭ tio, ke la amikoj kaj disĉiploj de Ŝĉukin pruvis tiun absurdecon, la malkonfirmo ne estis presita, kvankam la redaktoro buŝe eldiris siajn pardonpetojn. La pardonpetojn mi ne akceptis. «Vi min prikraĉis, diris mi, por la tuta Sovetunio, sed pardonpetas en kabineto».

— Ĉu per tio finiĝis?

— Ne, bedaŭrinde, ne finiĝis. Unue, kiel vi scias, spite al la proverbo, insultoj algluiĝas, kaj due, konforme al la proverbo, malfeliĉoj kaj batoj venas ĉiam kun fratoj...

Ŝĉukin trinkis unu gluton da malvarmiĝinta kafo, intencis ekfumi cigaredon, sed forgesis kaj, metinte sian manon sur la kubuton de Ustimenko, neatendite konkludis:

— Oni min «mergis en merdon», ĉu vi komprenas? Ĉiuj.

— Mi tamen ne komprenas, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Pro kio do oni povis vin «mergi en merdon»?

— Tion ankaŭ mi ne komprenas. Sed la fakto restas fakto. Du miaj laboraĵoj ne estas presataj, dum la laboraĵoj, modeste dirante, estas praktike utilaj. Sed oni ne eldonas... Tamen, troviĝis kolegoj, kiuj per bonkoraj voĉoj proponis al mi kunaŭtorecon. Ili estas du — mi estas tria. Tiel estas pli nerimarkeble, tiel mi traŝoviĝos, kvazaŭ sur ŝtupo de kaleŝoj de iliaj moŝtoj. Pardonu, mi rifuzis, kaj same en malĝentila formo, ni nun ne kapsalutas unu la alian, kaj ili tre helpis al mi liberiĝi de miaj multaj devontiĝoj kaj forveturi ĉi tien. Kun jen tia bukedo mi alveturis laŭ via invito. Sed antaŭ ol komenci mian agadon, al mi ŝajnis necesa ekspliki al vi ĉiujn ĉi aromajn detalojn por ke al vi ne aperu impreso, ke vi estis trompita. Jen mi ĉi tie antaŭ vi, kia mi estas, plus tiuj detaloj kun neoperacieblaj malsanuloj, kiujn mi fojfoje operaciadis ne sensukcese...

Malgaja, senkuraĝa subrido subite glitis sur la vizaĝo de tiu eksa venkanto de la vivo, kaj liaj okuloj ree ekrigardis en la okulojn de Ustimenko.

— Do kiel? — interesiĝis Ŝĉukin. — Ĉu vi nun komprenas, kial mi veturis en la gastejon? Monon mi ankoraŭ havas, mi vendis la bibliotekon...

— Ĉu la ŝĉukinan? — aĥis Vladimiro Atanazijeviĉ.

— Jes, kaj kun tio profite, — kun ia sufere moka noto en la voĉo respondis la profesoro, — la librobrokantisto troviĝis fripona, sed li bele aranĝis la aferon. Sed ne en tio estas la esenco. Se vi prenas min — mi avertas, oni ankoraŭ atakos vin pro mi, vi ne tuj elkaĉiĝos, la karakteron ja mi havas plu la saman; kaj se vi ne prenos — mi iros kun Helena Viktorovna iomete pli nord-oriente, tie estas disĉiplo, vokas.

— Mi estas tre danka al vi, ke vi alveturis en Unĉanskon, — nelaŭte, kvazaŭ eĉ sen ajna esprimo diris Ustimenko. — Honeste dirante, mi pensis, ke ĉio ĉi estas nur ĝentilaj leteroj. Kaj estu tute certa, Teodoro Teodoroviĉ, vi kun via edzino ne bedaŭros, ke vi venis ĉi tien.

— Sed ĉio tio, kion mi al vi rakontis...

— Ĉio ĉi estas galimatio kaj malserioza musa batalo...

— Malserioza, sed tamen...

— Fajfu kaj forgesu, — firme diris Ustimenko. — La sola bedaŭrinda afero estas via biblioteko, ni ne estas ĉefurbaj kuracistoj, sed eĉ ni pri ĝi aŭdis. Tamen, ankaŭ pri la biblioteko fajfu. Estu ostoj, kaj karno kreskos. Ĉu ni veturos?

Ustimenko leviĝis.

— Kien do?

— Ja al vi, en la onkologion. Ĉiuj atendas.

— Kiel — ĉu nun?

— Certe, nun, — rigardante en la okulojn al Ŝĉukin per sia firma kaj rekta, eterne neplenaĝa rigardo, diris Ustimenko. — Hodiaŭ vi por nelonge aperos, kaj morgaŭ komencos.

Ŝĉukin plu estis pri io pensanta.

— Tie ja estas malsanuloj, — iomete levinte la voĉon, prononcis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Ili atendas!

— Jes, jes, atendas, — rapide kaj kulpe konsentis Ŝĉukin, — certe, jes, certe, ili atendas.

Li leviĝis, alvokis kelneron, pagis ankaŭ por Ustimenko, kiu tamen penis enŝovi siajn tridek rublojn, sed ne sukcesis, certe; reĝustigis la kravaton, per facilaj, junaj paŝoj kuris supren, por vestiĝi, kaj, malleviĝinte, junaspekta, svelta, eleganta, penseme ripetis la vortojn de Ustimenko:

— Fajfu kaj forgesu! Ĉu vere tiel estos? Fajfu kaj forgesu?

En la nova onkologio la seketa kaj ne sentimentala fama Ŝĉukin subite, kiel tio nomiĝas, «disfalis je pecoj» pro iu aĵo, organizita de Bogoslovskij.

Pri tiu ideo de Nikolao Eŭgenjeviĉ Ustimenko tute nenion aŭdis kaj eĉ iomete ekkoleris, kiam ilin ambaŭ — kaj lin kaj Ŝĉukin-on — oni ial haltigis en tiu vestiblo mem, kie iam pafis al la punistoj Postnikov.

Brankardistinoj ĵetiĝadis, trakuris Mitjaŝin, kvazaŭ ien perdiĝis kiteloj.

Sed la afero estis ne en la kiteloj, la afero estis en tio, ke perdiĝis Bogoslovskij. Kaj ne perdiĝis, sed simple neniu rimarkis, kiel li plonĝis en la vindejon kaj tie fiksiĝis. Kiteloj tuj troviĝis, al Ŝĉukin oni donis tian superprofesoran, ke li eĉ per la fingroj palpis — «kiela!». Sur la dua etaĝo aŭdiĝis nekutima por malsanulejaj domoj klakado de pordoj, piedfrapado, ia ĉitado kaj urĝado.

— Ĉu okazis io? — interesiĝis Ŝĉukin, alte portante sian superban grizharan kapon. — Kial ĉiuj kuras?

Ĝenerale okazis nenio: simple Bogoslovskij alportis al sia fama kolego panon kaj salon sur brodita viŝtuko. Alportis, deziris fari paroladon, sed ne sukcesis, subite cedis la maljunulaj nervoj, li svingis la manon kaj diris:

— Vi min pardonu, Teodoro Teodoroviĉ, mi mallernis babili. Jen ni, ĉiuj kunvenintaj ĉi tie, nin mem kore gratulas pro via veno. Dankon al vi, nia kara, ni ĉi tie, kiel oni diras, sen vi tute senfortiĝis...

Ŝĉukin prenis la panon sur la viŝtuko, tenis iom, liaj lipoj tremis. Svelta, blonda, ruĝvanga flegistino Zoja savis, ekportis la panon sur tablon. La fama profesoro Ŝĉukin premis ŝian manon, enrigardis en la okulojn kun sia karaktera esprimo, severe demandanta, diris, tuj ekreginte sin:

— Nu, ni konatiĝu, kun kiuj ni laboros. Ŝĉukin. Kiu vi estas?

Kaj ekiris:

— Ŝĉukin. Kiu vi estas?.. Kiu vi estas?

Tiel li ĝisiris ankaŭ ĝis Bogoslovskij, kiun en la hasto kaj emocioj li ne salutis komence. Ili brakumiĝis, interkisiĝis trifoje — la vilaĝa doktoro kaj la fama profesoro, kaj ĝenerale du nereteneblaj kvereluloj. Ĉirkaŭe tumultis ruĝiĝintaj pro emocioj, ligitaj kun la veno de «Ŝĉukin mem», Neĉitajlo, Volovik, Volkov, Mitjaŝin, Eŭgenjo, Zakadiĉnaja. Iom poste venis Hebeisen en amelita kolumo.

— Mi memoras vian fotaĵon, — diris al Hebeisen Teodoro Teodoroviĉ, — en la heroldo de la Internacia Ruĝa Kruco. Ĉu ĝi estis? Mi ne konfuzas?

— Estis, — respondis la aŭstro, — vi ne konfuzas. Mi, tamen, tiam estis juna...

Enkuris, kvazaŭ hazarde, Vagarŝako — por rigardi al la fama Ŝĉukin, knaris per la pordo Luba, kiu, certe, ne povis resti flanke de tiaj eventoj, kiel la veno de Teodoro Teodoroviĉ, ŝi flustre diris al Ustimenko:

— Kiam en Unĉanskon venos Petrovskij kaj Viŝnevskij[81], vi povos emeritiĝi, parenco. Sed al mi ŝajnas, ke vi tamen estas Ostap Bender[82].

— Iru for! — ordonis Ustimenko. — Via afero estas «vulpaj vostoj» kaj proviantaj tenejoj.

Je la unua horo Ŝĉukin komencis operacion. Vladimiro Atanazijeviĉ, Neĉitajlo kaj eĉ Bogoslovskij nur suspiradis, rigardante al tiuj nekredeblaj manoj. Ravita Eŭgenjo diris, ke ŝi iros post la profesoro eĉ al la rando de la mondo kaj ke ŝi neniam kaj nenie vidis ion similan kaj certe, neniam vidos. Tra la onkologio ekrampis onidiroj, ke la «lama akiremulo» Ustimenko alveturigis en Unĉanskon la plej ĉefan akademianon pri kancero. Poste subite Ŝĉukin, pro sia angleca aspekto, estis promociita al eksterlanda specialisto. Ankoraŭ pli poste Amiraĝibi, kiu ŝatis elpensaĵojn, lanĉis onidiron, ke Ŝĉukin-on li siatempe veturigis sur la vaporŝipo operacii iun ĉu reĝon, ĉu prezidenton, pro malnoveco kaj sekreteco de la evento kvazaŭe la detaloj forgesiĝis.

Je la sesa horo de vespero Teodoro Teodoroviĉ Ŝĉukin sen ajna pompo, kutime akompananta «ĉefpastrajn» profesorajn rondvizitojn, vizitis sian malnovan konaton Saĉjon Zolotuĥin-on, rigardis al la suturo, balancis la kapon pri la jam sciata de li eraro de Ŝilov, kvankam, certe, ne rivelis, pro kio li balancas la kapon, kaj diris, ke, laŭ lia opinio, ĉu ne tempas por la juna kamarado el ĉi tie iri for? Tempas por li, verŝajne, ekstari sur skiojn. Ĉu ne tiel, Nikolao Eŭgenjeviĉ?

Post Zolotuĥin li transsidiĝis al Amiraĝibi. La konversacio kun la ŝipestro estis longa kaj senutila.

— Aero kaj manĝo, — diri Ŝĉukin per tiu malsimpatia voĉo, per kiu parolas veraj doktoroj, kiam ili tute ne havas, kion diri. — Devigu vin manĝi kiel ajn! Kaj senfine — aero.

— Mi ne povas manĝi! — malgaje ridetis Elisbaro Ŝabanoviĉ.

— Kaviaron. Viandon. Fiŝon. Fruktojn.

— Ne eblas.

— Vi devigu vin!

— Mi ne sukcesas.

— Sango? — demandis Ŝĉukin, ne turnante sin al la flegistino.

— Naŭ mil, — subridis la ŝipestro. — Oni opinias, bonega.

Ŝĉukin ekstaris.

— Ĝi vere estas bonega, — konfirmis li. — Vi devas preni vin en la manojn, jen ĉio...

Je la deka horo Ŝĉukin telefonis en sian numeron el la kabineto de Ustimenko.

— Baldaŭ, — diris Teodoro Teodoroviĉ. — Ne tagmanĝis. Tre. Neniuokaze. Ĉar ni restas. Neniam. Bonega. Pano kaj salo estas, ĉio cetera ne gravas. (Bogolovskij en tiu momento palpebrumis al Ustimenko). Senfine. Neniom. Mi ne tiom maljunas, por laciĝi dum normala operacia tago. (Tiujn vortojn li prononcis preskaŭ flustre). Ni iomete interparolos, kaj mi alveturos. Ripetu. Ankoraŭ ripetu. Ankoraŭ. Ankaŭ mi. Atendu.

Ferminte la parolilon per la polmo, li demandis Ustimenkon:

— Helena Viktorovna interesiĝas, kiam ŝi venu al laboro?

— Morgaŭ, kune kun vi.

— Morgaŭ ni kune veturos, — diris al Henjo Teodoro Teodoroviĉ. — Saluton de Vladimiro Atanazijeviĉ.

Dum ioma tempo ili sidis silente. Trans la fenestroj ŝrikis marta blizardo, batiĝadis al la vitroj, ululadis per alta, timiganta voĉo.

— Aŭtomobilon, bedaŭrinde, ni ne havas, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Kaj apenaŭ havos.

— Ne gravas, — respondis Ŝĉukin. Li estis fumanta kaj pri io pensanta.

— Veturi estas malproksime, — suspirinte, plendis Bogoslovskij. — Iam estas malfacile.

— Fajfu kaj forgesu! — ripetis Ŝĉukin ankoraŭfoje la vortojn de Ustimenko. Poste li subite diris kun neatendita kaj forta eksplodo de malamo: — Unu klera hommanĝulo, al kiu mi multe ŝuldas pri miaj gajaj vivaj cirkonstancoj, ne diris, sed skribis en scienca traktaĵo, ke «riveliĝoj de la radimalsano, plej ofte, estas eĉ nerimarkeblaj por la malsanulo kaj troviĝas nur ĉe sangesploro». Ĉu vi vidis ion similan? Sed mi, havante aferon kun laringologio, tute precize scias, kiel terure suferas surradiitaj homoj, simile al tiu via kartvelo-ŝipestro. Kaj tio neniun interesas.

— Tute neniun, — konfirmis Ustimenko. — Mi montojn da literaturo trafosis, neniu pri tio okupiĝas. Kaj vi ne koleru, Teodoro Teodoroviĉ, sed — kion eĉ vi scias pri hipofeo?

— Pri hipofeo? — subridis Ŝĉukin. — Sufiĉe multe. Sed la ĉefa estas tio, ke pri kolektado de la vegetaĵo neniu okupiĝas. Oni ne okupiĝas krime, ĉar tio estas dume la sola en la mondo rimedo, kiu helpas en gravaj suferoj al tiuj, kiujn ni kuracas per Rentgen-terapio. Vi, eble, deziras, ke mi rekomendu hipofeon al miaj malsanuloj?

Pasis jam la deka horo, kiam Ŝĉukin finfine forveturis el la malsanulejo. Ustimenko surmetis super la kitelo la palton kaj sub batoj de blizardo, elkraĉante neĝon kaj mispaŝante per la malsana kruro en neĝamasoj, apenaŭ ĝisiris la terapeŭtikan fakon. La dika Volovik, deĵorinta hodiaŭ, estis dismetanta paciencludon «Napoleono», kiam Vladimiro Atanazijeviĉ, frapinte al la pordo, eniris en la kuracistan ĉambron. Lia vizaĝo estis severa kaj laca, la vangoj brulis pro batoj de la neĝa vento.

— Ĉu vere en la fako ĉio estas tiom kvieta, ke eblas eĉ kartludi? — demandis li seke. — Kaj, pardonu, doktoro Volovik, ĉu vere vi eĉ ne havas pri kio pensi, ke vi dum deĵorado vin per tiu okupiĝo amuzas?

Ŝi rigardis al li per humilaj bovinaj okuloj.

Li, lamante, ekiris laŭ la koridoro. La pordo en la kvaran ĉambron estis duone malfermita. Rodiono Metodjeviĉ Stepanov estis dormetanta, la lampo sur lia ŝranketo estis ombrigita per libro — volumo de «Milito kaj paco» — do, Barbara estas ĉi tie.

Li staris ankoraŭ en krepusko de la koridoro, aŭskultis.

Kaj komprenis, ke ŝi estas tie, en profundo de la ĉambro, helpas al la deĵoranta flegistino. Tintis ampolo, falinte en pelvon, la flegistino diris incitite, kvazaŭ Barbara vere ĉi tie servis:

— Pli forte viŝu, ne ŝparu alkoholon!

— Ĉu al vi ne tedas ĉiam koleri? — kun subrido interesiĝis Banjo.

Poste li vidis, kiel ŝi eksidis sur la liberan liton apud la patro. Ŝiaj piedoj ne atingis la plankon, la vizaĝo estis laca, sed ia karesa esprimo kvazaŭ prilumis tutan ŝian aspekton per gemuta kaj hejmeca brilo. Aŭ eble, ŝi estis ridetanta? Al kio?

«Kion vi, Barbeto?» — preskaŭ demandis li, kiel demandadis iam antaŭlonge, ankoraŭ sur la strato Bela.

Sed li nenion demandis, nur svingis la manon kaj ekiris lami sur neĝamasoj tien, kie lin neniu atendis kaj kie lin neniu bezonis kun liaj «eventoj», kiel la veno de Ŝĉukin.

### Granda ludo

Tiunokte Gnetov same preskaŭ ne dormis kaj nur antaŭ la mateniĝo subite elpensis, kion li faru. Tio estis, kiel en la puŝkina «Profeto», kiun kun ia kaŝita, nur al li komprenebla, senco voĉlegadis iam Ŝtub en malfacilaj militaj horoj. Voĉlegadis, elpensinte sian vican «movon». Voĉlegadis, kaj liaj pupiloj saĝe kaj akre briladis sub la dikaj okulvitroj:

Kaj sur disvojo kun subit'
Seraf-anĝel' al mi aperis.
Per fingroj mildaj kun graci'
Okulojn miajn tuŝis li, —
Malfermis sin okuloj brile,
Timintan aglon plensimile.[83]

Estis la oka horo de mateno. Gnetov trinkis akvon, fumis ankoraŭ unu cigaredon; fleksante la fingrojn, neaŭdeble flustrante, li nombris etapojn de la granda ludo. Lia koro batis egale kaj trankvile. Ŝtub ja instruis — nenion decidi en ekscitita stato. Kaj ĉiam ripetadis la vortojn de Dzerĵinskij pri puraj manoj, malvarma kapo kaj arda koro.

Dum du horoj li sonĝis ree la saman sonĝon: la maŝino falas flanken. Ankoraŭ viva, sed jam kondamnita. Ĝin ne plu eblas eltiri. Kaj Gnetov detiras la kovrilon de la pilotejo. Tio estis malfacile tiam, dum nur kelkaj sekundoj. Kiel do tio estis nun, kiam sekundoj iĝis horoj kaj li dum horoj decidadis, kion fari?

Sed tamen li leviĝis ripoziĝinta, probable pro la farita decido. Ne vane Aŭgusto Janoviĉ ŝatis diri: «Kiam ĉio estas decidita, eblas satdormi, alie ne sukcesos!»

Aĥ, se anstataŭ Svirelnikov ĉi tie komandus Ŝtub!

Sed li tamen devis iri al Svirelnikov.

— Al ŝi ekzistas letero, — diris la kolonelo, metante antaŭ si malfermitan koverton. — El Moskvo. De iu Stepanov R. M. Oni transsendis el la malliberejo. Stepanov R. M. estas ŝia edzo. Kiu kanajlo denuncis al li la adreson de la prizono — tion ni kun tempo ekscios. Kaj dume...

La vangostoj de Gnetov streĉiĝis. Ŝajne, eblis komenci la ludon. Grandan ludon. La momento estis favora. Kvankam la letero estis neatendita.

— Stepanov R. M. estas Heroo de la Sovetunio, — diris Gnetov, — subadmiralo. Mi konas tiun familinomon...

Svirelnikov rapide interesiĝis:

— De ŝi?

— Ne, — penseme respondis la ĉefleŭtenanto, — laŭ la antaŭa laboro. Granda homo. Do apenaŭ al li oni denuncis, li povis oficiale ricevi informon.

La kolonelo iomete maltrankviliĝis:

— Kiel tio?

— La homo serĉas sian edzinon, — plu same penseme kaj tute ne interesite klarigis Gnetov. — Atingis superajn altaĵojn. Tie oni diris — ni esploros. Ja estas okazoj, — oni esploras kaj liberigas...

Svirelnikov sulkis la frunton.

— Vi findiru, — diris li maltrankvile. — Se vi ion scias — ni estas malfremdaj homoj. Kion vi ankoraŭ scias?

Ne, dume eblis fari paŭzon, teni la atutojn ĉe si.

— Bone, iru, laboru kun ŝi, — ordonis Svirelnikov. — Kun la letero ludu, sed al ŝi ne donu definitive. Se ŝi kondutos dece — tiam konatigu. Sed nur se ŝi tute dece kondutos. Vi mem legu la leteron. Vi devas esti informita...

Gnetov malfaldis la grandan folion kaj nehaste tralegis la sangantajn, sed kun tio tute diskretajn liniojn, skribitajn de Rodiono Metodjeviĉ ankoraŭ en Moskvo, en la hospitalo, kiam Cvetkov plenumis sian promeson.

— «Ĉiuj kredas al vi, kaj ĉiuj luktas por restarigo de via honesta nomo, — per senesprima voĉo, kvazaŭ eĉ iomete ironie, voĉlegis la ĉefleŭtenanto, — atendu kaj esperu».

— Tio kiel? — per sia ordinara, stulteta formulo denove interesiĝis la maltrankviligita kolonelo.

Li eĉ krajonojn hodiaŭ ne akrigis.

Kaj laŭ tio, kiel li sulkadis la frunton, estis videble, ke en li okazas pensa, treege por li peniga agado.

— Kion signifas «atendu kaj esperu»?

La ĉefserĝento neinteresite ŝultrolevis:

— Al ĉiuj verŝajne oni tiel skribas.

— Bone, iru, — ordonis Svirelnikov, — iru esplori, kion vi tie kun Oĵogin fuŝis, iru kaj faru rapide. Kaj ĉio estu diligenta, kultura. Pri nutrado kiel estas al ŝi? Al tiu Jeĥlakov de mi transdonu, ke ĉio estu en ordo. Kaj pensu per la kapo: se ion ie trosekuremuloj troigis — ni pro tio responsi ne deziras... Kopitkin mem elkaĉiĝu, — subite kriis li.

En la koridoro Gnetov staris iomete, por ordigi pensojn. «Ni loĝas en Unĉansko, — ripetis li mense la frazon el la letero de Stepanov, — via nevo kaj aliaj». Plue Gnetov ne memoris. Li memoris nur Unĉanskon, tiun Unĉanskon, kie laboras Aŭgusto Janoviĉ Ŝtub. Kaj Ŝtub estas tie, kaj Stepanov estas tie — absolute nekonata por li antaŭe Stepanov, kiun nur hieraŭ en la vica pridemando nomis al li Aglaja Petrovna. Kaj ŝi mem komandadis la unĉanskan konspirantaron. Do, la ludo povas iĝi ne tiom granda — kiel kartludo «stultulo», aŭ... kiaj ankoraŭ ekzistas infanaj ludoj?

En la malsanulejo ĉio estis kiel ĉiam, kiel antaŭ la lanĉita de li ludo. La maljunulinoj — Stürmer kaj Rossolimo — estis klaĉantaj ĉe hejtata forno, el la koridora senelirejo aŭdiĝis sombra kantado:

Ni dum kvar jaroj fuĝon preparadis,
Tri tunojn da manĝaĵo ni ŝparadis,
Kaj al ni eĉ donacis kuleregon
Tre ema al komplez' prizon-kolego...

— Vi nur aŭskultu, civitano oficiro, — diris Stürmer. — Nu kion, kion ili kantas? Ĉu ne ekzistas vera, penetranta, aŭtentika muziko? Terure, terure statas ĉe ni pri kultura laboro!

Gnetov nenion respondis, nur ĵetis miran rigardon al Stürmer, kiu pro maljunaj jaroj jam komencis ĉirkaŭkreski per barbo.

— Ĉu oni donis hodiaŭ lakton al Ustimenko? — demandis li de Ruto Petroviĉ, kiu, laŭ sia kutimo, estis manĝanta en sia eta kabineto.

— Ni tuj kontrolos! — salte ekstaris Jeĥlakov.

Gnetov ne sen plezuro transdonis al li la ordonon de Svirelnikov. La servema kuracisto elaŭskultis la ordonojn de la estro, starante en atentopozo. Sed lia vizaĝo ĉe tio estis malgaja — tion, kio estis ordonite doni al Ustimenko A. P., jam, certe, ne eblas ŝteli! Kaj li kvazaŭ subtrahis mense el sia porcio ioman kvanton kun sento, ke li estas prirabata.

La lakton al Ustimenko oni alportis, alportis ankaŭ buteron kaj panon. La procezon de liverado de aldona nutraĵo plenumis duope Stürmer kaj Rossolimo. Gnetov ankoraŭ elfumis unu cigaredon en la kabineto ĉe Ruto, kiu estis sombre atendanta, kiam la persista ĉefleŭtenanto kun kuirita vizaĝo foriros, poste leviĝis, rigardis en la plene prujnokovritan, blankan fenestron kaj ekpaŝis tra la koridoro.

— Bonan tagon, — diris li, pripensante — ĉu li nun enmanigu la leteron aŭ post la interparolo. Se nun, ŝi, kutimiĝinta al ĉio, decidos, ke oni ŝin aĉetas. Sed se en la fino, kion ŝi pensos? Ne, prefere en la fino. Kaj, eksidante, Gnetov demandis: — Kiel vi fartas hodiaŭ? Laŭ la aspekto — pli bone.

— Iel-tiel, — mallaŭte respondis Aglaja Petrovna.

En ŝia mano estis trinkokruĉo kun lakto.

— Ĉu ni daŭrigu? — interesiĝis li.

Ŝi ŝultrolevis.

— Ni haltis sur la novvenintoj, ĉu tiel?

— Sed por kio vi tion bezonas?

— Bonvolu respondi.

En lia tono aŭdiĝis peto. Firma, sed peto. Kvazaŭ li deziris por ŝia utilo, ke ŝi respondu tiun stultan demandon. Kvazaŭ vere almenaŭ ion povus ŝanĝi en ŝia sorto tiuj konversacioj.

Ŝi suspiris kaj trinkis ankoraŭ iomete da lakto. Ŝi komprenis, ke la varmega lakto en la emajlita trinkokruĉo same estas afero de la manoj kaj energio de Gnetov. Kaj komprenis ankaŭ, ke jam per tio, ke ŝi trinkas tiun lakton, estas signita ŝia malvenko.

Unuafoje dum ĉiuj ĉi neelteneblaj tagoj kaj noktoj en malliberejoj kaj transitejoj, en prizonoj kaj en pridemandoj al ŝi estis facile. Kaj kial — ŝi ne sciis. Eble nur tial, ke ŝia nuna enketisto similas al Vladimiro? Ne, ŝajne, ne similas.

— Bonvolu respondi! — duafoje petis li.

— Novvenintojn oni tie nomadis «Zugang»-oj.

Gnetov kapjesis.

— Triangulo kun numero — Winkel — indikadis naciecon kaj specon de krimo, el la vidpunkto de la faŝistoj. Iam ruĝa Winkel estis donata pro kontrabando, pro neleĝa transiro de limo, sed iam ankaŭ pro politika krimo. En tio ĉio dependis de la loka gestapo. Nepolitikaj krimuloj portadis verdan triangulon, judinoj — stelojn, kaj «Aso»-j, tio estas «asozial» — nesociaj, — nigran Winkel.

Ŝi ankoraŭ iomete trinkis lakton. La enketisto aŭskultis ŝin atente. La knabinoj trans la muro ekkantis:

Mi scias — vi min ne atendas,
Ne legas vi miajn leterojn.
Renkonti min vi ne alvenos,
Rekoni min — vana espero...

— Ĉu ĉe vi oni pinĉadis al si la vangojn? — demandis Gnetov.

— Nepre. Tiuj, kiuj estis starigitaj en la unuajn vicojn de kvinopoj. Se la provosino rimarkos, ke vi estas tro pala, — via afero estas malbona. Iru en la atendejon antaŭ la kremaciejo...

La iomete strabaj okuloj de Aglaja Petrovna rigardis en malproksimon. Kvazaŭ ŝi eĉ ne estis rimarkanta la kalkitan muron. Kvazaŭ ankaŭ nun ŝi vidis tiun provosinon, pri kiu ŝi estis rakontanta, — en pantalono, altan, sveltan, kun nigra Winkel, kun oraj haroj. La plej kruelan. Kaj la plej gajan. La plej belan. Kaj la plej malamantan.

— Kie estis faligita via aviadilo? — demandis Gnetov.

— Ĝi ne estis faligita, — trankvile respondis Ustimenko. — Ĝi estis ekbruligita. La piloto tamen sukcesis alterigi ĝin. Kaj ni tuj diskuris.

— Kiuj ni?

— Ree ĉio de la komenco, — suspiris Aglaja Petrovna. — Kia senco estas en tiu interparolo?

Gnetov ekstaris, malfermis la vazistason kaj ekfumis. Ŝi ĵetis al li miran rigardon. Neniu el «ili» fumis ĉe ŝi en vazistason.

— Pardonu! — diris Gnetov kaj estingis je la radiatoro la apenaŭ ekfumitan cigaredon.

Ŝi ree ŝultrolevis. Kaj subite eksentis sin ĝene. Ĝis tiom ĝene, ke ŝi eĉ rozkoloriĝis.

— Eble, ĉi-foje oni al mi kredas? — demandis Ustimenko akre.

— Mi al vi kredas, — mallaŭte respondis Gnetov. — Sed necesas fari tiel, ke ekkredu ankaŭ aliaj. Helpu al mi.

Li rigardis al ŝi per firma rigardo. Firma kaj pura. Pura kaj severa. Severa kaj ĝentila rigardo de juna homo, pro volo de cirkonstancoj devigita fari ĝuste tiun ĉi interparolon.

— Vi parolas kun mi jam naŭan fojon, — diris Aglaja Petrovna. — Ĉu al vi ne ĉio estas klara?

— Kiam la piloto surterigis la brulantan aviadilon, kien vi kuris?

— Se mi ne eraras, la vilaĝeto nomiĝis Lazarevskoje.

— Ĉu tio estas ĉi tie?

Gnetov pikis per krajono mapon, kiun li alportis nur hodiaŭ.

— Ne, trans la rivero, — diris Aglaja Petrovna. — Mi memoras, ke kiam oni pelis nin en Germanion, tiam ni transiris ponton, konstruitan de la germanoj. Probable, pli sude. Jen tie ĉi, verŝajne.

— Kaj pri la sorto de la aliaj, kiuj flugis kun vi, vi nenion scias?

— Virinoj en Lazarevskoje diris, ke la germanoj ĉiujn prenis. Prenis kaj forveturigis. Kaj nun vi, verŝajne, demandos min, kial oni min ne prenis? Mi ne scias! — rapide diris Aglaja Petrovna. — Mi nenion scias. Ili en Lazarevskoje eĉ ne serĉis. Ne venis. La viroj ne perfidis min — tiel mi komprenas...

Gnetov kapjesis.

Kaj leviĝis.

— Nu, ripozu, — diri li, volvante la mapon tube. — Ripozu kaj pri nenio pensu. Kiel estas al vi ĉi tie? Ĉu tolereble?

— Ĉu vi serioze? — demandis ŝi.

— Jes, serioze, — respondis Gnetov. — Vi devas resaniĝi.

— Por kio?

— Vi ja havas parencojn? — demandis li responde.

— Ĉu por tio, ke ankaŭ ili estu punitaj pro miaj neekzistantaj pekoj?

Gnetov balancis la kapon. Ŝi ree rigardis al la kalkita muro, kvazaŭ en malproksiman foron. Li staris, ial li ne deziris foriri.

— Vidu, — aŭdis ŝi, — vere, tiel ne indas. Mi komprenas, mi ĉion komprenas, sed tamen ne indas tute je nenio kredi.

— Kaj ĉu vi pensas, ke mi tute je nenio kredas?

Li silentis.

La knabinoj-ŝtelistinoj apude kantis per disŝirantaj animon voĉoj, ĝuste kiel oni devas kanti krimulajn kantojn:

Mi sidis senkonfesa, esperis pri jarkvin',
Kiam hazarde malkovriĝis ĉi afero,
Olda Ŝapiro-advokat' vizitis tiam min,
Kaj diris: je mortpun' eviti ne esperu...

— Mi havas por vi leteron, — prononcis Gnetov, kiam la ŝtelistinoj ĝiskantis pri tio, kiel la bandito, finfine, estis mortpafita.

— Kaj kion mi devas rakonti al vi pro tiu letero? — malvarme interesiĝis Aglaja Petrovna.

— Ĉion, kio min interesas, vi jam rakontis, — same malvarme respondis la stranga enketisto. — Vi devas konatiĝi kun la letero kaj respondi al ĝi.

— Mi malhavas rajton de korespondado, ĉu vi ne scias?

— La leteron sendos mi. Jen al vi krajono kaj papero. La koverton mi adresos mem. Dume skribu neniajn detalojn.

Kaj Gnetov forturniĝis, por ne vidi, kiel ŝi legos la leteron de la edzo — la unuan ricevitan de ŝi dum tuta tiu ĉi tempo. Li forturniĝis kaj ree ekiris tra la koridoro, kvazaŭ promenante kaj pensante, metinte la manojn malantaŭ la dorson, en botoj kun larĝaj krurumoj, aspektanta pli aĝa ol li estis je ĉirkaŭ dek kvin jaroj...

Rossolimo kaj Stürmer estis manĝantaj apud la hejtforno ĵus bakitajn terpomojn, en la telero de laŭtparolilo aŭdiĝis potenca, estra kaj iugrade artisma voĉo de la ĉefo de la amatora ĥoro Penkin. La ĉefintendanto informis siajn aŭskultantojn, ke tuj per kunaj penoj de la ĥoro kaj la orkestro estos plenumita «Kantato pri Stalino». La kantato estis tre longa, preskaŭ neelteneble longa, kaj tuj post ĝi malliberulo-anoncisto komencis rakonti pri venkoj sur la fronto de arbohakado. Kaj Gnetov iradis kaj pensadis, iradis kaj pensadis, ĝis kalkulis, ke li povas reveni al Ustimenko.

Tiu kuŝis senmove, ŝia supra lipo estis iomete almordita.

— Ĉu vi skribis? — demandis li.

— Jes, — apenaŭ aŭdeble respondis ŝi. Kaj etendis al li paperan folion.

— Mi divenis, — subite aŭdis li. — Vi estas el la CK. Ĉu mia letero atingis vin?

Li nenion povis respondi al ŝi. Lia gorĝo spasmis. Kaj eĉ diri «ĝis revido» li ne sukcesis bonorde. Li retropaŝis, kio estis tute ne laŭ lia karaktero, flanke malfermis la pordon kaj foriris, kaŝinte la leteron al Stepanov en la brustopoŝon de la tuniko.

Ĝis la unua horo posttagmeze Gnetov vizitis la poŝtejon kaj per registrita letero sendis en Unĉanskon la lakonan mesaĝon de Aglaja Petrovna pri tio, ke ŝi estas viva, sana kaj esperas pri baldaŭa venko de justeco en ŝia afero. Poste li rapide tagmanĝis kaj skribadis ĝis la kvara kaj duono. La bela kaj heroa rakonto pri la vivo de Aglaja Petrovna facile kaj libere metiĝis en seketajn frazojn de oficiala dokumento, kiu devis servi por plena malkondamno de Ustimenko. Releginte la foliojn, ĉirkaŭskribitajn per la klara, akra skribmaniero, Gnetov precizigis ankoraŭ kelkajn frazojn, forĵetis tute ĉiujn krisignojn, sidis kelkajn minutojn ripoze kaj direktis sin al Svirelnikov. Tiu estis mordanta kolbason, kiel li ŝatis, «per pecegoj», kaj leganta ĵurnalon, substrekante en ĝi per ruĝa krajono speciale gravajn lokojn, en kiuj ŝajnis al li iuj gravaj politikaj aludoj kaj «celumoj», destinitaj per la markoj por dua kaj atenta legado. Tiu okupiĝo nomiĝis ĉe la kolonelo «tralaboro de materialo».

— Nu, do, — prononcis li post granda paŭzo. — Ĉu la letero efikis?

— En iu senco...

— Kiel tio?

— Tiel, ke la tuta biografio de Ustimenko nun por mi estas plene klara.

— Do raportu.

— Mi ĉion skribis...

— Ek, raportu per vortoj.

Gnetov streĉiĝis. Ŝajne, ĝuste nun komenciĝos la granda ludo. Aŭ atendi? Ne konsterni tuj? Prokrasti ĝis la fino?

— Ĉu formuloj ne estas pretaj?

— Ne, kial do, estas pretaj...

Kaj la ĉefleŭtenanto klare, trankvile kaj konsekvence rakontis la historion de Aglaja Petrovna. Svirelnikov kapjesadis. Kaj pri tio, kiel estis faligita la aviadilo, kaj pri tio, kiel Ustimenko estis sendita en Germanion por laboroj sub alia familinomo, kaj pri tio, kiel oni tie eksuspektis ŝin pri distribuo de manskribitaj agitfolioj, kaj pri tio, kiel ŝi trafis en neniigan koncentrejon, kaj pri tio, kiel ŝi estis liberigita de usonaj trupoj...

— Stop! — diris li subite. — Vi preterlasis, kiam nome ŝi estis varbita.

— Kiel varbita?

— Kiam nome ŝin la imperiistoj varbis? Laŭ viaj informoj — kiam?

— Ŝi estas honesta homo, — diris Gnetov plu trankvile. — Mi rekontrolis terminologion, topografion, — tie ĉi, kamarado kolonelo, estis farita eraro...

— De kiu? — akre demandis Svirelnikov.

— Kaj de la enketistoj kaj de la speciala konsiliĝo.

— Kaj vi eraron ne faris?

— Ne, — diris Gnetov. — Mi tiajn sortojn konas. Mi opinias...

— Vi opinios sur mia posteno. Dume por tio mi ĉi tie sidas. Via afero estas alia. Vi afero estas en tio...

Ĝuste en tiu sekundo Gnetov finfine eniris en la grandan ludon. Li sciis ĝuste, ke Svirelnikov estas malkuraĝulo kaj ke tuta lia agado estas rezulto ne de io alia, sed nur de flatema malkuraĝo. Kaj li batis ĝuste al la malkuraĝo, al tiu baza, kaj eble eĉ sola motoro de tiu korpulenta, grasa, mallerta organismo.

— Ne okazu malfeliĉo, kamarado kolonelo, — per konfida flustro, tra la tablo, sed iomete kliniĝinte al Svirelnikov, prononcis li. — Ne okazu granda malfeliĉo, kaj tiu malfeliĉo ne batu al ni. Ĝuste al ni, kaj por kio ĝuste ni prenu sur nin responson?

Kaj ankoraŭ pli mallaŭte susuris:

— Ja la letero ne estis liverita?

— Tio — kiel? — iom timidiĝante pro la mistera flustro de Gnetov, same mallaŭte demandis Svirelnikov.

— Ja kio povas esti pli simpla? La leteron oni ne el la CK al ni sendis? La leteron faligis dum dormo, verŝajne, konvoja soldato. Ja ĝi poste estis trovita en konvojista ĉambro, ĉu tiel? Ni rezonu logike: se la letero ĝisirus — tiam estus unu afero. Sed ni enketas pri la letero, kiu estis interkaptita. Kien ŝi skribis, tiu Ustimenko? Ĉu al Truman? Ŝi ja al sia CK skribis! Nu, kaj imagu al vi, por minuto imagu, ke alia letero ĝisiris kaj la afero estas direktata al revizio. Certe, ĉar Ustimenko komandadis la konspirantaron de tuta regiono, tiam ŝin ankaŭ grandaj homoj povis koni, se ne persone, tiam laŭ la aferoj, tiaj, kiel kamarado Kovpak, aŭ Linkov, aŭ Verŝigora? Ĉu oni demandos ilin?

— Kaj ĉu ili povis koni ŝin? — jam tute maltrankvile demandis Svirelnikov. — Ĉu ŝi ilin al vi nomis? Menciis? Ĝenerale, aludis?

— Ŝi nun neniun mencias, en tiuj ĉi cirkonstancoj, post la havintaj lokon ĉi tie, ĉe vi, en tiu ĉi domo, okazintaĵoj. Sed mi ja laŭ mia antaŭa sperto precize scias, ke Ustimenko tute povus kaj eĉ devus multajn plej famajn heroojn bone memori laŭ milita laboro. Do juĝu vi mem, kion al ni povas kosti la deziro de kamarado Kopitkin ekscii la familinomon de iu soldato? Ja Kopitkin mem la aferon al si ne prenis? Li sur vin metis la enketadon. Nun pri la letero de la edzo — Stepanov R. M. Li same ne estas knabo, Heroo de la Sovetunio, ricevis informojn, kie troviĝas la edzino, — de kie ni scias, al kiu li tie iradas, tiu admiralo, kaj kion penas atingi? Imagu, se li atingos? Kaj se tiu, pardonu, troa fervoro de unu nia kamarado iĝos sciata, — kiun oni respondigos? Ĉu Kopitkin-on? Ne, kamarado kolonelo, Svirelnikov-on persone...

— Kiel tio? — faris sian konstantan demandon la kolonelo.

— Ja tiel! La tempo estas tia — veteranojn de la Patruja milito oni estimas.

— Do kion vi? Ĉu havas opinion, ke ŝi estas heroo?

— Ĉi tie ĉio estas skribita, — per firma voĉo, komprenante, ke li gajnas la grandan ludon, kapmontris Gnetov siajn foliojn. — Ĉio, kaj precize.

Svirelnikov viŝis la ŝvitkovritan vizaĝon per granda poŝtuko, palpebrumis, demandis per obtuza voĉo:

— Kaj kion al Kopitkin respondi telefone?

— Ŝi estas malsana, — tranĉis Gnetov, — en grava stato.

— Sed ŝi resaniĝas ja, — muĝis la kolonelo, — ja se ŝi vere mortus...

Gnetov faris teruran vizaĝon.

— Neniuokaze, — diris li. — Vi tiujn partizanojn ne konas, dum mi kun ili tre bone konatiĝis. Ili tian skandalon levos — vi dum jaroj ne elkaĉiĝos. Male, necesas krei por ŝi kondiĉojn, ĝuste kiel vi mem saĝe ordonis. Ni estu por ŝi ĉi tie la plej bonaj, savintoj, ŝi poste deklaru pri kolonelo Svirelnikov, ke li ŝin el morto eltiris...

— Nu, kaj poste, poste, necesas ja kun perspektivo labori, — diris Svirelnikov, trankviliĝante post la vortoj de Gnetov, ke li agis «saĝe». — Poste, post paso de tempo, kiel fari? Ĉu reen en malliberejon?

— Mi supozas, ke ne necesos, — ree mistere prononcis Gnetov.

— Ĉu vi disponas informojn?

— Ŝi pri io forte esperas. Atendas.

— Nu, kaj se Kopitkin tamen...

— Ne scias ŝi la familinomon de la soldato. Ne konas ŝi lin. Ŝi fordonis, kaj fino. Ŝi vere ne scias. Kaj rekoni ne povos, estis krepusko, ĉiuj estis kun samaj vizaĝoj, laŭ ŝiaj vortoj.

— Se iu forprenus ŝin, megeron, de ni, — suspiris Svirelnikov, — mi botelon da vodko donacus.

Gnetov firme kunpremis la dentojn. Jen ĝi! Jen ĝi, la plej ĉefa! Tiaj, kiel tiu Svirelnikov, ĉiam deziras, ke decidu ne ili. Do, li ne kontraŭas. Li helpos per ĉiuj siaj fortoj.

Kaj li uzis sian lastan atuton.

— Mi supozas, Kopitkin ŝin al Ŝtub povus transĵeti, — per intence pigra voĉo prononcis li. — Ŝi mem estas el Unĉansko, partizanis tie, agis tie por komunikado aŭ io tiaspeca, do tio estas afero por ili. Ŝi iom resaniĝos, por ke ĉio aspektu dece, kaj ni transsendu ŝin tien...

— Sed Ŝtub ja por kia diablo kun tio ligiĝos?

— Kopitkin ordonos. Kaj eblas eĉ sen Kopitkin — vi mem povus komunikiĝi.

— Ne, vi min en tion ne enmiksu, — svingis per la dikaj manoj Svirelnikov, — al mi tiu afero jam tedegis. Atendu, mi pensos, meditos. Iru, ripozu...

Gnetov eliris.

En sia kabineto li surmetis la uniforman palton, la ganton, elfumis cigaredon kaj rapide ekiris al la poŝtejo. «Se admiralo Stepanov scias, kie estas lia edzino, tiam ankaŭ Ŝtub povas tion scii, — estis rezonanta li dum irado, — ĉiuokaze, tia probablo ekzistas. Kaj al mi ja li kredos».

Nun jam prokrasti estis neeble. Eĉ por minuto. Kopitkin ekzistis kaj estis postulanta. Svirelnikov tute povus sendi al li Ustimenkon. Kaj tiam al ĉio venos fino. Ŝi ne plu eltenos.

— Mi bezonas Unĉanskon, urĝan vokon, — diris Gnetov, timigante la telefonistinon per sia bruligita vizaĝo. — Unĉanskon, la Departementon. Se li forestas — trovu la loĝejon. Persone kamaradon Ŝtub-on.

— Sesdek naŭ rublojn por tri minutoj! — per malvarma voĉo de Aglaja Petrovna avertis la telefonistino.

— Kvin minutojn, — per tiu tono, per kiu li parolis kun Ustimenko, respondis li. — Sed mi petas vin, ke vere estu urĝa voko.

Ĉio, kion li diros al Aŭgusto Janoviĉ, jam kunmetiĝis en lia cerbo. Ili ĉiam komprenadis unu la alian per duonvorto.

Li ankoraŭfoje ekfumis. La telefonistino el la giĉeto, ree per la voĉo de malamanta lin Aglaja Petrovna, malpermesis fumi. Gnetov pardonpetis kaj estingis la cigaredon je la plandumo de la boto. Verŝajne, ne estus malmodeste pensi, ke li agas laŭ komisio de la CK. Kaj li subite ĝuste tiel pensis. Ja ŝi, tia, kia ŝi estas, povis tiel pensi? Ja ŝi pensis! En la CK oni ne scias, la CK-on tio ankoraŭ ne atingis, sed li komprenas, ke se tie oni ekscius, tiam liajn, de Gnetov, agojn oni agnoskus utilaj por la partio.

— Unĉansko, la loĝejo de Ŝtub, — vokis lin Aglaja Petrovna, al kiu li en ĉio tuj ekkredis kaj kiu, eble, nun kredis al li. — Ĉu vi aŭdas? Ĉu vi mendis Unĉanskon? La kvara ĉelo...

Li alpremis al la kripligita orelo la ankoraŭ varman parolilon. Estis bone aŭdeble, kaj la voĉo de Aŭgusto Janoviĉ neniom ŝanĝiĝis.

— Viktoro? — aŭdis Gnetov. — Ne povas esti! Ĉu tio estas vere vi?

— Ĝuste tiel, kamarado kolonelo. Mi petas, aŭskultu atente. Tre serioza afero kaj ne prokrastebla...

Ne, li estis ne simple diranta. Li estis raportanta. Kiel al la CK. Se oni lin vokus.

— Jes, — respondadis Ŝtub. — Klaras. Mi komprenas. Tiel. Plu.

Ŝtub respondadis, kiel oni respondus al Gnetov en la CK. Se li estus tien vokita.

### Paro da lupoj

— Al kiu vi? — demandis ŝi en duonmallumo de la antaŭĉambro.

Lian vizaĝon ŝi ne vidis. Kaj malfermis Inna Matejevna tial, ke la voĉo trans la pordo ŝajnis al ŝi tute konata. Sed nun ŝi ne estis rekonanta, kvankam al ŝi ŝajnis, ke ŝi tuj komprenos.

Jenjo estis manĝanta kompoton en la kuirĉambro.

— Panjo! — vokis ŝi. — Tie kiu al ni venis?

— Rekonu! — ordonis la neelteneble konata voĉo — malalta kaj ordonema, la voĉo, pro kiu ŝi iam malvarmiĝadis kaj kiun ŝi memoris, kvankam ne deziris memori, la voĉo, kiu povus ordoni al ŝi kion ajn.

— Mi rekonis! — flustre diris ŝi kaj retroklinis la kapon. Li kliniĝis kaj, preninte ŝian nukon per la polmo, per siaj malmolaj, malvarmaj post frosto lipoj algluiĝis al ŝia buŝo. — Mi rekonis, — sufokiĝinte, ripetis ŝi.

— Panjo, mi disverŝis lakton, — informis Jenjo el la kuirĉambro.

Palij demetis mallongan, kun silka stebita subaĵo, vilan palton. Nun, kiam ŝi turnis la ŝaltilon, li ridetis al ŝi, kiel en Samarkando en tiuj sovaĝaj, sufokaj noktoj. Li ridetis nur per la buŝo, kiel tiam, kiam ŝi kuŝis apude kaj parolis pri la miraklo, kiun li al ŝi instruis.

— Ĉu vi ne estas kontraŭ? — demandis li, ekvidinte, ke ŝi rigardas al la valizo, kiu kviete staris apud la pordo mem. — Mi deziris unue vidi vin, kaj poste jam en gastejon... La adreson sufloris deĵoranto en la regiona plenumkomitato...

Esence, li preskaŭ ne ŝanĝiĝis, nur la haroj nun kuŝis glate kaj egale, ŝmiritaj per harpomado, kiel ĉe herooj de eksterlandaj filmoj. Kaj la rigardo iĝis akra, pikanta, ĉien penetranta. Kaj ankoraŭ ringon ŝi rimarkis sur lia maldekstra mano — oran ringon kun blazono aŭ sigelilo.

Dum li estis dismetanta kunportitajn manĝaĵojn, ŝi estis kuŝiganta Jenjon en la liton, maltrafe respondante al ŝiaj demandoj pri tio, kiu estas tiu oĉjo kaj kiam li foriros. Jenjo ne ŝatis gastojn, speciale tiajn, kiuj ne atentis ŝin. Kaj tiun ĉi ŝi simple ektimis. Li ankaŭ al ŝi ridetis per la buŝo, kvazaŭ faris grimacon. Kaj eĉ ne demandis, kiom da jaroj ŝi aĝas kaj ĉu ŝi vizitadas lernejon, kiel demandadis ĉiuj, kiuj venadis al Inna Matejevna.

Kiam ŝi eliris al li, li estis senkorkiganta botelojn. Kaj la jako, kaj la kvadratita trikita veŝto, kaj la kravato, kaj la ĉemizo — ĉio sur li estis eksterlanda, bonkvalita, kvankam ne tre nova. «Eble, trofea», — pensis ŝi.

Ŝiaj vangoj brulis.

— Kiel strange estas, ke vi estas viva, — diris Inna Matejevna. — Mirinde.

— Ankaŭ mi tiel opinias, — respondis li, eksidante al la tablo. — Mi miras eĉ pli ol vi. Vi povas esti certa...

Unuan fojon dum multaj longaj jaroj ŝi tiel drinkis, kiel en tiu vespero. Kaj Palij same drinkis multe — konjakon el glaso — kaj almanĝadis strange — per muelita nigra kafo el kulereto. Lia maldika vizaĝo restadis pala, li nur ridetadis pli kaj pli ofte, kaj ju pli multe ili drinkis, des pli kaj pli lia rideto iĝadis simila al tio, kiel sensone dentomontras lupo antaŭ ol eksalti...

— Kie do vi estis? — demandis ŝi, eksentinte, ke ŝia kapo turniĝas. — Kial vi silentis? Mi delonge opiniis vin mortinta. Ĉu Zina estas viva?

— Laŭ onidiroj, ŝi estas en Aŭstralio.

— En Aŭstralio?

— Kun sia Pedersen.

— Kun kia ankoraŭ Pedersen?

— Tio estas ne mia afero, — subridis Palij. — Min tio ne koncernas, diablo ŝin prenu. Kaj via inĝeniero kie estas?

— Mortis, — diris ŝi, derompante de la tabuleto ĉokoladon. — Mortis, edziĝinte al iu putino. Mi kaj Jenjo estas solaj. Du orfinoj, — rememoris ŝi. — Tiele ni duope ekzistas. Sed vi, vi...

— Mi estas en ordo, — seke diris li, — ĉu vi komprenas? Aŭ mi montru dokumentojn?

Iliaj rigardoj interkruciĝis. Kaj ŝi, kvankam drinkinta, sukcesis ne kredi al li antaŭ ol tute ebriiĝis. Ja tro rekte li al ŝi rigardis. Tro simplanime. Tro malfermite, ne laŭ la maniero de Palij. Kaj, kvazaŭ eksentinte, ke ŝi al li ne kredas, li batis responde: diskrete, sen troa premo, amike li avertis, ke ŝin serĉas la hundo Jesakov, la eksa loĝanto de la gemaljunuloj Bojariŝnikov-oj, liberigita el prizono. Li serĉas, asertante, ke ŝi lin priŝtelis kaj ke li ŝin premos kun neaŭdita krueleco, sed «sian havaĵon» el ŝi li elskuos, kaj se ne elskuos, do vivo por ŝi tamen ne estos, — tiel li ricevos almenaŭ malgrandan kontentiĝon.

Kaj jam kun detaloj, sen ridetoj, Georgo rakontis al ŝi, kiel Jesakov deziras bati Inna-n Matejevna-n al ŝia partieco — senkompate kaj senindulge, prezentinte la aferon tiel, kvazaŭ ŝi estis bone informita pri tio, kio estis kaŝita en la ujoj kun sukero.

— Por li nenio gravas, — serioze kaj eĉ malgaje finis sian rakonton Palij, — li tute freneziĝis. Kriegas, ke tiun oron li deziras fordoni al la ŝtato kaj eĉ deklarojn en respektivajn organojn skribis, por ke oni vin trovu. Mi pensas, oni verŝajne trovos. Finfine la organoj ĉiujn, kiujn ili bezonas, trovas kaj senmaskigas...

Inna Matejevna ne respondis. La lupaj okuloj de Palij, kvazaŭ el trans neĝa polvo, hele kaj kroĉeme rigardis al ŝi. Kiu li estas? De kie li venis? Kial lia eksedzino trafis al Aŭstralio? Kaj kial li enkapigas al ŝi, ke nenio valora estis en la ujoj kun sukero, — li pretas konfirmi ĵure, li diros, ke li mem tiun sukeron transŝutis.

— Sed vi ja en tiu tempo jam antaŭlonge forveturis el Samarkando?

— En kiu — tiu? Sed kiu ankoraŭ vidis tiujn ujojn? Kiu scias, kiam nome la maljunulo ilin al vi transdonis?

Jen en kio estas la afero! Palij deziras esti ŝia savanto, helpi al ŝi, defendi ŝin, kompatindan. Kiel brave! Sed tamen por kio li tion bezonas? Por kio li prezentas sin kiel defendanton de la vidvino kaj la orfino? Kian profiton li atendas de tiu ago? Kaj kvazaŭ spite, ŝi hodiaŭ ne demetis la braceleton, tute groŝkostan, sed tamen ĝuste el tiuj ujoj mem.

Kaj Palij jam metis sian polmon sur ŝian manradikon, ludis per la luksaĵeto el la ne testamentita al ŝi Jesakov-a heredaĵo kaj demandis, kvazaŭ vidis ĉion trae, kvazaŭ legis ŝiajn pensojn sen penoj:

— Ĉu lia braceleto? Priŝtelis vi la oldulaĉon? Kaj nun vi ankaŭ min suspektas pri malĝustaĵoj de la biografio? Vi pensas, por kio mi viajn fiagojn defendi intencas? Kia manovro malantaŭ tio kaŝiĝas? Sed nenia ja, Injo! Mi laciĝis kuradi, la piedojn batvundis, mi deziras pecon de familio, edzinon apud mi, kun varmeco, kareso al mi. Kial vi rigardas, bela gazelo? Ĉu vi koleras al mi, ke mi el Samarkando malaperis? Ne pro mia kulpo, amikino, min embarasis facilanima rilato al burokrataj dokumentoj. Tamen mi pagis, knabino, pagis plene, riparis per la sango, tute nemalmulta. Tiuj ĉi piedoj paŝadis sur vojoj de Eŭropo, tiuj ĉi okuloj vidadis gajajn bildojn, mi havos kion al nepoj rakonti...

Li volvis tube pecon da ŝinko, liaj fortegaj makzeloj eklaboris, kaj la ŝinko momente malaperis. Inna Matejevna rimarkis — li ne demordas, li deŝiras, disŝiras.

Por ke la najbaroj ne aŭdu la gaston, ŝi ŝaltis la radiricevilon — el Moskvo kun amara malgajo aŭdiĝis fortaj akordoj de la uverturo de la lasta akto de «Ĥovanŝĉina». Sed al Palij ne plaĉis; kun glaso da konjako en la mano li paŝis al la radiricevilo, rapide kaj lerte kaptis ian foran dancan muzikon, ĝistrinkis la konjakon kaj interesiĝis:

— Ĉu via posteno permesas al vi danci okcidentajn dancojn?

— Ne spritu, — respondis ŝi, ekstarante.

Liaj muskoloj estis samaj, kaj li estis grandega same — la sola homo, kiu povis fari kun ŝi kion ajn. «Kia malbeno estas tiu dependo, — ebrie kaj kompate pensis ŝi pri si. — Por kio li venis ĉi tien? Kian biografion altrenis al mi? Kiel mi evitu ĉion tion neeviteblan, kio sekvos? Li ja pereigos, neniigos min!»

Kaj ŝi ekvidis, kiel li ridetas al ŝi desupre, montrante la blankajn, egalajn, mallongajn dentojn, tiujn, per kiuj li ĵus estis ŝiranta la ŝinkon, tiajn dentojn, kiaj simple ne ekzistas ĉe homoj de lia aĝo kaj de tia sorto, se vere tiu sorto almenaŭ iomete similas al tio, pri kio li parolis...

— Kisu min! — petis ŝi.

— Kaj kio vi estas?

— Mi estas via, — preskaŭ kun larmoj en la voĉo diris ŝi. — Mi estas via. Nur via. Ĉiam via.

— Vi estas rabobesto, — preskaŭ karese prononcis li. — Mi multon scias pri vi. Sed vi estas seksalloga kaj amorveka. Ĝenerale, ni ne pereos...

Ŝi hontis pro liaj vortoj. De kie li tion prenis? En iu senco, en speciala senco ŝi estis hontema. Tiom, kiom en tiu nocio estas bigoteco, ne pli. Certe, tio ne koncernis tiajn ekzemplerojn, kiel profesoro Bajramov. Sed kun Palij ŝi deziris esti humila. Deziris diradi: «Ho dio, kion vi kun mi faras!» Kaj aŭdi lian klaran kaj mallongan respondon, pro kiu ŝi preskaŭ perdadis la konscion...

— De kie vi alveturis? — demandis ŝi, kiam ili eksidis apude sur la sofon.

— Ĉu nun? El Moskvo.

— Kaj kion vi tie faris?

— Eksciadis, kiel trovi vin.

Li rigardis proksime en ŝiajn okulojn, tute proksime. Ne, certe, li ŝanĝiĝis, eĉ tre ŝanĝiĝis. Ĉu antaŭe estis tiuj ĉi faltoj ĉe la buŝo, ĉu ĉe rideto oblikvis lia firma buŝo? Kaj estis ankoraŭ io, kion ŝi ne povis distingi tiel proksime. Io tute nova.

— Ĉu vi estis en kaptiteco? — rapide kaj ebrie demandis ŝi.

— Ĉu mi? — miris li.

Kaj ree ŝi ne kredis al lia miro.

— Mi estas en ordo, — diris li, ree submetante sian polmon sub ŝian nukon kaj almoviĝante al ŝi per sia buŝo. — Mi estas en plena ordo. En plenega. Eĉ por via personara fako mi taŭgos...

Liaj lipoj facile tuŝis ŝian varman, atendantan, duone malfermitan buŝon. Kaj ŝi eĉ ekkriis, tiel ŝi lin bezonis, tiel ŝi sopiris pri li, tiel deziris aparteni al li, tiu nekomprenebla lupo, kiu venis ĉi tien por kio ajn, sed tute ne por ĝojo en ŝia vivo. Kaj, komprenante tion, ŝi iris renkonte al li, ĉar ŝi mem jam ne obeis al si.

— Bonege! — poste laŭdis li ŝin, kvazaŭ ŝi estis bone kuirita manĝaĵo. — Mi vin subtaksis.

— Cinikulo! — diris ŝi, ĝeniĝante pro hela lumo, kiun li ne permesis estingi. — Kruda kaj cinika homo.

— Animalo! — konsentis Palij.

— Ĉesu!

Li glatumis ŝian nudan, malvarmetan ŝultron. Ŝia buŝo plu estis duonmalfermita, la palpebroj estis fermitaj, la vangoj brulis.

— Mi pereos kun vi, — pigre diris li, metante sur la randon de la polurita tableto brulantan cigaredon. — Kiel en la kanto pri Razin oni kantas...

— Pri kia ankoraŭ Razin? — nenion komprenante, demandis ŝi. — Kaj estingu finfine la lumon, mi petas...

Matene li diris, ke ili tute povas geedziĝi. Palij persone estas libera, ŝi, kiom li komprenas, — same. Specialecon li havas...

— Kiom mi komprenas, vi estas profesia administranto? — lace demandis Inna Matejevna. — Ĉu tio estas specialeco?

— Kaj vi nun? — subridis li.

Ili kuŝis apude en ŝia lito. Preskaŭ kiel tiam, en Samarkando. Sed hodiaŭ ŝi estis mastrino, kaj li — gasto. Tamen, verŝajne, tiam ŝi estis pli trankvila, ol li nun. Ĝuste tion ŝi distingis en lia vizaĝo matene — tiun maltrankvilon, kiun iam ŝi neniom rimarkadis. Maltrankvilon, ŝirmatan per ŝercoj. Maltrankvilon, ŝirmatan per babilado: antaŭe li estis silentema. Aŭ ĉio ĉi fariĝis pro la konjako — antaŭe li ne drinkis tiel multe?

— Kio koncernas monon, do mi ĝin havas sufiĉe, — sciigis Palij kaj malfermis sian valizon sur la planko apud la lito. — Ni aĉetos eksterurban domon, por via knabo estas bone...

Inna Matejevna iomete ofendiĝis.

— Mi havas knabinon, — diris ŝi.

Li preteratentis ŝiajn vortojn. Alportis seĝon kaj metis la malfermitan valizon sur la seĝon. Por ŝi ĉio ĉi estis tute neinteresa — nek lia mono, nek iaj «donacoj», kiel li esprimis. De li Inna Matejevna nenion bezonis, male, ŝi mem lin nutradus kaj vestigadus, li nur tiele kuŝadu kaj eligadu fumon ringe. Sed li ne komprenis tion, tamen, ŝi al li ja nenion diris. Li subite komencis elfaligi sur ŝian silkan, en rombetoj, verdan litkovrilon bankajn, densajn ligaĵojn da centrublaj monbiletoj. Po dek mil en ligaĵo.

— Ĉu vi freneziĝis? — per plu laca voĉo demandis ŝi. — De kie tio ĉi?

— Ĉu mi diru veron?

Inna Matejevna rigardis al li silente per siaj katinaj, ne palpebrumantaj okuloj.

— Mi prenis en unu germana domo, — subridis Palij. — Stultuloj kaj kretenoj etan fatrason alveturigis, memoraĵojn de la milito, kaj mi tiamaniere riĉiĝis. Faŝista kolonelo tie antaŭe loĝis, verŝajne, el nia banko li prenis.

— Kaj se ili estas falsaj? — demandis Inna Matejevna.

— Kontrolite, — afereme respondis Georgo. — Mi ne estas infano. Mi mem alportis en Moskvo en bankon kaj diris, ke mi suspektas tiun centrublan bileton, ke ĝi estas falsa. La kasisto, ankoraŭ de la cara tempo, eĉ priridis min.

— Do, tio estas via doto?

— Do! — firme respondis Palij.

— Kaj ĉu pasporton vi vere havas?

— Sen pasporto ne eblas eĉ paŝon fari, — kurbigante la buŝon, subridis li, — ĝin eĉ en lito amoratino petas montri. Kaj kontrolas specialajn markojn, aŭ kiel ili nomiĝas? Registraĵojn? Trankviliĝu, knabino, la pasporto estas en la gastejo, en via «Volgo». Mi tie tuj numereton luis, nur la trezorejon ne kuraĝis lasi.

Kaj li karese frapis la kovrilon de la valizo.

Inna Matejevna subite ege malsatiĝis. Palij malfermis konservaĵon «gado en oleo», kaj ili eksidis al la tablo, ŝi — en surĵetita sur la ŝultrojn orenburga kaptuko, li en kalsoneto kaj en maldika arĝentkolora kamizolo. Ŝi neelteneble deziris ekdormi. Kaj estis ial terure, kiel neniam en la vivo.

— Dum mi aranĝas aferojn, vi la monon konservu, — diris Palij. — Por mi kun ĝi en la gastejon estas stulte ŝoviĝi. Metu parton en la konton, parton en diversajn kestojn disŝovu, en la ofica gardoŝranko vi povas iomete teni...

— Lasu min! — petis ŝi. — Ĉu vere, krom mono, vi ne havas pri kio paroli?

— Ĉu versaĵojn deklami? — neatendite dentomontris li. Kaj pli milde aldonis: — La aĝo ne konvenas, kaj ankaŭ la vivo min tretis...

Iom poste li demandis:

— Ĉu ni drinku ĉampanon?

Je la oka horo ŝi kondukis ekkapricintan Jenjon en la infanĝardenon. Faligante grandajn larmojn, la knabino diradis, ke ŝi deziras nenian oĉjon, la oĉjo iru for, li estas malbona, kial oni enlasis lin ĉi tien?

Kiam Inna Matejevna revenis, Palij, lavinte sin, nuda ĝis la zono, estis razanta sin en la kuirĉambro apud la lavpelvo per larĝa briletanta klingo de tranĉilrazilo. Forta vilo sur lia osta vizaĝo seke susuris. Per la maldekstra mano li estis streĉanta la haŭton apud la orelo, en la dekstra estis la blanka tenilo de la razilo.

— Kio estas tio? — mallaŭte demandis Inna Matejevna, fiksrigardante lian brakon, tie, kie preskaŭ apud la akselo klare vidiĝis litero — ŝajne, normala «B», maldike, kvazaŭ per fabrika, amasa maniero farita tatuaĵo. — Kio estas tio ĉe vi sub la brako?

Georgo iomete tremeris per la forta muskolo kaj respondis ne tuj:

— Ĉu vi ne vidas? Litero «vo». Estis iu Vanjo. Necesas forigi.

— Sed ĉu tio estas tiel simpla — forigi tatuaĵon?

— Simpla aŭ ne simpla, sed necesas. Okazis stultaĵo, sub influo de minuto.

— Sub influo de kia tia minuto? — tute mallaŭte interesiĝis ŝi. Mallaŭte kaj kun timo en la voĉo. — Kiel al tio rilatas influo de minuto?

— Estis amintrigo, jen mi tatuigis al mi stultaĵon. Litereton.

Li estis finraziĝanta, movadis kaj movadis la klingon sur la jam pure razita vango.

— Do, tio estas simple litereto, — tire diris ŝi. — Amintrigo. Ĉu vi min opinias stulta? Tio ja, Georgo, estas sangogrupo — la dua ĉe la germanoj. En la rusa tio estas «vo», sed en la germana tio estas «bo». Mi precize scias...

Jes, ŝi sciis. Vidis en marto de la kvardek kvara jaro, kiam oni alveturigis du SS-ajn oficirojn, militkrimulojn, punistojn. Ili havis ĝuste saman tatuaĵon.

— Vi estas ege klera, — subridis li. — Nu, sangogrupo, kio eksterordinara. Kiam niajn knabojn oni sendis tien por specialaj taskoj, oni faris jen tiajn tatuaĵojn, por ke ĉio estu simila. Ĉu vi ne komprenas?

— Sed vi ja diris — amintrigo?

— Sed ĉu mi tuj ĉion konfesu antaŭ vi — kiu mi estis dum la milito? Tion, knabino, oni al neniu rajtas rakonti, ankoraŭ tempo ne venis...

— Kial do vi tiam rakontas? — per egala voĉo interesiĝis ŝi.

Li ree komencis ion mensogi, jam tute absurdan. Eĉ estis ĝene aŭskulti. Sed ŝi aŭskultis kaj tre deziris kredi, ke ĉio ĉi estas ĝuste tia, kiel li rakontis: oni ĵetadis lin kun paraŝuto, li liveradis eksplodaĵon al popolaj venĝantoj, plenumadis specialajn taskojn por aranĝo de komunikado, portadis uniformon de gestapano. Se tio estus vero. Ĉar se tio estas mensogo — al ŝi venis fino!

Antaŭ la dekunua horo Inna Matejevna forveturigis Palij-on en ŝanceliĝanta trivita taksio al la perono de la gastejo «Volgo», interkonsentinte, ke li nepre venos tagmanĝi. Apud la gastejo la motoro de la DKW paneis, la ŝoforo, insultante la eksterlandan teĥnikon, levis la kapoton. Gorbanjuk rigardis, kiel Georgo estis malrapide leviĝanta laŭ la ŝtupoj. La tago estis suna, sonoris degelgutoj, sub tiu hela suno Gorbanjuk ekvidis, kiel kontraŭ Georgo el la larĝa spegula pordo eliris la maljuna profesoro Hebeisen kaj kiel li haltis, kaptinte per la mano la kubuton de profesoro Ŝĉukin, junaspekta kaj svelta, en mallonga jako kaj sen ĉapo. Liaj grizaj haroj brilis sub la suno arĝente.

Palij same haltis: ili staris unu kontraŭ la alia en distanco de ne pli ol paŝo — la flave pala aŭstro kaj Georgo. Kion diris Hebeisen — Inna Matejevna ne aŭdis, la ŝoforo tiumomente frapfermis la pordon kaj ŝiris la stangon de rapidumo. Palij venis nek tagmanĝi, nek vespermanĝi. Teruraj antaŭsentoj turmentis Inna-n Matejevna-n. Eble, ŝi devis, anticipante eventojn, mem telefoni al Bodrostin kaj rakonti al li siajn suspektojn? Sed se Bodrostin ridos pri ŝi?

Kaj ankoraŭ unu terura tago pasis, plena de maltrankviloj, duboj — ĉu telefoni al Bodrostin aŭ ne? Verŝajne, estis jam malfrue. Se Georgo estis arestita, informi pri siaj suspektoj estas ridinde.

Kun sekaj lipoj, kun haltinta rigardo, ŝi atendis, komprenante, ke atendi estas sensence. Kaj, malamante Palij-on, definitive pereigintan ŝian estontecon, tamen, kvazaŭ en sonĝo, ŝi sentis sur siaj ŝultroj liajn gorilajn manojn kaj sur sia vizaĝo lian pezan, ardan, bestan spiradon. La koro de Inna Matejevna kvazaŭ haltadis, kaj poste komencadis bati rapide kaj neegale.

En la sekva mateno, el sia kabineto, Inna Matejevna per ŝanĝita voĉo interparolis kun la administranto de la gastejo. Ŝin interesis, en kiu numero loĝas kamarado Palij, jes, ĝuste tiel — Palij. «Palij? — demandis la administranto. — Palij Georgo? Palij — jes, atendu minuton...» Kaj la administranto tiel al ŝi alkroĉiĝis, ke, ne fininte paroli, ŝi surmetis la parolilon. Poste demetis — la finsignalo ne estis. Tiam, griza pro timo, Inna el la akceptejo de Eŭgeno Rodionoviĉ telefonis al la ripara buroo. Ŝin skuis tia tremo, ke eĉ la sekretariino de Stepanov Bella kompate interesiĝis — ĉu ŝi ne estas malsana.

— Gripo! — seke respondis Gorbanjuk.

Venis kun vica raporto Zakadiĉnaja. Inna Matejevna preskaŭ ne aŭskultis ŝin. Ĉu interesis ŝin profesoro Ŝĉukin kun ties juna edzino kaj riskaj operacioj? Ĉu interesis ŝin tio, ke Hebeisen ricevas leterojn el eksterlando kaj mem skribas al imperiismaj landoj? Ĉu interesis ŝin tio, ke Sainjan, laŭ vortoj de ties propra edzino, Lubov Nikolajevna, havas reprezaliitajn parencojn?

Ŝin neniu interesis!

Por ŝi sufiĉis propraj zorgoj.

Kaj ankaŭ dum tiu ĉi nokto ŝi ne dormis, ĉiam atendis, ke li subite revenos. Ŝi trinkadis valerianon kaj restintan konjakon.

Kaj matene la maljuna Vetĉinkina kun mistera vizaĝo informis ŝin, ke pri ŝi jam demandis kamarado majoro Bodrostin. «Dufoje. Li petis telefoni tuj, kiam vi venos».

Kaj ŝi aldonis kompate:

— Vi havas tute grizan vizaĝon. Ĉu io okazis?

Malgraŭ la strikta malpermeso fumi en la personara fako, Vetĉinkina parolis kun sia estrino kun cigaredo en la flavaj maloftaj dentoj.

En la vestiblo de la Departemento sur la Lenin-strato, montrante la paspermeson al la gardostaranto, Inna Matejevna ekvidis la maljunan Hebeisen, kiu, singarde metante la piedojn, estis malleviĝanta laŭ la ŝtuparo. Sur lia faltoplena vizaĝo estis morna kaj solena esprimo. Inna-n Matejevna-n li ne rekonis — tiel li estis, evidente, absorbita de siaj pensoj. Desupre ŝi aŭdis voĉon de Bodrostin:

— Kamarado profesoro, ĉe la perono estas aŭtomobilo, ĝi veturigos vin en la malsanulejon.

— Danke schön! — dankis Hebeisen germane.

Majoro Bodrostin kondukis Gorbanjuk-on rekte al kolonelo Ŝtub. Kaj ĝuste en tiuj momentoj ŝi komprenis, ke «vendis» ŝin ĝuste Palij. Kiu alia povis scii, ke li noktis ĉe ŝi? «Nu, bone do! — suspiris ŝi. — Bone, amiketo!»

Aŭgusto Janoviĉ salutis al Gorbanjuk ĝentile, kvazaŭ en kunsido de la regiona komitato, kiam ili renkontiĝadis en la kabineto de Zolotuĥin. En la vasta malalta kabineto de Ŝtub estis tre varme, malgraŭ tio, ke en la grandega kahela forno brulŝtipoj nur komencis ekbruli.

— Ĉu estas glitige sur la strato? — interesiĝis Ŝtub.

— Jes, degelis, kaj nun denove frostas...

Ili silentis iom. Ŝtub malfermis la gardoŝrankon kaj metis antaŭ Inna Matejevna prizonajn fotaĵojn de Palij. Li estis ankoraŭ razita — verŝajne, oni fotis antaŭhieraŭ — kaj rigardis en la objektivon per indiferenta, ne propra, pereinta rigardo.

— Ĉu vi konas tiun ĉi homon?

— Jes, — post paŭzo diris Inna Matejevna. — Ekvidinte sur lia brako tatuitan sangogrupon, mi mem deziris telefoni al vi, kiam li venos al mi tagmanĝi, sed li ne plu venis. Ĉu pro sendependaj de li cirkonstancoj? — penis ŝerci ŝi.

Sed Ŝtub ne akceptis la ŝercon. Ĝi ne efikis. Lia vizaĝo plu konservis nepenetreblan esprimon. Kaj en liajn okulojn ne eblis rigardi — tro dikaj okulvitraj lensoj estis ŝirmantaj ilin disde Gorbanjuk.

— Kion vi povas rakonti pri li?

— Tio estas malamiko, — koncentriĝinte, komencis ŝi, sed li interrompis ŝin, facile frapinte la tablon per la manplato. — Mi estas tute konvinkita, ke al ni venis malamiko, — ree ekparolis Inna Matejevna, kaj ree li interrompis ŝin:

— Mi demandas, kion vi persone scias pri civitano Palij? Ĉu la demando estas klara por vi?

— Klara! — humile diris ŝi kaj pensis, kion nome ŝi diru. Ŝtub pacience atendis. Li scipovis atendi. Se tio, certe, servis al utilo de la afero.

— Mi diros nur veron! — promesis Gorbanjuk.

— Mi esperas.

Ŝi vere rakontis la tutan veron. Kaj eĉ pri la mono, kiun Palij «kaŝis» ĉe ŝi. Ne kuraĝis ŝi rakonti nur pri tiuj ligaĵoj, kiujn ŝi forportis al la laborejo en la gardoŝrankon. Kaj pri Samarkando ŝi rakontis. Ŝtub kapjesadis kaj fumadis. Poste ŝiajn depoziciojn enskribadis majoro Bodrostin. Kaj ĉe Ŝtub sidis Serĉjo Kolokolcev kaj ekscitite rezonadis:

— Mi persone pensas, kamarado kolonelo, ke la atmosfero «kaptu krimulon» tre kontribuas al tio, ke ĝuste la krimulo kaŝiĝas. Same estas kun tiu Palij. Blinda kredo pri papero, pri ordenoj kaj medaloj, pri puraj dokumentoj kondukas al tio, ke tia lupego veturadas tra urboj kaj vilaĝoj, oni lin libere registras, oni lin pri nenio limigas, kaj kiam venas homo kaj sincere diras, ke li estis sur la okupaciita teritorio, kaj jen lia Ausweis...

— Ridinde, — ne aŭskultante Kolokolcev-on, sed, evidente, respondante al siaj pensoj, interrompis Ŝtub, — ridinde: kie ajn li estis — ĉio estis bonorda, sed ĉi tie, en Unĉansko, vidalvide, sur ŝtupoj de la gastejo, en kiu tiu Hebeisen neniam estadas...

— Nu, ankoraŭ la pasporto, — diris Kolokolcev.

— Kio — pasporto? Ĉu nur tial, ke mi kaj vi sias, kiel tio estis farata en Berlino?

— Kion li tamen faradis tie, tiu Palij?

— Murdadis honestajn homojn. Murdadis, turmentadis kaj torturadis. Torturadis kaj peladis en gasumejojn. Elrompadis orajn dentojn. Deŝiradis ringojn. Komandis subpremadon de ribelo en geto. Eĉ infanojn murdadis... Bone, al diablo lin! Ĉu vi deziras, mi al vi bonan novaĵon rakontos?

— Ĉu bonan? — demandis Sergio.

— Eĉ tre: al ni Gnetov baldaŭ alveturos.

— Kiel? Ĉu por ĉiam? — aĥis Kolokolcev. — Ĉu en Unĉanskon?

— Kaj tion ni jam tiam vidos — ĉu por ĉiam aŭ ne, — penseme respondis Aŭgusto Janoviĉ. — Mi penos, ke por ĉiam. Nu, kaj nun ni okupiĝu pri la aferoj. Kiaj informoj estas pri Zemskov?

Sergio ekridis kaj eĉ skuis la kapon — tiel bone al li iĝis pro tio, ke alveturas Viktoro. Kaj ankoraŭ estis bone pro tio, kion li estis rakontonta al Ŝtub.

— Resaniĝas kamarado Zemskov. Tie al li ĉiam venadis tiu geologino — Stepanova, la filino de la emerito. Ŝi sidadis, voĉlegadis, kun lia fratino amikiĝis. Nu, ĉu vi memoras, tiu, kiu vian aŭton batis, tia rondokula, ŝi ankoraŭ estis ĉi tie, por ke la ŝoforo ne estu punita. Nu, kaj doktoron mi al li veturigis ĉi-tiean, junulon, armenon, li estas fakulo pri infanaj malsanoj, sed li mem proponis sin por veturi. Malloge dirante, hieraŭ ni kuŝigis Zemskov-on al Ustimenko en la malsanulejon. Tiu Sainjan diris, ke li esperas — ne estas certa, sed esperas — ke, ĝenerale, estos pliboniĝo. Li diris — ili komencos kompleksan kuracadon, jen kiel. Kaj hieraŭ matene mi skribis precize laŭ vortoj de Zemskov pri Aglaja Petrovna. Li ĉion scias kaj nur demandas, kiam ŝi lin vizitos. Nenion li tiel deziras, kiel intervidiĝi kun ŝi, — ŝi venu, diras, almenaŭ por minuto. Mi ŝin ne retenos longe, mi al ŝi pri ŝia librotenisto devas persone rakonti...

— Nu, eble, li ankoraŭ rakontos, tute probable, — plu pensante pri siaj aferoj, mistere prononcis Ŝtub. — Kio ajn en la mondo povas okazi, ĉu vere, kamarado Kolokolcev?

## Ĉapitro oka

### «En Moskvon, en Moskvon!»[84]

— Ne, ne kaj ankoraŭ milfoje ne, — el iu melodramo diris Nina Leopoldovna. — La pupdomo devas esti detruita...

— Ho dio, — petegis Luba, — almenaŭ vi silentu.

Natanjo estis laŭte kaj plende ploreganta. Neniu atentis ŝin. La maljuna Hebeisen sen frapo malfermetis la pordon, pardonpetis: «Entschuldigen Sie, bitte!.. Mi pensis... La Mädchen estas sola hejme...»

Vera Nikolajevna ĵetis sekve de li furiozan rigardon.

— Tio min diable tedegis! — diris ŝi. — Tio estas ia trapasejo, sed ne familio. Li aranĝas tion intence, via Vlaĉjeto, por enĉerkigi nin.

— Bone, ni trankviliĝu, — petis Luba. — Mi petas, ni parolu trankvile. Kio atendas vin en Moskvo? Kiaj floroj kaj lumoj? Vi ja estas tri, vi ne estas sola...

Luba sidis en palto, kiel eniris, kaj en varma lanuga kaptuko. Ŝia vizaĝo estis elturmentita. Natanjo ekkriegis ankoraŭ pli laŭte kaj komencis piedfrapi la plankon. Nina Leopoldovna abrupte subkaptis ŝin sur la brakojn kaj ekdancis kun ŝi tra la ĉambro, inter valizoj kaj korboj. Kaj ekkantis el iu muzika komedio. Natanjo ektimis kaj eksilentis.

— Kiel en «Edziĝo» de Gogol, — diris Luba. — Vi subite elsaltis en fenestron. Tio estas simple fiaĵo.

— Juĝu kiel vi deziras. Cetere, ne pli fia ol via ago kun fuĝo el la malsanulejo. Tamen mi vin ne juĝis.

— Hontinda, malpura, fia historio! — rozkoloriĝante pro kolero, ne plu povante reteni sin, kriis Luba. — Ĉu vi ne povas almenaŭ ĝisatendi lin, por interparoli, diri home...

Vera Nikolajevna ĵetis la robon, kiun ŝi estis metanta en valizon, sur la liton kaj eksidis.

— Mia koro krevos, — diris ŝi, — kiel vi ne komprenas? Mi ne eltenos kaj restos pro kompato al li, al lia nescipovo vivi, al lia neprizorgiteco. Kaj ree mi estos nur vartistino, nur mastrumantino, sen intelekta horizonto, sen interesoj, kokino, sed ne homo.

— Ĉu tio estas vi — sen horizonto? — serioze interesiĝis Luba.

Nina Leopoldovna estis plu turniĝanta tra la ĉambro. Verŝajne, ŝi imagis, ke ŝi estas sur scenejo inter multaj paroj. Kaj ke al la hele prilumita scenejo rigardas miloj da admirantaj okuloj, kiel ŝi ŝatis rakonti. Poste ŝi sidigis Natanjon sur la tablon kaj, riverencinte, kantis per maljunulina voĉo:

— Gloron al la daŭfenino!

Natanjo ree intencis ekplori, kaj Nina Leopoldovna komencis kun ŝi valsi, kantetante ial:

Forĝistoj de anima juno,
Feliĉŝlosilojn forĝas ni...[85]

— Al kiu do vi veturas? — lace demandis Luba.

— Kial do nepre al iu?

— Ĉar vi ne kapablas veturi simple. Vi povas senpere — de Vladimiro Atanazijeviĉ al Ivano Ivanoviĉ, kaj ke ĉio tie estu preta...

Vera Nikolajevna eĉ ŝajne ofendiĝis:

— Sed vi ja scias, ke mi mem nenion bezonas.

— Ĉu vere? Ĝuste vi ja bezonas. Kaj multon bezonas, se vi ne estas en stato de vintra dormo. Tre multon bezonas, Vereto! Ĝuste tial vi decidis forlasi Ustimenkon kun Unĉansko. Estos saloneto, ĉu, Venjo? Aktoroj, poetoj, verkistoj, kaj inter ili tia kirurgino — Veresova. Eseo en revuo: «„Li vivos!“ — diris Vera Nikolajevna, lavante sin post operacio». Sed kiu kreos por vi la saloneton, fratineto? Por tio necesas mono. Kaj kiu vokos ĉiajn Gubin-ojn? Kiu?

— Vi diras vulgaraĵojn, — ree okupiĝinte pri pakado, diris Vera Nikolajevna indiferente. — Estas simple hontinde aŭskulti!

Nina Leopoldovna kun Natanjo sur la brakoj, valsante, direktis sin al la kuirĉambro por manĝigi la knabinon, kaj samokaze manĝeti kune kun ŝi.

— Ĉu la kalva Koft? — demandis Luba. — Aŭ mem Cvetkoft?

— Kial vi interesiĝas?

— Vlaĉjo deziros scii, kien vi fortrenis lian filinon.

— Tio vin ne koncernas.

— Ja koncernas. Respondu, ĉu Koft?

— Profesoro Koft donas al mi decan laboron. Loĝos ni en la Losinij Ostrov, kion mi ne kaŝas.

— Ĉu en eksterurba domo? — interesiĝis Lubov Nikolajevna. — Ĉu de Koft aŭ de Cvetkoft? Aŭ simple en dometo de gejŝo?

— Al fiaj demandoj mi ne respondas.

— Sed tamen? Kaj kia estas la oficiala versio? Ĉu fiulo Ustimenko venenis vian vivon? Senigis vin de la ŝatata afero? Transformis en mastrumantinon? Vi elturmentiĝis? Dronis pro lia kulpo en ĉiutagaĵoj? Kiel esprimiĝas nia panjo — la pupdomo devas esti detruita?

Vera Nikolajevna diligente pakis du jupojn kaj komencis paki negliĝon. Ŝia vizaĝo estis ĝenerale trankvila. Ŝi eĉ ironie ridetis.

— Fiulino! — diris al ŝi Luba nelaŭte. — Ho dio, kia vi estas fiulino! Bela, pigra, ruza, kalkulema fiulino! Mi vin malamas!

— Kaj Ustimenkon vi amas?

— Amas, — pensinte iom, respondis la pli juna fratino. — Alie, ol Vagarŝakon, sed ege amas. Kaj mi ne komprenas, kiel lin eblas perfidi. Ŝtele, malnoble, malpure aranĝi iajn intrigojn malantaŭ lia dorso, mensogi al li, ĉiam ŝajnigi, mi ne komprenas, ne povas kompreni...

— Vin ja neniu petas kompreni...

Ŝi elprenis el la ŝranko stakon da siaj rozkoloraj subvestoj kaj metis en la valizon. Estis videble — ŝi pensas nur pri tio, kion ŝi nun faras, kaj pri nenio krome. Ŝi estis pakanta kaj pensis, kiel kaj kion paki. Kaj Luba-n ŝi aŭskultis, kiel oni aŭskultas ne malŝaltitan radian laŭtparolilon: pri plantado de terpomo — do pri plantado de terpomo, pri manuskriptoj de Lermontov — do pri manuskriptoj de Lermontov.

— Venjo, prudentiĝu! — petis Luba.

— Vi prefere lasu min en kvieto, — per indiferenta voĉo respondis Vera Nikolajevna. — Ne eblas koncentriĝi.

— Kaj ĉu vi fuĝas per mono de Vlaĉjo aŭ per mono de Koft?

— Per mia propra, — diris Vera. — Mi la mian por la malmobilizo tenis en la konto. Ĉu vi kontentas?

— Do, ĉu en tuta ĉi tempo, dum vi ambaŭ malhavis monon, vi la vian retenis?

En la voĉo de Luba aŭdiĝis larmoj.

— Ja li estas malŝparulo, — kun ĉagreno diris Vera Nikolajevna. — Venos en vendejon kaj aĉetos multekostajn bombonojn por Natanjo, aŭ sardinojn, aŭ ŝinkon. Ĉu eblas al li doni monon?

Ŝi ĵetis rigardon al Luba. Tiu estis ploranta.

Ŝi ploris longe kaj eĉ laŭte singultadis. Ploris en vilaĝa maniero, kun hurlado, kaj ne viŝadis larmojn.

— Bone, — diris Luba, leviĝante, — mi ne plu havas fratinon. Ne havas kaj neniam havos. Kaj Natanjon ni de vi deprenos per juĝo, alie mi ne vivos en ĉi mondo, alie Vagarŝako min forlasu, mi ĵuras — ni deprenos! Kaj krome, mi Vlaĉjon edzigos. Edzigos al tiu admirala filino, kion ajn li babilu. Kaj li estos feliĉa! Li, sed ne vi! Ĉar li estas malfeliĉa, sed meritas feliĉon. Same meritas, kiel vi — ĉion plej malbonan. Se diri veron, tiajn, kiel vi, necesas kuiri por sapo. Kaj diablo vin prenu!

La larmoj momente sekiĝis sur ŝiaj okuloj, ŝi aliris al Vera proksime kaj diris kun tia forto, ke Veresova eĉ iomete paliĝis:

— Forveturu! Prave! Liberigu lian vivon! Ankaŭ li spiru libere, ankaŭ por li lumu la suno! Kaj memoru, saĝa stultulino, memoru, ja vi pensas pri vi, ke vi estas saĝa? Memoru, Venjeto, granda vojo atendas Vlaĉjon. Granda, ĉar li tuta estas por la homoj. Kaj la homoj redonos! Vi ne povas kompreni per via mizera cerbo, kion signifas, kiam homo plene servas al la homoj. Tute sin fordonas! Sen kalkuloj, sen aliroj, sen altaj vortoj pri la homaro. Por li en ĉiu homo estas la homaro kaj en la homaro estas ĉiuj homoj. Vi nenion scias — kiel li laboras, kaj kiel li per sia brusto defendas ĉiujn, kiuj faras la aferon, kaj kiel malbonigas rilatojn, kaj kiel nenion kaj neniun timas. Kaj por kio, ekzemple, li ankoraŭ unu loĝejon, la plej bonan — vi tion ankoraŭ ne scias, — fordonis al profesoro Ŝĉukin. Vian loĝejon. Al vi destinitan! Jes, jes, estas tre bone, ke vi tiel koleriĝis, tion vi neniam komprenos, kiel ne komprenos ĉiuj malaltaj homoj, sed jen Zolotuĥin komprenas: mi estis ĉe li en la kabineto, kaj li al mi diris: «Via Ustimenko al profesoro Ŝĉukin deziras restarigi animan ekvilibron! Per sia propra loĝejo. Ŝĉukin estis ĉe mi pro siaj medicinaj bezonoj kaj dankis pro bonegaj loĝaj kondiĉoj, kaj mi, maljuna kreteno, tiam ankoraŭ nenion sciis. Ĉu ĉe vi ĉiuj viaj medicinistoj estas tiaj?» Jen kion al mi diris Zolotuĥin, jen kiel via Vladimiro Atanazijeviĉ per sia vivo igas ĉiujn pensi pri ni. Forveturu, kara, forveturu, franjo, mi komprenas — sen vi en Moskvo la medicino neniel povas sukcesi. Nu, kaj ni sukcesos. Eltenos! Prosperos!

Pro tiu monologo Luba eĉ sufokiĝis, verŝis por si en breĉetitan tason akvon el kruĉo, eltrinkis, viŝis per la mano la lipojn, firme, kamparanin-maniere streĉis la kaptukon kaj, ne adiaŭinte kaj ne retrorigardinte, foriris. En la kuirĉambro ŝi tenis iom sur la brakoj Natanjon, rigardis en ŝiajn grandajn, kun Vlaĉjaj okulharoj okulojn, diris al la patrino ironian «au revoir» kaj sub krio de Nina Leopoldovna pri tio, ke ŝi devus veturi al la stacidomo, frapfermis la pordon.

Je la naŭa horo venis ĉefserĝento, kun bonaj manieroj, en bona uniforma palto, en ferumitaj botoj, fortika, rozkolora, diketa. Li raportis, ke pri biletoj ĉio estas en plena ordo: li prenis du molajn lokojn kaj unu infanan, kupeon meze de vagono, ne super la risortoj, do ne estos skuado. Vera Nikolajevna kapjesis, ŝi estis skribanta leteron al Vlaĉjo — iomete malgajan, kun esprimoj kiel «vi devas kompreni kaj ne juĝi»; «mi konscie uzis vian forveturon en Kievon, por ne traŭmatizi la psikon de Natanjo»; «mi firme esperas, ke ni restos bonaj amikoj».

— Panjo, trinkigu Zjablikov-on per teo! — kriis ŝi en la kuirĉambron. — Kaj terpomon por li fritu!

— Ne indas zorgi! — levetiĝinte de la seĝo, respondis la ĉefserĝento.

En liaj porcelanaj okuletoj estis saltantaj ruzetaj fajreroj, li iom post iom komencis diveni la karakteron de la komisio de sia virkato-estro kaj mense ridis pri tio, kiel nun la profesoro trafos en liajn manojn. Kaj ĝojis pri tiu libera vivo, kiu lin atendis. Ja se Lidia Aleksandrovna ekscios...

«Serĉi min ne necesas, — skribis Vera Nikolajevna per sia glata, bela skribmaniero, — venos tempo, kara Vlaĉjo, kaj mi sciigos, kien vi devos transkontigi monon por vivtenado de nia knabino. Al ŝi estos dirite, ke vi por longe forveturis eksterlanden, necesas indulgi la nervojn de la infano...»

— Kamarado militisto, — el la kuirĉambro vokis Nina Leopoldovna, — mi petas, venu, manĝetu! Kiel estas dirite ĉe la poeto — «maĉu bonaziojn, burĝo», sed bonazion ni al vi proponi ne povas. Sed ja oni kantas en la kanto — «Ni salutas vin, terpomo»?

— Panjo, fermu la pordon, mi ne povas koncentriĝi, — kriis Vera Nikolajevna. — Ĉu vi aŭdas, panjo?

La ĉefserĝento, reĝustigante sur si la uniforman ĉemizon, eksidis al la tablo en la kuirĉambro. La valizoj staris apud la fornelo — kvar grandaj kaj unu malgranda. Kaj korboj. Zjablikov ankoraŭ devis ĉion ligi.

— Ĉu tio estas forveturo? — demandis Hebeisen, elirinte en la kuirĉambron por sia bolkruĉo.

— Jes, al parencoj, nemalproksime, — mensogis Nina Leopoldovna, evitante la falkan rigardon de la maljunulo. — Ni iom amuziĝos...

— Vladimiro Atanazijeviĉ estos... kiel tio...

— Li tute ne estos, — respondis la maljunulino. — Li ripozos de ni.

Hebeisen kun dubo balancis la kapon.

Kaj Nina Leopoldovna, por ĉesigi la maloportunan konversacion en ĉeesto de la kamarado militisto, ekkantis:

De am' mi estas filo, katenita
De la pasi' momenta malbenita.
Por la moment' mi sangon verŝos el la kor'...

Hebeisen ĵetis sovaĝan rigardon al la eksaktorino kaj foriris, trenante malnovajn pantoflojn. Je la dekunua la rapidmova ĉefserĝento kuris por kapti taksion. Dormantan Natanjon li prenis sur la brakojn, ŝi ne vekiĝis, nur en la vagono, kiam ŝi estis kuŝigata, ŝi balbutis:

— Paĉjo... paĉjo...

— Dormu, dormu, infaneto, — afereme respondis Zjablikov, — en laboro estas via paĉjo.

Nina Leopoldovna estis nombranta la valizojn, kaj Vera Nikolajevna konversaciis kun Inna Matejevna, kiu en la sama kupeo estis veturanta en la ĉefurbon al sia protektanto — generalo. Laŭ ŝia opinio, el la venontaj malagrablaĵoj nur li povis savi la «du orfinojn». Ĉu ŝi kulpas en tio, ke al ŝi venis ŝia lerneja kamarado, kiu estas «senmaskigita kiel malamiko de la popolo?» Certe, ili al ŝi helpos — kaj li kaj lia svelta Larisa Romualdovna — en okazo de komplikaĵoj. Ne povas ne helpi. Tio ja estas ilia afero — defendi en tiaj peripetioj...

Zjablikov, dezirinte al Vera Nikolajevna kaj la maljunulino «bone ripozi», direktis sin en sian malmolan vagonon, laŭ donita al li militista bileto. Nina Leopoldovna, kun lerteco de sorĉistino el fabelo, surflugis sur la duan kuŝbreton. Vera fermis la pordon, ŝlosis la seruron. La vagonservistino promesis al ili neniun plu enlasi. Glasoj kun teo tintadis sur la tablo, Inna demandis — ĉu permesos al ŝi Vera Nikolajevna elfumi unu cigaredon, ĝenerale ŝi opinias, ke fumi, des pli por kuracisto — defendanto de sano, — estas krimo, kaj ŝi neniam fumas, sed jen dum dua tago...

— Nervoj, — kompate konsentis Veresova.

— Jes, tute malordiĝis. Kaj ĉu vi forveturas por longe, Vera Nikolajevna?

Vera malgaje ridetis. Malgaje kaj iomete mistere. La patrino supre, ŝmacante, estis manĝanta pomon, ne ĝisronĝitan de Natanjo. La vagono balanciĝadis, la glasoj tintadis laŭte.

— Ĉu la familio... — kvazaŭ divenante, diris Gorbanjuk. — Ĉu fendo en la kuna vivo?

La cigaredon ŝi tenis bele, per du fingroj de la maldekstra mano. La fingroj estis longaj, la ungoj estis grandaj, rozkoloraj, nefarbitaj.

Veresova respondis ne tuj.

— Detrui la familion! — ekkriis Inna Matejevna. — Infano! Kiel vi kuraĝis? Ja tio estas neriparebla...

Kaj tiam en Vera Nikolajevna ekfunkciis bonega meĥanismo — aŭtomato de memdefendo. Ŝi eĉ ne tro kulpis. Ŝin regis la instinkto. Kaj la frazo, kiun ŝi eldiris, kunmetiĝis per si mem.

— Ho dio, — kun mallaŭta suspiro prononcis ŝi, — ho dio, ĉu vi povas supozi, ke ĉi tie estas mia iniciato? Simple... de tago al tago vidi, kiel la malnova amo tretas la nian — ne nur la amon, sed eĉ nian geedzecon...

— Mi komprenas, — diris Inna Matejevna, — ne turmentu vin, kara. Mi ĉion komprenas. Pri tio oni jam delonge parolas. Kvankam, ke kvazaŭ ĉio estas kaŝita...

Kun kompata suspiro ŝi metis sian polmon sur la manon de Vera, kiu estis etendinta ĝin por preni teon, sed okazis tiel, ke ŝi premis la malvarman manon de Gorbanjuk. Premis amike, kun danko pro la kompreno. Kaj ili tuj komencis babili — sincere, rapide, interrompante unu la alian, kun suspiroj, kun mallongaj larmoj, kun ekkrioj:

— Ho, tio estas malfacila, mi komprenas!

Aŭ:

— Nur virino povas senti tiun staton!

Aŭ ankoraŭ:

— Li, certe, estas bonega homo kaj unuaklasa laboranto, sed...

En tiu ĉi «sed», kiel evidentiĝis, ĝuste estis la tuta afero. En tiu ĉi ne eldirita ĝis la fino «sed». En tiu universala, enhavoriĉa, ĉion ĉirkaŭprenanta «sed».

Kun muĝado, grincado kaj fajfado, tondrante sur juntoj kaj preterkurante malgrandajn dormantajn staciojn, rapidis «en Moskvon, en Moskvon» la eksprestrajno. Kviete dormis Natanjo, scianta nenion pri tio, ke oni forveturigas ŝin disde la patro. Ronkadis kaj ŝmacadis sur la supra kuŝbreto la fajne artisma Nina Leopoldovna, ŝi sonĝis aplaŭdojn, transirantajn en ovaciojn, kaj «milojn da emociitaj okuloj de niaj bonegaj spektantoj», kiel ŝi ŝatis diradi en patosaj minutoj. Kaj Vera Nikolajevna plu rakontadis kaj rakontadis pri, tieldire, «homo en ujo»[86], pri senanima dogmulo kaj rigoristo-turmentanto, pri malmilda pedanto, iu Ustimenko, kiu rompis, pereigis, kripligis ŝian vivon, ŝiajn strebojn, ŝiajn revojn. Certe, iugrade ŝi agnoskis ankaŭ virtojn en li, eĉ grandajn kaj gravajn, certe, ĉio ĉi estas ne tiom elementa, ne tiom simpla, sed Inna Matejevna ne povis ne kompreni, ke tio, pro kio Vera ligis sian sorton kun Vladimiro Atanazijeviĉ, ne sukcesis. Ne sukcesis firma sovetia familio, ne sukcesis komuneco de interesoj kaj streboj, ne sukcesis geedzeco.

— Kaj krome, li ja ne kreskas, — lace prononcis Vera Nikolajevna, — tute ne moviĝas antaŭen. Li haltis en sia progreso. Ekstaris ĉe fiksa ankro...

— Sed halti ne eblas, — malgaje konfirmis Gorbanjuk. — Tiu, kiu haltis, tiu ne moviĝas pluen. Tio estas katastrofo...

— Katastrofo, vi pravas! — diris Vera Nikolajevna.

— Kaj eĉ kia katastrofo. Ja en nia vivo ĝuste progresa moviĝo antaŭen determinas ĉion.

— Kaj ĉu vi scias, kial tio al li okazis, — subite vigle kaj penetre prononcis Veresova, — ĉu vi scias?

— Probable, ne!

— Pro lia onklino, kiu troviĝas en mallibero. Li ne opinias ŝin kulpa. El tio sekvas ia disduiĝo de la vivo, li estas morale elĉerpita, el tio sekvas malkredo. Mankas plena sinfordono. Li servas, kaj nure...

Inna Matejevna ĵetis atentan rigardon al Vera. Atentan kaj kompatan. Atentan kaj karesan.

— Kompatinda, — post granda paŭzo diris ŝi. — Mi imagas, kiel al vi estis malfacile. Sed tenu vin firme! Vi ankoraŭ havas ĉion en estonteco! Kaj veran laboron kaj, eble, senton al homo, inda je vi, kaj eĉ perspektivojn en scienco. Okazas, ke oni ĉion devas rekomenci denove. Ĉu ne?

### Vulgaraĵoj kaj fiaĵoj

En Brjansko, kie estis trajnŝanĝo, por ili mankis biletoj al vagono kun rezervitaj kuŝlokoj, kaj ili ambaŭ — kaj Sainjan, kaj Ustimenko, kiel en la militaj tempoj, ĵetiĝis al sia vagono kun brava rabista krio «ĉiuj for!». Dudek minutojn antaŭ la veno de la trajno Vladimiro Atanazijeviĉ aĉetis botelon da vodko, kaj ili, por varmiĝi post la sendorma nokto, trinkis «proporcie» rekte el la botelkolo, almanĝis per kraketantaj kukumoj, gaje ebriiĝis kaj, treege kontentaj pri la kvankam frosta, sed printema tago, pri la vojaĝo, unu pri la alia, pri ĉio rimarkinda kaj instrua, kion ili vidis ĉe skuinta iliajn animojn Paŭlo Jefimoviĉ Bejlin, enfalis en la malmolan, ardigitan per krudfera forno vagonon kaj ekgrimpis okupi la suprajn kuŝbretojn. Vagarŝako surgrimpis la unua, sed, sentinte ĝenon pro tio, ke Ustimenko dufoje deŝiriĝis, saltis malsupren kaj helpis al sia ĉefo, poste mem definitive grimpis sur sian lokon kaj proponis manĝi.

Ili havis kvar cepajn bulbojn, panon kaj kuiritan kokinon, aĉetitan en iu kvieta stacieto. Estis ankoraŭ kukumoj en ĵurnalo.

— Je dio, mi estas ebria, — diris Sainjan, kiam la trajno ekiris. — Aŭ tiu vodko estas tia forta?

— Simpe vi ne scipovas drinki! — kun aspekto de sperta drinkulo respondis Ustimenko. — Ja ĉe vi en Armenio estas vino, ĉu?

— Kaj konjako! — kvazaŭ li vere multe drinkis konjakon, gravmiene prononcis Vagarŝako. — Ho, se nun ankoraŭ glaseton por fino!

Sube ekinsultis, kverelinte, iuj virinoj, Vagarŝako, pende kliniĝinte, brilante per la densaj dentoj, per la vangruĝo, per la pupiloj, diris mallongan paroladon pri avantaĝoj de bona paco super malbona kverelo.

— Kaj vi kiu estas? — demandis unu el la malpacantaj flankoj. — De kie vi aperis, edifanto? Jen mi ŝiros viajn orelojn!

Vagarŝako, vere, havis sufiĉe grandajn orelojn.

— Ne diru tiel, kuzino Becky, — diris pli kaj pli ebriiĝanta Sainjan, — vi min dolorigas, karulino...

— Becky? — interesiĝis el la trairejo ies tondranta baso. — Becky? Kiel vi povas, kanajlo, tiel esprimiĝi?

— Sed tio, ŝajne, estas el Dickens, — kontraŭdiris Vagarŝako. — Tio estas literaturo!

Tiam tiu, kiu ofendiĝis pri la vorto «Becky», etendis la grandegan, ne home longan brakegon kaj penis detiri la humilan Sainjan-on suben por konforma puno. Sed Ustimenko batis la brakegon per sia invalida bastono, kaj en la vagono estiĝis mallonga kaj timiganta silento.

Poste la posedanto de la tondra baso — magra kaj rufa, forte drinkinta virego — deĵetis de si truitan peltjakon kaj, restinte en lavtrivita uniforma ĉemizo kun du vicoj da ordenrubandoj sur la brusto, komencis decidan ofensivon, por kio li apogiĝis per la botoj sur la du subaj benkoj kaj, dentomontrinte, abrupte kaptis Ustimenkon per la fera manego ĉe la manradiko mem. Kaj en la sama momento li kvietiĝis, retiriĝis, ree kliniĝis al Vladimiro Atanazijeviĉ kaj ne simple ekparolis, sed jam tute ekster si ektondris:

— Majoro! Tiele vian animon! Kamarado Ustimenko! Lunjo, falu al la piedoj! Falu, mi al vi diras...

Plu ne ellasante la manradikon de Vladimiro Atanazijeviĉ el sia manego, simila al fermiĝinta kaptilo por urso, per la boto li tiutempe estis piedbatanta sian edzinon, kiun li ĵus defendis kontraŭ la neaŭdita Vagarŝaka insulto, kaj en plena ekstazo krianta al ŝi, ke ŝi kaj falu al la piedoj, kaj elprenu hejmfaritan brandon, kaj iun «tiun lardon», kaj ke ŝi primetu la tablon, kaj ke — «tiele vian animon» — estu «gvardia ordo».

Nenion komprenanta Vadimiro Atanazijeviĉ estis per la jam frataj, amikaj, plej karesaj manoj detirita suben, la ofendinto Vagarŝako trafis samtien, fremduloj el tiu ĉi varmega sekcio de la vagono estis elpelitaj iuj per petoj, kaj iuj per puŝoj, kaj nur post ĉio supre priskribita la du doktoroj komprenis, en kio estas la esenco de la okazintaĵo. Evidentiĝis, ke iam en la kvardek tria jaro tiu oĉjo batalis en marinfanterio, estis grave kripligita kaj nur per penoj de Aŝĥen Ovanesovna kaj Ustimenko revenigita al la vivo.

— Panjo Oganjan! — brilante per tuta sia vilkovrita fizionomio, estis diranta la eksa mara subserĝento. — Ja mi al ŝi en Armenion ankoraŭ virporkon veturigos, nur atendu, kiam leviĝos el ruinoj nia kolĥozo «Hela vojo»! Mi en Armenion veturos kaj al ŝi, maljunuleto, la infanojn veturigos por riverenco, kiuj nun, kiel floroj, ĉe mi floras! Lunjo, ĉu vi scias, kiu li estas? — tondris la eksa marinfanteriano, almontrante al Ustimenko per la kurba grandega fingro. — Li por ni estas patro, kaj li ne lasis al la faŝisto niajn infanojn orfigi.

Staris krio terura kaj admira, aliaj virinoj, starintaj en la trairejo, same ploris, eble pensante, ke, se troviĝus sur la milita vojo de iliaj forpasintaj edzoj jen tia Ustimenko, tiam ili ne estus vidvinoj; troviĝis en la vagono ankaŭ eksa milita helpkuracisto, kiu flanke enŝoviĝis en la kompanion, drinkadis, almanĝadis kaj diradis signife:

— Mi tiel diros: se ie oni gardis kontraŭsepson...

— Iru vi for kun via kontraŭsepso, — tondradis la eksa marinfanteriano, — lasu vi nin, fremda persono!

La eksa Becky evidentiĝis plej milda virino. Ili funebre rememoris, ne tintigante la glasojn, laŭ la rusa moro, Aŝĥen-on Ovanesovna-n, rememoris ankaŭ Bakunina-n. Eksciinte, ke Vagarŝako por Aŝĥen Ovanesovna estis io simila al filo kaj des pli estas infana kuracisto, la eksa marinfanteriano kvazaŭ tute konfuziĝis kaj komencis proponi al li ĉiajn postenojn en sia regiono, asertante, ke li en la kolĥozo «Hela vojo» estas ne lasta homo, povas agi nome de ties estraro kaj lin aŭskultos eĉ la unua sekretario de la regiona komitato.

— Ek, amikoj, tiele viajn animojn, eliru ĉe nia stacio, — postuladis la ĉefserĝento, — ek, ne ĝeniĝu, Lunjo, riverencu al la grandaj homoj, kamaradoj virinoj, petu kun riverenco, faru! Kaj vi, kamarado profesoro, ne konfuziĝu, — trudiĝadis li al Ustimenko, — drinku kun la simplaj homoj, ne neglektu. Lunjo, tranĉu la lardon!

Post ne pli ol horo la marinfanteriano demetis de si kaj la uniforman ĉemizon kaj la subĉemizon kaj iradis tra la vagono, montrante la lertajn suturojn, paradis per la maldika ventro antaŭ Ustimenko kaj demandadis, preskaŭ plorante:

— Ĉu vi rekonas vian manfaraĵon? Ĉio ekstere estis — la tuta tripo elfalis. Kaj vi kun tiu maljunulino, kun panjo Oganjan, ĉion ree instalis, ĉion malimplikis, kaj mi estas nun normala homo. Lukeria, diru al la profesoro, kia mi estas?

Lukeria ruĝiĝadis kaj ŝirmadis la vizaĝon per la manoj, kaj la ĉefserĝento plu tondradis:

— Kiam mi post la Patruja milito revenis — ĝuste post naŭ monatoj — preta! Tie mi estis paflertulo kaj ĉi tie restis paflertulo. Ŝi nur mamnutris — ree!..

La vagono tordiĝadis pro ridego ĝis la ĉefserĝenton-paflertulon faligis dormo. Al Vladimiro Atanazijeviĉ zumis la kapo. Vagarŝako, kompatinda, tute disfalis, ĝemadis en dormo. Lukeria kun kompata vizaĝesprimo donis al li trinki.

— Lubanjo, — diris li al ŝi, — pardonu min, kara, mi petas, pardonu.

Kaj glatumis la manon al Lukeria.

— Kiele, — kortuŝiĝis Lukeria, — kiajn sentojn la homo havas. De sia edzino pardonon petas, dum de ŝi forestas. Kia konscienco!

Matene Becky kun la edzo alveturis al sia «fina punkto». Al la doktoroj ili lasis grandan pecon da lardo kaj kazeon en ĉifono, kaj por postdrinko ankaŭ boteleton da hejmfarita brando. En la sama stacio en la vagonon eniris virino kun du ploregantaj infanoj, la vagonservisto pro estimo al la doktoroj kondukis ŝin pli malproksimen, en la alian finon de la vagono, por ne maltrankviligi la «profesoron». Ankoraŭ tagon kaj nokton pasigis Sainjan kun sia ĉefo en la vojo, trinkadis bolakvon, manĝadis lardon, sentante sin lastaj homoj sur la tero. Sainjan suferis pro kapdoloro, Ustimenko — pro tio, ke li permesis al la «knabo» ebriiĝi. Kiam la trajno, bruante en malhela antaŭprintempa nokto, estis aliranta al Unĉansko, Vladimiro Atanazijeviĉ diris:

— Do, Vagarŝaketo, estu tiel: mi veturos hejmen, banos min, trinkos teon, kaj iros en la malsanulejon. Nia ideo estas neniel prokrastebla. Hodiaŭ estas dimanĉo, la plej oportuna tago por tia aranĝo. Kaj ni estas freŝaj, ne malvarmiĝintaj. En etaj konversacioj ni povas cedi, rezonojn, kiel esprimas Bogoslovskij, oni al ni prezentos diversajn, kaj ni retretos. Sed hodiaŭ revena vojo ne estas kaj ne estos. Leĝo estas leĝo. Ĉu prave?

— Ĉu laŭ mi rimarkeblas, ke mi drinkis? — malgaje interesiĝis Sainjan.

— Nenio rimarkeblas. Do, ĉu ni interkonsentis?

— Interkonsentis.

— Sed nur saĝe, Vagarŝaketo! Ke Eŭgeno Rodionoviĉ el ni tuj viandbulon, helpe de la ministerio, ne faru. Ĉu vi komprenas?

— Mi ja komprenas, — respondis Sainjan. — Tamen ja la majstro de skandalaj formuloj estas ĝuste vi, sed ne mi...

Ustimenko kulpe silentis. Ili ambaŭ eliris sur la platformon, la vagonservisto, malferminte la pordon sub fajfanta vento, estis viŝanta per ĉifono la vitron. Estis ankoraŭ frue, apenaŭ vidiĝis marta diafana aŭroro. La trajno singarde trabruis sur la provizora ponto trans Unĉon, komencis turniĝi al la nova stacidomo, ekblinkis lumoj de signaliloj.

— Luba, verŝajne, renkontos, — diris Vagarŝako, elŝoviĝante el la platformo. — Kiel malbone, mi odoras je alkoholo...

Luba vere estis renkontanta: dense ligita per varma kaptuko, en blankaj feltbotoj, en malnova peltjako, zonita per koĉera ŝtofzono, tamen ne tia, kiel ĉiam, sed kvazaŭ per io subpremita. Kaj ŝi rimarkis nenian alkoholan odoron, kvankam alpremiĝis al la edzo por longe, kaj poste subite aliris al Ustimenko kaj — unuafoje en ilia kverelema vivo — kisis lin al la vango.

— Jen novaĵoj, — kofuzite ridetis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Ja ni estas malamikoj, parencino...

— Aĥ, ĉesu diri stultaĵojn, — preskaŭ tra larmoj koleriĝis Luba.

Taksiojn oni apud la stacidomo kaptadis seninterrompe, kaj ili triope ekveturis per buso tra Ravinetoj al la placo Puzirjov, super kiu altis grandaĵo de la nova, antaŭnelonge malfermita ĉiovendejo. Tie ili ankoraŭ parolis dum kelkaj minutoj, antaŭ ol disiri, pri la hodiaŭa konsiliĝo. La telegramojn Luba ricevis, kaj laŭ ŝiaj distriĝeme diritaj vortoj Ustimenko komprenis, ke ĉio estas organizita kaj eĉ estos iuj agrablaj neatenditaĵoj. Sed, parolante kun Vladimiro Atanazijeviĉ, Luba ĉiam formovadis disde li la okulojn kaj subite diris, ke eble li venu al ili por trinki teon post la vojo, ŝi ovaĵon fritos, ĝenerale ĉe ŝi ĉio estas preparita...

— Aĥ, ne, ne indas, — diris Ustimenko. — Vera maltrankviliĝos, mi ja al ŝi telegramon sendis...

Kiam ili disiris, Luba ankoraŭfoje vokis lin, sed svingis la manon kaj nenion plu diris, kaj al Ustimenko ŝajnis, ke ŝiaj lipoj tremas.

— Ĉu Natalia estas sana? — kriis li elmalproksime, subite maltrankviliĝinte.

— Do, je la unua horo? — respondis ŝi per demando kaj svingis al li per la mano en blanka pugnoganto. — Ĉu precize je la unua?

Vesperan degelon fiksis nokta frosteto, kaj, kiel ĉiam, laŭ glitaĵo al Ustimenko estis malfacile iri kun lia kripligita kruro. Apogante sin per la bastono, svingante la valizeton, li mallerte hastis, ĝeniĝante, ke lin, laman, iu kompatos, sed preterpasantoj pro dimanĉo estis ankoraŭ malmultaj, kaj li hastis kaj hastis, lamante kaj ial antaŭsentante, ke li ekvidos malsanan, malfeliĉan, febran Natanjon.

La pordon al li malfermis Hebeisen, kiel ĉiam razita kaj bonorda. Nenion demandante, apenaŭ preminte la sekan manon de la maljunulo, Ustimenko deĵetis en la kuirĉambro la uniforman palton, starigis la valizeton kaj eniris en la kvietan, ne hejtitan, jam kun neloĝa odoro ĉambron. La ŝranko estis plene malfermita, la vakstolo deŝoviĝis flanken de sur la tablo, sur la planko apud la forno kuŝis neŝatata de Natalia, ŝia unua pupo kun deŝirita kruro. Kaj unu lito brilis per la reto, de ĝi estis demetita la matraco el «naturaj haroj», kiel diradis Nina Leopoldovna. La portreton de Vera de la milita tempo, kie ŝi estis tre bela, eĉ pli bela, ol en la vivo, Ustimenko same ne ekvidis, ĝin iu demetis de la muro, — kaj al tuta tiu malgaja malordo per trankvilaj okuloj rigardis de sia fotaĵo nur la sola antaŭlonge mortinta en la malvarma Barenca maro kuraĝa knabo Lionel Richard Charles Gay, la kvina grafo Neville, kara Lew en kombineo, staranta antaŭ la helico de sia aviadilo, preta al ekflugo.

Ĵetinte la bastonon sur la mallaŭte tintintan reton de la lito, Ustimenko aliris al la tablo, komprenante, ke la paperaj folioj, kovritaj per nelavita pladeto, rilatas al li. Kaj vere — tio estis letero de Vera, longa, ĉion klariganta kaj samtempe malklara, samkiel malklara estis por li ŝia animo.

La unua vorto, sur kiu li stumblis, estis «nekontaktema». Evidentiĝis, ke la tuta malfeliĉo de ilia geedzeco konsistis en tio, ke la edzo, tio estas Vlaĉjo, estis «nekontaktema» kaj Vera Nikolajevna pro tiu cirkonstanco «fermiĝis en si» kaj ĉesis ial esti utila civitano de la socio, al kiu ŝi apartenis...

Tamen, ŝiaj klarigoj malmulte interesis Ustimenkon. Li, trakurante la liniojn, ĉiam serĉis la nomon de la filino kaj nur en la fino mem de la longega sendaĵo trovis, ke Natanjon Vera Nikolajevna forveturigis kun si, ĉar la infano en eĉ plej eta grado ne interesis la patron kaj nur ĝenadis lian «duoblan personan vivon, pasantan aparte de la familio»...

Traleginte malnete, Vladimiro Atanazijeviĉ eksidis kaj relegis la leteron nete ankoraŭ dufoje. Al li estis nek amare, nek dolore. Li nur obtuziĝis, kvazaŭ kure batiĝinte al pordofosto, kaj ankoraŭ — li ekhontis antaŭ si mem pro si mem: ja legis li iam tiun leteron de Cvetkov, el kiu tute ĉio estis komprenebla ne nur pri la pasinteco, sed ankaŭ por la estonteco. Li hontis pri tio, kiel li penis kunglui la nekunglueblan, kunigi la frakasitan en pecojn, kiel li ŝajnigadis, ke ĉio estas en ordo kaj nur la laboro distras lin de la feliĉa hejma vivo.

Poste li ankoraŭfoje trarigardis la leteron kun ĉiuj ĝiaj neelteneblaj vulgaraĵoj kaj fiaĵoj. Komprenis en ĝi ne skribitajn, sed subkomprenitajn aludojn al Barbara. Komprenis ankaŭ aliajn aludojn, ekzemple, pri la loĝaj kondiĉoj, pri plena abnegacio de la familiestro disde la ĉiutaga vivo kaj zorgoj, pri lia scipovo ne aŭdi bezonojn de la familio, pri neplenumado de la devoj de nutranto. Legis jam eĉ ne aludon, sed vortojn pri tio, ke li al la homoj estas bonkora je la konto de bonstato de siaj proksimuloj, ke lia «pli ol facilanima rilato al la porcio, donita al li de la ŝtato, influis la sanon de Natanjo». Kaj ankoraŭ, kaj ankoraŭ multfoje estis dirite pri lia maldelikateco, anima malmildeco, pri neeltenebla en ĉiutaga vivo fermiteco kaj, finfine, pri tio, ke li riproĉu sin mem. Tamen, estis ankaŭ vortoj pri konservo de kamaradaj rilatoj. Kaj pri tio, ke li ne forgesu sian patran devon.

Tiel sidis li dum du horoj kun tiu letero en la deŝovita mano antaŭ la okuloj de la forpasinta kvina grafo Neville. Poste, mem ne komprenante, kion li faras, li serĉis en la kestoj, fosis en siaj ankoraŭ de la milita tempo subvestoj, en iaj ĉifonoj de Nina Leopoldovna, en malnovaj paperoj, nur poste kompreninte, ke li serĉas fotaĵon de Natanjo. Sed eĉ tian malgrandaĵon Vera Veresova, lia eksa edzino, ne lasis al li. Restis tamen portreto de la bopatrino en rolo de Rautendelein el «Droninta sonorilo», kiu estis ludata, kiam la maljunulino aĝis dek naŭ. La arbara feino estis elgrimpanta sur la fotaĵo el puto, ĉu de nikso, kaj sur la dorsflanko de la fotaĵo Ustimenko legis dubsencan surskribon, pro kiu li iomete skuiĝis. «Bre-ke-keks, — estis tie skribite, — kvoraks!» Kaj nenio pli.

La fotaĵon kun tiu naŭza skribaĵo Ustimenko metis ial sur la komodon, demetis de si la tunikon kaj, kuntirinte la brovojn, okupiĝis pri «ordaranĝo», kiel oni diradis en la floto. Neniajn pensojn li havis ĉe tio, krom eble senton de abomeno al tuta tiu periodo de la vivo, kiu estis ligita kun Vera Nikolajevna. Li deziris tuj, ne prokrastante eĉ por minuto, liberiĝi de la premo de senĉesa mensogo, kiu, kiel li komprenis nun, neniam forlasadis lian familion.

La liton de la bopatrino li faldis, elportis kaj starigis vertikale en la malhela formetejo. La liton de Vera, pensinte, li same formetis eĉ pli malproksimen — tiris en la subtegmenton, kio estis por li malfacila. La komodon li movis, en tiun ĉi «puran» angulon transportis el la kuirĉambro sian faldoliton, kaj tien, kie antaŭe staris la lito de la edzino, metis la liteton de Natanjo. Li transportis ankaŭ sian tiel nomatan skribotabon el la kuirĉambro, kaj sian seĝon, kaj la tajpilon, kaj la librojn altrenis, kiuj akumuliĝis sur la breto apud la fornelo. Li ripozis iom, sidis, elstariginte antaŭen la malsanan kruron, miris, kiel multe da spaco aperis en la ĉambro, kaj, ĵetinte rigardon al la horloĝo, ankoraŭ sukcesis viŝi la plankon per ĉifono, survolvita sur ŝvabrilon. Kaj Lionel plu rigardadis al li de sur la muro, kvazaŭ mirante, kaj la bopatrino tuta en blanka vesto kaj en florkrono, simila al tiuj, kiujn oni almuntadis en la pasintaj tempoj al mortintinoj, same rigardis el sia puto. «Kvoraks! — pensis Ustimenko. — Jen al vi kvoraks, kreteno!»

Ĝenerale, en lia kapo estis ia kaĉo. Li teruriĝis nur tial, ke oni ŝtelis de li Natanjon, sed ĉio cetera estis hontinda! Kaj li mem tiel hontis, ke li povus hurli. Ĉio estis hontinda kaj stulta. Kaj la plej stulta ŝajnis la venanta soleca maljuneco. Certe, kiel ĉiuj ankoraŭ ne maljunaj homoj, li pensis ĝuste per tiu ĉi vorto — «maljuneco». Ne, li pensis ne pri Vera Nikolajevna kaj ne pri tio, kion ŝi nomadis familio, liaj pensoj, pli ĝuste la kaĉo, kiun li neniel povis ordigi, koncernis nur Natanjon. Ŝin oni deprenis de li, ŝin, pro kiu li tiel longe eltenadis tiun sensencan kunekziston de la tri fremdaj unu al la alia individuoj, ŝin, pro kiu sola li revenadis hejmen, ŝin oni ŝtelis, fortiris, uzinte tion, ke li ne povis ekstari en la pordo kaj ne ellasi. Kaj nun li nenion atingos, ĉar li en neniu juĝejo diros tiujn kompatindajn, «varmajn», laŭ esprimo de Gubin, vortojn, kiujn tiel majstris Vera Nikolajevna. Li nenie kaj nenion povos klarigi pro tio, ke li ne povos diri pri la letero, pri Cvetkov, pri la mensogo, pri absurdeco de ilia geedzeco, kaj ŝi inteligente prononcos sian «nekontaktemon», kaj ĉiuj ekbalancos siajn kapojn, al ĉiuj estos komprenebla la malfeliĉo de la soleca, bela, principema, honesta doktorino: ja ŝi, certe, ne abomenos mensogi kaj pri li kaj eĉ pri Barbara ajnan kalumnion.

Antaŭvidante en diversaj etapoj de sia vivo ĝuste tian finon de ilia geedzeco, li tamen neniam imagadis al si, kiel malfacile, malplene kaj malbone iĝos al li sen Natanjo. Eble, tial, ke li ne komprenadis antaŭe, ke ĝuste Natanjo estis por li ĉio tio, kion aliaj homoj nomas per la universala nocio — familio. La malklara balbutado de ŝia bebeco aŭdiĝis klare al li en la malplena ĉambro, aŭdiĝis la unuaj vortoj, kiujn ŝi ellernis prononci, — la vortojn, kun kiuj ŝi turnadis sin al li, kiam li prenadis ŝin sur la manojn... Li portadis al ŝi donacojn kaj spertis senton de feliĉo, kiam la knabino firme kunpremadis per la maneto lian fingron. Li revis pri tiu tempo — jam tute proksima, kiam pri ĉio kun ŝi eblos interkompreniĝi per vortoj — simplaj, klaraj, kompreneblaj... La patro estis malfermita al ŝi, same kiel ŝi estis malfermita al li, li ne edukadis ŝin laŭ broŝuroj kaj fundamentaj verkoj pri tiuj temoj, kaj ŝi estis por li personigo de tiu pureco kaj klareco en rilatoj, kiujn ne donis al li la sorto en la geedzeco kun virino mensogema kaj malsincera eĉ en sia lascivo.

Kaj nun la knabino estis forprenita de li, forprenita por longe, se ne por ĉiam; ja li komprenis, kiel malfacile, preskaŭ neeble estos por li procesi kontraŭ Vera Nikolajevna, ke li nenion povos klarigi, ĉar tuta ilia geedzeco estis malbona, hontinda, malalta historio, kiun ne komprenos la juĝistoj, se ili ne ekscios ĉiujn detalojn, kaj pri la detaloj paroli estis neeble; kaj ankaŭ Vera, certe, komprenis tion.

### Mi estas sola

Estis jam ĉirkaŭ la dekdua horo, kiam Ustimenko, lamante, atingis la malsanulejon. Onjo Paŭlinjo treege ekĝojis pri lia veno; li per fremda voĉo ordonis al ŝi prepari por li la duŝejon. Ĵetinte miregan rigardon, ŝi foriris. Post la varmega, abunda duŝo, forte vipanta la korpon, Ustimenko komencis razi sin per sia malnova razilo kaj, pufigante sapan ŝaŭmon, ekvidis en la porda embrazuro malfeliĉan, kulpaspektan Luba-n.

— Venu ĉi tien, — diris li al ŝi unuafoje per familiara tono. — Venu, Luba. Mi, vidu, hodiaŭ finfine komprenis viajn diversajn enigmajn atakojn kontraŭ Vera Nikolajevna. Fermu la pordon, mi petas.

Luba ploris, nur nun li rimarkis ŝiajn sensonajn larmojn.

— Kio koncernas Natanjon, do vi ne maltrankviliĝu, — diris ŝi. — Mi estas fera virino, min ne eblas superobstini. Kaj ni la knabinon por vi elprocesos. Ne tuj, sed elprocesos. Mi ĉion faros, se vi deziras — eĉ krimon!

La larmoj ekfluis ankoraŭ pli ofte.

— Mi ŝin ŝtelos, — diris Luba, — prenos forpremeson sen pago, veturos en Moskvon kaj ŝtelos. Kiel usona gangstero! Tamen tiuj pro elaĉeto, sed mi idee. Por ekzemplo!

— Ĉesu ploraĉi! — ordonis Ustimenko.

— Kaj por vi estas tutegale, — subite ekkoleris ŝi. — Vi eĉ kontentas. Mi ne povas al mi imagi, ke mi forirus de Vagarŝako, kaj li tiel sidus kaj raziĝus, kiel ŝtipo. Ĉu vi povas tion al vi imagi?

Ustimenko silente ekrigardis al ŝi.

— Kio pri viaj «vulpaj vostoj»? — interesiĝis li.

Kaj ŝi komprenis, ke plu paroli pri Vera ne indas. Kaj kiam al la pordo oni frapis kaj kun letero en la mano en la kabineton de la ĉefkuracisto eniris Barbara Rodionovna Stepanova, Luba, ruĝiĝinte ĝis la oreloj, forkuris.

Barbara estis en malkonforme granda, malbone lavita kaj ĉifita kitelo, malalta pro tio, ke sur ŝi estis ne ŝuoj kun altaj kalkanumoj, sed trivitaj pantofloj, eĉ pli maldikiĝinta post tiu tago, kiam Vlaĉjo vidis ŝin, kaj evidente ĵus plorinta, kvankam pudrita, kaj samtempe ia lumanta.

— Kion vi? — demandis Ustimenko, forgesinte saluti. — Ĉu okazis io?

— Jes, — diris ŝi, subite ridetinte, tiel ke ŝiaj larĝe malfermitaj okuloj tute ekbrilis kiel lampoj, — jam hieraŭ okazis, sed mi neniel sen vi povis decidiĝi. De Aglaja Petrovna riceviĝis letero.

— Vi mensogas! — kiel en la juneco sur la strato Bela kriis Ustimenko. — Mensogas vi! Ĉion mensogas!

— Ja jen ĝi, — neniom mirante pri tiu malnova, forgesita tono de Vlaĉjo, respondis Barbara, — jen, legu!

Kaj ŝi metis antaŭ li sur la tablon, apud la razilo kaj la speguleto, oficialan, bonkvalitan koverton kun stampo «registrita» kaj kun adreso, skribita per firma akra skribmaniero. Sed la letero mem estis ŝia, Vlaĉjo konis la manon de la onklino, konis ŝian karakteran, gajan, larĝan skribmanieron, kaj kvankam la vortoj en la letero estis sekaj kaj oficialaj, la letero same estis gaja, kvazaŭ Aglaja Petrovna inter la linioj estis asertanta, ke se hodiaŭ, nun ne ĉio ankoraŭ estas bona, tamen baldaŭ okazos io decide bonega, definitiva kaj plej grava en ŝia vivo.

— Viva, — diris Ustimenko mallaŭte. — Sana. Juĝante laŭ la skribmaniero — sana, — korektis li. — Kaj ekspedadreso estas: poŝtrestante, al Gnetov — ĉu vi vidis? Sed kial — al Gnetov?

— Ho dio, kia vi estas skrupula, — eksidante kaj prenante forgesitan de Luba cigaredon, diris Barbara, — nu, kiel al tio rilatas Gnetov? Mi vin ne por tio atendis. Mi vin kiel kuraciston bezonas demandi — ĉu vi permesos tiun ĉi leteron al la patro montri? Eŭgeĉjo asertas, ke neniel eblas, ke paĉjo pro tia informo tute povas morti. Mi hieraŭ preparadis lin kaj hodiaŭ iomete...

— Stultuloj vi ĉiuj estas, — jam ridante kaj ĝojante ne nur per sia ĝojo, sed en antaŭsento de ĝojo de Rodiono Metodjeviĉ, prononcis Ustimenko, — stultuloj, malkleraj ŝtipkapuloj, tribo da kretenoj...

— Vi ĉesu! — kun ĉarma minaco en la voĉo avertis Barbara. — Ankaŭ mi en la milito estis, sakri scipovas eĉ ne tiel. Vi diru — ĉu eblas?

Kaj ankaŭ alumetojn Luba forgesis, Barbara mallerte bruligis alumeton, malerte ekfumis. Ŝiaj okuloj sendeŝire rigardis al Ustimenko, kiu, eksilentinte, streĉiĝinte, por ke, savu dio, ne lami antaŭ Banjo, ĝispaŝis sian bastonon, surmetis sur la suban ĉemizon la kitelon, butonumis per kutima movo la zonon kaj, plu ridetante en antaŭsento de reviviĝo de la maljuna Stepanov, malfermis la pordon kaj tralasis Banjon antaŭen.

Barbara atendis lin, kaj ili ekiris apude, ŝi per etaj paŝoj, fojfoje subite saltetante, por ne postiĝi de liaj svingaj, larĝaj, kvankam lamaj paŝoj, kaj li — fojfoje fiksrigardante al ŝi, ĉar tio estis preskaŭ timiga — tiel subite aperis antaŭ li ilia juneco, kiam li akompanadis ŝin al provludo aŭ ŝi venadis por li en la instituton, por aŭskulti liajn enuigajn edifojn pri tio, ke ŝi ankoraŭ ne elektis sian vivvojon.

Kaj dum ili iris tra la kirurgia fako, dum malleviĝis laŭ du ŝtuparaj segmentoj, dum trairis la korton inter poraj neĝamasoj sub blindiganta suno, ĝis finfine ili malfermis la pordojn de la terapio, ĉiam imagiĝadis al ili ambaŭ tiu tempo, tiu ilia mirinda, netaksebla, netaksita tempo, kiam ili ne nur ne disiĝadis, sed eĉ spiri unu sen la alia ne scipovis, kaj ĉefe, jen tiel, ĝuste tiel li paŝadis, kaj ŝi subite atingadis, per tri rapidaj paŝetoj per la malgrandaj kruroj anstataŭ unu — kaj jen denove ili estas apude, li rigardas al ŝi severe de supre malsupren, kaj ŝi respondas per iomete defia, sed obeema kaj kulpa rigardo: «Kion fari, Vlaĉjeto, se mi estas tia mizera. Mi ja komprenas, kia mi estas malgrandaĵo kompare kun vi! Sed ankaŭ mi ne malbonas, vi min eduku, kaj mi iĝos merita de vi. Mi petas, eduku min pli, ne forstreku min, ĉu bone, Vlaĉjeto?»

Proksimume tiel ŝi al li diradis.

Kaj li forstrekis kaj perdis ŝin por ĉiam.

Kaj nun eĉ pli, ol antaŭe, ĉar li estas simple mizera, ridinda — forlasita kaj sentaŭga, kaj ŝi estas per si mem kaj, certe, neniam pardonos al li tiun stultan pozon, kiun li prenis tiam, en la milito. Senvalorulo! Nina Leopoldovna en pantalono. Kvoraks!

Silente ili leviĝis sur la duan etaĝon de la terapio — du fremdaj homoj, pereantaj unu sen la alia. Silente ili eniris en la ĉambron al Rodiono Metodjeviĉ. Tiu, en okulvitroj, estis leganta dikan libron kaj, apenaŭ preminte la manon de Vlaĉjo, diris:

— La grafo[87] ja kiele pri vi, doktoroj, veron diras, ĉu vi memoras, Vladimiro?

Poste, kvazaŭ kompreninte ion, ĵetis rigardon al Barbara kun ŝiaj brulantaj per ruĝo vangoj, al retenata brilo en la pupiloj de Ustimenko, iomete, apenaŭ rimarkeble, sulkiĝis, demetis la libron, demandis:

— Kiel fartas via filino, Vladimiro? Kia estas sano de la edzino?

— Ĉio estas en ordo, — respondis Ustimenko. — Sed vi kiel? Mi ne estas informita, mi forestis dum semajno. Estis en oficvojaĝo.

— Mi aŭdis, ke vi vojaĝis, — diris Stepanov kaj karesis la manon de Barbara per sia granda polmo, kvazaŭ konsolante ŝin en malfeliĉo kaj konfirmante sian certecon pri tio, ke ŝi devas forgesi Vlaĉjon. — Ĉu malproksime vi vojaĝis?

Ustimenko rakontis, ke li veturis al Kievo, sed Stepanov preteraŭdis, li scipovis jam maljunulece preteraŭdi, kaj, denove reveninte al Tolstoj, malfermis la legosignitan per alumeto paĝon kaj, puŝinte Ustimenkon per la pugno al la flanko, voĉlegis:

— «La doktoro, kuracanta Pierre-on kaj vizitanta lin ĉiutage, malgraŭ tio, ke laŭ la kutimo de la doktoroj opiniis sia devo havi aspekton de homo, kies ĉiu minuto estas valorega por la suferanta homaro...» — Ĉi tie Stepanov ree puŝis Vlaĉjon per la pugno kaj ekridegis, kaj tuj ekridegis ankaŭ aliaj en la ĉambro, kaj dum ili ankoraŭ ne finis ridi, Ustimenko facile kliniĝis al Rodiono Metodjeviĉ kaj diris al li gaje, kvazaŭ temis pri la ĵus legita frazo:

— Rodiono Metodjeviĉ, la onklino estas viva kaj sana.

— Kiel? — iomete leviĝante sur la lito, demandis la admiralo. — Kion vi diris?

— Jen letero, — en la vizaĝon mem de Rodiono Metodjeviĉ rapide kaj firme deklaris Banjo, — legu!

Rodiono Metodjeviĉ reĝustigis la okulvitrojn, malrapide kaj diligente elprenis el la koverto falditan paperfolion, glatigis ĝin kaj, movante la lipojn, tralegis. Poste tralegis ankoraŭfoje kaj ankoraŭ, kaj Ustimenko rememoris, kiel antaŭ kelkaj horoj li legis la leteron de Vera Nikolajevna. La sekaj vangoj de la admiralo iomete rozkoloriĝis, li fermis la okulojn kaj kuŝis dum kelkaj sekundoj tute kviete. Barbara, same kiel li al ŝi antaŭnelonge, estis karesanta lian manon, kun maltrankvilo rigardante al Ustimenko. Kaj li kapjesis al ŝi dufoje, montrante per tio, ke ĉio estas bona kaj eĉ bonega, kaj maltrankviliĝi tute ne estas kaŭzoj. Kaj ree tio estis, kiel en la malproksimaj tempoj sur la strato Bela, kiam ili ne povis spiri unu sen la alia. Kaj onklino Aglaja venis el neekzisto, kiel en tiu tempo de la vivo Rodiono revenis al ili el la Biskaja Golfo, aŭ Mediteraneo, aŭ Atlantika oceano, kie li dronigadis submarinojn de la puĉistoj, kiel oni tiam esprimadis...

— Ekspedadreso, — diris Stepanov, — kaj homo, kiu sendis la leteron, ĉio estas. Mi veturos hodiaŭ.

Li parolis trankvile, malmilde, flote, kiel en la milito.

— Hodiaŭ vi nenien veturos, — same trankvile kaj malmilde respondis Ustimenko. — La onklino mortintan Stepanov-on ne bezonas, ŝi deziras vidi la edzon viva. Tial stultaĵojn kaj impetojn ni lasu por estonteco. Kun infarktoj oni ne ŝercas!

— Iru vi al porkoj, — nekolere respondis la admiralo. — Nenian infarkton mi havis. Kaj ĝenerale mi ne deziras kuŝi.

Ustimenko interesiĝis afereme:

— Kial do?

— Ja mi ĝenerale, se vi deziras scii, tute ne kuŝas, la najbaroj konfirmos. Mi havas tian teorion, ke pro kuŝado homoj mortas. Pro nenio alia, krom kuŝado.

— Kia sensencaĵo! — miris Ustimenko.

— Sed ĉu vi sidantajn mortintojn vidis? — tranĉis la admiralo, kaj en la ĉambro oni ree ekridis — kaj dika inĝeniero Konovnicin, kaj meĥanikisto Ĥarkov el Razgonje, kaj du aliaj, barbaj, kiujn Ustimenko ne konis. — Jen, — diris Rodiono Metodjeviĉ, — vi ne havas kion respondi, kvankam vi estas doktoro, kaj mi eksulo!

Li ree prenis la leteron, profunde suspiris kaj ordonis:

— Iru, Vladimiro, ne laborigu vin. Kiel tion diris Lev Nikolajeviĉ? Ĉiu via minuto estas valorega por la suferanta homaro, ĉu?

Li etendis al Vlaĉjo la manon, kaj Barbara, ne rigardante, same adiaŭis.

— Mi aŭdis, konferenco ĉe vi estos kune kun malsanuloj, — diris la admiralo, kiam Ustimenko estis jam apud la pordo. — Mi venos. Kaj jen Mikaelo Mikaeloviĉ venos — kamarado Ĥarkov, ni vin kritikos. Atendu!

En la koridoro Barbara atingis Vladimiron Atanazijeviĉ-on, per malnova gesto tiris lin je la maniko malsupren kaj demandis:

— Sed eble, al li ian injekton fari trankviligan? Ja vi ne scias, tio por neniu estas rimarkebla, mi sola vidas: li apenaŭ retenas sin. Tial li pri la konferenco babilas, kaj pri sidantaj mortintoj.

— Pro ĝojo en la tuta historio de la homaro ankoraŭ neniu mortis, — diris Ustimenko edife, — kaj lasu vi la patron en kvieto kun viaj injektoj. Observu nur, ke li ne foriru kaŝe, kaj mi hodiaŭ penos ekscii, kiel necesas poste konduti, por al la onklino ne malutili. Ĉu vi komprenis?

Kaj li ree rigardis al ŝi desupre, kaj ŝi aŭskultadis lin kaj memorfiksadis ĉion tion, kion ordonadis tiu, nun por ĉiam fremda homo. Aŭskultadis kaj memorfiksadis, ĉar li ne povis diri malĝuste. En ĉio, ĉiam li estis prava. Malgraŭ tio, ke li rompis ŝian vivon!

Suspirinte, li ektrenis sin malsupren laŭ la ŝtuparo. Nekonata brankardistino kun sitelo ĵetiĝis flanken de li, li vokis ŝin kaj interesiĝis, kial ŝi «bonvolas» porti supon en vazo sen kovrilo, kial sur ŝi estas malpura kitelo, kie estas la kaptuko? La brankardistino pretekstis doktorinon Volovik. Vladimiro Atanazijeviĉ ree trovis tiun ĉe la malfeliĉa paciencludo. Metinte la kubutojn sur la tablon, la ludkartojn observis ankaŭ Katinjo Zakadiĉnaja. En la kuracista ĉambro estis forta odoro de parfumo, kaj sur la sofo kuŝis io tia, kion la ĉefkuracisto en kolero nomis «diversaj hejmmanteloj». Kunpreminte la dentojn, Vladimiro Atanazijeviĉ notis ankoraŭ, ke ĉe la deĵoranta flegistino la kuracila kesto, kie estis ankaŭ narkotaĵoj, estas plene malfermita. Volovik ekploris, Ustimenko petis ŝin teni sin en la manoj. Katinjo Zakadiĉnaja riproĉis, ke al neniu estas permesite tiel senbridiĝi, pro tio eblas eĉ al sindikata komitato voki.

— Kien? — demandis Ustimenko.

Ripeti Zakadiĉnaja ne kuraĝis.

La neatendita inspekto de la unua terapio finiĝis per plena frakaso. Volovik estis histerie ploreganta kaj levadis la dikajn brakojn, Ustimenko vokis telefone Neĉitajlon, kiu estis lia viculo dum la vojaĝo, sed al li oni respondis, ke Aleksandro Samueloviĉ forveturis kun kamarado Losoj al ĉasado.

— Aĥ, al ĉasado? — per ĝentila pro furiozo voĉo redemandis la ĉefkuracisto. — Kaj ĉu delonge li ĉasas?

— Ekde la hieraŭa tago, — respondis la edzino de doktoro Neĉitajlo.

— Nu, bonan predon al li, — diris Ustimenko.

Li subite eksentis sin terure laca kaj en sia kirurgio petis de deĵoranta Volkov tablojdon de kafeino. Poste li rememoris, ke li nenion manĝis post la hieraŭa tago, eĉ teon ne trinkis. Kaj la konferenco elfalis el lia kapo, la konferenco, fiksita precize al la unua horo posttagmeze, la konferenco, kunvokita jam el Kievo per telegramo, kiu kostis multan monon. Tamen, li ne malfruis, restis ankoraŭ ĉirkaŭ dudek minutoj, dum kiuj la brankardistino, onjo Paŭlinjo, ankoraŭ ne forgesinta, kiel seke li salutis ŝin, trinkigis lin per teo kaj manĝigis per ia garnaĵo, restinta en la kuirejo. En la kabineton iom post iom venadis doktoroj, snufante eniris Bogoslovskij, post li rozkolora, ĵus post skia promeno, sukcesinta sunbruniĝi profesoro Ŝĉukin, Sainjan, Luba, Lorje venigis siajn doktorojn-riveristojn, Zelennoj — fervojistojn. Venis kun tragika vizaĝo Volovik, enfalis, evidente tuj post la ĉasado, nervoze gaja Neĉitajlo (la edzino, verŝajne, jam transdonis al li la deziron de Ustimenko pri bona predo). Volovik eksidis en angulo, levis la brovojn, apud ŝi instaliĝis Zakadiĉnaja, ĵetante ĉiuflanken timigitajn rigardojn.

— Kial vi tiel morniĝis? — demandis Ustimenko Nikolaon Eŭgenjeviĉ-on.

Tiu nur svingis la manon, kvazaŭ Ustimenko sciis mem.

— Sed kio okazis ja?

— Tio, ke Kraĥmalnikov mortis.

— Kiam? Kial? Kie? — tute ŝanĝiĝis en la vizaĝo Ustimenko. — Kiel tio povis fariĝi?

— Ja tiel fariĝis, ke pro ĉiuj ĉi peripetioj lia edzino ekmalsanis — nenio eksterordinara, neŭrozeto, ekpaneis la koro, kaj li post tiu informo subite fuĝis hejmen. La nokto estis malbona, malseka, kun glatiso. Li glitis kaj falis. La vojo estas longa, post ĉio okazinta Elio Aleksandroviĉ estis, kiel vi scias, tre malforta. Nu, naturmaniere, duobla pneŭmonito, ĉio ĉi fulmrapide, ĉi tie la katastrofo estis neevitebla. Jen kion via mensogulo, kamarado Gubin, faris, kvankam pentis...

Ustimenko silentis.

Da homoj venis tiom multe, ke iu proponis transiri en la vestiblon de la onkologia fako — tie estis kaj alte kaj larĝe. Evidentiĝis, ke malsanuloj, dezirantaj ĉeesti en la mistera konferenco de kuracantoj kaj kuracatoj, jam alportis tien seĝojn, taburetojn kaj benkojn kaj sendis en la kabineton de la ĉefkuracisto sian delegiton — Elisbaron Ŝabanoviĉ-on...

Sur la vojo al la onkologio Ustimenkon atingis la geedzoj Ŝĉukin-oj. Teodoro Teodoroviĉ per firma mano prenis Ustimenkon ĉe la kubuto, proksime enrigardis en lian palan, elturmentitan vizaĝon, diris nelaŭte:

— Mi volas diri de Henjo kaj de mi: ni eksciis, ke nia loĝejo estis destinita por vi. Ni ne povas...

— Lasu tiujn stultaĵojn, — severe respondis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Mi nun nenion bezonas. Mi estas sola.

— Kiel tiel? — konfuziĝis Ŝĉukin.

— Jen tiel: sola.

— Sed via familio...

— Mi ne havas familion, — mallaŭte prononcis la ĉefkuracisto. — Malhavas. Forveturis mia familio kaj ne plu revenos.

— A-a, — pli konfuziĝis Sĉukin. — Tiam pardonu min. Mi ne sciis...

Li prenis la edzinon ĉe la brako kaj iomete malantaŭiĝis kun ŝi, kaj Ustimenko pensis, ke li devas finfine ĉesigi ĉiajn mizerajn meditojn pri la malsukcesa persona vivo kaj almenaŭ iomete koncentriĝi pri tiu prelego, kiun li estis baldaŭ faronta kaj kiu, same, tamen, kiel tuta ilia kieva entrepreno, estis sendube graveda je sekvoj.

Jam kiam li prepariĝis komenci, atendante nur finon de la tro longa procezo de gaja dissidiĝo, al li ŝajnis, ke apud Hebeisen li vidas Barbara-n, kaj iomete pli poste li sendube distingis ŝin — ŝi sidis inter Hebeisen kaj la patro kaj aŭskultis la maljunan patologon, kiu kun ĝentila vizaĝesprimo estis ion rakontanta al ŝi.

«Ankaŭ li jam bezonas ŝin, — pensis Vladimiro Atanazijeviĉ, — kaj li jam rakontas al ŝi. Kian ŝi havas econ — ŝi nur malgrandan tempon pasigis en la malsanulejo, kaj homoj sen ŝi jam ne povas!»

Amiraĝibi el malproksime salutis Ustimenkon per mansvingo, glitis ruza rideto de Saĉjo Zolotuĥin, pri kiu Ustimenko sciis, ke li estas elhospitaligita, kaj iom poste Vladimiro Atanazijeviĉ ekvidis ankaŭ Zinovion Simonoviĉ-on mem, kiu, malgraŭ dimanĉo, venis al la malsanuleja konferenco. Kaj laŭ lia vizaĝo estis rimarkeble, ke li estas malkontenta pri si, — verŝajne, lin logis veni Aleksandro. Kaj vere, tio estis preskaŭ malprobabla: la unua sekretario subite venis al tia, neniom granda kaj eĉ male, eta aranĝo, kiel la nuna konferenco. Tute ne devis li ĉi tien veni, sed li subite venis, kaj sidas, mem mirante pri si!

«Do, vi aŭskultu, tio estos utila», — pensis Ustimenko kaj ekvidis Eŭgenon Rodionoviĉ-on, kiu klopodis eksidi pli proksime al Zolotuĥin. Tuta lia aspekto estis montranta respekte ekscititan kaj karese flatan staton «adrese al persone Zinovio Simonoviĉ», kiel ŝatis esprimi la sama Eŭgeĉjo.

— Ĉu mi povas komenci? — morne interesiĝis Ustimenko. — Aŭ ni ankoraŭ residiĝados de loko al loko?

Eŭgeno Rodionoviĉ ĉesis vante klopodi, kaj nur liaj okuloj kolere brileris al Ustimenko. Kaj tiu tuj, kvazaŭ ekde la mezo, komencis rakonti sen ajnaj antaŭvortoj kaj penante ne troigi, pri tio, kiel «ĝenerala nova malsanulo» venas en «ĝeneralan malsanulejon». Al kio li kondukas sian rakonton, ne estis komprenebla, li parolis kvankam morne, sed sen incitiĝo, kaj la aŭskultantoj iom post iom komencis subridi — la ĉefkuracisto estis rakontanta, nenion troigante, sed ĝuste tion, kion spertis ĉiuj el sidantaj ĉi tie, se ne en la unĉanska malsanulejo, tiam en alia, sed spertis nepre.

Subite kaptinte ironian rideton de profesoro Ŝĉukin, Ustimenko turnis sian paroladon al li, kvankam ne menciis lian nomon. Kaj ju pli rezistadis al lia rakonto la grizhara, sunbruna kaj bela Teodoro Teodoroviĉ (kaj pri tio, ke Ŝĉukin rezistas, Vladimiro Atanazijeviĉ jam neniom dubis), des pli frakasaj iĝadis liaj koleraj frazoj, per kiuj li batadis, kiel per klabo, la kutime kruelan kaj senhome indiferentan reĝimon de tiuj malsanulejoj, al kiuj aplikeblas la nocio: «Certe, ni ne estas io speciala, sed ja ne malpli bona, ol aliaj!»

— Tiaspecaj malsanulejoj kaj eĉ klinikoj, — neatendite por si mem, kun kolero en la voĉo prononcis Ustimenko, — kontentigas nur gastrolantajn profesorojn kun iliaj ĉefpastraj eliroj, gravmiena pompo kaj nedeziro esplori ion ajn krom sia operacio aŭ sia diagnozo, dum la malsanuleja ĉiutaga vivo decidas iam nekompareble pli multe, ol ŝamanado de la ĉefpastro aŭ relative lerta operacio...

— O ho! — ekkriis Eŭgeno Rodionoviĉ.

— Ĉu vi, kamarado Stepanov, pro profesoroj ofendiĝis? — kuntiris la malhelajn brovojn Ustimenko. — Aŭ mi tro alte, ne laŭ mia rango celas?

— Vane vi ĝeneraligas! — kun subrido kriis dika Zelennoj.

Tiam li tute senbridiĝis, tion li eksentis laŭ la okuloj de Barbara, kiuj kun gaja kaj tima miro aperadis jen dekstre de la kukumsimila kapo de doktoro Lorje, jen maldekstre. Lorje estis malhelpanta al ŝi rigardi al la elpaŝanto, kaj Vlaĉjo por momento sentis ridemon, kiam ŝi subite komencis puŝi Lorje-n al la ŝultro per la polmo, kvazaŭ deŝovante de sur vojo pezan aĵon.

Sekvis ankoraŭ replikoj, al kiuj Ustimenko sciigis, ke tio estas ankoraŭ floroj, fruktoj sekvos.

Kaj vere, fruktoj sekvis.

Jam preskaŭ neniu ridis, male — kaj la malsanuloj, kaj la medicinistoj aŭskultis Vladimiron Atanazijeviĉ-on morne, kaj poste eĉ rumoro ruliĝis inter la malsanuloj; la medicinistoj tiam jam preskaŭ unuanime malaprobis la manieron «lavi malpuran tolaĵon publike» — eterna kaj amara eraro de ĉiuj korporacioj, posedantaj rezervon da scioj kaj sperto en sia afero...

Ustimenko parolis longe. Kaj ju pli longe daŭris lia rakontado, des pli malĝentilaj iĝadis vortoj, des pli akre li ŝiradis frazojn kaj des malpli serĉis konvenajn por siaj kolegoj formulojn. Jes, ĉe la «fruktoj», kiuj maturiĝas, kiel oni scias, post floroj, lia parolado ĉesis simili prelegon, sed fariĝis simple ekspliko de noktaj pensoj, de tiuj trudiĝemaj, turmentaj, eble iam eĉ ne tute justaj monologoj, kiujn kvazaŭ eĉ prononcas en senfinaj sendormaj horoj ĉiuj homoj, posedantaj konsciencan observemon kaj dezirantaj labori ne kontraŭ la konscienco, sed decide konformiĝante kun ĝi eĉ en la plej ĉiutaga kaj ordinara malgrandaĵo.

Obtuze faladis en la streĉite aŭskultantan halon la ŝiritaj frazoj de Vladimiro Atanazijeviĉ. Al li lumadis el malproksime la streĉitaj okuloj de Barbara. Jam tute ne plu ridetatis profesoro Ŝĉukin, nur de tempo al tempo dolore sulkiĝadis. «Kaj tion vi manĝos, altestimata Teodoro Teodoroviĉ, — mallonge kaj obstine pensis Ustimenko, — vi kun mi laboros, mi vin akceptis en la tempo, nigra por via moŝto, kaj estos laŭ mi!» Konsente kapjesadis la maljuna Hebeisen — tiu ĉi ĉion komprenas, kun li ne estas timinde eĉ en inferon mem iri. Snufadis apud la ustimenka kubuto Bogoslovskij, laŭ la snufado estis kompreneble — li, kvankam koleras, estas kontenta. Tiu ĉi estas komunisto ne ekstera, li «malpuran tolaĵon» ne ektimos — sur tio li staras kaj staros ĝis la morto mem. Aliaj diversaj — kaj la riveristoj, kaj la fervojistoj — forte maltrankviliĝis kaj interflustradis, sed pleje estis maltrankvila Eŭgeno Rodionoviĉ, eĉ lia makzelo pendis, li ĉiam ĵetadis rigardojn al la nepenetreba, sed tamen neniom enuanta vizaĝo de Zolotuĥin: kiele la «mem» perceptos la memkritikon de la freneza Ustimenko. Sed Zinovio Simonoviĉ perceptadis, ĉiuokaze, trankvile, fojfoje ĵetante rigardojn al sia filo, kiu legis en la rigardo de la patro ion similan al gaja fiero, kvazaŭ la pli aĝa Zolotuĥin ĝojis pri la ĉi-tiea ĉefkuracisto, pri lia severa veremo, senkompromiseco kaj scipovo preni la radikon de problemo.

Kaj Vladimiro Atanazijeviĉ intertempe transiris al priskribo de alivestado de malsanulo en subveston, stampitan de la malsanulejo. Nepra lavado en bankuvo jam pasis, registrado en libro kaj atendado — same. Nun iris malrapida rakonto pri tio, kiel por granda viro oni nepre donas mallongan kaj mallarĝan subveston, kaj por malalta vireto — kalsonon ĝis la mentono. Kiel oni kripligas virinojn, havantajn kaj propran kitelon kaj sian, oportunan kaj bonkvalitan subveston, kiel laŭ ies idiota volo, li ĝuste tiel esprimis — idiota, pri kio malaprobe tusis Eŭgeno Rodionoviĉ, la veno de malsanulo en malsanulejon komenciĝas per lia kripligo.

— Por la personaro en tiu procezo estas ia eĉ kvazaŭ dolĉo, — estis diranta Ustimenko, — ia memfirmigo, oni kvazaŭ diras, ke nun vi estas nia, sub ni, ni estas estroj, kaj vi estas subulo. Iradu en niaj, maltaŭgaj por via piedo pantofloj, sed neniukaze surmetu la viajn. Kaj la nigra stampo de nia malsanulejo estu sur la plej videbla loko de via subĉemizo, kaj virinoj portu virajn ĉemizojn, ĉu tio meritas mencion, se vi trafis en malsanulejon. Pri kiaj butonoj povas oni paroli en malsanulejo? Ja nun vi estas ikso, ipsilono, zo, vi devas obei kaj timi la estraron, tio estas nin, medicinistojn. Sed, diablo prenu, — subite kriis Ustimenko, kaj ekde tiu momento en li kvazaŭ vekiĝis sento de kolero, li ĉesis rakonti kaj transiris al akuzado, — sed, diablo prenu, mi vidis per la propraj okuloj, kune kun doktoro Sainjan, malsanulejon, kie, kvankam tio paradokse sonas, la medicinistoj asertas: «Trafante al ni, malsanulo devas sperti senton de ĝojo, ĉar en kuracejon homo venas, por repreni al si ne ian bagatelon, sed la perditan sanon. Kaj ĉu tio ne estas ĝoja perspektivo?»

Facila brueto ruliĝis inter la aŭskultantaro, brueto ironia kaj malaproba. Kiel ĝian epicentron Ustimenko notis Eŭgeĉjon Stepanov-on, kaj ankaŭ doktorinon Volovik kaj, kompreneble, Katinjon Zakadiĉnaja-n. Tiam li batis ĝuste al ili, ne menciante, tamen, la nomojn. Batis al la paciencludo, batis al la enradikiĝinta tradicio en la medicin-oficista hierarkio — ke, kvazaŭ, kiel estis, tiel estos, kaj alie ne okazos, — batis eĉ al tiuj uloj en malsanuleja ĉiutaga vivo, kiuj ne opinias tre hontinda por si dormi dum labora tempo, dirante kun tio altajn vortojn pri humana destino de medicino. Sed tio estis pretera, flanka, por ke ili ne malhelpu per sia ironia zumado.

Poste li transiris al soifo de kvieto, kiu konstante akompanas gravmalsanulon, kaj al tio, kiel en malsanulejoj estas farata ĉio, por ke tiun kvieton la malsanulo ne havu kaj eĉ ne kuraĝu pri ĝi esperi. Kolere ĉirkaŭrigardante siajn aŭskultantojn, li rakontis al ili tion, kion ili mem sciis laŭ sia sperto, — rakontis en detaloj malsanulejan tagon, komencante de mateno, kiam malsanulo, elturmentita de sendormeco, kiel tio nomiĝas, forgesiĝis en dormeto kaj kiam brankardistino vekas la ĉambron per viglaj vortoj pri tio, ke la koko jam antaŭlonge kriis kaj tial bonan matenon, kiam flegistino metas termometrojn, senigante la elturmentitajn homojn je kvieto, kaj purigistino kun bruo, nepre kun bruo, remetas taburetojn kaj, tondrante per la sitelo, lavas la plankon, kiun ja estas facile lavi ankaŭ poste, sed kial poste, se ekzistas instrukcio kaj reguloj de tagordo, feraj reguloj, nerompebaj, ŝanĝataj nur eble en tiuj okazoj, kiam fama doktoro, aŭ profesoro, aŭ ankoraŭ iu pli alta okupas en la malsanulejo apartan ĉambron. Tiam ĉiuj instrukcioj forgesiĝas. Ĉi tie por ĉiuj estas komprenebla kaj deziro de kvieto, kaj la kuracaj ecoj de tiu kvieto.

— Kaj kiel ni povas nokte voki brankardistinon? — demandis subite per sia laringa voĉo Elisbaro Ŝabanoviĉ. — Ĉu vi tion scias, kamarado ĉefkuracisto?

— Per kulereto, — amare subridis Ustimenko. — Per kulero tintas unu, poste la alia, fine la tria, ĝis ĉiuj vekiĝas. Tintu, frapu, ne kompatu — al la deziro de kvieto, likvidu sen rimorsoj ĉiujn tiujn penojn, kiujn faris Nikolao Eŭgenjeviĉ aŭ Teodoro Teodoroviĉ por unika operacio, sonoriloj ne estis konsideritaj en la antaŭkalkulo, en la tipa projekto, la sandepartemento ne opinias ilin necesa. Veku ĉiujn! Kaj ankaŭ doktoroj ĉe ni, bedaŭrinde multaj doktoroj, opinias ebla veki malsanulon pro sia apero. Kiel do! Venis kuracisto, li estas ŝarĝita de aferoj, li havas en la kuracista ĉambro nefinitan damludon, paciencludo estas dismetita — de «sukcesos aŭ ne sukcesos» multo dependas... Vere, por kuraciĝi, necesas posedi feran sanon!

Ĉi tie subite ekridegis per sia bonkora, basa rido admiralo Stepanov. Kaj ankaŭ Barbara snufridis iomete poste, jam de la foraj tempoj li memoris, kiel ŝi iam rideksplodadis.

— Ni ĉiuminute ĵuras per la nomo de la granda Pavlov, — laŭte kaj amare diris Ustimenko, — sed kiel ni praktike realigas lian grandiozan heredaĵon? Kiel?

Certe, neniu responsis al lia demando.

Tiam li abrupte ŝanĝis temon.

Nun li tuta eklumis, kiel okazadis al li en la juneco, kaj Barbara eĉ etendis la kolon ĝis doloro, por ekvidi tiujn ardajn okulojn, tiun levitan kapon, tiun junulan ruĝon sur la maldikaj vangoj de la grizhariĝanta homo, nejuna, kripligita de la milito sed tamen scipovanta tiel subite kaj freneze entuziasmiĝi, ke ĉiuj, kiuj aŭskultis lin, ekvidis tion, kion vidis li, kaj kredis al tio, kion li rakontis, kvankam ĉio ĉi multe pli similis al dolĉa fabelo, ol al la efektiva malsanuleja realo.

Diablo scias kion li estis rakontanta al la skeptika Ŝĉukin, al la absorbita de lia rakonto Saĉjo Zolotuĥin, al la kolera Amiraĝibi, al la atente kuntirinta la brovojn Zinovio Simonoviĉ, al la rigidiĝinta pro emocio Henjo, al la ruĝiĝinta kaj fieranta kaj pri Ustimenko kaj pri sia Sainjan Luba Gabaj, al la dika, delonge kredanta nek je dio nek je diablo Zelennoj, al la maljuna Lorje, kiu eĉ vitaminojn ne agnoskadis, ne nur iun kievan Bejlin-on, al la naive konsternita Bogoslovskij, al Barbara, kiu pensis arde kaj trankvile, aŭskultante Ustimenkon: «Li atingos! Ja li nepre ĉion ĉi organizos ĉe si! Kaj ne malpli bone, sed eble eĉ pli bone, ol tiu lia nuna dio — doktoro Bejlin!»

Malsame aŭskultis sian ĉefkuraciston la ofendita Volovik kaj la fidela faranto-laboranto Mitjaŝin, la maljuna, spertinta malutilon de revoj aŭstro Hebeisen, la flegistino Eŭgenjo kaj la ne mallerninta admiri Vlaĉjon, per la tuta animo fidela al li Nora, fidela, sed komprenanta, kiel malfacile estas atingi tion, kion atingis Bejlin. Sed tamen ĉiuj aŭskultis, bele dirante, kiel sorĉitaj, kaj neniu, eĉ la plej cinika, dubis pri tio, ke tiu ferfrunta Ustimenko atingos sian celon. Li sendube atingos, li neniam retretas, se li diras, tiam li nepre faras, — tiel estis pensantaj kaj la riveristoj, kaj la ofendita Volovik, tiel estis pensantaj kaj la fervojistoj kaj la timigita de skalo de estontaj laboroj Katinjo Zakadiĉnaja, kaj ĉiuj ili, aŭskultante, kombinadis kombinaĵojn, kiuj helpus al ili ne jungiĝi en la preparitan de tiu obsedito jungaĵon, al ili — sataj personoj, kombinadis zigzagojn, per kiuj eblus forlepori de la furioza ustimenka atako, kunmetadis mense pikantajn frazojn kaj pretekstojn pri malfacilaĵoj, kiuj savus ilin de minaco de troaj kaj malfacilaj klopodoj...

Li, sendube, sentis ĉion, kio estis okazanta en la tendaro de la kontraŭuloj. Eĉ pli, li vidis tion, malgraŭ ĉiuj iliaj penoj esti nevideblaj en sia silenta komploto kontraŭ li. Vidis kaj tial nun parolis nur al ili, serĉante iliajn distritajn rigardojn, furioze enpikante en ilin siajn kolerajn pupilojn, en nenio indulgante kaj pardonante iliajn estontajn obĵetojn, divenante tion, per kio ili atakos lin, anticipante iliajn parolojn, estontajn ĝemojn, lamentojn kaj plendojn, anticipe elbatante el ili ĉiujn tiujn argumentojn, per kiuj ili povus almenaŭ iomgrade altiri sur sian flankon, ekzemple, Zolotuĥin-on, kies trankvilan forton li bezonis — ne por si, certe, sed por tio, de kio li nun neniel povis retiriĝi.

Sed tamen — li vidis ankaŭ tion — ili ne cedadis. Ne cedadis, gvidataj de Eŭgeĉjo, kamarado Stepanov, Eŭgeno Rodionoviĉ, kiu, sulkante la frunton, kvazaŭ li vere estus la Pensanto de Rodin, estis skribanta en notlibreto siajn akrajn demandojn. Ustimenko anticipe sciis: tie ĉio estos pri mono — kiu ĝin donos kaj kial Vladimiro Atanazijeviĉ faras tiajn grandiozajn planojn je la konto de la Soveta potenco? Ĉu tio taŭgas al la ŝtato, elturmentita de la milito? Estos uzita la etato de la personaro, la buĝeto, ŝparado. Kaj ankaŭ Lorje estis skribanta en kajero, substrekanta — malnova eseisto, li ŝatis enŝovi sub la ungon de proksimulo pikilon, kaj tiel, ke aŭdiĝu ŝriko. Zelennoj ne skribis, sed jam determinis por si, kiel li taksos la bejlinan malsanulejon: vitrina montraĵo kaj projekto-manio, — diros li, kaj poste komencos raboti potavole.

Kaj Ustimenko plu rakontadis: kiel oni batalas por senbrueco ĉe Bejlin, kiel oni sternis tie en koridoroj irtapiŝojn kaj kiajn galoŝetojn faris por seĝoj kaj taburetoj, kiel bruo estas egaligita al grava labora miso kaj kiel kutimiĝis kaj brankardistinoj, kaj flegistinoj, kaj kuracistoj esti ĉiam mallaŭtaj...

Rakontadis li pri sukcesoj de kuraca dormo, pri monotonaj ekscitaĵoj, pri dormigado per artefarita pluvbruo — per la bruo, kiun doktoroj ne neglektis pruntepreni el teatro.

— Ĉio ĉi estas teatro! — dentomontris Zelennoj. — Spektakloj sur pseŭdoscienca bazo.

— Neniomgrade spektakloj, — trankvile rebatis Ustimenko. — Jen ĉe vi vere estas spektakloj — antaŭ veno de estroj nova subvesto por malsanuloj kaj speciala tagmanĝo...

— Mi petus! — ekblekis Zelennoj, timiĝante la ĉeeston de Zolotuĥin. — Mi tre petus...

— Ne malhelpu! — kriis Gabaj. — En via kuirejo estas blatoj, sed vi...

Ĉiuj devis por nelonge deflankiĝi, sed Zelennoj, malgraŭ sia ataka impeto, tamen iĝis dume venkita. Kaj ankoraŭ pli arde, pli entuziasme rakontis Ustimenko pri tio, kiel kirurgiaj malsanuloj ne scias la precizan tagon de siaj operacioj: malsanulon oni avertas, ke li estos operaciita, sed estas nenia urĝo, dume necesas tiun malsanulon prepari al la operacio, ĉiutage, ekzemple, injektadi glukozon. Tiu proceduro estas farata sendolore en vindejo apud la operaciejo. Kaj iam al la malsanulo anstataŭ glukozo oni injektas dormigilon. Kaj en la najbara ĉambro ĉio estas preta por la operacio. Kaj jen la malsanulo ekscias, ke ĉio pasis, ĉio finiĝis, nun li devas nur resaniĝi...

— Tio vere estas nesubfosebla! — enigme, sed estime esprimiĝis Bogoslovskij. — Laboro fundamenta! Kaj kiel kun infanoj?

— Tion mi rakontos, Nikolao Eŭgenjeviĉ, — de sur sia loko ekkriis Vagarŝako, — tion mi detale rakontos!

Kaj Ustimenko jam estis rakontanta pri tio, kiel la makarovanoj permesis al la malsanuloj havi sian subveston, siajn piĵamojn, siajn ĥalatojn, kiel alportas kaj brankardistinoj, kaj flegistinoj, kaj kuracistoj en la malsanulejon florojn, kiel ĝojas la malsanuloj pri akvarioj, kiel la ankoraŭ malriĉa kieva zoologia parko donacis al la malsanulejo bestojn kaj birdojn, kiuj vivas en kaĝoj kaj amuzas per siaj komplikaj kaj ridindaj interrilatoj irkapablajn malsanulojn, kiel neniigis la makarovanoj la «lazaretan» blankan koloron de la muroj kaj kiel la koloro mem kuracas, riparante per si mankon de la suno. La makarova malsanulejo havos ankaŭ parkon, rakontadis Ustimenko, grandan parkon: estas sciate, ke homoj, loĝantaj tie, kie kreskas juglandaj boskoj, ne malsanas je tuberkulozo — en la parko kreskos juglandarboj. Viva branĉo de ledumo dum diurno duonigas kvanton da mikroboj en ĉambro. Fitoncidoj mem eliĝas en la aeron, «vitaminigas» ĝin per sano. Saniga efiko de acero, abio, betulo — ĉio utilos por malsanuloj. Ĉar la fitoncida aktiveco de floroj ne estas egala dum tagnokto, tial lertaj ĝardenistoj plantos florojn tiel, ke la fitoncida vaĉo ĉiam maldormu, ĉiam gardu la sanon. Kaj ankaŭ pri estetikterapio — kuracado per belo — ekparolis Ustimenko, sed diris nemulte — pri multkolora ĉiam, eĉ vintre, pejzaĝo trans la fenestroj de la malsanulejo, svingis la manon kaj, rapide ridetinte, kvazaŭ forgesinte, kiom da malamikoj aŭskultas lin hodiaŭ, demandis:

— Ĉu eblas pri ĉio ĉi dubi?

— Tute eblas! — neatendite por Ustimenko prononcis profesoro Ŝĉukin kaj leviĝis, bele skuinte siajn grizajn harojn. — Mi persone estas arda kontraŭulo de ĉiuj ĉi sakarinoj, marmeladoj kaj melasoj. Kaj jen nur kial: per specialaj kondiĉoj, per estetikoterapio, per histerio de delikateco, per paco de senbrueco, per kaŭĉukaj galoŝetoj, per fiŝetoj kaj bestetoj ni levas la malsanulon en esceptan staton, senigas lin je harditeco, per blezado ni nur subfosas en li kredon al si...

— Prave! — vigle kriis Eŭgeĉjo Stepanov. — Mi absolute konsentas!

— Stultaĵo! — laŭte ekkriis Bogoslovskij. — Tio estas tial, ke vi, amiko mia Teodoro Teodoroviĉ, danke al via rara sano, en malsanulejo neniam kuŝis sub numero kaj litero. Tial vi levas ruzaĵojn! Ĉi tie Ustimenko tre juste rimarkis, ke se vi eĉ bonvolas malsani, do en aparta ĉambro, tio estas vero, tio estas laŭ la vivo!

Volovik «permesis al si ne konsenti» kun la estimata kolego, Lorje petis parolpermeson kaj, tiklante la aŭskultantojn per vortaj plektaĵoj, elegante demandis la plej karan kaj entuziasman Vladimiron Atanazijeviĉ-on, kiel helpas fitoncidoj ĉe kancera malsano? Kaj ĉu bonas la garda reĝimo, kiam okazas volvulo aŭ intesta okluzio? Ĉu helpas en tiu okazo plej arta pluvbruo? Kaj per kiaj kondiĉitaj refleksoj eblas likvidi koran insuficiencon?

Hodiaŭ ĉe li ne rezultis eseo, rezultis, laŭ ŝatata esprimo de Bogoslovskij, «aludoj al tio, kion scias neniu». Por io doktoro Lorje menciis la faman baronon Münchhausen-on, kaj poste sen ajna ligo kun la antaŭaĵo li deklaris, ke li petas ne ofendiĝi al li — la afero, evidentiĝis, estis en tio, ke li tutsimple pensis laŭte, konsiliĝis kun sia konscienco...

De konscienco komencis ankaŭ Zelennoj. Kiel multaj senkonsciencaj homoj, li ĉiam komencadis siajn paroladojn per demandoj de konscienco, honesteco kaj digno. Por li, certe, historio de la rusa medicino ne estis sensenca sono. Kaj li komencis verŝadi aeron al aero, komencis alvokadi al energia uzado de nia granda pasinteco, de la sperto de Inozemcev, de la sperto de Pirogov... Dika, grasa, ŝvita, kolera, li etendadis la manojn al Ustimenko kaj petadis, «eĉ petegadis», laŭ liaj vortoj, ne neglekti la patrujajn historion, sperton, grandajn serĉadojn.

— Kaj resumo? — bataleme demandis Vagarŝako. — Por kio vi ĉion ĉi diras? Vi, doktoro, estas por kio kaj kontraŭ kio?

La resumon Zelennoj kvankam havis en la kapo, sed ne kuraĝis ĝin eldiri antaŭ tiu furioza knabaĉo, komencis bleki kaj meki en serĉado de ambigua formulo, kaj tion uzis Sainjan — alŝoviĝis al Zelennoj, premis lin al la seĝo, tiel ke li devis sidiĝi, kaj super li, faligita, ĵetante el la okuloj diablajn fajrerojn, kriis:

— Sed ĉu vi scias, ke Paŭlo Jefimoviĉ Bejlin ĝuste sur la observoj de Pirogov apogiĝas? Aŭ vi pri tiuj pirogovaj observoj, estimata kolego, ne scias? Aŭ sciis, sed forgesis?

— Vagarŝako! — nelaŭte kriis Luba. — Tenu vin en kadroj!

Sed ĉu Sainjan scipovis teni sin en kadroj, kiam temis pri la afero? Ĉu li komprenis, kio estas «kadroj», kiam sidas antaŭ li tia grasa poltrono, subite iĝinta lia malamiko? Ĉu eblis haltigi Vagarŝakon, se lin, kiel tio nomiĝas, «pikis muŝo»? Ĉiuj ili estis por li nun malamikoj — ekde la brila Ŝĉukin ĝis la ĵetanta repliketojn belaspekta Eŭgeno Rodionoviĉ, — malamikoj, kiujn li devis neniigi.

«Vlado numero du», — feliĉe pensis Barbara, aŭskultante Vagarŝakon kaj eĉ kuntiriĝante pro plezuro, — ŝi ege ŝatis tiajn ĉi kverelojn, kriojn, reciprokajn ofendojn, kiam la homoj interbatiĝas pro la afero, al kiu ili servas, ŝi plej ŝatis ĝui tielajn batalojn.

— Ĝuste la granda Pirogov, kaj ne iu alia, — estis diranta Vagarŝako, — ĝuste li en sia raporto pri bataloj ĉe vilaĝo Salti, — ĉu vi legis tiun raporton? — neatendite kliniĝis li al Zelennoj. — Ĉu? Mi ne aŭdas! Kamarado Zelennoj ne memoras! — furioze diris li, turninte sin al Ustimenko, — pli ĝuste, permesas al si ne memori. Certe! Li alvokadis respekti, sed maldetale! Ĝenerale respekti! Kaj iomete ĉe tio, interalie, eraris, nominte Inozemcev-on la instruisto de Pirogov. Sed ili estis samkursanoj kaj fojfoje treege kvereladis. Do Pirogov asertis, ke inter la vunditaj rusaj soldatoj estis nekompareble pli multaj mortoj ĉe amputoj, ol inter la lokaj loĝantoj. Kaj nur tial, ke soldato en hospitalo vidis antaŭ si nur suferojn kaj mortojn de siaj amikoj soldatoj, dum vunditaj montaranoj estis ĉirkaŭigitaj per atento kaj amo de siaj samgentanoj. La vunditaj montaranoj havis makarovan malsanulejon de tiu tempo, kaj niaj soldatoj havis malsanulejon de kamarado Zelennoj de tiu tempo! — batis Vagarŝako kaj, lasinte sen atento ŝrikadon de la fervojista ĉefo, transiris al tio, kiel oni operacias malsanulojn ĉe Bejlin — tamen ne ĝenerale malsanulojn, sed infanojn.

Tio estis tre interese aŭskulti, tiom interese, ke Barbara eĉ kelkfoje puŝis per la kubuto la patron (kiam parolis Ustimenko, ŝi ne povis turni sin por kunsento al Rodiono Metodjeviĉ, ŝi eĉ forturniĝis de li). Al ŝia lasta puŝo Stepanov nur balancis la kapon kaj prononcis kun miro en la voĉo:

— Tute nia Vlado en juneco. Eĉ ĝis ridindeco. Kaj la oreloj estas kiel liaj, grandegaj. Kaj neniun diablon timas! Kie kamarado Ustimenko tiajn kuraĝulojn por si akiras?

Denove ekbrulis pasioj, ankoraŭfoje, pli detale, elpaŝis Ŝĉukin, al li kontraŭdiris «nome kaj laŭ komisio de la onkologiaj malsanuloj» la Heroo de la Sovetunio ŝipestro Elisbaro Ŝabanoviĉ Amiraĝibi, kiel prezentis lin Ustimenko.

— Pafu al li el la ĉefa kalibro, Elisbaro! — kriis la subite gajiĝinta admiralo. — Subtenu Ustimenkon kun liaj fantazioj. Oni por ni aranĝu pluvetojn aŭ almenaŭ subpantalonojn decajn...

Post Amiraĝibi, kiu ja «pafis», ĉar havis historion kun enhavo, konforma al la teorioj de Bejlin, elpaŝis Saĉjo Zolotuĥin. Li parolis nur al Ŝĉukin, menciante ĝuste tiun modan klinikon, kiun Teodoro Teodoroviĉ ne povis ne koni.

— Tio estas escepto! — koleriĝis Ŝĉukin.

— Malvere, — embarasis la edzon Henjo. — Vi mem diradis al mi plurfoje, ke tio estas regulo. Por kio do defendi korporacian honoron?

Ree komenciĝis kverelo. En batalon ĵetiĝis Luba Gabaj, post ŝi Nora — fervora adorantino de ĉio, kion elpensadis ŝia eterna idolo Ustimenko. Tiam Barbara, tute por si neatendite, aŭdis, ke Vladimiro Atanazijeviĉ «tre malgrandigas sin», ĉar jam dum la Patruja milito li kun la forpasinta Oganjan kaj la forpasinta Bakunina «luktis» por silento en la medsanbato.

Vladimiro Atanazijeviĉ subridis, Zelennoj kun Lorje komencis sarkasmi pri tio, ke ili ne konas kuraciston, kiu luktus «por bruo»!

— Sed mi konas! — kriis Gabaj. — Jen vi, kamarado Lurje, estas luktanto por bruo! Kiam vi persone aperas en via malsanulejo, tiam eĉ en koridoroj vi krias — tio ĉe vi estas bona tono.

Ĉe la fino, kiam ĉiuj tre laciĝis, eliris kamarado Stepanov E. R. Paroli por li estis tre malfacile, ĉar li ĉiam serĉadis sencon kaj penson sur la vizaĝo de Zolotuĥin, kaj tiu, kvazaŭ spite, tute forturniĝis de la kompatinda Eŭgeĉjo, kaj nenion eblis kompreni laŭ liaj vango kaj orelo. Tial kamarado Stepanov E. R. nur iom rondiris ĉirkaŭ la temo kaj komprenigis, ke li zorgigos sian cerbon per pripensado de ĉio, kio en la paroladoj de kolegoj Ustimenko kaj Sainjan estas «akceptebla», kaj kio eble bezonas korektojn, ĉar rapideco en tiaj demandoj ne taŭgas. Nu, kaj ankoraŭ, certe, monrimedoj. Tio estas speciala demando, en tio necesas pensi. Sed aliflanke...

Ne, ne, kamarado Stepanov estis malamiko de hastaj decidoj...

Al ĉiuj ĉi ambiguaĵoj kamarado Zolotuĥin neniel reagis.

— Ne, tio ne estas manlaboro pro senlaboro, tion necesas fari, — diris, leviĝante per tuta sia grandaĵo, Bogoslovskij, — kaj fari tion ni komencos memstare, sen mallevitaj direktivoj kaj postaj demandoj. Alie ĉio haltos kaj ne moviĝos, kiel arbostumpo. La tuta problemo havas ne tro grandan koston, ĉi tie la afero estas ne en mono, sed en bona volo. Ĉu tiel mi diras, — subite turniĝis li al Zinovio Simonoviĉ, — ĉu prave, kamarado Zolotuĥin?

Tiam la kvazaŭ enpensiĝinta sekretario de la regiona komitato malrapide ekstaris kaj kun subrido konfesis, kiel engaĝis lin la malsanulejo, gvidata de la estimata, sed netolereble persista kamarado Ustimenko.

— Je dio, mi mem ridas, — gaje ĉirkaŭrigardante la kunvenintojn, diris li. — Nu, kio estas tio, nu por kio mi, tute ne medicinisto, ĉi tien hodiaŭ venis? Certe, la filo invitis, estis tia afero. Kaj mi rezistis. Sed, vidu, mi ne bedaŭras, neniom bedaŭras, kvankam, malgraŭ la certigoj de kamarado Bogoslovskij pri tio, ke monrimedoj ne necesos, mi scias: necesos...

— Necesos, necesos, — kriis gaje Luba.

— Sed vi silentu, kamaradino Gabaj, — plu same bonanime ordonis Zolotuĥin, — vi nian urbon per viaj sigelfermadoj irigos kun almozsako. Kaj ĝenerale, — ridinde indignis li, — kial ĝuste en Unĉansko tian potencon la medicinistoj prenis? Vivis ni ĉi tie sub gvido de Eŭgeno Rodionoviĉ — pace, kviete, neniu nin ĝenis, kamaradoj Lorje kaj Zelennoj ĉiam pri ĉio estis kontentaj, sed jen, alveturis tiaj, vidu, kverelemuloj, ne lasas vivi, vere, eĉ plorinde! La sola Gabaj kiom kostas, tio estas vere terura...

Ridante pri io, li turnis la kapon kaj, infektinte per sia gaja neseriozeco ĉiujn, svingis la manon kaj kun ĝojo en la voĉo diris:

— Plaĉas al mi en miaj maljunaj jaroj, kiam homoj scipovas kun flugo revi. Plaĉas, ke oni revu pri tiu... kiel vi, Ustimenko, diris? Pri kia vaĉo?

— Fitoncida vaĉo, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ, — ja tio estas tute reala...

— Kaj eĉ se ne tute reala? — plu kun la sama subrido, tiel beliganta lian elhakitan vizaĝon, interesiĝis Zolotuĥin. — Ĉu estas malbone? Kaj pri tiuj arboj vi rakontis, ke ankaŭ vintre el neĝo ili la okulon ĝojigu! Ne, tio estas bela, kamaradoj, eĉ tre bela. Bravuloj!

Kaj, kvazaŭ tuj laciĝinte, kvazaŭ al li iĝis subite neelteneble enue, li trovis per la okuloj sidantajn apude Lorje-n kaj Zelennoj-on, trovis ankaŭ Stepanov-on kaj diris al ili ĉiuj tri:

— Ne rajtas mi tion kaj ne potencas, sed mi vin ĉiujn submetus sub Ustimenkon. Jen pro solaj tiuj ĉi revoj. Pro tio, ke li por si tian kolektivon kreis. Pro tio, ke ĉe li tiela kriisto kaj akiristo, kiel Sainjan, kreskas. Eĉ pro tio, ke li kamaradon Ŝĉukin-on alveturigis, kaj kamarado Ŝĉukin subite malkonsentis kun sia ĉefo pri principa demando. Tamen, Teodoro Teodoroviĉ, mi komprenas, ke vi estas profesoro, dum mi maksimume nur en unu periodo de mia vivo pri iu mallarĝa medicina demando interesiĝis, kaj ankoraŭ dufoje estis vundita, mi komprenas, kamarado profesoro, diferencon en niaj scioj, sed tamen ne konsentas mi kun vi. En ĉio vi estas malprava. Kaj malsanulejoj de la estonteco estas tiuj malsanulejoj, pri kiuj al ni Ustimenko kaj Sainjan raportis kun ĉiuj iliaj eĉ troaj fantazioj. Kaj mi al vi persone konsilas kiel via samaĝulo: ne timu, ke malsanulo tro multe da atento al si sentos. Estu tiel! Li pro atento pli rapide resaniĝos. Pardonu, ke mi parolis ne laŭ mia specialeco, tamen via Ustimenko kvankam min kiel kuraciston ne akceptos kun sia lerto, sed kiel brankardiston li min baptos, tian li havas karakteron... Do, kio, ĉu ni pensu? Aŭ tuj komencu fari? Kiel vi opinias, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Mi supozas — fari.

— Vigla, — nedifinite subridis Zolotuĥin, — ho, vigla...

Sur tio la konferenco finiĝis, kaj poste, tute neatendite, Luba Gabaj deklaris, ke estos ankoraŭ arta parto.

— Kial vi ĉi tie ĉe mi komandas? — definitive transirinte al familiara tono, diris Ustimenko. — Vi eĉ ne servas ĉi tie!

— Ankoraŭ iuj antaŭ mi staros sur la genuoj, — nedifinite minacis Luba, — ankoraŭ petegos!

Zolotuĥin forveturis, ĵetiĝis lin akompani ankaŭ Eŭgeno Rodionoviĉ. Lorje kaj Zelennoj, iom velkintaj, tamen restis, por ĝuste nun demonstri siajn persone bonajn sentojn al la ustimenka institucio, kiel ili nomadis la novan malsanulejon. La arta parto konsistis el tri romancoj, kiujn bele kaj eĉ talente kantis Luba, el solo sur gitaro de motoristo Saŝeĉkin, el deklamado de Zakadiĉnaja, kiu per rigida voĉo laŭtlegis longan versaĵon pri feliĉa kaj riĉa vivo, kaj, finfine el rakonto de Mikaelo Zoŝĉenko[88], kiu ne nur estis voĉlegita de Mitjaŝin, sed eĉ ludita de li kun tia brilo, ke al Bogoslovskij pro ridego fariĝis io simila al paroksismo, li en la mezo de la spektaklo de Mitjaŝin subite ekkriis: «Mi ne povas, ne povas, neniel povas, mi mortos, je dio, mortos, malpermesu al li, mi petas!..»

Sainjan same ploris pro rido, Nora mallaŭte kaj monotone pepadis, Barbara el malproksime, el malantaŭ la dorso de Ustimenko longe kaj plende ĝemadis. La rakonto estis pri malsanulejo, Ustimenko ĝin ne konis kaj, malgraŭ la hodiaŭa tago, same ekridis, tamen, multe pli poste ol aliaj, nur en tiu loko, kiam Mitĵaŝin retiriĝis de iu maljunulino, kiu sidis en bankuvo, en kiun estis preskribite iri ankaŭ al Mitĵaŝin.

«La flegistino diras, — voĉlegis Mitjaŝin: — „Ja ĉi tie unu malsana maljunulino sidas. Vi ŝin ne atentu. Ŝi havas altan temperaturon, kaj ŝi al nenio reagas. Tial vi malvestiĝu sen konfuzo. Kaj tiutempe ni la maljunulinon el la kuvo elprenos kaj verŝos al vi freŝan akvon“».

Tiam Mitjaŝin sufiĉe longe silentis, poste skuis la ŝultron kaj diris per perpleksa voĉo:

«La maljunulino ne reagas, sed mi, eble, ankoraŭ reagas. Kaj al mi estas certe malagrable vidi tion, kio ĉe vi tie naĝas en la kuvo...»

Neniam Ustimenko supozis en sia Mitjaŝin tian talenton. Li estis li mem, sed samtempe tio estis la mirinda, subpremita, ĉarma kaj verema hometo. Tio estis Mitjaŝin, scianta, kio kiom kostas en la malsanulejo, kaj li subite iĝadis la flegistino — kun levitaj brovoj, kiel tion faradis Volovik, kaj kun senapelacia tono de Katinjo Zakadiĉnaja, kiam ŝi restadis sola kun malsanuloj.

Al Mitjaŝin oni furioze aplaŭdis, nur Zakadiĉnaja restis tre malkontenta pri la rakonto:

— Tro densigitaj farboj, — diris ŝi, — kaj kie la aŭtoro, interese, vidis tian malsanulejon? Kaj pri kokluŝo estis skribite sen scio de la afero: kiel plenaĝulo povas infektiĝi per manĝilaro? Kaj pri eldono de kadavroj de la tria ĝis la kvara horo. Malversimile.

— Kaj vi, Katerina, estas stulta, — diris al ŝi Bogoslovskij. — Kiel vi nur digestis la superan kleron?

— Veturu al ni, ni manĝos, — proponis Luba al Ustimenko. — Nu, kion vi sola hejme faros?

— Dormos, — morne respondis Vladimiro Atanazijeviĉ. Li aŭdis, kiel malantaŭ lia dorso pri io ekridis Barbara, kaj subite ektimis, ke ŝi komprenos, kia li estas mizera kaj forlasita homo. — Mi dormos. Kaj poste al Ŝtub mi bezonas veturi.

Estis la kvina horo, kiam li eliris el la malsanulejo. Sub la piedoj knaris neĝo — ree plifortiĝis frosto. Subpreminte la voston, trakuris transverse de la vojo maljuna, fava, batita de iu hundo, subite ŝrikis, nesciate kion ektiminte, kaj ĵetiĝis flanken. Kaj ĉirkaŭe ĉio havis malbonan, oranĝan koloron, kaj vento leviĝis — ĝi fajfis en stratoj, batadis al la vizaĝo.

«Sed eble, mi vere al Luba iru?» — pensis li. Kaj ne iris. Tro komforte tie estis, kaj ne ŝatis li, ke oni lin kompatu. Kaj pro kompato al li ili ĝeniĝos pri tio, kiel al ili estas bone duope.

### Rompante ĉiujn instrukciojn

Singarde paŝante kaj turnante la dikan postaĵon, kvazaŭ komercistedzino en teatro, Svirelnikov aliris al la fenestro kaj tiris la ŝnuretojn, por defendi la kabineton de la suno. Li evitadis akran lumon, same kiel evitadis tre altajn plafonojn, poluritajn kaj brilantajn pargetojn, placojn, multehomajn stratojn. Eĉ sian kabineton li farus malpli granda, se li povus. Sed en lia posteno decis havi solidan kabineton, kaj Svirelnikov sidis ĝuste en tia — solida, kun pargetoj, kabineto. Li ĉiam faradis tion, kio decas kaj kiel decas, neniom deflankiĝante de tio, kio estis rekomendata desupre, kaj tiu eco de lia naturo — diferenci de neniu kaj en nenio — tre helpadis al li en plenumado de la servo.

Vaksosigelita koverto kuŝis sur la tablo aparte, densa, peza, kaj la paperoj el ĝi — aparte. Gnetov multon pagus, por legi tion, kio estis skribita en tiuj paperoj. Sur la koverto estis vorto «Unĉansko», certe, la letero estis de Ŝtub, de kiu ja alia.

Svirelnikov movis la fotelon tien kaj reen, sidiĝis, prenis krajonon — por akrigi, en la alian manon prenis la tranĉilon, poste metis ambaŭ aĵojn sur la spegulan vitron de la tablo, grandega, kiel decas al estro.

— Jen mi rimarkas, ke en la krajona industrio ĉe ni laboras sabotistoj, — diris li per trankvila, eĉ humila voĉo. — Kaj neniu okupiĝas, neniu rivelas tion. Ja tia krajono — ĝi estas kio?

La granda facetita dukolora krajono denove trafis en la dikajn manojn de la kolonelo:

— Ĝi kian rolon ludas? Ĝi, Gnetov, ludas rolon de kojno inter la popolo kaj la registaro. Ĉu vi komprenis?

— Ne, — konfesis Gnetov.

— Ne la popolo, tion mi malĝuste diris, — prononcis Svirelnikov, — ne la popolo, ĉar nia popolo kiel tuto estas monolita, sed filistro prenas tian krajonon en la manon, akrigas ĝin kaj ĝeneraligas malgrandajn mankojn al tuta nia industrio. La grafitaĵo rompiĝas, la ligno estas malbonkvalita, sabota laboraĵo, kaj la filistro, kiu ĉiam en la profundo, en sia kerno estas malamiko de nia nova socio, — ĝojas. Li kiel asertas? Li, Gnetov, asertas, ke se ni krajonojn ne povas regi, do kiel pri peza industrio? Kaj infektas per sia malkredo jam reprezentantojn de la popolo, ne la popolon entute, mi ripetas, sed kelkajn, plej malfirmajn civitanojn...

Li ree ĵetis la krajonon, kaj Gnetov legis arĝentajn literojn sur la blua faceto — «Faber».

— Tio estas ne nia krajono, ĝi estas eksterlanda, — diris li. — Kaj tre antaŭlonge produktita.

Sed Svirelnikov lasis la rimarkon de la ĉefleŭtenanto preter la oreloj. Li jam estis malfaldanta paperon, verŝajne tiun, kiu venis el Unĉansko. Tiun, pro kiu li vokis Gnetov-on. Ĝuste tiun, plej probable, pro kiu estis entreprenita tuta tiu ĉi granda ludo.

— Ŝtub la demandon en Moskvo traventolis, — kraĉinte sub la tablon, en la paperkorbon, informis Svirelnikov. — Li pri tiu via Ustimenko, ŝajne, havas grandan aferon. Inter la linioj estas kompreneble — li disponas aldonajn kompromitajn materialojn. Li skribas ĝentile, ke oni al li ĝuste tiun laboranton, kiu kun ŝi ĉi tie okupiĝis, sendu...

La koro de Gnetov saltis, kiel en la milito, kiam tute proksime eksplodadis mino. Sed li silentis — neinteresite kaj malvigle, kvazaŭ lin tio tute ne koncernis.

Svirelnikov ankoraŭ susuris per paperoj, legis tajpitajn liniojn, sulkante la frunton.

— Ĉu Oĵogin veturos? — ruzis Gnetov.

— Por kio do? — subite koleriĝis la kolonelo. — Tio al kiu necesas? Prepariĝu, mi faris decidon — vin sendi.

— Ĉu min? — miris Gnetov.

— Sed ĉu ne vi kun ŝi okupiĝis?

Svirelnikov surmetis la paperojn kaj atente ekrigardis al la leŭtenanto, kaj tiu pensis, ke la ĉefa estas ne troludi, por ke ne okazu «troo», kiel diras kartludantoj, — «dudek du» anstataŭ «dudek unu».

— Kiam veturigi?

— Ĝuste — vi mem veturigos. Kiam speciala vagono estos — vi tuj iros.

— Ĉu por ŝi sola specialan vagonon en Unĉanskon peli? — sincere miris Gnetov. — Kamarado kolonelo, mi dum la milito danĝerajn lupojn sen ajna aldona gardo liveradis, kaj ĉi tie estas duonmalsana maljunulino...

Svirelnikov plu rigardis al la ĉefleŭtenanto, pensadis, movante la rozkoloran haŭton sur la frunto.

— Tio veras, — prononcis li nehaste. — Ŝtub konvinke petas ne prokrasti la liveradon. Ĉu doni al ŝi konvojantojn por akompanado...

— Ŝi nenien de mi malaperos, — permesis al si interrompi la kolonelon la ĉefleŭtenanto. — Mi liveros en plej bona formo. Kaj se ŝin ĉi tie teni en atendo de speciala vagono, kamarado Kopitkin ree premos — por kio vi viajn nervojn malŝparu...

La kolonelo suspiris:

— Sed kiu pri niaj nervoj interesiĝas? Jen kiam mi mortos — tiam oni skribos: li fordonadis sin tutan al la laboro. Kaj en ĝi forbrulis. Sed dum mi estas viva — estas nenia atento. Tamen se bati min — tio estas sendube, oni batos.

En liaj porkaj okuletoj aperis plenda esprimo.

— Bone, — diris li, — iru prepariĝi. Mi detalojn pripensos. Konsiliĝos ĉi tie kun specialistoj, kiel ŝin, tiun fidamon, liveri plej rapide, por ke kara kamarado Kopitkin jam adresu sin al Ŝtub...

Svirelnikov subite heliĝis, frapis per la polmo la spegulan tablovitron, eĉ permesis al si rideti:

— Ni rigardos, kiel Ŝtub kun kamarado Kopitkin laboros, — ne sen ĝuo prononcis Svirelnikov, — ni vidos, kiu kiun formanĝos. Ŝtub estas dentohava, mi tion aŭdis...

Poste sur la grasa vizaĝo de la kolonelo trakuris maltrankvilo, kaj li, kliniĝinte tra la tablo, konfide petis Gnetov-on:

— Vi kun ŝi, fiulino, interparolu dum la vojo, ke ŝi ne babilu kie ne necesas pri Oĵogin. Kiu scias, se vere subite tia aŭtoritata kamarado, kiel, ekzemple, Kovpak, enmiksiĝos aŭ ankoraŭ iu el la legendaj? Mi pri Oĵogin fajfas, — dentomontrante, diris Svirelnikov, — sed sur nin kuŝiĝos makulo, por ni estos malagrablaĵoj, por tuta nia departemento, sed pro kio? Ĉu pro tiu sola kreteno?

«Efikis miaj rezonoj, — pensis Gnetov kaj ekĝojis. — Ĉu vi timas, porko? Atendu, kanajlo, trafos vi mem iam al Ŝtub, tiam vi vidos, kio estas malagrablaĵoj. Kaj Oĵogin via trafos».

Kaj Svirelnikov ankoraŭ longe «klarigadis» al la ĉefleŭtenanto lian taskon — nun ĉio prezentiĝis simple, evidentiĝis, ke la afero estas en kamarado Kopitkin, en liaj pretendoj pri la kontraŭleĝa ago de la sennoma konvojisto. Kaj ili ĉi tie estas nur plenumantoj, kaj nenio pli. Kaj ne indas por tiu Ustimenko levi bruon!

— Ja ŝi nun kvietiĝis, — per tute enua voĉo respondis Gnetov, — ŝiaj kondiĉoj estas tute decaj, mi veturigos ŝin, laŭeble, kulture, kaj ĝenerale, se estos via ordono, tiam eblos komprenigi — ne rekte, certe, sed tiele diplomate aludi, ke Oĵogin estis punita kaj eĉ, laŭ via vidpunkto pri tiu demando, — severe...

La kolonelo silentis.

— Kio do pri Oĵogin, — diris li poste kaj glatumis per ambaŭ manoj la vitron sur la tablo, — kio do pri Oĵogin. Ankaŭ troigi ne indas, ĉar, se tio estus ĉe ŝi sola okazo, sed ni ja ne scias...

— Scias, — rigardante rekte en la okulojn de la kolonelo, sen stumblo mensogis Gnetov, — scias, tiaj okazoj en niaj organoj estas neeblaj. Kaj majoro Oĵogin estas homo malsana, nervoza...

— Nu, vi estas granda kapo, ĉefleŭtenanto, granda kapo! — rapide laŭdis la kolonelo. — Kiam vi revenos, ni klopodos pri via promocio al la sekva rango. Kaj eĉ pli serioze ni starigos demandon. Kial vi miras? Necesas danki!

— Mi servas al la Sovetunio! — ekstarinte, sincere kaj trankvile respondis Gnetov. Nun li ĝuste sciis, ke li servas al la Sovetunio, kaj fieris pri tio, kiel li servas en tiu maltrankvila kaj malsimila al la militaj cirkonstancoj afero.

— Iru! — respondis Svirelnikov. — Iru ripozi. Mi donos komandon, ke oni vin epi... epik... ekipu...

Fojfoje por la kolonelo estis malfacila la ludo pri tio, ke la «senvesta kaj senŝua» ne sukcesis ellerni prononci malsimplajn vortojn. Okazadis, ke oni al li kompateme helpadis, li ne koleris, ne ofendiĝadis, nur klarigadis:

— Via generacio jam estas plene klera, sed ni...

Sed Gnetov ne helpis al li, kaj Svirelnikov, ankoraŭ iomete ludinte malklerulon, diris:

— Laŭ nia maniero dirante, pli bone vestu, alie kio estas tio? Honto! Botoj gumtolaj! Ĉemizo anstataŭ tuniko. Ne, kamarado Gnetov, tiel ne taŭgas, pri ni oni bone zorgas, kaj neniu nin devigas plenumi nian altan devon en ĉifonaĵoj. Do, ek, prepariĝu...

— Ĉu jam hodiaŭ veturi? — ree per intence neinteresita voĉo demandis la ĉefleŭtenanto. — Ĉu mi sukcesos?

— Se ne hodiaŭ — tiam morgaŭ, se ne morgaŭ — tiam postmorgaŭ, — starante, diris Svirelnikov. — Sed estu preteco numero unu, ĉu klaras?

Tagmanĝis Gnetov ĉe tablo kun Oĵogin. Tiu tre scivolis pri Ustimenko, la ĉefleŭtenanto kun apetito manĝis supon kaj la demandojn de la majoro lerte evitadis. Poste en la bufedo li aĉetis ĉokoladaĵon, tri spickuketojn kaj paron da sekiĝintaj pomoj. Ĉion ĉi li disŝovis en la poŝojn kaj revenis al Oĵogin kaj kozakeskaj viandbuloj. Al ili alsidiĝis la ĉefintendanto Penkin, mendis trinkokruĉon da kvaso kaj dufoje fiŝbulojn. Liaj okuloj estis globigitaj — lin elturmentis la amatora teatro.

— Interalie, kamarado Gnetov, — diris li, frapinte per la malplenigita trinkokruĉo al la tablo, — venu al ni, vestiĝu, mi havas ordonon...

Ĉe kompoto Oĵogin ree alkroĉiĝis pri Ustimenko, sed ankaŭ tiam ne sukcesis. Gnetov ree ŝajnigis, kvazaŭ ĉio estas tiel neinteresa, ke eĉ paroli ne indas.

— Kulturo al ni mankas por tiaj serpentoj, kiel tiu civitanino, — plendis Oĵogin per bonkora voĉo. — Mi tiel komprenas, ke ŝi havas solidajn sciojn. Tamen, la demando estas ne en tio. La demando estas en decidemo. Ni estas punanta glavo, kiel Dzerĵinskij.

Gnetov eĉ tremeris:

— Ĉu Dzerĵinskij?

— Kaj kio?

— Vi Dzerĵinskij-on ne tuŝu, — akre kaj kolere diris Gnetov. — Vi, kiu...

— Kio — kiu? — dentomontris Oĵogin, kaj Gnetov subite komprenis, per kia ĝuste voĉo tiu ŝajne flegma bonkorulo parolas kun enketatoj. — Kion vi volas diri, nomante min «kiu»?..

Penkin jam foriris. En la manĝejo estis senhome, krepuske. Certe, Gnetov povis ĉion nun diri al Oĵogin, ĉion, kion li pensis. Sed kia en tio estus senco? Ŝtub instruis ĉion fari kun senco, nur por utilo de la Soveta potenco. Kaj neniam riski eĉ pro belaj kaj efektaj bagateloj. Gnetov deziris diri — vi, kiu kapablas bati dum pridemandado, — sed retenis sin, kaj ne pro si, sed pro tio, ke li responsis pri tiu ĉi maljuna virino kun altaj vangostoj kaj iomete strabaj okuloj. Certe, tio estis nemulte — ŝi sola. Sed ŝi estis homo. Kaj kia! Kaj tiu ĉi jam ĉesis esti homo. Li estis neniu, tiu majoro Oĵogin. Kaj li brulu per blua flamo!

— Vi, kiu nenion pri Dzerĵinskij scias!

— Kaj ĉu vi scias? — la majoro denove revenis al amika tono.

— Nemulte, sed scias.

— Eble, vi rakontos?

Gnetov fintrinkis la kompoton kaj ĵetis malgajan rigardon al la majoro. Kion povis Oĵogin kompreni en tiuj rakontoj, kiujn aŭdis skolto Gnetov de skolto Ŝtub? Ĉu li komprenos la plej gravan — tion, ke Dzerĵinskij estis bonkora, aktive bonkora, bonkora, kiam tiel malfacile estis fari bonon? Kaj kiel li estis senfine bonkora kaj facila en siaj interrilatoj kun kamaradoj en kameroj, en prizonoj, dum multaj jaroj de siaj punlaboraj vagadoj?

Sed tamen Gnetov ne retenis sin kaj diris:

— Oni diras — glavo. Nur — glavo. Oni diras — fera. Ĉu en tio estas la senco?

— Sed en kio do?

— Oni lin nomadis — glacio kaj flamo.

— Kaj kial — glacio?

— Ne eblas tion dividi je vortoj, — suspiris Gnetov, kaj lia bruligita, kripla vizaĝo tordiĝis. — Glacio kaj flamo — tio estas ne tiel simpla. Tio estas ne «fera». Aĥ, kial paroli...

Nenion, certe, indis diri al tiu kreteno. Nun li denuncos al Svirelnikov pri la falsaj ideoj de la ĉefleŭtenanto, pri tio, ke li pridubis la vorton «fera».

Aŭ — glavo? Ne nur!

Jen kion diris en sia parolado al la ĈK-anoj Felikso Edmundoviĉ en kvinjara datreveno de la VĈK-OGPU en la Granda teatro kaj kion Gnetov aŭdis foje de Ŝtub kaj enskribis en sian sekretan kajeron:

«Kiu el vi malmildiĝis, kies koro jam ne povas atente rilati al suferantoj en mallibero, tiuj foriru el tiu ĉi institucio. Ĉi tie pli, ol ie ajn, necesas havi bonan kaj atentan al aliulaj suferoj koron».

Kio pri tiuj ĉi vortoj, kamarado Oĵogin?

Tamen, ilin ne indis prononci laŭte.

Oĵogin, sendube, demandus, kie estis publikigita tiu citaĵo.

Kaj Ŝtub tie, en la plene detruita de aviado, forbrulinta kaj fiodoranta je putro kaj grasa cindro pola urbeto, respondis al la demando de Gnetov kun malgaja rideto:

— Tion mi ne legis. Tion mi de unu malnova ĈK-ano aŭdis, kiu enskribis multon el tio, kion diris tiam Felikso Edmundoviĉ. Kaj pri tio ni ĉiuj devas memori, ĉar neniaj korektoj de la tempo en tio konvenas. Ĉu vi komprenas, kamarado leŭtenanto?

Ĉu povis tion kompreni Oĵogin!

Tamen, Gnetov ne deziris ĝuste hodiaŭ malbonigi rilatojn kun la grasiĝanta majoro. Ĝuste hodiaŭ, kiam la «granda ludo» estis farita kaj la venko estis proksimiĝanta. Kaj tial li konsentis vespere, se nenio okazos, iri kun Oĵogin kaj lia edzino en kinejon, kie estis demonstrata la fama kaj speciale famigata filmo pri Stalino kaj lige kun li — pri la venko super Germanio.

— Necesas spekti, — diris, leviĝante, Oĵogin, — ja estas ĝene, multaj kamaradoj jam vidis, grandan ŝargon ricevis.

...En la prizona malsanulejo, apud la forno, Stürmer estis lekanta internon de granda kaserolo. Rossolimo-Apraksina estis penseme maĉanta bakitan terpomon. Ruto Petroviĉ en sia eta kabineto same estis manĝanta, lia devizo estis «ne konfuziĝu». Kaj li ne konfuziĝis kun ŝtata manĝaĵo, glutadis ĝin kiel rezervon, esperante al nenio bona. Kaj ĉe tio li fermadis sin per riglilo.

Tamen al frapo li malfermadis kun plena buŝo, kio lin perfidadis.

— Kiel Ustimenko? — interesiĝis Gnetov.

— Ja ordinare — sibaritas, kiel grafino, — respondis Jeĥlakov. — Kuŝas, kantojn oni al ŝi kantas. Sanatorio. Vera sanatorio.

Li kun peno, ne ĝismaĉinte, glutis, pro la peno eĉ larmoj aperis sur liaj okuloj.

— Tute eblas elhospitaligi al prizona tenado, — aldonis li, supozante, ke ĝuste tian deklaron atendas de li la malamata de li ĉefleŭtenanto kun «kuirita vizaĝaĉo».

Sed Gnetov, kiel ĉiam, malĝentile interrompis lin:

— Oni vin ne demandas pri elhospitaligo.

— Klaras! — movante la adampomon, konsentis Ruto. La manĝaĵo tamen fiksiĝis eĉ en lia trejnita ezofago. Kaj li tre deziris, ke la ĉefleŭtenanto plej baldaŭ foriru de ĉi tie.

— Ĉu transporti ŝin, sen malutilo al ŝia sano, eblas?

— Tute.

— Skribu ateston, mi venos poste.

— Mi faros, — finfine glutinte sian maĉaĵon, diris Jeĥlakov, — momente...

Aglaja Petrovna estis kuŝanta, kovrinte sin ĝis la mentono per litkovrio, kaj leganta Stalinon, ŝajne pri la opozicio. Gnetov salutis, ŝi respondis diskrete sed tamen tute alie, ol respondis antaŭe, respondis ne malamike diskrete, sed preskaŭ amike, tamen oficiale.

Apude la ŝtelistinoj, kiel ĉiam, kantis, sed hodiaŭ nelaŭte: Zina komencadis ĉiun strofon pli alte, pli plende, Zoja ripetadis preskaŭ kontralte, ŝia specialeco estis ŝiri la animon.

— Ĉu antaŭlonge vi vidis kamaradon Stalinon? — demandis subite Aglaja Petrovna kaj firme per siaj strabetaj okuloj ekrigardis en la vizaĝon de la ĉefleŭtenanto. — Kiam vi vidis kamaradon Stalinon lastfoje? Diru al mi.

— Mi ne trompas vin, Aglaja Petrovna, — rapide ridetis li, — vere, mi ĵuras, min ne sendis la CK. Kredu.

Li elprenis siajn donacojn kaj, hontante, metis ilin sur la litkovrilon, tie, kie kuŝis ŝia mirinde bela, maldika mano.

— Dankon, — kun trankvila digno diris Aglaja Petrovna kaj tuj mordis la pomon. En ŝiaj nigraj okuloj brilis infane feliĉa esprimo, ŝi eĉ mallevis la palpebrojn, konfuziĝinte, ke li vidas, kiel al ŝi ests bonguste, kaj aldonis, maĉante: — Diablo scias kiel delonge mi ne manĝis pomojn.

Gnetov deziris sciigi al ŝi, ke baldaŭ ŝi manĝos tiujn pomojn kiom ŝi deziros, sed ektimis. Kaj apenaŭ li interesiĝis pri la sano, kiam Ruto vokis lin al telefono.

— Svirelnikov, — diris en la aŭdparolilo la voĉo de la kolonelo. — Jen kio, Gnetov, vi preparu dokumentojn. Ree Ŝtub telefonadas, telefonas, vidu, kaj telefonas, kial ni tiun damon retenas. Kaj vian kandidatecon li aprobis. Kaj la rompon de instrukcioj kun speciala vagono li prenis al sia responso. Ek, preparu, hastu, sur ĉevalo de najbaro la ŝarĝo ne pezas, aŭ kiel oni diras en la popolo. Faru!

Post horo Gnetov estis jam en la stacidomo.

Pasinte ĉiujn formalaĵojn, li interkonsentis kun la staciestro pri aparta kupeo en malmola vagono por morgaŭ, ĉar la hodiaŭa trajno jam foriris. Sed dum la severa kaj malagrabla ĉefleŭtenanto estis subskribanta la necesajn paperojn, aliris ankoraŭ liphara fervojisto kaj interesiĝis:

— Ĉu vi permesos suflori?

— Mi permesas, — grumblis Gnetov.

— En tiu ĉi vagonaro malmolaj kupeaj vagonoj malestas. Nur se en la mola.

— Do, ĉu denove la tutan skribaĵon reskribi?

— La afero estas ne en skribaĵo, la afero estas en pago, — diris la lipharulo. — Ĉi tie necesas fari alpagon per kontanta mono.

— Nu, kaj mi faros, — ekstarante, konsentis Gnetov.

Apud la kinejo «Norda» lin atendis Oĵogin kun sia Sonjo. La majoro odoris je vodko kaj ajlo, Sonjo — je parfumo. Kaj la patrino de Oĵogin, simila al portretoj de Ĉerniŝevskij, same estis ĉi tie — emociiĝis antaŭ la bonega filmo.

Finfine ili ĉiuj sidiĝis, la lumo malrapide estingiĝis, kaj kiam sur la ekrano aperis Stalino, la patrino de Oĵogin unua ekaplaŭdis kaj diris tra larmoj:

— Jen li!

## Ĉapitro naŭa

### Pafsaluto de nacioj

Amiraĝibi kuŝis sur la dorso. La sekiĝinta, elturmentita per kuracado malgranda maljunuleto triste rigardis al la fenestro, surverŝita de la printempa suno. Stepanov haltis en la pordo, kun angoro ĵetis rigardon al la malnova amiko: kien malaperis la oliva sunbruno, la egala brilo de la pupiloj, kie estas la konstanta rideto — pigra kaj moka, kial Elisbaro ĉesis raziĝi?

— Sed ĉu vi scias, Rodiono Metodjeviĉ, kio estas dudek mil unuoj? — subite eksplodis la ŝipestro. — Ĉu vi tion gustumis?

— Vane vi koleras, — iomete ofendiĝis Stepanov. — Ja ankaŭ pli malbonaj aferoj okazas al homo. Ekzemple, sen kruroj.

Amiraĝibi tute koleriĝis.

— Ĉu vi min eduki venis? — interesiĝis li. — Ĉu levi mian falintan spiriton? La kuracisto kune kun la malsanulo batalas kontraŭ la malsano, ĉu tiel? Kara, mi tion aŭdis. Kaj parkere memorfiksis. Sed la afero estas nur en tio, ke la surradiado mem transformas homon en ĉifonon. Ĉu vi ne komprenas? En bastomaton, per kiu oni viŝas piedojn. En nenion. Sed doktoroj ne havas tempon por okupiĝi pri tiaj bagateloj. «Pro tio oni ne mortas», — tiel ili diras al ni.

Li ĵetis rigardon al Rodiono Metodjeviĉ, liaj okuloj estis tute ne koleraj, sed neelteneble angoraj. Kaj senesperaj.

— Ne, mi ne havas riproĉojn, — mallaŭte diris Elisbaro Ŝabanoviĉ, — neniajn riproĉojn. Ili ĉiuj pri mi penas, sed ili ne scias, tute nenion scias. Neniu scias. Eĉ profesoro Ŝĉukin ne scias. Li diras: «Tio pasos». Aŭ alie: «Pasos kun tempo, eble iom pli poste». Ankoraŭ ili ĉiuj konsilas manĝi pli da viando.

— Ĉio ĉi estas tial, ke vi sen najbaro enuas, — diris Stepanov, por direkti la konversacion al alia temo. — Li vin amuzadis, gajigadis, juna, kaj ni kio estas? Ni, Elisbaro, estas maljunuloj!

— Ekzistas malsamaj maljunuloj! — grumblis Amiraĝibi. — Sed mi estas tia maljunulo, ke por mi mem mi estas abomena. Kaj por ĉiuj abomena! Eĉ Barbara Rodionovna — tro pacienca, homo de granda bonkoreco, sed kun mi eĉ dek minutojn ne eltenas. Kaj mi mem komprenas — mi devas ekregi min, sed mi ne povas...

Li pri nenio povis paroli, krom pri si. Al li nenio estis interesa nun, krom sia stato, tiu disfalo de la fortoj, en kiun lin metis la damnita surradiado. Kaj denove kun kreskanta incitiĝo li ekparolis pri tio, ke Ustimenko ankaŭ en Kievo interesiĝis pri ebloj de kuracado de Amiraĝibi, kaj en Moskvon skribis, kaj iajn popolajn rimedojn esploradis — rezultis nenio. Li ĝuste tiel deklaris, jen sur tiu ĉi seĝo sidante, sur kiu nun Stepanov instaliĝis: «Absolute nenion en tio la scienco komprenas!» Kaj Bogoslovskij nur kapjesis.

— Mi elhospitaliĝos, forveturos morti, — konkludis la ŝipestro sian amaran parolon. — Tiel ne eblas vivi. Mi revenos al mia maro, observados ŝipojn per binoklo, pli gaje la tempo pasos...

Stepanov leviĝis, li malŝategis tiajn animajn disfalojn. Sed li ne povis kompreni, ke la disfalinta ŝipestro en nenio kulpas — kulpas nur sola kuracado.

— Do, tiele, — elparolis la admiralo. — Kiam vi elhospitaliĝos — venu rekte al mi. Mi kun vi tion festos. Mi havas riĉan domon, la ĝardeno estas kiel publika parko. Ni maljunule en la ĝardeno fosos.

Kaj tute mallaŭte aldonis:

— Espero estas, ke Aglaja Petrovna en proksima tempo revenos. Vlaĉjo, pli ĝuste, Vladimiro Atanazijeviĉ, kun la ĉi-tiea, Ŝtub, havis konversacion, tiu esperigis.

La pala vizaĝo de Stepanov ankoraŭ pli blankiĝis, li suspiris, promesis, ke li vizitados, kaj eliris, per la dorso sentante malfeliĉan rigardon de la malnova amiko. Eŭgeno Rodionoviĉ, sidante apud la ŝoforo, jam estis atendanta la patron en ofica aŭtomobilo, kun klopodema esprimo legante ĵurnalon. Barbara envolvis la krurojn de la patro en plejdon, la aŭtomobilo singarde ekiris antaŭen.

— Mi nur vin veturigos kaj tuj veturos pluen, — avertis Eŭgeno, faldante la «Heroldon», — vi ne ofendiĝu, mi petas. Matenmanĝo estas preparita, laŭ miaj indikoj, sur la plej alta nivelo. Kaj la vesperon ni tute kaj plene pasigos kune...

La admiralo deziris diri, ke nenian vesperon «kune» li bezonas, sed Barbara glatumis lian pojnon, kaj li silentis. La tago estis iomete frosta kaj tre suna, pro abundo de aero post la malsanulejo al Stepanov dolĉe turniĝis la kapo. «Maljuna mi iĝis, — pensis li, — malforta mi iĝis».

— Tute ne, — diris Barbara, — tute vi ne estas maljuna nek malforta.

— Sed ĉu mi laŭte? — ektimis Rodiono Metodjeviĉ.

— Kiel oni skribis en malnovaj teatraĵoj — «al si mem», — respondis Barbara. — Sed vi ne ĉagreniĝu, mi jam delonge paroladas kun mi mem... Ĉu vi diros, ke ankaŭ mi estas maljunulino?

La aŭto turniĝis, fasko de suna lumo batis al la vizaĝo de Barbara, kaj la admiralo malgaje miris — bluaĵoj sub la okuloj, sulketoj ĉe la rondaj, ankoraŭ antaŭnelonge tute junaj okuloj, duonmalfermita buŝo, kvazaŭ al ŝi estas malfacile spiri.

— Ĉu vi pro io afliktiĝis? — demandis Rodiono Metodjeviĉ. — Ĉu vi ne dormis?

— Jen, jen, parolu kun ŝi, — turniĝis Eŭgeĉjo el la antaŭa seĝo. — Parolu, konversaciu. Diablo min puŝis sciigi al la fratineto, ke de nia kara Vlaĉjeto la edzino kun la ido fuĝis. Do jen, bonvolu vidi, ŝi suferas!

La dikaj lipoj de Eŭgeno estis senzorge ridetantaj, la okuloj sub la okulvitroj, kiel ĉiam, ne videblis, li vere estis ne komprenanta, pro kio afliktiĝis Barbara. Kaj li komencis priskribi la karakteron de Ustimenko, kun kiu neniu povas vivi pace.

— Vi prefere silentu! — mallaŭte petis Barbara.

Avo Metodo estis atendanta ilin sur la perono en purigitaj ŝuoj, en la plej bona el la donacitaj tunikoj, en gladita de Paŭla por tiu okazo pantalono. Kun la filo li trifoje interkisiĝis, tuj rakontis, ke Paŭla Nazarovna faris pri la sano de Rodiono Metodjeviĉ diservon, sed tamen ĉio estis nevalida, ĉar la popo konfuzis Dian sklavon Rodionon kun Dia sklavo Romano kaj pro tio la mono de Paŭla malŝpariĝis vane...

La matenmanĝo vere estis altnivela. Avo Metodo drinketadis pro la reveno de la filo, almanĝadis kaj komandadis en la hejmo, kvazaŭ li vere estus mastro. Kaj ankaŭ pri medicino li rezonadis solide, ne negante ĝiajn atingojn, sed ankaŭ ne sen historioj pri tio, ke se maceri kankrojn en keroseno kaj trinkadi tiun maceraĵon senkompate ekde la junaj jaroj, tiam la tuta organismo estos rezista kontraŭ, ekzemple, tifo.

— Nu, tion vi, paĉjo, — penis kontraŭdiri la admiralo, tamen sen ajna utilo, la maljunulo nur ardiĝis en sia ataka impeto kaj rakontis ankoraŭ du «parabolojn» — unu pri amanita buljono, kaj alian pri musoj, rare abomenan.

— Certe, ne ĉe la tablo estu dirite, — delikate aldonis li.

Telefonis kun varmegaj gratuloj Iraida, diris, ke ŝi devas ankoraŭ «viziti» brokantejon, kaj post tiam ŝi kisos al ambaŭ vangoj la «paĉjon».

— Atendu! — kriis ŝi. — Mi — momente!

— Oh yes! — respondis Barbara. — Paĉjo eĉ freneziĝas, tiel deziras vin vidi.

Paŭla en medicina blanka kitelo (ĉe Eŭgeno da ili akumuliĝis multe, kaj nun estis decidite, ke en higienaj celoj endas kuiri manĝaĵon nur en doktora aspekto) alportis grandan pladon da frititaj pirogetoj.

— Festeno, fraĉjoj! — deklaris avo Metodo. — Delonge tia lukso ne estis.

— Tie al vi, Rodiono Metodjeviĉ, ree junpioniroj venis, — diris Paŭla, — petas ke vi al ili eliru.

— Kiaj ankoraŭ tiaj junpioniroj? — miris Stepanov.

— Ja ili jam pluran fojon venas, — klarigis Paŭla. — Kiam vi en Moskvon veturadis — ili venis, kaj kiam vi en la malsanulejo estis — same venis.

La admiralo turniĝis al Barbara:

— Kion ili bezonas?

— De kie mi povas scii? — ne rigardante al la patro, respondis ŝi.

— Ili venu ĉi tien! — ordonis la admiralo. — Kaj kial tra la akcesora enirejo?

— Ili timas. Ilin Eŭgeno Rodionoviĉ ordonis ne enlasi, — kun stranga esprimo de dolĉo kaj malica ĝojo prononcis Paŭla. — Kaj ili aŭdis — la geknaboj do, kiel Eŭgeno Rodionoviĉ ordonis forpeli ilin.

— Barbara, venigu ilin ĉi tien, — jam severe ordonis Rodiono Metodjeviĉ.

Barbara leviĝis, ĵetis rapidan rigardon al la patro kaj eliris. Stepanov turniĝis al la pordo, trans kiu aŭdiĝis voĉoj. Avo Metodo, uzinte oportunan momenton, renversis en la buŝon glaseton da konjako, akompanis moviĝon de la konjako laŭ la ezofago per la polmo ĝis la stomako mem, dolĉe sulkiĝis kaj komencis tranĉi por si krustan pirogeton.

— Jen, paĉjo, ili venis al vi, — diris Barbara, tralasante en la manĝoĉambron du altajn longkrurajn knabinojn kaj larĝŝultran, tre, evidente, fortikan knabon en okulvitroj, seriozan kaj streĉitan. Kaj la knabinoj kaj la knabo estis en junpioniraj koltukoj, gladitaj, striktaj. Stepanov leviĝis al ili renkonte.

— Kamarado Heroo de la Sovetunio, — diris la knabo, — pardonu nin pro tia entrudiĝo, sed ni venis ne de ni mem, sed laŭ komisio de la junpioniraj organizaĵoj de la Rivera distrikto...

— Do, bone, — respondis la admiralo. — Ni konatiĝu. Stepanov.

— Vinokurova Vanjo, — diris la knabino kun bruna frunthararo.

— Bojĉenko Sanjo, — prononcis la alia, blonda, tre rozkolora, konfuzita, kun forte plektita, densa, longa harligo.

— Ŝtub Alĉjo, — diris la knabo en okulvitroj, kaj Stepanov eksentis, kian li havas malmolan, rigidan, firman polmon.

Barbara metis al Bojĉenko Sanjo sur la ŝultron la manon kaj diris:

— Ek, geknaboj, eksidu al la tablo, ni manĝu pirogetojn kaj trinku teon. Kaj mi petas, ne diru: ne, dankon!

— Tio estas bona, tio estas ĝusta, — ekĝojis la avo, — pirogetojn Paŭla Nazarovna bakas altkvalitajn, vi ĉiuj estos kontentaj...

Alĉjo iomete konfuziĝis kaj prezentis sin al la avo, kiun pro eksciteco li ne tuj rimarkis:

— Ŝtub.

Kaj la knabinoj same prezentis sin.

— En ĝian ventreton, en tiun krespon, necesas buteron ŝovi, — diris la avo. — Certe, nun ankoraŭ estas mankoj, sed vi ŝovu, ĉar hodiaŭ ni havas feston — la admiralo, filo mia, ĵus el la malsanulejo revenis. Jen — ni festas en la familia rondo. Drinkas iomete!

Kaj la avo klakis per la ungoj al la karafo.

— Eble, ankaŭ vi deziras, juna kamarado? — turniĝis Metodo al Alĉjo.

— Ne, dankon, mi ne drinkas, — ĝentile respondis la juna Ŝtub.

Barbara verŝis teon, proponis al la geknaboj ankoraŭ pirogon kun kazeo. Stranga, nekaraktera por ŝi, atende friponeta rideto jen aperadis, jen malaperadis sur ŝiaj lipoj. Kaj la okuloj brilis ne ordinare, ne per egala, milda lumo, sed per malicaj, ekbrilantaj fajretoj.

Stepanov trinkis teon, kun timeto ĵetinte rigardon al Barbara, nehaste, kun ĝuo ekfumis cigaredon. Avo Metodo same ekfumis el lia cigaredujo, notinte kun signifo en la voĉo, ke tia tabako kostas frenezan monon.

— Ĉu ankoraŭ? — demandis Barbara la gastojn.

— Ne, tute ne! — ekkriis la blonda Sanjo Bojĉenko. — Por ni tute sufiĉas, ni vin ĝenas...

— Estas nenio ĝena, — snufante per la cigaredo, deklaris avo Metodo. — Kiu homo estas al tablo invitita, tiu de la tablo malsata ne foriras. Por tio ja oni al la tablo invitas...

Siajn konceptojn pri gastamo avo Metodo eksplikadis sufiĉe longe, ĝis en la ĉambron kiel maljuna birdeto enflugis Iraida. La junpioniroj ankaŭ al ŝi prezentiĝis, la okuloj de Barbara ekbrilis jam per satana fajro, kaj Iraida subite konfuziĝis kaj ekhastis. Siajn aĉetaĵojn ŝi forgesis sur la sofo, kisis Rodionon Metodjeviĉ-on al la vango kaj ree malaperis, dirinte, ke ŝi venos al la tagmanĝo.

— Nun permesu resumi nian aferon, — iomete balbutante pro emocio, komencis la juna Ŝtub. — Mi, eble, estos ne tute konsekvenca, ĉar paroli devis Aleĉjo Kraĥmalnikov, sed en lia familio okazis terura malfeliĉo...

Ŝtub svingis la manon kaj paŭzis.

— Jes, mi aŭdis, mi ĝuste en tiu tempo troviĝis en la malsanulejo, — kapjesis Stepanov. — Ĉio iris bone, tute bone kaj subite...

Alĉjo reĝustigis la okulvitrojn, evidente, li neniel povis ekregi la kaptintan lin emocion.

— Kiu homo estas destinita, tiu tutegale mortos, — diris la avo. — Jen, ekzemple, dum la japana milito troviĝis ni en Mukdeno ĉe malkargado...

La japana milito forkondukis la avon malproksime flanken, kaj okazis tiel, ke la maljuna Stepanov tute implikiĝis kaj misvojiĝis al Kuropatkin[89].

— Bone, paĉjo, — karese diris la admiralo, — ni tion poste analizos. Kaj nun mi vin aŭskultas, geknaboj...

Barbara iris en la ĉambron de Eŭgeno, trovis valerianon kun konvalo, starigis sur videblan lokon. Kaj aliajn korajn kuracilojn preparis por ajna okazo.

— Ni venis rilate de la domo, — diris Vinokurova Vanjo.

— Ne, ne en la senco de la domo, — interrompis, ekscitite balbutante, Alĉjo Ŝtub, — sed en tiu senco, ke ni nun ne havas, kien iri.

La blonda Sanjo konfirmis kun suspiro:

— Ni estas kvazaŭ senhejmuloj.

— Mi nenion komprenas, — kolerante, diris Rodiono Metodjeviĉ.

Revenis Barbara, ekstaris malantaŭ la patra dorso, kliniĝis al li de malantaŭe. La patro balancadis la piedon, enspiradis tabakan fumon.

— Kaj vi, kamarado Heroo de la Sovetunio, ĉu ne estas informita? — demandis Alĉjo. — Ĉu tute ne informita?

— Ja pri kio informita, — definitive ekkoleris Stepaov, — kaj ne prokrastu vi, kara amiko, raportu laŭorde.

Alĉjo Ŝtub reĝustigis per la fingroj la okulvitrojn, movis la nazon, kvazaŭ kontrolante, ĉu ili firme sidas, enspiris aeron en la larĝan bruston kaj per unu spiro, plu balbutante, diris:

— Tiu ĉi via domo, en kiu vi loĝas, kamarado Heroo de la Sovetunio, de ni estis forprenita — tio estis la distrikta Domo de junpioniroj kaj lernejanoj. Kaj nin el ĉi tie oni elpelis, promesis la novan, sed nenian novan oni donas, la laboro disfalas, kaj estas eĉ tiaj apartaj opinioj, ke nenia justeco atingeblas, estas uloj, kiuj asertas, ke nin oni simple trompis...

— Mi ne komprenas! — malmilde diris la admiralo. — Mi nenion komprenas. Kiel al tio rilatas junpioniroj kaj lernejanoj?

— Ja tio estas nia domo, — diris Vanjo kaj eĉ per la kalkanumo frapis la plankon. — Ĉi tie estis kabineto de raditeĥniko.

— Jen umi vian umon! — miris la avo. — Interese.

— Kaj niaj rondetoj ĉiuj fermiĝis, — rapide, per malespera voĉo ekparolis Bojĉenko Sanjo, — kaj de kurtondistoj, kaj la ĥora, kaj de regionologoj, kaj de riveristoj, kaj aliaj. Kaj ni al vi venis, por peti helpi, — se vi ĉi tie loĝas, do oni vin aŭskultos, vi povas kaj al kamarado Losoj turniĝi, kaj eĉ al kamarado Zolotuĥin, ja ne eblas tiel — elpeli, kaj fino...

— El kie oni vin elpelis? — ree stulte ne komprenis la admiralo.

— El ĉi tie, — pacience kaj karese glatumante la patron al la larĝa ŝultro, de malantaŭe, en la orelon mem diris al li Banjo. — El ĉi tie ili, paĉjo, estis elpelitaj. La afero estas en tio, ke Eŭgeno Rodionoviĉ nelonge antaŭ via alveturo, eksciinte pri la malmobilizo, faris vicon da, milde esprimante, artifikoj. Li promesis al la junpioniroj...

— Komprenite, — elparolis Stepanov. — Tute komprenite!

Kiam li aŭdis pri Eŭgeĉjo — tuj komprenis ĉion.

— Jen do, kiamaniere, — prononcis li iom poste. — Jes, jes. Do, mi komprenas, ĉion komprenas...

Venis longa kaj sufiĉe ĝena paŭzo. La geknaboj interrigardis, ne sciante, kion ili faru plu. Alĉjo demetis kaj viŝis la okulvitrojn. Finfine Stepanov estingis en telero sian cigaredstumpon, forte alpremis ĝin per la fingro kaj prononcis per trankvila kaj firma voĉo:

— Hodiaŭ ni travivas la dek okan de marto. Ĉu tiel?

— Tiel, — konfirmis Alĉjo Ŝtub, — la dek okan.

— La dudek kvinan vi ĉi tien revenos, — ekstarante, eldiris Rodiono Metodjeviĉ, kaj ĉiuj tri geknaboj — kaj Sanjo, kaj Vanjo, kaj Alĉjo — ĝuste nun subite ekvidis en tiu maljunuleto ne simple emeriton-pensiulon, sed militmariston, admiralon kaj, certe, Heroon de la Sovetunio.

Laŭ ilia imago, li estis nun kvazaŭ sur la ponto de militŝipo dum batalo, kiam pafas kanonoj, ĵetas bombojn faŝistaj rabobirdoj, subakvaj submarinoj eligas siajn ŝtalajn torpedojn. Kaj jen tia ĉi admiralo, kvazaŭ nenio okazas, staras sur la kirasita ponto kaj deklaras per egala voĉo:

— La dudek kvinan vi ĉi tien revenos. Kaj ĉiuj viaj rondetoj ree komencos labori. Ĉu klaras?

— Klaras, kamarado Heroo de la Sovetunio, — starante respondis Alĉjo, kaj nun al la knabinoj ŝajnis, ke ne nur la admiralo staras sur sia kirasita ponto, sed ankaŭ Alĉjo Ŝtub, same sur tiu ponto, akceptas ordonon, kiu estos plenumita, eĉ je kosto de la vivo.

Kaj ĉar neniu el ili, el ĉiuj tri, atendis tian sukceson de la konfidita al ili misio, tial Vanjo, subite pleniĝinte de tiu ekstazo, kiu ne maloftas en junaj jaroj, diris per mallaŭta, feliĉa, kortrema voĉo:

— Jen, ĉu vi vidas, vidas ja? Mi diris — estas justeco! Kaj jen ĝi — estas!

— Jes, justeco estas, — malgaje ridetinte, respondis la admiralo.

Ĉiuj silentis.

— Ni finis, — ree per militista, ofica, kiel sur ŝipa ponto, voĉo diris Alĉjo.

— Ankaŭ mi finis, — respondis la admiralo. — Dankon, ke vi venis ĝuste al mi.

— Mi komprenas, — ne tuj respondis Ŝtub. — Do, ni iros?

— Iru, — kapjesis Stepanov. — Kiam vi malfermiĝos, mi vin vizitos. Ĉu vi vokos?

Barbara ekiris akompani la geknabojn, kaj avo Metodo verŝis por si ankoraŭ glaseton.

— Do, ĉu mi ĝuste komprenas, ke nin el ĉi tie — al la postaĵo per balailo? — interesiĝis li. — Kien, Rodĉjo, ni iros ja, ni ambaŭ estas maljunuloj... Ankaŭ vi, fileto, ne fieru, via kapo same blankas...

— Ni trovos kien iri, — diris Stepanov. — La Soveta potenco du maljunulojn sen tegmento ne lasos. Kaj ĉi palacon ni ne bezonas, por kio ĝi al ni, paĉjo?

— Ek! — regalis sin mem avo Metodo kaj elverŝis en la buŝon konjakon. — Pro tiaj aferoj ajnulo ebriiĝos. Tamen vi al mi klarigu! Vi donu al mi klarigon — pri nia Eŭgeĉjo...

Sed klarigojn la avo ne ĝisatendis. Rodiono Metodjeviĉ foriris en sian ĉambron, kaj Barbara tien portis al li la valerianon kun konvalo. Kiam ŝi malfermis la pordon, li estis rigardanta en la fenestron, kaj sur lia vizaĝo estis neatendite petolema, knabeca esprimo.

— Kial vi tiel lumas? — miris Banjo.

— Ja mi revas, kiel Eŭgeĉjeto el ĉi tie fuĝos. Kun Irainjo! Sed kielas la junpioniroj, ĉu? Tio, kara, nenien malaperos, tio estas speciala sento — nian domon oni forprenis kontraŭleĝe...

Li trairis la ĉambron el angulo en angulon, tute juna subite, ĉiuokaze, juniĝinta, kun hela rigardo, forta, kvazaŭ estis nenia korinfarkto kaj neniaj teruraj tagoj en la moskva hospitalo, kien oni kuŝigis lin en apartan malgrandan ĉambron — morti.

— Ĉu vi scias, paĉjo, — subite diris Barbara, observante la rigardon de la patro. — Mi ĉion definitive decidis. Vi bezonas laboron.

— Kiel kiu do? — miris li.

— Almenaŭ kiel pedagogo. Matematiko, fiziko. Ja vi finis la akademion. Kaj nur imagu: en lernejo instruisto estas subadmiralo, Heroo de la Sovetunio. Nur pensu.

— Mi pensos, — nedecideme promesis li.

Kaj kioman fojon li miris pri sia filino: de kie ja ŝi povis scii liajn plej kaŝitajn pensojn? Aŭ, eble, vere, li akiris maljunulan kutimon balbuti tion, kion li pensas? Ne, li neniam pri tio diris. Kaj eĉ pensis nur proksimume, ne per tia preta frazo, kiel vortigis Barbara. Pensis proksimume, ke, vere, anstataŭ manĝi senpage ŝtatan panon, nemalbone estus okupiĝi pri iu afero. Alie vi eble komencos ŝovadi la nazon en kaserolojn, en la kuirejajn, — rigardi, kio hodiaŭ kuiriĝas. Sed instrui? Sed tamen, tio, verŝajne, estas ĝuste tio, kion li mem, ne konsciante, pleje ŝatis. Kaj subite, tute forgesinte la hodiaŭan abomenan historion kun Eŭgeĉja kombinaĵo, li vigle kaj afereme ekparolis kun Barbara pri tio, kiel, laŭ ŝia opinio, li, malantaŭiĝinta emerito kaj soldato, povos okupiĝi kun junularo — ja, verŝajne, en pedagogio estas multaj novaj tendencoj, aperis ĉiaj sistemoj, ideoj, skoloj...

— Aĥ, lasu vi, paĉjo, — balancante la piedon en defalanta ŝuo, diris Banjo, — kiaj tendencoj. Vi estas scianta, saĝa, ĉion vidinta homo, kiel vi povas ne fidi vin? Jen kiam revenos Aglaja Petrovna...

— Kaj ĉu vi estas certa — revenos? — rapide demandis li.

— Sed vi ja aŭdis, kiel ĵus la knabino — tiu blonda, kun harligo — diris, ke estas justeco! Ĉu ĝi povas ne esti?

— Jes, jes, — konsentis la admiralo, tirante la ŝultron kaj forturniĝante. Li subite ekabomenis sin mem pro tio, ke li jam antaŭlonge ĉesis kredi je tiu nedifinita justeco. — Jes, jes, — ripetis li, — certe.

Kaj, ankoraŭ paŝinte tra la ĉambro, li demandis:

— Kie tamen ni, kara mia filino, loĝos? Kiel vi pensas? Ja ĉi tie resti estas kategorie maleble, tion vi, verŝajne, komprenas! Ĉu vi konsentas?

Barbara kapjesis, pensante pri io sia. Por ŝi estis tutegale, kie loĝi. Ŝi mem, finfine, ĉi tie estas nur gastino, por ŝi tempas reveni al Gridnevo, al la geologoj. Por ŝi entute estis tutegale: ĉu gravas, kie vivi, kiam vi ne scias, por kio vi vivas? Ŝi iomete teruriĝis pro tiu amara penso, ŝi prenis de la patro cigaredon, ekfumis, eligis fumon ringe, kiel en la milito, oscedis kaj plendis, kiel en la malproksimaj jaroj, kiam ŝi loĝis ĉe Stepanov sur la destrojero:

— Enuas mi, paĉjo.

— Mi scias, — ne tuj respondis li. Kaj konsilis, kvankam malfacile estis por li ĝuste tion konsili al ŝi: — Forveturu!

— Kien?

— Eĉ al diablo mem! — kriis li. — Kien ajn, sed nur forveturu el ĉi tie, forlasu tiujn viajn revojn, forlasu lin, forgesu pri li, ekamu bonan homon, rekonsciiĝu, vekiĝu...

— Pli bona ol li ne ekzistas, — diris Barbara.

— Ekzistas! — ruĝiĝinte ĉe la kolo, furioze kriis la admiralo. — Ĉiuj estas pli bonaj ol li! Tiel trakti vin, tiel vin malalte taksi, tiel nenion kompreni...

— Ĉion li komprenas, — trankvile kaj hele rigardante en la kolerajn okulojn de la patro, interrompis Barbara, — li ne povas ne kompreni! Aĥ, por kio do ni parolas! Ja ĉio ĉi estas absurdo, kien ajn mi veturu, nenio ŝanĝiĝos...

— Ŝanĝiĝos, — ree ekbruis Stepanov, — en Saĥalino ŝanĝiĝos, kaj en Kamĉatko ŝanĝiĝos, kaj en Arĥangelsko ŝanĝiĝos, kaj en Krimeo ŝanĝiĝos. Pro mi, stultulo, vi ree kun li renkontiĝis, pro tiu malsanulejo, diablo ĝin prenu, jen mi, jen Amiraĝibi, jen tiu partizano, Zemskov, por kio vi venadis al ni, por kio al vi tiu stulta situacio...

Kaj ankaŭ tiu ĉi interparolo finiĝis per nenio. Je ĉirkaŭ la kvina horo Iraida singarde vokis ilin tagmanĝi. Tra la manĝoĉambro, metinte la manojn malantaŭ la dorson, elmetinte antaŭen la dikan ventreton, en silka blua kaj flava piĵamo, iradis Eŭgeĉjo, fajfetadis «Toreiston».

— Toreist', antaŭen? — interesiĝis Stepanov, enirante en la manĝoĉambron.

Iraida malpakis la novan aĉetaĵon, la ŝnureton ŝi pendigis sur sian kolon, kune kun ĉenetoj kaj brelokoj, kiujn ŝi plu portadis en granda kaj eĉ ĝena abundo.

— Kaj avo Metodo kie estas? — demandis Stepanov.

— Li, verŝajne, laŭ sia kutimo, estas en la kuirĉambro, — spirante en grandan kristalan pokalon, kiun ŝi ĵus elprenis el mola papero, diris Iraida. — Lin, paĉjo, ne eblas el tie eltiri...

Eŭgeno ĉesis fajfi kaj ekkantis:

Ho, toreist', ho, toreist'...

— Ho, Eŭgeno, kian vi havas voĉeton, — preskaŭ kun ĝemo diris Bajo, — kvazaŭ per tranĉilo al vitro...

Eŭgeno ne respondis, ree ekfajfis. Paŭla enportis supan bovlon, Stepanov ordonis al ŝi alkonduki la avon. Eŭgeĉjo ĉe la bufedo verŝis por si glaseton da vodko, eltrinkis, serĉis sur la tablo per forko kaj, pensinte iomete, almanĝis per marinita fungeto. La admiralo kun severa vizaĝesprimo malfermis la pordon al la antaŭĉambro, poste al la koridoro, poste al la kabineto de Eŭgeno Rodionoviĉ. Iraida kaj Eŭgeĉjo rapide interŝanĝis rigardojn.

— Ĉu ne estas malvaste por vi loĝi ĉi tie? — demandis Stepanov per akra voĉo.

— Kio? — ne komprenis Eŭgeno.

— Mi demandas, ĉu ne estas malvaste ĉi tie por vi — por la familio? — kriis Rodiono Metodjeviĉ. — Mi demandas, ĉu por vi ĉi tie...

Kaj eksilentis subite, ĉar el la antaŭĉambro, etendinte al li la manojn, brilante per la tuta inkmakulita muzeleto, kuris Juĉjo, la ameganta sian avon homo, veninta el sia unua «B» klaso kun du nedubeblaj malbonaj notoj, kaj tial tute feliĉa, ke lia ĉiama defendanto estas hejme.

Rodiono Metodjeviĉ mildiĝis, levis la knabon sur la manoj, frapis lin per la frunto al la frunto laŭ ilia malnova maniero kaj diris:

— Saluton!

— Sal'! — respondis Juĉjo. — Kaj Paŭla Nazarovna pensis, ke vi mortos!

— Truon de ringo! — respondis la avo (Iraida sulkiĝis — al ŝi ĉiam ŝajnis, ke neniu alia, sed Rodiono Metodjeviĉ mem, instruas la knabon pri vulgaraĵoj). — Spit! Mi, Jurego, ankoraŭ vivos en la mondo, ankoraŭ montros kuraĝon...

— Sur la maroj, sur la ondoj, — sufloris la knabo la avan diraĵon, — ĉu?

Eŭgeno kaj Iraida ankoraŭfoje interrigardis: la despoto-admiralo ŝajne ree estis en bona animstato, la minaco pasis flanke. La afero konsistis en tio, ke la geedzoj sciis, por kio venis al Stepanov la junpioniroj, kaj atendis eksplodon, kiu tute povis okazi antaŭ la tagmanĝo. Gravis pace tagmanĝi, kaj por poste Eŭgeno jam preparis facilan konversacion kun temo pri tio, kiel ĉio en la plej proksima tempo solviĝos mem pri la damnita Domo de junpioniroj kaj lernejanoj de la Rivera distrikto. Tamen, decidiĝi ekparoli pri tiu historio ne ŝajnis al Eŭgeĉjeto sendanĝera paŝo.

Ĉe supo Juĉjo rakontadis lernejajn novaĵojn, Barbara estis gaja, kvazaŭ helpante malstreĉi tiun mornan kaj eĉ minacan staton, en kiu antaŭ la tagmanĝo troviĝis Rodiono Metodjeviĉ, Eŭgeĉjo penis per ĉiuj fortoj — rakontadis anekdotojn, Iraida intence laŭte ridadis, eĉ avon Metodon neniu riproĉis, kiam li, alkroĉiĝinte per la maniko, faligis sur la tablotukon krenon kun beto kaj treege konfuziĝis kaj ekkaĵolis. Ĝenerale, ĉio iris al tio, ke la historio kun la junpioniroj povis dissolviĝi, se ne la pokaloj, kiujn Iraida, por malfeliĉo de ili ĉiuj, aĉetis per konateco en la brokantejo. Okazis tiel, ke la admiralo, turmentata de pirozo pro la pirogetoj, ekstaris post la supo, por trinki mineralakvon, kaj, kiel ĉiam, ne rimarkante kvaliton kaj valoron de vazo, irante al la bufedo kaptis la pokalon, kiu staris sur la radiricevilo.

— Pli singarde, paĉjo, — kriis el malproksime Iraida, — tio estas unika aĵo!

— Unika? — ankoraŭ tute trankvile miris la admiralo. — Kaj kio en ĝi estas unika?

— Ses, — per eĉ iomete sufokiĝinta voĉo, tamen ne laŭte, sed nur treege respekte al tiu aĵo, kiun estis pririgardanta la admiralo, klarigis Iraida, — da ili estas nur ses, da tiuj pokaloj. Vi rigardu al lumo, tie estas gravuraĵo...

Stepanov simplanime rigardis.

— Ĉu krono? — interesiĝis li, presbiope malproksimigante de si la unikan aĵon. — Roma du kaj litero «N»? Ĉu tiel?

Li plu estis nenion konjektanta.

— Caro Nikolao el ili trinkis, — maĉante supan viadon, sciigis Eŭgeno, — sur la ujo estas skribite, ke tiuj pokaloj «apartenas al la ilaro de la jakto „Standardo“». Kaj ankaŭ la posta sorto de la pokaloj estas interesa en sia speco. Laŭ onidiroj, ili iamaniere trafis poste en Unĉanskon kaj estis ĉi tie donacitaj al la milita komandanto majoro de la SS kun familinomo zu Stackelberg und Waldeck...

Ĝuste tiam ĉio okazis.

Jam laŭ tio, kiel brune ruĝiĝis la admiralo dum la monologo de Eŭgeĉjo, Barbara komprenis, kio tuj okazos, kaj ne sukcesis ekstari, kiam ĝuste tio, kion ŝi atendis, okazis.

— Und Waldeck! — kriis la admiralo per tia raŭka kaj ne simila al si voĉo, ke Eŭgeĉjo salte ekstaris. — SS? Kaj Nikolao el ili trinkis? Via cara moŝto, imperiestro?

Barbara ĵetiĝis al la patro, sed estis jam malfrue. Sub ŝriko de Iraida kaj timigita, lepora krio de Juĉjo la admiralo batis unu pokalon al la muro, la duan — al la planko, la trian ĵetis al la pordo. Barbara ekpendis sur la kruta ŝultro de la patro, li ne forpuŝis ŝin, li nur plu penis preni de sur la radiricevilo la restintajn pokalojn kaj per rapide tremantaj lipoj flustris:

— Ni blankulojn... monarkistojn... kanajlojn... sur ĉiuj frontoj batadis... ni la plej bonajn niajn kamaradojn... en la milito kontraŭ faŝismo... Kaj li? Junpionirojn el la domo? Carajn vazaĉojn?

— Paĉjo, paĉjo, paĉjeto, — persvadadis, alpremiĝinte al li, Barbara, — paĉjo, al vi ja malutilas, kara, nu, ĉu indas...

Malrapida, granda tremo trakuris tutan lian ankoraŭ fortan, eĉ potencan korpon. Kvazaŭ deskuante de si la paroksismon de peza frenezo, li skuis la kapon, alpremis Barbara-n al si kaj amare, kun angoro diris:

— Kanajloj! Aĥ, kanajloj! Porkoj! Kiaj porkoj!

Iraida, histerie jelpante, fortrenis ploregantan sed tamen ĵetiĝantan al la avo Juĉjon. Certe, sub preteksto de defendo de la infano disde la despoto-avo ŝi saviĝis mem. Kaj Eŭgeno devis aŭskulti trankvilan ordonon de la admiralo — trankvilan kaj minacan ordonon pri tio, en kia nome limdato Eŭgeno Rodionoviĉ Stepanov devas foriri «al diabla patrino» el la domo, ŝtelita de li disde infanoj.

— Ĉu vi komprenis, fiulo? — interesiĝis la maljuna Stepanov. — Alie mi eĉ la Centran Komitaton ĝisiros, sed el la partio vin, kanajlon, elbatos. Ĉu klaras?

— Klaras! — etendiĝinte en sia piĵamo, iom eĉ en milita maniero, respondis la juna Stepanov.

Ili estis nur triope en la manĝoĉambro. La avo, por ajna okazo, antaŭlonge fuĝis en la kuirĉambron, jam post la unua pokalo. Tie li rerakontis ĉiujn eventojn pro feliĉa ekscitiĝo al Paŭla.

— La dudek kvinan mi ĉi tien venos, — avertis Stepanov.

— Klaras! — ripetis Eŭgeno.

Li malbutonis kaj ree butonis sur si la piĵamon. Lia makzelo tremis. «Estus bone nun fali kun koratako», — melankolie pensis la juna Stepanov.

Barbara kaj Rodiono Metodjeviĉ foriris. Eŭgeĉjo vokis Paŭla-n, ordonis al ŝi purigi post la «freneziĝinta» maljunulo. Elŝoviĝis ankaŭ la avo — por skoltado: kiu venkis? Eŭgeno, kun pensema kaj pala vizaĝo, estis maĉanta stroganov-viandon. La avo metis ankaŭ por si en teleron manĝaĵon, pipris, ŝmiris per mustardo, poste demandis, sen ajna defio en la voĉo:

— Eble, ni adiaŭu tiun ĉi domon, Eŭgeĉjo, per glaseto? Ja ni vivis en ĝi sen malfeliĉo, nu, kaj venis tempo, adiaŭ kaj ne ploru, kiel oni en la kanto kantas.

Koncentrita sur siaj pensoj Eŭgeno Rodionoviĉ silentis. La avo verŝis por li kaj por si, tintigis lian glaseton per la sia, eltrinkis, grakis kaj ekrigardis al Barbara, kiu, pri io ridetante, estis iranta tra la ĉambro en la antaŭĉambron.

— Ĉu vi en floto ne havis okazon esti, Eŭgeĉjo? — demandis ŝi gaje.

— Ne! — haste kaj kulpe respondis li. — Kaj kio?

— Kaj tio, ke hodiaŭ estis farita «pafsaluto de nacioj». Tial vi ne lamentu. Vi nur gardu vin, ke li ne pafu al vi el la ĉefa kalibro. Li ja estas artileriisto brila, fama. Ĉu vi komprenis?

Eŭgeno Rodionoviĉ suspiris. Kaj Barbara portis en la ĉambron de la patro malplenan valizon, viŝante dum irado de sur ĝi polvon per sia pura naztuko. Eĉ polvoĉifonon ŝi abomenis en tiu ĉi domo.

### Eskulapidoj

Matene, tuj post kiam finiĝis la kvinminuta konsiliĝo, en la kabineton de la ĉefkuracisto, peze frapante per siaj ledfeltaj botoj, eniris Zolotuĥin en profesora kitelo, ne kuniĝanta sur lia potenca brusto. Li estis iomete konfuzita pro sia neatendita apero.

— El Granda Gridnevo mi al vi survoje pretere venis, — diris li, kvazaŭ pardonpetante. — Ĉu per teo vi min regalos? La vojo estis malfacila, glatiso, necesis ĉenojn sur la pneŭmatikojn surmeti.

Kaj, fiksrigardinte al Ustimenko, interesiĝis:

— Kial vi maldikiĝas, Atanazijeviĉ?

La teon Zinovio Simonoviĉ mallaŭdis — malforta, — kaj eltrinkinte du glasojn, ekhastis al la konstruejo de la eksa domo de la Departemento pri grenprovizado.

— Ĉu de la eksa? — ĝojigite redemandis Ustimenko. — Do, ĝi estas nia nun? Ĉu vi sukcesis?

Zolotuĥin silentis, nur forte enspiris cigaredan fumon. Sed lia peza elhakita vizaĝo esprimis kontenton, kaj Vladimiro Atanazijeviĉ pensis, ke tiajn lacajn, sed kaŝe kontentajn vizaĝojn li vidis en la floto dum la milita tempo, kiam revenadis, ekzemple, leĝera ŝipo post brave plenumita ataka operaco kaj la ŝipestro lerte saltadis sur la marponton, ankoraŭ nenion dirante, sed per tuta sia aspekto esprimante sukceson kaj venkon.

— Nur la diablo scias, por kio mi vin frekventas, — demetante en la vestiblo la kitelon, perplekse diris Zolotuĥin. — Jam eĉ tiaj saĝuloj aperis, ke min priridas, tamen mi fajfas. Ni veturis dum la nokto, kaj mi ĉiam pri vi pensis...

— Kion nome?

— Tion nome, ke jen kie vi sur mi sidas kun via malsanulejo!

Kaj per la eĝo de la manplato li firme frapis sin al la potenca nuko — glate, soldate razita. Poste li interesiĝis:

— Kiel fartas Puzirjov?

— Hodiaŭ Nikolao Eŭgenjeviĉ operacios lin, — diris Ustimenko. — Alvorte, pri Bogoslovskij. Li telefonon ne havas, kaj sub li estas bierejo — tie ĝi estas. Mi pensas, ke al Bogoslovskij telefono estas multe pli necesa, ol al la estro de la bierejo.

— Sed mi pensas, kamarado ĉefkuracisto, ke vi tute sur min rajde eksidis. Eksidis kaj pelas, kaj per la kalkanumoj spronas, kaj al mi de vi estas nenia saviĝo. — Kaj neatendite li konkludis: — Al Losoj telefonu pri la telefono, per mia nomo. Alie mi forgesos. Ĉu klaras?

Ili eliris triope — post Zinovio Simonoviĉ, knabe glitante sur glacio, sekvis Vagarŝako en sia tro mallonga palteto, malantaŭe lamis Ustimenko. La suno brilis hele, sed varmigis malmulte, printempaj degelgutoj apenaŭ tintis antaŭ bonvetera tago, tamen varmo kaj printempo estis alirantaj kun gaja neevitebleco, forte kaj nereteneble, tiel ke eĉ Zolotuĥin subite haltis kaj diris, returniĝinte al Ustimenko:

— Vi ridetu, doktoro! Aŭ vi havas iajn malagrablaĵojn? Tiam vi rakontu — ni helpos. Por kio morniĝi antaŭ printempo?

Ustimenko ree ne respondis: fakte, li eĉ ne morniĝis, simple iel laciĝis iomete pro ĉiuj peripetioj en sia vivo kaj jam tro amare eksentis sin hodiaŭ matene soleca. Ja antaŭe estis Natalia, eblis, forirante por tuta tago disde la malŝatata familia vivo, interŝanĝi kun la filino iajn vortojn...

— Aŭdis mi — al kirurgo estas malpermesite ĝibetiĝi. Ĉu tio estas vero? Kvazaŭ dum operacio vi, doktoroj, devas nepre rekte stari. Ĉu tiel?

— Nu, tiel...

— Tiam staru rekte, — ĉu ordonis, ĉu konsilis Zinovio Simonoviĉ kaj, trairinte ankoraŭ kelkajn paŝojn, haltis, larĝe disstariginte la piedojn, kontraŭ la impona konstruaĵo de la eksa Departemento pri grenrezervado. Li ĉirkaŭrigardis la etaĝojn, kornicojn, pordajn embrazurojn, poste demandis kun kaŝita subrido: — Kiaj estos opinioj?

— Ja ne tro simplaj, — apogiĝinte per la bastono sur glacikovriĝintaj brikoj, diris Ustimenko. — Se fari, tiam fari plene!

— Al kio vi kondukas? — kun timema noto en la voĉo diris Zolotuĥin. — Vi, doktoro, mi vin konvinke petas, ne premu mian gorĝon per viaj postuloj. Ni donis al vi por la infana kirurgio tielan domegon, sed li tuj minacas — se fari, tiam fari plene.

— Ĝuste — se fari, tiam fari plene, — klininte la kapon kiel kolera bovo kaj obstine brilante per la okuloj, respondis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Fari ne tiel, kiel estis antaŭe farate, kaj ne tiel, kiel hodiaŭ, kaj ne kun kalkulo por morgaŭ, sed nur direktante al postmorgaŭ...

— Prave! — diris Vagarŝako.

— Sunumejoj ne estos, — indiferente tranĉis Zolotuĥin.

— Ja ne en sunumejoj estas la afero, — sen ajna ĝentileco forsvingis Ustimenko. — La afero estas en tio, ke per niaj normoj ni rigardas malantaŭen. Konstruo de domo kun kalkulo por la morgaŭa tago jam ne kontentigas la hodiaŭan. Kalkulo por postmorgaŭ — eĉ tiu apenaŭ kontentigos. Progreso en scienco estas tiom grandioza, Zinovio Simonoviĉ, ke ni ne povas ne konsideri, ekzemple, kibernetikajn maŝinojn, kiuj nepre eniros — vi rememoru tiam miajn vortojn, — eniros en medicinon post ioma kvanto da jaroj kiel nepra elemento...

— Do, kibernetikaj maŝinoj por vi eknecesis, — kapjesis Zolotuĥin kaj fleksis unu fingron sur la maldekstra mano. — Kreditoj, ĉio cetera.

Lia vizaĝo estis tremanta pro interna, apenaŭ retenata bonanima rido, sed ju pli longe li aŭskultis Ustimenkon, des pli serioza kaj eĉ malgaja iĝadis rigardo de liaj malgrandaj okuloj sub la pendantaj palpebroj.

— Infana malsanulejo — mi parolas, certe, ne nur pri infana kirurgio, — daŭrigis Vladimiro Atanazijeviĉ per egala voĉo, kvazaŭ prelegante, sed tute ne konversaciante kun estro, — bona, vera, aŭtentika malsanulejo devas konsisti el kvar domoj.

— Ĉu tiele? — jam sen rideto demandis Zolotuĥin.

— Ekzakte tiel. La unua — kuraca, kun unuaklasa polikliniko. En tiu polikliniko estos farata ĉio tio, kion eblas fari ambulatorie en tia domo. Tia malsanulejo devas esti kalkulita al kvincent homoj, duono — por kirurgio, alia duono — por terapio.

— Neniaj blankaj kiteloj, — per laringa voĉo enmiksiĝis Vagarŝako. — Flegistinoj en gajaj roboj, floroj sur la roboj, bukedoj...

— Silentu, Vagarŝaketo, — petis Ustimenko. — Plue: la dua domo estas gastejo por alveturantaj el la regiono aŭ el aliaj urboj gepatroj, kiuj alveturis kun malsanaj infanoj, ili loĝu ĉi tie, dum iras la afero, ili ne turmentiĝu, luante angulojn kaj ĉambrojn ĉe civitanoj, kiuj prenas pro tio po tricent rubloj por monato. La gastejo estas pagata, modesta, sed oportuna. Cetere, alveturantaj kun infanoj parencoj — patrinoj, onklinoj, viglaj avinoj — povas labori en nia malsanulejo, sed, certe, ne tie, kie kuŝas iliaj infanoj. Ĉu tio por ni ne estas profita?

Zolotuĥin nur ĵetis rigardon al Ustimenko, sed nenion respondis.

Kaj tiu daŭrigis, turnante sin plie al la domo de la grenproviza departemento, ol al Zinovio Simonoviĉ:

— La tria domo — la plej malproksima de tuta tiu ĉi mastrumaĵo — estas sur la bordo de Unĉo, en arbaro: ĝi estas sanatorio de nia malsanulejo. Tie estos tiuj infanoj, kiuj ne bezonas aktivan esploradon, kiuj praktite estas elkuracitaj, sed al kiuj ni donas fizikoterapion, al kiuj estas preskribita kuraca gimnastiko, nu, kaj eble ankoraŭ iaj aldonaj faroj kaj refaroj. Proporcio de kuracistoj estas tia: en la sanatorio — unu por cent kvindek malsanuloj, en la malsanulejo — unu por kvin malsanuloj.

— Nu, do ĉio ĉi estas malgrandaj bagateloj, — kun suspiro diris Zolotuĥin, — tion ni morgaŭ faros. Kaj ankoraŭ kio?

— Ankoraŭ unu, — turnante sin al Zinovio Simonoviĉ, diris Ustimenko, — loĝa domo por la personaro, kune kun kinejo, sportejo, kun ĉio, kio kontentigas bezonojn de kultura homo. Tiam ni absolute finos foriradon de la kadroj, tiam ni ĉiam trovos ĉi tie, apude, necesan doktoron, se io okazos, tiam...

— Fino, — diris Zolotuĥin, — ĉio estas komprenita. Vi estas bravaj, vi vere praktike aliris al la demando. Estis interese aŭskulti vin. Bele vi, Atanazijeviĉ, rakontis. Tamen dume devos vi kontentiĝi per unu domo. Kiel ni en raportoj kutimas esprimi — por la hodiaŭa tago. Tial vi, karaj kamaradoj, disponu tion, kion vi havas. Kaj poste... kun tempo...

Li malgaje subridis kaj metis la potencan polmon sur la kubuton de Vagarŝako.

— Doktoro Sainjan? Ĉu tiel? Jen doktoro Sainjan tian malsanulejon jam eble efektivigos. Vi, kamarado Ustimenko, eble, ĝin vidos, kaj mi — apenaŭ. Sed Saĉjo mia, tute eble, siajn nepojn tien venigos. Kun tio — estu sanaj!

Kapadiaŭinte, li ekiris sur pado inter amasoj de nigriĝinta, poroza neĝo kaj, returniĝinte, kriis el malproksime:

— Kaj la sanatorion vi bele elpensis. Ĉu vi mem aŭ iu saĝa instruis?

— Ni mem! — sonore respondis Vagarŝako.

Kaj subite, ĵetiĝinte de sur la loko, ekkuris atingi Zolotuĥin-on. Tiu, kun ioma eĉ timo, strabis al la paliĝinta pro ekscitiĝo vizaĝo de Vagarŝako kaj demandis:

— Ĉu ankoraŭ iu ideo venis?

— Venis! — rapide diris Sainjan. — Ja la kaptitajn germanojn oni liberigas? Liberigas! Kaj tie estas kaj subtegmenta bazaro, kaj ankoraŭ domoj, kaj...

— Atendu! — petis Zolotuĥin. — Silentu iom.

Kaj, svinginte la manon, li ekhastis al la aŭtomobilo, dirante dum irado:

— Ĉi tie pensi necesas, ĉi tie konsiliĝi necesas. Aĥ, rabistoj, aĥ, bravuloj! Ni pensos, ni pensos...

— Tion vi bone elpensis, Vagarŝako, — eĉ fajfetis Ustimenko, kiam Sainjan rakontis al li, por kio li ĵetiĝis atingi Zolotuĥin-on. — Bonega ideo. Se iu nin ne antaŭis. Kaj plej grave estas, ke tie eblas libere konstrui en sia maniero. Ĉu vere estis tia subita inspiro?

— Simple mi forgesis, — mallaŭte respondis Sainjan. — Tion Luba elpensis. Ŝi foje vekis min nokte. Aŭskultu, diras, Vagarŝako, dum neniu sian manegon sur tiun ĉi kvartalon metis — agu. Ŝi ja ĉiam havas iajn kombinaĵojn...

Kaj ekridis, kontenta.

Poste li rememorigis:

— Hodiaŭ ni aranĝas festenon, ĉu vi venos?

— Kaj Ŝĉukin?

— Li konsentis, kaj eĉ kun plezuro.

— Pri kio li parolos?

— Li diris: nenion gravan, mi rakontos ĉiajn bagatelojn...

Apenaŭ Ustimenko revenis en sian kabineton, venis Bogoslovskij, snufante per cigaredo, kun solena mieno, tre memkontenta. En la okuloj de Nikolao Eŭgenjeviĉ, malgraŭ la grava vizaĝesprimo, estis saltantaj tute malsolidaj diabletoj, kio ĉiam signifis ian sukcesan kombinaĵon.

— Teon, Matejevna! — petis li en la nefermitan pordon.

— Kial vi hodiaŭ estas kvazaŭ festa? — interesiĝis Ustimenko.

— Mi rajtas.

— Ĉu arokon aplikis?

— Kaj kian! Dum plenumado de ĉi ago mi mem ŝvitis — pensis: ne okazu peko. Sed rezultis, ke mi vere estas nevenkulo. En tiu senco, ke neniu povas min venki. Nu kaj ankaŭ mi estas rabisto sur landvojo. Tio estis al mi ĵus dirita.

— Mi ne komprenas, — ridetante pro la grava mieno de Bogoslovskij, tiel ne karaktera por li, diris Ustimenko. — Klarigu.

— Kaj mi klarigos. Sed mi komencos de la venko. Hodiaŭ, esprimante per la lingvaĵo de provizistoj, al ni estos liverita cemento por la infana kirurgio. Duoble pli multe, ol Sainjan bezonas. Ankoraŭ por la tuboj al ni restos.

Matejevna alportis teon, Bogoslovskij, pro granda sekreteco de sia informo, petis ŝin senprokraste foriri.

— Mi miajn metodojn al neniu intencas malkovri, — klarigis li al Ustimenko la kaŭzon de la forpelo de la maljunulino. — Kio estas sekreto, tio estas sekreto.

Matene estis alveturigita sur ambulanco el la cementa fabriko iu kamarado Jaŝkin, kiu pro la malfacila tago — lundo — matene, laŭ lia persona deklaro, «dufoje refreŝiĝis postebrie — unue per biero, kaj poste per vodko». Rezulte tiu Jaŝkin, vane ektiminte falantan trabon, saltis el alto je sep metroj sur ŝotron de sur la skafaldo, kie li laboris. Se li restus sur la skafaldo, la trabo lin ne tuŝus, traflugus pretere, ĝuste al kio, laŭ asertoj, oni kalkulis. Sed ĉi tiel la trabo atingis Jaŝkin-on kaj frakasis al li la kruron. Bogoslovskij kuŝigis Jaŝkin-on por etendado, faris al li transfuzon, ĝenerale, «kondiĉigis». Tiam, certe, alflugas la direktoro, ne tro saĝa, evidente — timigita ĝis tremo de ĉiuj ekstremaĵoj. Tio ja estas komprenebla — «laborprotekto, kie vi estas?»

— Nu? — ankoraŭ ne komprenante, al kio kondukas Bogoslovskij, sed jam divenante, ke estis plenumita ruza kombinaĵo, hastigis Ustimenko.

Nikolao Eŭgenjeviĉ respondis enigme:

— Iu preposto, amiko de la patro, ŝatis fanfaroni: «Melkis mi por vi, patro Eŭgeno, grandan aferon per streĉo de mia dorso». Ankaŭ ĉi tie: mi melkis!

— Kiun vi melkis do?

— La direktoron. Ne per tiu fino al li estas la nazo alkudrita, ke li pensu, sed per tiu, ke li timiĝu. Li estas timema kaj neniel energia. Per la mensa rigardo li vidas nur unu bildon — kiel oni lin metas en malliberejon pro sabota rilato al la problemo de laborprotekto. Kaj mi tielan vivan bildon ne negis.

— Por kio tiel kruele?

— Ja por tio, kara mia Vladimiro Atanazijeviĉ, ke tiu ĉi hunda filo direktoro — se vin ne trafis maljunula sklerozo, tiam vi rememoros — al ni plene rifuzadis pri cemento. Kaj ne nur al ni, sed ankaŭ al Zolotuĥin.

— Ĉu li al vi persone liveris?

Per la grandega manego Bogoslovskij elprenis el la poŝo de la kitelo paperon kaj malfaldis ĝin antaŭ Ustimenko.

— Legu, se vi pri legoscio estis instruita!

En speciale gajaj minutoj de la vivo Nikolao Eŭgenjeviĉ nepre transiradis al tiela lingvaĵo. En gajaj aŭ galaj.

Ustimenko legis kaj ne kredis al la okuloj: okdek tunoj. Sur formularo, en kategoriaj esprimoj kaj kun vosta kaj korna subskribo.

— Do kiel vi tion sukcesis! — ekkriis li. — Ja tio estas neebla rezulto. Li al mi eĉ unu tunon ne donis, kun tuta decidemo deklaris — mi nenion disponas persone, vi povas min eĉ tranĉmurdi.

— Devas li, kiel korvo, scii nur sian «grak!» — subridis Bogoslovskij. — Diris mi al la direktoro, ke bezonas mi ne gipson por kuracado de la Jaŝkin-a traŭmato, sed laŭ nova sistemo — cementon. «Kiom?» — li demandas. Mi, rigardante en liajn kurantajn okulojn, sentime elmetis — cent, mi diras, patro-bonfaranto, tunojn. Li al mi respondas en tiu senco, ke ĉi tie estas malinda koruptaĵo. Tute la direktoro perdis sinregadon kaj ĉiel min insultis. Kaj por mi estas egale — ja ne por mi mem? Ĉi tie ofendiĝi ne konvenas, mi toleris ĉion ĉi humile, ĉar komprenis — li ĝemos, sed liveros. Certe, mi elaŭskultis ankaŭ rabiston sur landvojo, sed kun tempo tiu korvo en sia insulta energio malvarmiĝis kaj pri okdek tunoj skribis. Kaj mi al li diris kun humileco, ke li estas nia bonfaranto kaj patro, kaj ni estas liaj infanoj, ĝenerale mi tian kapran kanton aranĝis, ke eĉ mem ne eltenis, malĝustatempe ekridis...

— Ho, Nikolao Eŭgenjeviĉ, — ĝojante pri la ridindaj artifikoj de sia instruisto, diris Ustimenko, — oni iam nin batos pro tio...

— Mi mem ilin batos, — promesis Bogoslovskij, ekstarante. — Mi ilin tiel fortpotence batos, timemajn kanajlojn, ke ili longe sin gratados. Jen kia troviĝis — li min batos...

Kaj promesis jam el la pordo:

— Necesas elveturigi senprokraste. Dum la afero estas varmega, alie li ŝanĝos sian decidon kaj nuligos sian ordonon. La ĉefan mi faris — mia flugo estas falka, kaj vi, pasero, ne malrapidu! Cetere, Vagarŝako okupiĝu, tempas al li ankaŭ tiujn aferojn lerni, ja li ĉiam malantaŭ niaj dorsoj sian sciencon kreas...

— Ne, Vagarŝako pri tiuj aferoj neniam okupiĝos, — firme respondis Ustimenko.

— Kial do?

— Tial, ke lia tempo por mi valoras pli ol ajna cemento.

Bogoslovskij eĉ ofendiĝis, sed por nelonge, Ustimenko klarigis:

— Vi iru en la dissekcejon, rigardu, kion li kun Hebeisen sorĉas.

— Ĉu la knabo strebas iĝi Pirogov?

— Cetere, vi antaŭnelonge mem diris al mi pri senlima amplekso de lia talento. Kaj eĉ pri tio, ke li estas «entute diablo scias kio!», kaj tio en via lingvaĵo, laŭ mi, estas laŭdo...

Bogoslovskij, jam cedante, iomete kontraŭdiris:

— Tamen la administra agado...

Li rigardis en la obstinan, klinitan vizaĝon de sia ĉefkuracisto, svingis la manon, kuntiris la brovojn, ĵetis rigardon al la mura horloĝo kaj diris incitite:

— Mi iros operacii Puzirjov-on.

— Kun kiu?

— Neĉitajlo tie estas kaj Vagarŝako. Mi pensas, la afero estas malbona.

Li ĉiam koleradis, kiam ne atendis bonon de siaj manoj. Kaj eĉ pli koleradis, se necesis korekti pekojn de siaj tro singardaj kolegoj. Kolegoj, kiuj foriradis de responso. Tiam kolera angoro aperadis en liaj maljunaj okuloj, kaj al demandoj li nur incitite svingadis la manon kaj silentis kun mallongaj suspiroj.

Akompaninte Bogoslovskij-on, Vladimiro Atanazijeviĉ sidis iom, koncentrante pensojn, ferminte la okulojn, poste fiksaŭskultis. Pretere oni ekrulis sur ĉareto tagmanĝon el la porciejo, la unuan pladon — li rigardis en la hodiaŭan menuon — supon fungan. La duan ĉaron li same tralasis, eliris nur al interkapto de la tria. Tiel li ĉiam prenadis provaĵon — ne el la kaldrono: el tie oni scipovis porti konforme, tiujn artifikojn li sciis jam laŭ la milito. Sed ĉi tie estis vera, aŭtentika provaĵo.

Brankardistino Anjo, rimarkinte sur sia itinero la altan, apogiĝantan sur la bastono ĉefkuraciston, bremsis, ridetis, eklumis.

— Ĉu provaĵon? — sonore demandis ŝi.

Ustimenko kapjesis, prenis teleron, forportis al si. Kaj manĝis tutan — tio estis ĝena, sed ja nenie, krom en la malsanulejo, oni lin nutradis. Li havis nenian sian hejmon. Tamen, tutegale neniu ĝismanĝus post li. «Diablo prenu, kiel tio estas stulta, — pensis li, — nu kial, kial, pro kio oni nin ĉi tie ne nutras? Kiu Eŭgeĉjeto tion elpensis? Kio bona estas en tio, ke deĵoranta kuracisto devas manĝi sekan manĝaĵon dum diurno?»

Ekfuminte (li komencis multe fumi en la lasta tempo), Ustimenko telefonis al Losoj «rilate de transportilo» — tiel li, por sia miro, mem esprimiĝis, jen akiristo!

Eksciinte, ke necesas veturigi cementon, Losoj treege miris kaj indignis. Tial li devis rakonti al Andreo Ivanoviĉ la tutan veron kun ĉiuj detaloj.

— Nu, popolo! — miregis Losoj. — Jen skalo! Por unu kruro okdek tunojn. Sed ĉu ne ok? Vi min ne trompas?

— Eĉ ok sur la planko ne kuŝaĉas...

Surmetinte la parolilon, Ustimenko ree fiksaŭskultis. Kaj ree eliris por interkapto de ĉareto kun supo. Tio estis lia metodo, de li elpensita kaj ellaborita ĝis detaloj: ne lasi la kuirejon en kvieto ĝis la fino de tagmanĝo, aŭ vespermanĝo, aŭ matenmanĝo. Por ke tie oni ne trankviliĝu sur la atingoj, sur tio, ke la ĉefkuracisto jam prenis provaĵon. Per pura kulero li glutis el la telero kaj diris al la sonorvoĉa brankardistino:

— Malvarma ja estas la supo. Al via edzo vi tian ne donos! Rulu reen.

— Sed ja la malsanuloj...

— La malsanuloj atendos iomete, tamen ricevos varmegan supon. Kaj hodiaŭ, kaj morgaŭ, kaj postmorgaŭ.

Li ne ŝercis. Liaj okuloj estis koleraj.

— Li sidas trans sia pordo, kiel tigro en embusko, — plendis Anjo en la porciejo, ĉe la severa Mitjaŝin, por sia malfeliĉo.

— Mi al vi, knabino, tian tigron montros, — milde promesis li, — ke ĉiuj plumoj el vi flugos.

Anjo sonore sciigis, ke ŝi ne intencas ĉi tie suferi, trovos por si lokon ne malpli bonan, ĉi tie estas nur sola senespera turmentado...

— Ĉu sur la tero — la lokon? — interesiĝis Mitjaŝin.

— Sed kie ja?

— Do mi vin, karulino, trovos. Ĉu ĉe la riveristoj, ĉu ĉe la fervojistoj. Kaj estos por vi, kara mia, tia neaŭdite flava vivo kreita en la socia linio kaj en la sindikata, tia seninterrompa koŝmaro kaj nehoma teruro, ke vi al ni reen sur fleksitaj kruroj alkuros kaj al la piedoj falos — pardonu mian fiecon kaj mian impertinentecon al tia homo, kiel Vladimiro Atanazijeviĉ. Ĉu vi komprenis?

La brankardistino aŭskultis, aŭskultis kaj subite ekploregis, trapikita de la morna elokvento de la ĉiam silentema Mitjaŝin. La maljuna Matejevna, kiel ĉiam severe kaj edife, konsilis:

— Al li nun necesas anime rilati. Vi, stultulino, ne scias, sed ni scias: lin la edzino forlasis, kun la infano de li forveturis, fiulino, pardonu la malbonan vorton, kamarado Mitĵaŝin.

Mitĵaŝin grumblis:

— Vane, Matejevna, vi klaĉas!

— Pro klaĉoj min neniu kaj neniam povas riproĉi, — firme diris la maljunulino, — mi tian fiaĵon neniam en la vivo faris, sed pri la malfeliĉo de Vladimiro Atanazijeviĉ tiu ĉi koketulino devas scii...

Al la «koketulino» ektremis la lipoj, tiel ŝi ekkompatis la «tigron en embusko». Sed ŝi, por ordo, dentomontris:

— Kaj mi al tio ne rilatas, ke lia edzino fuĝis. Li sur mi sian ĉagrenon ne kompensu.

— Ĉu vi maldungiĝos? — subite per ne sia, virkoka voĉo interesiĝis Mitjaŝin. — Ĉu prepari dokumentojn?

En la porciejon per lacaj paŝoj eniris Nora, ŝia kitelo akre kaj vipe odoris je la operaciejo — je narkozo, eksidis, plendis:

— Pro tiaj bildoj vivi estas simple neeble.

— Kaj kiaj tiaj specialaj bildoj? — interesiĝis Mitjaŝin, kiu ne ŝatis lamentajn parolojn en laboro. «Malsanulejo estas malsanulejo, — asertadis li, — en ĝi, kiel en milito, okazas, ke oni mortas». — Kaj kion signifas — ne eblas vivi? — subite koleriĝis la helpkuracisto. — Al tiu ĉi, vidu, same ne eblas, ĉar al ŝi la voston la ĉefo premis...

Kaj, verŝinte por si bolakvon el la bolkruĉo, Mitjaŝin elprenis el la poŝo papersaketon, el tie — sukeron en pecoj kaj, ĵetinte unu pecon sub la vangon, forte glutis. En tiu momento Nora ekploris.

— Ja kial vi? — miregis li. — Kia malfeliĉo okazis?

Sed ŝi nenion respondis, nur ploris — Nora, kiun dum la militaj jaroj la severa Mitjaŝin eĉ unu fojon ne vidis ne nur ploranta, sed eĉ malgaja. Ŝi ploris kaj kolere ripetadis:

— Ne eblas, ne eblas, ne eblas...

— Sed kio ne eblas ja? Kio?

— Ja tio, ke tiu Puzirjov, la heroo, kiu... Ĉio trakreskis, la hepato estas lezita, ĉio, ĉio. Kaj Nikolao Eŭgenjeviĉ... ne eltenis, — jam ploregante, parolis Nora, — kun tuta sia memregado ne eltenis. «Se, — li diris, — se oni ne prokrastadus, se ne forpeladus lin, tute ankoraŭ li povus vivi kaj vivi, sed nun...» Kaj sakris, kiam ekiris lavi sin...

— Ĉu kudrofermis? — morne interesiĝis Mitjaŝin.

Nora kapjesis.

— Nu kaj fino, — diris la helpkuracisto. — Nun, Nonjo, estas fino. Sed poste ni, mi al vi donas partian ĵuron, tion neniam allasos. Kaj eĉ nia kulpo en tio ne estas. Pri tio kamarado Stepanov respondu antaŭ la konscienco pro sia malpura ordono. Kiel li tion povis elpensi — aliurbanojn por hospitala kuracado ne akcepti, kiel li povis tian ordonon subskribi...

Li sulkiĝis, kvazaŭ pro subita dentodoloro, eliris en la koridoron, revenis kaj demandis:

— Vi al mi respondu, kiel tiaj pedikoj en nian partion enrampas? Jen iros li, tiu Eŭgeno Rodionoviĉ, sur la placo Puzirjov, kaj kio? Ĉu trairos li tiun placon? Ĉu la piedoj lin transportos?

Satplorinte, foriris ankaŭ Nora, kaj Matejevna diris al plu ploretanta Anjo per sia maljunulina, sed firma voĉo:

— Kaj vi, knabino, ofendiĝas! Ĉu vi scias, kia estas ilia laboro, de doktoroj? Mi en la medicina afero dum preskaŭ duonjarcento bakiĝas, sed neniel kutimiĝas. Sed ĉu mia responso estas tia, kiel ilia? Ne vane oni diras, ke bona doktoro mortas kun ĉiu sia paciento. Kaj tio estas vera, ĝusta...

En la vespera «festeno» ili sidis ĉiuj tri apude — la severa Matejevna, la postplora, en krepa bluzo Anjo kaj la severa Mitjaŝin — kaj atente, kun signifa esprimo, aŭskultis profesoron Ŝĉukin-on, kiu estis rakontanta, sidante ĉe la supro de la tablo, tiel blindige eleganta en sia tvida jako, en bantkravato kun pizoforma desegno, en arĝente amelita ĉemizo, ke litere ĉiuj junaj brankardistinoj kaj flegistinoj, doktorinoj kaj laboratoristinoj de la Unĉanska malsanulejo enviis al Henjo, kiu havas tian edzon. Tamen, ankaŭ Henjo aŭskultis Ŝĉukin-on, paliĝinte, mallevinte la okulojn, verŝajne, por ke neniu vidu ŝiajn admirantajn okulojn, kaŝante sin de lia rigardo, streĉite serĉanta renkonton kun ŝia rigardo. Ja li estis parolanta al ŝi! Kaj li operaciadis malpli bone, se ne aperadis ŝi «hazarde» en la operaciejo ĉe vica elprovo de lia vivsavanta talento, kiam, tute koncentrita, bele streĉita, kun malgrandaj grajnetoj da ŝvito sur la alta kaj pura frunto, li ne forgesadis alparoladi al la ankoraŭ ne kutimiĝintaj al li flegistinoj: «Estu tiel kompleza, donu al mi pinĉtenajlon», aŭ: «Mi dankas vin, Eŭgenia Nikolajevna», aŭ mallonge: «Dankon», kiam brankardistino ceremonie viŝadis lian ardan, ĝis bluo razitan, firman vizaĝon per gazo. Kaj kun ŝi, kun Henjo, li skiadis, ĝenerale maljuna homo, lacigante ŝin ĝis gajaj larmoj, al ŝi, preskaŭ knabino, ankoraŭ nenia kuracisto, rapide kaj facile li desegnadis planon de nova, nevidita, nekredebla operacio, kaj al ŝi li longe voĉlegadis el siaj ŝatataj antikvuloj — el Seneko, Marcialo, Lukrecio, Cicerono, Horacio, Ovidio. Nenion el tio ŝi lernis, li ne riproĉadis ŝin, li nur ĝojis pri tio, kiel ŝi, tiu edzino-knabino, komprenas ĉion, kio estas kara por ŝi, kiel avide ŝi aŭskultas lin kaj kiel rapide plenaĝiĝas, restante tamen knabino, kiel li nomadis ŝin — filino.

Kaj nun, aŭskultante sian edzon kaj mirante pri li, kiel ŝi miradis ĉiam, mirante pro tio, ke tiu homo estas ŝia edzo, ŝi samtempe vidis antaŭ si tiun Saĝan, Maljunan, Grandan kaj Solecan, pri kiu li estis rakontanta, kaj rememoradis frazojn de antikvuloj — memorfiksi Henjo scipovis. «En malfeliĉo endas fari danĝerajn decidojn», — diris li foje al ŝi kaj tuj sekvis la konsilon de Seneko — forlasis ĉion, kaj ili forveturis en Unĉanskon. «Kiu, krom mensoguloj kaj fiuloj, fieras pro falsa honoro?» — demandis Teodoro Teodoroviĉ per vortoj de Horacio kaj momente rompis kun ĉio tio, kun kio aliulo rompi ne kuraĝus. Kaj ankoraŭ el Horacio diris Ŝĉukin: «Kaŝita kuraĝo malmulte diferencas disde senfama sentalenteco», — kaj elpaŝis kontraŭ Ŝilov en malfermita partia kunveno, elpaŝis sola, en tiu ĉi kostumo mem, en tiu ĉi ĉemizo, kun la impertinenta, defia bantkravato kun piza desegno sub brilanta per amelo kolumo. Kaj kiam oni estis frakasantaj lin en la kunveno, ŝi ricevis letereton: «Iu postvivos ankaŭ sian ekzekutiston (Seneko. Leteroj, 13)».

— Teodoro Teodoroviĉ, permesu tamen demandon: kiu li estas, tiu Soleca, Saĝa, Maljuna homo? — demandis Ustimenko, dum Ŝĉukin trinkis teon per rapidaj glutoj. — Ĉiuj deziras scii.

— Tiu kuracisto, kiu skribis pri li, — bele metante la glason sur la subtason, respondis Ŝĉukin, — uzis, se min ne perfidas la memoro, jenan formulon, rilatantan al la moroj kaj moralo de la usona intelektula socio: «La kuracista korporacio ne tiom malproksime foriris antaŭen disde la korporacio de barbiroj, ke ĝi neglektus ajnan rimedon por kalumnii sian elstaran kolegon, se lia antaŭiĝo povas porti al la korporacio materian damaĝon. Tial neniu ekscios la veran nomon de la Soleca, Saĝa kaj Maljuna homo. Neniu ekscios, dum nia socio ne iĝos homa socio, sed ne aro da lupoj, pretaj vori la pli malfortan. La Saĝa kaj Soleca aĝas pli ol okdek, kaj li ne spertas en fiaĵoj...» Jen tiel proksimume. Ĉu ĉiuj komprenas?

— Kia teruro estas ilia vivo! — arde ekkriis Zakadiĉnaja.

— Ĉu vi ne enuas? — demandis Ŝĉukin kvazaŭ ĉiujn, sed reale nur sian edzinon.

Ĉiuj ekzumis, ke al ili estas neniom enue, kaj Henjo nur movis la angulan knabecan ŝultreton, kaj li divenis en tiu movo tutan frazon, necesan al li por tio, ke ankaŭ plu ĉio kaj al ĉiuj estu interesa. «Parolu! — legis Ŝĉukin. — Mi petas, parolu! Ĉu vi povas paroli enue? Ĉu vi ne vidas, kiel mi aŭskultas vin? Kaj ĉiuj aŭskultas. Parolu do!»

— Nu, tiam ne juĝu min pro la sekvaĵo, — diris Teodoro Teodoroviĉ kaj leviĝis.

Rakontante, li ŝatis iradi.

Kaj ree Ustimenko, kvazaŭ per la propraj okuloj, ekvidis la Maljunan kaj Solecan Doktoron kun liaj arĝentaj bukloj ĉirkaŭ la kalvo, kun lia rozkolora, bebe pufa vizaĝo, esprimanta simplecon kaj atingeblecon, kaj ree kvazaŭ ekaŭdis lian firman, sentiman, certan voĉon, voĉon de saĝulo, probable, similan al tiu, per kiu estis prononcitaj la vortoj de multjarcenta aĝo: «Ne tuŝu miajn desegnojn».

— «La plej bonaj el kuracistoj, — memore malrapide parolis Ŝĉukin, — estas en nia socio la plej alta tipo de la moderna homo, dum la plej malbonaj (feliĉe, ili nemultas eĉ en la mondo de profitemo) estas leĝigitaj kaj diplomitaj murdistoj — rememoru koŝmarojn de subaĉetoj de tiaspecaj fiuloj fare de farmaciaj firmaoj... Kasta etiko en la socio, en kiu ankoraŭ ekzistas teruraj leĝoj de korporacia honoro, — ne estas etiko de la honestaj homoj, tio estas io tute alia, io tia, pri kio paroli laŭte estas danĝere: vi estos senigita de pano kaj akvo kaj almozpetados kun ĉiuj parencoj kaj proksimuloj...»

Tiel rakontadis pri la Maljuna kaj Soleca Doktoro Teodoro Teodoroviĉ Ŝĉukin, kaj la laborantoj de la Unĉanska malsanulejo aŭskultadis sian elegantan profesoron, retenante spiradon, ĉar neniu el ili konis tiun korporaciecon kaj tiun specialan sekretan etikon de kuracistoj-gangsteroj, kiun timis eĉ la Saĝa, Kuraĝa kaj Soleca, kies nomon neniu sciis.

— Jen ni kverelas, — paŝante malantaŭ la longa skribotablo, kovrita per littuko kaj primetita per teleroj kun neriĉa manĝaĵo, estis diranta Ŝĉukin, — grumblas: tio al ni ne konvenas, ĉi tio al ni ne taŭgas, ĉu vere, okazas tiel? Sed ĉu ni povas imagi al ni, karaj miaj amikoj, ke la problemo de preventa medicino en iu detalo ne estos subtenita de nia ŝtato? Sed en la mondo de profitemo, kie medicino estas negoco kaj la Granda, Soleca kaj Saĝa estas sola kontraŭ ĉiuj siaj kolegoj, aŭ preskaŭ ĉiuj, — kiel ataki malsanon anticipe, antaŭ ol ĝi donos centoblan rikolton? Ja epidemio donas profiton! Kaj ne vane, jam en la tempoj de Edward Jenner, kiam li proponis sian vakcinon, troviĝis iu titolita, kiu ekkriis: «Sed se tio estas vero, tiam ni perdos variolajn malsanulojn, kaj kiu kompensos al ni nian malprofiton?»

— Fenomene! — ekkriis Zakadiĉnaja.

Ŝi havis aspekton de la unua lernantino, kiam Ustimenko de flanke ĵetis rigardon al Katinjo. Ŝi senĉese faradis notojn kaj, verŝajne, eĉ ion komprenadis ĉe tio. Kaj ŝia nazo brilis.

— Tiu Soleca kaj Saĝa, pri kiu mi nun al vi rakontas, — plu iradis kun plenigita ĝis la randoj glaso Ŝĉukin, — elpaŝis kun deklaro pri tio, kiel li pensas savadi ĉiujare kvindek mil usonanojn, mortantajn pro tio, kion li nomas «atingebla» kancero. Temis, kiel vi komprenas, pri la «X-radioj». Sed tiu metodo estis invadanta en la terenon de negocado de laringologoj, en la terenon de negocado de «gorĝaj» kirurgoj, kiel ili sin nomas, kaj per unuigitaj penoj la diplomitaj medicinaj gangsteroj entreprenis atakon al la Maljuna kaj Saĝa homo. Lia Instituto de kancero, la fiero de la subiraj tagoj de la Soleca Doktoro, nun estas en morta danĝero nur tial, ke la Soleca aplikas la «X-radiojn», savante vivojn, sed samtempe senigante kirurgojn-gangsterojn, prenantajn frenezan monon pro operacioj, de eblo ĝui duonjaran kvieton en Florido, ĉampanon, rusan kaviaron kaj amoron de multekostaj virinoj... La asocio-korporacio-klano-bando, uzante rajton de fortulo, senĉese kontrolas agadon de la Soleca kaj Saĝa, senĉese diskreditigas la Instituton de kancero, senĉese aludas kaj palpebrumas en la gazetaro kaj en la radio kaj pridubas eĉ la ĉefan premison de la Granda Maljuna Doktoro, la premison, kiun ni, sovetiaj medicinistoj, antaŭlonge prenis en nian arsenalon, la premison, kiu tekstas: «Ĉiu kancera malsano pasas periodon, kiam la kancero estas kuracebla».

Trinkinte el la glaso kelkajn glutojn, Ŝĉukin iom paŝis silente, kvazaŭ koncentrante pensojn, poste elprenis notlibreton, foliumis ĝin kaj diris:

— Kelkaj ciferoj: en Usono ĉiujare mortas pro kancero cent sepdek kvin mil homoj. La Saĝa Maljuna Doktoro, pri kiu mi havas honoron al vi rakonti, asertas, ke dudek kvin mil povus esti savitaj, se oni komencus kuraci ilin ĝustatempe. Tio estas malsanuloj je la tiel nomata «atingebla kancero», tio estas tia kancero, kiun eblas atingi per «X-radioj», radiumo aŭ tranĉilo. Kaj plie, asertas la Maljuna kaj Saĝa, eblas savi ne dudek kvin mil, sed kvindek, se ekzistus kompetenta kuracado, kiun tamen necesas pagi, ĉar eĉ lia Instituto de kancero ne povas vivteni sin senpage. La medicinistoj, asertas la Maljuna kaj Saĝa, jam posedas akrigitan, agopretan armilon kontraŭ kancero, sed tute ne por ĉiuj estas profite uzi tiun armilon, kaj tute ne ĉiuj malsanuloj kapablas pagi elspezojn, eĉ minimumajn, por sia kuracado. Per nenio eblas senkulpigi la hontindan normon de mortado pro la kancera malsano, asertas la Maljuna kaj Saĝa kaj malĉifras la aserton: «Se atingebla kancero, kiun oni povas lokalizi, estus ĝustatempe trovita (kio estas tute ebla) kaj se oni kuracus ĝin kompetente (kio devas esti nepra), tiam la atingebla kancero povus transiri en la kategorion de malsanoj, kiuj foriris en historion, kiel pesto en la Mezepoko».

Li remetis la glason sur la tablon kaj trairis per egalaj paŝoj de angulo ĝis angulo de la ĉefkuracista kabineto, kvazaŭ forgesinte pri ĉiuj tiuj, kiuj estis streĉite kaj avide aŭskultantaj la historion pri la Maljuna kaj Saĝa Doktoro. Poste li enrigardis en sian notlibreton kaj diris:

— Jen iliaj observoj, observoj de la Instituto de kancero, kies statistiko meritas estimon per sia vereco: «Malsanuloj je haŭta kancero havas unu ŝancon el kvin resaniĝi en ĝenerala malsanulejo kaj kvar ŝancon el kvin — en speciala malsanulejo, havanta respektivan teĥnikon. Malsanuloj je kancero de tonsilo entute ne havas eblon resaniĝi en ĝenerala malsanulejo, tamen en speciala malsanulejo, posedanta respektivan ilaron, ili povas kalkuli al tridek procentoj de resaniĝintoj. Mallonge dirante, asertas la Saĝa kaj Maljuna Doktoro, miaj observoj montras, ke paciento, suferanta je kancero, havas ĝenerale kvaroble pli multe da ŝancoj resaniĝi en speciala kancera institucio, ol en ĝenerala, eĉ tre komforta malsanulejo».

Ŝĉukin malgaje subridis.

— Ĉu vi komprenas, kio okazis? — demandis li kuntirintan la brovojn Bogoslovskij-on. — Ĉu vi komprenas, Nikolao Eŭgenjeviĉ?

— Kaj kio? — morne respondis tiu.

— Kaj tio, ke eksplodis bombo. Furioziĝis tiuj, kiujn ni kutime nomas «privatuloj». Kaj ili ne povis ne furioziĝi, ĉar la Maljuna, Saĝa kaj Honesta konkludis sian statistikon per vortoj pri murdo de homoj pro profito. La celpafistoj de la Instituto de kancero, armitaj per fusiloj kun optikaj celiloj — mi diras pri la «X-radioj» kaj radiumo, — jam estis batantaj en la centron mem de kancera tumoro, sed la gangsteroj ŝrikis, ke oni senigas ilin de negoco, ke iliaj malsanulejoj estas sur limo de bankroto, kaj la Granda kaj Saĝa estas fripono. La kugloj de la celpafistoj estis pafantaj al la teruro de malrapida sufokiĝo pro gorĝa kancero, mortantoj revenadis al la vivo, kaj dum tiu tempo, pro profito, disde la celpafistoj de la Instituto de kancero oni minacis forpreni iliajn fusilojn. Por neniigo de la celpafistoj oni elpensis terminon «memresaniĝo». La Maljunan kaj Saĝan oni deklaris ĉarlatano, la kabineton de radiuma kaj «X-terapio» oni komencis nomadi «kuirejo de fisorĉistino». Certe! Ĉu eblas kompari kirurgian amfiteatron, kun tuta ties lumo kaj brilo, kaj malhelan, grizan ĉambron, en kiu estas farataj radium-operacioj? Sed la Maljuna kaj Saĝa silentis. La senco kaj esenco de lia vivo konsistis en savado de viktimoj, pri kiuj rezignis kirurgoj. Kaj li savadis kaj savas ilin. Dudek du viktimoj de laringa kancero estis kondamnitaj al morto kaj direktitaj al la Maljuna kaj Saĝa nur por faciligi per surradiado iliajn mortan suferojn. Rimarku, karaj kamaradoj, nur faciligi! La Maljuna kaj Saĝa vokis siajn celpafistojn. Iliaj kugloj dufoje dum tago batadis en la korojn mem de la kanceraj tumoroj. Preciza vojo de la radioj estis direktata per lumkoncentra aparato, kiu fokusis ilin, kiel ordinaran lumfaskon. La celpafistoj pafadis tiel, ke la sana materio ĉirkaŭ la tumoro ricevu minimumon da radiaj lezoj. Mi turnas min al vi, kamaradino Zakadiĉnaja, temas pri via fako. Vi devas labori pli precize kaj pli atente, ol la plej bona kirurgo. Via skalpelo devas esti superpreciza, multe pli preciza, ol mia! Kaj tiam vi kaj mi evitos troan surradiadon, nenecesajn brulvundojn, turmentajn komplikaĵojn. Vi devas havi kompetentajn manojn. Ni — kirurgoj — iam okazas talentaj, sed tamen, kiel asertas la Maljuna kaj Saĝa, ni estas posteuloj de la kruda fako, heredita de la barbiroj, dum vi estas tute ne teĥnikistoj, sed biologoj, vi estas ekspertoj en patologio, kaj vi devas posedi specialan, sesan senson de kuracisto, senson de kuneco kun malsanuloj. Superprecizo — ne forgesu pri ĝi! Surradiado efikas al lezitaj ĉeloj kaj histoj, ĉi tie ne ekzistas formulo de rezisto, kiel por malmolaj metaloj. Vi estas celpafisto, pafanta en la koron de maligna kancero, detruanta ĝin sinsekve kaj metode, kaj al vi devas esperi, kaj je vi devas kredi tiuj viaj dudek du homoj, kiuj venis al vi, kiel tiuj venis al la Maljuna kaj Saĝa, kiu ilin ĉiujn elhospitaligis el sia Instituto tute sanaj homoj. Ĉu vi komprenis min, kamaradino Zakadiĉnaja?

Ŝi ekstaris, faliginte sian kajeron, en kiu estis enskribite, kiomfoje profesoro Ŝĉukin permesis al si nomi «granda» kaj «saĝa» tute ne la solan tiel nomendan. La kajero, en kiu estis notite, ke profesoro Ŝĉukin «glorigadis» la usonan teĥnikon kaj eĉ per unu vorto ne menciis niajn atingojn en tiu tereno, kuŝis malfermita apud la dikaj kruretoj de Katinjo Zakadiĉnaja. Kaj super tiu kajero la sincere emociita Zakadiĉnaja diris mallongan kaj patosan paroladon pri kuracista devo kaj pri sia persona kompreno de tiu ĉi demando. Kaj ŝi ree komencis enskribi, tuj kiam Ŝĉukin facile tuŝis troan lukson de la ĉiovendejo kun kolonoj kaj de la gastejo «Volgo», kie staraĉas samaj kolonoj kaj kie la vestiblo estas tiel absurde grandega, ke el ĝi eblas eltranĉi nemalbonan kanceran fakon por la Unĉanska malsanulejo — onkologion numero du! Kaj numero du, kamaradoj, — tio estas ĝustatempa kuracado, jes, jes, ĝustatempa, ĉar la numero unu estas bona, sed tio ankoraŭ ne estas ĉio, kaj vicoj por enhospitaligo de tiaj malsanuloj estas krimo...

La «krimon» Katinjo, certe, enskribis kaj demandosignon metis, kaj ankoraŭ al ĝi — krisignon.

Kaj oscedis rapide kaj kaŝe, ŝirminte sin per la kajero.

Certe, por ŝi estis tute neinterese aŭskulti Ŝĉukin-on, kiam li rakontadis per vortoj de la Granda kaj Maljuna pri tio, kion signifas esti vera malamiko de kancero. Ŝi nur ankoraŭfoje notis la «grandan» kaj skribis apude: «Ha-ha!»

Ŝin, okupiĝantan pri rentgenterapio, nenio absorbis en la ŝĉukina prelego. Laŭ sia speco de agado ŝi plenumadis preskribojn de kuracistoj, kaj nure. Ŝi surradiadis per sia aparato RUM-3 kaj faradis tion kun konsidero de tiu cirkonstanco, ke «la tempo premas». La tempo, vere, premis, ja la aparato estis sola. Unusola, kaj ili estis multaj — kaj ventroj, kaj ekstremaĵoj, kaj koloj, — ili sidadis en la koridoro kaj interparoladis pri siaj malsanoj. Fojfoje eĉ fanfaronadis — al kiu estas pli malbone. Certe, ŝi kompatis ilin, sed kion ŝi povis fari? Jen Ŝĉukin asertas, ke malamiko de kancero devas esti la plej kuraĝa el kuraĝuloj. Nu, kaj kiel tio rilatas al ŝi? Ŝi plenumas la preskribitan, faras tion, kion oni al ŝi ordonas, kaj fojfoje eĉ demandas:

— Nu, kiel ni fartas?

Sed la tempo, la tempo! Ili tiel ŝatas rakonti pri tio, kiel ili fartas. Ili eĉ eksidas, kaj tie atendas la sekvantaj. Atendas surradiadon, je kiu ili kredas. Do ĉu interesas ŝin tio, ke malamiko de kancero devas posedi tian elstaran kuraĝon, por indiki nenecesajn mortojn, okazintajn kaj pro lia propra kulpo, kaj pro kulpo de kolegoj kaj superaj akademianoj. Al ŝi estis enue aŭskulti pri tio, ke, se viktimon de kancero oni ne kuracas aŭ kuracas nur por ŝajnigi kuracadon, la viktimo ĉiam mortas. Sed se la viktimo de la malbeno, nomata kancero, vivas, tiam ni povas havi specialan, kun nenio kompareblan kontentiĝon: tio, kion ni faris, savis homon.

Ŝi koncentriĝis nur tiam, kiam Ŝĉukin revenis al frua rekono kaj al fulmorapida atako kontraŭ kancero. Ĉi tie al ŝi ree ŝajnis kolera aludo al tio, ke Teodoro Teodoroviĉ opinias, ke ĉe ni estas malbone kun la kuŝloka fonduso en la onkologio, kaj eĉ ne nur en Unĉansko, sed ankaŭ en aliaj urboj, kaj tial senrevene forpasas valorega tempo. Kaj pri la aparataro Katinjo rapide enskribis: ĉi tie Ŝĉukin jam ne aludis, ĉi tie li sincere eldiris, montrinte sian veran vizaĝon de servilulo antaŭ la Okcidento kaj eta kritikanto. Kaj speciale ŝi atentis, kiam Teodoro Teodoroviĉ ekparolis pri maljunuloj, ekmalsanintaj je kancero, kaj pri tio, kiel ilin oni ne tre volonte prenas por kuracado. Ĉi tie Ŝĉukin en entuziasmo kaj incitiĝo ne zorgis pri preciza adreso, ne diris, kie nome kun tia malvarmeco oni rilatas al maljunaj homoj, kaj Katinjo rapide enskribis tiun mankon de adreso en sian kajeron.

— Sed tiutempe, — daŭrigis Ŝĉukin, — ni imagu al ni la Solecan kaj Saĝan, ekmalsanintan je kancero. Kaj imagu la plej gravmienajn vizaĝojn de famaj medicinaj agantoj, kunvenintaj por konsiliĝo, kiam ili dismovas la manojn kaj uzas la savan formulon pri tio, ke «la malsanulon ne endas tro suferigi». Tio estas — ili sen batalo eldonas tian malsanulon al la morto, kapitulacas, levas blankan flagon. Kaj el la vivo foriras batalanto, luktanto kontraŭ la morto, foriras saĝulo, kiu, malgraŭ siaj okdek jaroj, aŭ eble eĉ danke al ili, troviĝas sur la pinto de la modernaj por li scioj kaj en la apogeo, aŭ kiel tio nomiĝas, de ofensiva atako, impeto kontraŭ la malbeno de la homaro — kancero. Kian rajton havas medicinistoj rifuzi pri aktiva helpo al maljuna homo nur tial, ke li estas maljuna?

«Kiuj, kaj kie, kaj al kiu rifuzas medicinistoj?» — enskribis Katinjo Zakadiĉnaja.

Tamen, al Teodoro Teodoroviĉ persone Zakadiĉnaja rilatis bone, malsame ol al Ustimenko, kaj eĉ fieris, ĉar li tiel rekte kaj amike turniĝis al ŝi dum sia prelego. Sed ja la afero estas ne en bona aŭ malbona persona rilato. La afero estas en la ordono, kiun ŝi ricevis de Inna Matejevna Gorbanjuk.

Tial ŝi notadis malbonaĵojn, kaj cetero ŝin ne koncernis. Tamen, kelkajn negativajn fenomenojn de la kapitalisma realo ŝi same enskribis por okazo, se ŝi devos fari politikan konversacion. Ekzemple:

«Preskaŭ neniu el la praktikantaj kuracistoj de Usono ĝustatempe uzis preventan kontraŭdifterian serumon, ĉar ili ne estis interesitaj pri plena neniigo de difterio! Ja ili fojfoje sukcesadis resanigi malsanulon!»

Tiel diris Ŝĉukin kaj tiel, laŭvorte, enskribis Katinjo Zakadiĉnaja.

— Nu, mi lacigis vin hodiaŭ, — neatendite interrompis sin Teodoro Teodoroviĉ, trapuŝiĝis al la edzino kaj, eksidante apud ŝi sur seĝon, kiun cedis al li forte drinkinta kaj tre gravmiena hejtisto Judeniĉ, rapide demandis: — Ĉu ne enue?

— Neniom! — enmetante en tiun simplan vorton sekretan kaj profundan sencon, kompreneblan nur por ili ambaŭ, respondis ŝi. Kaj aldonis: — Ja tio estas vi!

Li kapjesis danke kaj karese. Ĉiuj kuniĝis pli dense, komenciĝis teumado kun interparoloj. Ŝĉukin sub la tablo apenaŭ rimarkeble premis la manon de Henjo. Ŝi respondis al li per sama manpremo.

— Mi devas okupiĝi pri anestezologio, — diris ŝi, — tiam ni ĉiam estos apude. Ĉu vi instruos min?

— Kamarado profesoro! — per densa voĉo malantaŭ iliaj dorsoj prononcis Judeniĉ. — Mi deziras kun vi drinki. Mi estas simpla homo, kaj vi estas granda profesoro, sed mi tamen vin konvinke petas.

— Ni drinku, — vigle kaj gaje respondis Teodoro Teodoroviĉ. — Sed tamen, interalie, ankaŭ mi ne estas grafo. Kaj kio estas simpla homo — mi ne komprenas.

— Hejtisto.

— Inter hejtistoj eblas esti kaj profesoro kaj fripono, tute same kiel inter profesoroj.

Judeniĉ pensis iom kaj ekridegis, kaj tiel timige, ke multaj turniĝis al ili.

— Tion vi elstare diris, — skuis li sian hirtan, kun multaj grizaj haroj, kapon. — Tion pli bone ne eblas diri. Kaj mi por vi kaj mi konjakon alportis. Frenezan monon kostas, sed mi aĉetis. Mi premion ricevis pro la nova tubo — dum noktoj mi ĝin faradis, Vladimiro Atanazijeviĉ per sia responso al mi elpagis, nun mi ĝin fordrinkos. Ja mi estas drinkemulo! — avertis li.

— Eble, ni tiam ne drinku?

— Ĉu vi ofendi min deziras?

Ŝĉukin alŝoviĝis, kiom povis, Judeniĉ kun sia tabureto enkojniĝis inter Teodoro Teodoroviĉ kaj Eŭgenjo Mitjaŝina. En la teko de Ŝĉukin same estis konjako. Li verŝis iomete por Henjo, ĵetis rapidan rigardon al ŝi kaj petis enigme:

— Ne bedaŭru!

— Neniam! — rapide respondis ŝi.

Li kliniĝis kvazaŭ nur por elpreni la botelon el la teko, sed efektive por kisi ŝian manon. Kaj, frapiĝinte per la kapo al la rando de la tablo, ruĝiĝis pro la propra knabeco.

— Ĉu tre doloras? — rigardante antaŭ si, sed ne al li, mallaŭte demandis ŝi.

— Mi ne estas vundita, mia generalo, mi estas mortigita, — diris li gaje, sed plu kun la sama sekreta, alta signifo. — Ĉu por ĉiam?

— Certe, — aŭdis Teodoro Teodoroviĉ ŝian voĉon.

Kaj tra la tablo li turnis sin al Ustimenko.

— Vladimiro Atanazijeviĉ, — diris li, rekte rigardante al liaj okuloj per sia hela kaj akra rigardo. — Ni ĉi tie, Vladimiro Atanazijeviĉ, mi kun kamarado Judeniĉ kaj mia edzino deziras drinki je vi. Je niaj kvereloj! Je niaj sanaj kaj fortaj kvereloj, ja mi estas fama kverelemulo kaj malpaculo! Je la vivo, plenigita per malkonsentoj kaj miskomprenoj! Je ekzisto de plej diversaj vidpunktoj! Je rajto pri vidpunkto! Kaj, kompreneble, ne je timo, sed je konscienco! Pli mallonge, je la Prometea fajro en la Unĉanska malsanulejo, ĉar mi kredas — vi ne permesos estingiĝi al tiu fajro. Ja ĝi jam brulas.

— Bonege! — kriis Judeniĉ. — Tion vi elstare diris pri hejtistoj! Nu, dankon, kamarado profesoro, mi neniam forgesos...

Ustimenko ekridis, ĉiuj ekaplaŭdis, kaj Judeniĉ ekstaris kaj riverencis.

— Pri mia mastrumaĵo mi petas ne timi, — diris li, alpreminte la polmon al tiu loko, kie li supozis la koron. — Kiel en la frontoj mia «katjuŝo»[90] seninterrompe donadis fajron, same ankaŭ ĉi tie, en la paca vivo, miaj fajrujoj ne estingiĝos.

Ankaŭ tiu ĉi festeno tre sukcesis.

La ustimenkaj medicinistoj babilis pri ĉio — kaj ĉe la tablo, kaj en anguloj, kaj eksidinte sur ambaŭ larĝajn fenestrobretojn, kaj en la najbara kuracista ĉambro, kien pro la festeno oni malfermis ambaŭ pordajn klapojn. Estis nur ordonite ne brui, por ne maltrankviligi malsanulojn, kaj en la koridoroj ne tumulti pro la sama kaŭzo. Kaj estis plene malfermitaj la fenestroklapoj, por eltiri tabakfumon.

Vladimiro Atanazijeviĉ sidis apud Bogoslovskij, tiu estis morne rakontanta:

— Hodiaŭ por ni, kuracistoj, iĝis tre facile. Sed en antikvaj tempoj iu belulino Ostrigilda, edzino de Gontran — reĝo Burgundia kaj Orleania — prenis de la edzo lian reĝan ĵuron, ke la kortegaj medicinistoj, kiuj kuracis la belulinon, estos kune kun ŝi vive entombigitaj. Por ke, sciante pri tio, ili pli bone ŝin kuracu. Ĝuste tiel okazis. Mi, interalie, ne dubus pri Stepanov E. R. en tiu senco. Per sia fiordono li tute meritas la sorton de la Gontran-aj medicinistoj. Tamen — mi ŝercas.

— Vi prefere ĉesu pensi pri tio, — konsilis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Kaj iru dormi. Vi tre malbone aspektas.

— Mi ne ekdormos! — respondis la maljuna doktoro. — Mi ĝenerale ĉesis dormi entute. Mi maltrankviliĝas pro tiaj pensoj, kiujn en mia aĝo eĉ pensi estas stulte. Vantaĵo kaj ventaĵo en la kapon rampas, kaj ne en la senco de vantaĵo de la vivo — pri tio mi ne pekas, sed en la senco de penoj redoni al nia patrino kirurgio ties honoron. Por kio estas la tuta historio de tragika medicino kun majestaj mortoj de kuracistoj, farintaj monstrajn eksperimentojn sur si mem, se la dikmuzela Eŭgeĉjeto Stepanov povas subite «mallevi» al ni sian absurdan ordonon?

— Eŭgeĉjeto pro tio ankoraŭ plene pagos, — tranĉis Ustimenko.

— Sed al Puzirjov ja ni per tio ne helpos?

— Sed se ne estus la ordono de Eŭgeno — ĉu helpus?

— Se al Puzirjov oni ne rifuzadus dum tiom da tempo, tiam, eble, ni helpus. Li jam ĉe la unua ekzameno petis direkti lin al mi. Sed al li, kvazaŭ li estus kapricema fraŭlino, oni rifuzis. Sed la tumoro ja kreskas, ne atendas. Kaj ne en mi, certe, estas la afero, sed en la tempo, diablo ĝin disŝiru.

Li drinkis glaseton da vodko, suspiris mallonge kaj sciigis:

— Mi iros. En tedegaj stancoj de komenco de nia erao estis skribite, ke la vivo de la homo limiĝas per cent jaroj, kaj nokto okupas duonon de tiuj jaroj, ke duono de la restinta vivo estas prenita de la infaneco kaj la maljuneco, kaj la cetero pasas inter malsanoj, disiĝoj, entombigoj de proksimuloj kaj tiaspecaj gajaĵoj. Do kie ĝi estas — feliĉo?

— Ĉu vi min demandas? — peze interesiĝis Ustimenko.

Bogoslovskij premis la ŝultron de Vladimiro Atanazijeviĉ per la polmo kaj foriris.

En soleco Ustimenko trinkis teon, aŭskultis laŭtan interparolon de Nora kun Volkov.

— Instruu min ne ruĝiĝi, — estis kolere diranta Nora. — Tio estas simple stulta — mi ruĝiĝas pro ajna bagatelo...

— Nu, tio estas ne tiom simpla, — grave respondis Volkov, — en tio rolas kaj konsisto de la sango, kaj la epidermo, kaj rezervo de memamo...

Nora silentis iom, poste interesiĝis:

— Sed eble mi havas tro da konscienco?

Aŭskulti estis ĝene, Ustimenko leviĝis kaj ekiris al la fenestro. Tie batalis en disputo Sainjan, Neĉitajlo, Mitjaŝin, Luba Gabaj kaj la maljuna Hebeisen. Vladimiro Atanazijeviĉ trovis jam tiun parton de la disputo, kiam ĝian temon kapti jam estis neeble, ĉiu el la disputantoj paroladis la sian kaj koleris, nur sola Mitjaŝin estis diskreta, kvankam same, evidente, konsentis kun neniu...

— Nu kaj kio? — demandis Neĉitajlo.

— Ja tio, ke medicino devas servi al utilo de malsanaj homoj, sed ne la malsanaj homoj — al utilo de medicino, — brilis per la okulegoj Vagarŝako. — Tio estas banala veraĵo. Kaj krome estas nepre konsiderenda, ke ĉiu malsanulo suferas pro sia malsano plus timo. Ĉu vin pri tio oni ne instruis? Malsanulo estas malsanulo, sed ne «kazo», des pli interesa aŭ neinteresa.

— Vagarŝaketo, ne kriu! — petis Luba.

— Sed mi ne povas ami ĉiujn mian malsanulojn! — ekkriis Neĉitajlo, kaj lia buldoga vizaĝo iĝis malfeliĉa. — Mi faras ĉion, kio estas en miaj fortoj, kaj neniu povas min riproĉi...

— Mi povas, — enmiksiĝis Ustimenko.

— Kion vi volas diri?

— Vi ja opiniis ebla foriri al ĉasado, kiam mi lasis vin kiel mian viculon? Ĉu okazis tio? Aŭ mi eraris? Ne, ne pri amo temas...

Diable, kiel li scipovis malbonigi al homoj humoron per sia maldiskreteco. Ja eblus prokrasti la interparolon pri tiu temo ĝis morgaŭ? Aŭ paroli pri la ĉasado hieraŭ?

Neĉitajlo palpebrumis, kaj Hebeisen, ŝajniginte, ke la disputo daŭras, diris:

— Mi estas je la flanko de mia juna amiko Vagarŝako. Psika asepso ne malpli estas grava, ol, kiel tion diri ruse, ol asepso kirurgia. En kirurgia praktiko estas tre grava ne enporti infekto, ĉu tiel, vere? Ĉu ne estas grava ne enporti traŭmato per vorto en psikologiaj interrilatoj inter doktoro kaj malsanulo? Ĉu mi diris kompreneble?

— Tio estas ĝusta! — diris Mitjaŝin. — En tio mi plene subtenas. Tio estas laŭ scienco, nin ankaŭ Aŝĥen Ovanesovna tiel instruadis, se kuracisto estas estimata, tiam lia vorto povas kaj faciliĝon doni kaj litere fari gravan traŭmaton. Mi ankoraŭ deziras klarigi mian penson...

Luba prenis Ustimenkon ĉe la brako, forkondukis en angulon, kie estis malpli brue, kaj diris flustre:

— Vi al mi ne plaĉas, Vlaĉjo. Tiel ne plu eblas.

— Kaj kiel eblas?

— Vi ja ŝin neniam amis. Vi ambaŭ nur malhelpadis unu al la alia. Do kial vi estas kvazaŭ en funebro?

Li senhelpe rigardis al ŝi.

— Tute mi ne estas en funebro, — malrapide ekkoleris Ustimenko. — Ja povas homo laciĝi?

— Povas! — humile konsentis ŝi. Kaj subite, kolere brilinte per la okuloj, diris: — Sed mi ne povas tion vidi. Ĉu vi komprenas? Devas ja homo havi ankoraŭ ian sencon en la vivo krom la afero?

— Nu, devas! — kun suspiro konfirmis li. — Ĉu tio en la senco, ke super la tablo pendu lampŝirmilo? Okazas, ke oni ne sukcesas. Jen ankaŭ mi ne sukcesis.

Li deiris de ŝi kaj el malproksime vidis, kiel ŝi rigardas al li — kolere kaj eĉ kun malamo. Diablo ilin ĉiujn prenu! Kial ilin interesas tio, ke lin forlasis la tiel nomata edzino. Ili lasu lin en kvieto kun ilia delikateco.

Instaliĝinte en la senbrua angulo, li pensadis tie siajn pensojn kaj vidis, kiel unue foriris Hebeisen, kiel adiaŭis ĉiujn Ŝĉukin, kiel findisputis Neĉitajlo kun Vagarŝako, kiel venis Eŭgenjo kaj tiris sian Mitjaŝin-on hejmen. Kaj Nora foriris, kaj ŝia Volkov, eble, ili baldaŭ geedziĝos kaj estos feliĉaj...

Kiam disiris ĉiuj, li surmetis kitelon kaj trairis sian kirurgion. Poste vizitis Puzirjov-on en la onkologia fako. Tiu pririgardis lin vigle kaj gaje per la brilantaj, kontentaj okuloj kaj diris kun ĝoja miro:

— Nur pensu, doktoro, nenio doloras. Nur estas tia sento, ke mi estas kvazaŭ post ebrio. Ĉu tio estas narkozo? Kaj faciliĝo estas certa. Mi sentas, ke la troaĵo en la ventro estis forigita.

Hejmen li treniĝis longe kaj treege miris, ekvidinte en sia kuirĉambro mornan, kun sakoj sub la okuloj, Rodionon Metodjeviĉ-on kun same morna avo Metodo. Apud la pordo estis kunmetitaj valizoj — du pli bonaj, unu malpli bona. La admiralo estis en civila vesto, en kepo kun butono, la avo — en militmarista, bondrapa, admirala, tamen sen epoletoj kaj ĉevronoj.

— Ĉu vi akceptos nin loĝi iom? — demandis Rodiono Metodjeviĉ severe. — Mi kun la paĉjo en la gastejon petis nin enloĝigi, unu dama persono respondis, ke eĉ al komercisto el la FRG ŝi rifuzis. Nu, mi al ŝi diris, ke, eble, ŝi rusan admiralon respektos... sed vane...

— Forpelis per puŝoj! — konfirmis la avo. — Aŭ ploru, aŭ ridu, aŭ kion ajn faru. Banjo ĉi tien nin alveturigis. Vlaĉjo, diris, enlasos sub la tegmenton.

Ustimenko silentis, kunpreminte la makzelojn. La stranga kaj nekutima nocio «sorto» subite, kvazaŭ trae per kuglo, trapafis lin.

— Mi ĝojas, — diris li simple, kiel diradis ĉion kaj ĉiam. — Pardonu, mi ne komprenis unue, en kio estas la afero. Por vi kun avo Metodo estu la ĉambro, mi ĉi tie kutimiĝis. Ni tuj la litojn sur la lokojn metos... Atendu, vi ja eble manĝu...

— Ke vi estos en la kuirĉambro — pri tio ne povas esti eĉ vorto, — ne sen severeco, sed kvazaŭ degelinte, prononcis Stepanov, — ni ĉiuj en la ĉambro lokiĝos kiel en kazerno. Ja tio estas ne por longe, por kelkaj tagoj, mi esperas — ĉio enordiĝos...

Post ne pli ol horo ĉio ankaŭ ĉi tie enordiĝis. Avo Metodo, estante homo ŝparema kaj ne havante kutimon esperi al io bona en la estonteco, kunprenis en tumulto el la Eŭgeĉja bufedo parton de alkoholaĵoj, kiujn li tie trovis, kaj al ili almanĝaĵojn, kiujn li povis porti laŭforte. Korbo kun la provianto staris en la antaŭĉambro. Al la vespermanĝo la avo, eksentinte sin kvazaŭ mastro, invitis ankaŭ la «respektindan maljunulon» Hebeisen-on. Tiu, malgraŭ la malfrua tempo kaj laco post la festeno, eliris, ĝentile riverencante kaj ridetante.

— Schnaps! — klakante sur la botelo per la fingro, elmetis la avo siajn sciojn de la germana lingvo, akiritajn dum la okupacio. — Koko, ovo, lakto, manĝi?

Paŭlo Gerhardoviĉ ne sen miro dankis.

— Jen tiele, — diris la avo, — bonordan venon. Nu, ni drinketu, Vladimiro, kaj falu dormi; estas bone sub tegmento, ja ni jam ne esperis. Kial vi silentas, de vi nek respondo, nek saluto, vi kiel trabo...

— Mi ĝojas, — ripetis Ustimenko, — ĝojas.

— Frostiĝis ni en malvarmo, vin atendante, — renversinte glaseton kaj almanĝante senŝeligitan ovon, klarigis avo Metodo, — eĉ Barbara Rodionovna rekomendis drinki, kiam ni eniros en la ĥaton. Kaj ankaŭ ŝi, kompatinda, frostiĝis, ĉiam per la ŝuoj frapadis. Estas humide, malvarme...

— Kien do ŝi malaperis? — al neniu rigardante, per trankvila voĉo demandis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Kial ŝi kun vi ne eniris?

— Eniris kaj foriris, — nehaste respondis la admiralo. — Jen kamarado Hebeisen kiam revenis, kaj enlasis nin, kaj diris, ke vi baldaŭ aperos...

— Ho jes, Banjo, — konfirmis la maljuna Hebeisen. — Mia unua amiko ĉi tie. La plej unua. Bonega juna amiko!

Baldaŭ ĉiuj kuŝiĝis. Ustimenko insistis pri sia decido — li etendiĝis en la kuirĉambro sur la faldolito kaj estingis la lumon. Sufiĉis por li resti en mallumo, kaj ŝi tuj aperis — Barbara. Aperis la ĉiama kunulino de lia vivo, tiu, al kiu ŝi plendadis, kiam al li estis malbone, kaj al kiu fanfaronadis, kiam li havis per kio. Tiu, kiu estis lia konscienco, lia malfeliĉo, la plej bona flanko de lia animo kaj la plej proksima al li homo eĉ tiam, kiam li tute perdis ŝin. Ŝi aperis — malgajeta, fasta, tia, kia li deziris vidi ŝin en la tempo, kiam lin kovradis deziro instrui ŝin kaj «levi ĝis si», kiel ŝi ŝatis esprimadi en tiu netaksita, la plej feliĉa periodo de lia vivo.

— Stultulo! — diris li al si, renversante la malmolan kusenon. — Stultulo, idioto, ŝtipkapulo!

La tarbagana malsano aperis antaŭ li, la flavaj sabloj de Khara, la nigraj flagoj, ŝiriĝantaj sub vento, kaj li mem, ekmalsaninta je pesto-morbilo, li, skribanta tiam al Banjo leteron. Skribanta leteron kaj ploranta super la paperfolio, mem forpuŝinta ŝin de si kaj aroginta juĝi — turmentanto-rigoristo, kreteno, perdinta tion, kio povus fari el li homon. Kiu li estas nun? Kio li estas sen ŝi?

— Diablo ĉion prenu! — sakris Ustimenko kaj ree turnis la ŝaltilon.

Eĉ la laco ne helpis al li forskui la obsedon. Kaj la lumo ne helpis. Tiel ĉe lumo li ekdormis, kaj kiam turmentata de sendormeco Stepanov eliris mallaŭte en la kuirĉambron por trinki akvon, li ekvidis sur la vizaĝo de Ustimenko esprimon de amara senhelpeco, tute ne karakteran por grizhariĝantaj homoj.

Matene, dum matenmanĝo, en kiu la plej grava homo iĝis la neordinare vigliĝinta, ĉar eksentis sin necesa, avo Metodo, sukcesinta jam du fojojn dentomontri, ke li «ne havas dek manojn» kaj ke «kiel eblas ne trofriti terpomon, kiam ĉi tie estas ne fornelo, sed hontaĵo», — Ustimenko ne eltenis, interesiĝis, kie estas Barbara.

— Barbara, Barbara, — diris la avo, — vi acidkremon metu en la terpomojn. Mi jam al la bazaro kuris, dum vi ĉiuj ĉi tie dormaĉis, ĉu al nenies okulo pafiĝis — de kie estas cepaj folioj? La avo klopodis...

Hebeisen, invitita ankaŭ al la matenmanĝo, kapjesis per la birda kapo:

— Ho, bonege!

— Barbara al Gridnevo forveturis, — ne rigardante al Ustimenko, diris la admiralo. — Ankaŭ ŝi estas elturmentita: jen al Moskvo ŝi kaŝe de mi veturis, poste al mi ŝi tien rapidis, ĉi tie en la malsanulejo estis kun mi. Ja ŝi laboras, la estroj ŝin skoldas...

La avo subite kriis per freneza voĉo:

— La ovoj, maljuna diablo, forgesis mi, murdu min, Rodiono Metodjeviĉ, la ovoj ja en la bolkruĉo estis kuiritaj! Haltu, knaboj, ne manĝu terpomon, kun ovoj ni ĝin manĝos, haltu, atendu!

— Kiel ŝi vivas tie?

— En la laboro oni ŝin aprezas, — ne enprofundiĝante en detalojn, respondis Stepanov, — ĝenerale, ŝi ne plendas.

Sed ĉu pri tio demandis Ustimenko?

### Sed se mi mem ne komprenas?

La ĉefintendanto kamarado Penkin ĝis la deksesa horo plene plenumis la ordonon de kolonelo Svirelnikov — Gnetov estis vestita tute nove, kaj eĉ palton oni sukcesis alĝustigi al li konforme kun liaj mallarĝaj ŝultroj. Ĝis la sepa de vespero, kiam sur larĝaj stratoj de la arkta urbo ekfajfis blizardo, la ĉefleŭtenanto finis aranĝon de dokumentoj kaj por si kaj por la malliberulino Ustimenko A. P. Tre pala, kun ruĝaj okuloj, kun firme kunpremita buŝo, Gnetov finfine eliris al ŝi en la koridoron. Aglaja Petrovna sidis ekstreme rekte kaj en krepuska lumo de malgranda lampaĉo ŝajnis tute juna. Super vatjako sur ŝi estis trivita palto, la kapon ŝi ĉirkaŭvolvis per griza trikita kaptuko, siajn knabajn botojn ŝi purigis ĝis brilo, en la manoj ŝi tenis dorsosakon.

— Nu, fino, — diris al ŝi Gnetov kaj, ĵetinte rigardon al la lumantaj montriloj de la trofea horloĝo, eksidis apude, laŭ la popola kutimo, antaŭ vojaĝo.

Ŝi rigardis al li deflanke per brilantaj okuloj.

Gnetov elpoŝigis skatolon da cigaredoj, proponis silente al ŝi. Ŝi ekfumis, plu rigardante al sia stranga enketisto. Li rigardis flanken. La fajreto de la cigaredo estis prilumanta lian elturmentitan vizaĝon. «Vlaĉjoj! — en pluralo pensis ŝi kun amara kompato. — Kiom da vi estas en la mondo, Vlaĉjoj?»

Trifoje li montradis dokumentojn, ĝis ili eliris al la aŭtomobilo, kiu atendis ilin ĉe la pordego de la prizono. Konvojo ne estis, Gnetov mem eksidis kun ŝi en la kargujon kaj frapis per la pugno por la ŝoforo — ni ekveturu!

Ankaŭ en la stacidomo estis nenia konvojo, kaj ankaŭ en la vagono, ial mola, kun irtapiŝo kaj mallaŭta klakado de hejtiloj, ilin neniu atendis. Gnetov derulis la pordon, tralasis Aglaja-n Petrovna-n antaŭen, demetis la palton, eliris en la koridoron kaj por longe restis tie, konsilinte al ŝi aranĝi sin. «Li veturigas min en Moskvon, — firme kaj feliĉe pensis ŝi, — alie ne povas esti. Sed li ne rajtas paroli kun mi pri tiu temo. Kaj mi ne demandos lin. Se li ne diras — do, al li ne estas permesite».

La prizona odoro, al kiu ŝi kutimiĝis en transitejoj kaj en la malliberejo, subite ŝajnis al ŝi netolerebla en tiu ĉi varma kaj kvieta vagono. Kaj Gnetov, kvazaŭ diveninte tion, tuj kiam la trajno ekiris, alportis al Aglaja Petrovna flakonon da tualetakvo — verŝajne, li kuris al kiosko en la stacidomo. Kaj tualetakvon, kaj sapon en bela pakpapero, kaj dentopulvoron, kaj eĉ dentobroson — ĉu li rimarkis, kian ŝi havis teruran kaj malnovan dentobroson tie, en la prizona malsanulejo?

Ne dirinte eĉ dankon, nur ĵetinte rigardon al li, al unu el tiuj Vlaĉjoj, ŝi foriris lavi sin, kaj kiam ŝi revenis, sur la tableto en la kupeo jam estis preparita vera vespermanĝo kun sandviĉetoj, kun biskvitoj, kun ia orkolora fiŝeto, tranĉita sur papero, kun iomete sekiĝinta torteto kaj kun botelo da lakto, ŝtopita per paperpeceto. Kaj ankaŭ pomoj estis — du, du pomoj, pri kiuj li diris, ke ŝi bezonas vitaminojn.

Dum manĝado ili ne interparolis.

Vespermanĝinte, ŝi ĉion ordigis kun karaktera por ŝi bela puremo, deskuis erojn de sur la telertuketo, elfumis cigaredon kaj, petinte de sia enketisto paperon kaj krajonon, eksidis skribi al si memornoton por la CK. Nun, kiam ŝi neniom dubis pri tio, kien ŝi estas veturigata, ŝi devis koncentriĝi, por hazarde ne forgesi eĉ unu el tiuj pri nenio kulpaj virinoj, kiujn ŝi renkontadis en prizonoj. Ja oni veturigas ŝin ne pro ŝi sola? Kaj eĉ se nur pro ŝi, tiam ŝi devas memori pri aliaj. Ŝi devas rakonti pri leĝorompoj, kiuj okazas pro kulpo de sabotistoj, sidantaj en la organoj, tio estas ŝia unua devo antaŭ la partio.

La ĉefleŭtenanto legadis libron, ŝi skribadis, enpensiĝante fojfoje por nelonge, rememorante, frapetante per la krajono al la blankaj, egalaj dentoj. Facila ruĝo aperis sur ŝiaj altaj vangostoj, per egala lumo brilis la iomete strabaj okuloj. Ŝi skribis klare — familinomon, kie renkontis, la esencon de la afero. Kaj, certe, — nur pri tiuj, pri kies senkulpeco ŝi estis konvinkita. La trajno iris ne rapide, la vagono milde balanciĝadis, Aglaja Petrovna skribadis, fojfoje poiomete demordante de la pomo. La papero finiĝis, ŝi petis plian. La ĉefleŭtenanto ne havis, li ekiris peti de aliaj pasaĝeroj.

Kiam li eliris, ŝi trinkis el la botelo lakton. En la kupeo iĝis tute varmege, la trajno estis staranta sur iu stacio. La pordo en la koridoron estis malfermita, unuafoje dum tiom da tempo Aglaja Petrovna estis veturanta kiel libera homo kaj neniom miris pri tio. Ĉio devis esti ĝuste tiel. Ĉio estas ĝuste tiel laŭleĝa, kiel laŭleĝe okazis la venko super Hitlero, ja kiel povas esti alie? Certe, ŝia letero ĝisiris, ĉio cetera ne havas signifon...

El Moskvo ŝi sendos telegramon al Rodiono Metodjeviĉ, Vladimiro, Barbara. Sed dume tio ne gravas, gravas forgesi neniun, kiam oni ŝin pridemandos en la CK. Ja ŝi veturas kiel reprezentanto de tiuj, kiuj suferis pro fiuloj kiel Oĵogin. Kaj ŝi ne rajtas vivi, se ne plenumos plene ĉion, kion ŝi devas fari.

Gnetov revenis kun du folietoj da poŝta papero kaj konsilis al ŝi skribi pli ŝpareme.

— Mi penos, — kun rideto respondis ŝi. — Sed ja mi nenion rajtas forgesi. En la CK oni demandos.

Ia stranga esprimo glitis en la okuloj de ŝia enketisto, kvazaŭ li morte laciĝis. Kaj, nenion dirinte al ŝi, li ree prenis sian libron — tio estis volumo de «Paseo kaj meditado»[91], tiu, en kiu Herzen rakontas, kiel la kandelo de Natalie brulis sur ŝia fenestro, «tiel brulis al mi».

Dum dormo la ĉefleŭtenanto dufoje ekkriis.

Aglaja Petrovna dormis malbone, ektimadis pro liaj mallongaj, suferaj ĝemoj, ektimadis ne lin, sed pri li. Kaj hontis veki lin, hontis tion, ke li ĝeniĝos. Kaj la nokto estis longa, senfine longa, la trajno longe staradis pro neĝamasoj, raŭke, kvazaŭ plendante, ke al ĝi mankas fortoj, zumis la lokomotivo, en silento iĝis aŭdeble, kiel grajlo knaras sur la vagono, sur la vitro, sur la tegmento. Kaj estis aŭdeble, kiel kverelas la vagoservistinoj kun iu drinkinta pasaĝero.

En la sekva vespero, kiam ili traveturis nodan stacion Oŝĉurje, Aglaja Petrovna subite komprenis, ke ili veturas ne en Moskvon.

— Ja mi al vi ne diris pri Moskvo, — ne rigardante al ŝi, diris la ĉefleŭtenanto. — Tion vi mem tiel decidis.

— Tiam kien vi min veturigas? — kun malespero en la voĉo ekkriis ŝi. — Denove...

— Mi veturigas vin en Unĉanskon, — ne povante mensogi al ŝi, diris Gnetov, — en Unĉanskon, al Ŝtub. Kolonelo Ŝtub konas vin. Tie estas ankaŭ Zemskov, kun kiu vi, ŝajne, partizanis. Tie estas ankaŭ viaj... parencoj...

Ŝi silentis. Ŝi ne deziris diveni pri tio, ke al ŝi estos pli bone. Ŝi ne deziris ĝoji pri tio, ke ŝi sola estos liberigita. Ŝiaj iomete rozkoloriĝintaj vangoj ree griziĝis, la okuloj estingiĝis. Eksidinte kun la piedoj sur la sofon, ŝi eksilentis, kovriĝis per la litkovrilo kaj ĉesis skribi, malgraŭ tio, ke li akiris por ŝi ankoraŭ paperon. Kaj manĝi ŝi preskaŭ ĉesis, kaj fumi. Silentis ankaŭ Gnetov, nekomprene rigardante en paĝon de «Paseo kaj meditoj». Kion li povis diri al ŝi? Ke Ŝtub liberigos ŝin kaj tiam ŝi veturos en Moskvon? Kion li povis diri al ŝi, li, mem nenion komprenanta en tiu kirlo, en kiun ĵetis lin la sorto? Per kio li povis konsoli ŝin, kiel povis helpi al la malfeliĉo, en kiu ŝi ree dronis?

Tiel ili veturis dum nokto, kaj tago, kaj ankoraŭ nokto — denove konvojanto kaj malliberulino, ne interparolante unu kun la alia, nesciate pro kio — malamikoj, ĉar ne nur ŝi, sed ankaŭ li sentis amaron: ja li sciis, al kia risko li submetis sian vivon, enirinte en tiun grandan ludon, sed Aglaja Petrovna eĉ ne rigardis nun al lia flanko, kvazaŭ li kulpas pri ŝia malfeliĉo, kvazaŭ per lia arbitro ŝi estis arestita, humiligita, enprizonigita.

Kaj ŝi preskaŭ tiel pensis. Nun li tute ne imagiĝis al ŝi unu el la «Vlaĉjoj». Kaj la ordenaj rubandoj sur lia tuniko sugestis al Aglaja Petrovna nenian estimon nun, same kiel lia kripligita vizaĝo. «Eble, en la infaneco li sin brulvundis», — maljuste pensis ŝi kaj, kvankam ŝi sentis sian incitiĝon, ne povis venki sin, tial ne manĝis lian manĝon kaj ne fumis liajn cigaredojn; ĉio ĉi estis «artifikoj», «aliroj», tielaĵoj ankaŭ antaŭe okazadis, kiam ŝin regaladis iuj aspekte bonkoraj enketistoj per sandviĉetoj kaj dolĉa teo.

— Stacio Goreliŝĉi, — kriis en la koridoro la vagonservistino, — la sekva estas Unĉansko, ni staras dum tridek minutoj.

Denove Aglaja Petrovna surmetis sur sin sian vatjakon, denove prenis de la kroĉilo la paltaĉon, trivitan kaj flikitan. «Mi nur neniun renkontu en la stacidomo! — kun aflikto kaj doloro pensis ŝi. — Nur neniu vidu, kiel oni min kondukos en prizonfurgonon».

— Mi havas al vi peton, — subite aŭdis ŝi sian voĉon. — Bonvolu, por mi tio estas tre grava, mi ne dezirus, ke oni ĉi tie vidu, kiel oni min sidigas en prizonaŭton. Mi ĉi tie laboris, tio estas neebla...

En la granda spegulo ŝi rimarkis lian rigardon — severan kaj malfeliĉan. Kaj, derulinte la pordon, en kiun estis enmuntita la spegulo, ŝi eliris en la koridoron. La trajno jam estis malrapidiganta sian iron, brilis lumoj de Ravinetoj, de la Koĉera antaŭurbo, de rekta vico da lanternoj sur la Rivera strato. El tiu ĉi urbo ŝi estis evakuanta infanojn, por tiu urbo ŝi estis mortanta en la gestapo, ĉi tie, apud Gniliŝĉi, estis murdita ŝia Greĉjo, la prezidanto de la gubernia ĈK, kaj nun oni veturigas ŝin ĉi tien...

— Vian sakon mi prenis, — malantaŭ ŝia dorso diris la ĉefleŭtenanto.

— Donu al mi, — diris ŝi.

Ŝi jam hontis pro tio, ke ŝi petis lin ne sidigi ŝin en la prizonaŭton. Ĉu tio povis esti grava?

El la malfermita pordo estis batanta vento, malvarma, sed jam printempa vento de Unĉansko. Ie ĉi tie, tute proksime, estas Vlaĉjo, Rodiono Metodjeviĉ, Barbara. Eble, indus sendi al ili telegramon survoje? Sed per kia mono sendi? Kaj ĉu tiu ĉi permesus? Ne, estu tiel, ĉio devas esti ĝuste tia, neniu devas vidi ŝin en tiu paltaĉo, malfeliĉan, ŝi ne povas, ke oni vidu ŝin tia...

Ŝia kapo subite ekturniĝis, sed la ĉefleŭtenanto ne lasis ŝin fali — li subtenis ŝin je la ŝultroj kaj diris nelaŭte:

— Tuj ĉio pasos, vi spiros aeron, ĉi tie estis sufoke...

«Ĉu ankaŭ tio estas artifikoj kaj aliroj? — tra zumo en la oreloj pensis ŝi. — Sed por kio?»

La trajno jam staris. Da pasaĝeroj en la mola vagono estis ĉirkaŭ sep, sed ŝi intence atendis, ke ĉiuj eliru kaj apud la vagono estu neniu. Gnetov ne urĝis ŝin, kvazaŭ divenante, kion ŝi sentas. La kapo de Aglaja Petrovna plu turniĝis, ŝi eliris, nenion vidante kaj komprenante.

— Vi iom sidu ĉi tie, kaj mi rapide organizos aŭton, — aŭdis ŝi lian voĉon, — jen ĉi tie, apud la monumento, estas benkoj...

Ŝi eksidis, super ŝi alte staris Stalino kun pipo en la mano, prilumita por alveno de la trajno per lumĵetilo. Kaj la stacidomaj kolonoj estis prilumitaj. Grandaj, dikaj, grasaj kolonoj de solida stacidomo, kiu havis honoron prezenti per si la urbon Unĉanskon.

«Tamen estas bonege, — pensis Aglaja Petrovna. — Kaj la stacidomo, kaj la tuta urbo estas prilumitaj. Ili rapide sukcesis. Bravuloj!»

Tio estis trofea «Opel». Dum la tuta vojo ŝi avide rigardis al sia Unĉansko kaj, kvazaŭ forgesinte pri tio, kiu estas ŝi, demandadis de la ŝoforo, kio estas tiuj novaj domoj, kio estas tiu strato, kiu antaŭe ne estis, kiel nomiĝas nun la placo.

— Laŭ la nomo de kamarado Puzirjov, — diris Tereŝĉenko, — heroo de la milito.

— Ĉu Saĉjo Puzirjov?

— Precize mi ne povas diri. Estas skribite «A. Puzirjov».

— Certe, Saĉjo, — diris Aglaja Petrovna, — mi lin memoras knabo en la tridek sesa, ŝajne. Oni venis al mi en la popoledukan departementon, li estis forpelita pro iu petolo el la lernejo. Jen mirakloj! Ĉu li estas viva?

— Mi aŭdis, ekmalsanis iomete, — respondis Tereŝĉenko. — En nia malsanulejo kuŝas...

En la domo de la Departemento, malsupre, apud la sentinelo, Gnetov-on atendis Kolokolcev. Ili silente, kvazaŭ forgesinte pri Aglaja Petrovna, brakumiĝis. Kaj tuj rekonsciiĝis.

— Ĉu ĉi tie? — demandis Gnetov.

— Ĉi tie, — respondis Kolokolcev. — Ni iru.

Kaj diris al la sentinelo, kapmontrinte al Aglaja Petrovna kaj al Gnetov:

— Kun mi.

En la akceptejo de Ŝtub Aglaja Petrovna por nelonge restis sola. Poste en la pordo aperis Aŭgusto Janoviĉ — tute tia, kia ŝi memoris lin, kiam li alveturis en Nigran Ravinon batali por doktoro Bogoslovskij.

— Eniru, Aglaja Petrovna, — diris li per trankvila kaj egala voĉo. — Ne gravas, la palton vi demetos ĉe mi, ĉi tie estas vestokroĉilo.

En lia malalta kaj grandega kabineto varmege brulis ŝtipoj en la faŭko de la kahela verda forno. Dzerĵinskij estis rigardanta rekte en la okulojn de Aglaja Petrovna de sur konata portreto, pendanta super la tablo. Kaj Ŝtub rigardis al ŝi atente tra siaj fortaj okulvitroj, rigardis silente, kvazaŭ ne sciante, pri kio paroli kun ŝi.

— Eksidu, — petis li.

Ŝi kapjesis kaj eksidis.

— Mi supozas, ni ellasos vin hejmen, — diris li ne eksidante, per obtuzeta voĉo. — La prokurorejo, mi esperas, konsentos, ĉar ĝuste ĉi tie, en Unĉansko, ekzistas pruvoj de via konspira patriota agado kaj ĉar ĉi tie troviĝas kelkaj homoj, kiuj konis vin en tiu periodo de via laboro...

— Sekve, mi estos plene rehabilitita?

— Tute ĝuste, estos, — kun ĝentila preteco konfirmis Ŝtub, sed iel speciale emfazis la vorton «estos», kvazaŭ aludante, ke ĉio promesita de li okazos tute ne nun. — Kaj dume via sanstato, — daŭrigis li, — estas tia, ke vi devas kuraciĝi, ordigi vin, restarigi la nervan sistemon...

— Mi estas sana, — incitite interrompis ŝi.

— Tion pli bone scias kuracistoj, — trankvile rimarkis li, — kaj la demandon definitive solvos ili.

— Tio estas, medicinistoj min liberigos pro sanstato? — rapide kaj indigne interesiĝis Aglaja Petrovna. — Kaj skribos paperon ne pri tio, ke mi ne kulpas, sed pri tio, ke pro sanstato mi ne povas esti en prizono? Ĉu tiel?

— Ni supozu, ke tiel, — ne rigardante al Aglaja Petrovna, ŝajne kun plena trankvilo, sed jam malfacile retenante sin, respondis Ŝtub. — Se vin kontentigas ĝuste tia formulo — estu tiel.

— Kaj mi devos subskribi paperon pri nediskonigo de ĉio tio, kion mi spertis?

— Vi estas bone informita, — malgaje subridis li. — Ni supozu ankaŭ tion — vi devos.

— Kaj se mi ĉiujn ĉi artifikojn ne plenumos? Se mi ne intencas kaŝi viajn malpurajn aferojn? Se min vi ne sukcesos silentigi? Tiam kiel?

Li mallaŭte kaj lace suspiris. Poste ekfumis kaj trairis el la fino en la finon de sia malalta, morna kabineto. Mirinde, kiel ne konvenis al tiu homo la esprimo de senhelpeco, sama, kian antaŭe ŝi kaptis sur la vizaĝo de Gnetov. Kio al ili ĉiuj okazis? Ĉu ŝi ne memoris Ŝtub-on en tiuj malproksimaj jaroj kiel nenion kaj neniun timantan ĵurnaliston el la «Unĉanska laboristo»? Kial do li silentas nun, silentas kaj iradas per pezaj paŝoj kaj ne respondas al ŝia rekta kaj simpla demando?

— Bone, — finfine diris li, — mi nenion plian povas fari. Ĉu vi komprenas, Aglaja Petrovna? Tute nenion. Absolute!

Li aliris al ŝi pli proksime, tute proksime — larĝŝultra, malalta, kun blanka, senmova vizaĝo, — kaj preskaŭ kriis, se eblas krii flustre:

— Mi petas vin — ĉesu! Vi devas reveni hejmen. Vi bezonas. Ĉio ĉi aranĝiĝos, ĉio estos en ordo, sed nun mi ne povas, ĉu vi komprenas, nenion plian povas, ĉu vi ne kredas al mi? Ho diablo, sed kiel mi klarigu? Kiel?

— Tiel, ke mi komprenu.

— Bonege! — subridis li. — Brile!

Kaj demandis per malvarma, ofica voĉo:

— Sed se mi mem ne komprenas? Tiam kion ni faros?

### Super Ŝtub ekpendas danĝero

Tiu «bonkorulo» mem, kiu estis bonkora tiom, ke ellasis la ezokon en la lagon, iel hazarde eksciis la malgajan historion de la inĝenier-generalo Gorbanjuk, komparis kelkajn informojn kaj subite tute skuiĝis pro malamo al si mem kaj pro sento de abomeno al ĉio, kion li faris por laborigi Inna-n Matejevna-n en Unĉansko.

Larisa Romualdovna estis en Kislovodsko, tial en tiun loĝejon sur strato Petrovka, kie iam tiel feliĉe pepis la «du orfinoj», Inna ĉi-foje ne sukcesis enŝraŭbiĝi. Per oficaj telefonoj al ŝi oni respondadis, ke la profesoro ne povas akcepti ŝin — nek nun, nek poste.

Kaj kamaradino Gorbanjuk komprenis, ke ŝi ree iĝis por la general-doktoro «fiulo de la animo», kaj, plej probable, ĉi-foje definitive. Tamen ŝi ne cedis. Ŝi nur sendadis depeŝojn en Unĉanskon pri diversaj kaŭzoj de sia restado en Moskvo, sed ĉar Eŭgeno Stepanov plej zorgis pri siaj elstaraj malagrablaĵoj kaj, krome, sen la personara fako tute nenio ŝanĝiĝus, tiam al ŝi, estranta la menciitan fakon, neniu ordonis tuj reveni al plenumado de siaj devoj. Anstataŭ ŝi «laboris» Vetĉinkina, senpune fumadis cigaredojn kaj ordonadis per grincanta voĉo, kaj jen la tuta afero.

Kaj Inna Matejevna embuskadis sian «bonkorulon» kaj finfine kaptis lin eliranta al la aŭtomobilo, kiam li malfermis la pordeton kaj eĉ la piedon en purigita ŝuo levis, — ĝuste tiam ŝi enkojniĝis, enŝraŭbiĝis, kaj, turnante al si atenton de preterpasantoj, petege kunmetis la manojn, kvazaŭ preĝanta en katolika templo, kiam vera kredanto konfidas al la providenco ĉiujn siajn pensojn, strebojn kaj esperojn.

— Nu, tiam eksidu do, — per malamanta kaj abomenanta voĉo diris la general-doktoro, — ne faru stratajn scenojn...

Ŝi, kiel tio nomiĝas, «falis» sur la kusenojn de la «Benz-Mercedes», donacita al la generalo fare de la marŝalo pro liaj brilaj meritoj antaŭ la armeo dum la milito, pro lia fatalisma sentimo kaj egala, gaja kredo je fina venko de la racio super tio, kion li nomadis «porka frenezulejo».

— Mi bezonas horon, — tra sinceraj larmoj, ĉar ŝi vere atingis ekstremon pro timo de la estonteco, diris Inna Matejevna. — Nur horon, ne pli...

Ŝi kisus al li la manon, se li ne sidus tiel malproksime de ŝi, ŝi ekstarus antaŭ li sur la genuojn, se ne timus fali en la aŭto kaj per tio transformi la vere draman scenon en ĝenan kuriozaĵon. Al ĉio, tute al ĉio ŝi estis preta en tiuj momentoj.

La general-doktoro ordonis al la ŝoforo:

— Peĉjo, hejmen.

Per sia ŝlosilo li malŝlosis la pordon en la kvietan loĝejon, demetis de Inna Matejevna, pro kutimo esti ĝentila, la peltmantelon, deĵetis sian uniforman palton kaj, mallarĝigante la okulojn — estis komenciĝanta la damnita migreno, — glutis kun akvo du tablojdojn de piramidono.

Ŝi plu ploris, plu ne kapablis paroli. Kun la manoj malantaŭ la dorso la generalo de medicina servo trairis sur la frotbriligita pargeto, bruligis la lustron, turnis la ŝaltilon de tablolampo, konstruita el antikva vazo kun rajdanta ĉasisto kaj pelataj lupoj.

— Mi aŭskultas vin! — finfine, subpremante incitiĝon, prononcis la generalo.

Ne eksidante, plu preĝe kunpremante la polmojn, Inna Matejevna rakontis al li la preskaŭ tutan historion kun la alveturo en Unĉanskon de Georgo Palij. «Preskaŭ», ĉar Georgo aspektis en ŝia rakonto nur lerneja kamarado de Inna kaj nenio pli, lia posta milita vivo, certe, neniomgrade povis esti konata de ŝi, la tatuitan literon ŝi, certe, vidis, kiam li, alveturinte, razis sin «en ĉeesto de Jenjo en la kuirĉambreto», sed ĉu ŝi povis scii, kio estas la tatuaĵo en tiu ĉi okazo, kaj ĝenerale, kiel al tio rilatas ŝi, nur gastame akceptinta sian eksan lernejan kamaradon, trapasintan, laŭ liaj vortoj, «la tutan inferon de la milito»? Jes, li lasis valizon, sed de kie ŝi povis scii, ke tie estas tiu terura mono? Ne, certe, kompreneble, ŝi neniel senkulpigas lin — tiun fiulon, sed en kio do estas ŝia kulpo?

La bluokula, tute grizhara generalo ronkis per la nazo. Nun li haltis kaj rigardis al Inna senmove. Ŝi sentis, kiel atente kaj streĉite li aŭskultas. Verŝajne, ŝi trafis ion en lia animo, tuŝis iun kordon, ŝancelis brikon en la firma, ŝajne, nedetruebla muro...

— Nu? — demandis li, kiam ŝi sufokiĝis.

— Ili min elvokas, turmentas, — flustre diris ŝi. Kaj mensogis, subite diveninte, kien necesas bati per ramo. — Al mi oni piedfrapadas. Tiu Ŝtub minacas; certe, ili min disigos kun Jenjo. Sed pro kio? Ho, mi ne montras min sankta, mi faradis erarojn, terurajn, nekorekteblajn, sed min tiel batadis la sorto, min tiel senkompate traktis la vivo...

— Kiu estas Ŝtub? — interrompis ŝin la generalo.

Ŝi rakontis.

Per la blanka mano la generalo-profesoro prenis el skatolo kun oraj sigeloj cigaron, detranĉis la finon, ekfumis. Poste elprenis el la pupitro botelon da konjako, verŝis al si nemalgrandan glaseton kaj eltrinkis. Se Inna Matejevna povus nur imagi al si, kiel divenis ŝi, rakontinte ĝuste al li, la generalo, sian historion kun Palij en tia kompatinda kaj roz-blua varianto! Se ŝi scius, kiom la generalo mem suferis diversajn peripetiojn de la sorto ĝis tiu momento, kiam en la unuaj tagoj de la milito li ree trafis en honoran liberon! Sed tamen, eĉ sciante nenion, ŝi, kiel oni diras, «tra larmoj», vidis — ŝi estas absolvita kaj pardonita, denove la «bonkorulo» iĝis bonkora al ŝi, persone al ŝi, kaj nun malbono estos nur por sola Ŝtub.

Maĉante per la lipoj la cigaron, la generalo kunmetis telefonnumeron kaj, evidente retenante sin, rakontis al iu — ŝi eĉ ne komprenis, al kiu nome — la «abomenan» historion de «novbakita Jeĵov»[92] el Unĉansko. Li parolis, ne ĝeniĝante pri esprimoj kaj ne zorgante pri elekto de telefonaj vortoj, neniom defendadis Palij-on, sed nur kun furiozo asertadis plenan nerilaton de «kuracistino Gorbanjuk» al tuta tiu ĉi afero.

— Tiuj aferoj devas esti ne nur ĉesigitaj, sed ankaŭ iliaj kulpuloj devas esti severe punitaj, — diris li, deŝiriĝante pro furiozo al tiu sama tenoreto, per kiu li kriis iam al Inna, ke ŝi estas «fiulo de la animo». — Ĉion ĉi necesas esplori. Krii, piedfrapadi, minaci — al kiu?

«Sed vi mem kiel piedfrapadis?» — trankviliĝante, sed plu plorante per jam artefaritaj, sed ne naturaj larmoj, pensis Inna kaj ĝuis samtempe revon pri la danĝero, kiu kun ŝia helpo ekpendas super Ŝtub kaj kiu nepre falos, ĉar la general-doktoro laŭ sia situacio ne telefonus al negrava persono, sed li parolas, evidente, kun granda kaj decidanta estro...

Finfine la profesoro-generalo surmetis la aŭdparolilon. Lia vizaĝo, vigliĝinta dum la interparolo, ree paliĝis — la piramidono ne liberigis lin de la migreno. Kaj la bluaj koleraj okuloj rigardis preter Inna Matejevna — foren.

— Ĉu oni vin almenaŭ ne batis? — interesiĝis li.

Ŝi silentis kun tia aspekto, kvazaŭ ŝi ne deziras ankoraŭ vundi lian animon.

— Eksidu, — ordonis li, — drinku glaseton da konjako.

Inna Matejevna nee skuis la kapon, kvazaŭ ankoraŭ ne povis paroli.

Li etendis al ŝi glaseton, plenigitan ĝis la rando. Ŝi plorsingultis kaj eltrinkis.

— Via historio kun la divorco kaj cetero estas malpura, — subite enpikinte en ŝin rigardon, ekparolis li. — Mi ne deziris vidi vin ĝuste pro tiu ĉi fiaĵo. Vi kondutis malinde — mi havas precizajn informojn...

— Probable, — humile konsentis ŝi, — sed kiam vi amas homon, ĉu estas tiel simple teni sin digne?

— Sed ĉu vi amis lin? — miregis la generalo, al kiu tia turniĝo, ĉe tuta lia anima klareco, neniel povis veni en la kapon.

Ŝi silentis.

— Ĉu amis?

— Mi estas homo de unu amo, — mallaŭte elparolis Inna Matejevna. — Jes, jes, fiaĵo, malpuraĵo... Mi kapablis murdi... Kiam mi ekvidis tiun militkampan edzinon, min io kovris.

Larmoj ree ekfluis el ŝiaj belaj okuloj. Al ŝi vere nun ŝajnis, ke tiam ŝin io kovris.

— Tio estas vera, — diris la generalo penseme, — tio estas vera. Mi legis, tielaĵoj okazas...

Antaŭ lia mensa rigardo aperis Larisa Romualdovna — tia, kia li ŝin ĉiam vidis: belulino-flegistino en tiu malproksima milito, en la tagoj de retreto tra Buĉaĉ, alta, svelta, foririnta al la fronto pro ordono de la koro el riĉa familio de altrangulo.

— Morgaŭ ŝi revenos, — aŭdis Inna Matejevna.

— Kiu?

— Larisa Romualdovna. Kaj ni triope tagmanĝos en «Aragvo»[93]. Ĉu vi konsentas?

— Ĉu oni min ne disigos de Jenjo?

— Vi freneziĝis, — subridis la generalo. — Via Ŝtub, aŭ kiel li nomiĝas, timu, ke lin oni ne disigu de Unĉansko...

Duope ili drinkis ankoraŭ po glaseto da konjako. Adiaŭante, la generalo delikate kisis ŝian manon, li konsentis, ke nun por ŝi la tempo ne taŭgas por «Aragvo».

— Sed tamen, — diris li jam en la antaŭĉambro, — tamen, kara mia Injo, ne metu sur vin krucon. Vi estas juna, via filino bezonas patron. Kaj la hejmo bezonas mastron...

Ŝiaj okuloj ankoraŭ fojon, eble, la lastan, pleniĝis per larmoj, la nervoj funkciis nur kiam necesis. Kaj kun mallaŭta firmeco Inna Matejevna prononcis:

— Ne, profesoro. Tio estas neebla. Mi por Jenjo estas kaj patro kaj patrino. Kaj kio koncernas la personan vivon — ĉu laboro ne estas la plej grava en la persona vivo? Vi helpis al mi iĝi en Unĉansko kuracisto, mi kuracas, ĉu tio ne sufiĉas?

Ĉu li povis memorfiksi, kion ĝuste ŝi faras en Unĉansko? Li pensu, ke ŝi kuracas. Al tiaj tio plaĉas. Li ja mem ĝis nun kuracas, ne vane ŝi kaptis lin ĉe la perono de kliniko.

— Se io okazos — skribu! — aŭdis ŝi jam sur la ŝtuparo.

Pro manko de okupiĝo ŝi trairis la Pasejon de Petrovka[94] kaj ekvidis liberan taksion. La mono de Palij, elprenita el la gardoŝranko, estis ĉe ŝi, granda mono, grandega. Aĉeti hodiaŭ al ŝi ne endis, kvankam en brokantejoj abundis aĵoj, kiuj bruligis ŝiajn okulojn. Kaj, eksidinte en la aŭtomobilon, ŝi ordonis veturigi sin ekster la urbon, sed kun survoja halto apud bona vendejo, ŝi intencas iri al amikino por festo, ĉu naskiĝtago, sen donaco ne konvenas...

Ŝi mensogis pro ekscitiĝo, pro tio, ke ŝia afero subite fariĝis, pro tio, ke en Moskvo estis tia klara odoro de printempo, pro tio, ke ankoraŭ unu limo restis malantaŭe kaj ke nun al ŝi estas fermitaj neniaj vojoj.

— Revenan veturon vi devos pagi, — diris la ŝoforo.

— Vi ricevos.

— Tio estas laŭ la taksimetro, — tusis la ŝoforo. — Sed ĝenerale...

— Sed ĝenerale niaj sovetiaj homoj ne petas trinkmonon, — kun plezuro metis Inna Matejevna la arogantan ŝoforon sur ĝustan lokon. — Ĉu mi pravas?

La ŝoforo ĵetis al ŝi oblikvan rigardon kaj subridis — jen, renkontiĝas tiaj damoj ĉe la Soveta potenco...

Vera Nikolajevna Veresova estis «luanta» duonon de vilao de la patrino de profesoro-kolonelo Koft — ŝi estis jam tiom maljuna kaj senhelpa, ke bezonis kvalifikitan prizorgon de tia klera virino, kia al Koft prezentiĝis Nina Leopoldovna. Kaj ankaŭ Vera, kiel kuracisto, observadis la maljunulinon. Kaj vespere alveturadis la profesoro mem, fojfoje kun Cvetkov, kiu aperadis ĉi tie nur en civila vesto, rapide trakuradis picean aleon al la domo kaj kun gaja subrido asertadis:

— Ja kion fari? Tion oni ĉe ni ne ŝatas.

Inna Matejevna, pro malhavo de konatoj en Moskvo kaj tial, ke ŝi ne akiris numeron en gastejo, kaj ankaŭ pro tio, ke Vera Nikolajevna plaĉis al ŝi dum la vojo, jam en la sekva tago trovis ŝin kaj ekloĝis en unu ĉambro kun Natanjo.

En la nuna vespero, post Inna Matejevna, alveturis Cvetkov kun Koft kaj same alveturigis tion, kio nomiĝis ĉe ili «nutraĵeto». Natanjo estis dormanta, Nina Leopoldovna aŭskultis rakontojn de la maljuna patrino de Koft pri tio, kiel ŝi kuraciĝis en Kanno kaj kiel ŝia forpasinta edzo pri nenio rifuzadis al ŝi. Cvetkov deĵetis la palton, glatumis sian kamaradon ĉe la kalva kapo, pinĉis lian vangon kaj diris al Inna:

— Ĉu bonas bestio? Interalie, li alte leviĝos, la kapo estas brile organizita. Iom malkuraĝa li, tamen, estas, sed ni reforĝiĝas, tre reforĝiĝas...

Profesoro Koft abrupte ruĝiĝis, sed silentis, diligente senkorkigante botelojn kaj malkovrante ladskatolojn kun konservaĵoj. Cvetkov sidis retrokliniĝinte en malnova ferdekseĝo, fumis, pri io subridadis. Vera Nikolajevna estis dismetanta sur la tablo kristalvazojn de la patrino Koft — ĉio ĉi migris per kelkaj etapoj el tiu duono de la domo en tiun ĉi, de Veresova.

En la ronda forno kraketadis sekaj brulŝtipoj, sur la blanka tablotuko brilis kaj glimis la kristalvazoj, en la animo de Inna Matejevna, unuafoje post la tago, kiam aperis la damnita Palij, estis facile kaj libere. Kaj la konjako, kiun ŝi drinkis ĉe la «bonkorulo», plu estis turnanta al ŝi la kapon.

— Nu, je feliĉo en tiu ĉi domo, — diris ŝi, iomete enviante al Vera Nikolajevna kaj al ŝia jam determinita estonteco, — je vi, Venjo, kaj sekve, ankaŭ je vi, Konstanteno Georgijeviĉ...

— Ĉu en la senco de svatanto? — akre subridinte, respondis Cvetkov. — Do, mi ne sen plezuro drinkos!

Vera Nikolajevna malgaje kaj ironie ridetis, Inna Matejevna nenion komprenis kaj eltrinkis unuglute sian iom abomenan muskatelon; Koft sidis kun senmova, peza, pendanta vizaĝo. Glaseto en lia mano estis egalmezure tremeranta.

— Vera Nikolajevna, — rigardante en la okulojn de Veresova, per gravaj vortoj, plene kaj tre klare elparolante, diris Cvetkov, — kara batalamikino en la glora iro tra malfronto de la malamiko! Mi levas tiun ĉi pokalon je via sorto kaj je la sorto de mia elprovita amiko, profesoro Koft...

Inna Matejevna ĵetis rapidan rigardon al ambaŭ nomitoj. Koft estis plu ruĝa je ia kankra koloro, Vera plu estis subridanta, sed ŝiaj lipoj iomete tremis.

— Kiel vi ĉiuj bonvolis rimarki, — daŭrigis Cvetkov, ĵetante supren per abrupta movo de la kapo siajn iomete griziĝintajn, sed plu blondajn harojn, — kiel vi ne povis ne rimarki, nia amiko, profesoro Koft, estas treege modesta en esprimo de siaj simpatioj kaj malsimpatioj. Talenta sciencisto, bonega organizanto, bona amiko kaj kamarado, li tamen neniom penis kaj en la laboro, kaj en la persona vivo. Ĉu tiel, oldulo?

Koft nenion respondis. Sub liaj pezaj palpebroj ekbrilis io simila al mallonga, kolera fajrero. Ekbrilis kaj estingiĝis.

— Do jen, kamaradoj, de la nomo kaj laŭ komisio de mia amiko profesoro Koft kaj mia amikino Venjo Veresova mi anoncas: ekde la nuna vespero ili estas gefianĉoj. Ĉu ne estas obĵetoj?

— Sed ja, — jam tute nenion komprenante, komencis Inna Matejevna, sed en tiu momento Cvetkov tiel premis ŝian pojnon per sia forta mano, ke ŝi preskaŭ ekkriis, sed retenis sin kaj nur disverŝis sur la tablotukon la muskatelon, per kiu ŝi ial estis regalata...

— Jen al vi «ja»! — diris Konstanteno Georgijeviĉ.

Liaj forte elĉizitaj lipoj — la ĉeriza «pafarko de Amoro» — estis ridetantaj, dum la okuloj estis malvarmaj kaj mokaj.

Ili vespermanĝis haste, kvazaŭ timante malfrui al trajno. Vera Nikolajevna silentis, Koft estis rapide kaj kolere ebriiĝanta. Cvetkov drinkis modere, plu pri io ridetante. De sur la muroj al ĉio okazanta neinteresite rigardis pendigitaj ĉi tie jam en la antaŭmilitaj tempoj Pasteŭro, Lister, Koch kaj Pirogov. Kaj kiam Inna Matejevna eliris por ordigi kaj pudri sin, Cvetkov seke diris:

— Por ke ĉio estu klara, mi sciigas: sur tio ajna nia persona konateco, Vera Nikolajevna, finiĝas por ĉiam. Homoj ŝatas klaĉojn, sed mi kaj vi ilin tute ne bezonas. Jes, — signife fiksrigardante al Koft, prononcis li, — jes, mia amiko, jes, flirto kaj platona amindumado havis lokon, sed ne pli, neniom pli, kion vi scias laŭ nia vojaĝo al Unĉansko. Jes, via ĉefo estis enamiĝinta. Sed kiu ĵetos ŝtonon al homo, perdinta la kapon pro nur sola ĉeesto de la ĉarmega Vera Nikolajevna? Tamen...

Enirinta Inna Matejevna ne permesis al li fini. Li verŝis ĉampanon kaj, firme rigardante en la okulojn de Koft, diris:

— Je nova vivo, kara amiko! Je via hejmo! Je via dormanta apude ĉarma filino Natanjo! Je via saĝa, eleganta, bela edzino Vera Nikolajevna Veresova! Kaj... mi forveturas!

Koft donis al li la palton. Li subridis, prenis la palton el liaj manoj kaj konsilis:

— Kaj tio ĉi ne necesas!

Kaj ĵetis rigardon al Vera Nikolajevna. Ŝi ridetis — trankvile kaj ŝajne eĉ afable. Li kisis al ŝi la manon kaj ankoraŭfoje ĵetis rigardon al ŝi. Ŝi plu estis ridetanta. Koft staris apude — preskaŭ inter ili, sed ne rigardis al ili, — dika, peza, enamiĝinta, ankoraŭ ne ĉion bone komprenanta.

Kaj nur kiam aŭdiĝis sono de iomete glitinta en neĝo apud la vilao, sed tamen forveturinta aŭto, Inna Matejevna decidiĝis finfine gratuli kaj Vera-n kaj ŝian profesoron.

Li silente riverencis kaj glitis per la piedo.

Poste li elportadis en la kuirĉambron la vazaron kaj purigadis la ĉambron, kaj Vera Nikolajevna kaj ŝia nova amikino kuŝis sur sofo kaj de tempo al tempo interflustradis.

— Nu kaj kio? — konklude diris Vera. — Kia finfine estas diferenco? La vivo estas la vivo, ĉu ne? Li ja enamiĝis al mi kiel frenezulo. Vidvo, neniaj malfacilaĵoj, loĝejo en Moskvo, konatecoj inter aktoroj, pentristoj, komponistoj. Tio estas ne Unĉansko...

Sed en ŝiaj okuloj subite aperis larmoj.

Poste aperis Nina Leopoldovna, ŝajnigis, ke ŝi ne vidas, per kio estas okupita la mallerta Koft, varmege, kiel tion faras profesiaj aktorinoj, interkisis kun Inna Matejevna kaj diris, blezante:

— De kie subite aperis tiuj ĉi faltetoj? Kio okazis kun nia ĉarmulino? Ĉu subita amo? Malfeliĉo? Malgranda bela dramo?

Kaj, ne aŭskultante respondon, citis el iu teatraĵo:

— «Vi povraj kartludantoj! Ĉu vi spiras kandelan fumon? Flagras ja la steloj, kaj palmojn vento fleksas kaj la maro per ŝaŭmaj ondoj pri tempest' aŭguras!»

Koft demandis el la kuirĉambro per ĝentila voĉo:

— Ĉu sprotojn eblas lasi en la ladvazo aŭ remeti ilin en la vitran?

— En la vitran, amiketo! — kriis Nina Leopoldovna kaj flustre diris: — Indus kamaradon Ustimenkon sendi al tiu sanktulo por lernado.

Vera leviĝis kaj per rapidaj paŝoj eliris sur la peronon.

Kaj matene, en la urbo, Inna Matejevna metis la monon de Palij al du ŝparkasaj libretoj, fermis ilin en koverton kaj veturigis al ĵus veninta el Kislovodsko Larisa Romualdovna.

— Ĉi tie estas tuta mia ŝparaĵo, — ĉe taso da forta kafo en la malnova manĝoĉambro de tiu domo, kiu denove iĝis ŝia domo, mensogis Inna. — Se io okazos al mi, vi ne forlasos Jenjon. Ĉu? Ja vere? Kaj se ĉio estos en ordo, ni alveturos al vi, vi ja ne forpelos nin? Kaj per tiu mono ni vestos la knabinon, ŝi ĉe mi terure kreskas, nekredeble...

En la dua duono de la tago Larisa Romualdovna, rifuzinta veturi al «Aragvo» kaj indigninta pri tio, kiel ne zorgas pri si Inna Matejevna, vokis al Petrovka sian masaĝistinon, Vanda-n Zaslavovna-n. Kamaradino Gorbanjuk ricevis ankaŭ en Unĉanskon kelkajn skatolojn da kremoj kaj ŝmiraĵoj, kuiritaj de la masaĝistino mem kun speciala balena graso kaj kun specialaj aldonaĵoj. Post la masaĝo estis faritaj manikuro kaj pedikuro, poste estis preparitaj paketoj da ĉiaj frandaĵoj por la kompatinda malgranda forlasita Jenjo, kiun la kruela panjo ne kunprenis en Moskvon. La paketojn ŝoforo Peĉjo ŝarĝis en la «Benz-Mercedes»-on. Kaj tiu generalo mem, kiu nomis iam ŝin «fiulo de la animo», akompanis «Injon» al la stacidomo kaj kune kun sia edzino staris ĉe la vagono, ĝis la trajno ekiris. Kaj dum ili staris ĉe la vagono, preterpasantaj militistoj kun plezuro militsalutadis al la fama generalo, kaj li ridetadis al ili per la bluaj, senfine bonkoraj maljunulaj okuloj kaj same almetadis la manon al la viziero. Li ankaŭ al Injo salutis — la sentima ĉie kaj ĉiam bonkorulo, kies nomon respekte prononcadis najbaroj de Inna Matejevna en la kupeo, mirante, ke li estas tiom simpla kaj afabla, tiom ĝentila kaj gaja en traktado.

— Ja kial li kun mi malafablu, — ne elteninte, mensogis ankaŭ ĉi tie Inna, — ja ni ne estas fremdaj...

— Kaj kiu vi estas por li? — respekte demandis la najbaro en la kupeo, sciencisto-kemiisto kun arda juna ruĝo je la tuta vango.

— Nurnure filino.

Tio elsaltis spontanee, per si mem. Kaj la pluaĵo same elsaltis per si mem: malgraŭ tio, ke li estas ŝia patro, ŝi laboras en periferio. Tia estas kaj lia kaj ŝia deziro. Certe, panjo estis kontraŭ, sed ŝi kun la patro ŝin superis. Devo estas devo, ĉu ne?

### Bareleto da vino

Sainjan bruligis lumon. Kaj tuj iĝis videble, ke ĉiuj jam laciĝis kaj ke Luba Gabaj koleras.

— Interalie, jam estas la sepa horo, — diris ŝi. — Ĉu vi ne trovas, Vladimiro Atanazijeviĉ, ke tempas fini?

— Sed la afero estas tute ne en mi, — nelaŭte respondis Ustimenko, — mi jam delonge silentas. Tio estas la kamaradoj, kiuj disvolvis la disputon.

Ŝĉukin ree ekparolis dum irado, jam pluran fojon:

— Tre kortuŝe, preskaŭ ĝis larmoj. Kaj ŝike en iu senco. Relative juna, fortoplena eskulapo faras sur si eksperimenton. Treege animtuŝe, sed la afero estas en tio, Vladimiro Atanazijeviĉ, ke la supre menciita martiro de la scienco estas samtempe ĉefkuracisto de malsanulejo, kiu relative antaŭnelonge ekfunkciis kaj bezonas firman manon. Necesas reganta mano, ĉu vi tion komprenas? Nu, kaj se la menciita ĉefo pro la surradiado almenaŭ por iu tempo iĝos nelaborkapabla, tiam por tuta nia dioplaĉa institucio estos sufiĉe malbone, ĉu ne?

Ustimenko ekrigardis al la kolera Teodoro Teodoroviĉ kaj ridetis.

— Pro kio do estos al la malsanulejo malbone, se al surradiatoj oni eĉ malsanatestojn ne donas, — obĵetis li. — En la kondiĉoj de la probemo estas dirite — subjektive tiuj uloj fartas bonege. Do jen mi kontrolos sur mi, kiel fartas la surradiatoj.

— Sed informoj pri ratoj... — komencis Neĉitajlo kaj mem konfuziĝis pri tiu stultaĵo, kiun li preskaŭ eldiris.

Ŝĉukin ĉesigis sian iradon el angulo en angulon de la kabineto, pureme forskuis cindron de la cigaredo kaj interesiĝis:

— Kiam tio venis en vian kapon? «Ensaltis», kiel oni diras en Odeso. Kaj ĝenerale, ĉu delonge vi pri tio okupiĝas?

— Sufiĉe delonge por opinii tiun eksperimenton necesa.

— Kion signifas «delonge» en via kompreno?

— Ĝuste tiom, ke mi sciu — nenia literaturo pri tiu demando ekzistas, ĉiuj informoj pri tio estas falsaj, pli ĝuste, babilaĵo, sed ne informoj, tamen la demando estas neprokrastebla, ĝin necesas se ne solvi, do almenaŭ prepari materialojn, almenaŭ...

— Al kiom da unuoj vi kalkulas? — interrompis Ŝĉukin.

— Al dudek mil minimume.

— Tragika medicino! — subridis Ŝĉukin.

Ustimenko rigardis al li el sub la frunto, de malsupre supren. Liaj okuloj estis malbonkoraj, obstine malsimpatiaj, kaj Ŝĉukin komprenis — li ne plu ŝercu, speciale per tiaj nocioj, kiel tragika medicino.

— Sed se viaj dudek mil donos rezultojn, kontraŭajn al ĉio, kio estas kutima, ĉu vi pensas, ke la «altestimataj» kredos?

Li haltis kontraŭ Ustimenko larĝe disstariginte la piedojn, ŝovinte la pugnojn en la poŝojn de la kitelo, rozkolora pro kolera ekscitiĝo.

— Pli aŭ malpli frue mi trabatos, — diris Ustimenko.

— Ĉu vi estas certa?

— Mi estas konvinkita.

— Sed ili ne tiom simplas, Vladimiro Atanazijeviĉ. Eĉ ne tiajn, kiel ni, ili kun kaĉo formanĝis.

— Ili misglutos.

— Bone, ni lasu tiun temon. Kaj forgesu la subjektivan staton. Sed se komencos katastrofe fali kvanto de leŭkocitoj?

— Ekzistas sangotransfuzado.

— Do, ni transfuzos?

— Ja kiel alie?

— Sed se, altestimata ĉefkuracisto, ĉefa doktoro, pardonu, eĉ la transfuzado ne helpos? Ĉu ni ĉesigos la surradiadon?

— Ne.

— Kiel?

— Ni serĉos aliajn vojojn. Ja mi estas malsana, kaj oni min kuracas.

— Sed vi ja ne estas malsana, diablo prenu!

— En la problemo estas dirite, ke mi estas malsana. Kaj vi traktos min, kiel malsanulon. Kun ĉiuj sekvantaj el tio konsekvencoj.

— Sed ekzistas okazoj, kiam oni devas ĉesigi kuracadon!

— Do, ni kunvoku konsiliĝon kaj decidu. Ĉiuokaze, Teodoro Teodoroviĉ, ni atingu la randon.

— Sed vi povas perei!

— Ĉu vere? En la literaturo tio estas tiom mizera procento!

— Stulte! — subite laŭte diris Luba. — Pardonu, Vladimiro Atanazijeviĉ, sed tio estas malserioza.

— Tute serioza, — respondis li, — tiom serioza, ke pri la esenco de la demando al mi neniu obĵetas. Vagarŝako, eble, vi ion diros?

Sainjan senhelpe ĉirkaŭrigardis. Li ne scipovis mensogi, sed Luba sukcesis skribi al li letereton pri tio, ke Ustimenko decidis fari sur si tiun eksperimenton pro «malpleneco kaj soleco», kaj li al tio ne ĝisfine, sed kredis.

— Ĉu mi malbone ĉion elpensis? — ree demandis Ustimenko.

— Ne, estas pripensite funde.

— Se vi estus sur mia loko, Vagarŝako?

— Vagarŝako! — vokis la edzon Luba.

Kaj faris eraron. Li malŝategis, kiam oni al li «premis».

— Vladimiro Atanazijeviĉ pravas, Lubanjo, — diris li kun tiu minaca mildeco en la voĉo, kiun neniu kaj neniam povis venki kaj kiu signifis, ke doktoro Sainjan sian vidpunkton ne cedos. — El mia persona pozicio — li absolute pravas. Se ne mi, tiam kiu do? — jen kiel povas esti starigata demando en nia socio.

— O ho! — diris Ŝĉukin. — Ĉu tio estas riproĉo al ni ĉiuj?

— Iugrade, se vi deziras, — ĝentile kaj klare prononcis Sainjan. — Ĉiuokaze, tion mi diras al mi. Kaj se la penso, veninta en la kapon de Vladimiro Atanazijeviĉ, venus en mian kapon, mi agus ĝuste same.

— Ja certe, — preskaŭ ĝemis Luba.

— Bone, tio estas klara, — enmiksiĝis Ŝĉukin. — Min interesas alio. Kial, propre, Vladimiro Atanazijeviĉ ridetas?

— Nu, mi ne ridetas, — diris Ustimenko. — Mi simple rigardas, kiel Nikolao Eŭgenjeviĉ, dum ni disputas, jam skemon por mi desegnis, kiujn kampojn surradii...

Bogoslovskij vere ekde la komenco de la interparolo estis desegnanta kaj skribanta. Tro longe kaj proksime li konis Ustimenkon, por malŝpari tempon por vanaj persvadoj. Kaj ankaŭ en la elpensaĵo mem de sia Vlaĉjo li vidis nenion eksterordinaran: li pensis kaj decidis, la malsanulejo funkcias, ĉio iras normale, kaj anstataŭ subskribadi paperojn kaj asistadi tie, kie bonege sukcesos Neĉitajlo, li faru veran aferon.

— Do, mi, kun via permeso, jam hodiaŭ komencos, — diris Ustimenko, leviĝante. La bastono jam estis en lia mano. — Po kiom vi tie por seanco al mi preskribis, Nikolao Eŭgenjeviĉ?

— Ia deliro, — grumblis Ŝĉukin, prenante de Bogoslovskij la paperan folion. — Sana viro subite submetas sin...

Nefindirinte, li en io malkonsentis kun Bogoslovskij, sed ili baldaŭ interkonsentis, kaj Ŝĉukin kune kun Ustimenko ekiris al Katinjo Zakadiĉnaja en ŝian keletaĝan regnon, kie ŝi okupiĝadis pri rentgenterapio.

Neĉitajlo akompanis ilin ambaŭ per rigardo kaj tute ŝrumpis. Lia buldoga vizaĝo estis malgaja, en la okuloj fiksiĝis amara kaj grumblema esprimo. Stulte dirinte hodiaŭ pri ratoj, li mem ektimis sian konstantan timon, la plej kvietan vivmanieron, tion, ke li nerimarkeble disperdis la plej gravan por si — ja li estis antaŭe kaj batalema, kaj malpacema, kaj atakema, sed hodiaŭ jen kiel ŝrumpis — ĉiam nur Manjo, kaj Koĉjo, kaj la edzino Irina Sergijevna, kaj la bopatrino kun sia eterna «aĥ, Saĉjo, muro per pugno ne trabateblas!» Eĉ al ĉasado kun estroj li komencis veturadi pro flatemo, eĉ el la operaciejo fojfoje li retropaŝas: kio estos, se okazos malsukceso, akcidento, oni demandos — kiel vi aŭdacis? Sed tiu ĉi — aŭdacas! Aŭdacas kaj ridetas. Aŭdacas tielan ideon sur sin faligi — dudek mil al sanulo, dudek mil unuojn nur por ke li mem komprenu kaj vivu plu kun pura konscienco: kion li povis — tion li faris!

— Aleksandro Samueloviĉ! — aŭdis li super si.

Tio estis Ŝĉukin, kiu staris super li — bela, grizhara, li ridetis, ludante per la brovo, brilante per la ankoraŭ junaj okuloj. Verŝajne, li jam ne la unuan fojon vokis.

Neĉitajlo tiel enpensiĝis, ke eĉ ne aŭdis, kiel ili revenis, ne rimarkis, kiel, kolerante unu al la alia, foriris Sainjan kun Luba, ne vidis time vigliĝintan Katinjon Zakadiĉnaja-n, kiu opiniis sia devo akompani ĉi tien sian ĉefkuraciston post la unua seanco de rentgenterapio.

— Ankaŭ mi devas kompreni, — pepis ŝi. — Se ni havas aferon kun neoplasmo...

— Bone, ni kun vi, Katinjo, morgaŭ konversacios, — diris al Zakadiĉnaja Ŝĉukin kaj ree vokis Neĉitajlon.

Katinjo, kunpreminte la lipojn, foriris.

— Estas propono, — ekparolis Teodoro Teodoroviĉ. — Ni festu la nunan tagon, plenan de laboroj kaj zorgoj, per bona kaj abunda vespermanĝo en la taverno «Volgo». Mi tie akiris kelkajn konatecojn. Ĉar Vladimiro Atanazijeviĉ devos por ioma tempo forlasi la ĝojon de ekkono de gastronomiaj mirakloj, tial tio estas siaspeca adiaŭa festeno. Ni manĝos, drinkos, babilos. Mi invitas.

— Ĉiuj sin invitas! — grumblis Bogoslovskij. — Kiela aristokrato!

— Ĉu ni ekiras? — misaŭdis Ŝĉukin.

Neĉitajlo leviĝis, plu meditante pri sia sorto kaj estante plena en tiuj momentoj de antaŭsento pri decida turno en la vivo, la malgaja buldogo, konscianta propran neplenvalorecon eĉ en altaj minutoj, kiam, malgraŭ ekstazo, tamen timigas mastra krio: «Kie estas la loko?» Aĥ, timideco, malkuraĝo! Kiel ofte ĝi vizitas homojn eksciteblajn, impulsiĝemajn, inklinajn al belaj animaj impetoj, kiel ĉifas kaj kripligas ĝi la plej, kiel tio nomiĝas, patosajn moviĝojn de la interna esenco de tiaj homoj, kiel Neĉitajlo, mallevante ilin ĝis grado de konformismo, flatemo kaj eĉ lakeeco...

Tamen, en la nuna momento Aleksandro Samueloviĉ estis senriproĉa. Li koncentriĝis, heliĝis, tuŝis la kubuton de Vladimiro Atanazijeviĉ kaj demandis nelaŭte, kiun tiu lasos anstataŭ si, se sekvaĵoj de la surradiado kuŝigos lin por monato aŭ du en liton. Al kiu li konfidos la malsanulejon?

Ustimenko respondis ne tuj, poste ridetis kaj, kiam ĉiuj estis elirantaj, jam en la vestiblo, diris:

— Se mi povus kaj se mi havus ĝuste en mia etato mian eksan malican malamikinon — iun Gabaj-on Lubov-on Nikolajevna-n, — jen kiun mi anstataŭ mi lasus. Tiu neniun indulgos ĉe tuta sia ekstera leĝereco. Dum vi, Aleksandro Samueloviĉ, ne ofendiĝu, estas cedema kaj kompatema. Ĝuste al siaj propraj kuracistoj vi estas kompatema, kaj malsanuloj por vi estas nur amaso. Laŭ la principo «vi estas multaj, sed mi estas sola». Certe, okazas ankaŭ tiel, sed, kvankam ili estas multaj, tamen ili estas malsanaj kaj al ili estas malbone. Tamen, ĉio ĉi estas veraĵoj enuaj kaj banalaj, ne vane vi min aŭskultas sen intereso, sed, kiom ajn tio estu malgaja, ĉefkuracisto devas esti firma ĝis ekstremo, sed vi subite cedos al laco, ekzemple, de iu Volovik kaj fuŝos...

— Sed se ne fuŝos? — plu gvidata de sia impeto, permesis al si ekkoleri Neĉitajlo. — Se mi tute sukcesos?

Vladimiro Atanazijeviĉ plu rigardadis al li — kredante kaj ne kredante, sed plie, probable, ne kredante. Egalan flamon bezonis li, tion, kion atingadis en siaj fajrujoj la hejtisto Judeniĉ. Energion de agema bono, sentima kaj preta al ajnaj malfacilaĵoj en la propra vivo pro la afero, energion de tiu bono, kiun Sainjan kreskigis en la animo de sia edzino, — jen kion li bezonis. Kaj tion, kion li mem akiris de Postnikov, de Polunin, de Bogoslovskij, de Oganjan, kiu tiel terure ofende nomis lin Ioniĉ. Sed ja Ioniĉ same havis impetojn, li eĉ kantetadis pri «larmoj el kaliko de la esto» kaj unue ne sen absorbiĝo laboris en sia zemstva malsanulejo. Ne, impetoj ne konvenis al li — eĉ plej altaj kaj plej senpekaj.

— Vidu, verŝajne, al vi mi ne lasos, — rigardante en la okulojn de Neĉitajlo, penseme kaj trankvile elparolis Ustimenko. — Ja jam estis sperto — kun la ĉasado. Ne, Aleksandro Samueloviĉ, mi neniel lasos, — tute decide prononcis li. — Vi timidiĝis, kaj tio estas treege danĝera, tio estas kiel aviadisto, kiu laciĝis flugi, — ĉu eblas al tia homo konfidi aviadilon kun pasaĝeroj?

— Vi estas kruela homo!

— Bedaŭrinde, nesufiĉe, — tute ne ofendiĝinte, diris Ustimenko. — Kiu estas en nia stato de ĉefdoktoroj, tiu devas vin, kuracistojn, jen kiel teni!

Kaj iomete forgesiĝinte, li pugnigis sian vunditan manon, kio rezultis kaj kompatinde kaj tute ne konvinke. Ĝis tiom ne konvinke, ke Ustimenko eĉ rozkoloriĝis...

En la restoracio, post la rito de mendo de malvarmaj kaj varmaj almanĝaĵoj, salatoj, pirogetoj kaj rostaĵoj, Ustimenko diris sufiĉe severe:

— Mi konvinke petas ĉiujn kolegojn: tio, ke mia surradiado estos eksperimento, restu inter ni. La versio estas tia: mi estas malsana, kaj oni min kuracas. Alie el ĉio ĉi povas rezulti tio, kion nia Nikolao Eŭgenjeviĉ difinas per nocio «marmelado». Dum al normala malsanulo estos aplikita normala kompleto de malsanuleja delikateco. Ĉu vi konsentas kun mi, Teodoro Teodoroviĉ?

— «Grandaj malgrandaj homoj» — ĉu tion Gorjkij diris? — interesiĝis Ŝĉukin, ekstarante.

Li ekiris en la vestiblon por renkonti Henjon.

Kaj kiam ili revenis, Bogoslovskij, «ne ĉe tablo estu dirite», kiel li esprimis, estis rakontanta pri Beŝĉeva-Strunina, kiu, esplorante problemojn de rekuranta tifo, lasis sin mordi al ne pli kaj ne malpli ol sesdek mil tifaj pedikoj...

— Kaj ĉu pri tio ni senĝene babilos dum la tuta tagmanĝo? — demandis Henjo. — Aŭ, eble, iom poste, ĉe kafo?

— Nu, kaj Pettenkofer! — kriis de sia fino de la tablo la maljuna Hebeisen. — Pettenkofer, mi vin demandas! Kion vi scias pri Pettenkofer? Maljuna Koch ne faris eĉ unu eksperimenton sur animaloj, ĉar ĥolero estas, kiel tion diri... sie ist die Krankheit der Menschen, Menschenkrankheit... La malsano de la homoj. La homa malsano. Henjo pardonu min, sed mi ne povas ne rakonti...

La maljuna patologo venis malfrue kaj tuj glutis glaseton da vodko, kaj nun lin ne eblis deteni de plej detala rakonto pri tio, kiel Pettenkofer, kun karaktera por li pedanteco, antaŭ ol preni internen, innerlich anzuwenden, de sia organismo miliardon da ĥoleraj mikroboj, diluis en akvo gramon da trinka sodo.

— Tio por ke stomaksuko ne malutilu al la mikroboj, — kriis Hebeisen, — ĉu vi komprenas? Daß die Salzsäure nicht die Mikroben verdirbt. Natürlich, certe, necesas kompreni tiun karakteron, li estis faranta esplorojn...

— Mi foriros! — leviĝante, diris Henjo.

Teodoro Teodoroviĉ kisis ŝian manon. Ŝi residiĝis kaj ĵetis rapidan rigardon en liajn okulojn, kaj Ustimenko subite komprenis, ke ĉio ĉi estas spektaklo, spektaklo por tio, ke Ŝĉukin rimarku ŝin, ekvidu, rememoru, ke ŝi, lia edzino, estas ĉi tie. Kaj ke nun eblas paroli ĉion ajn, al ŝi tute ne estas abomene, ŝi estas medicinistino, ŝi bezonas tiom nemulte, nur esti rimarkita de li, de ŝia edzo, bezonas, ke li ne ridu sen ŝi en vira kompanio, sed ke ankaŭ ŝi ridu kun li, ke li ne aŭdacu esti sen ŝi, sed estu nur kun ŝi, ĉiam kun ŝi, nur kun ŝi, kvankam en rondo de siaj amikoj. Li estos kun ŝi, kaj ili ĉirkaŭe. Ŝi estos kun li, kaj ili estos ĉi tie.

— Diablo scias kio, — diris Ŝĉukin, kiam oni finfine alportis fritaĵon. — Evidentiĝas, ke estas tute nenio por manĝi.

La kelnero ŝultrolevis kaj klarigis, ke Bogoslovskij forstrekis tri kvaronojn de la mendo.

— Mi ne komprenas!

— Kiel estas multe da tiu homo, — kun subrido prononcis Bogoslovskij, — kiel da li, nia Teodoro Teodoroviĉ, estas diable multe.

— Tion vi pri kio diras?

— Ja alvorte. Kaj por ke vi ĉesu ĉiuminute pro ĉio kaj anstataŭ ĉiuj pagadi. Por kiom ankoraŭ sufiĉos la biblioteko? Ĉu por jaro? Por duonjaro?

— Kiam finiĝos, tiam ni ekvivos alie!

— Vi hastas, kvazaŭ io brulas ĉe vi, — morne kaj admire rigardante al Ŝĉukin, daŭrigis Bogoslovskij, — kvazaŭ vi batalas kontraŭ via mono...

— Mi deziris...

— Vere, ke deziris, sed la deziron ne tiris. Sed ni lasu ĉion ĉi al diablo. Diru prefere, kion ni kun Puzirjov faros...

Ŝĉukin morniĝis, enpensiĝis.

— Ne koleru, — petis Bogoslovskij, — de si mem ne eblas foriri...

— Al Sokrato oni kvazaŭ diris pri iu ulo, ke vojaĝo lin neniom ŝanĝis, — rekte rigardante en la okulojn de Nikolao Eŭgenjeviĉ, prononcis Ŝĉukin. — «Mi kredas, — respondis al tio Sokrato, — ja li veturigis kun si sin mem». Tio estis dirita pri ni. Nenien eblas foriri. En senokupajn pensojn ne eblas kaŝiĝi.

Kaj ili ekparolis pri Puzirjov, kvazaŭ ne estis la gaja festeno, kvazaŭ ne sidis apud Ŝĉukin Henjo, kvazaŭ ne en restoracio okazis la konversacio, sed en la kuracista ĉambro, kaj ili parolis ĝis tiam, kiam ili definitive firmiĝis en la penso pri sia plena tragika senforteco. Tiam estiĝis silento, mallonga kaj profunda, konata al doktoroj, silento-adiaŭo, silento antaŭ ol koncentri fortojn por forturniĝi al alia temo por ŝparo de propraj, ne tiom superfluaj laboraj kapabloj.

— Nu, do, — diris Bogoslovskij, — ekscitis ni nin per gaja konversacio, nun ankaŭ al la viva vivo eblas reveni. Do ni drinku je nia Helena Ŝĉukina — la patronomon mia aĝo ne permesas elparoli[95], — ni drinku je la rara miraklo de amo kaj fideleco, ĉu ne, Teodoro Teodoroviĉ?

Ĉe la tablo estiĝis silento, Henjo Ŝĉukina, rozkoloriĝinte, timide kaj mallerte tintigadis la pokalojn, kaj, kiam ŝi atingis per sia glaseto Hebeisen-on, tiu subite diris:

— Kial tiel malgaja? Warum so kummervoll? Necesas gajo! Ĉu nun estas malbona? Ĉu ne tre bona?

Kvazaŭ eksentinte ĝenon pro la subite veninta silento, unua ekbruis Neĉitajlo, ekparolis furioze kaj tondre pri ilia elstara kolektivo, kiun gvidas tia homo, kiel... Sed tuj eksilentis meze de vorto, kvazaŭ per sia dika haŭto eksentinte en tiu momento tion, kio poste iĝis nekorektebla plago, neebla kaj sensenca malfeliĉo.

— Kial vi? — ekvidinte lian senmovan rigardon, demandis Ŝĉukin.

— Ja jen...

Ĉiuj turniĝis al la larĝa, spegulvitra pordo. El tie, frapante per la kalkanumoj, estis kuranta Katinjo Zakadiĉnaja, ruĝvanga, klarokula, lumanta per bonvolo, en blanka kun brodaĵoj bluzeto, en blua faldumita jupeto, vigla; ŝi alkuris en ĉies silento kaj ekparolis, lispante pro ĝojo, ke ĉiuj al ŝi rigardas kaj ŝin aŭskultas, ke Ŝĉukin mem almetis al ŝi seĝon kaj vorte invitis «sidiĝi».

— Vi ĵus-ĵuse ĉiuj foriris, — babilis ŝi ne eksidante kaj dankante pro la atento per hastaj kaj dolĉaj ridetoj, — ĵus-ĵuse, subite venas kartveleto, tia interesa, kun lipharoj, ĉu vi scias, simple spirhaltiga. Kaj li kunhavas bareleton. De ŝipestro Amiraĝibi li alveturigis persone al Nikolao Eŭgenjeviĉ. Donacon pro atento kaj zorgo, kaj ankoraŭ li diras, ke ili disputis pri tio, kia vino estas en boteloj, kaj kia estas aŭtentika. Do, jen mi pensis — vi ĉi tie estas ĉiuj kune, probable, kaj festas en via rondo, mi prenis la bareleton — kaj ĉi tien. Eble, konvenas? Aŭ ne? Mi ja deziris — kiel pli bone...

Sur ŝia vigla vizaĝeto glitis subite momenta ektimo — ĉu ŝi divenis aŭ ne divenis, «trafis al la koloro» aŭ «ne trafis», kiel oni diradis tie, kie estis dum ioma tempo ŝia restadejo, ĉu plaĉos aŭ ne plaĉos ŝia fervoro? Kaj tuj Katinjo Zakadiĉnaja ree donacis al ĉiuj ridetojn, ĉar Ŝĉukin mem laŭdis ŝin, mem iris kun ŝi en la vestejon por preni la bareleton, nomis ŝin saĝulino kaj, reveninte, sidigis Katinjon, mem eksidis maldekstre (dekstre de ŝi troviĝis la ĝentilega Hebeisen), verŝis al ŝi kaj al si vinon, gustumis kaj, farinte timigitan vizaĝesprimon, eldiris:

— Jam Petrarko diris: «Kiu kapablas esprimi, kiel li brulas, tiun kaptis malforta flamo!»

La bareleto estis negranda — je tri aŭ kvar litroj, sed ili trinkis ĝin longe, ĉar la vino vere estis mirinda. Kaj al ĉiuj iĝis gaje, facile, eĉ Henjo, kiu komence estis iomete kvazaŭ ligita, kovriĝis per knabeca ruĝo kaj ekparolis kun ĉiuj tiel, kvazaŭ ŝi delonge amikis kaj kun Ustimenko, kaj kun Neĉitajlo, kaj kun Hebeisen, kaj eĉ kun Katinjo Zakadiĉnaja, kiu simple raviĝis pro tuta tiu ĉi kompanio, en kiun ŝi finfine enkojniĝis kiel preskaŭ egala kaj kie eĉ je ŝi drinkis ĉiuj, krom Nikolao Eŭgenjeviĉ, kvazaŭ antaŭsentinta, kiom kostos al li, sperta batalisto, tiu ruĝa, kiel sango, maljuna kaj malbonaŭgura vino.

Li ne trinkis tiun vinon.

Li eĉ ne lipis ĝin.

Li nur pririgardadis la pokalon tralume.

Kaj drinkis li vodkon el karafeto, alportita aparte, persone al li, de la kelnero, kaj, kiam li ĝistrinkis la lastan glaseton, li nelaŭte demandis de Katinjo:

— Ĉu ne estos vi kompleza, karulino, sciigi, de kie vi divenis, ke ĝuste ĉi tie vi nin trovos?

— Mi aŭdis, — ekhastis Katinjo, — en la kabineto de Vladimiro Atanazijeviĉ aŭdis, kiam mi lin post la seanco alkondukis.

— Sed en la kabineto vi ne estis, Katinjo, kiam ni pri «Volgo» parolis. Ĉu vere?

Lia peza rigardo penis kapti ŝiajn pupilojn, sed Zakadiĉnaja ne rigardis al li.

— Kaj mi subite divenis, — kun rido diris ŝi. — Ĉu mi ne povis diveni, ke, se al Vladimiro Atanazijeviĉ tia malfeliĉo okazis — tiun aferon necesas pridrinki. Aŭ eĉ en la vestejo Proĥorovna aŭdis, sed ne mi, ĉu eblas memorfiksi?

— Nu do anstataŭe nun vi memorfiksu: la donacitan vinon mi drinkis neniom.

Zakadiĉnaja turniĝis al Bogoslovskij tuta, eldiris per la okuloj plenan miron kaj ekkriis kompate kaj bedaŭre:

— Sed kial do? Tia vino natura kaj bongusta? Kaj tute-tute ne ebriiga.

— Kaj tion vi, karulino, pli bone scias, — leviĝante de sia seĝo kaj subtenante per la polmo la ventron, prononcis Bogoslovskij. — Mi de vinoj ne estas scianto kaj ŝatanto, mi vodkon drinkas. Vodkon! — pli laŭte ripetis li. — Ĉu vi aŭdis min? Mi drinkas — vodkon!

Henjo kaj Hebeisen timigite ekrigardis al li, Zakadiĉnaja levis la dikan ŝultreton. Kun severa vizaĝo la maljuna doktoro metis antaŭ Ŝĉukin sian parton de mono kaj, mallonge informinte, ke li malbone fartas, eklamis al la pordo. Ustimenko akompanis lin en la vestiblon. Ĉi tie li rimarkis furioze abomenantan grimacon sur la vizaĝo de Nikolao Eŭgenjeviĉ kaj aŭdis liajn kolerajn vortojn, kiujn memoris poste dum multaj jaroj:

— Pikis mi karulinon Zakadiĉnaja-n, sed ĉu tio havas sencon, Vlaĉjeto? Ŝi estas simpla besto, majstrino dissendi klaĉojn, sed ili ja multe kostas! Ĉu havas sencon, kiam la vino jam estas alportita kaj eltrinkita, kaj fortoj por bataloj kontraŭ malgrandaj fiaĵoj apenaŭ estas! Hodiaŭ estis bonege en mia animo, ne ofte tiel okazas, sed jen ĉion aĉigis Katinjo. Kredu, estas preparita por mi longa maŝo, kaj tagoj miaj ĉiuj jam estas kalkulitaj...

— Ja kion vi diras! — indignis Ustimenko.

— Mi atendas nur, kiu la tabureton elbatos, — subite trankviliĝinte, diris Bogoslovskij. — Sed ne tio grava estas. Grava estas alio. La bato estas celumita ne al mi, sed al tuta nia citadelo — neobeema, necedema, akradenta. Prepariĝu, Vlaĉjeto, mi deziras vidi vin ĉu vi scias kia?

Kaj jam kun subrido li voĉlegis:

Kaj brilis fajr' en la okul',
Kaj la harar' aspektis vilo...[96]

— De kie tio estas?

— Ne gravas! — diris Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Ĉu povas io esti grava antaŭ la decida batalo, speciale kiam rekte neniu atakas, sed ĉiam nur rampe, nur tiele, tiele...

Kaj per onda movo de la mano li montris, kiel «tiele», sed poste tute gajiĝis, viŝis per la mandorso subite aperintajn larmojn kaj, heliĝinte, ordonis:

— Ne drinku multe, ĉu vi aŭdas!

La vestisto, laciĝinte atendi, donis al Bogoslovskij lian uniforman palton.

— Atendu! — forsvingis Nikolao Eŭgenjeviĉ.

Kaj frotis la frunton per la grandega mano:

— Memorfiksiĝis al mi frazo — kies, de kie — mi ne memoras. Sed bonega laŭ sia signifo kaj profundeco: «Li vivis per forta kaj koncentrita vivo de memkontrolanta sin spirito». Certe, por citaĵoj tio ne taŭgas, speciale kiam vi ne memoras, el kie ĝi estis prenita, sed kiel adiaŭa edifo havas pli da senco, ol la komuna «sukceson». Do, vivu per forta kaj koncentrita, ĉu vi komprenas? Kaj dirante krude — surradiiĝu. Kaj ĝi donos duoblan rezulton. Nur sur tiu ĉi vojo ni finos kaj la kanajlaron sur la tero kaj la kanajlajn malsanojn de la homa gento...

## Ĉapitro deka

### Lastfoje Kozirev

Revenante el kampo, Barbara pensis nur pri tio, kiel ŝi lavos sin per varmega akvo, kiel ŝi trinkos varmegan teon kun pano kaj butero, kiel kuŝiĝos kaj, forte envolvinte sin en litkovrilon, fine varmiĝos kaj ekdormos.

Jakovec, kvazaŭ divenante la revojn de Barbara Rodionovna, pelis la trivitan kamionon kun tia rapido, ke eĉ en la stirejo alte fajfadis vento, kaj laŭ sia kutimo fanfaronadis per sia lerto, sed Barbara ne aŭskultis — ŝi ellernis ne aŭdi Jakovec-on, nur fojfoje, por ne ofendi lin, jesante.

— Ĉu vere! — diradis ŝi.

Aŭ:

— Kia bravulo!

Aŭ ankoraŭ:

— Vakero ĉe stirilo!

— Kaj jen ankoraŭ estis okazo, — flamiĝante pro propra mensogado, paroladis Jakovec, — trafis mi kun municio en «forkon»...

Tiel, kun furioza rapido, ili enveturis en Grandan Gridnevon, ekaŭdis hundan bojadon, ekvidis lanternon sur la placo, gajajn, prilumitajn fenestrojn, knabojn kun sketiloj, kurantajn al dancado gridnevajn junulinojn. Kaj tiam Barbara tuj, momente morniĝis: ĉe la domo, kie ŝi estis luanta la ĉambron, staris granda, longa, luksa aŭtomobilo. En tia aŭtomobilo ĉi tien povis alveturi nur unu homo, unusola, kaj lia alveturo signifis sensencan, turmentan, angoran konversacion, sendorman nokton, vakuon en la animo kaj malamon al si mem.

Ŝirinte la pordon, ŝi kolere eniris en sian ĉambron.

Certe, ŝin atendis Kozirev.

Sidante rajde sur viena seĝo, kun cigaredo en la dentoj, li silente rigardis al ŝi, dum ŝi, kunpreminte la dentojn, estis demetanta de si la rigidiĝintan gumtolan mantelon, la peltjakon, la botojn. En tio, kiel sidis Kozirev, al ŝi denove ŝajnis io malbone teatra, elpensita, afekta. Kaj ondo de kolera incitiĝo kun tia forto leviĝis en ŝi, ke, eĉ ne salutinte, ŝi demandis, rigardante al li rekte per la brilantaj pro kolero okuloj:

— Por kio vi alveturis? Ĉu mi ne skribis al vi, ke vi por ĉiam lasu min en kvieto? Kiom eblas...

Li sidis silente en sia afekta pozo. Kaj lia prizorgita vizaĝo aspektis elturmentita. Probable, li estis ebria. Tio eĉ pli kolerigis ŝin.

— Mi demandas — por kio vi venis? — kriis ŝi.

— Por vi!

Kozirev respondis kun peno, kvazaŭ liaj makzeloj spasmis. Kaj ankaŭ tio ŝajnis al ŝi spektaklo, same kiel la kapoto sur la ŝultroj de subkolonelo Kozirev dum la milito, en tiuj tagoj, kiam tute eblis iradi en uniforma palto, same kiel lia inklino al gantoj en varma sezono, kiel la ironia maniero paroli kun ĉiuj, kiuj havis rangon malpli altan ol lia. Por kio ŝi elpensis lin al si por tiuj kelkaj tagoj, kiuj ruinigis ŝian vivon? Ĉu por liberiĝi de amara obsedo kaj longaj sonĝoj, en kiuj ŝi vidis kamaradon Ustimenkon?

— Mi laciĝis kaj deziras dormi, — diris ŝi, kun ĉiam pli granda kolero sentante la ĉeeston de Kozirev en sia malvarma, malriĉa kaj malkomforta ĉambro. — Ni ne plu havas pri kio paroli. Ĉu vi komprenas tion, Kirilo Arkadijeviĉ?

— Mi drinkus, — morne respondis li.

— Ĉu iom da viskio? — samtone al li demandis ŝi el iu libro. — Aŭ multe da viskio kaj malmulte da sodakvo? Ĉu voki bufediston? Martinio estis malvarma kaj tre bona, tial mister Oslop restis kontenta.

— Ĉesu! — kun sufero en la voĉo diris Kozirev. — Mi nenion drinkis.

Sed ankaŭ tiu ĉi vera sufero ŝajnis al ŝi malnatura. En sia malamo al li ŝi ne rimarkadis, ke ioma teatreco estis lia trajto, li tiel kutimiĝis al pozoj, ke sen ili li ĉesus esti li mem. Kaj, varmigante la frostiĝintajn malgrandajn larĝajn polmojn je la hejtilo, ŝi diris:

— Ĉu vera viro povas ne drinki? Ne, vera knabego, eĉ se li aĝas pli ol kvardek, devas ĉiam esti iomete ebrieta, tiel mi legis. Brando, aŭ ĝino, aŭ konjako. Kaj li devas fumi. Kaj ankoraŭ kraĉi. En iliaj libroj oni ĉiam tion priskribas — cigaredon, pipon, cigaron. Kaj li devas esti malĝentila kun virinoj. Malĝentila kaj kruela...

Pro malvarmo, laco kaj angoreco de tiu sensenca konversacio ŝi deziris plori, sed ŝi ne povis tion permesi al si. Ŝi devis ŝajni tute feliĉa. Kaj ŝi penis fari tion per ĉiuj fortoj. Sed ja fortojn ŝi hodiaŭ havis malmultajn...

— Kaj kie estas Lidia Paŭlovna? — kriis ŝi al la mastrino.

— Al dancado iris, — respondis el trans la vando la dika kaj ĉiam anhelanta Zaĥarovna. — Al koncerto kaj dancado. Mi tuj al vi teon alportos, vi, verŝajne, ne manĝis...

— Mi alveturis por vi, — diris Kozirev, iomete tusetante. — Kun mia familio ĉio estas finita. Mi ricevis divorcon, ĉu vin tio kontentigas?

— Kiu tion bezonas?

— Kiel — kiu? Ni! Ni ambaŭ! Mi ne povis ne kompreni, ke vi ne kapablas...

— Ho dio, kiaj stultaĵoj.

— Kio estas stultaĵoj? Kiel vi povas paroli tiel? Homo de via karaktero...

— Kion vi scias pri homo de mia karaktero, — en furiozo kriis ŝi, — kion vi povas scii? Kaj ĉu vere vi pensas, ke stampo en pasporto havas almenaŭ ian signifon, se iu amas?

Por kio ŝi ekparolis tiel serioze?

Kaj certe, ŝi neniom sukcesis aspekti feliĉa. Tiom ne sukcesis, ke eĉ larmojn ŝi ne povis reteni: ja la stampo koncernis Ustimenkon, sed ne tiun ĉi afektan belulon!

— Vi frenezigis min, — diris Kozirev dise kaj klare. — Mi kripligis mian sorton, mi por ĉiam rompis kun Moskvo, ricevis novan nomumon diablo scias kien, forlasis la familion, kion ankoraŭ vi bezonas?

La mastrino, anhelante, sen frapo, alportis bolkruĉon kaj panon. Butero en papero kuŝis sur la fenestro. Sur libroj staris pladeto kun sukero. Germana trofea murhorloĝo estis tiktakanta sur la muro, en ĝi glitadis kato kaj muso.

— Mi nenion bezonas, — diris Barbara. — Mi bezonas, ke oni lasu min en kvieto. Blanka massa[97] forlasu mian mizeran bangalon, alie mi eliros sur la vojon de milito...

Larmoj plu tremis en ŝiaj okuloj, sed ŝi jam ekregis sin. Aŭ preskaŭ ekregis. Estis ekreganta, kalkulante ordenrubandojn sur lia jako. Ses rubandoj. Nemalmulte. Kial li ilin neniam demetas? Ĉu tio tiel gravas nun? Ja ŝi memoras, ĉion memoras, — kaj tiun stultan, kriman lian fantazion kun la vojo, al kiu senĉese pafadis la germanoj, ŝi same neniam forgesos.

— Vi veturos kun mi! — firme diris li. — Vi ne rajtas malaperi en tiu ĉi sovaĝejo. Kion vi faras ĉi tie?

— Kun via permeso, sir, ĉion, kio necesas...

Li iomete paliĝis: ĉiuj ĉi «sir», kaj «blanka massa», kaj «vojo de milito» kolerigis lin, ŝi vidis.

— Kion nome?

— Mi elveturas al la sektoroj, se la puto paneis aŭ malkovris mintavolon, kiam tio okazas, kompreneble. Dokumentas, kun via permeso, sir. Borspecimenoj de la putoj same estas en mia responso...

Barbara mallaŭte plorsingultis. Ho dio, li malaperu. Pro li ŝi por ĉiam perdis Vlaĉjon! Poreterne! Kia terura vorto! «Lumo de miaj okuloj» — subite glitis en ŝia kapo, — «lumo»!

— Sir, — prononcis ŝi, — mister! Aŭskultu, forlasu min.

— Atendu! — blanka pro la falintaj sur lin humiligoj, distretita de la nekomprenebla por li amo, petis li. — Kaj ĉu kestojn vi trenas?

— Certe, se necesas.

— Kaj tuta tiu ĉi sensencaĵo kun kompilado de mapoj, kun listigado de putoj, kun katalogoj...

— Tio ne estas sensencaĵo.

— Nun aŭskultu min! — ordonis Kozirev.

Tremerante per la ŝultroj, ŝi aŭskultis, kiel li fanfaronis — neniom ŝanĝiĝinta kolonelo Kozirev Kirilo Arkadijeviĉ, plu la sama potencema kaj arda fanfaronulo, sama sentima kaj riskema inĝeniero, sama projektanto kaj «ordonanto», kiel en la tagoj de la milito. Sed tamen io en li iomete rompiĝis, aperis subite ia apenaŭ aŭdebla akuta noto, iu tremado, kvazaŭ li deŝiriĝadis kaj ree korektadis sin, rememorante, kia li devas esti. Kaj li estadis tia ĝis nova deŝiriĝo...

Li estis veturanta al posteno de estro, granda, ĉefa, kaj al li ŝajnis, ke tio havas ian signifon. «Kian?» — glutante teon, pensis ŝi. En lia dispono estas aviadilo, li havas propran vagonon, al li estas konstruata domo, tuta domo, por ŝi, Barbara, estas difinita tie paradiza vivo. «Kia li estas stultulo! — preskaŭ kompate decidis Barbara. — Stultulo kaj fanfaronulo». Sed kvazaŭ eksentinte, ke li misvojiĝis, Kozirev turnis sin al la larĝa fronto de konstruado, vive necesa por la lando. Kaj tiam ŝi ekaŭdis lin kvazaŭ de sur tribuno kaj komprenis, ke eĉ unu vorto de tiu homo ne atingos liajn aŭskultantojn, ilian esencon, tion, kio nomiĝas «animo». «Animo», — pensis ŝi, kaj subite la bela, magra, sentima kaj forta Kozirev kvazaŭ duobliĝis en lia interna vido kaj ŝi ekaŭdis Ustimenkon, kiu rakontadis pri la malsanulejo apud Kievo kaj pri doktoro Bejlin, kaj pri ĉio tio, je kio ŝi, ĝenerale, ne tre kredis, sed ekkredis tial, ke li kredis. Kredis kaj revis, kaj kredis post li ŝi, revis ŝi kaj ne plu povis ne kredi je tiu fabela malsanulejo kaj ne revi pri ĝi.

Kaj dum la kompatinda Kozirev, verviĝanta pro ŝajnanta al li kunsento al lia parolado kaj atento al li, pentradis siajn figurojn, ŝi aŭskultis ne lin, sed Ustimenkon, tamen, ankaŭ lin, sukcesante kompari kaj kompati Kozirev-on, admirante la moralan forton de Ustimenko, kiu neniam, eĉ se tio estus por li destinita kaj donita, povus diri pri aviadilo, pri vagono, pri domo, pri paradiza vivo kaj pri ĉio tio, de kio komencis Kirilo Arkadijeviĉ. Ne povus tute ne pro modesteco, sed simple tial, ke li ne opiniis tion grava, ne rilatis al tio serioze kaj ne almezuradis sian esencon kaj memon al tio, kion rajtas homo sur tiu posteno, kiun li okupis, okupas aŭ okupos.

— Ĉu klaras la bildo? — rozkoloriĝinte pro ŝajninta al li intereso, demandis Kozirev. — Ĉu vi komprenas, sur kian ondon mi leviĝis?

— Jes, — plu restante kun Ustimenko, respondis ŝi. — Certe.

— Via vorto?

— Forveturu, — trankvile prononcis ŝi.

Li leviĝis de sia seĝo. Tufo de griziĝantaj haroj falis sur lian frunton, kaj ankaŭ tio estis intenca, ne reala.

— Ne, tiel ne taŭgos! — aŭdis Barbara.

— Taŭgos, sir, — respondis ŝi. — Kaj mi petas vin, ne faru skandalon. Mi konvinke petas. Vi havas familion, infanojn, tion, alion. Ne necesas ŝiri pasiojn, ja mi mem iam lernis aktoran arton, kaj en ĝi mi sukcesis eĉ ne malpli, ol vi. Vi ne estas junulo, kaj mi ne estas knabino...

Li faris ankoraŭ paŝon al ŝi.

— Mi krios, — diris Barbara averte. — Kaj krome, gratvundos la fizionomion al la granda estro, havanta en sia dispono aviadilon. Ne indas tiel, sir, mi petas.

— Banjo, — mallaŭte prononcis li. — Ĉu vere...

— Foriru.

— Sed ĉu vere ja...

— Vere, vere, — rapide kaj afereme diris Barbara, — surmetu vian luksan peltmantelon kaj foriraĉu de ĉi tie. En la aŭto vi drinkos. Poste, post ioma tempo, vi rakontados al amikoj, kiu kaj kiel rompis vian vivon. Kaj ĉio iros bonege, laŭmezure amare, laŭmezure gaje, laŭmezure meze. Kaj oni vin ankoraŭ amos, ne malesperiĝu.

— Ĉu tio estas fino?

— Sed ĉu estis komenco?

— Estis! — kriis li. — Vi...

— Nenio estis, — kun trankvila enuo en la voĉo diris ŝi, — sed vi tion ne komprenos. Nu do, foriru, mi laciĝis...

Li ne moviĝis. Rigardis al ŝi, ne palpebrumante. Tiam ŝi diris mallaŭte:

— La mastro de la domo. Jen lia fotaĵo, ĉu vi vidas — «mia bildo senmova». Ĉu vi vidas, kia vizaĝeto? Tio estas viro serioza kaj min estimanta. Se vi ne foriros en tiu ĉi sekundo, mi plendos al li, ke oni min ofendas.

Dum ankoraŭ kelkaj sekundoj Kozirev ne moviĝis. Poste la pordo malantaŭ li kun krako frapfermiĝis. Barbara eksidis sur sian liton, alpremis la polmojn al la vizaĝo. Eta tremo trakuris tutan ŝian korpon. Kaj kiam Lidia Paŭlovna, reveninte post la dancoj, alportis al ŝi telegramon de la patro, Barbara jam dormis. Dum dormado ŝi ploris, kaj Lida tiel kompatis ŝin, ke ŝi ne vekis Banjon, des pli ke ŝi sciis — la estro tutegale ne forpermesos Stepanova-n al Unĉansko. Jam tage ŝi montris al Vicento Viktoroviĉ la depeŝon; tiu, surmetinte okulvitrojn, dufoje flustre tralegis ĝin de la komenco ĝis la fino kaj eldiris:

— Mi ne vidas bazon. Estas skribite: «Ĉio bonegas alveturu senprokraste. Patro». Kial do alveturi, se ĉio estas bonega? Se estus «sepulto merkrede» — tio estus estiminda kaŭzo, aŭ, kiel tiam, al la patro okazis infarkto. Ne, kamaradoj, labori necesas, labori kaj ankoraŭfoje labori...

Poste, koleriĝinte, evidente, al si mem pro la propra krueleco, li trovis sia devo klarigi al Lida:

— Ĉu mi al ŝi rifuzadis? Sed nun kiel eblas sen ŝi? Mi estas maljuna, vi estas juna, la tempo estas multlabora, baldaŭ printempo plene venos. Ne, ne, kaj ne persvadu, mi estas ŝtonfirma maljunulo, ĉu klaras?

Matene Barbara subite ekkantis, tio okazadis kun ŝi malofte, ŝi kantadis mallaŭte, ĝeniĝante pro deziro kanti, sed tiel bone kaj timide peneme, ke eĉ Zaĥarovna, kies edzo, kiel ĉiuj sciis, «sidis sur la kulturo» kaj konforme kun siaj oficaj devoj «traaŭskultadis repertuarojn» ofte kune kun la edzino, — eĉ la sperta Zaĥarovna kortuŝiĝis kaj, feliĉe suspirinte, diris:

— Vi, knabino, havas riĉan, esceptan muzikan orelon. Se vi havus ankoraŭ voĉon, tiam vi tute povus elpaŝi en amatoraj koncertoj...

— Jes, pri la voĉo ĉe mi estas iom malforte, — konsentis la inklina al memkritiko Barbara. — Ĉu mi povas preni vian banspongon, la mian la hundo distaŭzis?

Lavinte sin kaj matenmanĝinte kaĉon kun lakto kaj ovaĵon, ŝi eliris al la kamiono, ne rimarkinte sur la tablo sub la salujo la telegramon de la patro. La printempa suno estis hele prilumanta flakojn da degelinta neĝo, ludis en pendoglacioj, dolore batadis en la okulojn. Jakovec gaje malfermis antaŭ Barbara Rodionovna la pordeton de la stirejo.

— Printempo! — diris li per raŭka post troa drinkado voĉo. — «La temp' de am', langvor' batala...»

— Kia langvor'? — interesiĝis Barbara eksidante.

— Ne gravas. Gravas alio: kiam ni finfine vian nupton festos, Barbara Rodionovna?

— Ek, Jakovec, direktu rekte al Ludiliŝĉi, — seke respondis Barbara. — Kaj ne spiru al mi, tio estas io terura...

— Jam ne rajtas mi ajlon manĝi, — grumblis Jakovec. — Eĉ ridinde. Mi laboras de mateno ĝis mateno...

Kaj Barbara kantis interne. Kiaj mirindaj kantoj sonis en ŝi dum tiu ĉi blindiga, brilanta, printempa mateno, kiaj orkestroj akompanadis ŝin super fajrerantaj per lasta neĝo valoj, deklivoj kaj la kuranta antaŭe vojo...

Pro kio?

### Kion do portas ĝi en kor'?

La konfronton estis plenumanta Kolokolcev. Kaj Gnetov estis asistanta al li, ĉar dum la laboro en la kontraŭspiona servo li plurfoje havis aferon kun tiaj uloj, kiel Palij.

Tre pala, kun okuloj de vundita gazelo, kun duonrideto de senkulpa suferantino, Inna Matejevna Gorbanjuk sidis en unu angulo de la kabineto, Palij, kiu nun, post vico da konversacioj kun Ŝtub, tute malhavis kion perdi, — en la alia. Inna estis en nigra kostumo, en blanka bluzo, en ŝuoj sur dika kaŭĉuka plandumo. Kaj ŝia maldikiĝinta vizaĝo lumis per diafana bluo, donanta malagrablan sanktecon al tuta ŝia aspekto. Palij ĵetadis strabajn rigardojn al Gorbanjuk, kun subrideto de homo, kiu trapasis la limon kaj ne vidas kaŭzojn ruzi kaj elturniĝi antaŭ la laŭleĝe trafinta lin repago.

Gnetov estis abomenante trankvila, emfazite ĝentila kaj diskreta. Tute malfeliĉa aspektis nur la sola, ĉiam ruĝvanga, sed hodiaŭ eĉ verda Serĉjo Kolokolcev. Pro ĉio, kio ĉi tie estis okazanta, li havis senton de morala naŭzo. Al Palij li entute penis ne rigardi, speciale al liaj manoj, per kiuj, kiel sciis Kolokolcev, Palij elrompadis orajn dentojn ne nur al mortintoj, sed ankaŭ al vivuloj, ekzemple, al Hebeisen. Al la manoj, en kiuj estis iam mitraleto, priverŝanta per kugloj infanojn en la brulanta varsovia geto. Al la manoj, kiuj per klabo enpeladis vivajn homojn en gasumejojn.

— Demando, — diris Gnetov, kaj Kolokolcev prepariĝis enskribi. — Demando al vi, Palij: ĉu vi precize memoras la monsumon, kiu mankas en via valizo? Ripetu.

— Mankas ŝajne ĉirkaŭ cent mil. Mi al ŝi diris — kaŝu en la laborejo en la gardoŝranko, ĝenerale malkoncentru, eble, taŭgos por nigraj tagoj. Jen laŭ mi okazis, taŭgis la mono.

Inna Matejevna ridetis per rando de la pala buŝo.

— Demando al civitanino Gorbanjuk, — diris Kolokolcev kaj tusis — pro ĉio okazanta eĉ lia voĉo raŭkiĝis. — Ĉu vi ricevis la indikitan monsumon?

— Ja ŝi ne konfesos, — subridis Palij. — Ŝi ja estas partianino, por ŝi tia konfeso estas pli malbona, ol por mi la maŝo...

Gnetov ordonis severe:

— Silentu, Palij.

— Priserĉon en ŝia laborejo necesas fari, — afereme konsilis Palij. — Por kio la Soveta potenco tian monon perdu...

— Ĉu vi respondos la faritan demandon? — demandis Kolokolcev.

Kaj pensis kun angoro: «Ne povas tio esti! Vidvino de elstara generalo, bonstata virino. Por kio al ŝi ĉio ĉi?»

— Mi respondas al la demando, — per egala voĉo prononcis Inna Matejevna. — Al tiu mono mi havas nenian rilaton. En tio estas nenio pruvebla, kaj fari priserĉon mi mem petas. Pli ol petas — petegas...

Ŝiaj okuloj pleniĝis per larmoj, ŝi petis akvon, rapide eltrinkis kelkajn malgrandajn gutojn kaj diris apenaŭ aŭdeble:

— Tiel ja ne eblas vivi. Kiom da tempo daŭras tiu koŝmaro. Ekzistas ja finfine honoro.

— Honoro? — iomete montrinte la blankajn kaj grandajn suprajn dentojn, kvazaŭ lupo, ekvidinta predon, interesiĝis Palij. — Ĉu honoro? Ŝi al vi pri la maljunulo raportu, de kiu ŝi oron ŝtelis. Tiu maljunulo en Samarkando troviĝas, mi povas informojn pri li raporti.

«Jen ĝi, — kun karesa kompato al si konstatis Inna, — jen».

Sed ankaŭ ĉi tie ŝi ĉion preparis. Ĉion pripensis. Kaj konfuzi ŝin povus neniu. Per glata voĉo, malgraŭ tio, ke nek Gnetov, nek Kolokolcev interesiĝis pri la oro, ŝi «raportis» sian version. La maljuna Jesakov, amiko de ŝiaj forpasintaj gepatroj, donacis al ŝi por la filino Jenjo du ladvazojn da sukero. Ĉar nutraĵojn ŝi neniom bezonis, kaj ĉirkaŭe «observiĝis malfacilaĵoj», ŝi fordonis tiujn ladvazojn al la infanoj de la orfejo. Ĉu estis tie oro aŭ ne estis — ŝi ne povas scii, civitano Palij scias pli bone.

Kaj ŝi ree petis fari ĉe ŝi priserĉon — kaj en la laborejo, kaj hejme.

— Alie, — subite sufokiĝinte, prononcis Gorbanjuk, — alie... Mi malfortiĝas, kamaradoj, sen elementa fido ne eblas vivi. Certe, ni ĉiuj komprenas, ke mortigi sin estas hontinda malforteco, sed konsentu mem...

Serĉjo Kolokolcev ree donis al ŝi akvon. Ŝi ĵetis al li dankan rigardon. Palij atente legis la protokolon de la konfronto, poste subskribis kun parafo. Inna Matejevna ne legis: «Por kio tiuj formalaĵoj», — tra larmoj diris ŝi kaj subskribis.

Forirante, Palij ankoraŭfoje montris la dentojn.

— Vi ĉe mi dolĉan vivon tutegale ne vidos, — diris li jam en la pordo, facile depuŝinte la konvojanton. — Georgo Palij estas ne tia homo, por eliri el tiu ĉi bela vivo kiel nerezistanto. Lerneja amikino...

Kaj, ekrideginte, li eldiris tian frazon, ke kaj Kolokolcev, kaj Gnetov — ambaŭ ruĝegiĝis pro konfuzo kaj forturniĝis, por ne vidi ŝian vizaĝon.

— Vi povas enskribi en la paperon! — kriis Palij, elpuŝata de la konvojanto. — Mi al vi rakontus, kiel mi kun ŝi aritmetikon lernis... Ne, ni superan matematikon atingis...

La pordo frapfermiĝis.

— Faŝista monstro! — post paŭzo diris Gorbanjuk. — Ja kiel tiajn tenas la tero.

La enketistoj silentis. Poste Kolokolcev akompanis ŝin.

— Mi ŝanceliĝas, — kun kompatinda rideto diris ŝi sur la ŝtuparo. — Pardonu, minuton, alie mi falos...

— Bonvolu, — respondis Serĉjo, rigardante flanken.

— Ĉu ĉi tie oni kredas al li? — demandis ŝi.

Kolokolcev nenion respondis. Morala naŭzo aliris al la gorĝo mem. Ne Gorbanjuk, sed li povis nun fali. Aŭ hurli pro abomeno.

Poste, kune kun Gnetov, ili ekiris al Ŝtub. En la malalta kabineto, en kiu varmege hejtis la grandega forno, sidis la maljuna Hebeisen, kaj Kolokolcev retropaŝis el la pordo, sed Aŭgusto Janoviĉ ordonis al ili ambaŭ eniri kaj sidi silente.

— Konatiĝu, — diris li kaj brakumis Kolokolcev-on kaj Gnetov-on je la ŝultroj. — Tio estas miaj asistantoj, Paŭlo Gerhardoviĉ. La knaboj, kiujn tute eblas fidi en ĉiaj vivaj okazoj...

Nek Sergio, nek Viktoro iam ajn aŭdis ion similan de sia ĉefo. Kaj ili ambaŭ miris pri tiu retenita sed tamen elŝiriĝanta eksteren koreco, kun kiu parolis Ŝtub.

— Kaj tio estas profesoro Hebeisen. Tre granda sciencisto, kiu penis influi al faŝismo per la Ruĝa Kruco kaj fortoj de la bono. Mi konsilas al vi aŭskulti, kiel tion sukcesis Paŭlo Gerhardoviĉ.

Hebeisen minacis al Ŝtub per la fingro:

— Ne indas ridi!

Li sidis en profunda, kvieta fotelo, en tiu fotelo Ŝtub lastatempe fojfoje subite ekdormetadis por kelkaj minutoj, por duonhoro, pro nekredebla laco, subite falanta sur liajn larĝajn ŝultrojn. Kaj, subridante, li evitadis sidiĝi en ĝin, asertante, ke en tiu fotelo funkcias ia mistera aŭtomato, per kiu estis provizitaj antikvaj divanoj, nomataj «memdormo».

Kolokolcev kaj Gnetov eksidis apude sur seĝojn, Ŝtub ĵetis kelkajn betulajn ŝtipojn en la fornon, la ŝtipoj tuj ekbrulis, Hebeisen beate diris:

— Fajro! Tre bona!

Kaj silentis iom, mallevinte la palpebrojn, — maljuna, elturmentita falko.

Poste li ekparolis nehaste, fojfoje enmetante germanajn vortojn, sen kolero, sen incitiĝo, kun apenaŭ rimarkebla amaro. Tio estis historio de mirinda vivo, rakontata sen detaloj, punktolinie, de flanke, historio de amaraj iluzioj kaj neŝancelebla kredo je la homo. Li parolis pri la ĉefaj ideoj de la Ruĝa Kruco — pri humaneco, objektiveco, sendependeco kaj pri tio, kiel «iu» — kaj «iu» estis, sendube, li mem — servis al tiuj nocioj. La vortoj, diritaj antaŭ okdek jaroj ĉe Solferino — «ĉiuj homoj estas fratoj», — estis tio, al kio li komencis servi dum la batalo ĉe Marno, al kio li servis en Madrido kune kun Marcel Junot, alveturinte tien el sanga kaĉo en Abisenio, al kio li servis sub germanaj bomboj en Varsovio kaj pro kio li trafis al Dunkirko. Tiu «li» ne povis ne kredi je tio, al kio li fordonis la plej bonajn jarojn de sia vivo. Malriĉa kaj soleca, forlasinta la sciencon, en kiu li povus «ion fari», ne tro multe, sed ankaŭ ne mizere malmulte, eterna vagulo kaj senhejmulo, poligloto pro neceso trovi komunan lingvon kun freneziĝintaj pro malamo homoj de ĉiuj nacioj, ne dezirantaj esplori, kiu pravas, kaj kiu kulpas, obsedata de la formulo de la monda frateco, «li, tiu maljuniĝinta en sia obstino kuracisto», finfine trabatiĝis al Kaltenbrunner mem kaj per tiu ĉi mano «premis la manon al la frato el la SS».

Hebeisen kun eĉ ioma miro montris al Ŝtub sian manon — maldikan, diafanan antaŭ la flamo de la forno. Kun miro kaj abomeno. Persona reprezentanto de la prezidanto de la IKRK — Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco — tiu titolo estis respektata eĉ en la SS. Kaj oficiale Kaltenbrunner esprimis al la «maljuna azeno, ravita de sia sukceso», — tiel nomis sin Hebeisen — plezuron pro la konatiĝo, kiu sendube alportos utilon. La mondo ekscios de profesoro Hebeisen, kiom multe da malica kalumnio estas farata kontraŭ Germanio, devigita defendadi la homaron kontraŭ la ulcero de komunismo. Profesoro Hebeisen sendube elpaŝos kun objektiva informo...

Kolokolcev, Gnetov kaj Ŝtub aŭskultis silente. La maljunulo estis diranta ne al ili, li rememoradis por si mem. Liaj okuloj rigardis en la flamon mem, li ne mallarĝigis la okulojn kaj preskaŭ ne palpebrumis, kvazaŭ aglo, kiu, laŭ onidiroj, kapablas rigardi al la suno.

— Kaj ĉu profesoro Hebeisen elpaŝis? — demandis Ŝtub.

Hebeisen nege balancis la kapon.

— Tiu maljunulo pro la sukceso de sia misio tute freneziĝis, — tiel diris pri si Hebeisen, kaj liaj okuloj mallarĝiĝis malvarme kaj moke.

Li estis alveturigita vespere en koncentrejon Silz, eksplodigitan poste kun ĉiuj malliberuloj (oni enpelis ilin en subteraĵon kaj ŝaltis baskulŝaltilon). La lumĵetiloj de la aŭtomobilo prilumis skribaĵon sur la pordego de la granita fortreso: «Morgaŭ vi ne estos vivaj». La maljuna, respektinda azeno estis veturigata kaj al Mauthausen kaj en la apudajn koncentrejojn — Gusen I kaj Gusen II. Foje oni kuŝigis lin por nokto en unu ĉambro kun Obersturmführer Reiner. Kaj li penis ekdormi sub unu tegmento kun la SS-ano, sur kies kaskedo estis desegnita homa kranio. La formulo pri tutmonda frateco ne funkciis en tiu longa nokto ankaŭ tial, ke en la pasinta tago al li malfermis la animon iu Ziereis, kiu «devis» ĉiumatene neniigadi po tridek — kvardek malliberulojn per pafo al la nuko. Tre konfide Ziereis interesiĝis de profesoro Hebeisen pri medikamentoj en la Ruĝa Kruco, ĉu povas la profesoro akiri ion por kuracado de la nerva sistemo de tiuj, kiuj, simile al Ziereis, ne ŝparas siajn fortojn por la Vaterland.

Verŝajne, ĝuste en tiu nokto Hebeisen pensis, ke ne ĉiuj homoj estas fratoj. Sed li konvinkis sin, ke pro la malfeliĉaj veraj fratoj, kiujn oni ĉi tie turmentas, necesas trovi en si fortojn elteni la najbarecon de Reiner kaj Ziereis. Pro tio, ke li povu al la mortantoj en la koncentrejo liveri medikamentojn kaj provianton. Pro tio, ke li devigu la koncentrejan estraron uzi elementajn higienajn rimedojn en iliaj malsanulejoj, aŭ kiel ĉe ili nomiĝis tiuj institucioj. Pro tio, ke li venigu ĉi tien komisionon de la Ruĝa Kruco...

Finfine, la unuajn kvar tunojn da provianto kaj medikamentoj la maljuna kaj memkontenta azeno, lumanta pro feliĉo, enveturigis en la pordegon, de kiu plu estis proklamate: «Morgaŭ vi ne estos vivaj». Tio estis bonega provianto kaj unikaj medikamentoj, kaj la azeno Hebeisen sentis sin ebria pro feliĉo. Tiam li ne sciis, kio estas tiu soklo, kiu fumas tagnokte, al li neniu klarigis, ke tio estas kremaciejo...

— Nu? — demandis Ŝtub.

Li prenis de sur la tablo cigaredon, trablovis la cigaredingon kaj ekfumis. Ekfumis ankaŭ Gnetov kun Kolokolcev. Kaj Hebeisen plu rigardis en la flamon. Kaj ne palpebrumadis.

Nokte la provianto kaj medikamentoj estis «distribuitaj» — al la persona reprezentanto de la prezidanto de la IKRK oni klarigis, ke la malliberuloj de la koncentrejo eksciis pri tiuj kvar tunoj kaj tiel ekscitiĝis, ke oni devis ĉion disdoni, ne ĝisatendinte la matenon. Ĉe la perono de la dometo profesoron Hebeisen atendis tri homoj en striita uniformo kun floroj en la manoj. De la nomo de la malliberuloj ili alportis dankan leteron al la profesoro kaj, memkompreneble, al la reprezentata de li Ruĝa Kruco. Lumis la suno, kantis birdoj, fumis la tubo. Ĉiuj estis treege kortuŝitaj. La Ruĝa Kruco — la tria armeo, kiel ĝin oni nomas eĉ tie ĉi, — faris sian grandan aferon. Profesoro Hebeisen, kun bonkora kaj energia kontribuo de la administracio de la koncentrejo, sendis vicon da telegramoj tra Svisio kaj baldaŭ enveturigis en la pordegon, super kiu plu estis sciigate, ke «morgaŭ vi ne estos vivaj», ankoraŭ ses tunojn da bonkvalita provianto kaj vive necesaj por malliberuloj medikamentoj. Kiam, laca kaj feliĉa, li eniris en rezervitan por li ĉambron de la dometo kaj eksidis por ripozi, sur la planko subite aperis ŝtoneto, envolvita en paperpecon. La persona reprezentanto de la prezidanto de la IKRK legis la letereton, kies enhavon li memoras ankaŭ ĝis nun. «Maljuna kanajlo! — estis skribite per krajono. — Ĉu vi vere tiom mense seniliĝis, ke ne komprenas, al kiu iras tiuj nutraĵoj kaj kuraciloj, kiujn vi alveturigas? IKRK, ĉesu subteni nian murdantojn, alie ni juĝos vin kiel komplicojn, ĉu vi komprenis, olda kreteno?»

Por rekonsciiĝi, tiu, kiu estis juste nomita olda kreteno, drinkis bonan porcion da skota viskio kaj, kiam renkontis Ziereis-on, diris al tiu ĉion, kion li pensis pri tio. Ziereis verŝis al si viskion el la botelo de Hebeisen, tralavis la buŝon, glutis, verŝis ankoraŭ kaj promesis, ke morgaŭ profesoro Hebeisen mem disdonos provianton kaj mem transdonos medikamentojn en la ĉefan apotekon. Matene, en solena atmosfero, la persona reprezentanto de la prezidanto plenumis transdonon de la medikamentoj. Tio okupis treege multan tempon, ĉio estis farata germane diligente. Ziereis estis fumanta cigaron kaj laŭdanta la Ruĝan Krucon, energion de la profesoro, internacian solidarecon de homoj-fratoj. Poste Hebeisen mem disdonis la provianton al barakestroj. Ili forveturigadis la provianton sur ĉarumoj, sed ĉu povis veni en la kapon de Hebeisen, ke ĉiuj ĉarumoj forveturas en unu direkto? Kaj la konservaĵoj, kaj la ova pulvoro, kaj la vitaminoj, kaj la lardo, kaj la ĉokolado, kaj la biskotoj de plej alta kvalito kaj speciala nutreco — ĉio estis revenigata en la tenejon de la SS-anoj. Kaj vespere la profesoro ree ricevis bukedon kaj leteron, kiun li senprokraste transsendis por publikigo en ĵurnaloj. La tubo tamen plu fumadis, nenio ŝanĝiĝis ĝis tiu horo, kiam nekonata al la profesoro homo puŝis lin per la ŝultro kaj diris en pluvan krepuskon:

— Se vi, fiodora simio, ne ĉesos iluziigi la tutan mondon, oni vin ĉi tie mortigos. Neniu el ni ricevis eĉ unu gramon el tiuj nutraĵoj, pri kiuj vi trumpetas en radio kaj ĵurnaloj. Alveturigu radiricevion kaj pistolojn kun kartoĉoj, ja vin oni ne priserĉas...

Li silentis iom, tiu homo kun malviva voĉo kaj vizaĝo, simila al kranio, kaj aldonis:

— Se vi alveturigos, tiam iu kredos, ke la homoj vere estas fratoj. Ĉu komprenis vi, popa muzelo?

Profesoro Hebeisen faris kontrolon jam sen helpo de la koncentreja estraro. Ĉio evidentiĝis pura vero. Ĉio, pri kio rakontis la homo, simila al sia propra skeleto. Kaj tiam Hebeisen alveturigis en la koncentrejon radiricevilon kaj pistolojn. En sia persona valizo. En la valizo, en kiu estis viskio kaj brando pro Ziereis, svisa ĉokolado por la infanoj de Reiner kaj diversaj aliaj ĝojaĵoj de la vivo. Da provianto kaj medikamentoj ĉi-foje Hebeisen sukcesis ricevi tre malmulte, tiel malmulte, ke li mem rapide disportis tiujn bagatelojn al la barakoj. La malliberuloj tuj ŝovadis en la buŝon tion, kion disdonadis Hebeisen, ĉiuj ĉi kortuŝaj scenoj estis filmataj, kaj al la homo, simila al skeleto, Hebeisen flustris, ke ĉio estas en ordo kaj la bezonatajn aĵojn li povos ricevi en ajna oportuna por li tempo. Tiel la maljuna kuracisto rompis la tutan statuton de la IKRK. Kaj ĝuste tiamaniere li komprenis, en kio konsistas la tutmonda frateco de la homoj...

Li ree eksilentis por longe.

— Kaj plue? — demandis Ŝtub.

— Plue?

Hebeisen levis la akran ŝultron. Laŭ lia opinio, plue estis nenio interesa. Simple oni lin turmentadis, torturadis, veturigadis, denove torturadis. Se ili ne suspektus, ke li estas parto de iu forta organizaĵo, ili tuj murdus lin. Sed ili pensis, ke li estas nur peco de granda, ĉion penetranta kontraŭfaŝisma meĥanismo. Ili bezonis, ke li diru nomojn, adresojn, ligojn. Ili bezonis aferon, kiu povus ĝojigi la Führer-on, pri kiu povus paroli Goebbels. Kaj tial Hebeisen-on oni torturadis kaj kuracadis. Kuracadis kaj torturadis ree. Ne, la maljunulo tute ne estis heroo — se li almenaŭ ion scius, tiam sendube rakontus sub tiuj torturoj. Sed li nenion sciis. Ĉu homo kun vizaĝo, simila al kranio? Tie ĉiuj vizaĝoj similas al kranioj. Kaj ne tio interesis la torturantojn de Hebeisen. Ĉu gravis por ili deko da fuĝintaj malliberuloj? Tutegale ili estos mordmortigitaj per hundoj, tutegale tio finiĝos per nenio. Ili bezonis fari la IKRK-on subfosa organizaĵo. Sed ĝi tia ne estis kaj ne povis esti...

— Kaj Palij? — subite demandis Ŝtub.

— Palij? — kvazaŭ rekonsciiĝis Hebeisen. — Se ekzistas tutmonda frateco de la homoj, tiam Palij necesas... kiel tio? Erschissen. Pafmortigi. Mortekzekuto. Rapide, kaj fino. Se ekzistas la grandaj preceptoj de la IKRK, se ni memoras tia homo, kiel Henri Dunant: «Humaneco, objektiveco, neŭtraleco, sendependeco...»

Li abrupte turniĝis al Ŝtub:

— Mi parolas tion kiel kuracisto, — diris li malmilde. — Kiel medicinisto. Ne tial, ke li elrompis al mi la dentojn. Ne. Kaj se oni lin ne pafmortigos, se ne tiel... — Li montris per la mano sufiĉe mallerte, kiel oni pafas el pistolo, — se ne, tiam mi turnos min al la internacia juĝo.

Hebeisen leviĝis, kaj malmilda rideto subite disigis liajn lipojn.

— Operacio, — diris li, — amputo. Por ke vivu la tuta organismo, necesas ĝustatempe amputo. Certe, iom malagrable, jes... Sed kiu vidas, kiel fumas la tubo, tiu komprenas. Kaj ankoraŭ pli multe por tiu, kiu pensis — la tutmonda frateco de ĉiuj. Palij ne estas frato. Kaj mi multon diros en la asizo.

— Ĉu doni al vi aŭton? — demandis Ŝtub.

— Ne, granda danko, mi iros tiel. Aero. Iomete ripozi. Ne pensi, kiel fumas la tubo. Kaj kiel mi neniam plu estos klera doktoro, ĉar la tubo brulvundis ankaŭ min...

Gnetov kaj Kolokolcev ekstaris. Hebeisen donis al ili la manon, poste, fiksrigardinte al Viktoro, demandis:

— Ĉu koncentrejo?

— Simple milito, — ruĝiĝante, diris Gnetov.

Sergio klarigis:

— Li estis aviadisto. Brulis. En aviadilo.

— Same la tubo, — diris Hebeisen. — Ĝi al ĉiu fumis siamaniere, tiu kremaciejo.

Kaj karese, per siaj maldikaj fingroj, li kunpremis la ŝultron de Gnetov. Kunpremis kaj enrigardis en liajn okulojn per sia malmilda, postulema, nepacigebla rigardo. Kaj poste rapide ekiris al la pordo.

— Jen tiele, — kun suspiro prononcis Ŝtub, kiam revenis la akompanintaj la maljunulon Gnetov kaj Sergio. — Tiele, knaboj. Dum al ni ŝajnas, ke ankaŭ ni laboris.

— Sed ĉu ne laboris? — demandis Kolokolcev.

— Ja laboris, sed por ni estis pli facile. Ni en la idea senco komencis la militon pretaj. Sed jen tiela humanisto? Ĝis li per propra sperto atingis la ideon de amputo... Tamen, ni lasu tion. Ni okupiĝu pri la aferoj. Kio pri tiu personaristino — Gorbanjuk?

La aferoj estis nemalmultaj, kaj Ŝtub liberiĝis nur je la kvina horo: sur la angulo de la Lenin-strato kaj la Noĉa strato okazis lia rendevuo kun la edzino pri surprovo de kostumo ĉe tajloro, ĉar, laŭ vortoj de Zosja, Ŝtub tute trivis sian vestaron kaj havis maldecan aspekton. En la mezo de la Noĉa strato estis mallarĝa skvaro kun novaj benkoj, kaj Zosja estis leganta ĉi tie, kiel ĉiam kaj ĉie. Aŭgusto Janoviĉ eksidis apud ŝi, ŝi lin, certe, ne rimarkis. Li enrigardis en la libron kaj tralegis longan alineon kun priskribo de nuboj, arboj, herboj kaj odoroj.

— Ĉu interese? — demandis Ŝtub.

— Tre plastike, — diris Zosja. — Kaj bonas bildoj de la naturo.

— «Li ŝatis literaturon, kiu lin ne maltrankviligis, — paradis per sia memoro Aŭgusto Janoviĉ. — Ŝilleron, Homeron kaj tiel plu...»

— Tion kiu diris?

— Ĉeĥov, — suspiris Ŝtub, — kaj mirinde, interalie, saĝe. Grandega plimulto, laŭ miaj observoj, ŝatas tian arton, kiu ne maltrankviligas. Sed la celo de la beletro estas ĝuste maltrankviligi, eksciti, iam eĉ bati per klabo al la kapo.

Zosja ĵetis rapidan rigardon al la edzo per siaj miopaj okuloj.

— Ial vi hodiaŭ estas kolera, — diris ŝi, prenante lin ĉe la brako kaj alpremiĝante al li per la maldika ŝultro. — Kaj laca. Lastatempe vi entute havas elturmentitan aspekton...

Li ne respondis: se ŝi scius...

La civila kaj militista tajloro Vivodcev-Kutejnikov estis fuŝisto, kiun Ŝtub momente senmaskigis. Kio estas aŭtentika tuniko — la maljuna sentaŭgulo tute ne sciis, kaj Aŭgusto Janoviĉ kun siaj profundaj kaj fundamentaj scioj de la fako momente ŝvitigis lin.

— Ĉu tiel oni faras la dorson? — demandis tenore Ŝtub. — Ĉu oni tiel streĉas fasonajn liniojn? Vi ja stebi kolumtruon ne scipovas, vi marĝenon ne lasis bone. Kaj bordero? Kiel vi faras borderon?

Vivodcev-Kutejnikov alpremis la polmojn al la brusto kaj montris sian plenan malklerecon. Li neniam aŭdis pri tio, ke la dua linio de bordero estas farata per enpremado de drato per tre varmega gladilo.

— Donu gladilon, — diris Aŭgusto Janoviĉ, — mi al vi montros, kio estas vera laboro.

Li demetis sian grasan tunikon, reĝustigis la okulvitrojn kaj okupiĝis pri laboro, malalta, mallongkrura, enigma hometo, kiu krom ĉio cetera estis ankaŭ tajloro.

— Sur via loko mi okupus postenon de direktoro de la metiejo, — diris Ŝtub, forte kaj lerte alpremante per la manoj la pezan gladilon. — Direktoro rajtas nenion scipovi, sed vi tiomgrade nenion scias, ke por vi eĉ alglui la bruston estas problemo.

En tiu ĉi tempo en la metiejon venis Aglaja Petrovna kaj Stepanov. Vivodcev-Kutejnikov, treege ĉagrenita kaj morale afekciita de ĉio okazanta, ordonis al la novaj klientoj veni morgaŭ, sed Ŝtub returniĝis kaj, rekoninte en krepusko Ustimenkon, ĉesigis sian tajloran okupiĝon, surmetis la tunikon kaj konatigis Zosja-n kun Aglaja Petrovna kaj Rodiono Metodjeviĉ.

— Kaj al mi por minuto ŝajnis, ke mi freneziĝis, — diris Aglaja Petrovna. — Vere. Vi — kaj ĉi tie, kun gladilo?..

Ŝiaj strabetaj okuloj varmege kaj karese rigardis al Ŝtub, kaj li estis butonanta la tunikon kaj subridanta konfuzite:

— Mi iom tajloris iam, kaj jen ne eltenis. Ĉu vi venis kun mendo?

— Ja ĉio necesas, — diris Rodiono Metodjeviĉ, — ĉio dekomence. Ne nur mankas en kio eliri, eĉ hejme mankas kion surmeti. Ni hieraŭ palton aĉetis en brokantejo — ja ne eblas aperi sur strato... Kaj ŝi strebas en Moskvon.

La helaj okuloj de la admiralo lumis feliĉe kaj karese, li kvazaŭ juniĝis je ne malpli ol dek jaroj, malfermis la valizon kaj komencis elĵeti sur la vendotablon ŝtofpecojn, el kiuj estis planite konstrui por Aglaja Petrovna tutan ŝian vestaron por proksima tempo. Zosja eniris en la konversacion, palpante la ŝtofon kaj mirante pri ĝia altkvaliteco, Vivodcev-Kutejnikov kun singardemo demonstris «trofean» revuon de modoj de la kvardek kvina jaro (sed Parizo!). Tamen Ŝtub ial subite kuntiris la brovojn kaj petis Rodionon Metodjeviĉ-on por minuto deiri flanken.

Dum la virinoj kun karaktera por ilia sekso arda intereso estis decidantaj, per kia nome fasono estu konstruata la kostumeto kaj ĉu ĝuste aŭ malĝuste «vidas» la estontan palton la fripono kaj fuŝulo Kutejnikov, dum tiu inspirite insistadis pri la formulo: «mi pensas, sinjorino, ekskluzive en tiu ĉi modelo», — Ŝtub kaj Stepanov deiris en la malproksiman angulon de la «mendakceptejo», eksidis sur flavan poluritan sofeton, kaj Aŭgusto Janoviĉ sen ajnaj ĉirkaŭvojoj diris, ke li konvinke petas la admiralon «neniuokaze lasi Aglaja-n Petrovna-n forveturi el Unĉansko».

Stepanov silente ekrigardis al Ŝtub. Tiu homo estis nun por li la plej bona el la homoj, kiujn li iam konis. Li ekrigardis en la okulvitrojn, trans kiuj ne videblis la okuloj.

— Ĉu vi komprenis min? — seke interesiĝis Ŝtub.

— Ne.

— Penu kompreni. Via edzino, malgraŭ ŝiaj akraj protestoj, estis liberigita nur pro malsano. Ni ne kapablas rehabiliti ŝin nun, malgraŭ tuta nia strebo al tio...

— Sed ŝi ne povas...

— Ŝi atendu! — eksplodis subite Ŝtub. — Ŝi ripozu, refortiĝu, revenigu al si la perditan sanon. Mi sufiĉe kun ŝi diskutis tiujn problemojn. Kaj certe, ni ne interkonsentis. Nun mi turnas min al via sobra prudento. Per la diletanta maniero Aglaja Petrovna nenion atingos, krom eble malfeliĉon por ne sola ŝi. Ni esperu, ke venos tempo kaj ĉio ekstaros sur la ĝustan lokon, sed tiu tempo ankoraŭ ne venis...

— La afero estas en tio... — ree komencis Stepanov, sed Ŝtub ree abrupte interrompis lin. Abrupte, malpacience, eĉ kolere:

— Mi malpermesas al ŝi veturi en Moskvon, — per voĉo, ne permesanta daŭrigon de la konversacio, diris Ŝtub. — Mi kategorie malpermesas al ŝi turniĝi al ajnaj superaj organoj. Mi esperas, vi trovos ebla enkapigi tion al via edzino...

Kaj, kapadiaŭinte el malproksime al Aglaja Petrovna, li surmetis la uniforman palton, vokis Zosja-n kaj kun nepenetrebla esprimo de la pala vizaĝo, mordinte per la dentoj nebruligitan cigaredon, la unua eliris sur la straton, sur la ventan, printempan, gajan Noĉan, kie kun bruo estis ludantaj je «ĉirkaŭado» infanoj kaj kie estis falantaj varmaj gutoj de la unua aprila pluvo.

— Kio estas al vi, Ŝtubeto? — demandis Zosja. — Kial vi koleras?

— Mi? — miregis li.

— Jen vi gladis, klarigadis tajlorajn vortojn, sed nun subite... Kaj ĝenerale, kio al vi fariĝas lastatempe? Vi estas tute ne vi...

— Mi estas mi, — kun malforta subrido respondis li, — mi mem, Zonjo. Ne dubu, mi estas mi, sed la karaktero malboniĝas, tion ankaŭ mi mem rimarkas. Ni sidu iomete sur benko, kaj poste vi aĉetos al mi boteleton da vodko, mi ebriiĝos kaj turmentos vin kun la infanoj.

Ili sidis iom silente, Zosja jam pri nenio demandis lin. Kaj kiam ili leviĝis, por iri hejmen, Ŝtub subite diris parkere, kiel ĉiam neatendite:

En tio grandas la popol',
Kion ĝi portas en la kor'.

— Ĉu tio estas el Puŝkin? — mallaŭte demandis Zosja.

— Ne, el Majkov[98].

— Kaj pri kio vi pensas?

— Tiel, pri nenio, — malvigle respondis li, sed tio estis malvero. Jam ekvidinte Zosja-n sur la benko en la Noĉa skvaro kun libro, li komencis rememori vortojn el alia libro, antaŭlonge legita, kunmeti ilin en frazojn, kaj nun li estis fiksaŭskultanta la liniojn, kiuj subite kaptis lian animon: «Sed ĉu vi ne estas soleca? — rememoris Ŝtub. — Ĉu gravas, ke vi havas edzinon bonan kaj vin amantan, sed tamen, kio vin turmentas, ŝi tion ne komprenos. Kaj tiel ĉiu, kiu malproksime fraton vidas, estos soleca inter proksimuloj»[99].

Aĉeti la boteleton Ŝtub forgesis.

### Jen la fino!

Vespere, kiam ili manĝis patkukojn el kruda terpomo — la lastan kulinaran atingon de avo Metodo, akirinta grasmakulitan libron sub titolo «Kiel nutri familion kaj postuleman edzon», — telefonis Bogoslovskij — al li oni finfine instalis telefonon, seniginte de ĝi la bierejon, certe, post longaj kvereloj, disputoj kaj rezistado.

— Sed kial vi ŝajne estas en malbona humoro? — interesiĝis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Al kiu vi koleras, Nikolao Eŭgenjeviĉ?

— La koron io premas, — plendis la neniam kaj pri nenio plendanta Bogoslovskij. — Damnita vetero, kiam komenciĝas tiuj nebuloj — mi ne povas trovi por mi lokon...

— Transdonu al li saluton, — diris Aglaja Petrovna, — ĉu vi aŭdas, longkolulo? Aŭ li venu al ni...

Ustimenko forsvingis. Laŭ la voĉo de Bogoslovskij li komprenis, ke tiu vere malbone fartas, kaj decidis viziti la maljunulon, por en ia okazo voki Volovik-on kaj uzi necesajn rimedojn. Kaj post ne pli ol tridek minutoj liaj kripligitaj fingroj estis kunpremantaj la pojnon de Nikolao Eŭgenjeviĉ. Tiu kuŝis dika, la ventro kiel monto leviĝis sub la litkovrilo, la okuloj rigardis grumbleme, la edema vizaĝo dense kovriĝis per grizhara vilo.

— Nenion eblas fari, — diris Ustimenko, — necesos dum semajno kuŝi. Tuj alveturos Volovik, okupiĝos pri vi serioze.

— Spit' al vi! — sekvis mallonga respondo.

— Ne huliganu! — petis Ustimenko.

— Mi morgaŭ havas operacian tagon, — rigardante en la plafonon, seke klarigis Bogoslovskij. — Kaj aboli ĝin vi ne rajtas. Nu, kaj krom tio, mi, kiel Ovidio, kiun tiel ŝatas nia respektinda Teodoro Teodoroviĉ, deziras nur sole, ke la morto «trafu min en laboroj».

Malgraŭ ĉiuj insultoj de Bogoslovskij, Volovik tamen alveturis, kaj eĉ en akompano de Mitjaŝin. Nikolao Eŭgenjeviĉ kun defia aspekto ekfumis cigaredon. Mitjaŝin purigis la ĉambron, infuzis teon, fritis, kiel en la milito, kelkajn pantranĉaĵojn. Ĉiuj decidis jam morgaŭ preni Bogoslovskij-on en la malsanulejon, starigi por li liton en la kuracista ĉambro, li kuŝu tie. La maljuna doktoro aŭskultis siajn kolegojn kun sufiĉe venena rideto, kaj Ustimenko, diveninte la kaŭzojn de la rideto, tuj la tutan planon de transporto de Bogoslovskij abolis.

— Vi kuŝos hejme, — diris li malmilde. — Ne sukcesos via artifiko.

— Kia artifiko?

— Ja tia artifiko, ke ni vin, kiel malsanulon, kuŝigos en la malsanulejon, kaj vi tie operacii komencos...

Mitjaŝin restis ankoraŭ babili kun Nikolao Eŭgenjeviĉ, kaj Ustimenko sur la tremanta kaj ternanta malsanuleja aŭtomobilo veturigis doktorinon Volovik-on hejmen kaj ekveturis al si. En la kuirĉambro plu estis teumantaj Aglaja Petrovna, Stepanov kaj avo Metodo. Kiam Ustimenko alŝovis al si glason kun teo, eksonoris la telefono — parolis el Gridnevo Barbara. Vladimiro Atanazijeviĉ komprenis, ke tio estas ŝi, laŭ tiu speciala gardema intonacio, kun kiu la admiralo sciigis al ŝi, kiel kaj kun kiu ili ĉi tie sidas ĉe la tablo.

— Ĉu vi aŭskultas? — demandis li.

Barbara, verŝajne, silentis, poste ekkriis, ŝrikis, ĉirpis. Aglaja Petrovna prenis la parolilon. Ustimenko, kvazaŭ ĉio ĉi lin neniom koncernis, alŝovis al si pladeton kun ete pecigita sukero, eksusuris per netralegita ĵurnalo.

— Nu, semajnon aŭ du, poste mi veturos al Moskvo, — diris Aglaja Petrovna. — Ne, vi almenaŭ por unu vespero liberiĝu...

Interparolante kun Barbara, ŝi atente rigardis al la nevo, kaj tiu, kvankam sentis sur si ŝian rigardon, ŝajnigis, ke li legas kaj tute nenio lin koncernas. Poste la parolilon kaptis avo Metodo — laŭ lia opinio, en Granda Gridnevo estis malmultekosta kaj bonkvalita cepo, kaj Barbara devis alveturigi almenaŭ duonon de sako.

— Cepon, — kriis li, globigante la okulojn, — kial vi, jen, «kio-as»? Grandan prenu, blankan, longan. Kaj ĉu ajlo en via bazaro estas? Ne scias? Sed kion vi scias? Viando kiom kostas — ĉu vi scias?

Li surmetis la parolilon kaj mirigite diris:

— Ploras. Je dio. Nenion mi al ŝi sukcesis klarigi. Malkroĉiĝu vi, diras, de mi, avo, kun via viando...

Vladimiro Atanazijeviĉ ankoraŭfoje faldis la ĵurnalon, kvazaŭ vere lin interesis ĝeneralaj problemoj de sporto en Kazaĥstano. Kaj la onklino plu ĵetadis al li konatan, esplorantan rigardon.

— Do, jen, — diris li per tiu voĉo, per kiu li paroladis en kvinminutaj konsiliĝoj en sia malsanulejo, — jen kiel estos, kamaradoj. Mi en proksimaj tagoj transloĝiĝos en mian kabineton, en la malsanulejon. Tial la tuta loĝejo estos en via plena dispono. Al Hebeisen oni same baldaŭ disponigos ĉambron, kaj tiun ĉi vi donos al avo Metodo...

— Ĉesu, Vladimiro, — ordonis la admiralo kaj, haltinte meze de la ĉambro, diris: — Ĉu vi memoras, Aglaja?

Ŝi kapjesis kun facila rideto, kvazaŭ diveninte, kion ŝi devas memori, kaj li nelaŭte ekkantis, frapetante per la piedo:

Ordonite al la homoj:
Ĉiujn loki en la domoj.
Nokto venas al la val',
Trumpetita jam signal'...

Liaj okuloj humidiĝis, li svingis la manon, trairis la kuirĉambron kaj diris kun sopiro kaj doloro:

— Plej bonaj jaroj de nia vivo. La plej bonaj. El ĉiuj.

— Ne indas pri tio, — petis Aglaja. — Por kio?

Avo Metodo kuŝiĝis dormi trans la ŝirmilo, onklino Aglaja prenis cigaredon, blovis en la cigaredingon kaj, ekfuminte, altrinkante per malgrandaj glutoj teon, subite rakontis pri Alevtina-Valentena, pri la lastaj tagoj de ŝia vivo kaj pri tio, kiel ŝi savis Aglaja-n Petrovna-n, forkondukinte kun si la faŝistojn.

— Da bona estas multe pli, ol da malbona, — konkludis ŝi penseme, — ĉu vere, Vlaĉjo?

Li ne respondis: li timis sian abomenon al Alevtina kaj tiun incitiĝon, kiun li sentis en tiuj foraj jaroj, kiam li estis pririgardanta la «portreton de kakto» sur la muro en la loĝejo de Stepanov-oj. Kaj la onklino estis nun malrapide kaj penseme rakontanta pri tio, kiel veturigis ŝin en Unĉanskon Gnetov, kiel ŝi pensis pri li, ke li estas reprezentanto de la CK, kaj kiel ĉi tie Ŝtub, kvazaŭ superfortante sin, klarigis al ŝi, ke, malgraŭ ŝia plena senkulpeco, krom «akti» ŝin, tio estas liberigi per akto pri malsano, li nenion per sia potenco povas fari. «Akti» aŭ «komisioni» — iaj tiaj vortoj...

— Li parolis kaj ne rigardis al mi, — diris onklino Aglaja al Vladimiro Atanazijeviĉ, — kiel ĉion ĉi kompreni? Jen mi eliris, revenis hejmen, sed ĉu tio havas sencon? Klarigu al mi, saĝuloj? Kiel mi nun vivu? Senpartia, vivtenata, kondamnita laŭ artikolo tioma kaj tioma kaj liberigita pro invalideco? Ĉu tiele?

Ŝia voĉo tremeris, sed ŝi rapide ekregis sin, devigis sin rideti kaj promesis:

— Mi ne plu faros tiel.

Avo Metodo estis dolĉe ronkanta trans la ŝirmilo. Ustimenko starigis por si la faldoliton ĉe la fornelo. Aglaja sternis por li, metis la maldikajn manojn sur la ŝultrojn kaj, rigardante al li demalsupre supren, diris:

— Mi ne povas vidi tiun vian vivon. Kaj kial vi nenion manĝas? Ĉu estas vero, ke oni vin surradias por ia stulta eksperimento? Ĉu mankas ratoj?

— Ja ili estas ratoj, onklino, — kun nekaraktera por li kareso en la voĉo, respondis li. — Sed necesas homo.

— Ĉu krom vi neniu povas?

— Ĉu la patro same rezonis en Hispanio? Kaj vi dum la milito?

Ŝi ne respondis, rigardante al li per siaj strabetaj okuloj.

Poste proponis:

— Mi vin faru adopta filo. Kaj mi vin vergados ĉiutage. Formalaĵoj estas simplaj — la familinomoj estas samaj. Ĉu vi konsentas?

Li kuŝiĝis, sed ekdormi ree ne sukcesis, la surradiado jam montris sin, kvankam li tenis sin firme: estis kraketado en la oreloj, sekeco en la buŝo, li timis nokton. Traturmentiĝinte dum ĉirkaŭ du horoj, li en la kalsoneto kaj striita kamizolo, surĵetinte sur la ŝultrojn la litkovrilon, eksidis al la tablo skribi siajn observojn pri la propra persono. Ekklakis la skribmaŝino — lia sola valora moveblaĵo. Ustimenko iĝis ridema — li skribis pri si vere kiel pri rato. Li eltiris la folion, ĉifis, komencis skribi alie. Rezultis kompatige ĝis ĝeno. Necesis trovi ion mezan inter rato kaj si mem — malfacila tasko. En tiuj kreaj suferoj lin trovis onklino Aglaja, aŭdinta tra dormo, en la nokta silento, frapadon de la skribmaŝino.

— Ĉu vi estas verkisto? — demandis ŝi, haltinte malantaŭ lia dorso kaj fiksrigardante per la jam presbiopaj okuloj al la tajpitaj linioj.

— Mi estas rato, — subridis li, — vi ja mem diris.

— Kaj la rato verkas?

— Kiel povas, tiel verkas, — diris Ustimenko. — Laŭforte.

Ne rigardante al ŝi, li sentis — ŝi legas.

— Nu, kio do, — eldiris onklino Aglaja. — Stilo estas. Io eĉ epika. Kaj la vestibla sistemo — ĉu tio estas oreloj?

— Iusence.

Ŝia maldika mano kuŝis sur lia ŝultro. Kaj subite, pleniĝinte per kareso kaj danko al ŝi, kiu eliris nokte kaj tralegis liajn plumpajn liniojn, sentante feliĉon pro ŝia ĉeesto, pro tio, ke ŝi ekzistas, li mallerte turniĝis kaj kisis ŝian manon.

— Kial vi? — demandis ŝi. — Kial vi, Voĉjo?

— Adoptu, — decidis li, — vergu. Ĉion, kion vi deziras. Sed ne iru reen en la prizonon. Ĉu vi ne komprenas, ke okazas io malĝusta? Ĉu vere...

Sed ŝi ne permesis al li ĝisdiri. Ŝi indignis kaj ofendiĝis. Seke kaj malsimpatie ŝi diris al li, ke ĝeneraligi neniu rajtas. Stalino estas Stalino, kaj ne ili juĝu lin. Kaj kontraŭ malordoj kaj krimoj devas lukti ĉiu komunisto, kion ajn tio kostu al li persone. Ekzistas la Centra Komitato. Ekzistas la organoj de ŝtata sekureco. Ŝi iros kaj atingos revizion de tiu ordo, kiu estas establita de penetrintaj en la organojn malamikoj de la popolo, fiuloj kaj karieristoj, pro profitaj kaj aliaj malpuraj motivoj subfosantaj la fundamenton de la Soveta potenco. Ja ŝi scias, pri kio ŝi parolas, kaj ne deziras diskuti tiun demandon el filistra vidpunkto...

Kun mirego kaj eĉ teruro aŭskultis Vladimiro Atanazijeviĉ ŝian malmildan kaj incititan parolon. Interrompi sin ŝi ne permesis. Sed li tamen eksplodis tiom, ke trarompiĝis kun unusola frazo:

— Do, vi povas kredi tion, ke malnova bolŝevisto, pli maljuna ol vi, el tiuj, kiuj tintadis ĉe la caro per katenoj, — poste subite vendiĝis al imperialisma spionservo kontraŭ kvin mil dolaroj?

— Ni ĉesigu tiun ĉi konversacion! — tute seke diris la onklino.

Li ofendiĝis, ne kompreninte tion, ke tie, en mallibero, kie ŝi mem turmentiĝis per tiuj demandoj, ŝin savadis nur unu: ŝi «ĉesigadis tiun ĉi konversacion» eĉ kun si mem, ne nur kun najbaroj sur tabullito.

Vladimiro Atanazijeviĉ kuŝiĝis kaj ree ne ekdormis, kaj en mallumo li aŭdis, kiel ŝi eliris, serĉis cigaredojn. Aŭdis, kiel ŝi skuis alumetan skatolon, kaj petis:

— Fumu ĉi tie, onklino.

— Ĉu vi ree ne dormas, sentaŭgulo? — demandis ŝi per la antaŭa, facila voĉo. — Kial?

— Maljuneco, — en mallumo ridetis li.

Ŝi eksidis sur la tabureton, apud lia faldolito, pensis pri io, verŝajne, juĝante laŭ la voĉo, ridetis kaj diris:

— Jen mi versaĵeton, por dormi, al vi rakontos. Ĉu vi deziras?

— Rakontu.

— Tre ĝi al mi alkroĉiĝis ial, tiu versaĵeto, — penseme prononcis Aglaja Petrovna. — Okazas — tiel malfacile estas en la animo, tiel malplene, tiel sovaĝe, sed mi rememoras — kaj ridetas pri tiu ĉi terpomo. Aŭskultu!

For angorojn, dubojn ĉiajn:
Tago pasis, mi kaj vi —
Duonbestoj, duondioj —
Ni ekdormas ĉe embrio
De la nova juna viv'.
Frap' — frapilo sen pane',
Dormas besto Arane',
Dormas Bovo, Muŝ' en dorm',
Super Tero en langvor'
Pendas Lun' kiel fantoma
Renversita akvari'.
Dormas vegetaĵ' Terpomo,
Do ekdormu ankaŭ vi!

— Kiu verkis? — vigle demandis Ustimenko, ĝojante al la mirindaj versoj.

— Nia malliberulo, — respondis onklino Aglaja. — Iu Zabolockij. Almenaŭ vi min ne turmentu! — subite eksplodis ŝi, forte enspiris cigaredan fumon kaj ekstaris. — Ne turmentu, mi petas, longkolulo. Ja la fortoj preskaŭ finiĝis.

Al li ŝajnis, ke ŝi plorsingultis. Sed tio apenaŭ estis tiel, ĉar la onklino subite voĉlegis ankoraŭ unu strofon:

Altas Tero ekdormanta,
Malleviĝis jam kurten'!
Menso, povra batalanto,
Vi ekdormu ĝis maten'.[100]

— Spit', ne ekdormos ĝi! — diris Ustimenko.

Ŝi kliniĝis al li, kisis lin ie apud la orelo kaj foriris per rapidaj, facilaj, junaj paŝoj. Kaj matene, kiam la avo finklopodis kun matenmanĝo, ŝi trudiĝis iri kun Vlaĉjo en la malsanulejon. Ŝia vizaĝo estis freŝa, kvazaŭ ŝi vere bonege satdormis, la okuloj lumis karese kaj moke, pri la kulinara arto de la senspiriĝinta en klopodoj avo Metodo ŝi eldiris tutan paroladon, al la edzo ŝi gladis kaj vaporizis la tunikon, al Vlaĉjo — lian «ĉefan» pantalonon, vestiĝis bele, kiom povis, pudris sin kaj deklaris:

— Kial do vi malrapidas, kamarado ĉefkuracisto? Ĉu mi longe vin atendos?

Li surmetis la uniforman palton, armis sin per la bastono. La tago estis nebula, kun pluveto, la vintro finiĝis, la printempo ankoraŭ ne ekregis plenforte. Aglaja Petrovna subite diris:

— Kiel mirinde. Mi iras, kaj estas nenia konvojo. Kaj neniaj ordonoj «iri po kvin». Mi simple iras kaj iras.

— Vi estas frenezulino, jen kiu vi estas, onklino, — diris al ŝi Ustimenko. — Vi devas dormi, manĝi, spiri aeron, sed ne treniĝi kun mi en la malsanulejon.

— Kaj ĉu la kruro doloras? — demandis ŝi, rigardante, kiel ŝi apogiĝas sur la bastono.

— La kruro ne doloras. Vi bezonas tagordon, onklino...

— Tagordon mi jam havis, — ridetante, respondis ŝi. — Tion mi jam havis sufiĉe...

Por ŝi ĉio estis gajiga — por tiu mirinda virino: kaj la strato ĝojigis ŝin, la strato de ŝia juneco, la strato Lenino. Kaj la pluveto — ŝi submetadis al ĝi sian maldikan, certe, maljuniĝintan, sed tamen eterne junan vizaĝon. Kaj rekonado — ŝi rekonadis domojn, kvazaŭ homojn, riparitajn, rekonstruitajn, alkonstruatajn post bombadoj, — ŝi preskaŭ salutadis ilin.

En skvaro, apud preĝejo, Vlaĉjo konsilis:

— Vi prefere sidu iom.

— Mi jam sidadis sufiĉe, — diris ŝi ĝoje. — Kaj neniam proponu tion al mi.

— Nu, por kio vi trudiĝis iri kun mi?

— Mi deziras vidi Platonon Zemskov-on — unue. Vian malsanulejon — due. Vin en la malsanulejo — trie. Bogoslovskij-on — kvare. Ĉu malmulte?

— Bogoslovskij estas malsana. Vi lin ne vidos.

— Aliajn viajn mi vidos. Mi vidos, kiel vi komandas. Same ne bagatelo.

Kiam ili estis alirantaj al la barako de militkaptitoj, tie subite larĝe malfermiĝis la pordego, ekfrapis blovorkestro kaj elegantaj ĝentlemanoj en feltoĉapeloj, kun dandaj valizoj, en bonkvalitaj manteloj ĵetiĝis al ŝarĝaŭtoj, kiuj vice staris ĉe la pikdrato.

— Kio estas tio? — miregis la onklino.

— Nun ankaŭ ĉi tie estos mia malsanulejo, — ne tre kompreneble klarigis Ustimenko. — Vi, onklino, eĉ imagi al vi ne povas, kiaj ni ĉi tie estas ruzuloj, akiristoj kaj artifikuloj. Speciale mi.

La orkestro tondris tute proksime, la ŝarĝaŭtoj ekiradis en direkto de la stacidomo unu post la alia, la germanoj kriadis «hoch», kaj kiam Ustimenko aliris al la procesio, la eksaj malamikoj, eksaj militkaptitoj komencis krii raŭke kaj ekstaze ion jam rekte koncernan al la «general-doktoro», kaj Vladimiro Atanazijeviĉ devis svingi la manon al ili.

— Ĉu ankaŭ ili vin konas? — miregis Aglaja Petrovna.

— Ja mi estas treege fama, onklino, — diris Ustimenko. — Jen — Viŝnevskij, jen — Burdenko, jen — Petrovskij, jen — Ustimenko.

— Kiel strange, — ne aŭskultante la nevon, diris Aglaja Petrovna.

Vladimiro Atanazijeviĉ senvorte ekrigardis al ŝi. Ŝiaj altaj vangostoj rozkoloriĝis, la okuloj rigardis al la ekveturantaj ŝarĝaŭtoj senkolere kaj malgaje.

— Ĉu vi pri tio iam pensis?

— Pri kio?

— Pri tiuj, kiuj estas maljuste kondamnitaj.

— Jes.

— Ĉu pro mi?

— Ankaŭ pro vi.

— Kaj kion vi elpensis?

— Mi decidis ĉesi pensi. Ĉar mi ne povus labori.

— Kaj ĉu vi sukcesis — ĉesi? Ja ne sukcesis. Jen vi tutan romanon skribis pri mi al Ŝtub, mi legis, li al mi donis. Ĉu eblis post tio ne pensi?

— Ja mi ne diris al vi, ke mi tion sukcesis — ĉesi pensi. Mi diris, ke mi decidis ĉesi...

— Stultuleto! — karese subridis ŝi.

En la vestiblo de la onkologio, kiam brankardistino estis donanta al Aglaja Petrovna kitelon, Ustimenko nelaŭte diris:

— Jen ĝuste ĉi tie Postnikov pafis al la faŝistoj. Kaj ĉi tie, kie vi kaj mi staras, en tiu ĉi proksimume loko, li estis murdita...

— Estus bone ĉi tie lian portreton pendigi, — silentinte iomete, diris la onklino. — Grandan portreton kaj sen ajna funebra kadro. La mortinto estas en la vicoj, kiel en armeo.

Vladimiro Atanazijeviĉ morne respondis, ke dume tio estas ne tiom simpla, al kio Aglaja Petrovna kun vigleco kontraŭdiris, ke ŝi tion nepre atingos.

— Jen, vere, ne lacigis la ĉevalon krutaj vojoj, — miris Vladimiro Atanazijeviĉ.

Ŝi ne respondis — ne aŭdis. Ŝi estis aŭskultanta, kiel oni gaje kaj respekte salutas lin, ŝian Vladeton. Kiel oni sonore nomas ŝian longkolulon «Vladimiro Atanazijeviĉ». Kaj kiel respondas li, ĉefkuracisto, probable, doktoro de sciencoj, profesoro. Pri tio ili ankoraŭ ne interparolis, kaj ĉi tie, en la koridoro, ŝi interesiĝis, kian li havas sciencan rangon.

— Kuracisto! — kun rapida fluganta rideto respondis li. — Ne afliktiĝu, mi petas, onklino. La titolo estas honora.

— Kaj ne profesoro?

— Mankis tempo, onklino, — diris li, malfermante antaŭ Aglaja Petrovna la pordon en la kuracistan ĉambron, kie ordinare fumadis kaj trinkadis fortan kafon inter operacioj Teodoro Teodoroviĉ Ŝĉukin, la famulo, per kiu li deziris fanfaroni antaŭ la onklino, sed por sia ekstrema miro li ekvidis anstataŭ Ŝcukin Bogoslovskij-on.

Tiu turniĝis al la knaro de la pordo, fiksrigardis al Aglaja Petrovna kaj ne rekonis ŝin.

— Kio estas tio ĉi? — demandis Ustimenko. — Kiel tion kompreni?

— Tiel, ke Ŝĉukin havas gripon — temperaturo estas tridek ok gradoj, — plu fiksrigardante al Aglaja Petrovna, diris Bogoslovskij. — Ja mi, ŝajne, fartas pli bone, mi, ŝajne, eĉ tute...

Tiam li rekonis Aglaja-n Petrovna-n, aĥis, malrapide leviĝis, poste lia grasa vizaĝo sulkiĝis, la lipoj ektremis. «Malbone aspektas la maljunulo, — malgaje pensis Ustimenko, — ne similas al li tia emociiĝo». La vizaĝo de Aglaja Petrovna, male, estis tute trankvila, nur delikata ruĝo vidiĝis pli klare sur la altaj vangostoj.

— Jen la vero sin finfine rivelis, — diris Nikolao Eŭgenjeviĉ, firme premante la maldikan manon de Aglaja Petrovna en sia varma grandega manego. — Tio estas bonega, belega. Ĉu vi el malproksime?

— El la plej malproksima loko, el ĉie, — laŭ la mallibereja maniero respondis ŝi. — Kaj koncerne de la vero vi iom hastis, Nikolao Eŭgenjeviĉ. Oni ja min ne laŭ leĝo liberigis, sed tiel, laŭ bonkoreco. Kaj tre granda, akra lukto atendas nin kontraŭ ĉia malpuraĵo, kontraŭ malamikoj, antaŭ ol ĉiuj senkulpuloj estos ne simple liberigitaj, sed plene rehabilititaj...

Ree en ŝiaj okuloj eklumis freneza, seka brilo, kaj jen denove, incitiĝante, aŭdis Ustimenko, ke tre baldaŭ, «malgraŭ ajnaj timigoj», Aglaja Petrovna forveturos en Moskvon por atingi decidan ŝanĝon en maljusteco kaj leĝorompoj.

— Sed ĉu tio ne ŝajnos tie malfasta? — interesiĝis Bogoslovskij. — Mi tiel per mia kruda cerbo pensas, ke tia via alveturo povas kaŭzi grandajn malplezurojn...

— Do, ĉu vi pensas, ke tie oni pri ĉio ĉi scias?

— Timas mi vian rapidecon, Aglaja Petrovna, — ne respondante al ŝia demando, haste kaj malklare ekparolis li. — Vi estas homo de ne malriĉa saĝo, tial konservu vin ĝis bona okazo. Ne malmultas malbonvenkantoj... Kaj bonobeante vi ne toleros impertinentulon kaj fiulon...

Sed Aglaja Petrovna eĉ ne plu aŭskultis, ŝi deziris vidi Platonon Zemskov-on, kaj poste «la tutan malsanulejon» kaj «ĝenerale kiel ĉi tie ĉio estas aranĝita». Nora forkondukis la «onklinon de la ĉefkuracisto», al kiu ĉiuj scivoleme rigardis — kia ŝi estas malpeza kaj juna, rigardis kaj ĝojis pri Vladimiro Atanazijeviĉ, ke li vivos ne tiom sola nun. Ja estos mastrino en la hejmo kaj malfremda sango. Kaj Vladimiron Atanazijeviĉ-on ekturnis malsanulejaj aferoj. Ĉar Bogoslovskij estis urĝe vokita al Eŭgeno Rodionoviĉ, tial li ankaŭ operacii devis — sur ambulanco oni alveturigadis kaj alveturigadis, Neĉitajlo kaj Volkov ne sukcesadis...

Je la dua horo de tago Ustimenko, incitita pro tio, ke Bogoslovskij plu forestas, dum en la kirurgion oni alveturigis malsanulon kun tia malklara kaj implikita bildo, ke ili eĉ triope — Neĉitajlo, Volkov kaj li — neniel sukcesis ĝin kompreni, telefonis en la akceptejon de Stepanov.

La sekretariino de Eŭgeĉjo Bella transdonis la parolilon al Nikolao Eŭgenjeviĉ.

— Ja eble jam baldaŭ, — per morna voĉo respondis Bogoslovskij.

— Forlasu ĉion al diablo! — tute koleriĝis Ustimenko. — Se necesos — kamarado Stepanov mem levos la postaĵon kaj alveturos.

— Ne eblas, — aŭdiĝis la sama morna voĉo. — Ili min pikas kaj atakas. Nun ili inter si konsiliĝas kaj faras decidon.

— Kian decidon?! — kriis Vladimiro Atanazijeviĉ. — Vi estas malsana, kaj se la malsankta potenco eltiris vin el la hejmo, do ne por konversacii kun kamarado Stepanov. Transdonu al li la parolilon — mi al li klarigos, kio estas kio kaj pro kio estas kial.

Sed Eŭgeno Rodionoviĉ la parolilon, pro ekstrema okupiteco, ne prenis. Kaj Bogoslovskij, morniĝinte kaj peze lamante, ree direktis sin en la kabineton de kamarado Stepanov por daŭrigo de la idiota interparolo, kiu daŭris dum jam pli ol du horoj. Kuntirante la brovojn, snufante kaj frotante per la grandega polmo la maldekstran flankon de la larĝa brusto, la maljuna doktoro sidiĝis en profundan fotelon antaŭ la tablo de Eŭgeno Rodionoviĉ kaj sen ĉirkaŭvortoj demandis:

— Nu? Pri kio ni ankoraŭ parolos?

Kamarado Stepanov, kunmetinte laŭ sia kutimo la lipojn kiel kokinan postaĵon, estis subskribanta oficajn paperojn — supre, tie, kie devas meti sian subskribon estro. Kaj la pala kaj maljuniĝinta personaristino Gorbanjuk estis foliumanta iun paperujon.

— Nin interesas bankedoj, kiujn aranĝas via profesoro Ŝĉukin, — severe diris Stepanov. — El kiaj monrimedoj? Ĉu privata praktiko? Ĉu li ricevas bakŝiŝojn? Tiuj, kamarado Bogoslovskij, fremdaj moroj...

— Ĉu vi min kiel denunciston vokis? — griziĝante per la vizaĝo, interesiĝis Bogoslovskij. — Do se vi aranĝis enketadon, tiam pri mi la prokurorejo okupiĝu, laŭ la leĝo...

— La prokurorejon la afero atingos, ne dubu, — malvarme voĉis Gorbanjuk, — sed dume ni ne deziras malhonorigi nian malsanulejon kaj...

Bogoslovskij kunpremis la dentojn, por reteni sin de fiorituro, kiu estis jam tute sur la lango. Kaj diris kiel eble plej ĝentile:

— Min malsanuloj atendas. Nun Ustimenko telefonis ĉi tien, — eble, vi forpermesos min al la afero?

— Sed ĉu ni ne por afero vin invitis? — interesiĝis Gorbanjuk.

Tio, ke ŝi foliumadis sian paperujon malantaŭ la dorso de Bogoslovskij, incitadis lin, sed li ree ne cedis al la incito kaj ripetis, ke li urĝe bezonas iri en la malsanulejon, kaj tiun ĉi interparolon eblas daŭrigi ankaŭ poste, en ĉeesto de profesoro Ŝĉukin kaj, certe, de la ĉefkuracisto de la malsanulejo.

Lia vizaĝo iĝis tute griza, kaj ankaŭ la lipoj griziĝis.

— Ni mem scias, kiam kaj kun kiu interparoli, — ree malantaŭ la dorso de Bogoslovskij prononcis Gorbanjuk. — Kaj se ni invitis vin, tiam ni, certe, havas por tio kaŭzojn.

Bogoslovskij pli forte alpremis per la polmo la maldekstran flankon de la brusto. Li retenadis incitiĝon tute ne pro timo kaj, certe, ne pro ĝentileco, pri kiu li ne estis instruita, sed nur tial, ke li komprenis — li malbonfartas, la koro estas tute aĉa kaj necesas elteni, ne allasi tiujn torturantojn al la animo, ne lasi al ili eblon fari al li baton, de kiu li ne restariĝos. Ja la tuta historio ne kostas eĉ duongroŝon, por kio do emociiĝi, kiam la koro povas subite panei? Ĉu ne estas stulte?

Sed tiuj, tute raciaj, rezonoj neniom helpis al li, kiam Eŭgeno Rodionoviĉ denove revenis al la «barelo da vino». Per teda voĉo li ree rakontis la tutan historion de la demando, kies esenco, laŭ lia opinio, konsistis en tio, ke se «donacojn» oni alveturigas senkaŝe, ĝeniĝante pri neniu kaj nenio, do tiam kio okazas «kaŝe», «el la mano en la manon», tion necesas nur imagi...

— Imagi? — kiel bombo eksplodis Nikolao Eŭgenjeviĉ. — Ja kion viaj animoj bontrovos, tion vi imagu. Per oro oni nin priŝutas, per ringoj kaj briliantoj nin superĵetas, ĉasajn hundidojn sendas. Sur ĉevaltrioj ni veturadas, en ĉampano knabinojn banas. Ĉu konsciencon vi havas? Aŭ tute ne? Jam dum dua horo vi al mi la brakojn elturnadas — ĉu estis la merda bareleto da vino aŭ ne? Estis! Kaj eltrinkis ni ĝin antaŭ la okuloj kaj kun partopreno de via spionino! Ĝis la fundo eltrinkis ĉiujn tri litrojn! Kion ankoraŭ? Ĉu pri Ŝĉukin al vi denunci? Jes, li dume havas monon, li vendis la faman ŝĉukinan bibliotekon, familian, ĉu tio vin interesas? Aŭ vi deziras, ke mi, timigita per tiu trioble damnita bareleto, skribu denuncon, kiel Teodoro Teodoroviĉ monon elskuas el malsanuloj? Vi ne ĝisatendos! Li estas purega kaj honestega homo, kaj ne vi lin insultu kaj kalumniu...

Eŭgeno Rodionoviĉ milde interrompis:

— Vi ne maltrankviliĝu, Nikolao Eŭgenjeviĉ, sed se ekzistas informo — ni ja devas esplori, ĉu ne? Kaj sakrajn vortojn vi vane dum ofica tempo uzas. Inna Matejevna estas damo, ni konversacias kun vi bondezire, al vasta publiko tiun fakton, malgraŭ ties abomena esenco, ni ne elportas...

— Dume ne elportas! — rimarkis Inna Matejevna. — Sed mi ne estas certa, ke ne elportos. Ĉio dependas de via sincereco...

Plue Bogoslovskij ne distingis, tiel akre kaj dolore premiĝis lia koro. Certe, li devus peti tiun kuracilon, kiu helpadis al li lastatempe en tiaj okazoj, sed peti kuracilon — signifis peti indulgon, mizerikordon kaj, dio savu, kompaton. Kaj al tia ago Nikolao Eŭgenjeviĉ ne kapablis.

— En tiu okazo, se tio neniam ripetiĝos, — aŭdis li zumadon de Stepanov. — Ĉar vino estas speco de koruptaĵo.

— Kaj floroj? — kriis Bogoslovskij, superante la ĉiam pli akran kaj borantan doloron en la koro kaj penante ne rimarki, kiel renkonten al tiu doloro, de la dorso, el sub la skapolo, malrapide eniras tranĉilo, tiel malrapide, ke lia vizaĝo kovriĝis per ŝvito. — Kaj floroj? — ripetis li, ekster si pro sentataj moralaj, sed ne fizikaj suferoj — tiujn li ja scipovis superforti. — Se al kuracisto-resanigisto, bele esprimante, al resanigisto de suferantoj, oni alportis bukedon da floroj, tiam li...

— Kion li? — afereme rapide demandis Eŭgeno Rodionoviĉ kaj, ne ricevinte respondon, ripetis la demandon, plu subskribante per sia trejnita parafo diversajn etatajn kaj pagajn listojn. — Do kion li?

En tiu momento Gorbanjuk ekkriis, kaj tiam Stepanov ekvidis, ke Bogoslovskij estas mortanta. Fleksiĝinte en la fotelo malantaŭen, la maljuna doktoro estis ronkanta, kaj lia mano estis gratanta la oficiran tunikon, dum lia granda kapo ĉiam faladis malantaŭen, kaj la peza, morna, kamparana vizaĝo estis kovriĝanta per flaveco, kies senco estis sendispute klara eĉ por tia medicina senklerulo, kiel kamarado Stepanov E. R.

Salte ekstarinte, tiel ke kun bruo falis lia turnofotelo, li ĵetiĝis al Nikolao Eŭgenjeviĉ, kriante samtempe al Gorbanjuk, ke ŝi voku kuraciston. Sed ŝi jam ne estis en la kabineto, kaj nenie estis iu ajn, kiel ŝajnis al Eŭgeno, nenie kaj neniu, krom ili du — la grandega Bogoslovskij kaj la penanta kapti lian pulson, timiĝinta ĝis sveno iu, en la pasinteco Eŭgeno Rodionoviĉ Stepanov.

Ne, la pulso ne estis. Aŭ estis? Ĉiuokaze, kiam en la kabineton de la ĉefa estro de sanprotektado enkuris iu okazinta hazarde proksime bulpieda, sed lerta kaj energia vilaĝa kuracisto kaj post li Inna Matejevna kun injektilo kaj ampoloj, — ĉio estis tute kaj por ĉiam finita. Tiom finita, ke jam la silento venis, tiu glaciiganta la animon silento, kiu akompanas nur morton.

Gorbanjuk, iom poste, konforme kun la malgaja evento, kaj eble, eĉ sincere — ŝiaj nervoj tiutempe estis, kompreneble, sufiĉe streĉitaj — eligis mallongan gorĝan ploron. Kaj la sterilizilo kun la injektilo elfalis el ŝiaj manoj, tre probable, ke ĝuste elfalis, sed ne ŝi ĝin faligis...

La vilaĝa kuracisto surmetis la sterilizilon sur la tablon.

Eŭgeno Rodionoviĉ forturniĝis al la fenestro, timante hazarde ekvidi la malvivan vizaĝon de Bogoslovskij, timante aŭdi, timante ne nur la estontecon, sed ankaŭ la venantan momenton.

La kabineto ĉiam pli kaj pli pleniĝadis per homoj, ĉiuj ĉi tie konis, estimis kaj ŝatis la maljunan Bogoslovskij-on, ĉiuj, kun relative maloftaj esceptoj: alveturintaj el la regiono kuracistoj, helpkuracistoj, eĉ Lorje, ial en palto, Vetĉinkina kun sandviĉeto en la mano, ploreganta Bella kunvenis ĉi tie nesciate por kio — palaj, perdiĝintaj, ne sciantaj, kion fari plu...


Nur en la malsanulejo neniu kaj nenion sciis.

Planitan por hodiaŭ al operacio kaj iomete timantan zooteĥnikiston Kozmin-on vizitis Vladimiro Atanazijeviĉ, karesis per la gesto de Bogoslovskij la junulon al la ŝultro, diris, kiel diradis Nikolao Eŭgenjeviĉ: «Singarde kaj strikte, rapide kaj sendolore ni ĉion faros!» Li ridis kun li iomete, mallaŭdis pro la malkuraĝo. Kaj koleris iom: kio okazis al la maljunulo, vere, ja li mem mallaŭdadis tiujn kirurgojn, kiuj sen sufiĉaj kaŭzoj prokrastas operaciojn, kiel li insultadis tiujn, kiuj ne indulgadis la psikon de la malsanuloj?


Kaj la fremda vilaĝa kuracisto, la bulpieda eskulapo, spertinta kaj koton de kamparaj vojoj, kaj militan malfeliĉon ĝis Berlino mem, kaj ĉion tion, kion spertis Bogoslovskij, kuntirante la brovojn pro retenataj lamentoj, plenigantaj la kabineton, pro sia propra mallerteco, singarde kunmetis sur la brusto de Nikolao Eŭgenjeviĉ liajn belegajn, trafarintajn tiom da afero, potencajn, lertajn, ĉirkaŭkreskitajn per lanugo manojn.

La manojn kun mallonge tonditaj ungoj, kun maldikiĝinta pro konstanta lavado haŭto, lacajn, elturmentitajn kaj samtempe neniam cedintajn manojn.

La ankoraŭ junajn manojn de la maljuna homo, junajn, eble tial, ke li neniam prizorgadis ilin, kaj ne donadis al ili ripozon.

La manojn, per kiuj eblis ankoraŭ kaj endis «eltiradi» homojn el trans tiu sojlo, kien hodiaŭ foriris poreterne li mem, Nikolao Eŭgenjeviĉ Bogoslovskij.

La manojn, kiuj povis instrui ankoraŭ longe, la manojn de majstro, kreanto kaj faranto.

La manojn de granda laboristo.

La manojn, kiuj laborus ankoraŭ longe, se ne okazus la bareleto da vino.

— Tridek ses mil operacioj, — mallaŭte diris Bella. — Li mem hodiaŭ rakontis. Kaj eĉ ŝercis: «En rondaj ciferoj...»

Eŭgeno Rodionoviĉ flanke eliris el sia kabineto en la akceptejon. Tralegis kelkfoje la afiŝon pri tio, ke «ĉe ni oni ne fumas», kaj diris al Inna Matejevna, kiu ial same troviĝis ĉi tie — pala, tremeradanta, pereanta pro timo kaj malfeliĉo:

— Jen kiel. Vivis homo kaj nun ne vivas. Kaj kia homo: tridek ses mil operacioj. Eĉ se li laŭ maljunula kutimo troigis...

— Ĉu tio gravas! — ekkriis Inna Matejevna.

Li ĵetis al ŝi senokulan rigardon — per la okulvitroj.

— Ni intencis proponi al li kumuladon, — aŭdis ŝi, — ĉu vi komprenas? Ni parolis kun li pri tio, ke li prenu sur sin ankoraŭ la postenon de la ĉefkirurgo de la regiono. Ni deziris anstataŭigi Neĉitajlon, ĉar...

La pordo larĝe malfermiĝis, eniris brankardistoj kun brankardo, poste, en sia flota uniforma palto, glitante per la bastono sur la pargeto, kvazaŭ blinda, iris Ustimenko. El ie vipis trablovo.

— Se mi povus al li helpi, mi fordonus duonvivon, — per ŝiriĝanta voĉo, mallaŭte diris Eŭgeno. — Ĉu vi komprenas? Sed al kio ni povas helpi? Ĉu nur al tio, ke oni nin finos?

Ŝi silentis.

— Ne nur min, sed ankaŭ vin, — per glata voĉo aldonis Eŭgeno. — Vi estas personaristino, kaj vi ĉeestis, eĉ se vi ĉion negos. Ekzistas atestantoj. Kaj mi jam vin ne indulgos, ne, eĉ ne petu.

Ŝi ree nenion respondis.

— Ni iru tien, estas maldece! — ordonis li.

Ustimenko tiutempe penis malfermi la duan klapon de la pordo el la kabineto de Stepanov en la akceptejon. Du fortegaj brankardistoj atendis — Nikolao Eŭgenjeviĉ estis kovrita per littuko.

— Tiel ne eblas malfermi, — nelaŭte diris Eŭgeno Rodionoviĉ, — tie supre estas tia aĵo. Espanjoleto. Ĉu vi aŭdas, Vlaĉjo?

### Kiel vivas kobajo

Zemskov estis dormetanta, kuŝante sur la flanko. Ronĝita de la malsano, lia vizaĝo havis tute saman koloron, kiel la flaveta kusentego, sed la spirado ŝajnis al Ustimenko facila, kaj la pulso estis bone plenigita, eĉ mirinda por tiu stato, en kiu troviĝis Platono senfine longe.

— Ĉu tio estas vi? — per susuranta voĉo demandis Zemskov.

— Mi ja estas mi, sed kiu estas mi?

— Ĉiam vi kontrolas, — serioze kaj malfacile, sed klare prononcis Zemskov. — Vi estas Ustimenko Vladimiro Atanazijeviĉ...

Li iomete ripozis.

— Nevo... de Aglaja Petrovna... Ĉu diri plu?

Liaj okuloj brileris per kontento, eĉ feliĉo.

— Ni silentu, — diris Ustimenko.

«La unua miraklo de Sainjan, — preskaŭ kun envio pensis li, fiksrigardante al Zemskov, kiu, laciĝinte, ree fermis la okulojn. — Ĉu estis facile? Ĝibo, monstra senfortiĝo de la nervosistemo, preskaŭ kadavro — kaj jen li parolas, pensas, legas. Kiom da fortoj bezonis Vagarŝako, kiom da leteroj kaj telegramoj li dissendis al ĉiuj finoj de la Sovetunio, kiom da sia neriĉa mono elspezis por senfinaj interparoloj per interurbaj telefonoj, kaj jen Zemskov eĉ iras, skribas, rememoras, memoras. Kaj Vagarŝako, neniam trovanta tempon eĉ por tondi sian hararon, elturniĝas vizitadi Zemskov-on eĉ nokte. De kie tio? Eble, en li vere estas la eterna vivo de Aŝĥen Ovanesovna? Sed tio eĉ ne estas ŝia sango?»

Platono ree moviĝis, tiris sin.

— En la domo de invalidoj, aŭ kiel... ĝi nomiĝis...

Li ĉiam maltrankviliĝis, rememorante nomojn, — li deziris esti preciza, montris sin la kutimo al konspira laboro, ĉiama streĉo de tiuj militaj jaroj.

— Ne gravas...

— Sed mi ŝin memoras. Barbara Rodionovna Stepanova, tion al ni brankardisto diris — oĉjo... oĉjo Saĉjo... Ŝi al ni venadis, geologo, ĉu tiel?

— Tiel, — diris Ustimenko, — tute ĝuste.

Zemskov rigardis al li kun jubilo: li ĉiam tiel rigardis, kiam ne dubis pri si.

— Ankaŭ ĉi tie estadis Barbara Rodionovna. Sed ĉesis. Kial?

— Ŝi ja estas geologo, verŝajne estas en ekspedicio.

— Probable. Sed kial ŝi tie estadis? Por kio tion bezonis ŝi, juna kaj sana? Vi ja komprenas, kio estas ni ĉiuj kune, tiaj, kiel mi?

Li ree treege laciĝis kaj eĉ sufokiĝis.

— Ankaŭ Barbara Rodionovna komprenas, — nelaŭte diris Ustimeno, — ŝi la militon trairis kiel medicinisto.

Platono suspiris, kvazaŭ konsentante. La malsanuloj en la ĉambro dormis, estis dormohoro post tagmanĝo. Kaj Ustimenko kun Zemskov parolis tiel mallaŭte, ke neniu aŭdis ilin.

— Ankaŭ Aglaja Petrovna alveturis, — ree eksusuris Zemskov, — same vizitis min. Jen kiam mi definitive leviĝos, mi skribos en la registaron pri ŝiaj heroaĵoj. Persone al kamarado Stalino skribos. Mi ja scias, ĉion scias. Kie ŝi estas nun?

— Intencas ripozi...

— Kial ĉiam ripozi!.. Kiom da tempo post la milito pasis — sed ŝi plu ripozas. Tia homo devas labori, estri nun, sed ne ripozi. Se ni ĉiuj ripozados, kiu laboros?

— Vi ankoraŭ havos tempon, — kun kaŝita amaro diris Ustimenko. — Kien vi hastu? Vi, bravuloj, sufiĉe laboris, povas nun ankaŭ ripozi en lito...

Ili iom silentis.

Poste Zemskov demandis:

— Kaj kial doktoro Sainjan diras, ke tute ne li min savis? Sed kvazaŭ leningrada profesoro, iu fama... Mi ne komprenas — ĉu alveturis ĉi tien tiu profesoro?

— Ne, Sainjan korespondis kun li pri vi. Radiografaĵojn al li sendadis. Nu, kaj tiu konsiladis...

— Ĉu vere! — miris Platono. — Kiaj elstaraj personoj en nia lando vivas. Kia estas la familinomo de la profesoro?

— Babĉin, — diris Ustimenko. — Isaako Savelijeviĉ.

— Bone. Kaj kun la antaŭnomo kaj la patronomo mi skribos leteron. Kiel necesas alparoli: ĉu «Kamarado profesoro» kaj poste jam la antaŭnomo kaj la patronomo — I. S.?

— Kiel via animo deziros, — diris Ustimenko, — en tio ne eblas konsili. Li jam scias, ke ĉio pasis sukcese kaj bone. Sainjan kun li ĉiam korespondas...

— Ĉu la profesoro mem persone skribas? Aŭ tie li havas personaron — sekretariojn, komisiulojn, adjutanton?

Ustimenko ridetis.

— Kiom da klopodoj pro la aĉa splito, terure! — diris Zemskov. — Mi eĉ ĝeniĝas...

Poste Ustimenko vizitis Puzirjov-on, vizitis, kiel tion farus Bogoslovskij, malgraŭ terura malfacileco de tiaj vizitoj. Vizitis malgraŭ tio, ke li jam preteriris la ĉambron, en kiu estis finanta sian vivon la eksa gvardia kapitano. Vizitis malgraŭ tio, ke li mem apenaŭ tenis sin sur la piedoj.

— Nu, kaj kio, — diris li al Puzirjov, — kio estas neordinara, se doloras? Ne povas ne dolori post tia operacio! Ĉu vi imagas, malklera homo, kiom oni al vi eltranĉis? La ĉefa afero estas, ke malestas prisemado, ĉio estas pura ĉirkaŭe. «Doloras!» — mokimitis li. — Necesas toleri, nenio fareblas. Al vi ankaŭ Bogoslovskij diris, ke tio ne tuj pasos...

Puzirjov senmove rigardis al Ustimenko. Sed en liaj okuloj jam ne estis tiu neelteneble angora esprimo, miksita kun teruro, kiun Vladimiro Atanazijeviĉ rimarkis, malfermante la pordon. Male, Puzirjov ŝajnis nun iomete konfuzita.

— La eksa estrino de la popoleduka departemento min vizitis, — diris li, kvazaŭ direktante la konversacion al alia temo. — Ridinde, vere. Mi estis sovaĝulo en la lernejaj jaroj, terura huligano. Oni forpelis min trifoje el la meza lernejo. Nur kun ŝia helpo mi finis mian malgrandan kleriĝon. Ŝi estas Ustimenko same, kiel vi. Ĉu ŝi ne estas parencino por vi?

— Iugrade.

— Mi ĝuste tiel pensis, — diris Puzirjov, misformante la vizaĝon pro doloro kaj ĝeniĝante pri tio, ke al li doloras. — Ankoraŭ mi memoras, kiel ŝi, tio estas via parencino, mian forpasintan panjon konsoladis, — diris, Valerio Ĉkalov[101] ne estis ekzempla knabo en la fora infaneco. Kaj la panjo diris, ke tiaj ekzemploj apenaŭ estas pedagogiaj...

Li por nelonge eksilentis kaj subite demandis:

— Kaj Bogoslovskij kial ne vizitas?

— Malsanas Nikolao Eŭgenjeviĉ, — rapide respondis Ustimenko, respondis tiel, kiel respondus en tia okazo, probable, Bogoslovskij mem, — kun la koro li havas problemojn, laciĝis lia koro, kaj la jaroj estas nejunaj...

— Sed ĉi tie oni diris...

— Por kio do kredi al onidiroj, — suspiris Vladimiro Atanazijeviĉ, leviĝante. — Oni babilas ajnaĵojn. Ĉiuj kutimiĝis, ke Bogoslovskij ĉiam estas en la malsanulejo, eĉ se estas mem malsana. Nu, kaj nun...

— Ĉu nun li pli bone fartas?

— Ĉu nun? Nun pli bone. Sed li ankoraŭ kuŝos. Li bezonas kuŝi...

En la koridoro Ustimenko staris iom: tiel subite ekturniĝis la kapo kaj aŭdiĝis fajfado en la oreloj, ke li ektimis — li falaĉos ĉi tie, ĉe la posteno de la deĵoranta flegistino. Sed li ne falis. Ektrenis sin al malfermita fenestro kaj elŝoviĝis, kvazaŭ ekvidis ion rimarkindan, sed fakte por spiri. «Ĉe rentgenterapio la ĉefa estas estado en freŝa aero».

«Kaj probable — kvieto kaj paco!» — pensis li. «Liber' kaj paco», kiel eldiris foje la neforgesebla Nina Leopoldovna.

Hejme, kiam li venis, ĉiuj, kvazaŭ spite, ĉeestis. Ĉiuj ial opiniis, ke lin necesas de io distradi kaj per io amuzadi. Sed li deziris solecon. Li nepre bezonis resti sola. Ajnkoste, sen ĉiaj distroj kaj amuzoj. Kaj neniu tion komprenadis, eĉ la saĝa onklino. Kaj li ne scipovis reteni sin nun kaj, kiam komenciĝis ordinara en tiuj ĉi tagoj konversacio, ne retenis sin kaj konsilis al ili veturi al la sanatorio senprokraste.

— Nu, kaj vi?

— Ĉu mi estas etulo? Senhelpa? Ne povos min prizorgi? La biletoj ja estas uzendaj, por ili vi monon pagis. Kaj vi, finfine, estas senhejmaj, tio ja ne estas vivo ĉi tie. Dum tie estas naturo, printempo, diversaj odoroj. Filiko, aŭ kiel ĝi nomiĝas?

Ustimenko kompatinde, ne en sia maniero, ridetis. Tiel li neniam ridetadis. «Li estas tute eluzita, — pensis Aglaja Petrovna. — Elturmentita».

— Finfine, ŝi ankaŭ ĉi tie spiras aeron sufiĉe, — per nedifinita voĉo prononcis Rodiono Metodjeviĉ. — Unĉansko ne estas industria centro.

Stepanov estis trinkanta teon el pladeto, kiel ŝatis avo Metodo. Li tenis la pladeton per tri fingroj, iel mirinde lerte, kaj ĝuis. Kaj sur lia bruna vizaĝo estis esprimo de kontento kaj plena trankvilo. Ankaŭ li estis maljuniĝanta. Nur sola onklino ne maljuniĝis per sia esenco, restis, kiel en la juneco.

— Stulte! — diris ŝi, ekfumante.

— Senlime stulte! — konsentis Vladimiro Atanazijeviĉ.

— Ne arogantu, — ordonis ŝi, — mi vin edukis.

— Kaj edukis moralan kriplulon...

Ŝi fiksrigardis al li. Li ree enpensiĝis, kvazaŭ kaŝiĝis de ĉiuj. Lia vizaĝo iĝis nepenetrebla, tia vizaĝo ĉe li okazadis en la juneco, kiam li ne allasadis al si kompatantojn. Ĝuste tia li estis, kiam li eksciis pri la pereo de la patro en la fora hispana ĉielo. Kaj ankoraŭ dum la milito, kiam ili renkontiĝis en la moskva hospitalo.

Kiel strange — li jam grizhariĝas.

Ĉu ŝi povis imagi al si Vlaĉjon — grizhara?

Eble, ŝi vere forveturu?

Okazas tiaj tempoj, kiam homo bezonas esti kun si mem kaj nur kun si mem. Aŭ ankoraŭ kun tiu, kiu al li estas pli bona, ol li mem?

Kun kiu do?

Kiu estas por li pli proksima, ol ŝi, Aglaja Petrovna?

— Vladeto! — vokis ŝi.

— Ĉu? — kun ĝentila preteco respondis li.

— Sed eble, tio estas la radiado? Eble, vi ĉesos?

— Bagateloj, onklino, — ree kaŝiĝis li.

— Sed ne povas ja sola homo...

— Povas, — ne aŭskultante ŝin, lace respondis li. — Povas. Ĝuste en tio estas la afero, ke povas.

Pro tabaka fumo li sentis naŭzon, sed li tamen fumadis: ja tio estis ia amuziĝo — moligi tabakon, blovi en cigaredingon, bruligi alumeton. Kaj eblas rigardi al ringoj, kiujn li ellernis fari el fumo. «Eblas» — stulta vorto. Jen «necesas» — estas vorto bona, difinita, esprima. «Bezonatas», — diradis Nikolao Eŭgenjeviĉ. «Bezonatas transfuzi sangon. Bezonatas sen prokrasto». Ĝenerale, ĉio ĉi ne havis signifon.

Sub interparoloj de la onklino kun Rodiono Metodjeviĉ li skribis sur paperfolio: «Malvigleco de penso. Idiota sento, kvazaŭ nenio havas signifon. Hebeteco. La kapo estas plenŝtopita per segaĵoj. Hebeta obstino, aŭ obstina hebeteco».

— Ĉu ni al vi malhelpas? — demandis Aglaja Petrovna.

— Ĝis larmoj, — respondis li. — Mi ja deziras, ke vi foriraĉu en tiun sanatorion, pro egoismaj konsideroj. Mi ja estas egoisto, rigoristo, turmentanto kaj ĝenerale porko...

— Kaj porkaĵo, inter alie dirante, hodiaŭ en la bazaro ree plikostiĝis, — informis avo Metodo, starante en la pordo. — Sesdek rublojn oni postulas. Mi al li — kaj ĉu baton al la orelo vi deziras?

Li same eksidis trinki teon.

Ustimenko skribis:

«Bonega subpremanta rimedo. Eble, ankaŭ tio estas pozitiva eco aŭ kvalito de surradiado? Supozeble — se mi vere estus malsana, tiam la hebetecon, en kiun min metas la rentgenterapio, probable eblus opinii faktoro pozitiva. Malpli da malgajaj meditoj, malpli da timo pri morto, malpli da tuta tiu mizera galimatio en la senco — aĥ, folioj, mi vidas vin lastfoje, aĥ, blua ĉielo...»

Malantaŭ lia dorso la admiralo subite deklaris:

— Ne povas ja mi veturi en la sanatorion, ne vizitinte la junpioniran domon. Necesas iri, rigardi — kiel tie estas kaj kio.

Informinte, ke li baldaŭ revenos, Stepanov malaperis — ekiris kontroli, kiel enloĝiĝas la junpionira klubo en la eksan palaceton de la Heroo de Sovetunio. Avo Metodo estis kuiranta en la kuirĉambro fritaĵon el porkaĵo — li ellernis per observado la arton de Paŭla. Vladimiro Atanazijeviĉ ŝajnigis, ke li pensas pri siaj skribaĵoj, — paroli li tute ne povis. Onklino Aglaja ekdormis sur la lito. Tio nun ofte al ŝi okazadis — meze de tago ŝi subite treege laciĝadis, paliĝadis kaj kuŝiĝadis.

La admiralo revenis tre kontenta. La pioniroj kaj lernejanoj renkontis lin «varme», kiel li esprimis. Kun ili, laŭ vortoj de Stepanov, «konturiĝis interkonsento pri kreo de junpionira marista klubo». Ĝenerale, li estis tute feliĉa. Kaj ĉe la fritaĵo el porkaĵo, pro kies sola odoro Ustimenko sentis pezan naŭzon, ili ĉiuj paroladis, paroladis, interrompante unu la alian, ĉiuj, krom Vladimiro Atanazijeviĉ.

Vespere li tamen sukcesis elpeli ilin. Tiu venko kostis al li multe, sed li venkis, mensoginte, ke ekde la nuna tago li mem kuŝiĝas en sian malsanulejon. Transdonaĵojn li ne bezonas. Ekstremokaze li telefonos al avo Metodo, tiu ne rifuzos...

— Pri kio vi parolas, — diris la avo, — mi ĉion faros, en la bazaron tuj kuros, kuiros kion necesos — kiselon, kompoton...

Lin estis pleniganta alta sento de propra neceso, kaj li eĉ ĉesis drinki lastatempe, asertante, ke «hodiaŭ eĉ sobrulo ne povas regi la mastrumadon, ne nur ia ebriulo!»

Taksio al la sanatorio «Nikolskoje» elveturis el la korto je la deka horo. Hebeisen, avo Metodo kaj Ustimenko svingis al la forveturantoj de sur la perono. «Pinaro, — rememoriĝis al Vladimiro Atanazijeviĉ, — al Natanjo tie estos bone». Ĝuste pri tiu ĉi sanatorio iam parolis Vera.

— Nun restis tri juna homo, — diris Hebeisen, kiam ili revenis en la kuirĉambron. — Tri junularo. Eblas iomete diboĉi?

Kaj ekridis per malnatura rido.

Ustimenko eĉ per la dentoj grincis pro malamo al si: ĉio nun ŝajnis al li malnatura, banala, turmentanta... Dum ĉirkaŭ dek minutoj li sidis en la kuirĉambro sen ajnaj pensoj kaj ekiris en la malsanulejon.

Hejmen li en tiu nokto ne revenis — oni sternis por li en la kuracista ĉambro, sur tiu sofo mem, sur kiu dormadis iam Nikolao Eŭgenjeviĉ. Bogoslovskij dormadis atente, kaj tiam en la tuta malsanulejo estis trankvile, trankvile, kiel povas esti trankvile en malsanulejo, aŭ, pli ĝuste dirante, — fidinde. Kaj tiu ĉi lampeto mem sub kloŝo el griza papero lumis al Bogoslovskij. Kaj sian tunikon li pendigadis sur tiun ĉi hokon mem. Tamen, ĉi tie tute ĉio estis ligita kun Bogoslovskij, nur li mem nun ne estis.

Vladimiro Atanazijeviĉ skuis la kapon, por pensi pri nenio, kaj komencis prepariĝi al dormo. Tiu proceduro okupadis nun ĉe li sufiĉe grandan tempon. Kaj ne satdormi li neniel rajtis, ĉar Bogoslovskij-on iugrade devis anstataŭi ankaŭ li. Certe, ĉiuj kirurgoj faradis, kion povis, sed nur post la morto de Nikolao Eŭgenjeviĉ evidentiĝis, kiel multe li laboris.

Kaj nun Ustimenko devis satdormi nepre, ĉar por morgaŭ estis fiksitaj operacioj kaj aboli ilin li ne povis. Sed sendormeco estis alŝoviĝanta, damnita, ĉiutaga, konstanta — eble, tial, ke li atendis ĝuste ĝin, sed ne dormon?

Malvarmiĝadis la piedoj, li plenigadis varmobotelon per bolakvo foje, kaj ankoraŭ foje, kaj ankoraŭ. La piedoj ne varmiĝadis — la damnitaj piedoj, malhelpantaj dormi, piedoj-malamikoj!

Aŭdiĝadis klakado en la orelo, poste la klakado iĝadis proksima mitrala pafado, la mitralon anstataŭadis ritmaj, obtuzaj, pezaj batoj, kun tio li same devis lukti: li jen alpremadis la orelon per kuseno, jen fermadis ĝin per litkovrilo, jen ŝtopadis per vato. La damnitan, idiotan, al neniu necesan orelon, kiu malhelpadis al li satdormi, kiu voradis lian nokton, lian ripozon antaŭ laboro!

Kaj al li naŭzis, «naŭzegis», kiel diradis avo Metodo, tromanĝinte nefinbakitan panon.

Nu, kaj poste — rampanta, malrapida, senfina nokto, damnita damno de lia nuna maniero — ne de vivo, ne, sed de ekzisto!

«Mi deziras dormi! — kvazaŭ eĉ sorĉadis sin Ustimenko. — Dormu do, dormu tuj, senprokraste! Vi devas, bezonas koncentri viajn fortojn kaj devigi vin ekdormi. Vi ja estas sana viro, do dormu, kial vi ne dormas, ŝtipo!»

Kaj petadis nesciate de kiu:

— Se mi dormus!

Luminalo premadis liajn okulkavojn, konfuzadis pensojn, transformadis lin en kretenon kaj degenerulon, kiel ŝajnis al li, sed dormo ne estis. Anstataŭ dormo estis iaj «perturboj», kiel diradis Bogoslovskij, mergiĝo en neekziston, kvazaŭ en abismon. Neekzisto, tranĉita per pecoj, salato el neekzisto, miksaĵo — kaj hieraŭ, kaj antaŭhieraŭ, kaj hodiaŭ...

Al li ŝajnis, ke li dormis longe, sed pasis nur ses minutoj. Li ne kredis al la horloĝo, sed ĝi estis funkcianta. Li ne kredis al siaj okuloj, alportis la ciferplaton al la lampeto mem. Kaj, sakrinte, ree dronis en malklara abismo precize por tri minutoj. Tiam li ekfumis, decidinte forgesi, ke necesas ekdormi, decidinte trompi sian malsanon, sin mem, la timon antaŭ sendormeco.

Se ne estus obtuziĝo pro la dormigilo, li estus tute freŝa. Sed eble, li entute ne bezonas dormon? Eble, li rezignu dormon? Sed kia li estos en la operaciejo?

Je la kvara horo post la noktomezo li sidis ĉe la tablo kaj skribis:

«Mi imagas, kian lavakvon elverŝos sur min miaj supraj kaj kun tio akademiaj kolegoj, se mi sukcesos elsalti kun referaĵo — raporto pri tiu ĉi gaja temo. Mi imagas, se eĉ nun mia Ŝĉukin pri mi incitiĝas kaj asertas, ke tuta afero estas en eluzitaj nervoj. Kaj tion diras saĝulo Ŝĉukin. Eĉ estas interese, kiel oni nomos kontraŭscienca mian raporton, kiel oni atakos min kune pro tio, ke ĉio ĉe mi estas subjektiva. Kaj kiel oni prifajfos, eksiblos, ekhurlos pri tio, ke mi fortimigas malsanulojn de rentgenterapio. Sed kion vi faris, altestimataj majstroj de kuraca radio, por liberigi malsanulojn disde tute nenecesaj flankaj efikoj de tiu skalpelo? Rutino kaj anima impertinenteco: ili ne diserigas kampojn, arogas surradii en ambulatoriaj kondiĉoj, malsanateston ne donas, se kun la sango ĉio estas en ordo».

Tamen, ankaŭ ĉi tie li kalumniis siajn kolegojn pro la abomena karaktero, al kies malhelaj fortoj helpis liberiĝi la sama surradiado. Ne tiom ili estas malbonaj, kiam ili aŭdas ion indan, valoran, utilan en ilia praktika agado. Plurfoje en sia vivo li havis okazon esti atestanto de tio, kiel vigle interflustranta aŭskultantaro subite, kvazaŭ iĝinte unueca organismo, eksilentadis kaj enskribadis: por vunditoj, por malsanuloj, pli rapide, pli ĝuste, nenion ellasante, kiel tio okazis, ekzemple, dum la milito en la floto, kiam oni aŭskultis la simplajn rekomendojn de Nikolao Eŭgenjeviĉ Bogoslovskij.

— Ne, insulti ne taŭgas! — diris al si Ustimenko kaj ree komencis metode kaj skrupule enskribi ĉiujn siajn hodiaŭajn analizojn kaj subjektivajn sensaĵojn, ree deviginte la lacan cerbon labori super la tute ne perfekta pri akurateco taglibro, komencita jam en la unua tago de la surradiado.

Taglibro!

Eĉ kajeron akiri por si li ne trovis tempon — «sciencisto», aroganta insulti aliajn.

Enskribinte ĉiujn siajn observojn, Vladimiro Atanazijeviĉ gargaris la buŝon per akvo kun sodo kaj atendis, apoginte la vizaĝon per la polmoj, en espero, ke li subite ekdeziros dormi. Kaj dormi li vere terure ekdeziris, sed tio ankoraŭ nenion signifis, tielaĵoj okazadis. Ĉi-foje same: tuj kiam li, hastante, kuŝiĝis, dormo elvaporiĝis.

La dormo malaperis, ĉar Ustimenko subite komprenis, ke li neniam plu vidos Barbara-n, malgraŭ ĉiuj liaj artifikoj. Li devis forlasi esperon, la senesperan esperon. Sed tamen: ja ŝi alveturis al la patro kaj Aglaja, kvankam, kiam Ustimenko forestis. Li fojfoje venadis hejmen en plej nekutima tempo, kaj ja povis okazi, ke ŝi ĝuste en tiu minuto decidis viziti la siajn.

Sed nun ŝi jam ne vizitos.

Neniam.

Nun, post Nikolskoje, Aglaja kaj Rodiono Metodjeviĉ ekloĝos en lia loĝejo, kaj li loĝiĝos en tiun ĉambron, kie loĝis Bogoslovskij. En apartan ĉambron. Tie li vivados per sia fraŭla vivo. Kaj infuzados teon en la tekruĉo de Bogoslovskij, kaj trinkados el lia trinkpoteto. La gemaljunulojn logas la sudo. Stepanov delonge minacas, ke li forveturos al la Nigra maro. Barbara, certe, deziros labori pli proksime al la patro. Kaj ĉiuj ili forveturos, kaj li restos. Kaj, kiel hundo, tute kiel hundo, li ĝisvivados sian malsukcesan vivon.

Ree aŭdiĝis tamburado en la orelo, kaj li eksidis, sakrante, sur sia sofo. Sed la hundo ion rememorigis al li, ion facilan kaj gajan, ion bonan kaj gravan. Hundo — kiel rilatas hundo, kia, al diablo, hundo?

Sed hundo tamen estis.

Malrapide, malrapide, el obskuro de la konscio, obtuzigita de luminalo kaj tabako, de duonsonĝo kaj duonrealo, de sendormeco kaj malfeliĉo, aperis la leciono de anatomio de doktoro Tulpius, la instituto Seĉenov kaj la trikolora hundo Ŝarik.

— Ŝarik, — kvazaŭ kontrolante sin, kun rideto prononcis Vladimiro Atanazijeviĉ, — tute ĝuste — Ŝarik. Trikolora.

Kaj la voĉo de Postnikov rememoriĝis al li — la glacia voĉo de malkontenta Ivano Demetrijeviĉ:

— Post tio, kion vi faris kun la animalo, vi ĉi tie la hundon ne resanigos. Eble nur en hejmaj kondiĉoj...

Ŝarik apenaŭ povis rampi en tiu vespero. Ĝi ĉiam lekadis la suturojn, forte, sufere tremis kaj, certe, nenion manĝis kaj trinkis. Studento Ustimenko alveturigis la hundon hejmen al onklino Aglaja kaj telefonis al Barbara, por ke tiu tuj venu. Li ja nur ordonadis al ŝi — alie lia moŝto, estonta Pirogov, kun ŝi ne parolis. Li eĉ krietadis al ŝi — rekte en ŝiajn humilajn okulojn.

La hundo estis mortanta.

Kaj ĝemadis per homa voĉo. Vlaĉjo ion varmigis al ĝi, iun bonan manĝaĵon, kaj almiksis tien krudan ovon. Ŝarik flaris kaj abomene retropaŝis.

«Ĉi tie medicino, ŝajne, devas transdoni siajn funkciojn al ĉerkisto, — pensis studento Ustimenko per malnova frazo el iu artikolo. Kaj kun malamo ĵetis oblikvan rigardon al la „Leciono de anatomio“. Kun kolera malamo. — Provu lumi al aliaj, se vi eĉ hundon ne povas kuraci. Bruli mem estas facila afero, sed resanigi hundon...»

...Kiam eniris Barbara, li plu sidis super Ŝarik kaj estis enŝovanta en sian buŝon malvarman terpomon.

— Hundeto, — kriis Barbara, — kia hundeto! Ĉu vi ĝin por mi aĉetis? Donace, Vlaĉjeto?

Li ja al ŝi nenion kaj neniam donacis. Ja li estis okupita pri superaj aferoj, la plej altaj. Kaj kiam Banjo ŝrikis pro feliĉo, li trovis nenion pli bonan, ol riproĉi ŝin, ke ŝi ne kriaĉu.

— Ĉu ĝi estas malsana? — ree ekbabilis Barbara. — Ĉu vi ĝin kuracas? Vlaĉjeto, resanigu ĝin por mi, mi petas, kara...

Kaj tio, ke li tute ne donacis al ŝi la hundon, neniom ĉagrenis ŝin: ŝi komprenis — li ne sukcesos sen ŝi, kaj tio iĝis la ĉefa donaco. Ŝi al li necesas — jen kio ĝojigis ŝin senmezure, senfine. Sed li, idioto, ankaŭ tion ne komprenis. Li estis okupita kaj diris al ŝi seke, el la alto de sia grandeco:

— Mi fortranĉis al ĝi grandan pecon de la intestaro. Kaj ankoraŭ ion mi devis fari al ĝi. Sed ĝi lekas miajn manojn kaj rilatas al mi kamaradece. Plej probable, tio estas la sola viva estaĵo, kiu opinias min kuracisto.

— Sed ĉu mi ne opinias vin kuracisto? — ofendiĝis kaj miris Barbara. — Mi?

Sed li ne aŭskultis. Aŭdis, sed ne aŭskultis. Li neniam aŭskultis — ofendiĝema, orgojla, memkontenta meleagro. Kaj ne aprezis, ne ekstazis pro feliĉo, kiam ĉe tagiĝo aŭ en profunda nokto en la kliniko li aŭdis, kiel krias en telefonan parolilon Banjo per sia iomete raŭka, ravita, knabina voĉo:

— Ĝi manĝas! Manĝas bone, kaj lakton manĝas, kaj ĉion!

— Mi dankas! — nur tion trovis por respondo tiu stulta kaj trotaksanta sin homo, mizerulo, kiu hontis, ke aliuloj aŭdos, kiel ŝi kriaĉas telefone. — Mi tre dankas!

Ĉu tiuj vortoj ne sufiĉas — ŝajnis al li tiam. Ĉu Polunin kaj Postnikov dirus alie? Ja la ĉefa afero estis — ne ŝanceli sian dignon de medicinisto, preskaŭ kuracisto, sciencisto, estonta Meĉnikov, Seĉenov, Pavlov! Kiel li tiam pri si pensis! Kaj ŝi balbutis, kompatinda, pri tio, kiel la hundon necesas promenigi, kian ŝi trovis «truitan» kaserolon kaj kiel ŝi kuiros por la hundo, ŝi eĉ dormi ne kuŝiĝis, ne kuŝiĝis eĉ por minuto, nur por partopreni lian aferon, lian vivon, por esti al li necesa. «Mi tre dankas! — diris li al ŝi tiam. — Tre!»

Ĉio estas justa. Al ĉiu — la sian. Kaj jen restis la trikolora Vlaĉjeto, mondfama sciencisto, restis kiel Ŝarik, kun tia nur diferenco, ke Ŝarik-on resanigis Barbara, kaj li estis resaniganta sin mem. «Ĉu vi al mi hundeton aĉetis? — ree sonis en liaj oreloj tra mitrala krakado. — Aĥ, kia hundeto bonega, kia hundo hunda», — aŭdis li Barbara-n kaj ree skuis sian kompatindan kapon, por liberiĝi de tiu obsedo, de sia juneco, de tio, kion li perdis por ĉiam kaj tamen penis retrovi...

Je la naŭa horo oni vekis lin. Matejevna alportis matenmanĝon kaj akvon por razado. Kun maljunuleca ĝemo li leviĝis kaj ekiris en la duŝejon. Poste li razis sin, penante ne vidi edemajn sakojn sub la okuloj, subpremante en si kompaton al sia propra persono. Superante abomenon, li eltrinkis teon kaj kun peno disronĝis biskoton. Kaj kiam li estis ekfumanta, eniris Volkov — gaja, kun brilantaj okuloj, ruĝiĝinta; verŝajne, li estis malfruanta kaj kuris — kuri li scipovis, tion ĉiuj sciis.

— Mi tuj iras, — diris Ustimenko.

— Ni ankoraŭ havas tempon, — respondis Volkov per sia malalta, bela voĉo, — la malsanulon oni ankoraŭ ne komencis prepari. Ĉu mi povas peti cigaredon?

Vladimiro Atanazijeviĉ kapjesis. Kial Volkov tiel brilas?

— Kaj mi hieraŭ kun Nora registriĝis, — respondis li al la rekte starigita demando. — Tial mi nun estas edzo. Kaj ĉu vi scias, Vladimiro Atanazijeviĉ, mi ĉiam miras: estis mi libera kozako, kaj iĝis tio, kio nomiĝas «edzinulo». Kaj tio estas mi, principa kontraŭulo de jugo...

Li ĝoje, laŭte kaj sufiĉe stulte ekridegis, konfuziĝis kaj transiris al la hernio, kiun ili estis nun «farontaj». Sed Ustimenko interrompis lin kaj diris per ofica voĉo, kvazaŭ temis pri malsanulejaj aferoj:

— Ni tiel interkonsentu, Boriso Borisoviĉ: se vi, principa kontraŭulo de jugo kaj krome nesuperebla spertulo en amoraj aferoj, ofendos Nora-n — mi al vi, kiel esprimas huliganoj, la tutan tripon elbatos. Kaj nenian vivon donos. Kaj mia mordo estas morta, kiel esprimas hundistoj. Kaj tio — ne en senco de ia bigoteco, sed simple mi Nora-n konas laŭ la milito kaj fari al ŝi malfeliĉon ne permesos...

Volkov kuntiris la brovojn. Tia esprimo de lia vizaĝo signifis, ke en sian personan vivon li al neniu permesos enmiksiĝi. Ĝuste tiun penson li esprimis — tamen, en delikata formo.

— Ja mi ne enmiksiĝas, — interrompis Ustimenko, — mi preventas. Por mi Nora estas elprovita kamarado, kaj vi estas fama donĵuano kaj deloganto. Kial vi grimacas? Ĉu mi malbelajn vortojn uzas? Vi estas homo poezia kaj eĉ versaĵojn komprenas. Nu, kaj mi estas fama bruskulo, do ni tiel decidu. Kaj se estos io — mi enmiksiĝos, tial ni interkonsentu anticipe: bonan amon kaj familion al vi, sed ĉiujn viajn malnovajn amintrigojn forgesu por ĉiam, ĉu vi komprenis?

Li prenis la bastonon el angulo, per la ŝultro premis la pordon kaj ekpaŝis al la operaciejo. Volkov, laŭ subordiĝo, ekiris malantaŭ li.

Post la malfacila hernio komenciĝis malfacilaj traŭmatoj el ambulanco, kaj nur je la tria horo posttagmeze Ustimenko ree miris, kiel miradis dum tuta tiu ĉi tempo: en la operaciejo, kaj nur en la operaciejo, kvazaŭ mirakle forflugadis de li la laco kaj malaperadis la kutima obtuziĝo. Ĉi tie li estis antaŭa — koncentrita kaj trankvila, aferema, klare laboranta, ĝenerale, normala homo.

Kaj nur poste, kiel repago, faladis sur lin laco. Laco kaj obtuzeco. Kaj krudfera pezo kuŝiĝadis sur la ŝultrojn.

— Ĉu finite? — demandis li, sidinte iom sur tabureto.

— Teodoro Teodoroviĉ alveturis, — diris brankardistino onjo Anjo kaj demetis la maskon, montrinte sian anasan nazeton. — Vi eĉ ne rimarkis, kiel li ĉi tien eniris...

Ne, Ustimenko ne vidis. Li scipovis nenion vidi dum operacio, krom sia laboro. Tiel instruis lin Bogoslovskij. Kaj Postnikov. Kaj Aŝĥen Ovanesovna. Magia rondo, en kiu estas nur tio, kio necesas por la operaciato. Kaj nenio pli.

— Vi prefere eliru al la aero, — konsilis kirurgia flegistino Eŭgenjo. — Kia bonvetera tago, Vladimiro Atanazijeviĉ...

Li eliris — obeema hundo Ŝarik. Ektrenis sin, ŝajnigante, ke li tenas sin vigle. Kaj sentis, kiel ili ambaŭ — kaj Eŭgenjo kaj onjo Anjo — rigardas post li. Rigardas kaj interrigardas.

Kun la aero, kiun al li rekomendis Eŭgenjo, nenio sukcesis — li devis iri surradiiĝi al Zakadiĉnaja, en ŝian regnon. Katinjo mem foriris, ŝin vokis kamaradino Gorbanjuk, sciigis rentgenteĥnikistino Zoja Tapeŝkina.

— Ial vi ĉiam maldikiĝas kaj maldikiĝas, Vladimiro Atanazijeviĉ, — diris Zoja, kuŝigante Ustimenkon sur la proceduran tablon kaj alĝustigante la tubojn. — Kaj plus tiu ĉi freneza surradiado...

— Zoja, ĉu oni vin ne instruis kovri surradiaton per plumbita kaŭĉuko? — demandis Ustimenko.

— Kiel tio? — miris Tapeŝkina kaj eĉ la buŝon iomete malfermis pro mirego.

Ustimenko klarigis, «kiel tio». Zoja aŭskultis, kaj ŝia vizaĝo dum la klarigado de Vladimiro Atanazijeviĉ fariĝadis ĉiam pli kaj pli enua. Kaj finfine iĝis tute enua — la ronda, dikvanga, stulta vizaĝo.

— Sed por kio ĉiuj ĉi ruzaĵoj, se ni havas direktitan radion? — interesiĝis ŝi. — Kaj kiom da tempo malŝpariĝos por tia kovrado-ŝirmado ĉe tiu fakto, ke por unu malsanulo nur dek kvin minutoj estas donitaj. Antaŭtukoj, orelŝirmiloj, okulŝirmiloj — eblas freneziĝi. Kaj ĉion — tien kaj reen. Eble, laŭ la scienco tio estas ĝusta, sed praktike — vi min, certe, pardonu, sed neniu tiel faros.

Ustimenko suspiris. Peza kolero estis leviĝanta en li. «Ni vidos, — pensis li, — ni vivos — ni vidos, kamaradino Tapeŝkina kaj aliaj ceteraj, alskribitaj al medicino! Laŭ la scienco, pro surradiado oni ne mortas. Kaj mi ne mortos. Sed mi tamen ĉion sur mi plene kontrolos, kaj kontrolinte, ne kaŝos. Kontrolinte, mi tian krion levos, ke ne aŭdi ne povos eĉ tiuj, kiuj opinias elemento de sia profesio scipovon ŝajnigi sin surda. Mi tian skandalon faros, ke ĉiuj miaj kunfratoj en surradiado postulos: „Kovru per plumbita kaŭĉuko, alie — al prokuroro!“»

Tapeŝkina foriris. La peza pordo post ŝi fermiĝis kun mallonga grinco. La tubo estis malvarmiganta la kolon, la vica surradiado (kioma jam laŭ numero — li forgesis) komenciĝis. Trankviligante sin, Ustimenko fermis la okulojn kaj pensis demande: «Ĉu kobajo?»

Kaj respondis iom poste, preskaŭ laŭte:

— Spit' al vi, sed ne kobajo!

### «Vi estas mem la jur'!»

Ŝtub revenis hejmen post la dekunua horo de vespero kaj sur la ŝtupara placeto preskaŭ kunpuŝiĝis kun pala Zosja, kiu estis ien kuranta — nudkapa, en sia mallonga manteleto.

— Kien vi? — Li eĉ kaptis la edzinon ĉe la mano. — Ĉu iu ekmalsanis?

— Alĉjo malaperis, — diris ŝi. — Kaj vi malaperis. Mi al vi telefonas, telefonas...

— Mi estis en proceso, — lace respondis li. — Ne maltrankviliĝu, mi petas, Zosjeto. Ni revenu, diskutu ĉion...

Fakte, ili eĉ ne bezonis diskuti ion. Kiam Ŝtub estis ĉi tie, ŝi momente trankviliĝadis. Li neniam diradis troajn aŭ dolĉajn vortojn, ne konsoladis, sed simple estis konvinkita, ke ne povas okazi io malbona. Aŭ lerte ŝajnigadis tion. Kiam malsanis la infanoj, Ŝtub ŝajnigadis sin tute trankvila, kaj eĉ meningito ĉe Tutunjo ne timigis lin. Tutunjo estis ruza kaj tre pigra. Pri meningito ŝi aŭdis de fratino de sia amikino — de iu Lunjo. Ninjo, la amikino de Tutunjo, ekmalsanis per tiu malsano kaj bone aranĝiĝis: jam dum du semajnoj ŝi ne iras en la lernejon. Tutunjo ŝajnigis meningiton, sed Ŝtub estis malfacile trompebla, kaj Tutunjo momente resaniĝis. Tio okazis pro tio, ke Aŭgusto Janoviĉ invitis Tjanjon en kinejon. Li havis siajn artifikojn en edukado de infanoj, kaj okazadis iel tiel, ke li neniam eraradis.

— Li ja estas granda knabo, — diris Ŝtub al la edzino pri Alĉjo. — Kaj forta. Li mem batos ajnan huliganon...

— Sed se per tranĉilo? Ili tranĉpikas...

— Tranĉpikas? — miris Aŭgusto Janoviĉ pri nekonata vorto. — Ne, ili ankoraŭ ne tranĉpikas.

Tereŝĉenko trairis tra la manĝoĉambro por friti por si en la kuirĉambro ovaĵon el tri ovoj, kiuj estis ricevitaj per porinfanaj kuponoj. Nun li havis novan version, ke kvazaŭ kuracistoj preskribis al li sekvi dieton.

— Tio ja estas impertinentaĵo! — flustre plendis Zosja.

— Do diru al li! — subridis Ŝtub.

En la kabineto eksonoris la telefono. Zosja impete ĵetiĝis al la sonoro, Ŝtub ekiris post ŝi. Dum li estis iranta, lia koro batis: Alĉjo kun lia firma karaktero povis trafi al ajnaj malagrablaĵoj. Kaj oni tute povis piki lin per tranĉilo — ili ja tranĉpikas, kiel diris Zosja.

— Vi min elturmentis, — diris Zosja. — Kio okazis?

Ŝi aŭskultis, miris kaj transdonis la aŭdparolilon al Ŝtub.

— Paĉjo? — afereme demandis la knabo.

— Tempas jam, interalie, veni hejmen. Post dek minutoj estos la dekdua horo.

— Mi scias, — severe respondis Alĉjo. — Mi parolas el aŭtomata telefono, ĉe Kraĥmalnikov estas malfeliĉo. Paĉjo, mi neniam vin pri tio petis — ĉu eblas, paĉjo, por ni sendi aŭton? La panjo de Kraĥmalnikov trafis sub tramon en Novosibirsko, kaj li restis sola. Al li estas tre malbone, paĉjo. Kaj ĉu mi povas lin venigi al ni?

Ŝtub silentis. Kaj ne tial, ke li ne sciis, kion respondi, sed tial, ke li estis cerbumanta — ĉu tiu Kraĥmalnikov mem? La filo de la «monstro»? Tiu mem, kiu interbatiĝis kun Alĉjo?

— Ni, kiel sovetiaj homoj, ne povas lasi lin, — ree ekparolis Alĉjo per tia voĉo, per kia geknaboj parolas en junpioniraj liniaj kunvenoj. — Ĉu vi aŭskultas, paĉjo?

— Adreson, — diris Ŝtub. Kaj demandis: — Ĉu li estas tute sola?

— Sola.

— Bone, ek, alveturigu lin, — ordonis Aŭgusto Janoviĉ. — Ni iel lokiĝos.

Li surmetis la parolilon kaj turniĝis al la edzino. Zosja rigardis al li atende.

— Ili tuj alveturos, — preninte ŝin ĉe la kubuto, diris Ŝtub. — Li alveturigos sian kamaradon. Ĉu vi ne estas kontraŭ?

— Mi ŝatas, kiam ĉiuj estas hejme kaj ĉiuj dormas, — diris Zosja, — tiam al mi estas tute trankvile. Iru, mi vin manĝigos...

Tereŝĉenko formanĝis la infanan ovaĵon kaj, trinkinte teon, kun malkontenta aspekto ekveturis por Alĉjo. Ŝtub manĝis bolkuiritan terpomon kun sunfloroleo kaj cepo. Kaj Zosja nenion manĝis, pensadis siajn pensojn, sulkante la puran, ankoraŭ junan frunton. Kaj ŝiaj bluaj okuloj rigardis en malproksiman foron, kvazaŭ ŝi vidis tra muroj.

— Tiu knabo, verŝajne, restos ĉe ni, — diris Ŝtub kun plena buŝo, — liaj gepatroj pereis.

Zosja ne respondis, enpensiĝis.

— Ĉu vi estas kontraŭ?

— Kontraŭ kio?

— Ĉu vi ne aŭdis, kion mi diris?

Zosja kulpe suspiris:

— Ne, Ŝtubeto, ne aŭdis.

— Kaj pri kio vi pensis?

— Pri unu libro. Tie la intrigo okazas sur insulo Martiniko.

— Se mi havus viajn zorgojn, sinjoro instruisto, — diris Ŝtub el malnova anekdoto. — Necesas pensi pri tio, kiel ni instalos tiun Kraĥmalnikov-on.

— Kie instalos?

Ĉio komenciĝis ree. Sed nun pli detale. Kaj pri la amara sorto de Elio Aleksandroviĉ Kraĥmalnikov li devis rememorigi al Zosja. Ŝi elaŭskultis la edzon silente, firme kunpremante la maldikajn polmojn apud la pala vango. Kaj pri la supozata atmosfero en la orfiĝinta familio de la forpasinta «monstro» parolis Ŝtub. Kaj konkludis per vortoj pri tio, ke la knabon, certe, eblas sendi en orfejon, sed ĉu tio estos justa, tie ja estas ne tiel, kiel en familio...

— Al mi tion ne necesas klarigi, — mallaŭte diris Zosja.

Kaj ekparolis, stumblante kaj mordetante la lipojn:

— Sed tamen, Ŝtubeto, ĉu povas vi persone elteni... aŭ respondi... mi ne scias, kiel tion esprimi... nur ne koleru, mi petas! Ĉu vi povas mem preni sur vin responson... Nu, ĝenerale, ĉu tio, kio okazas...

— Kaj kio okazas? — malmilde kaj rapide demandis li.

— Ĉu vi serioze min demandas? Vi ja mem diris, ke la homaro komenciĝas de homo. Kaj vi mem...

— Mi responsas pri ĉio, — interrompis Zosja-n Ŝtub, — kaj ni finu sur tio, ĉu bone? Mi responsas plene kaj tute. Kio ajn kaj kiel ajn estu. Mi...

Sed ŝi ne lasis lin ĝisdiri. Eĉ pli paliĝinte, ŝi transfleksiĝis al li super la tablo kaj ekparolis mallaŭte, sed tre klare, ne plu konfuziĝante kaj ne stumblante, kvazaŭ per antaŭlonge pretaj kaj decidaj frazoj:

— Ŝtub, Ŝtubeto, ne trompu kaj vin kaj min. Al vi estas neelteneble malfacile, terure, nekredeble malfacile. Ĉu vi pensas, ke mi nenion komprenas kaj legas nur librojn el vivo de insulo Martiniko? Sed mi ĉion komprenas kaj ĉion memoras. Mi memoras eĉ, kiel vi subite legis el Puŝkino: «Kaj de gardistoj insultad', tintad' de katenar'». Mi nur pensis, kiel Stiva Oblonskij, ke ĉio «ordiĝos». Ŝtubeto, vi estas ne rekonebla, vi eĉ nigriĝis, vi tie faradas ion tian, kion oni ne povas fari, kaj nun vi elpensis, ke vi responsas pri ĉio. Atendu, ne interrompu min, mi estas facile konfuzebla, mi ja ne scipovas paroli konsekvence. Ŝtubeto, pensiiĝu, aŭ kiel tio nomiĝas? Al vi ja oni donos invalidecon, aŭ pro sanstato, mi ne scias kiel, sed ni forveturus kaj ĉio finiĝus. Tiele ja ne eblas, komprenu, nenio «ordiĝas», kaj vi estas tute elturmentita, kondukita al la limo...

— Ĉu dizerti? — demandis li, ne rigardante al Zosja.

Ŝi deziris respondi, sed ne sukcesis. Tereŝĉenko alveturigis la knabojn. Aleĉjo Kraĥmalnikov, evidente malbone komprenante ĉion, ne senvestiĝinte, en jako kaj kepo kun butono, iris en la manĝoĉambron. Ambaŭ ŝtubaj hundoj estis saltantaj ĉirkaŭ Alĉjo, li diris al Kraĥmalnikov:

— Jen vidu, niaj hundoj. Por ĉasado ili jam ne taŭgas, ili stultiĝis kaj pigriĝis...

Aleĉjo kapjesis.

— Tio estas la panjo, — diris Alĉjo, — kaj tio estas la patro. Paĉjo, tio estas Aleĉjo Kraĥmalnikov.

Zosja foriris en la kuirĉambron por kuiri vespermanĝon por la knaboj. Tereŝĉenko, interesiĝinte, kiaj estos ordonoj por la mateno, forkondukis la aŭtomobilon en la garaĝon. Alĉjo kaj Aleĉjo silente sidis ĉe la tablo. Ŝtub rimarkis, ke Kraĥmalnikov tremas, malkorkis botelon da portovino kaj verŝis al la knaboj en glasojn.

— Pro kio? — miris Alĉjo.

— Pro transloĝiĝo al ni de via amiko, — seke diris Ŝtub. — Kaj por ke vi ambaŭ varmiĝu.

Li mem same lipis la trodolĉan vinon.

Ĉe Kraĥmalnikov, kiam li alportis la glason al la lipoj, frapis la dentoj.

— Rapide! — ordonis Ŝtub. — Unuglute. Kiel kuracilon. Kio koncernas la sekvontan, — same seke daŭrigis li, — do ni pensas, ke al vi, Alekseo, ĉe ni estos nemalbone. Iomete tro brue fojfoje, sed vivi eblas...

La knabo silente rigardis al Ŝtub per la grandaj, ruĝiĝintaj pro larmoj, elturmentitaj okuloj. Kaj Alĉjo same rigardis al la patro tra la okulvitroj, respektege kaj fierante. «Por ĉiam! — pensis li. — Li por ĉiam invitas. Kiel bone, ke mi havas tian oldulon! Li simple invitas, tiele simple — loĝu!» Kaj pro la fiero eĉ la sango ĵetiĝis al la vangoj de Alĉjo, sed eble, ne pro la fiero, sed pro la portovino...

— Niaj knabinaĉoj estas sufiĉe tedaj, — diris Alĉjo, — sed vi ilin ne atentu. Kaj Versajlajn ceremoniojn kun ili ne necesas bredi. Severe — iru for, kaj fino! Ĉar ili simple sur la kolon sidiĝas, speciale Tjanjo...

Zosja sur granda pato alportis ian kuiraĵon, kiun ŝi nomis «raguo». Alĉjo surĵetis sur la maldikajn ŝultrojn de sia kamarado malnovan patran tunikon sen epoletoj kaj enverŝis en la glasojn restaĵojn de la portovino. Ŝtub, knarante per la botoj, foriris en la kabineton, demetis la piedveston, ŝovis la piedojn en la pantoflojn, forte frotis la tempiojn per la polmoj kaj, malgraŭ la malfrua tempo, telefonis al Gnetov. Viktoro tuj demetis la aŭdparolilon.

— Ĉu ili ĝuste ne al Moskvo forveturis? — demandis Aŭgusto Janoviĉ.

— Mi kontrolis, kamarado kolonelo, en Nikolskoje ili ripozas.

Ŝtub remetis la telefonon sur la divanon, kuŝiĝis, ekfumis kaj diris:

— Kaj poste? Ja ŝi forveturos, nepre forveturos.

Gnetov silentis.

— Ĉu verdikto al Palij estis decidita? — post paŭzo demandis Ŝtub.

— Morgaŭ.

— Nu bone, se morgaŭ, do morgaŭ. Kaj Sergio kion faras? Ĉu ne dormas?

— Najtingalojn ĉe Unĉo aŭskultas, — subridis Gnetov. — Li ankoraŭ ne revenis.

— Nu, bone, dormu.

En la antaŭĉambro io bruis, Ŝtub fiksaŭskultis — tio estis la knaboj sub gvido de Zosja, detirantaj el la subplafona breto liton por Alekseo. Kaj la katino estis siblanta: la hundoj, evidente, en ĝenerala bruo entreprenis atakon al ĝi. Ŝtub malfermis la ŝrankon, prenis littolaĵon, litkovrilon, sternis por si kun karaktera por li pedanteco kaj precizeco, malvestiĝis, ekfumis. Kaj kiam venis Zosja, li estis leganta:

Ree nuboj super kapo
Kolektiĝis en silent';
Enviema fat' per frapo
Min minacas en moment'...
Malestimon ĉu konservos
Mi al mia aĉa sort'?
Ĉu firmeco al mi servos,
De l' junec' fiera fort'?[102]

— Ĉu denove Puŝkino? — demandis Zosja, enrigardinte en la libron.

— Li.

— Kial vi ĉiam lin legas?

— Ĉar ĉe li estas verkoj pri tio, kion mi bezonas por vivi, — viŝante la okulvitrojn, diris Ŝtub. — Ĉu vi komprenas?

— Ekzemple?

— Bonvolu!

Li metis la branĉojn de la okulvitroj sur la orelojn, foliumis la volumeton kaj voĉlegis:

...Vi estas mem la jur';
Vi verkon plej rigore taksi povas nur.
Ĉu taŭgas ĝi por vi...[103]

— Sed poste sekvas «artisto pretendema»? — diris Zosja. — Ja mi memoras. Kaj entute ĝi nomiĝas «Al poeto». Kiel al tio rilatas vi?

— Ĉiel, stultuleto, — diris Ŝtub. — Ja ĝuste en tio estas la afero, ke ĉe Puŝkino ĉio estas pri ĉiuj.

— Kaj vi responsas pri ĉio?

— Mi penas. Sed tio estas ne tiom simpla.

Eniris Alĉjo — en kalsoneto, kun streĉita esprimo de la vizaĝo. La patrino kaj patro rigardis al li silente, atendis.

— Mi tion pri vi neniam forgesos, — diris la eta Ŝtub, per ĉiuj fortoj penante paroli kiel eble «ne knabine». — Pri vi ambaŭ — kaj speciale pri vi, paĉjo. Kaj tiun portovinon, kaj kiel vi nerimarkeble...

La mentono de Alĉjo tremeris, sed li ne cedis al la sentemo kaj finis per sia ŝatata temo:

— Kaj ni ne estos por vi ŝarĝo. Tuj post la fino de la sepjara lernejo ni komencos labori. Kaj li, kaj mi. Ni estas firme konvinkitaj, ke tiel estos ĝuste.

Kaj li dense fermis post si la pordon.

— Aĥ jes, ankoraŭ, — diris Zosja, — ĉu vi aŭdis pri Bogoslovskij?

Ŝtub demande ekrigardis al la edzino.

— Li mortis, ĉar oni akuzis lin pri koruptaĵoj.

— Kiel «pri koruptaĵoj»?

— Kvazaŭ oni al li barelon da alkoholo alveturigis pro operacio. Kvazaŭ ekzistas ordono: aliurbanojn, sen registriĝo en Unĉansko, en la lokan malsanulejon ne akcepti, kaj Nikolao Eŭgenjeviĉ kvazaŭ kontraŭ mono operaciadis aliurbanojn kaj eĉ tiajn, kiuj estis senesperaj, tiel ke li sendube ne povis helpi.

Ŝtub plu silentis.

— Kial vi tiel al mi rigardas? — demandis Zosja.

— Ĉar tio estas fiaĵo.

— Certe, fiaĵo. Sed pri tio ja oni rakontas ĝuste kiel pri fia klaĉo.

— Kiu rakontas?

— Ĉiuj. En nia biblitoteko en la eldona fako oni nur pri tio parolas. Kvazaŭ, kiam Bogoslovskij-on oni vokis al iu estro, li apenaŭ aliris — lia koro estis tute malbona. Strange, ke vi nenion scias.

— Mi ekscios! — promesis Aŭgusto Janoviĉ.

Kaj en la plej proksima tempo li eksciis, kvankam tiu historio rekte lian institucion ne koncernis, kiel esprimiĝis majoro Bodrostin, kiu bonege scias, kio estas «en la kampo» de laboro de la organoj de ŝtatsekureco, kaj kio estas «ne en la kampo».

— Mi klarigas, — retenante sin, diris Ŝtub. — Malnova komunisto kaj elstara kuracisto pereis rezulte de... mi ne scias precize, rezulte de kio. Do ni devas esplori, ekscii, kiel ĉio okazis. Ni — la ŝtata sekureco — devas gardi tiajn homojn, kiel Bogoslovskij, ili estas ŝtata valoraĵo...

La fermita per ĉiuj agrafoj kaj butonoj vizaĝo de Bodrostin, laŭ kutimo, esprimis nenion. Reveninte en sian kabineton, la majoro «invitis» al si Inna-n Matejevna-n kaj atente elaŭskultis ŝin. Certe, Gorbanjuk nenion kaŝis, escepte, kompreneble, de sia partopreno en la murdo de Bogoslovskij. En ĉio kulpis Stepanov, kaj nur li. La versio, kun tuta politikeco kaj delikateco ellaborita de Eŭgeno Rodionoviĉ ĉe silenta konsento de Gorbanjuk, estis plene likvidita en la kabineto de la severa Bodrostin. Inna Matejevna «hazarde» ĉeestis ĉe la konversacio de Stepanov kun la forpasinta kirurgo, kaj, vere, Eŭgeno Rodionoviĉ tenis sin nepermeseble malĝentile. Ŝi eĉ notis al li tiun cirkonstancon, sed sen ajnaj rezultoj.

— Vi ja scias, kio estas la administra ekstazo! — diris Gorbanjuk. — Ne mi al vi klarigu!

«Invitis» Bodrostin ankaŭ Bella-n.

La sekretariino de kamarado Stepanov precize konfirmis la version de Gorbanjuk. El trans la duonmalfermita pordo ŝi aŭdis, kiel kriis Eŭgeno Rodionoviĉ kaj Bogoslovskij, — la mallaŭtan voĉon de Inna Matejevna ŝi, kompreneble, rimarki ne povis. Kaj kiam Bogoslovskij eliris al la telefono, li plendis nur pri Stepanov, Inna-n Matejevna-n li eĉ ne menciis. Fartis Nikolao Eŭgenjeviĉ en tiu tago vere tre malbone, alpremadis per la mano la koron, lia vizaĝo estis tre edema, kaj li ĉiam penis pli da aero en sin enspiri.

Aliaj pridemanditaj de Bodrostin kunlaborantoj de la departemento de kamarado Stepanov E. R. sciis nenion, vidis Bogoslovskij-on nur mortinta. Ĉion ĉi la majoro raportis al Ŝtub.

— Ĉu pri koruptaĵoj temis? — interesiĝis la kolonelo.

— Bareleto da vino figuris.

— Ĉu granda bareleto?

— Sume de tri ĝis kvar litroj.

— Sume?

— Tiel la personaristino asertas, Gorbanjuk.

Ŝtub kapjesis kaj forpermesis Bodrostin-on. Li jam detale sciis, kian diskonigon ricevis tiu fia historio kaj en Unĉansko mem, kaj en la tuta regiono. Bogoslovskij dum sia longa vivo iĝis legenda persono, kaj Ŝtub iris al Zolotuĥin, kiu elaŭskultis Aŭguston Janoviĉ-on distrite, kaj subite, rigardante preter li, interesiĝis:

— Ĉu ĉe vi, kamarado Ŝtub, en via laboro ĉio estas en ordo?

— Mi supozas, jes.

Zolotuĥin trairis la kabineton, kunmetinte la manojn malantaŭ la dorso. Lia vizaĝo estis morna, al Ŝtub li ne rigardis.

— La tempo ja estas akra, — grumblis li ĉu kun amareco, ĉu kun ĉagreno. — La malamiko ne dormas.

— La malamiko neniam dormas, — flegme konsentis Ŝtub.

— Jen kun tiu Palij vi bone sukcesis, — aprobis Zinovio Simonoviĉ, — ĝustatempe.

Ŝtub ne respondis, ne komprenante, kion signifas la vorto «ĝustatempe». Sed laŭ la malnova ĈK-a kutimo ne demandis.

— Forte oni al li donis, al tiu Palij.

— Laŭ mi, malmulte, — kontraŭdiris Ŝtub. — Tiajn, kiel li, necesas pafekzekuti. Vi en libera tempo legu depoziciojn de Hebeisen — kion tiu Palij faradis...

Zolotuĥin ankoraŭfoje trairis sian kabineton, kvazaŭ intencante ekparoli, sed ne ekparolis. Nur promesis esplori la aferon pri Stepanov. Kaj Ŝtub unuafoje dum tiu ĉi printempo elveturis ekster la urbon. Tereŝĉenko kuŝiĝis dormi en la aŭto, kaj Aŭgusto Janoviĉ ĝis la vespero mem vagadis sur la kvieta bordo de egalmezure rulanta siajn akvojn Unĉo, fumadis kaj pensadis. Kaj ĉiam sentis sufokiĝon, kaj ĉiam al li mankis aero, kaj angoro premadis, tia angoro, ke eblis pendumi sin, aŭ mortpafi, aŭ dronigi...

## Ĉapitro dek unua

### Tondro, fulmo kaj «maloportuna» homo

Proksimume je la unua horo posttagmeze Zinovion Simonoviĉ-on oni finfine konektis kun Moskvo, kun la ministerio pri sanprotektado, kaj je la dua, per vico da interparoloj, li atingis tiun alte-starantan kaj response-decidantan personon, kun kiu li penis komunikiĝi jam dum kvara tago. Kun la decida tono de la unua sekretario de la Unĉanska regiona komitato ne konsenti estis neeble, la demando staris nur pri kandidateco de homo, kiu povus tuj anstataŭi la forbrulintan kamaradon Stepanov-on.

— Tian laboranton mi havas, — diris Zinovio Simonoviĉ.

Kaj, blovante al la parolilo, per literoj li elparolis la familinomon. En Moskvo oni silentis — tie estis konata tiu ĉi nomo.

— Ĉu vi min aŭdas? — malpacience interesiĝis Zolotuĥin. Li entute malŝategis tiun telefonan enpensiĝemon. — Ĉu aŭdas?

Al li oni respondis, ke li estas aŭdata, sed ke tiun ĉi kandidatecon senpripense aprobi oni ne rekomendas.

— Jen novaĵoj, — miris Zolotuĥin. — Pro kio do?

— Maloportuna homo, — tiel estis dirite de la persono, responsa pri la kadroj.

— Nu, kaj ni havas tian opinion, ke bonaj laborantoj malofte estas oportunaj homoj, — eksplodis Zolotuĥin. — Tial ni opiniu la demandon solvita.

Kaj surmetis la parolilon.

«Jen kiel, maloportuna! — diris li al si mem. — Kia tempo estiĝis — oportunuloj eknecesis. Por mi ja li estas eĉ pli maloportuna, ol por vi, tamen mi ĝuste lin postulas...»

Tute nenion suspektanta kamarado Stepanov en tiu sama tempo en la «blua manĝejo» estis manĝanta viandbulojn kun acidkrema saŭco kaj diskutanta kun alsidiĝintaj al li kinokronikistoj ilian peton. La afero estis en tio, ke laŭ la «reĝisora ideo» de kamarado Gubin la kinistoj estis prepariĝantaj jam hodiaŭ komenci filmon el vivo de lakta farmobieno en fora sovaĝejo, kie estis pasiganta sian ne tro severan malfavoron la «profunde scianta la materialon» supre menciita Gubin. Sed melkistinojn necesis filmi en blankaj kiteloj, tamen tiea malica burokrato, ĉefkuracisto de la Ramenska malsanulejo Solovejĉik, pri kiteloj plene rifuzis kaj ankoraŭ promesis pri tiu ĉi spektaklo skribi al la kinematografia ministro mem Ivano Gregorjeviĉ.

— Ja nur por unu-du tagoj! — diris diklipa kinisto en pelta veŝto. — Ne povas ja ni filmi naturalisman galimation. Necesas leviĝi super bagateloj.

— Ni uzas elementojn de romantiko, kaj oni provu ĵeti al ni ŝtonon! — diris la alia. — Kamarado Gubin, ekzemple, tute prave konsilis al ni blankfarbi tiujn fasadojn de bovejoj, kiuj trafas en la objektivon. Ni devas instrui, kiel estu, sed ne fiksi tion, kio ekzistas en la realo.

Eŭgeno Rodionoviĉ ĝismanĝis la viandbulojn kaj alŝovis al si krespojn kun mielo kaj acidkremo. Li estis en bonanima humoro kaj tial promesis telefoni al la obstina Solovejĉik.

La kinistoj interrigardis.

— Ne, mein lieber Doktor, tiel ne taŭgos, — diris tiu, kiu estis en la pelta veŝto. — Ni estas spertaj knaboj kaj konas la vivon. Vi por ni letereton skribu.

— Leteretojn mi principe ne skribas, — diris Eŭgeno Rodionoviĉ.

Kaj interesiĝis, kial en tiaj varmaj tagoj la kinisto portas peltan veŝton. Li scipovis forkonduki siajn konversaciantojn disde la necesa al ili demando...

Kaj ĝuste en tiu tempo oni vokis lin al kamarado Zolotuĥin, kaj eĉ urĝe.

— La unua sekretario de la regiona partikomitato, — klarigis Eŭgeno Rodionoviĉ, ekstarante, kaj bonanime, dum irado finmaĉante krespon, svingis al la kinistoj la manon.

Li havis bonegan humoron: kaj la manĝaĵo estis sufiĉe bona, kaj la kinistoj el li «ne eltiris» letereton. Estante en tiu bona animstato, li eniris en la kabineton de Zolotuĥin kaj nur tiam eksentis malbonon, sed tiom timigantan malbonon, ke eĉ sur la sojlo, jam sur la sojlo, li konfuziĝis kaj stumblis, ne komprenante, ĉu li eniru definitive aŭ ĝuste tie ĉi oni lin elpelos.

Kial li tion sentis?

Ĉu pro granda sperto?

Ĉu pro multfoje spertitaj riproĉoj, skoldoj kaj draŝoj? Aŭ pro sento de jam delonge ronĝanta kulpo?

Apenaŭ. Tro dikhaŭta estis Eŭgeno Rodionoviĉ por tiaj emocioj, kiel ŝatis diradi Iraida.

Simple ili ĉiuj — kaj Losoj, kaj Ŝtub, sidanta malproksime, kaj la membro de la buroo de la regiona komitato, paĝigisto en la tipografio, unubraka Straŝko, kaj Zolotuĥin mem — tro atente, neordinare atente rigardis al li, kiam li interesiĝis, ĉu li povas eniri. Rigardis kaj silentis. Silentis, dum li iris, iomete fleksante la genuojn, dum li ridetadis al ĉiuj per la diketa buŝo, dum li viŝadis la okulvitrojn, por ekvidi finfine, kial ĉi tie estas tia nekutima silento, ja liaj okulvitroj rosumkovriĝis kaj komence li iris nur al konataj siluetoj.

Sed kun fajfo batis fulmo, bruis tondro kaj faŭkiĝis la tero en tiu momento, kiam li ekvidis — Zolotuĥin leviĝis. Kaj vidi jam nenion necesis, kaj eĉ aŭdi: kion eblas aŭdi en fajfo, siblo kaj batoj de fulmo — kaj se ĉio ĉi falis al via, la sola, la amata kapo? Ŝanceliĝas la planko, saltas fajreroj antaŭ la okulvitroj, nenion eblas kompreni, mankas kontraŭargumentoj, parolpermeson oni al vi ne donos, kaj eĉ se vi ĝin ricevos, tiam kion diri? Kion diri al tiu ĉi, alpremanta sian koron, flaviĝanta, kiel tiam Bogoslovskij, furioza Zolotuĥin, kion respondi al la sendenta, tordita Straŝko, al humila Losoj, kiu subite eĉ al ŝriko transiris, kiel kontraŭdiri al Ŝtub, la sola, kiu ne levis la voĉon kaj per tio jam tute faligis Eŭgeĉjeton de sur la diketaj, apogemaj kruroj? Glitis kaj malaperis penseto, ke — ĉu ne montri laŭ ĉiuj sciencaj reguloj svenon, sed ĉu tiujn virojn eblas kortuŝi per tia artifiko? Ĉu fali sur la genuojn? Ekplori laŭte? Ĉion agnoski, kaj eĉ pli ol ĉion?

Kaj la fulmoj batadis kaj batadis, kaj la vivo, tia sukcesa, tia oportuna, tia ordigita, kun specialaj porcioj, kun persona aŭtomobilo, kun ofica somerdomo, kun premioj kaj honorarioj pro broŝuroj, vivo flata, servila, sed vivo ja, vivo lakea, klopoda, sed grasa, vivo de prizorgato, ekskluzivulo, responsulo sub siblado kaj batoj de fulmoj estis iĝanta io tute alia, io, kie ekzistas vortoj «serĉi laboron», kie ne ekzistas eblo telefoni al amiko kun tio, ke ankaŭ vi helpos en necesa okazo, kie vi ne estas la unua «en sia mastrumaĵo» kaj eĉ ne la lasta, sed vi estas ekster ĉio, vi estas finita.

«Ĉu tio estas mi, kiu estas finita? — subite eksplodis io en la organismo de Eŭgeno, io en la zono de la stomako aŭ iomete pli alte kaj maldekstre. — Ĉu mi estas finita?»

Li faris paŝeton antaŭen, etendis la manon, deziris krii kaj nenion sukcesis. Ree malfermiĝis la ĉielo, ree ekfajfis, eksiblis, ekbrilis fulmoj, la tera firmaĵo ŝanceliĝis, kaj per la postaĵo, per ĉiam elstariĝinta sia diketa postaĵo, per la «pobo» antaŭen ekiris kamarado Stepanov retiriĝi, iomete riverenci kaj ree retiriĝi al la pordo, en kiun, li sciis tion precize, nun li jam neniam eniros. «Nun ĉio, — iomete ankoraŭ riverencante al la forturniĝintaj de li homoj, pensis li, — nun mi estas finita. Sed tio ne gravas, ne gravas. Necesas teni sin, ja ĉu subjektive mi kulpas?» Tiu vorto «subjektive» alligiĝis al li por longe, li ripetadis ĝin, plej mallaŭte fermante post si la pezan pordon, respektoplene, por ke, dio savu, oni ne pensu, ke li frapis per la pordo. Ne, li ja plene konsciis sian kulpon, limantan kun krimo, ĝisfine... Tia, konsciinta, oni vidis lin en la akceptejo, li malrapide iris per oblikvaj, stumblantaj paŝetoj, la eksa Eŭgeno Rodionoviĉ Stepanov — tiel, almenaŭ, al li mem ŝajnis, — eksa, subjektive per nenio kulpa, sed tamen tuta restinta en la pasinteco. Ja ekster la posteno, kiu estis forprenita de li, sen la fotelo, en kiun eksidos iu alia, sen sekretario, kiu estas elpendaĵo de graveco de sia estro, — kiu li estas? Kie li estas? Kio li estas? Kaj ĉu estas li entute? «Ĉu estis la knabo?» — subite rememoriĝis al li el iu libro[104]. Kaj kio estas nun la familinomo Stepanov — solida kaj impone soninta antaŭe, kun ne malpli solida kaj belsona patronomo Rodionoviĉ, — kio nun estas tio, se ne malplenaĵo? Ĉu malmultas Stepanov-oj?

Tiel li eliris sur la printempan, varman, vaporantan post pluveto straton, probable jam eĉ senpartia Stepanov, ne la Stepanov, sed ĝenerale iu Stepanov, per minusklo, nu, kiel oni diras — stepanov-oj, petrov-oj, ivanov-oj — aŭ oni tiel ne diras?

Kaj al la pordo tiutempe, ĝuste en tiu ĉi momento alruliĝis la aŭto de Zolotuĥin, kaj el ĝi, apoginte sin komence per bastono sur la pavimo, elgrimpis Vladimiro Atanazijeviĉ. «Kial el la persona aŭto de kamarado Zolotuĥin?» — jen kion sukcesis pensi Eŭgeĉjo. Kaj forturniĝis, ĉar li nun estis neniu kaj timis aperi antaŭ Vladimiro en sia vera aspekto. «Eble, li eĉ batos min, se li same ĉion scias», — tremante per la internaĵo, pensis la eksa Stepanov.

Sed Ustimenko nenion bone sciis. Li memoris, certe, ke Eŭgeĉjeto «pikis kaj atakis» Bogoslovskij-on en tiu tragika tago, kaj pardoni tion al Eŭgeĉjeto ne povis, same kiel multon alian. Tamen li naive kredis al la versio, laŭ kiu al Bogoslovskij en tiu tago estis proponita promocio, — li kredis, speciale, tial, ke ankaŭ li mem opiniis Bogoslovskij-on laboranto multe pli konvena por la posteno de ĉefkirurgo de la regiono, ol Neĉitajlon. Cirkulis diversaj onidiroj. Kaj Ŝĉukin-on, ekzemple, multo atingis, kaj Mitjaŝin-on, kiu, ĉe tuta sia silentemo, sciis preskaŭ ĉion, kaj Luba ion sciis, sed tamen ili, kvazaŭ interkonsentinte, nenion rakontis al Vladimiro Atanazijeviĉ, prave opiniante, ke la mortinton ne eblas revivigi, kaj al Ustimenko sufiĉas kaj eĉ trosufiĉas ĉiaj malfeliĉoj kaj fiaĵoj por tiu ĉi tempo...

Tiel, nenion sciante, leviĝis li en la kabineton de la bruskulo Zolotuĥin, kiu pro morala abomeno kaj, verŝajne, senkonscie sentante la samon, kion sentis ankaŭ la ustimenkaj kamaradoj kaj kolegoj, ĉion ligitan kun Stepanov forhakis plene kaj nur trovis necesa diri al Vladimiro Atanazijeviĉ, ke Eŭgeno Rodionoviĉ estas elpostenigita, lia departemento estas vaka, kaj ĉar mankas iu por okupi tiun ĉi postenon, tial la buroo decidis, ke Ustimenko dume estru la sanprotektadon, certe, kumule.

Ustimenko silentis.

— Kial vi flanken rigardas? — obtuze, plu ankoraŭ alpremante per la mano la koron, interesiĝis Zolotuĥin. — Ĉu vi ofendiĝis?

Vladimiro Atanazijeviĉ ŝultrolevis. Li ja ne povis diri, ke al li tutsimple turniĝas la kapo.

— Vi komprenu nian staton, — per sia forta voĉo, kolere kaj samtempe pete, ree ekparolis Zinovio Simonoviĉ. — Tie kamarado Stepanov faraĉis tiom da fuŝoj, ke tutan aŭtoritaton perdis la regiona sanprotektado. Tie necesas purigi per ŝovelilo...

— Mi estas komunisto, — finfine, kvazaŭ vekiĝinte, diris Ustimenko, — kaj se la decido estis farita, tiam mi ĝin plenumos. Miaflanke mi petas, ke mia helpanto, asistanto — mi ne scias tie etaton kaj tutan tiun burokrataĵon — estu doktorino Gabaj. Lubov Nikolajevna Gabaj.

Losoj subite ekridis per sia komforta, hejmeca rido.

— Kial vi, Andreo Ivanoviĉ? — demandis Zolotuĥin.

— Ja tial, ke kun tiu kamaradino al ni plena fino venos, — diris Losoj. — Ŝi ja estas kiel Ustimenko, nur pli juna...

— Atendu, atendu, — same komencante subridi, interrompis lin Zolotuĥin, — tio estas tia, eĉ tre bela, kvazaŭ de sur pentraĵo? Kiu «vostojn hakas»? — Li pli forte ekridis kaj aldonis, bonhumoriĝante: — Certe, certe, mi memoras. Estis ŝi ĉe mi, bruis ĉi tie terure, trarompiĝis al mi tra ĉiuj baroj. Al la CK minacis pri mi skribi...

Ustimenko same ridetis.

— Kaj sen ŝi? — severiĝinte per la vizaĝo, interesiĝis Zolotuĥin. — Sola Ustimenko por ni jen kiele sufiĉos! — Kaj Zolotuĥin peze frapis sin al la forta nuko. — Ĝis tiom. Aŭ vi laciĝis, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Mi nun devas multe operacii, — diris Ustimenko. — Kaj al Gabaj mi plene povas fidi. Kaj por ŝi estas oportune en la eksa kontoro de Stepanov sidi, el tie, ĉe deziro, eblas malproksime vidi pri epidemiologio kaj pri ĉio tio, kion ŝi, kiel sanitara kuracisto de Unĉansko, devas scii. Ŝi estas fidinda laboranto. Kaj ke ŝi kverelas, do ŝi pravas. Jen kiam mi en la stepanov-an fotelon eksidos, mi la ŝraŭbojn pri la sanitara stato en la urbo multe pli forte streĉos...

Liaj okuloj rigardis malsimpatie, li neniom estis flatita per la enpostenigo. Kaj la agado de Ustimenko promesis nenian trankvilon en la estonteco al la loka estraro. Kaj ankoraŭ «plus al tio — Gabaj!» — kiel esprimis Losoj.

— Tamen li ja scias pli bone, — konkludis Zolotuĥin, sur kio la demando estis solvita.

— Formalaĵojn vi ne prokrastu, — forirante, jam de la sojlo de la kabineto de Zolotuĥin, konsilis Losoj. — Nutraj kvotoj, speciala provizado, vestiĝi pli bone al vi tempas, kamarado Ustimenko.

Jen ĝuste tion ĉi diri ne indis, kion Losoj komprenis, kvankam iom malfrue. Tamen, li sufiĉe baldaŭ fermis post si la pordon, akompanata per tre energiaj esprimoj de Ustimenko koncerne de la «kvotoj». Kaj Zinovio Simonoviĉ premis la ŝultron de Ustimenko per sia peza mano kaj ordonis mallonge:

— Ne kriu, ankaŭ mi mem tion scipovas.

Ili restis duope.

Zolotuĥin trairis la kabineton, pene ekzercante sin, poste subite, sen ajnaj aliroj, demandis:

— Ĉu tio estas vero, ke vi sur vi, kiel sur kobajo, ian medicinan eksperimenton faras?

Vladimiro Atanazijeviĉ silentis. Zolotuĥin ĉirkaŭiris la tablon, eksidis en sian fotelon, brue suspiris:

— Respondu.

— Ni supozu.

— Bonege, — diris Zolotuĥin. — Vere por la plumo de kamarado Bor. Gubin. Sed kiu do laboros?

— Ĝuste tio estas iusence laboro.

— Vi min ne faru stultulo! — per plenda voĉo petis Zolotuĥin. — Ankaŭ mi estas iomgrade klera. Sed ni en Unĉansko ĝis instituto de eksperimenta medicino ankoraŭ devas kuri kaj kuri. Ni dume agantojn bezonas, laborantojn, kuracistojn. Ho, diablo, ĉu vi vere ne komprenas?

Ustimenko iomete ruĝiĝis — tiom, kiom povis ĉe la nuna sanstato.

— Kompreneble, mi ne ĉion kalkulis, — diris li. — Tro hastis. Sed prokrasto al mi ŝajnis ne ebla...

— Ebla, ebla! Sed se ni al vi malpermesos? Ĉu vi ree silentas? Ĉu vi tian politikon havas — per silento sieĝi? Jen ni decidos kaj malpermesos. Vi ne estas kobajo, vi estas Ustimenko. Ni ne permesos, kaj fino!

— Senprofite. La laboraĵo povas iĝi utila, por kio ĝin rompi duonvoje.

— Kaj se, kiel diradis via instruisto Nikolao Eŭgenjeviĉ, la hufoj ne eltenos?

— La hufojn mi, Zinovio Simonoviĉ, havas kvankam lamajn, sed fortajn.

— Ja vi jam jen kian koloron havas! Kien plu? Kaj vi aŭdacas ankoraŭ pri kvotoj pranci. Por vi nun nutrado estas la plej grava afero.

— En min nenia nutraĵo iras.

— Ĉu tio same estas rezulto de la eksperimento?

— Iugrade.

— Nu, kaj stultulo vi estas, — forturniĝinte de Ustimenko, per voĉo, kiun tiu de li ankoraŭ neniam aŭdis, diris Zolotuĥin. — Je dio, stultulo kaj idioto. Ni vin traktas kiel kamaradon, kaj vi nin kiel malamikojn. Ni vin vivan bezonas, sed ne ruĝan soklon, aŭ kiel tio nomiĝas, kion oni super niaj tomboj starigas pro nia gaja vivo travivita...

Ustimenko ridetis per sia momenta rideto.

— Sed mi jen — viva, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Sidas antaŭ vi, tuj kaj rekte...

— Bogoslovskij same tiele antaŭ mi sidis, tuj kaj rekte, — morniĝinte, angore prononcis Zolotuĥin. — Kaj kio? Ne domaĝas vi viajn fortojn, ne eblas tiel, kamarado Ustimenko. Necesas gardi sin, sed vi...

— Sed mi kio? — miris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Sed mi mem al mi akiras ankoraŭ postenojn, ĉu? Ekzemple, la postenon de estro de sanprotektado de la regiono? Ĉu tiel? Mi mem, por plezuro, elŝiras el mastrumistoj feron kaj cementon, karbon kaj tabulojn. Ĉu por amuziĝo?

— Bandito, nu vere bandito, — al io ĝojante, prononcis Zolotuĥin. — Mi al li vorton, li al mi dek. Malfacilas al mi kun vi, knaboj, treege malfacilas. Vi estas obstinaj, koleraj, metas la kapojn en la leonan faŭkon. Jen, ekzemple, Ŝtub, iu Aŭgusto Janoviĉ...

Sed pri tio eblis paroli tute kun neniu, kaj Zolotuĥin nur forsvingis per la mano siajn malgajajn pensojn. Kaj Ustimenko ne demandis, al li sufiĉis siaj problemoj, li eĉ dum konversacioj sukcesadis pensi pri la aferoj, se nur la konversacio ne koncernis rekte ĝuste la laboron. Kaj rimarkante tiun trajton en si, li subridadis, rememorante la formulon de avo Metodo: «Kaj se ĝi al mi ne necesas, do kial mi ĝin bezonu?»

— Bone, iru jam, — forpermesis lin Zolotuĥin. — Tamen rekte el ĉi tie en vian departementon iru. Tie, verŝajne, estas malordo, kamarado Stepanov jam ne estas agokapabla, probable, en kokina sveno troviĝas. Kun la ministerio ni kunordigis ĉion jam hieraŭ, ili tute al vi esperas. Iru, agu, regu la tutan mastrumaĵon kaj Gabaj-on informu pri la afero...

Eŭgeĉjeto vere troviĝis en la stato de «kokina sveno», kaj ĉefe post mallonga konversacio kun Inna Matejevna, kiu kategorie kaj en tre malmilda formo rifuzis opinii sin partoprenantino de la tragika akcidento, kaŭzinta la morton de Bogoslovskij.

— Sed permesu do, — ekbalbutis Eŭgeno kaj eksentis, ke la lango malbone obeas lin, anstataŭ «s» elparoliĝis «ŝ», — permeŝu, laŭ via informo pri la bareleto...

Inna Matejevna forturniĝis de li kaj diris per laca voĉo:

— Ĉesu fari histeriajn scenojn. Mi hazarde trafis en vian kabineton, kaj ĝenerale tuta tiu fiaĵo min absolute ne koncernas. Kaj por vi sufiĉas la historio kun Puzirjov, kun la palaceto, kun tuta via sistemo de estrado...

Jen ĉio. Kaj ŝi foriris. Svelta, en bonegaj ŝuoj, nur eble iomete pli pala ol ĉiam. Foriris, kaj venis Ustimenko. «Ho dio! — pensis Eŭgeno. — Ho dio!» Li pensis malrapide, angore, kaj en liaj oreloj staris sonoro, kaj per la dekstra mano li kalkulis al si la pulson. Kaj la telegramo el la ministerio jam kuŝis sur lia tablo, kaj Bella ĝin legis, kaj Gorbanjuk, kaj aliaj diversaj, kaj jen la indikita en la depeŝo Ustimenko V. A. venis en lian, de Stepanov, kabineton. Tiam Eŭgeĉjeto jam permesis al si, tiam li faris scenon, tiam li elmetis ĉion, kion li pensis pri siaj pereigintoj kaj malpuraj karieristoj, kiuj «sur la sango de la amikoj» (li ĝuste tiel esprimiĝis) «konstruas domon de sia bonstato». «Sed ŝanceliĝeman, — ŝrikis li, — ŝanceliĝeman, kamarado Ustimenko, ĉar sur malfeliĉo kaj malagrablaĵo de la amiko de la infaneco nenia greno povas kreski». Pro malespero li ree lispis, ree komencis kroĉiĝi la lango, sed halti li jam neniel povis, ĝis al Ustimenko tio tedis kaj tiu frapis per la bastono al la pargeto.

— Tre vi, Eŭgeĉjeto, stultiĝis, — diris Ustimenko per pacema tono, — mi eĉ kompatas vin, mi ĵuras. Nu, kial vi ŝrikas?

— Ja tial... — eksplodis ree Stepanov, sed Vladimiro Atanazijeviĉ frapis per la bastono pli forte. — Ne frapu ĉi tie! — kriis Eŭgeno, sed sub peza kaj laca rigardo de Ustimenko li subite moliĝis kaj, malstreĉinte la vizaĝon, falis en la fotelon, en tiun mem, en kiu mortis Bogoslovskij. — Mi elturmentiĝis, — mallaŭte prononcis li. — Ĉu vi kredas, mi tute forkonsumiĝis.

— Nun estos pli facile, — trankvile kaj sen eĉ ombro de ironio, eĉ amike diris Ustimenko. — Vi veturos al periferio. Iraida estas kuracisto, Juĉjo ĉe vi estas sola infano, kian vi havas specialecon, mi ial ne memoras?

Eŭgeĉjo glutis bulon en la gorĝo, interesiĝis:

— Kial do al periferio?

— Nu, ne al periferio, ĉi tie vi laboros, ĉu estas diferenco. Kian do vi havas precizan specialecon?

— Praktike en medicino en la lastaj jaroj...

— Atendu, kaj dum la milito?

— Mi ja al vi skribis, Vlaĉjeto, mia ĉefo nenien min forpermesadis, kaj mi dum la tuta tempo...

— Do, ĉu vi volas diri, ke vi kiel lakeo servis, estante kuracisto?

— Se vi tiel nomas adjutanton de departementestro...

— Nomas, — suspiris Ustimenko, — kuracisto sur posteno de komisiisto, laŭ mi, estas lakeo. Tial ankaŭ en tio ni havas malsamajn opiniojn. Do, vi praktike, kiel kuracisto, eĉ dum la milito ne laboris?

Kamarado Stepanov malgaje balancis la kapon kaj eĉ la manojn dismovis, signante sian amaran sorton.

— Skribu al via eksa estro, — subite konsilis Ustimenko. — Li trovos por vi laboron. Ja helpkuracisto vi ne iĝos, ĉu vere? Kaj mi ĉi tie al vi postenon de kuracisto ne donos. Kaj neniu min al tio devigos. Kaj ne kalkulu, Eŭgeĉjeto, al vi la pulson, tio estas abomena. Kaj ne komencu histerian scenon, mi nenion tian timas.

Eŭgeno Rodionoviĉ kaptis per la buŝo aeron, kiel tion faradis Iraida, kiam ŝajnigadis sin kormalsana, sed Ustimenko donis al tiuj manovroj tute nenian atenton. Li nur larĝe oscedis kaj kun enuo pririgardis la murojn de la ĉambro kun pendigitaj en modela ordo diagramoj de senĉese pliboniĝanta popola sano en Unĉansko kaj en la regiono kaj kun aliaj specimenoj de demonstra agitado. Eŭgeĉjo malgaje akompanis la rigardon de Vladimiro Atanazijeviĉ per sia okulvitra, atenta kaj timigita rigardo.

— Ja ĉio estas falsaĵo, — ekfumante, diris Ustimenko. — Ĉiuj ciferoj estas arbitraj. Ni ĵus la piedojn el la milito eltiris, ĉie estas mankoj, sed ĉe vi estas sola belaĵo...

— Sed tio ja kompare kun la antaŭmilita Unĉansko, — eksplodis Stepanov, — tio estas kompare kun la ciferoj de la mil naŭcent dek unua jaro...

— Kaj ĉu Rusion de la epoko antaŭ Petro la Unua vi ne tuŝis?

Li kun peno leviĝis, forte apogis la bastonon al la rando de la tapiŝo kaj diris per paca voĉo:

— Iru hejmen, skribu al via generalo, li vin certe prenos. Kaj morgaŭ ekde la mateno vi transdonu la aferojn al Lubov Nikolajevna Gabaj.

— Permesu, — tute jam malesperiĝis kaj konfuziĝis Eŭgeno. — Kiel al Gabaj, se en la ordono...

— Denove vi krias, — kun riproĉo en la voĉo diris Ustimenko, — ne kriu, mi petas vin. Ne povas mi aŭdi ajnajn kriojn. Mi estas nun estro, direktoro, dio, diablo, ekscelenco, sed ne vi. Kaj mi al vi ordonas. Ĉu mi skribu?

Li malrapide ekiris al la pordo.

Sed tiam lin atingis Eŭgeno kaj etendis al li libreton — malgrandan, longetan, mallarĝan.

— Kio estas tio? — demandis Ustimenko.

— La nutrado, — rapidvorte respondis Stepanov. — La «blua manĝejo». Kion vi rajtas.

— Kreteno! — kun abomenanta malamo en la voĉo diris Ustimenko. — Kreteno kaj fiulo. Jen, evidentiĝas, en kio estas la alta senco de via koratako. Dum mi, idioto, pensis, ke vi vere estas afliktita.

Kaj, ne adiaŭinte, li foriris. Foriris kaj ree kuŝiĝis sur tiun sofon, sur kiu dormadis Nikolao Eŭgenjeviĉ, fermis la elturmentitajn okulojn kaj rememoris pri Ŝarik kaj pri tio, kiel li duope kun Barbara sidis super la trikolora mortanta hundo kaŭre. Kaj la telefono en lia kuracista ĉambro jam sonoris, kaj tute ne al la ĉefkuracisto, sed al la «efektiva ŝtata konsilisto», kiel nomis sin Ustimenko en la nova posteno. La unuaj voĉoj estis modestaj, mallaŭtaj, poste ekiris multe pli postulemaj, unu poste eĉ insultis, kuracistino el medicinejo de lignofabriko «Pasionaria» postuladis sanitaran transportilon — sur ŝarĝaŭto ŝi sian malsanulon transporti ne povis. Kaj li direktis sanitaran transportilon al tiu kriemulino el Goreloje, kaj poste ankoraŭ longe donadis ordonojn, esploradis «rekte», sufloradis, promesadis uzi urĝajn rimedojn kaj uzadis ilin, kaj nur en profunda nokto li rememoris, ke nun li havas kaj solidan aparaton, kaj specialistojn, kaj helpantojn, kaj viculojn. Sed estis jam malfrue. La regiono, la grandega Unĉanska regiono, kaj la urbo Unĉansko, kaj la apudurboj, kaj la distriktaj centroj, kaj la medicinejoj komprenis, ke nun estas vera estro, kiu mem decidas, ne prokrastas, ordonas, prenas responson sur sin kaj, ĉefe, mem prenas telefonan aŭdparolilon eĉ vespere, eĉ nokte, eĉ, kvankam tio estas ridinda, post la dekdua horo, — ĉu eblas tion imagi?

La lasta, jam multe post la dekdua, telefonis Gubin. Li estis, verŝajne, sufiĉe drinkinta, ĉar li tre kriis, tiel ke Ustimenko eĉ la parolilon tenis en granda distanco for de la orelo.

— Saluton, oldulo, — kriis Bor. Gubin, — kiel vi nun tie en grandaj estroj? Ĉu ankoraŭ ne fieriĝis? Ĉu memoras lernejajn amikojn, des pli malfavoratajn? Ĉu vi ne koleras, ke mi vekis? Via voĉo ial estas enua...

Ustimenko ne tuj sukcesis kompreni, en kio kulpas la maljuna Solovejĉik kaj kia estas ligo inter kino — la plej amasa el la artoj — kaj malsanulejaj kiteloj. Kaj kiam li finfine komprenis, tiam li ne ektimis eĉ la familinomon de Ivano Gregorjeviĉ, la kinematografia ministro, kaj aliajn ceterajn familinomojn, kiujn menciis Gubin.

— Bone, — diris li finfine, kompreninte, — diru, Boĉjo, al doktoro Solovejĉik, ke se li donos al viaj friponoj almenaŭ unu kitelon, tiam mi lin, Gregoron Abramoviĉ-on, senprokraste elpostenigos. Ĉu vi min komprenis?

Boĉjo laŭte ekridegis, tre laŭte kaj malnature.

— Kaj la amikeco? — kriis li. — Kaj la lernejaj jaroj? Kaj la juneco? Aŭ amikeco gravas, sed limon havas?

Vladimiro Atanazijeviĉ longe oscedis en la telefonan parolilon, malkonektiĝis disde la ĵurnala redakcio kaj vokis Ramenskon, la malsanulejon, la ĉefkuraciston. La maljunulo ne dormis, tuj Ustimenko ekaŭdis lian voĉon.

— Neniajn kitelojn, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ, plu oscedante, — kaj ĝenerale, pelu ilin for. Mi promesis al Gubin elpostenigi vin, se vi konsentos kun tiu ĉi fiaĵo. Ĉu al vi klaras?

— Dankon, — sekvis respondo, tre elkora, kiel tio nomiĝas, «tra larmoj». — Vi min tre, tre morale subtenis, kamarado Ustimenko. Kaj, pardonu, ankoraŭ demando: kiam vi povus akcepti min pri aro da demandoj koncerne de la Ramenska malsanulejo? Diru proksimume, al mi estas malfacile forlasi la malsanulojn, sed mi dezirus persone kun vi...

— Persone al mi vi povas alveturi en ajna tago — mi loĝas en la malsanulejo, — diris Ustimenko. — Akceptajn horojn mi ne havas. Eble, vi devos atendi, se mi operacias aŭ rondvizitas...

Ĉirkaŭ la unua horo de nokto al la Unĉanska regiono el oriento ekiris fulmotondraj nuboj. Iĝis tute vapore, super Unĉansko eklumis verdaj fulmoj. Ustimenko malfermis la fenestron, rigardis en la susurantan per pluvo, varmo, juna foliaro nigran foron. Lia koro batis puŝe, kvazaŭ en la juneco, kvazaŭ antaŭ io neatendita, nova, neordinara. Kaj malsanulejoj, malsanulejetoj, deĵorantaj kuracistoj, ĉefoj kaj iliaj viculoj tiutempe estis interparolantaj tra la tuta Unĉanska regiono pri li, pri la nova estro, ili parolis ĉifrite, mirante, ne komprenante. Ekbruis finfine tondro, verŝiĝis pluvego, telefonistinoj konektadis:

— Malnovan Kamenka-n, la dudek duan. Boriso Lvoviĉ, ĉu vi aŭdis?

— Kia li estas? Ĉu vere tiu, kiu en la aktivularo elpaŝadis? Li ja nur veron diradis.

— El la Arkta floto, kolonelo, kirurgo.

— Ĉu la vundita?

— Ustjuĵje-n, la malsanulejon, karulino, konektu, mi petas, rapide...

Vladimiro Atanazijeviĉ plu rigardis en mallumon, spiradis, fumadis. Kaj per la dratoj kuracistoj kaj kuracistinoj rakontadis unu al la alia lian biografion: Khara-n, la peston, la partizanejon, la militon. Rakontadis, ke li iradas en uniforma palto ĝis nun, ke lin forlasis la edzino, ke li estas disĉiplo de la forpasinta Bogoslovskij, homo, certe, malfacila, sed nun almenaŭ la aferon, se ĝi estas vera afero, eblos fari; ke la edzino forveturigis kun si du infanojn — ĝis tiom Ustimenko estas malfacila kaj eĉ neeltenebla familiano; ke li tamen savis de morto iun anglan lordon-aviadiston kaj ke, ĉiel ajn, sed pli malbone ol ĉe la dikmuzela Stepanov ne estos...

Boriso Lvoviĉ, la kirurgo el Malnova Kamenka, konkludis sian telefonan konversacion tiel:

— Mi ne scias, ne scias, amiko, sed mi — malnova idealisto — kredas, ke ni vidos sur la ĉielo stelojn, aŭ iel tiele, kiel diris Ĉeĥov. Ni esperu pri pli bona...

Sed la ĉefa temo de interparoloj, kiel telefonaj, tiel ankaŭ personaj, dum tuta tiu ĉi maltrankvila nokto estis la historio kun kiteloj, kinistoj kaj doktoro Solovejĉik, kiu sukcesis distrumpeti, ke akceptaj tagoj kaj horoj ĉe Ustimenko ne ekzistas, ke li loĝas en malsanulejo kaj al li eblas alveturi en ajna tempo. Ĉiu reagis al tio laŭ sia karaktero. Estis tiaj, kiuj ĝojis, estis ankaŭ skeptikuloj, opiniantaj, ke la nova estro eltenados ne longe. Kaj pri «falsa demokrateco» iu esprimiĝis, kaj pri tio, ke al kamarado Ustimenko tiajn ennovaĵojn oni ne lasos senpune. Kelkaj klarigadis la konduton de Vladimiro Atanazijeviĉ per lia neordigita persona vivo kaj per malvasteco de interesoj — «kun li ne eblas danci»: Vera Nikolajevna siatempe sukcesis al multaj sciigi la kruelan rilaton de sia edzo al Lubov Nikolajevna, kiun li «preskaŭ forpelis el la hejmo, preskaŭ elpelis sur la straton la kompatindan knabinon...».

Kaj la kulpulo de ĉiuj ĉi klaĉoj sidis ĉe la tablo kaj skribis:

«Mi supozas, ke tiu ĉi, ekstreme malfacila kuracado estas neniom pli facila, ol ajna kava operacio. La rentgenteĥnikistino pravas — en dek kvin minutojn enlokiĝi kategorie ne eblas. La tutan sistemon de kuracado necesas radikale ŝanĝi. Malriĉeco de teĥniko en tio estas pravigebla per nenio, kaj ni ne havas bazojn paciĝi kun mizera kvanto de vive necesa al ni aparataro.

Malgrandaj detaloj: necesas tre multe trinki, eĉ kiam vi abomenas.

Okupiĝi pri esploro, pri literaturo, korespondi kun specialistoj: hipofeo? Karota suko? Brasika?

Ĉe kruca surradiado de la centro sur mukozo, por la mukozo elteni estas treege malfacile, ĝi estas tre sentema.

Kial neniu okupiĝas pri kulturo de hipofeo?»

### Antaŭ alia sojlo

La interparolo komenciĝis antaŭlonge, eble eĉ hieraŭ. Aŭ antaŭhieraŭ. Aŭ en tiu tago, kiam okazis la «katastrofo», — Iraida alie ne nomadis la forpelon de sia edzo. Ŝi entute ŝatis fortajn vortojn. «La knabo degelas, kiel kandelo», — diradis ŝi pri efikoj de kojlito ĉe Juĉjo. «Postvivi tielaĵon ne eblas», — diris Iraida okaze de la elpostenigo de kamarado Stepanov.

— Ĉu mi pendumiĝu? — globiginte la okulojn, kriegis li.

Iraida ekkrakis per la fingroj.

— Kaj tio nomiĝas familio, — plende prononcis Eŭgeno, — tio nomiĝas — en la familia rondo! Nun mi scias — elprovon per malfeliĉo ni ne eltenis. Ĉio disfalis al polvo...

Frapferminte la pordon, li staris iom en la malgranda antaŭĉambro. Nun ili havis nur kvardek tri metrojn. Tri ĉambrojn, kuirĉambron kaj formetejon. Kaj komence oni intencis doni duĉambran loĝejon sen bankuvo.

— Ĉu vi matenmanĝos? — demandis Paŭla malantaŭ lia dorso.

— Glason da teo, — respondis li, — sed fortan, mi petas vin. Ĉio sekiĝis.

Por ne vidi almenaŭ dum kelkaj minutoj Iraida-n kun ŝia flava vizaĝo kaj suferanta rigardo, li eltrinkis la teon ĉe Paŭla, kiu ĵetadis al li kompatajn rigardojn. Kaj poste, kun suspiro, li ektrenis sin en la manĝoĉambron.

— Sed kial vi ne rebatis? — ekkriis Iraida, ekvidinte la edzon. — Kiel vi povis cedi kaj ne rebati tiujn absurdajn akuzojn? Rebati kaj rebati — jen via tasko sur tiu ĉi etapo!

Li ekrigardis al la edzino kun mirego: ankoraŭ nova vorto en ŝia leksikono. Kaj ŝi provu «rebati» — tie, en fajfado de fulmoj kaj bruo de tondro. Sed disputi estis sensence. Li penis deruliĝi al alia temo.

— Minuton! — petis kamarado Stepanov.

Kun sufera vizaĝesprimo li atendis, dum Paŭla estis dismetanta sur la tablo tasojn, lakton, fromaĝon, panon, buteron. Kaj ekparolis nelaŭte, nur kiam ŝi foriris.

— Necesas maldungi Paŭla-n, — diris Eŭgeno Rodionoviĉ. — Kaj, mi petas, la vivmanieron moderigu almenaŭ iomete. Ĉiuj ĉi almanĝaĵoj, kolbasoj, ŝinkoj, kaviaroj... Necesas kuiri kaĉojn kaj terpomon. Bolkuirita terpomo — tio estas tute nemalbone. Kaj pastaĵojn eblas bolkuiri...

— Indulgu min! — alpreminte la manojn al la plata brusto, patose prononcis Iraida. — Indulgu de viaj pastaĵoj. Ĉu vere vi la stomakon opinias la plej grava? Ja la demando staras tragike, mi petas vin kompreni ĉion esence...

Kamarado Stepanov demordis pecon de buterpano kaj altrinkis per lakto. Malagrablaĵoj, eĉ en tragika aspekto, kiel esprimadis Iraida, kutime aldonadis al li apetiton. Li nur manĝadis kun pensema vizaĝesprimo kaj suspiradis dum la procezo.

— Kaj la loĝejo? — ree demandis ŝi.

— Kial vi al mi alkroĉiĝis? — kriegis Eŭgeno Rodionoviĉ. — Kion mi scias? Ĉu oni forprenos? Tiujn ĉi tri porkajn ĉambrojn? Tiun ĉi hundujon?

— S-s-silentu! — siblis Iraida. — Vi ne rajtas krii al mi! Kio mi estas por vi? Ĉu strata putino? Ĉu unu el viaj dametoj? Ne, mi ne permesos...

Farinte vizaĝon de martiro, li dismalfermis la fenestron kaj komencis spiri per la aperta buŝo. Sur la strato estis pluveto, la nuna printempo ne dorlotis per sunaj tagoj. Kaj Iraida estis ploreganta en ilia nova manĝoĉambro, obstrukcita per aĵoj tiel, ke ne eblis turniĝi. Ŝi ploregis kaj tordadis siajn brakojn.

— Ne indas, kolombino, — petis li. — Por kio turmenti unu la alian? Seneliraj situacioj ne ekzistas. Nu, estas malfacile, nu, mi eraris, nu, mi estis punita, sed mi ja agnoskis ĉion kaj en formo de kamarada letero sendis al Zinovio Simonoviĉ. Ni sidiĝu, sidu iom!

Malfacile tratreninte sian dikan vintreton inter luksa radiricevilo kaj dismovebla tagmanĝa tablo, Eŭgeno Rodionoviĉ, kiel oni diradis en malnovaj tempoj, «malleviĝis» sur la sofon kaj iomete alpremis la kapon al la seka femuro de la edzino. Sidi tiel estis ekstreme maloportune, kaj, verŝajne, ankaŭ tre stulte, sed Iraida kvazaŭ ne rimarkadis tiun kvietan kareson de sia edzo, nur tintadis super li per siaj ĉenoj kaj medaloj kaj plu skuiĝadis pro ploro.

— En malfeliĉo ni estas nur du en la mondo, — ankoraŭ tenante sin forte, sed subite ankaŭ timiĝinte, balbutis Eŭgeno. — Ni devas subteni unu la alian. Ni havas filon, fileton, nian estontecon. Alvorte, kiom da mono estas en via ŝparlibreto en la nuna momento?

Iraida ne memoris.

— Vi ĉiam vivis kiel en sonĝo, — riproĉis li ŝin, foriĝinte de ŝia femuro. — Kaj se vi deziras scii, Levitan, kiun vi aĉetis, estas tute ne Levitan[105]...

Feliĉe, oni finfine konektis kun Moskvo. Ŝervud ankoraŭ, evidente, nenion sciis, ĉar li salutis Stepanov-on amike kaj, verŝajne, pli varme, ol malnovan institutan kamaradon. La broŝuro pri malutilo de homeopatio, preparita de Eŭgeno por publikigo, plaĉis al Ŝervud, li eĉ plendis, ke indus verki pli ampleksan libron kaj doni pli vastajn konkludojn.

— Kaj pri ĉarlataneco, astrologio, sorĉado kaj tuta cetera obskurismo estas bonege, — diris Ŝervud, — kun temperamento, konvinkite, forte. Kaj ĉefe, ekzistas civitana pozicio. Kio koncernas psikoterapion...

Tiam la interparolo rompiĝis, kaj poste el la telefona stacio oni vokis kaj diris, ke konekto kun Moskvo longe malestos, ĉar en la lineo okazis paneo...

Iraida rigardis al la edzo atende.

— Jen vidu, kolombino, — diris li al ŝi, — la aferoj iras. Ni batos al homeopatoj, la libreto estas inkludita en la planon... Do kiom ĉe vi tamen restis da mono en la libreto?.. Mi diras pri la ŝparlibreto, — aldonis li, kontenta pro sia kalemburo.

Li prenis krajonon, kaj ili okupiĝis pri kalkuloj. Paŭla alportis ovaĵon kun kolbaso. Eŭgeĉjo verŝis al si glaseton da vodko kun betulaj burĝonoj.

— Nu, kaj tio, kio restis post via paĉjo? — demandis Stepanov. — Mi neniam pri tio interesiĝis, sed ĉu tuta tiu ĉi pelmelo kun notario finiĝis per io? Ni pensu, ke tio estas mono de Juĉjo, ĉu ne?

Da «Juĉja» mono evidentiĝis nemalmulte. «Poluj' ankoraŭ ne pereis»[106], kiel esprimiĝis Eŭgeno Stepanoviĉ, kunmetinte la lipojn per kokina postaĵo. Poste ili «plusis» tion, kio povus esti ricevita rezulte de likvido de troaĵoj de la meblaro, vazaro, kaj ankaŭ de la luksaĵetoj, aĉetitaj laŭeble en brokantejoj de Moskvo kaj Unĉansko, kiuj, certe, ĉiam havis valoron ne nur artan, sed ankaŭ materian.

— Ĝenerale, knabino, — purigante siajn dentojn per alumeto post la ovaĵo, diris Eŭgeno Rodionoviĉ, — por ni tiuj ĉi hejmaj penatoj jam tedegis! Necesas deskui la polvon kaj moviĝi for. Neniaj vojoj estas fermitaj por sovetia kuracisto. Eĉ se supozi la plej gravan — mi estas ekskomunikita el la partio, eĉ se tio estas tiel, do tamen sur nova loko estas aliaj perspektivoj. Politike mi estas pura.

— Kaj Aglaja Petrovna? — mallaŭte interesiĝis Iraida, kaj ŝiaj ĉirkaŭkoloj tintis.

— Aglaja Petrovna estas ĉi tie. Krome, ŝi estas liberigita.

— Sed ne rehabilitita.

— Ne estu teda, suneto, — pacience petis Eŭgeno Rodionoviĉ. — Ni veturos al iu granda novkonstruado, kaj tie oni min aprezos. Ne, certe, mi eĉ mem ne iros al responsa posteno. Sed kiel viculo — kial ne? Kaj kun mia medicina kaj administra sperto, kun scio de homoj, kun milito malantaŭ la dorso, kun organiza lerto...

— Ne permesu, ke oni vin ekskomuniku el la partio, — konsilis la edzino. — Ĉiel ajn, ekskomunikito estas tute ne komparebla eĉ kun havanto de severa riproĉo. Restarigo en la partio estas malfacila procezo, por ĝi foriras jaroj, ĉu vi imagas — jaroj!

Li imagis!

Tute certe!

Kaj ne nur imagis, sed ankaŭ sciis — Zolotuĥin lin ne restarigos. Ne tia viro estis Zinovio Simonoviĉ, ne el tiuj, kiuj haltas meze de la vojo. Ne, Eŭgeno Rodionoviĉ, via kanto estas finita, necesas serĉi alian padon-vojeton, sur la kutima vi jam ne plu iros.

«Ĉion dekomence, — diris al si kamarado Stepanov rapidvorte, — ĉion de la komenco mem. Forveturi en foran lokon. Konstrui domon. Jes, domon! Propran domon! Malsanulejeto, negranda, pura, kiel sur bildo en lernolibro. Nutrobloko. Ĝardeneto. Beataj resaniĝantoj. Kolĥozanino ĵetiĝas sur la genuojn kaj kisas al Eŭgeno Rodionoviĉ la manon. Li savis infanon. Kirurgo-noviganto. Senekzempla operacio. Kirurgo k-do Stepanov elflugis sur aviadilo...»

— Vi promesis skribi leteron al via ĉefo, — diris Iraida. — Peti konsilon. Ĉu ĝis nun al vi mankis tempo?

— Ho dio!

Ne, Eŭgeno ankoraŭ nenion kaj al neniu sendis. Kiel li esprimis, li bezonis «koncentriĝi» post la moralaj afekcioj de tiuj ĉi tagoj. Plene ekregi sin, ekregi la nervan sistemon, trostreĉitan de la lastaj eventoj. Postuli de tiu serpento Gorbanjuk formulon pri tio, pro kio nome li estis elpostenigita. Eble, li sukcesos akiri ion kiel «laŭ propra deziro»?

Kalkulinte al si la pulson, Eŭgeno Rodionoviĉ surmetis mantelon de koloro de pizosupo, ŝovis la kapon en la ĉapelon kaj ekiris promeni kaj spiri aeron. Por adiaŭo li kisis al Iraida la manon iomete super la pojno kaj ekpaŝis tra interstratetoj al Unĉo, al la eksa Negocista ĝardeno, kie antaŭnelonge, per zorgoj de Losoj, estis metitaj oportunaj benkoj kun dorsapogiloj kaj de kie estis malfermiĝanta vasta vidaĵo al la akvoplena riverujo kaj al salikaj arbustoj de la transrivera Fiŝista antaŭurbo. Ĉi tie Eŭgeno intencis iomete ripozi kaj malvarmiĝi post la okazintaj en la familio malkonkordoj kaj post la koreco, kiu kostis al li, probable, pli multe ol plej bruskaj kvereloj...

La pluvo ĉesis, ekblovis venteto, dispelis la nubojn. Eŭgeno filozofie komparis la naturajn fenomenojn kun la homa vivo; antaŭe, en tumulto de la responsa laboro, al li mankis libera tempo por esti sola kun siaj pensoj, kiuj, kiel li hodiaŭ rimarkis, en li moviĝis.

— Jes, jes, — mallaŭte diris Eŭgeĉjo, — dialektiko, ĉio ŝanĝiĝas, unu post la alia, aŭ io tiaspeca. Unueco de kontraŭdiroj.

Li suspiris. Necesas esti pli proksime al la naturo — jen en kio estas la afero. Li deŝiriĝis de ĝiaj fenomenoj, sed en ĝi ekzistas io kuracanta, trankviliganta, iusence — eterna. Estis pluveto, kaj ne estas. La suno ne estis, sed jen — ĝi ekbrilis. «Tiel estas ankaŭ en la vivo», — kun kortuŝeco pri sia sagaceco kaj profundpenseco pensis kamarado Stepanov. Pensis, kalkulis al si la pulson, trovis ĝin bona kaj rememoris, ke hejme mankas aparato de Riva-Rocci por mezurado de arteria tensio.

Tiel, meditante pri diversaj temoj, Eŭgeno Rodionoviĉ leviĝis kaj, sentante negrandan, sed agrablan lacon pro nekutimo iri perpiede, direktis sin laŭ la Rivera strato al la kajo. Ĉi tie lian atenton altiris bonorda palaceto, eliranta per kvar bone lavitaj kaj viŝitaj fenestroj al la vasto de Unĉo. Ne tiom antaŭlonge ĝuste al tiu palaceto kamarado Stepanov estis alŝteliĝanta per vulpaj ĉirkaŭvojoj, atendante revenon de la admiralo, kaj jam preskaŭ tute atingis, eĉ kuŝiĝis antaŭ salto, kiam la palaceton oni subite transdonis al la unĉanska eparkio. Kion signifas eparkio, Eŭgeno Rodionoviĉ, nature, sciis malbone, sed kompreninte, ke ĝi estas elemento de religio, sufiĉe kuraĝe ludis per tiu temo, ke kvazaŭ admiralo kaj Heroo de la Sovetunio ne havas kie klini la grizharan kapon de batalisto, dum la servantoj de la kulto, uzante malatenton de tiuj, kiuj devas regi, akaparas por sia obskurantismo tutajn domojn...

Nun, disponante liberan tempon, Eŭgeno Rodionoviĉ aliris pli proksime al la palaceto kaj miris, kiom bone kaj lerte ĝi estis riparita. Kaj la ĉirkaŭbarilo estis novega, el bonaj latoj, kaj la fera tegmento estis solide farbita, kaj la angulo de la domo, disbatita per obuso, estis masonita tiel, ke estis agrable rigardi. Kaj trikolora kato, solide korpulenta, bonege nutrita, estis lavanta sin sur la perono per la kruro, esprimante satan malestimon kaj sian satan apartecon en tiu ĉi neriĉa postmilita mondo...

Ankoraŭfoje rigardis Eŭgeno. Rimarkis densajn, de nemalmultekosta ŝtofo, kurtenojn, rimarkis tapiŝeton sur la ŝtupoj, la glate surŝutitan per flava sablo korton, tabulajn trotuaretojn al la servoj, propran akvopumpilon...

«Elstare ili riparis, — difinis Eŭgeno Rodionoviĉ. — Kaj da mono enmetis senkalkule. Certe, sen ajnaj formalaĵoj, konata afero — el la mano en la manon. Kian fundamenton ili submetis — ŝtonan. Ĉu granito?»

Spertante kutiman en tiuj ĉi lastaj tagoj senton de interesiteco pri ĉiaj konstruaĵoj kaj prezoj de konstrumaterialoj, Eŭgeno Rodionoviĉ, anime sopirante, promenis laŭlonge de la eparkio fojon kaj duan, kaj ankoraŭ trian, kaj ĉar la palaceto per du fenestroj rigardis ankaŭ en la interstraton, tial kamarado Stepanov ankaŭ la interstraton trairis, altirita de aspekto de tegoloj, verŝajne, antaŭnelonge liveritaj per pago same, certe, «el la mano en la manon». Kaj ankaŭ fero el la interstrato videblis — nova, nigra, bela, tute ne rusta; kaj bonkvalitaj zinkitaj akvotuboj; kaj glatigitaj rondaj traboj; kaj — revo de konstruanto — foldotabuloj, diligente metitaj sur hakblokojn.

Mirinde, kiel scipovis ili aranĝi sin, tiuj pastroj...

En la interstrateto estis tute senhome kaj senbrue, kaj de tie ĉi Eŭgeno Rodionoviĉ observis la rezervojn de la konstrumaterialoj, nenion timante, taksante mense, kioman monsumon kostis al la eparkio tuta tiu ĉi riĉaĵo, sed taksante, certe, ne por la eparkio, sed por si — kiel li mem konstruus al si dometon. Dum kamarado Stepanov tiel rezonadis, la meza fenestro subite senbrue malfermiĝis kaj oni afable vokis lin el la ĉambro, iomete dismovinte la vinruĝajn kurtenojn.

— Ĉu vi al mi venis, Eŭgeno Rodionoviĉ? — aŭdis li gajan voĉon. — Mi vin vidis en la fenestro kaj pensis — eble, vi min serĉas? Bonan tagon!

Eŭgeno Rodionoviĉ iomete riverencis el trans la barilo, ne rekonante tiun virinon, kiu estis tiel afable parolanta kun li.

Ĝuste en tiu ĉi momento sur Stepanov-on ŝutiĝis densa kaj abunda pluvo. Forkuri en la interstraton ŝajnis al Eŭgeno Rodionoviĉ almenaŭ nesolide, kaj li, ĉirkaŭrigardinte dumire, ĉu ne vidas lin iu el malamikoj, kaj konvinkiĝinte pri plena sekureco, surkuris la peronon kaj trovis sin antaŭ tio, kio nomiĝas «damo» de granda alto, bone vestita, en surĵetita sur la ŝultrojn ŝalo.

— Kompatinda! — ekkriis la damo. — Ja vi tute malsekiĝis!

Tiu kompata ekkrio neniom konformis al la vero, sed Eŭgeno Rodionoviĉ iel momente varmiĝis per la animo kaj, ankoraŭfoje iomete riverencinte, pendigis la mantelon. Kaj finfine konfesis la kulpon, ke li neniel povas, pardonu grandanime, rememori, kie, kiam kaj en kiuj cirkonstancoj...

— Mi estas vidvino de via forpasinta instruisto, profesoro Polunin, Prov Jakovleviĉ. Ĉu vi ne rememoras? Helena Nikolajevna.

— Certe! — ekkriis Eŭgneo. — Certe! Pardonu, mi petas, vidkapablo, milito, vidu, milfoje pardonu...

La vidvino estis ankoraŭ, sendube, bela, sed, kiel pensis spertulo Eŭgeno, «per velka belo». Ŝia granda buŝo estis intense ŝminkita, la okuloj rigardis akre kaj kares-moke...

— Ja eniru do, — diris ŝi insiste, — tutegale pluvo jen kiel fluas. Eniru, ĉe ni oni ne mordas. Via parenco Ustimenko tuj post la milito vizitis min, sed kion mi povis diri al li? Lin, same kiel, verŝajne, ankaŭ vin, interesis la arkivo de la forpasinta Prov Jakovleviĉ...

Nenia arkivo, certe, Eŭgenon Rodionoviĉ-on interesis eĉ en eta grado, kaj nenion sciis pri ĝi Stepanov, sed ne eniri estis iel maldece, kaj, zorgeme viŝinte la piedojn per la tapiŝeto, li sekvis Polunina-n en la kancelarion de la eparkio, kie malvarme brilis bonege polurita pargeto, briletis per lako nova meblaro kaj lumis luksa, grandega kontora tajpilo sur la skribotablo. Estis ankoraŭ bretoj, sur kiuj kuŝis kaj staris paperujoj kun dosieroj, helruĝa irtapiŝo estis trairanta la vaksitan plankon, kaj la aero odoris ĉi tie je pureco, sekaj herboj kaj folioj, kunigitaj en bukedojn, flaviĝantajn en multekostaj kristalaj vazoj, kaj ankoraŭ je io odoris — eble, je olibano, aŭ kupreso, aŭ tio estis parfumo de la vidvino de Polunin?

Kaduka popeto estis skribanta ion per rapida skribmaniero sur granda paperfolio kaj ĵetis koleran rigardon al Eŭgeno, kiam tiu, enirinte, levetis la profunde surmetitan ĉapelon...

— Eniru do, eniru, — irante antaŭ Eŭgeno, estis parolanta Helena Nikolajevna, — ĉu vere al vi Vlaĉjo nenion rakontis pri la sorto de la Polunin-a arkivo? Eksidu. Fumu, se vi deziras. Jen cigaredoj, cindrujo...

Ŝi almovis al li «Nordan Palmiron».

— Nu, do kio pri la arkivo? — ne sciante, pri kia nome arkivo temas, interesiĝis, eksidante, Eŭgeno Rodionoviĉ. — Kiel statas la afero kun la arkivo?

— Ja neniel. Ne plu estas ajna arkivo, ĝuste tien, en tiun lokon, kie mi kun via Vlaĉjo enfosis ĉiujn notojn de Prov Jakovleviĉ, trafis germana bombo...

— Aj-aj-aj, — balancis la kapon Stepanov. — Ĉu ĝuste tien?

— Ĝustege.

— Terure, — diris Eŭgeno Rodionoviĉ. — Kaj ni supozis...

— Aliflanke, por kio supozi, — kontraŭdiris Polunina, — la edzo kolektadis precipe historion de medicinaj absurdaĵoj, eraroj kaj misvojiĝoj. Vladimiron Atanazijeviĉ-on tiu temo ĉiam interesis, sed kio koncernas ian eldonon, do apenaŭ tia tendenca elekto povus...

Sed ŝi ne findiris.

Akre, potence eksonoris sonorilo, Helena Nikolajevna rapide eniris en la kabineton, kie, kiel ŝajnis al Eŭgeno, sidas direktoro, aŭ vicdirektoro, aŭ estro de tiu ĉi institucio, kaj tuj revenis, dirinte al la popeto, ke patro Bazilo invitas lin. La popeto mallerte ekhastis, kunprenis sian paperon kaj, trenante la malnovajn, rufajn botojn, malaperis trans la peza pordo de ilia ĉefo.

— Nu, kaj kiel vi vivas ĉi tie? — demandis Eŭgeno nur pro ĝentileco.

— Bo-ne-ge! — firme diris la edzino kaj same firme ekrigardis en la okulvitrojn de Stepanov. — Juĝu vi mem: mi ricevas ĉirkaŭ du mil rublojn, ne kalkulante diversajn subvenciojn kaj premiojn — pro troa laboro, pro suplementaj laborhoroj, por aldona nutrado, por kuracado...

Ŝia malalta, profunda voĉo donis al ĉio, kion aŭdis Eŭgeno Rodionoviĉ, ian specialan, gravan signifon, kaj Stepanov subite neatendite, kvazaŭ ne por si mem, sed por iu alia, kvazaŭ komisie, interesiĝis, certe ne tute serioze, same kvazaŭ kun scivola humuro:

— Nu, kaj la pastroj, pli ĝuste, servantoj de la kulto, ili kiel vivas? Ja tiu mondo estas tute nekonata de mi, vi, certe, komprenas...

Kial Polunina ne komprenu? Ŝi ĉion bonege komprenis. Kaj, ekfuminte «Nordan Palmiron», distrite frapetante per la longaj, en ringoj, fingroj al la klavoj de la tajpilo, kun ioma enuo ŝi rakontis, ke pastro ricevas dum monato ses mil rublojn kaj ankoraŭ dufoje dum jaro po ses mil por nutrado kaj kuracado. Profitoj el laŭmendaj diservoj iomgrade same estas redonataj al la pastroj.

— Pardonu, kion signifas «laŭmenda diservo»? — palpebrumante sub la okulvitroj, ĝentile interesiĝis Eŭgeno.

— Nu, homo estas mortanta, oni faras konfesprenon, eŭkaristion hejme...

— Pardonu, sed, laŭ mi, vi havas medicinan kleron? — subite rememoris Eŭgeno Rodionoviĉ. — Se mi ne eraras...

— Vi ne eraras, — respondis Helena Nikolajevna. — Mi estas helpkuracistino. Nu kaj kio el tio sekvas?

Ŝia vizaĝo subite iĝis kolera, ŝi levis la kapon kaj diris:

— Ĉu klopodi kun nazmukaj kaj skrofolaj homidoj en malsanulejoj? Sidigadi sur pispotojn? Aŭskulti kriojn de patrinoj kaj insultadon de kuracistoj? Mi tre dankas, ne...

— Sed la religio per si mem... — iom kuraĝiĝis Stepanov.

— La religio per si mem min ne koncernas. Mi — oficas, — sekvis respondo. — Se mia forpasinta edzo ne ŝvebus inter nuboj kaj ne kolektadus homajn stultaĵojn kaj ĉian galimation, sed verkus kelkajn lernolibrojn, tiam mi vivus trankvile kaj, eble, en libera tempo eĉ iĝus aktivulino de sanprotektado, voĉlegadus laŭ papero prelegojn pri utilo de manlavado. Tamen, tio neniun interesas...

— Ne, kial ne, — leviĝante, prononcis Eŭgeno kaj intencis aldoni ankoraŭ ion ĝentilan, sed ne sukcesis, ĉar ĝuste en tiu momento la ĉefa pordo larĝe malfermiĝis kaj en ĝi, kiel en blanka kadro, aperis alta, en longa, lerte kudrita sutano kun larĝaj manikoj, per io simila al profesoro Ŝĉukin, se tiu portus longajn harojn kaj barbon, svelta, eleganta patro Bazilo — la sekretario de la eparkio, kiel li estis prezentita al Stepanov, pri kiu siavice Polunina respekte, sed seke diris, kiaj estas lia posteno kaj la familinomo, antaŭnomo kaj patronomo.

— Certe, certe, — eldiris patro Bazilo, — kiu en nia urbo ne konas Eŭgenon Rodionoviĉ-on!

Stepanov iomete balancis la kapon.

La kaduka popo, senbrue paŝante kaj riverencinte al patro Bazilo kun la vidvino, trairis pretere, patro Bazilo akompanis lin per severa rigardo kaj subite same severe ekrigardis al kamarado Stepanov.

— Al kio mi ŝuldas tiun viziton? Ĉu vi ne ekdeziris ree aneksi de la eparkio ties modestan restadejon? Nian etan kabanon? Tegmenton super la kapo? Mi avertas: ni tiam ne cedis kaj ankaŭ nun ne cedos...

Treege ĝene, des pli en sia nuna stato, eksentis sin Eŭgeno Rodionoviĉ, sed la vidvino momente savis lin, klariginte, kiel interesiĝas kamarado Stepanov pri arkivoj de ŝia forpasinta Polunin. Kaj pluvo verŝiĝas, pluvego, Eŭgeno Rodionoviĉ estas gasto, dum patro Bazilo...

Tiam sekvis petoj grandanime pardoni kaj forgesi malpacojn. Eŭgeno pardonis. Patro Bazilo riverencis. Eŭgeno same. Helena Nikolajevna tre petis pardonon pro tio, ke kamarado Stepanov estis metita en ĝenan situacion.

— Aĥ, ne, ne, ne indas! — svingis Stepanov la mallongajn brakojn. — Por mi tio estas simple ridinda. Nur miskompreno, ne pli. Ni ja — tio okazis — vere interbatalis por tiu ĉi palaceto. Kaj la eparkio venkis. Do, estu tiel.

Patro Bazilo diris:

— Hodiaŭ al mi estis liverita mirinda kafo. Ĉu vi ne deziras, doktoro? Kaj ĉerizbrando estas altkvalita. En la korto estas pluvo, humide, ĉu?

Li ekridis kaj per voĉo bonkora kaj plu kulpa demandis:

— Ĉu tio konformas al tio, kiel prezentas nin niaj antagonistoj? Popo nepre estas manĝegemulo, ĉu ne? Do, vere, ni estas pekaj, neimageble pekaj, kaj eĉ la plej bonaj el ni estas nur homoj kun ĉiuj karakteraj al ili mankoj. Do, kio pri kafo?

Lia bonkora rigardo turniĝis al Polunina:

— Ĉu afablega Helena Nikolajevna ne rifuzos al ni plenumon de nia deziro? Kaj ni transiros al mi en la kabineton, kie transatendos la pluvon, se, certe, Eŭgeno Rodionoviĉ opinios por si ebla tian senceremoniecon. Kaj tie li, certe, diros al mi, ke religio estas opio por la popolo. Ĉu vi diros?

Brakuminte Eŭgenon ĉe la diketa dorso per la mano, li ekridis iomete sarkasme.

La kabineto de la sekretario de eparkio estis tre modesta per meblaro kaj same tre pura. Antaŭ sofo ĉi tie staris malalta tableto, sur kiun Helena Nikolajevna metis aromegan kafon, kuiritan kun brezita kremo. Patro Bazilo tiutempe parolis telefone, probable kun Moskvo, — li pacience diktadis, fojfoje per literoj, kaj al Eŭgeno Rodionoviĉ estis strange kaj ial eĉ iomete tikle aŭdi tiujn vortojn:

— Subornatojn — kvar, — estis parolanta per sia ludanta voĉo patro Bazilo, — stolojn — kvar, surplison — unu, plus unu, senprokraste, al Kamenka. Ne, patro Simeono, ne, kara mia, ni jam skribis dufoje, tute vi, altestimataj, burokratiĝis, ni havas ekstreman bezonon ĝuste por la karesmaj diservoj. Kazublo ne necesas, la ĉefpastro estas provizita per diserva vesto, kaj ne sendu...

Surmetinte la parolilon, li viŝis la humidiĝintan vizaĝon per granda silka tuko kaj diris, subridante:

— Ĉie estas unuformeco.

Patro Bazilo prenis el malfermita skatolo cigaredon kaj diris per agrabla voĉo, ke al li donas grandan plezuron kontakto kun doktoro, des pli kun tia, kiel Eŭgeno Rodionoviĉ, kiu per sia persono prezentas la tutan kuracistan mondon kaj de la regiono kaj de la urbo Unĉansko.

— Grandan, bonegan laboron vi faras, amikoj miaj, grandegan, mi dirus, — iomete akcentante sonon «o» en la volga maniero, diris patro Bazilo. — Mi miras kaj ĝojas kaj preĝas pri vi, — proksime rigardante al Eŭgeno per la bonkoraj, humidaj, tre malhelaj okuloj, daŭrigis li, — mi preĝas pri via konstanta, neokulfrapa, nebrilanta vera heroaĵo...

La ĉerizbrando vere estis mirinde bongusta, kaj, verŝajne, sufiĉe forta, ĉar kamarado Stepanov eĉ ne rimarkis, kiel li agrable kaj facile ebriiĝis. La amaraj pensoj forlasis lin, li aŭskultadis paŝantan tra la kabineto patron Bazilon kun ĉiam kreskanta, akra, eĉ streĉita scivolemo. Patro Bazilo de la konversacio pri kuracado de la korpo transiris nun al kuracado spirita, al la aferoj de la ortodokskristana eklezio.

— Ĉu ankaŭ kun supera klero al vi iras homoj? — demandis kamarado Stepanov en paŭzo.

— Bedaŭrinde, tro malmulte.

— Kion signifas — tro malmulte?

— Treege malgrava estas la parto, kion ne eblas diri pri malkleruloj, pigruloj kaj malsukcesuloj. Pri manko de tiaj ni ne plendas.

— Sed de kie vi scias, ĉu kredanta homo iras en vian seminarion aŭ nekredanta? Ja povas okazi ankaŭ trompo?

Patro Bazilo kun ĝuo trinkis unu gluton da kafo.

Kaj ne respondis, kvazaŭ Stepanov nenion demandis. Helena Nikolajevna alportis skatolon da keksoj kaj ree dense fermis post si la pordon. Eŭgeĉjo mem verŝis por si ĉerizbrandon. Li deziris demandi, sed li sentis, ke demandojn oni faras ĉi tie singarde.

— Bone, — diris li subite per decida voĉo, — se vi diras «bedaŭrinde, tro malmulte», sekve, vi bezonas homojn, havantajn superan kleron...

— Ne ni, amiko mia, sed la ortodoksristana eklezio.

— Ĉu vi, ĉu ĝi — estas egale. Ja vi reprezentas per vi la eklezion...

— Ni nur laŭforte servas al ĝi...

— Do, servas! Permesu diri, alie mi perdas la penson. Do, jen. Se la eklezio bezonas homojn kun supera klero, sekve, ĉe eniro en seminarion ili ricevas iajn privilegiojn. Ni diru tiel — ni bezonis proletan studentaron, kaj ni...

— La penso estas komprenita, — bele klinis la kapon patro Bazilo. — Kaj racia. Personoj kun supera klero, diplomitaj kaj seriozaj, certe, estas akceptataj en seminariojn al dua lernojaro...

— Kaj poste kiom ankoraŭ da jaroj? Ĉu kelkaj jaroj da lernado?

— Persono, mi ne povas ne noti, serioza kaj fidata de instruistoj, povas esti pastrigita jam en la tria lernojaro.

— Ha! — ne tre dece prononcis Stepanov. — Jen artifiko. Do, vere, vi havas mankon de kadroj...

Patro Bazilo silente rigardis al Eŭgeno. Kaj ne tre aprobe. Kamarado Stepanov iomete koncentriĝis: kaj fizike — eksidis pli rekte, kaj morale — ordonis al si pli atente elekti vortojn. Sed la ĉerizbrando faris sian aferon — li ne povis ne kontroli la monsumon, nomitan de Polunina. Patro Bazilo konfirmis, — jes, ses mil kaj por kuracado kaj nutrado respektive.

— Bone vi vivas, — ne retenis sin Eŭgeno Rodionoviĉ. — Ĉu eblas tiajn salajrojn fiksi. Kaj la popolo kiel al tio rigardas?

— La paroĥanaro deziras vidi siajn pastrojn en bona sano kaj bezonantaj nenion. La vidpunkto de la ortodoksristanaj...

— Ĉio ĉi estas galimatio, — interrompis Eŭgeno Rodionoviĉ. — Min interesas alio — ĉu tiuj maljunulinoj, kiuj ŝovas siajn rublojn en viajn almozkolektujojn, scias, kiom da salajro ricevas pastro kaj kiom da tiuj rubloj...

— Bonstato de la templo... — ree komencis patro Bazilo, sed Eŭgeno Rodionoviĉ ree interrompis.

Starante kun taso da kafo, li eĉ enfalis en patoson, dirante pri tio, kiom ricevas distrikta kuracisto kaj kiel li laboras kompare kun pastro, kiu, laŭ la vortoj de patro Bazilo, diservas nur trifoje dum semajno.

— Tio estas ĝusta, — humile konfirmis la eparkia sekretario. — Sed konsentu, ĉu en tio kulpas la eklezio?

Eŭgeno distrite konsentis — la eklezio al tio ne rilatas. Patro Bazilo ankoraŭfoje verŝis al li ĉerizbrandon. La disputo inter la konversaciantoj elĉerpiĝis, nun Eŭgeno estis aŭskultanta pri tio, kiel oni aniĝas en ekleziajn instruejojn. Aŭskultis pri studataj tie sciencoj — pri homiletiko, patrologio, pri la Nova kaj Malnova testamentoj. Aŭskultis pri tio, kio estas metropolito, eparkia ĉefpastro, diakono, pastra servisto. Evidentiĝis, ke pastra servisto iom similas la oficon, kiun plenumadis kamarado Stepanov dum la milito. Tio estas, tieldire, persona sekretario de altranga kleriko.

— Do, la ĉefpastro devas beni pri eniro en seminarion? — subite koncentrite interesiĝis Eŭgeno. — Sed surbaze de kio? De kie li povas scii, ĉu la homo pravigos liajn atendojn?

Patro Bazilo ĵetis longan rigardon al kamarado Stepanov. Tiu rigardo nun estis malvarma, orgojla kaj seka.

— Ni bezonas klerajn, agemajn kaj energiajn homojn, — diris li, iomete forturniĝinte. — Necesas kompreni, ke foriro de klera homo el monda vantaĵo en spiritan restadejon, akcepto de ordino fare de tia homo, lia servo al la eklezio por ni estas profunde dezirindaj. Speciale se tio estas homo klera. Kaj ĉiu racihava pastro opinios sia devo rekomendi kredanton kun supera laika klero, venintan al ni kaj en seminarion kaj eĉ en akademion. Se tia laiko estas fraŭlo aŭ vidvo kaj en la vivo estas respektive modesta, tiam lian vojon eĉ ne eblas antaŭdiri...

— Tio estas en la senco trabatiĝi eĉ al la pinto mem? — ne retenis sin Eŭgeno.

Al tiu repliko respondo, kompreneble, ne sekvis.

— Nu, bone, — diris Stepanov, — ni drinku po glaseto por adiaŭo, kaj mi iros.

Lia vizaĝo iĝis pensema kaj koncentrita. Helena Nikolajevna jam ne ĉeestis, ŝi foriris hejmen. Patro Bazilo akompanis Eŭgenon Rodionoviĉ-on ĝis la pordo, firme premis lian manon, enlasis la katon kaj ŝlosis sin.

«Interese, — pensis la eksulo Stepanov, rigardante ĉirkaŭ si, ĉu ne rimarkis iu, de kie li eliris. — Interese. Mirinde interese...»

Reveninte antaŭ la larmajn okulojn de Iraida, li kondutis ekstreme, eĉ senekzemple humile, ĝis tio, ke donis nenian atenton al nekredeble trosalita supo. Kaj dum tuta tempo li ion pripensadis, rigardante al unu punkto, tiel pripensadis, ke Iraida iomete ektimis — ĉu ne necesas interparoli kun psikiatro. Ŝi eĉ eldiris singarde pri tio.

— Vi estas ridinda, — humile respondis al ŝi la edzo, — vi estas ridinda, mia knabino. Ridinda kaj tre, tre bonkora. Kaj bonkoreco estas la ĉefa afero en nia vivo. Eĉ se ĝi estas ankoraŭ ne formiĝinta, ne formulita, pardonu, knabino, pro malklareco de la penso, sed kiam homo serĉas sian vojon, al li estas malfacile. Treege malfacile, sed necesas, nepre necesas trovi en si novajn fortojn kaj kun ili novan vojon...

Paŭla, kiu estis alportanta la duan pladon, subite mallaŭte ekploris. Kaj Juĉjo rigardis al la patro per grandaj okuloj. Kaj kurbigis la buŝon — Eŭgeno Rodionoviĉ spiris al li per alkoholo, kiun la knabo ne eltenadis.

— Lasu min! — diris Juĉjo, kiam la patro trudiĝis al li kun kisoj.

— Jes, jes, iru promeni, — konsentis Stepanov, — iru, infaneto, iru...

— Ĉu vi ebriiĝis? — flustre demandis Iraida, kiam Paŭla eliris.

— Iomete. Mi, ĝenerale, kulpas antaŭ vi. Pli, ol vi pensas, Irainjo. Sed nun tio ne gravas. Nun nenio gravas.

Kaj li komencis kisi la pojnojn de la edzino — komence unu, poste la duan. Kaj ŝi tintadis super lia kapo per siaj ĉenetoj kaj malforte plorpepadis, ne komprenante, kion ĉio ĉi signifas.

### Ĉu vi aŭdas min?

La lernejanoj aperis el trans la malproksima konstruaĵo, en kiu ankoraŭ nur komencis labori farbistoj. Tio estis tiu domo mem, kie antaŭe estis tenataj la militkaptitoj. En la estonteco ĉi tie devis lokiĝi la infana kirurgio de Sainjan. Verŝajne, ĝuste pri la dolĉaj revoj de Vagarŝako nun estis rakontanta al la geknaboj Nora.

Kaj la lernantoj de la naŭa klaso aŭskultis ŝin atente, tio estis videbla eĉ el ĉi tie, el malproksime. Aŭskultis ili, spertintaj malfeliĉon de evakuadoj, de stacidomaj bombadoj, de malsato kaj malvarmo, de senhejmeco kaj amara orfeco. Malfruintaj kun lernado gejunuloj, kune kun geknaboj el la sama klaso. Iuj restis ankoraŭ tute bovidoj. Sed estis ankaŭ tiaj, kiuj tute ne lernis dum la militaj jaroj kaj nun estis atingantaj, preskaŭ plenaĝaj; pri tiaj en Unĉansko oni diris «memstaraj». Estis ankaŭ huliganoj — tiuj scipovis vendi botelon da akvo anstataŭ vodko, ŝteli panbrikon, «alfiksi» falsajn manĝokuponojn.

— Ĉu tio ĉi estas nia estonteco? — interesiĝis Ŝĉukin. — Ili prenos la estafeton el niaj malvarmiĝantaj manoj? Kia ĝojo! Saluton, gento juna, nekonata[107]...

— Ne indas moki, — kontraŭdiris Sainjan. — Mi estas certa, ke el iu io rezultos. Plej multaj eliminiĝos, sed la ideo estas interesa.

— Nur por meti rimarkilon, — diris Ŝĉukin. — Lerneja aranĝo. «Estis organizita konstanta helpo al la kolektivo de la malsanulejo» — ĉu tiel ili skribos en sia listo? Kaj ili ankoraŭ estos premiitaj per tamburo aŭ klariono...

— Vi estas skeptikulo, — diris Sainjan.

— Kaj ankoraŭ oni devigos nin prelegi al ili, — turniĝis Ŝĉukin al Ustimenko, — vi vidos.

Vladimiro Atanazijeviĉ ne respondis. Li sidis senmove, kun fermitaj okuloj, ĝuis kvieton post tri operacioj.

— Ili iras, kvazaŭ en ekspozicio, — grumblis Ŝĉukin.

La geknaboj, kondukataj de Nora, turniĝis trans la angulon de la kirurgia konstruaĵo. Kaj la knabinoj, kaj la knaboj estis en bluaj kiteloj, kaj Nora naĝis antaŭ ili, kiel blanka cignino. Poste trakuris ankoraŭ rufa, efelidhava, tre hirtita knabego — li portis faske trivitajn lernejajn tekojn kaj sakojn.

— Prave, — diris Vagarŝako, — vi faru notojn, infanoj.

— Sed esence, tio estas simple cirko, — konkludis Ŝĉukin.

— Ĉio iras kiel necesas, — subridis Sainjan. — Juna kuracisto-noviganto eltenas reziston de maljuna profesoro-inerciulo. Samtempe la ĉefkuracisto de la malsanulejo kamarado Ustimenko okupas mezan pozicion — li diras nek jes, nek ne, pro konsideroj de racia singardo. Ĉiuokaze li estos senriproĉa...

Triope ili estis sidantaj sur nova benko, antaŭnelonge farbita per abomena, kaserola blu-lazura koloro. Kaj interparolantaj per pigraj voĉoj, tiaj, per kiaj oni parolas en plaĝo. Kaj per kiaj parolas tre laciĝintaj homoj antaŭ kiam ili devas operacii plu.

— Kie vi akiris tian farbon por benkoj? — interesiĝis Ŝĉukin. — Ĉu, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Tio estas mia kaprico, — respondis Ustimenko, ne malfermante la okulojn. — Mi ŝatas, diablo prenu, kriantajn kolorojn!

— Kaj al vi, verŝajne, ne indas sidi sub suno, — diris Teodoro Teodoroviĉ.

— Kaj al vi, verŝajne, ne indas forgesi, ke se mi estas surradiata, do tio ankoraŭ ne signifas, ke mi estas malsana laŭ via specialeco.

Ŝĉukin distrite subridis:

— Vi min kaptis, ne eblas rebati.

Kaj demandis de Sainjan:

— Do, ĉu tiuj ĉi junaj gesinjoroj elportados litpelvojn kaj faros ĉian malpuran laboron anstataŭ ni? Aŭ ili feliĉigis nian dioplaĉan institucion kiel ekskursantoj? Por vastigo de mensa horizonto?

— Vi nenion kredas, Teodoro Teodoroviĉ, — suspiris Sainjan. — Vi ne havas petolan vervon de juneco.

— Mi havas! — diris Ŝĉukin. — En mi vivas bela revo.

— Ekzemple?

— Ekzemple, mi imagas al mi malsanulejon de bela estonteco, kion vi, pro via malvasteco de spirito kaj de mensa horizonto, imagi al vi ne povas. Sidas jen tiel ĉi tri imponaj homoj, tri amikoj, unuvorte, sidas ni, bone laborinte en nia tereno, kaj al ni, imagu, en la parkon, en tiun ĉi parkon mem, sed, certe, en la diskreskintan, en la belegan, ombran parkon, priservanta roboto alveturigas po taso da kafo. Natura kafo. Ĝentila roboto. Kaj neniu revizoro poste kverelas kaj respondecigas pri tiu kafo. Ekstremokaze li rememorigas, ke pagon pro la kafo necesas meti al respektiva konto. Aŭ eĉ glaseton da konjako. Mi ja, ekzemple, nun trinkus kafon kaj konjakon. Kaj tio estus por utilo de mia dioplaĉa agado...

— Mi iros kaj kuiros, — proponis Vagarŝako.

— Unue, vi kuiras abomenan trinkaĵaĉon, — diris Teodoro Teodoroviĉ. — Due, vi devas ripozi, ĉar vi ankoraŭ estas operacionta. Trie, temas ne pri grumblado de filistro, sed pri flugilhava revo...

— Ne elturniĝu, profesoro, — interrompis Vagarŝako. — Por la enketo ĉio estas klara. Via reakcia esenco ne akceptas la ordon de nia sanprotektado. Vi dezirus trinkadi kafojn kaj konjakojn je la konto de la popola kopeko. Vi ne sukcesos, civitano Ŝĉukin. Ne sukcesos, ĉar viaj planoj estas malkovritaj. Vi deziras restarigon de kapitalismo, superprofitojn kaj kartelojn kun sindikatoj. Jen la esenco de via, en citiloj, flugilhava revo. Sed la vigla junularo en la scienco...

«Maljunulo kaj junulo», — aŭskultante ilin, pigre pensis Ustimenko. Ili povis tiel senfine «ekscitadi» unu la alian. Aŭ disputadis serioze. La plej mirinda en tiuj rilatoj estis tio, ke Ŝĉukin, plej ofte, ĝissate kriinte, konsentadis kun Vagarŝako, kvankam, nature, en formo tre ironia.

— Potenca cerbo, — foje kvazaŭ eĉ plendis Ŝĉukin al Ustimenko pri sia konstanta kontraŭdiranto. — Diablo scias kio rezultos el li post dudek jaroj. Mi eĉ bedaŭras, ke mi ne ĝisvivos. Li scipovas pensi. Kaj neniam forgesas dubi, ĉion, kiel oni diras, pridubi, al ĉio rigardi per freŝa okulo...

Dum Ustimenko meditadis, la «maljunulo kaj junulo» ree komencis krii.

— Mensogo! — diris Ŝĉukin. — Kaj kun tio malbonintenca.

— Kaj ĉu tio, ke dum la tuta historio de ĉiuj medicinaj malkovroj nur sola Banting kun sia insulino estis tuj agnoskita de siaj kolegoj, ĉu tio same estas mensogo? Ĉu same?

— Ho, ne kriu, Vagarŝaketo, — petis Ustimenko, — ne babilu senĉese. Ja ni ankoraŭ estas operaciontaj, ni sidu iom en kvieto.

Sed sidi en kvieto ili ne sukcesis. Venis Nora kaj diris, ke ĉiuj geknaboj estas kunvenigitaj, la malsanulejon oni al ili jam demonstris, kaj nun ili atendas.

— Kion? — malferminte la okulojn, interesiĝis Ustimenko.

— Vin, Vladimiro Atanazijeviĉ, — kulpe diris Nora. — Mi trovis malnovan ĵurnalon, kie estis presite pri vi kaj pri via vivo...

Ŝi iomete ruĝiĝis: ne kuraĝis konfesi, ke ŝi rakontis al la lernejanoj ankaŭ pri la surradiado, al kiu sin submetas ĉefkuracisto Ustimenko.

— Mi tre dankas vin, Nonjo, — kolere diris Ustimenko. — Do, mi devos rakonti rememorojn pri mia propra heroa vivo? Por mi ne estas pli granda plezuro, ol rakonti, kiel mi edukadis en mi volon al vivo post la vundo. Kiel mi mian manaĉon trejnis. Kiel leviĝadis antaŭen kaj alten...

Nora timide interrompis.

— Sed per pozitiva ekzemplo, — diris ŝi, — vi ja mem, Vladimiro Atanazijeviĉ, komprenas...

— Sainjan komencos, mi venos poste...

Dum en la antaŭoperaciejo li gargaris la buŝon per akvo kun sodo, Eŭgenjo rigardis al li tiel, kvazaŭ li estus prokrasta bombo, kiu povus en ajna sekundo eksplodi. Ili ĉiuj nun tiel al li rigardadis, ne komprenante, ke ĝuste en la operaciejo kun li tute nenio okazos. Ie ajn, sed nur ne ĉi tie. Kaj kiam ajn, sed nur ne dum operacio. Ja pri tio li estis certa.

Igoĉjon oni alveturigis profunde dormanta sur rullito. La bejlina metodo jam dum dua semajno regis en la Unĉanska malsanulejo. Nun malsanuloj ne sciis precize, kiam ili estos operaciataj. Al ili oni injektadis glukozon — dum tago, du, tri, semajno. Injektadis oni ankaŭ al Igoĉjo. Kaj hodiaŭ oni injektis al li dormigilon, kaj jen la tuta afero.

La operacio estis malfacila. Ustimenko sekcis du ripojn kaj trairis en la subdiafragman kavon. La fundo de la kavo prezentis la detruitan de absceso supran poluson de la lieno.

— Grandajn tamponojn! — ordonis Vladimiro Atanazijeviĉ.

Eŭgenjo donis. Li enkondukis tri. Kaj nur ĉion fininte, eksidis sur tabureton. Nun li permesis al la kapo iomete turniĝi — diablo ĝin prenu, se jam sen tio ne eblas.

— Ĉu vi faris laŭ Lenormand? — demandis Boriso Volkov.

Igoĉjon oni forveturigis. Ustimenko plu sidis, malstreĉinte la ŝultrojn, mallevinte la manojn. La voĉo de Volkov atingis lin obtuze, kvazaŭ el malproksime.

— Sen operacio letaleco estas cent procentoj, — diris Boriso. — Kaj vi bele faras tion.

— Mi iros preni duŝon, — diris Ustimenko.

Ĝenerale, al li plaĉis tiu batalo kun si mem. Dume li ne cedadis. Li kvazaŭ kaŝe interkonsentis kun tiu malforteco — kiam ĝi rajtas, kaj kiam ĝi ne rajtas fali sur lin. Eble, tio estas malbona rilate al la malsanuloj — tiel riski, sed li estis certa, ke li estas pli forta ol ajnaj surradiadoj. Kaj li ne opiniis, ke li riskas. En la sekva operacio, same tre malfacila, komplikita per kelkaj malagrablaj neatenditaĵoj, riveliĝintaj jam post la sekco de la abdomena kavo, Ustimenko sukcesis eĉ pli. «Nemalbone, — laŭdis li sin, — deca laboro». Li eĉ rimarkis admirajn rigardojn de Eŭgenjo kaj Volkov. Interese, kion dirus Bogoslovskij.

Por hodiaŭ tio estis ĉio. La malsanulinon oni forveturigis.

— Tro grasa damo, — diris Boriso, — estas malfacile kun tiaj. Kaj aĝas multe.

— Kiom? Ĉu sesdek?

— Ŝi mensogis, — diris Eŭgenjo. — Laŭ dokumentoj, kvazaŭ kvardek naŭ...

— Kvardek naŭ a, kvardek naŭ b, kvardeknaŭ c, — diris Ustimenko. — Eĉ kvindek ŝi neniam aĝos.

Li lavis sin, deĵetis la sangokovritan kitelon, ekfumis. La kapo devus turniĝi, sed ĝi kondutis dece.

Jam estis post la dua horo de tago, kiam Ustimenko, en pantofloj (nun ĉiuj en la malsanulejo iradis nur en pantofloj — estis okazanta bejlina atako al bruo), malleviĝis al la lernejanoj en la malsanulejan parkon. Nun tiel nomiĝis la dezerta loko, sur kiu jam timide susuris per folietoj verdaj kaj malfortaj arbidoj — objekto de senlacaj klopodoj kaj zorgoj de Mitjaŝin kun tuta lia familio, amanta kaj komprenanta la teron.

Al li iĝis subite malgaje, kiam ĉe lia apero la geknaboj ekstaris, konfuziĝinte pro tio, ke en tiu tempo ili estis aŭskultantaj Vagarŝakon kaj ne tute komprenis, kion ili faru. Sed la rufulo ekstaris, leviĝis ankaŭ la ceteraj. Kaj Ustimenko imagis sin mem: iras tia, apogiĝante per bastono, ĝenerale jam tute ne juna homo, kaj scias ili pri li nur tiun, incitantan lin, heroan kaj sentimentalan mensogon, kiu estis presita en ĵurnaloj.

— Sidu, kamaradoj, — diris li, malfrue pensinte, ke indus nomi ilin ne kamaradoj, sed geknaboj, — sidu, mi petas!

Kaj «mi petas» tute ne konvenis.

Ili eksidis, strabante al li, li trovis sin apud blonda, diligenta knabino. Kaj rimarkis, kiel al ŝi palpebrumis ŝia kamaradino — rozkolora, diketa, kun kavetoj sur la vangoj, kun harligo, transĵetita trans la ŝultron...

Kaj Vagarŝako, starante antaŭ ili en sia blanka, amelita kitelo, en ĉapeto, malalte surŝovita sur la altan malhelan frunton, estis rakontanta al la lernejanoj pri tio, kial oni donis al ili por la unua tempo bluajn kitelojn kaj kian vojon (li ĝuste tiel diris «vojon») ili devas trairi en la malsanulejo, antaŭ ol ili konkeros rajton pri vera kitelo de medicinisto — blanka. Kun mola, laringa akĉento, konfide kaj nelaŭte, li rakontadis al la geknaboj pri arto, kun kiu necesas resterni liton por malsanulo, pri tio, kiel necesas en ilia «senbrua» malsanulejo purigi ĉambron, manĝigi senmove kuŝantan homon, kiel malfacile estas al flegistinoj, ĉe ilia senmezura ŝarĝo, kaj kiel malfacile estas al brankardistinoj, ofte aĝaj kaj eĉ maljunaj, sukcesi kun dekoj da malsanuloj, postulantaj senlacan helpon...

— Kaj ĉu estas vero, ke oni intencas nin starigi ankaŭ en la vestejon? — demandis ies kolera tenoro.

— Vero, — akre respondis Ustimenko. — Sed ĉu estas hontinde akcepti de parenco de malsana homo palton kaj doni al li kitelon?

La blonda knabino kun mirego ĵetis rigardon al sia najbaro, kaj Ustimenko eĉ pli akre diris:

— Kiu opinias malinda por si elporti litpelvon — foriru el ĉi tie nun. Kiu opinios humiliga por sia civitana digno helpi al flegistino fari al malsanulo klisteron — tian ni ne retenas. Fajrojn kaj florojn ni al neniu povas promesi...

Kaj li eksentis, kvankam ne rigardis al ili, ke ili ĉiuj turniĝis al li, kaj kiuj sidis pli malproksime — ekstaris. Kaj li ekparolis, kiel tiam, kiam li estis studento de la instituto Seĉenov, en tiuj teruraj tagoj, kiam li eksciis pri la pereo de la patro. Li ekparolis bruske kaj malsimpatie, kruele kaj postuleme, ne sukerigante, sed plie timigante, fortimigante malkuraĝulojn disde la afero, al kiu li servis, kaj kunigante ĉirkaŭ si ĉiujn tiujn, kiuj povis elteni.

— Ni neniun intencas varbi en korfavorajn vidvinojn kaj ne esperas al tio, ke vi faros por ni gravan helpon, — leviĝinte je tuta sia alto kaj apogante sin per la bastono sur la tero, parolis li kaj ĉirkaŭrigardadis la geknabojn en iliaj bluaj mallongaj kiteloj, ĉirkaŭrigardadis knabinajn okulojn, kombilojn en tonditaj haroj, harligojn, rimarkadis ridetojn de tiuj, kiuj pensis pri si, ke ili pasis fajron kaj akvon, rimarkadis konfuziĝon — jen, ekzemple, en tiu ĉi maldika, blonda sia najbarino, kiu eĉ retiriĝis iomete pro liaj malmildaj vortoj, rimarkadis ĉion kaj iris, laŭ sia maniero, rekte antaŭen, nenion risortigante kaj neniun trompante. — Ĉu vi venis al ni? Kiom da vi estas? Dek naŭ? Ne, geknaboj, ne al ni vi venis, vi venis al vi mem, kompreneble tiuj el vi, kiuj kun ni, medicinistoj, restos ankaŭ poste. La ceterajn mi ne kalkulas. Ili ne nur postmorgaŭ — jam morgaŭ ne estos. Mi ne riproĉas ilin, — al ĉiu la sian. Mi diras nur en la senco de tiu ĉi serĉado de si mem...

Ili rigardis al li, aŭskultis, atendis.

— Serĉado de si mem, — ripetis li. Kaj ankoraŭfoje diris: — De si mem.

Jen kie ĝi lin atingis. Ĉu vere nun li ne ekregos sin?

— Si mem! — triafoje elparolis Ustimenko.

Li forte svingis la kapon, deŝiris la ĉapeton, ŝovis ĝin en la poŝon kaj, perpleksiĝinte pro venanta malforteco, iomete retropaŝis. La vizaĝoj de la geknaboj eknaĝis antaŭ li de maldekstre dekstren — ekiris kaj renversiĝis, kiel pretaj fali turboj, sed ne ili estis falantaj, estis li, kiu preskaŭ falis, sed li retenis sin, paŝis antaŭen, ankoraŭ antaŭen kaj finfine kroĉiĝis per la feraj fingroj la dorson de ĝardena benko, farbita al la teruranta blu-lazura koloro. Ĉiuj ĉirkaŭe ekmoviĝis — tion li aŭdis, kvazaŭ li elrampis el akvokirlo, en kiu lin ree turnis la damnita surradiado.

Antaŭ li, preskaŭ spirante al li en la vizaĝon mem, staris altega adoleskulo, tenis la manojn per la polmoj antaŭen, kvazaŭ pretiĝante subkapti Vladimiron Atanazijeviĉ-on. Sainjan same troviĝis apud li.

— Nenio, — diris Ustimenko, — tio tuj pasos. Ĉu la suno frapis?

Ĉiuj silentis. Nora estis kuranta kun glaso da akvo, la akvo, brilante kiel hidrargo, estis falanta, kiel moneroj, el la glaso. En silento li trinkis. En silento ĉirkaŭrigardis. Ŝvito de honto aperis sur liaj vangoj. Ĉu jen tiele ili disiros post la dama sveno de la ĉefkuracisto? Ĉu tiele iros hejmen, interridante? Aŭ diskutante demandon pri grado de lia, de Ustimenko, invalideco? Kaj iu diros ankaŭ pri tio, ke «tia ulo povas fali eĉ dum operacio»?

Ne, tiel ne konvenos!

Tio estas bagatelo.

Ĝi tuj pasos.

Ĝenerale ĝi jam pasis!

Ĉu li povis scii, ke dum tiuj sekundoj aŭ minuto, kiam li malbonfartis, la geknaboj jam sukcesis rememorigi unu al la alia la mallongan informon pri tio, ke «tiu doktoro faras kun si tion, kion faris Truman kun Hiroŝimo».

— Ĉu pro tio li tiel verdiĝis?

— Pro tio eblas verdiĝi.

— Tio ja estas kiel atombombon sur sin ĵeti.

— Kreteno, per tio oni kuracas.

— Sed se por sanulo, tiam tute eblas morti.

— Ne diru galimation.

— Nemalbona viro. Kaj lama, kaj al la brako vundita, kaj nun ne timis al si radiojn sendi...

— Kaj ke li la mitraliston savis?

— Fabeloj! — diris la alta, opinianta sin pasinta fajron kaj akvon. — Li fuĝis, kaj oni lin vundis...

Ustimenko ankoraŭ glutis akvon. Kaj diris same malmilde, ne petante indulgon al sia malforteco, kvazaŭ la konversacio ne rompiĝis:

— Iuj ne komprenas, ke al serĉado de sia loko en la vivo foriras la plej bonaj jaroj de tiu vivo mem. Ne, mi tiajn ne juĝas kaj ne malaprobas, sed al mi kun ili estas simple enue. Kaj en via aĝo estis enue.

— Kaj vi mem, ĉu vi tuj vin trovis? — demandis la altulo. — Vi persone?

— Mi ne scias, — diris Ustimenko, — sed al mi ĉiam mankis tempo, tion mi precize memoras. Por ĉio mankis tempo.

— Kaj ĉu vi ne enuis? — demandis la blonda, maldika knabino kaj kun maltrankvilo ĵetis rigardon al Ustimenko.

— Ne, — kvazaŭ ekzameninte sin, ne tuj respondis li. — Mi sopiris kaj koleris — tio okazadis, plej ofte pri mi mem, sed enuo... Ne, mi ne memoras...

Ustimenko eksidis, fleksis sub la benkon la vunditan kruron, ekfumis cigaredon. La rufa knabo rigardis al li ne deŝiriĝante. Vagarŝako staris malantaŭ la dorso de Vladimiro Atanazijeviĉ, Nora rigardis al li deflanke per konata rigardo, li eĉ subridis — mi ne estas bombo, mi ne eksplodos!

— Do, tiele, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Dum jaro, dum du jaroj ĉiu el vi ĉi tie sukcesos precize kompreni — ĉu li estos kuracisto aŭ ne estos. Ni konatigos vin kun anatomio, fizilogio, mikrobiologio, epidemiologio, eĉ iomete kun latino...

— Kaj mortintoj? Ĉu ankaŭ mortintojn ni vidos? — demandis ies tremanta voĉo.

— Nepre, — diris Ustimenko. — Se vi ne fuĝos jam el la vestejo.

— Kaj ĉu estas vero, ke vi persone estis en pesto? — demandis la rufa knabo. — Kaj luktis kontraŭ ĝi?

— Eĉ pli, — diris Ustimenko. — Mi ekmalsanis tie je morbilo kaj decidis, ke tio estas pesto. Mi preskaŭ mortis pro timo.

La knabino kun harligoj hihiis, al ŝi oni ĉitis.

La rufa knabo ne kvietiĝis. Kvazaŭ en klasĉambro, li levis la manon.

— Ĉu mi povas ankoraŭ demandi?

— Certe, — diris Ustimenko. Tiu rufulo plaĉis al li. El tiaj rezultas io. Kio nome, li ne sciis, sed al li ŝajnis, ke tiu ĉi junulo estas malfremda.

— Pli ĝuste, ne demandi, sed peti, — korektis sin la rufulo. — Eble, vi rakontos al ni pri tiuj medicinistoj, kiuj, ne indulgante sian sanon, faras ĉian medicinajn ekspe...

Li stumblis. La harliga knabino ree hihiis.

— Mi komprenis, — diris Ustimenko, — temas pri eksperimenta laboro...

Li nenion komprenis. Ili deziris, ke li rakontu pri si, sed ili, kiel tio nomiĝas, renkontis malĝustan homon. En lian kapon tio eĉ ne venis. Li simple forgesis pri si.

— Bone, — diris Ustimenko, — tio eblas. Tute eblas.

Komence li rakontadis sidante, poste leviĝis. Tragika medicino — jen kio estis lia ĉevaleto jam de la studentaj jaroj, sed tiun vorton — «tragika» — li ne povis elparoli pro trajto de sia karaktero. Por li estis abomenaj tiaj vortoj. «Laboro», — diradis li, — «ili laboris tiel kaj tiel». La angloj havas malnovan proverbon: «troviĝi en jugaĵo de obeo estas pli facile, ol sproni sin mem, estante gvidanto». Kaj li rakontadis pri tio, kiel ili spronadis sin mem — Meĉnikov, Gamaleja, Zabolotnij, Savĉenko, Ĥavkin kaj aliaj kamaradoj, li ĝuste tiel diris «kamaradoj» — kaj pri James McGregor, kaj pri Antoine Clot, kiu por pruvo de sia hipotezo pri tio, ke pesto ne estas infekta, faris al si inokulon de bakteria flaŭro en ses lokoj, iradis en vesto, demetita de mortinto pro pesto, kaj dormis en nepurigita lito de kadavro...

— Ĉu li mortis? — demandis la pala knabino.

— Ne, li estis tro obstina ulo, — subridis Ustimenko.

— Sed tio ja estas frenezo?

— Sed ĉu alie moviĝos scienco?

— Do, ĉu nur tiaj frenezuloj movas sciencon?

— Ne nur tiaj. Diversaj.

— Sed ĉu nepre frenezaj?

— Nepre honestaj kaj konvinkitaj, eĉ se ili eraras, kaj tute ne frenezaj.

Li rakontis al ili ankaŭ pri Smith, kiun faris al si injekton de veneno kuraro, kvankam tiam estis tute ne sciate, kiel finiĝos la eksperimento kaj ĉu postvivos Smith. Li rakontis, kiel komence Smith sentis, ke paraliziĝis la gorĝaj muskoloj, kaj li pensis, ke li sufokiĝos pro propra salivo, ĉar li ne povis gluti. Poste «paneis» la muskoloj de la ekstremaĵoj, komenciĝis paralizo. Sed la eksperimento daŭris. Smith kvazaŭ mortis, nur la koro kaj la cerbo plu funkciis...

— Sed por kio ĉio ĉi? — ne povante deteni sin, kriis la knabino kun kavetoj.

— Danke al la eksperimentoj de Smith ni havas eblon fari injektojn de kurarsimilaj kuraciloj ĉe operacioj en la brusta kaj abdomena kavoj. Tiaj injektoj liberigas homon, kiel ni scias, de turmentaj spasmoj ĉe tetanoso.

Kaj pri akademiano Orbeli ili aŭskultis, retenante spiron, pri tio, kiel jam tre nejuna homo esploris fiziologion de spira procezo, kondukante sin ĝis stato de gravega asfiksio.

Ili aŭskultis kaj pensis: «Kaj li mem faras kun si tion, kion Truman faris kun Hiroŝimo». Certe, tio estis tute ne tiel, sed al ili plaĉis pensi ĝuste tiel — bele, timige kaj mirinde!

«Vere terure!», kiel esprimis la blondulino kun harligoj.

Sed eble, la afero estis precipe en tio, ke ili aŭskultis ne simple rakontanton aŭ preleganton, sed tiun, pri kiu ili lernis en la lernejo — Homon kun majusklo — tiel ili skribadis en siaj klasaj eseoj, skribadis, sed ne ĉiam laŭ siaj propraj impresoj. Kaj nun li staris antaŭ ili ĉi tie kaj estis rakontanta pri aliuloj per tia tono, kvazaŭ li mem ne kapablis al io simila. Sed ili tiutempe interflustradis, speciale knabinoj:

— Kvankam maljuna, sed terure interesa.

— Ĉu vi enamiĝis?

— Kaj ĉu vi ne? Vidu, kiaj okulharoj!

— Kaj rigardo? Vere ĉien penetranta!

— Li, verŝajne, ankaŭ pri psikiatrio komprenas.

— Li prefere pri si rakontu, pri sia rilato al demandoj de amo...

— Fi, nur tio mankis!

Ili senfine interflustradis kaj kolerigis lin tiel, ke li finfine ne eltenis kaj demandis:

— Ĉu, eble, sufiĉas? Ial vi inter si tro multe parolas.

— Ne! — leviĝante de sia loko, diris tiu knabo mem — la grandega kaj larĝŝultra, kiu intencis subteni Ustimenkon, kiam li preskaŭ falis. — Ne, ni parolas pri tio, ke ankaŭ vi...

La knabo ruĝiĝis kaj ne kuraĝis ĝisdiri.

— Kion — ankaŭ mi? — incitite demandis Ustimenko.

De kie li povis scii, kiajn malesperajn signojn estis faranta al la knabo Nora el post lia ŝultro?

— Bonvolu rakonti al ni pri rentgenterapio, — petis la rufulo.

Li estis scianto, tiu knabo, kaj, certe, li ion legadis pri medicino. Eble, li ankaŭ ranojn tranĉis, kiel iu Ustimenko antaŭ multaj jaroj?

— Ĝenerale, kiaj estas perspektivoj de lukto kontraŭ la plago de la homaro — la kancera malsano, — diris la scianto. — Ĉe ni multaj interesiĝas.

Sed pri la plago de la homaro kaj pri la rentgenterapio Ustimenko ne sukcesis rakonti. Oni lin vokis. Lubov Nikolajevna petis transdoni al sia ĉefo, ke li devas por horo alveturi en la sanprotektan departementon — esplori iujn demandojn. Anstataŭ li doktoro J. Hall-Edwards el Birmingamo estis prezentita al la estontaj medicinistoj en foresto de Vladimiro Atanazijeviĉ. Pri li parolis Sainjan. Jam jaron post tio, kiam Rentgeno sciigis pri sia malkovro, doktoro Hall-Edwards el Birmingamo komencis serion de siaj eksperimentoj. Rentgenterapio donadis grandegan utilon al pacientoj de la provinca doktoro, sed la mano de Edwards kovriĝis per ulceroj. La radioj estis «vorantaj» la manon de la doktoro, — tiel esprimis Sainjan...

Kaj li miris, ekvidinte maldekstre de la geknaboj grupeton da kuracistoj, gvidataj de doktorino Volovik. Evidentiĝis, ke ili aŭskultis lin, kaj Katinjo Zakadiĉnaja eĉ enskribadis. Kaj Eŭgenjo estis ĉi tie, kaj Mitjaŝin.

— La doktoro turmente suferis, — daŭrigis Sainjan, — sed neniu kuraĝis eĉ mencii pri tio, ke li ĉesigu la danĝeregan por li okupiĝon. Jes, li kuracadis homojn per radio-skalpelo, sed la sama radio detruadis liajn muskolojn kaj ostojn. Kun tempo la ulceroj etendiĝis al la antaŭbrako, poste ili aperis sur la brusto, sur la dorso, sur la ventro, kaŭzante al la doktoro neelteneblajn suferojn. Liaj observoj riĉigis medicinon, farante la radiojn ĉiam pli kaj pli sendanĝeraj por aliaj homoj. Ĉiujn siajn salajrojn li malŝparadis por novaj eksperimentoj. Doloro neniam forlasadis lin, sed li daŭrigis la laboron ankaŭ tiam, kiam al li estis amputita la maldekstra antaŭbrako. Kaj nur kiam oni amputis al li la dekstran manon, li devis ĉesigi la praktikan laboron, sed tuj komencis dikti libron pri la iks-radioj. Fini ĝin Hall ne sukcesis — li mortis...

La lernejanoj iomete ekbruis kaj eksilentis. Sainjan finis:

— Li mortis en mizero. Grandbritio pagis al li groŝan pension, kaj ankoraŭ li ricevis bronzan medalon.

— Kaj ĉu ĉe ni estas tiaj doktoroj? — kriis la rufulo.

— Kaj estis kaj estas.

— Kaj kiu estas?

— Ĉu vi deziras, ke mi rakontu al vi pri Vladimiro Atanazijeviĉ? Bone, sed tio restu inter ni. Mi rakontos al vi lian vivon detale kaj rakontos la eksperimenton, kiun li nun plenumas super si. Certe, tiu eksperimento estas tute ne tiom danĝera, kiel tiuj, kiuj estis farataj de niaj antaŭuloj, sed afero estas afero, kaj mi ne malgrandigos la laboron de doktoro Ustimenko. Sed komence pri Khara kaj pri la pesto, vin ja ankaŭ tio interesis...

Kaj tiu, pri kiu temis, nome Ustimenko Vladimiro Atanazijeviĉ, en tiu tempo mem estis gaje kaj senĝene gvidanta kverelon, kiu arde ekbrulis en la eksa Eŭgeĉja kabineto inter la ĉefkuracistoj de sep distriktaj malsanulejoj. Ĉiuj sep estis dividantaj inter si venintajn hieraŭ ilaron kaj kelkajn tiel nomatajn «rarajn» medikamentojn kaj certe, kverelis, sed tamen neniu el ili kaj nun, kaj poste povis plendi pri maljusteco de la estraro. Ili estis decidantaj ĉion kune. Ustimenko kaj Lubov Nikolajevna nur ne permesadis al ili, kiel tio nomiĝas, en ardo transiri al personaj atakoj kaj revenigadis «al la afero». Tiun «malfermitan» metodon Ustimenko enkondukis jam en la unua tago de sia estado sur la estra posteno, kaj ĝi plene pravigis sin. Ĉiuj ĉion vidis, ĉio estis farata malfermite, estis nek favoratoj, nek malfavoratoj, nek burokrateco, nek troa skribado.

La doktoroj foriris, grumblante unu kontraŭ la alia kaj ĵetante kolerajn rigardojn al tiu, kiu ŝajnis al ili plej multe gajninta, sed ĝenerale kontentaj pri la nova ordo. Kaj Ustimenko komencis subskribi paperojn kaj tuj komencis oscedi pro laco kaj ankoraŭ pro tio, ke ĉiaj paperoj vokadis en li nepre oscedon.

— Vi estas malatenta, parenco, — diris Luba. — Ne legas diligente. Sed kio estos, se mi ion malĝustan skribis.

— Sed mi al vi, Lubanjo, fidas.

— Necesas ja fidi kaj kontroli.

— Mi elekte kontrolas. Subite unu paperon atente ekzamenas.

— Ĉu vi?

— Ja mi. Krome, ni estras persone, sed ne per kancelario. Ni havas vivan estradon.

Tiutempe eniris Bella, la sekretariino, kaj diris sen ajna respekto, kvazaŭ Luba estis ne estrino, sed amikino:

— El Gridnevo Stepanova al vi denove telefonas, prenu la parolilon. Kvaran fojon hodiaŭ, vi ĉiam forestis.

— Ĉu el Gridnevo? — kvazaŭ miris Gabaj.

— Ho dio, nu, tiu, kiu ĉiam telefonadas...

Ustimenko ĵetis rigardon al Luba, ŝi intense ruĝiĝis. Ne rimarkinte mem, kiel tio fariĝis, Vladimiro Atanazijeviĉ demetis la paperojn. Kaj forpuŝis ilin de si per la mano.

— Jes, mi aŭskultas, — diris Luba. — Jes, mi, mi. Normale. Ne, mi aŭdas. La sangon oni ankoraŭ ne transfuzis...

Li plu rigardis al ŝi — ŝi forkondukis de li la rigardon. La purpura ruĝo pli forte, pli varmege estis kovranta ŝiajn vangojn. Ustimenko rapide ekfumis, la alumeto estis finbrulanta en liaj fingroj, li ne rimarkadis.

— Ĝenerale, telefonu al mi vespere hejmen, — subite rapide trovis eliron Luba. — Nun ĉe mi estas homoj.

La alumeto finbrulis en la fingroj, Ustimenko siblis kaj etendis la manon al la telefona parolilo.

— Ĉu tio estas Barbara Rodionovna? — demandis li.

Ŝi kapjesis. Ŝiaj okuloj ekbrilis — eble, ŝi divenis, kio nun okazos. Kaj ŝi diris laŭte, pli laŭte, ol necesis:

— Atendu. Tuj oni kun vi parolos.

— Barbeto? — demandis li.

Gridnevo ne respondis. Sed Ustimenko aŭdis, sciis — ŝi spiras tie en la parolilon. Luba subite elpafiĝis el la ĉambro kaj dense fermis post si la pordon.

— Tio estas mi.

— Jes, — diris ŝi, — vi.

— Ĉu vin interesas miaj leŭkocitoj aŭ persone mi?

— Leŭkocitoj, — obtuze respondis ŝi.

— Barbeto, ne stultumu, — peze spirante, diris li. — Sufiĉas por ni, ni estas maljunaj homoj.

— Jes, maljunaj...

— Kaj ĉesu, sufiĉas...

— Kio — sufiĉas?

La sono de ŝia raŭketa voĉo subite malaperis.

— Gridnevo, Gridnevo, — terure ektiminte, kriis Ustimenko, — Gridnevo, stacio, diablo vin ŝiru...

— Ne insultu, — petis Barbara, — ĉi tie la kablo estas tordita, mi korektis. Ĉu vi aŭdas?

Li silentis, senspiriĝinte.

— Ĉu vi aŭdas? — same timiĝinte, kiel li, kriis ŝi. — Ĉu vi aŭdas, Vlaĉjo?

— Jes, jes, mi estas ĉi tie, mi aŭdas.

— Ĉu vi estas? — subite demandis ŝi. — Ĉu tio estas vi? Ĉu vere vi?

Verŝajne, ŝi ploris. Aŭ al li tiel ŝajnis?

— Mi ĉi tie sidas, — diris li. — Luba foriris. Mi povas diri ĉion.

Nun ŝi atendis. La lineo atendis. La telefono atendis.

— Diru! — aŭdis li.

— Vi scias. Vi ĉiam sciis. Vi ĉion sciis.

— Kaj vi scias.

— Jes, kaj mi scias.

— Ĉu vi sidas en la Eŭgeĉja kabineto?

Li ne havis fortojn por respondi. Kia tia Eŭgeĉja kabineto? Li eĉ ne komprenis, pri kio temas. Ne komprenis, ke li, esence, ankoraŭ nenion diris. Li ne havis fortojn por kompreni.

— Ĉu vi ree foriros? — demandis Barbara. — Kiel do, Vlaĉjeto? Dum la tuta vivo vi foriras kaj ne returniĝas. Kaj mi postrigardas vin.

— Mi estis kreteno, — diris li.

— Mi ne aŭdas, — kriis ŝi, — mi aŭdas nenion. Vlaĉjo, Vlaĉjo, parolu, parolu do...

— Hodiaŭ! — kriis li. — Jam hodiaŭ...

— Hodiaŭ? Kio — hodiaŭ? Mi ne aŭdas, vi ree malaperis... La ŝnuro, la kablo...

— Alpremu ĝin, — plu kriis li, — alpremu la kablon...

Ili timiĝadis laŭvice. Jen al li, jen al ŝi ŝajnis, ke oni ilin malkonektis.

— Bone, — diris li. — Se vi povas... Mi petas, Banjo...

— Jes, — kun ĉiama sia preteco, kiel tiam, en la juneco, kvazaŭ impetante renkonten al li, diris ŝi, — jes, certe, jes, hodiaŭ...

— Jam hodiaŭ! — kovriĝante per ŝvito de malforteco, kriis li. — Nepre. Mi nun loĝas en la malsanulejo. En la unua kirurgio. Ĉu vi min aŭdas, Banjo, Banjeto?

— Mi aŭdas, — jam ne hontante pri larmoj, ploregante laŭte, diris ŝi, — kiel do mi povas ne aŭdi, stulta homo, — hodiaŭ!

— Hodiaŭ, — ripetis li, — bonvolu, mi tre petas vin, hodiaŭ. Vi sidiĝu sur pretarpasantan aŭton, tra vi oni veturas el Kamenka. Aŭ luu. Luu, — kriis li, — mi petas, tio ja estas facila, tio estas ebla...

Ŝi aŭskultis silente, firme alpreminte la aŭdilon al la orelo. Kaj ne spiris. Neniam ankoraŭ ŝi aŭdis ion similan.

— Ĉu vi aŭdas?

— Mi aŭdas.

— Ĝis revido, Banjo.

Ŝi silentis.

— Ĉu vi aŭdas?

— Mi estas Barbeto, — diris ŝi per tia voĉo, ke lia spirado haltis. — Barbeto vin aŭskultas. Ricevo. Ĉu ĉio ĉi estas vero, aŭ al mi ŝajnas? Diru ion el tiu vivo. Ricevo.

— Kia hundo hunda, hundeto, — diris li rapide, — vi eĉ bonas en libera tempo, en iliaj rilatoj estiĝis aŭtuno.

— Jes, — diris ŝi, — dankon.

— Kaj ankoraŭ — «mi laciĝis de vi».

— Ne plu necesas, — diris ŝi. — Ni — estas.

— Jes, — respondis li. — Ni — estas. Mi atendas vin.

Kaj li singarde surmetis la parolilon. Iĝis tute senbrue. «Necesas ĝisvivi la vesperon, — diris li al si severe. — Ĝis la hodiaŭa vespero. Kaj tiam ĉio estos bonega».

Kiam revenis Luba, li sidis en tiu fotelo, en kiu mortis Bogoslovskij, kaj trinkis akvon.

— Vi havas mirinde sensencan vizaĝesprimon, — diris al li Gabaj. — Responsa estro de departemento devas havi en la vizaĝo certecon, severecon kaj ankoraŭ ion kiel «mi al vi montros!»

— Lasu, — diris Ustimenko, — sufiĉas! Ĉu vi sciigadis al ŝi bultenojn pri mia sanstato?

Li ree ekparolis kun ŝi familiare, forgesinte, ke ili estas «en la departemento».

— Tie vin atendas iu maljunuleto, — diris Luba. — Li jam unuafoje matene venis. Pro grava kaj sekreta afero.

— Ĉu kuracisto?

— Lia familinomo estas Jesakov. Mi scias nenion plian.

La eksa loĝanto de la gepatroj de Inna Matejevna Gorbanjuk eniris kun respekto sur la vizaĝo, metis la kepon apud la pordo sur seĝon, riverencis kaj esprimis deziron konversacii inter kvar okuloj, ĉar la demando, kun kiu li alveturis, «reveninte el malproksima vojaĝo», estas strikte konfidenca.

— Mi pri tiaj demandoj ne okupiĝas, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ, — Lubov Nikolajevna scias ĉiujn detalojn de sanprotektado de la regiono kaj de la urbo. Mi aŭskultas vin. Jen eksidu ĉi tie kaj parolu...

La propetanto eksidis kaj tusis en sian ŝrumpintan maljunulan pugnon. Lia falta, tanita vizaĝo esprimis dubon kaj malfidon.

— Nu? — demandis Ustimenko.

Jesakov ĉirkaŭrigardis.

— Ĉi tie la afero koncernas vian kunlaboranton, civitaninon Gorbanjuk Inna Matejevna, — rapide, sed tre klare ekparolis li. — La afero nemalgranda, serioza, terura. Tiu sinjorino akaparis trezoron, kiun mi dezirus kontribui por utilo de nia ŝtato, en tiu senco, en kiu tion faris civitano Golovatij Feraponto[108] dum la milito. La cirkonstancoj estas tiaj: ladvazoj kun sukero, kiuj estis de mi al ŝi — nome Inna Matejevna — enmanigitaj, entenis en si oron kaj diversajn faraĵojn el noblaj metaloj...

— Stop! — diris Ustimenko. — Sufiĉas.

— En kia do senco «stop»? — miris la maljunuleto.

— En tia, ke vi venis al malĝusta adreso. Vi kun via informo, verŝajne, devas turniĝi al la prokurorejo, al la polico, sed ne...

— Sed ja, permesu...

— Fino, — diris Ustimenko ekstarante. — Pri tiu ĉi demando — fino.

Li estis tre pala. Jesakov ekrigardis al li demalsupre supren, taksis tion, ke tiu ĉi homo apogas sin per firma bastono. Kaj la bela virino rigardis al li per senmove abomenanta rigardo.

— Nu, se fino, do fino, — butonante la jakon, diris Jesakov. — Se vi al tia informo ne reagas, tiam, certe... Ĉio estas komprenita... Nu, kion do...

Balbutante ankoraŭ iajn negravajn minacojn, li ekiris al la pordo, prenis sian kepon kaj malaperis. Kaj Ustimenko, kvazaŭ tute nenio okazis, ree eksidis en la fotelon kaj komencis legi paperon el Sibirci, kie jam dum dua monato furiozis gravega gripo. Nelonge antaŭ sia falo kamarado Stepanov E. R., kiel estis dirite en la dokumento, tre severe avertis la tieajn kuracistojn pri eldonado de malsanatestoj. Estis dirite al la doktoroj, ke ili estas bonkoraj «je la ŝtata konto» kaj ke poste li devos puni tiujn medicinajn laborantojn, kiuj indulgas, disipas kaj ne ŝparas...

— Idioto! — diris Ustimenko al Luba. — Tie ja estas Groĥotov — bonega maljunulo. La tutan regionon timigis nia Eŭgeĉjeto...

Da paperoj estis multe, kaj liberiĝis Vladimiro Atanazijeviĉ nur je la sesa horo. Li eliris kune kun Luba. La ofica ŝoforo estis dormetanta en la fiksita al tia estro, kiel Ustimenko, aŭtomobilo «M1». Ŝoforo Kazimiroviĉ, kutimiĝinta senproteste priservi kamaradon Stepanov-on kun ĉiuj familianoj, tre miradis pri sia nuna senĝena kaj senzorga vivo, sed ĝi daŭris ne tro longe — Ustimenko ordonis pentri sur la karoserio ruĝajn krucojn, kaj Kazimiroviĉ subite iĝis ne ŝoforo de persona aŭto, sed ŝoforo de ambulanco. Nur fojfoje li «transĵetadis» la estrojn, kaj eĉ ne sciis bone, kiu nun estas la ĉefo: ĉu Ustimenko aŭ Gabaj.

— Ni veturu al ni, tagmanĝu! — proponis Luba. — Ni havas milean kaĉon kun lardo. Ĉu konvenos?

— Ne, — morne respondis Ustimenko. Kaj, ĝeniĝante, demandis: — Kie mi povus aĉeti florojn, Lubanjo, pli multajn kaj pli bonajn?

Luba kun gaja miro ekrigardis al Vladimiro Atanazijeviĉ. Li forturniĝis de ŝi.

— Mi ne scias, kie ili estas vendataj, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Kaj entute, ĉu ili jam ekfloris en tiu ĉi jaro? Iaj tiaj krokusoj, aŭ peonioj, aŭ rozoj? Mi tre bezonas!

— Ni faros! — per tono de sperta akiristo diris Luba. — Ĉio estos en ordo, Vlaĉjeto, — penante ŝajnigi, ke ŝi nenion komprenas, aldonis ŝi. — Se necesas, do necesas, ni ja estas malfremdaj homoj...

### Donacu al mi diademon!

— La maldekstran flankon iomete mallevu, — diris Aglaja Petrovna. — Kaj ankoraŭ. Ne timu, mi vidos, mi havas akran okulon...

Barbara, starante sur eskalo, kun minaca vizaĝesprimo estis prepariĝanta enbati najlon, Henjo Ŝĉukina per du manoj estis tenanta la ŝanceliĝeman ŝtupetaron, Aglaja Petrovna estis donanta gvidajn direktivojn.

— Gardu vin, ne falaĉu, — diris ŝi. — Kaj vi flugos kvar etaĝojn.

— Por kio do mi sur la straton falaĉu, — respondis Barbara. — Mi falaĉos sur Henjon en nia persona loĝejo...

— Dekstren! — kriis Aglaja Petrovna.

— Ĉu bati?

— Jen tiel ĉi — precize.

Banjo frapis, elbatis el la najla ĉapelo fajreron kaj faligis kaj la najlon kaj la martelon. Somera tago, venta kaj varmega, brilis super Unĉansko. Kaj la larĝa, malrapida Unĉo estis videbla el ĉi tie, el la fenestro.

— Ege bela vidaĵo, — diris Barbara, kvazaŭ ŝi leviĝis sur la eskalon nur por kontempli tion, kion ŝi nomis «belego». — Vere ne eblas la okulojn deŝiri...

— Sed vi deŝiru, — petis Aglaja Petrovna. — Vi preskaŭ murdis Henjon.

— Tenu! — diris Henjo, donante la martelon.

Ĉe la dua provo deŝiriĝis nemalgranda peco de stukaĵo.

— Ia stulta martelo, — diris Barbara, — ĝin ne eblas preni firme!

Finfine la kurteno estis pendigita. Vagarŝako alportis du seĝojn — tio estis ilia donaco, de Luba kaj li. Kaj el la poŝo li elprenis paketon — farĉon por kneloj, — Barbara petis aĉeti survoje.

— Mi nun faros teon, — promesis Banjo, — kaj vi, Vagarŝaketo, elportu la eskalon sur la ŝtuparon.

Sed teon Sainjan rezignis, li hastis en sian malsanulejon. Li trinkis nur poteton da akvo el la krano. Aglaja, en blanka bluzo, glate kombita, brilante per la strabetaj okuloj, pririgardadis la unuĉambran loĝejon, en kiu iam loĝis Bogoslovskij. Malgrandaj fotaĵoj de Ksenia Nikolajevna kaj Sanjo pendis sur la samaj lokoj, kie ilin pendigis Nikolao Eŭgenjeviĉ. Kaj lia trinkpoto staris supre, sur la etaĝero, kvazaŭ eta monumento al la vivo, en kiu estis akumulita la havaĵo — la trinkpoto, kaj kulero, kaj kelkaj volumoj de libroj.

— Lichtenberg, — diris Henjo pri unu, — kaj multaj lokoj estas substrekitaj.

— Kio, ekzemple? — demandis Aglaja Petrovna.

Henjo voĉlegis:

— «Mi dezirus iam skribi historion de la homa senfeligejo. Mi opinias, ke malmultaj artoj en la mondo tiom frue atingis plenan perfektecon, kiel ĝuste tiu ĉi, kaj neniu el ili estas tiom disvastiĝinta».

Barbara dismetis sur la laktolo tasojn kaj rigardis, kiel tio aspektas. Aspektis konvinke, «kiel ĉe homoj». Kaj la tasoj, kaj la sukerujo, kaj keksoj en profunda telero kun rompita rando.

— Kruelaj kaj maljustaj vortoj, — diris Aglaja Petrovna. — Mi neniam komprenis, kial Kantio tiel aprezis vian Lichtenberg-on...

— Sed ĉu historio de la homa senfeligejo ne ekzistas reale? — demandis Barbara. — Ĉu en la mondo loĝas nur leporetoj?

Aglaja Petrovna ne respondis. Henjo plu estis foliumanta la «Aforismojn». Estis aŭdeble, kiel sur Unĉo fajfetadis trenŝipoj, kiel peze kaj longe muĝis la komforta pasaĝera «Proleto», eksa «Siegfried».

— Mi povas fari ankaŭ panrostaĵojn, — proponis Barbara. — En verkoj de Galsworthy oni ĉiam trinkas teon kun panrostaĵoj — ĉu necesas aŭ ne necesas. Kaj ni derompados pecetojn de panrostaĵoj per longaj blankaj fingroj, — tiuj, kiuj havas longajn. Ĉu vi deziras, damoj?

Sed la «damoj» ne deziris.

— «Kiam homojn oni komencos instrui ne pri tio, kion ili devas pensi, sed pri tio, kiel ili devas pensi, tiam malaperos ĉiuj miskomprenoj», — ree voĉlegis Henjo kaj ĵetis demandan rigardon al Aglaja Petrovna, sed tiu ankaŭ nun nenion respondis, sed nur ŝultrolevis.

— Ĉu ankaŭ tio al vi ne plaĉas?

— Estas malsimple, — diris Aglaja Petrovna, — tiu «kiel» mem estas rezulto de «kio». Por ni tiaj artifikoj ne konvenas.

— Nu, kaj tio, kion diras Vlaĉjo pri substituo de potenco de aŭtoritato per aŭtoritato de potenco, — jam iomete incitiĝante kaj penante reteni la incitiĝon, demandis Barbara, — kion vi diros pri tio? Ĉu tio same estas artifiko?

Ŝi verŝis teon en tasojn kaj alŝovis al Aglaja Petrovna la sukerujon.

— Ekzistas periodoj, kiam la potenco ankoraŭ ne ricevis aŭtoritaton, — diris Aglaja. — En tiuj periodoj ni devas kalkuli kun neceso de aŭtoritato de la potenco. Kaj ajna koketado en tiu tereno...

— Sed via nevo diris ne pri koketado, sed pri kritiko kaj donis kiel ekzemplon la konatan de vi Eŭgeĉjeton Stepanov-on. Se tia ekzemplero posedas potencon, — kion fari tiam?..

— Cetere, kaj kie estas Eŭgeno Rodionoviĉ? — demandis Henjo, por per io interrompi la malfacilan konversacion. — Ĉu li ricevis ian nomumon?

Barbara respondis, ke li tutsimple forveturis. Prenis ĉiujn siajn dokumentojn, kun neniu disputis, al neniu kaj pri nenio obĵetis, ĉiujn adiaŭis kaj forveturis «aranĝi sian vivon ekde la komenco». Eĉ Ustimenkon li adiaŭis tre karese, li venis ĉi tien, penis interkisiĝi.

— Kaj al Teodoro Teodoroviĉ li telefonis, — diris Henjo. — Kaj same iel tre strange. Li petis ne memori malbonon, agnoskis sin plene malprava, Teodoro Teodoroviĉ eĉ afliktiĝis. Al li ja ĉiam ŝajnas, ke li en io ne pravas. Aŭ estis bruska, aŭ ne komprenis ĝisfine...

— Ni forlasu lin, — interrompis Barbara. — Ni prefere pri nia loĝejo parolu. Mi faras neston, kaj tio kostas al mi sangon kaj ŝviton. Se estus tia libro — kiel fari neston kontraŭ negranda mono...

— Mi same nenion scipovas, — diris Henjo. — Ĉe ni ĉion faras Teodoro Teodoroviĉ. Li iras, aĉetas kaj diras — metu ĉi tien. Ni metas — kaj estas bele. Al mi ĉiam plaĉas, se li decidas.

— Sed la mia asertas, ke lia afero estas foriri al ĉasado kun ŝtonĵetilo kaj lanco, — rozkoloriĝante pro tio, ke senintence elsaltis la vorto «mia», diris Banjo. — Kaj ankoraŭ diras, ke la kaverno kaj la fajro en la kaverno lin ne koncernas...

— Permesu, — subite miris Aglaja Petrovna, — sed kiel vi? Ĉu vi foriris el la laboro?

Ŝia voĉo sonis severe.

— Dume, — tute ruĝiĝinte kaj ekhastinte respondis Barbara. — Por nelonge. Koncize dirante — provizore. La afero estas en tio, ke al li nun necesas prizorgo, kaj ne estas facila almenaŭ tio, ke li manĝu. Se al la homo oni jam dufoje transfuzis sangon...

— Sed ne vi ja ransfuzis?

Iliaj okuloj subite renkontiĝis. Henjo, sentante ĝenon, prenis la bolkruĉon kaj eliris en la kuirĉambron.

— Jes, ne mi, — diris Barbara. — Sed por mi pli necesas esti nun ĉe li, ol en ajna ekspedicio, — sentante, kiel ekfrapis sango en ŝiaj tempioj, prononcis Barbara. — Mi ne scias, ĉu li bezonas tion, sed por mi tio estas la plej grava. Kaj mi estu dum ioma tempo edzino, Aglaja Petrovna, nur edzino, pro tio la sovetia geologio nenion perdos. Vi malaprobas, sed, bonvolu, mi tre petas...

Ŝia malsupra lipo tremeris kaj iomete elŝoviĝis, sed ŝi mordis ĝin per la egalaj dentoj, forturniĝis kaj rigardis en la fenestron, ĝis kiam Aglaja aliris al ŝi kaj metis la manon sur ŝian ŝultron.

— Lasu, — diris ŝi, — pardonu min, Banjeto. Mi ne deziris vin ofendi. Sed la afero estas en tio, ke...

— Jes, jes, en tio, — flustre, por ke ne aŭdu Henjo, rapide kaj arde ekparolis Barbara, — tio estas prava, ke virino devas labori, kaj en libroj mi legas pri tio, kaj en teatroj pri tio spektas, sed, ho dio, almenaŭ iomete jen tiele, kiel mi nun, post tiu vivo, kiu... milito... kaj ĉio tia cetera, Aglaja Petrovna, ja iomete bezonas homo...

— Bezonas. Sed poste homo kutimiĝas kaj degradiĝas, poste homo surmetas negliĝon kaj naskas infanojn, kaj jam poste...

— Nu, kaj surmetas negliĝon, nu kaj naskas infanojn? — levinte la kapon kaj serĉante per rigardo la okulojn de Aglaja, ekkriis Barbara. — Nu, kaj kio? Vi povas pensi pri mi kiel ajn, sed negliĝon mi por mi aĉetos.

Aglaja Petrovna subridis kaj glatumis ŝian kapon.

— Stultulino, — diris ŝi. — Ne ĵetiĝu al mi. Fojfoje mi eĉ mem pri mi koleras: por kio mi prononcas kutimajn vortojn? Sed estas ja tre mirinde — vi, kaj subite...

— Kio — subite? Ĉu vi ne sciis, ke dum la tuta vivo, jes, jes, dum la tuta vivo mi tiajn tagojn atendis. Kaj ĝisatendis. Ĉu filistreco? Ĉu lampŝirmilo super la tablo? Sed se mi ĉiam al ĉiuj lampŝirmiloj en la mondo enviis, eĉ al la plej aĉaj, tiam kiel? Tiam mi estas el ĉie forpelenda? Jen, ekzemple, mi al li ŝuojn aĉetis, diablo ilin prenu, kvardek kvina numero, ĉu montri?

— Ne, — diris Aglaja, — mi al viaj vortoj kredas...

Kaj, altirinte al si Barbara-n, ŝi kun kareso kisis ŝin al ambaŭ puncaj vangoj, foje kaj ankoraŭ foje.

— Kial vi? — miregis tiu.

— Ja nenial. Ĉu bone estas al vi?

— Ĉu en la senco — kiel edzino de Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Certe.

— Bone, certe, sed treege maltrankvile. Li foriris, venis, ree foriris, telefonis, ke ne venos — necesas iun «eltiri», subite venis, eksidis frapi sur la tajpilo siajn observojn pri si, poste «retajpu por mi», poste «vi ne tiel tajpas», poste «redaktu al mi», poste «kiu bezonas tiajn belaĵojn, ĉu vi al mi ankoraŭ naturajn fenomenojn priskribos», poste «vi ne kredos, kiel mi al mi mem tedis kun mia demenco», ja li opinias, ke li havas demencon...

— Ĉio ĉio ĉi pro la surradiado?

— Ĉu mi komprenas? Simple, se homo pririgardas sin mem per mikroskopo kaj ĉe tio operacias, kuracas, instruas aliajn, estras...

— Do, malfacile?

— Bonege. Sed en milito, kiel en milito.

Ŝi subite ekridis, retroklininte la kapon, kaj svingis la manojn.

— Kial vi? — infektiĝante per la gajo de Barbara, demandis Aglaja.

— Mi al li diris: esti via edzino — tio estas en aeralarmo sen fino travivi la vivon...

— Kiel?

— Jen tiel: dum dekses tagoj, sen fino, pendadis super ni iliaj bombaviadiloj. Tio estis kiam ankoraŭ ili havis plenan dominadon en la aero. Ni metas vojon, kaj ili ĵetadas. La noktoj estas blankaj, ĉiam estas hele, por ili tio estas kvazaŭ promeno, sed kien ni kaŝiĝu? Jen hodiaŭ nokte, en dormo, li kriis: «Kudru la haŭton, tuj kudru la haŭton!» Kaj veki lin ne eblas. Li kiam jam ekdormas, mi timas moviĝi. Lia dormo ja estas «tranĉita al etaj pecoj», — farinte enigman vizaĝon, mallaŭte rakontis Barbara. — «Al etaj!»

Aglaja ektimis:

— Kiel tio — al etaj?

— Nu, al mallongaj. Tiel li klarigas. La radiado. Kaj dormigilojn li ĉesis uzi, ĉar ili «rompas klarecon de la bildo».

— Kompatinda vi knabino!

— Mi ne estas kompatinda. Mi estas la plej feliĉa, — eĉ severe diris Barbara. — En la tuta mondo la plej feliĉa. Jen vi riproĉis min, ke mi ne laboras. Formale mi ne laboras. Sed se juĝi laŭ konscienco, eble mi la unuan fojon en la vivo faras aferon — helpas al li.

— En kio?

— En tio, ke mi ĉiujn liajn stultajn notojn ordigis. Li metas daton kaj sur paperpeco skribas. Kaj mi la pecojn el la malsanulejo alportis kaj distingis eĉ tion, kion li mem ne komprenas. Tridek ses paĝoj jam rezultis — ekde la unua surradiado. Kaj estas bildo, plena bildo, ĉu vi ne kredas?

Ŝi ĵetiĝis al la tablo, kiu nomiĝis skriba, kvankam estis simple kuireja, kaj metis antaŭ Aglaja Petrovna paperujon. La etaj manoj de Barbara malligis la rubandetojn, ŝi gardeme turnis la unuan paĝon kaj voĉlegis:

— «Al Barbara Rodionovna Stepanova kun profunda estimo dediĉas la aŭtoro».

— Ĉu pli originale li ne povis skribi dediĉon? — demandis Aglaja.

— Tion ne mi skribis, sed mi.

— Kaj kio estas tio? — demandis Aglaja.

— Tio estas desegnaĵo, — iomete konfuziĝis Banjo. — Simple, mi stultumis.

— Koro, trapikita per sago, — diris Aglaja. — Sur scienca laboraĵo...

— Li ne atentis. Ĝenerale, li diris, ke ĉio ĉi estas senvalora galimatio. Li diras — la laboraĵo estos maksimume je du paĝoj. La cetero, li diras, estas stultaĵo. Sed mi ja scias, ke ne stultaĵo. Kaj laŭ lia nazo mi vidas — montras falsan modestecon Vladimiro Atanazijeviĉ...

Venis de ĉiuj forgesita Henjo, alportis la jam antaŭlonge bolintan bolkruĉon. Ŝi havis hodiaŭ liberan tagon, kaj Teodoro Teodoroviĉ forveturis por konsilado en Gridnevon, kaj ŝi ne sciis, kien movi sin. Kaj estis varmege, malgaje, sed ĉi tie, apud Barbara, estis iel mirinde komforte.

— Ĉu vi venos adiaŭi? — demandis Aglaja Petrovna, forirante.

— Certe, — respondis Banjo. — Kioma vagono?

— Rodiono Metodjeviĉ iris por biletoj, ni ankoraŭ telefonos...

Kiam la pordo post Aglaja Petrovna fermiĝis, Barbara deklaris, ke ŝi komencas kuiradon, kaj ŝi kune kun Henjo ekkuiris por Ustimenko pastokazeajn bulojn. Barbara faradis tiun bagatelan laboron tiel, kvazaŭ ŝi estis plenumanta ian misteran riton, klarigante al Henjo siajn komplikitajn manipulojn per tio, ke Ustimenko tute nenion manĝas kaj ŝi devas «terure ruzi», por venki lian abomenon al manĝaĵo.

Ŝi parolis pri li, kiel patrino pri longe atendita unua infano, kaj, kuirante la senruzan dietan kuiraĵon, ŝi rigardis samtempe en tri kuirlibrojn, ricevitajn en la biblioteko de Zosja Ŝtub. Recepto de buljono estis ĉerpita el la fama libro «Almanako de gastronomoj», verkita de eksa ĉefkelnero de la kortego de lia duka moŝto Maksimiliano von Leuchtenberg, kaj dum Barbara turmentiĝis kun panumado de legomoj-radikoj, Henjo voĉlegadis kun patoso enigmajn vortojn pri supo de Persigny: «Prenu ses kuiritajn kaj premitajn oksajn palatojn, surverŝu per saŭterno kaj helpe de virkokaj renoj kaj kankraj koloj sur gaskona ŝmalco...»

— Mi faras al li knelojn tre malgrandajn el farĉo kaj nepre la farĉon ankoraŭfoje muelas, — estis diranta Barbara, — kaj li, kvankam nemulte, sed manĝas...

— Kaj supon hindan Bombajo kun testuda buljono kaj testudan supon en maniero de Londonderry — ĉu vi ne deziras? — miregis Henjo. — Tamen, Banjo, testuda buljono...

Poste Barbara bakis kelkajn krespojn, farĉis ilin per kazeo kaj primetis la tablon.

— Verŝajne, mi similas al diablo? — demandis ŝi antaŭ spegulo. — Estas terure, kion faras kun homo kuirejo.

Henjo korektis al Barbara la tiel nomatan hararanĝon. Kaj Barbara elmetis sur ŝian frunton buklon kaj eĉ malsekigis per la salivkovrita fingro.

— Mi bedaŭras, ke Teodoro Teodoroviĉ forveturis, — diris ŝi, — alie li venus al ni tagmanĝi. Vazaro estas — teleroj, tranĉiloj, forkoj. Ĉio estas deca. Mia vodko estas kun maceritaj citronŝeloj — ni ebriiĝos, kiel ursoj...

— Ĉu vi drinkas? — demandis Henjo.

— Dependas de humoro. Kaj kio?

— Ne similas.

— Vi min ankoraŭ malmulte konas.

Ĉe Henjo fariĝis timigita vizaĝo.

— Iam mi revas ebriegiĝi kiel plandumo, kiel diras ŝuistoj.

— Sed ĉu vi ebriiĝadis?

— Tio dependas, — multsignife eldiris Barbara. — El kiu vidpunkto...

Ŝi ĵetis rigardon al la horloĝo. Tempas jam por li veni. Aŭ telefoni. Ja eblas telefoni, se vi malfruiĝas. Tamen, li ankoraŭ ne malfruis. Sed la afero iris al tio. Li tute povis malfrui. Ĉiuokaze la afero evidente iris al tio, ke li malfruos.

— Ĉu Teodoro Teodoroviĉ ofte malfruas? — demandis ŝi kvazaŭ senintence.

— Neniam. Kaj se li malfruiĝas, tiam li telefonas.

«Aĥ, telefonas! — pensis Barbara. — Certe, telefonas. Li havas junan edzinon. Kaj la mia edziĝis al maljunulino. Kaj ŝi por li estas ĝena. Jam ĝena. Ŝi, kiu forlasis laboron kaj fordonis sin al la kuirejo! Ho dio, kian galimation mi pensas. Kial mi arogas pensi tiajn malnoblajn banalaĵojn. Kia fiaĵo!»

— Ĉu vi ĵaluzas vian Teodoron Teodoroviĉ-on? — demandis Barbara.

— Certe! — simple kaj rapide respondis Henjo.

— Jen kio, ĉu vi scias kio, — diris Barbara, — ni kreskigu la harojn. Por vi tiel ĉi estas tre bele, knabeske, sed al mi ŝajnas, ke kun harligoj al ni estos same nemalbone. Ĉu vi konsentas?

Li ne venadis. Ankoraŭ ses minutoj restis ĝis la komenco de malfruo. Sed ne diru, ke vi venos je la kvara, se vi ne povas. Ja oni vin atendas. Kaj la kneloj disfalos — tio al ĉiu estas komprenebla. Ne dirante pri la krespoj.

Henjo ion longe balbutadis pri longaj haroj. Barbara, ne aŭskultante, kapjesadis. Restis ankoraŭ du minutoj. Kaj tiam telefonis Ŝĉukin. Tiu Ŝĉukin mem, kiu devis reveni vespere, aŭ morgaŭ, aŭ eĉ morgaŭ vespere. Kaj Henjo kiel freneza ĵetiĝis malsupren — li laciĝis kaj atendas ŝin hejme. En Gridnevo li kaj Neĉitajlo urĝe operaciis, kaj estas terure varmege...

La pordo kun tinto frapfermiĝis.

Barbara ekrigardis en la fenestron, pendiĝinte, kompatante sin, ke jen ŝi falos kaj frakasiĝos, kaj tiam li scios, kiel malfruiĝi. Kaj ŝi rigardis ĝis tiam, kiam li tiris ŝin je la maleolo. Tiris ĝuste en tiu momento, kiam ŝi estis imaganta, kiel ŝi kuŝos tuta kripligita sur zinkita tablo en kadavrejo.

— Saluton, — diris li al ŝi.

— Bonan tagon, — respondis ŝi sufiĉe malvarme, kvazaŭ el la transmondo.

— Kial vi? — demandis li, irante lavi sin. — Ĉu pro varmego?

— Ne, — malamante sin, diris Barbara, — simple mi terure timas, ne, mi timiĝas, ke nenio el tio estis kaj ke vi ne plu venos.

Ŝi aliris lin. Sur lia larĝa nuda dorso ruliĝis akvaj gutoj. Barbara alpremiĝis al li per la vango. El la krano kun siblado estis batanta akvostrio, li, snufante, estis lavanta la kolon. Kaj, probable, nenion aŭdis. Nenion el tiuj mizeraj vortoj, kiujn ŝi diris. Sed kiel ŝi al li alpremiĝis, li eksentis, turniĝis kaj, malseka, grandega, malvarma, brakumis ŝin per siaj manegoj.

— La maljunulo venis hejmen, — diris li. — Kaj oni renkontas lin per malĝoja mieno. Sed venis ne simpla maljunulo, sed ora maljunulo, kvankam lama maljunulo. Venis la senpreza maljunulo. Tiu maljunulo hodiaŭ el la ministerio dek ses kuracistojn por sia regiono elprenis — jen kia estas tiu maljunulaĉo...

Barbara rigardis al li demalsupre supren, kiel ĉiam, kiel tiam, kiam ili estis tute junaj. Katidoj. Hundidoj.

— Nu, kial vi rigardas? — demandis li. — Ĉu vi ne kredas? Dek ses! Dek ses aglojn kaj aglinojn — eskulapidojn.

— Viŝu vin, vi malvarmumos, — petis ŝi. — Vi estas terure malvarma supre.

— Sed ankoraŭ iomete varma interne, — diris Ustimenko. — La vivo varmis en li apenaŭ rimarkeble, — aŭdis ŝi jam en la kuirĉambro.

Kaj aŭdis, kiel li iras post ŝi, susurante per la pantofloj. Tian ili havis moron — antaŭ ĉio li rakontadis al ŝi sian pasintan tagon. Kaj ne nur fanfaronadis, sed ankaŭ dubadis. Ĉefe dubadis kaj fojfoje eĉ insultadis sin. Ekzemple, hodiaŭ li rakontis al Barbara, ke li kaptis sin ĉe elementa impertinentaĵo. Post operacioj li, evidentiĝas, jam delonge ne dankas sian kirurgian flegistinon. Dekutimiĝis, vidu! Enprofundiĝis en esploradon de la propra organismo! Unuvorte, li devis diri al Eŭgenjo tutan paroladon pri tiu temo. Kaj al Nora aparte. Li devis danki ilin kune. Kaj pardonpeti.

— Ĉu vi aŭskultas? — demandis ŝi.

Barbara estis filtranta buljonon. Kaj insultanta sin, ke ŝi ree ne metis cepan ŝelon — tio donus al la buljono «apetitan orecan koloron», kiel estis skribite en respektiva gvidlibro.

Poste, paŝante malantaŭ ŝia dorso, li rakontis, ke finfine en la vestiblo de la onkologio sur la muro, tie, kie estis pafanta Postnikov, estis pendigita lia portreto. Fotaĵon oni sukcesis pligrandigi sufiĉe arte. En rulseĝo oni alveturigis Platonon Zemskov-on, kaj li rakontis, kiel okazis la afero. Brankardistinoj kaj flegistinoj, certe, ploris.

— Ĉu vi longe sorĉados kun via supo? — subite koleriĝis li.

— Mi finas, — respondis Barbara.

Kio koncernas la maljunulinon Volovik, do li tute ne povos bone kunlabori kun ŝi. Ŝi ree montris sin en tuta sia belo.

Ustimenko rakontadis, Barbara aŭskultadis. Kaj sur ŝia vizaĝo Vladimiro Atanazijeviĉ legadis la samajn emociojn, kiujn sentis li, sed kiujn li kaŝadis: embarason, indignon, abomenantan miron. Kiel li povis vivi sen ŝi, kreteno?

— Do faru al Volovik riproĉon! — ekkriis Barbara.

— Farite, — respondis li, kun kompatinda abomeno rigardante en la teleron da supo. — Sed ŝi fajfas. Ŝi scias, ke mi ŝin ne elpelos...

— Elpeli ŝin ne eblas, certe, sed la indiferenteco, pri kiu vi rakontis, ĉu vi memoras, kiam oni telefonis al ŝi kaj ŝi respondis...

Ustimenko ne memoris. Sed ŝi memoris. Li nun palpebrumis kaj aŭskultis.

— Demenco, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Elfalas ĉio el la kapo, eblas plori. Mi forgesas...

Li ekregis sin kaj komencis gluti la buljonon.

— Ĉu tolereble? — timeme demandis ŝi.

— Nektaro, — penante esprimi sur la vizaĝo beatecon, respondis li. — Mi neniam manĝis ion similan. Kiel tio nomiĝas en la literaturo?

— Garbure anglaise Brunoise, — per voĉo de unua lernantino, spertinta en sufloroj, prononcis Barbara. — Sed al tio ankoraŭ necesas potage pot-au-feu, sed...

— Potage pot-au-feu — tio estas tro, — diris Ustimenko. — La maljunulo ne komprenas tiajn nuancojn. Sed garbure anglaise Brunoise — tio estas laŭ nia maniero, simpla...

Lian voĉon interkaptis spasmo, sed li eltenis, ne kuris for de la tablo.

— Ne gravas, ne atentu, — petis li, interkaptinte ŝian maltrankvilan rigardon. — La afero statas normale, Barbeto: la homaro manĝas, sed mi nutras min. Tamen tio pasos.

— Kun la dua plado vi sukcesos pli facile, — promesis Barbara. — Pastokazeajn bulojn eblas simple gluti, ne maĉante. Ĉu vi scias, kiel ansero...

— Mi ne deziras, kiel ansero, — grumblis li, — mi ne estu ansero... Kiom da ili mi devas manĝi?

Sed tiam, kontraŭ la atendo, la afero ekiris bonege.

— Ĉu ne abomene? — mallaŭte demandis Barbara, observante lin.

— Ĉu vi scias — ne! — diris li, mem mirante. — Ĝuste tiujn aĵojn, probable, al ni, surradiatoj, necesas donadi, sed tute ne viandon...

— Sed Teodoro Teodoroviĉ...

— Se vi al mi kontraŭdiros, mi vin starigos en angulon, — diris Ustimenko. — Oni surradias min, sed ne Ŝĉukin-on.

— Kiam estas la fino? — demandis ŝi.

— Ja hodiaŭ. Adiaŭ kun saluto.

— Ĉu je dio?

— Mi ĵuras. Tralaboris la maljunulo sian laboron.

Li ekstaris de la tablo, ŝajniginte, ke li ne rimarkis la krespojn, kaj ekfumis cigaredon. Barbara verŝis al li teon.

— Hodiaŭ mi iris en la policon al kamarado Lubeznov mem, — diris ŝi. — Li ne registras mian loĝadon. Li akceptis ĝentile, sed deklaris, ke ne povas formale min registri. Mi ne premas al vi, kamarado Ustimenko, sed al mi estis aludite, ke en nia urbo via malĉasta vivmaniero ne povas esti subtenita de ajnaj organizaĵoj. «Divorcon necesas aranĝi», — jen kiel diris kamarado Lubeznov.

— Sed se Vera Nikolajevna rifuzas?

— Tiam mi registriĝos ĉe la paĉjo kaj loĝos ĉe vi kiel konkubino. Kaj vi donacos al mi diademon kaj kolieron. Kaj perlojn. Kaj ankoraŭ... kiel tio nomiĝas...

— Ĉu ŝtofpecon? — demandis li.

— Ermenon, jen kion, — diris ŝi. — Kaj kuŝiĝu, alie ree konfuziĝos la bildo. Vi devas kuŝi.

Ustimenko obeeme kuŝiĝis sur la sofon.

— La bildo konfuziĝas precipe pro vi, — kun rapida subrido diris li. — Kaj vi tion bonege scias.

— Ne pro mia kulpo, — respondis ŝi, forprenante de sur la tablo la manĝilaron. — Do kiel pri diademo? Ĉu vi aĉetos?

— Kaj kiom ili kostas hodiaŭ?

— Ili kostas monon, — respondis Barbara el la antaŭĉambro.

— Prenu el la poŝo, mi salajron ricevis...

Ŝi revenis — alportis al li akvon kun sodo. Li estis kuŝanta, levinte la piedojn sur la sofan flankan apogilon, fumanta per cigaredo, faradis ringojn, pensis.

— Hodiaŭ mi mem estas milionulino, — diris Barbara. — Al mi oni elpagis monon post la maldungiĝo. Mi aĉetis por vi ŝuojn. Kaj post kiam ni adiaŭos la niajn, ni iros en restoracion kaj konfuzos la bildon. Mi havas humoron por diboĉo.

— Sed se al mi estas malpermesite?

— Vi notos en via plurvoluma fundamenta kaj scienca laboraĵo, ke alkoholo faras tiajn kaj tiajn detruajn kaj neinversigeblajn efikojn en la organismo de surradiito. Tamen, vi trinkos mineralakvon...

En antaŭtuketo, kun kuireja viŝtuko sur la ŝultro, ŝi eksidis apud liaj piedoj.

— Ĉu tio estas vero?

— Vero, — diris li trankvile, sciante, kion ĝuste ŝi demandas.

Certe, tio estis vero. Pura kaj simpla vero. Sola, kiel ĉia vero.

— Homo iradis, iradis kaj venis hejmen, — nelaŭte diris Barbara. — Kaj jen lia hejmo.

— Ilia hejmo! — korektis Ustimenko.

— Lia, — obstine ne konsentis Barbara. — «Ili» ne plu ekzistas. Estas io unueca. Ĉu estis vi aŭ Vagarŝako, kiu rakontis pri komuna sangocirkulado ĉe iaj ĝemeloj? Aperas komuna sangocirkulado, tiam tio estas familio. Sed se ne, tiam tio estas surogato. Kunvivado — eĉ se ĝis la tombo. Kuna mastrumado. Malgranda, sed sana kolektivo, kie konserviĝas plena individueco de ĉiu individuo. Sed necesas komuna sangocirkulado. Nu, kial vi faras viajn ringojn, kiam oni kun vi parolas? Ĉu vi ne konsentas?

— Sed kio pri libero de geedzoj?

— Ĉu vi, mia leporeto, ankoraŭ ne satiĝis per tiu libero?

Ustimenko ridetis.

— Ĉiu havas sian rondon de interesoj, ĉu tiel? — demandis ŝi. — Sed se mi deziras eniri ĝuste en vian rondon de interesoj kaj por mi ne estas aliaj interesoj, krom la viaj? Ĉu tiam mi ĉesas esti individuo? Ĉu vi same pensas, kiel Aglaja Petrovna?

— Kaj ĉu vi kun ŝi jam sukcesis kvereli?

Ŝi ne respondis. Ustimenko altiris ŝin al si je la manoj kaj kisis la polmojn — unu, poste la alian. Ŝi morne rigardis flanken.

— Ne paŭtu! — ordonis li. — Ĉu vi aŭdas, Barbeto?

— Por mi pli interesa estas via afero, ol tuta mia vivo, — diris ŝi. — Ĉu tio estas puninda? Mi deziras esti utila al via afero, ĉar ĝi estas via. Mi devas helpi al vi, ĉar mi komprenas tion, kion vi bezonas, nemezureble pli ĝuste, ol ĉiuj homoj, kun kiuj vi laboras. Kaj mi ne bezonas liberon disde vi. Libero necesas, kiam homoj ĝenas unu la alian, kiam ili ne plene interkomprenas, kiam ili laciĝas unu de la alia. Ĉu vi silentas?

— Mi silentas, — respondis li.

— Ĉu vi ne konsentas?

— Bone vi elpaŝas, — diris Ustimenko. — Laŭ tezoj. Brave. Kaj ĉu longe vi pri tio pensis?

— Dum nur iaj dek jaroj.

— Sed ni ja nenion sciis unu pri la alia.

— Vi ne sciis, sed mi sciis sufiĉe multe. Eĉ kiel pasis ĉi tie viaj unuaj du operacioj. Ne menciante pri ĉio cetera.

— Ĝenerale, al ni fortunis.

— Dormu, — petis ŝi. — Vi ne rajtas rompi la tagordon. La fenestro estas malfermita, dormu, enspirante oksigenon.

— Tiajn aferojn mi fojfoje sonĝis, — diris Ustimenko. — Kvazaŭ vi vere estas kaj vagas proksime. Sufiĉas nur etendi la manon.

— Kial do vi ne etendis?

— Mi estas stulta maljunulo, — plendis li. — Kaj ankaŭ kun ambicio. Malfacila, neeltenebla en komunloĝado maljunulaĉo.

— Kapricema, — diris Barbara.

— Grumblema.

— Nekredeble teda.

— Kaj ankaŭ teda...

Li oscedis. Ree okazis miraklo — tuj sur lin falos dormo. Mallonga — ne pli ol horo, sed dormo, vera dormo. Nun li enfalos tien, ĉi-minute, rigardu, homoj, tio estas ridinda, al tio ne eblas kredi, sed mi ekdormas...

— Vidu, — diris ŝi, kiam li vekiĝis, — jen tiel.

— Mi vidas, — respondis Ustimenko. — Ĉu vi kronometris?

— Horo kaj dudek minutoj.

— Ŝanĝiĝas la tuta koncepto, — per ankoraŭ dormema voĉo prononcis li. — Kaj en noktoj mi dormas tamen po tri-kvar horoj...

Ŝi alportis al li tason kun teo. Li glutis kaj ĵetis kulpan rigardon al Barbara.

— Ja vi ne kulpas, ke gustaj sensaĵoj ne revenas, — diris ŝi. — Tio estas ne tiom simpla. Sed vi tamen glutu, trinki necesas kiel eble plej multe. Kaj vestiĝu — ili telefonis, vagono numero sep.

Ustimenko morniĝis.

— Do, ili nepre veturos?

— Vi ja scias, la paĉjo obeas ŝin en ĉio. Se ŝi diris, ke necesas veturi, sekve — ili veturos. Kaj vian onklinon superobstini ne eblas. Mi jam hodiaŭ penis al ŝi diri ĉion, kion ni pensas... Ne, vi iros en la novaj ŝuoj...

— Mi malamas novajn ŝuojn, — suspiris li.

— Nenion eblas fari... Kaj mi surmetos la buntan kostumeton, ĉu bone?

La kravaton ŝi nodis al li laŭ ĉiuj reguloj de modo. Kaj la jako sur li estis nova — griza kun brilo, bonakirita de Barbara en bazaro. Samtie estis aĉetita ankaŭ aparta individua pantalono, multe pli hela ol la jako kaj ial vila, sed Banjo diris, ke «nun oni tiel portas», kaj Vladimiro Atanazijeviĉ obeis. Oni portas, kaj diablo kun ĝi, kun la individua pantalono.

— Kial individua? — nur interesiĝis li.

Tion neniu sciis.

— Ĉiuokaze, vi nun aspektas homo, — diris Barbara, — dum antaŭe en vi estis io simila al invalido el drinkejo, kiu kriaĉas — «freĉjoj, treŭmato!»

Kaj ŝi ankoraŭfoje reĝustigis la kravaton.

— Kaj kiel mi?

Kaj ŝi iomete deiris de li en la profundon de la ĉambro, por ke li vidu ŝin tutan — kaj la ŝuojn, kaj la saketon, kaj la hararanĝon. Kaj la ŝtrumpojn, certe, frenezprezajn ŝtrumpojn. Same en la bazaro, kaj ĉe tio kun vortoj: «Nur por vi, fraŭlino, kalkulante viajn neforgeseblajn rigardojn».

— Ĉu bonege? — demandis ŝi.

— Kolose! — respondis Ustimenko.

— Organdio! — diris Barbara, montrante la kolumon, videblan iomete super la ĵaketo. — Ĉu vi rimarkis?

— Certe! Vera organdio. Ne ia falsaĵo. Ja tiu organdio estas el ĉiuj organdioj plej organdia.

— Ĉu vi ridas?

— Tute ne, — diris Ustimenko. — Neniom. Kia povas esti rido. Tio ja estas organdio.

Barbara rigardis al li suspekteme. Ili staris malproksime unu de la alia kaj silentis — ree ilin kaptis la kutima nun sento — ke ĉio ĉi ne povas esti. Ilin ambaŭ.

— Ne, povas! — diris Barbara firme.

— Ĝi — estas! — same respondis Ustimenko. — Jen domo, tegmento, fenestro, pordo. Ni ĝisvivis. Ĉu ridinde?

— Komuna sangocirkulado, — diris Barbara. — Jene, kamarado Ustimenko.

Aglaja Petrovna kaj la admiralo staris ĉe la vagono, kiam ili alveturis. La vagonaro estis varmega, kvazaŭ elŝiriĝis el flamo, kaj la nokto estis sufoka, kun blankaj sentondraj fulmoj, aŭ briloj, pasera, kiel esprimiĝis Rodiono Metodjeviĉ. Ustimenko prenis la onklinon ĉe la brako, kondukis laŭlonge de la vagonoj, sub malfermitaj fenestroj, en kiujn rigardis subpremitaj de sufokeco pasaĝeroj.

— Niaj najbaroj en la kupeo plendas, ke ĉie mankas aero, — diris Aglaja Petrovna, — diras — ili tute elturmentiĝis.

Ustimenko petis:

— Onklino, mi petas, lasu, ne veturu.

Ŝi malpacience tiris la ŝultron.

— Kiajn vortojn vi bezonas? — demandis li. — Kiel mi vin konvinku?

— Min ne eblas konvinki, — diris ŝi. — Mi jam delonge estas konvinkita pri mia praveco, sed ne pri via. Ni forlasu tiun temon.

— Onklino, ne veturu.

Al li mankis ajnaj vortoj. Sed li sciis, ke li pravas.

— Ĉu vivi liberigita pro malsano? Ekster la partio? Ĉu vi povas tiel trankvile pensi? Tio estas, ne ofendiĝu, vivi per du vivoj? Per duobla vivo?

— Restu en Unĉansko, — stulte diris Vladimiro Atanazijeviĉ. — Mi ne scias, ne komprenas, sed kuiriĝas ia diabla kaĉo. Kaj se estas eblo...

— Ne estas, — interrompis ŝi, — por mi ne estas. Mi atingos Berija-n mem, persone Laŭrencon Paŭloviĉ-on[109]...

Kun tio ili forveturis — en la premantan paseran nokton, en la sufokan obskuron kun blankaj fulmoj, en fulmotondron, kiu neniel povis naskiĝi. Forbruis la radoj de la longa vagonaro, lastfoje muĝis, malkviete kaj maltrankvile, la potenca lokomotivo, ekbrilis purpuraj lumoj.

Malgraŭ la varmego kaj sufokeco, Banjo tremeradis. Li firme prenis ŝin je la kubuto kaj alpremis al si. En lia alia mano estis la bastono.

— Ĉu vi komprenas, kio okazas? — demandis Barbara.

— Ne, — respondis li malgaje. — Sed labori ja necesas, ĉu?

— Necesas...

— Kaj multe — jen en kio estas la tuta afero.

— Sed kiel labori, se...

— Sed tion ĉi vi, kamaradoj, forlasu, — subite kun furiozo diris li. — Forlasu! Mi tion eĉ aŭskulti ne deziras. En ĉiuj kondiĉoj, ĉiam, kio ajn okazu — plenefike, ĉu vi komprenas, Stepanova? Kio ajn ronĝu la koron, kiaj ajn majestaj kaj amaraj pensoj vin vizitu, kiel ajn vi dubu — sed laboru! Laboru ĝis lastaj fortoj, ĝis tio, kio nomiĝas — rando, punkto. Kaj tiam... — Li haltis kaj ekserĉis cigaredojn. — Kaj tiam... tiam, eble, estos pli facile.

— Ĉu al vi estos pli facile? Sed ĝenerale? Al aliaj? Kiel en «Don-Kiĥoto», ĉu? Niaj malfeliĉoj tiom longe daŭras, ke devas finfine ŝanĝiĝi al feliĉo. Ĉu jen tia logiko?

— Sed kion do vi proponas? — amare demandis li.

— Nenion. Nenion, kara. Ĉio pasos.

La pordisto de la stacidoma restoracio en livreo kaj galonoj larĝe dismalfermis antaŭ ili la pordon. La lasta trajno hodiaŭ foriris, kaj ĉi tie estis tute malplene, nur kuiristoj en ĉapoj, oblikvitaj flanken, estis drinkantaj kaj almanĝantaj ĉe la ofica tableto.

— Varmegaj pladoj, evidente, ne povas esti, — diris Barbara al kalva kelnero, kapmontrinte al la diboĉantaj laborantoj de la kuirejo. — Ĉu speciala mendo?

La kelnero riverencis kun malvarma digno.

— Malvarmaj pladoj, laŭ la menuo.

— Kaj la plendolibro?

— Ĉe la direktoro. Kaj la direktoro foriris.

— La cirklo fermiĝis, — diris Barbara. — Sed ni ne foriros, ĉu vere, Vlaĉjo? Ni venenos ilian homeran gajon per nia ĉeesto...

Ustimenko ne aŭskultis, rigardis al malproksimaj, verdaj kaj ruĝaj, lumoj en la malfermita fenestro.

— Do, tiele, — ekparolis Barbara, — do, tiamaniere, paĉjo: ĉion la plej bonan duoble. Ekzemple, grajnan kaviaron — kvar porciojn, kaj ĉion ceteran en sama maniero.

La kelnero iomete miris. La kuiristoj, malhelpante unu al la alia, stumblante kaj malakorde, komencis ian stultan kanton.

— Kion sinjorino intencas drinki? — interesiĝis la kelnero, tenante la kapon klinita flanken kaj penante per la korpo ŝirmi la maldecajn kuiristojn.

— Sinjorino intencas drinki... — iomete embarasiĝis Barbara.

— Mi povas proponi kartvelan konjakon «kvar steloj»...

— Kaj ĉu pli multe? Ni diru — ses, sep?

— Ne havas.

— Tiam ĉampanon, — diris Banjo. — Sekan kaj frostigitan. Kaj glaseton da vodko por mia kavaliro. Kavaliro, ĉu tiel?

— Tiel, — diris Vladimiro Atanazijeviĉ.

La kelnero foriris.

— Ĉesu, Vlado, — petis Banjo. — Ne eblas en ĉio senti sin kulpa. Ne pensu... Kaj finfine, vi estas doktoro, vi havas pri kio responsi eĉ sen tio. Por vi sufiĉas, ĉu vi komprenas?

Li longe silente rigardis en ŝiajn okulojn. Poste diris:

— Mi same penas tiel pensi. Sed tio neniom helpas. Ne eblas ne responsi pri ĉio.

Flustrante al si mem, la kelnero komencis dismeti almanĝaĵojn.

— Salmo kvar, fumaĵita sturgo kvar, tranĉaĵoj...

— Kion ni ne ĝismanĝos, tion ni kunprenos, — diris Barbara. — Por matenmanĝo.

La ĉampano pafis, la kelnero rimarkis — por feliĉo. Ŝaŭmo ekkuris laŭ la botelo, li lerte svingis telertuketon, verŝis la sparkantan vinon en altajn pokalojn, deziris sanon kaj sukcesojn en laboro...

— Ili ĉesu hurli, viaj kolegoj, — petis Barbara, — ni ja ne devas aŭskulti tiun rekviemon.

— Vi havas gajan edzinon, — per flata voĉo prononcis la kelnero, — kun tia eĉ en cirkon iri ne necesas, ne eblas enui...

— Sed li enuas kaj ĉiam iradas, iradas, — diris Barbara. — Ia koŝmaro, ĉu vere? Maljuna, grizhara homo senĉese iradas al diversaj cirkoj...

En ŝia voĉo subite aŭdiĝis larmoj, la kelnero timeme deiris, Ustimenko metis la manon sur ŝian kubuton. Trans la fenestroj bruis vartrajno, en lumo de stacidomaj lanternoj videblis, ke ie jam verŝiĝis pluvo — la vagonoj malheliĝis pro akvo.

— Ja la plej bonaj jaroj de nia vivo, — diris Barbara, — vi pripensu... Kaj eble, ni neniam sidos tiel en restoracio, tio estas nia unua restoracio, kaj ni... ni devas... timi pri Aglaja Petrovna! Kial?

— Ni bonege sidas, gaje, — interrompis Ustimenko. — Ni scipovas amuziĝi. Bone, Barbeto, punkto. Ni finis. Ni venis en restoracion, vi pravas. Vi, tamen, ĉiam pravas. Kaj iam pravis, kaj nun pravas, kaj ĉiam pravos!

— Kamarado kelnero, ĉu eblas voki vin por minuto! — kriis Barbara.

Li aliris momente:

— Ĉu vi havas libron por komentoj kaj proponoj?

La kelnero silentis kun respekta vizaĝesprimo.

— En vian libron necesas enskribi, ke mi ĉiam pravas. Kaj en la pasinteco, kaj en la nuno, kaj en la estonteco...

— Nepre, — diris la kelnero. — Interalie, eblas fari varmegan pladon por tia gasto, kiel Vladimiro Atanazijeviĉ... La ĉefkuiristo vin persone rekonis, lia edzino estis sub via gvido... En senco de hernio...

— Mi ne estas Vladimiro Atanazijeviĉ, — diris Ustimenko, — tio estas eraro. Oni nin ofte interkonfuzas. Alportu al mi ankoraŭ vodkon. Klaras?

— Ĉu ne rompiĝos la bildo? — demandis Barbara.

— Iomete, — diris li. — Tute ne grave.

— Prenu min al vi en la malsanulejon, — subite petis ŝi. — Henjo povas labori kun Ŝĉukin, sed kial mi ne? Mi estas diligenta, Vlaĉjo, tre diligenta. Vi ne ridu, vere, en mia fako mi nenion malkovris, sed tie, kie mi laboris, jam neniu ion malkovros — tute certe. Ĉu vi prenos? Ĉiuokaze, eltiri homojn, kiam al ili estas malbone, mi scipovas.

— Mi prenos, — diris li, — post ioma tempo. Sed dume estu hejme. Dume. Vi scias — mi tre bezonas, ke vi estu hejme, kiam mi venas. Pardonu min, sed nun mi sen tio pereos.

Li iomete kliniĝis. Hartufo falis sur lian frunton. Kaj Barbara rigardis en liajn okulojn.

— Homo bezonas reveni hejmen, — aŭskultadis ŝi kaj mordadis la lipojn, tiel feliĉe por ŝi estis aŭskulti tion. — Homo, kiam al li estas malbone kaj li apenaŭ trenas la piedojn, kiel Ŝarik. Vi ja scipovas resanigi, vi Ŝarik-on resanigis. Eltiru min.

— Mi amas vin, — diris ŝi. — Vi estas mia koro. Vi estas mia vivo. Se vi povos, poste, iam, kiam vi aĝos naŭdek, en libera tempo, ne distriĝante de la afero, registriĝu kun mi en la registrejo pri civila stato. Mi tion bezonas. Mi deziras esti via edzino. Kaj dume aĉetu al mi diademon. Malgrandan. Aĉan. Malkaran. Mi ĝin montrados al ĉiuj kaj dirados, ke tio estas donaco de mia konkubo, doktoro Ustimenko. Kaj post kvindek jaroj ni aranĝos niajn rilatojn formale. Se vi min, certe, ne forlasos. Ĉu ne forlasos?

— Ne, — diris li, — sufiĉas por ni tiuj cirkoj.

— Mi rekomendas manĝi varmegan pladon, — diris la kelnero el trans la ŝultro de Ustimenko. — La ĉefo tre ĉagreniĝas. Li vian personon ne povas interkonfuzi.

— Koran saluton al la ĉefo, sed ni foriras, — diris Barbara. — Ni hastas — jen en kio estas la afero. Volvu por ni en paperojn tion, kion ni ne ĝismanĝis kaj tion, kion vi ankoraŭ ne sukcesis doni. La cirkonstancoj estas tiaj, ke ni havas propran loĝejon, ĉu vi komprenas? Ni ankoraŭ oficiale ne estas geedzoj, sed nun ni firme interkonsentis, ke post kvindek jaroj ni registriĝos. Li promesas — tiu sozio de Vladimiro Atanazijeviĉ. Kaj li ne havas alian eliron, ĉar ni havas komunan sangocirkuladon.

— Kiel? — demandis la kelnero.

— Jen tiel, — respondis Barbara, leviĝante. — Kaj ĝenerale, dankon pro gastamo.

Jam starante, ŝi ĝistrinkis la ĉampanon. Kaj denove demandis, kiel demandadis dum tuta tiu ĉi tempo:

— Ĉu al mi nenio ŝajnis, Vlaĉjo?

— Ne, — respondis li. — Kaj al mi nenio ŝajnis. Ŝajnis tiu galimatio, kiu treniĝis dum ĉiuj ĉi jaroj.

— Jen tiamaniere, — diris Barbara. — Mi gratulas vin, mi estas ebria.

## Ĉapitro dek dua

### Ili pri mi ankoraŭ rememoros!

Tie oni tuj surmetis la parolilon. Aglaja Petrovna ankoraŭ atendis. Al ŝi rigardis ĉiuj — kaj Rodiono Metodjeviĉ, kaj Lidia Aleksandrovna, kaj Cvetkov mem — li staris ĉe la pordo kun kaskedo en la mano.

— Nu? — ne sen malbone kaŝata incitiĝo en la voĉo demandis li. — Ĉu la interparolo estis mallonga, sed enhavoriĉa?

Lidia Aleksandrovna ĵetis riproĉan rigardon al la edzo.

— Mi ne komprenas, — jam neniom retenante sin, ekkriis li, — eĉ mortigu min — mi ne komprenas. Tamen, tio estas via afero. Kio do estis dirita?

— Oni faros por mi paspermesilon je la dek unua kaj nul-nul.

— Kaj tio estas ĉio?

— Ĉio.

— Ĉu vi povas tuj forveturi el Moskvo? — turniĝinte al la antaŭĉambro — ĉu ne estas tie la ŝoforo, — rapide kaj mallaŭte diris Cvetkov. — Ankoraŭ ne estas malfrue. En ilia tumulto kaj malordo ili forgesos. Ne iru vi al Lubjanka, Aglaja Petrovna, komprenu...

Ŝi subridis. Kaj, nenion respondinte, balancis la kapon.

— Tion ne eblas kompreni, — frapante sin al la frunto per la polmo, jam kun kolero ekparolis Cvetkov. — Vi ja embarasos tutan vicon da homoj — almenaŭ vian Ŝtud-on, aŭ Ŝtub-on, kiel li tie nomiĝas... Kaj Gnetov-on, pri kiu vi pensis, ke li estas el la CK. Vi embarasos la kuraciston, kiu atestis por via liberigo, la policejestron, kiu aranĝis la pasporton. Aĥ, kion do! — li svingis la manon. — Pri kio diri!

— Vi malfruas, — diris al li la edzino.

— Mi alveturis por justo, kaj mi ĝin atingos, — per firma kaj ia kvazaŭ blindiĝinta, kvazaŭ surdiĝinta voĉo prononcis Aglaja Petrovna. — Mi senmaskigos la malamikojn de la popolo, kaj tiam...

Cvetkov aliris al ŝi pli proksime, prenis ŝian manon, rapide kisis kaj el la antaŭĉambro ordonis:

— Lastan fojon: ne iru tien!

Akompani sin al Rodiono Metodjeviĉ ŝi ne permesis. Kaj ne adiaŭis lin, kiel ŝi faradis tion en Unĉansko, forirante almenaŭ por horo.

Kaj li sidiĝis en la malplena loĝejo sur seĝon kaj komencis atendi. En silento kaj varmego, sola, li sidis kaj atendis. Kaj al li imagiĝadis la alo de la ŝipestra ponto, kiel li staras tie kaj tra dormeto, en fajfo de malvarma vento fiksaŭskultas — ĉu tio estas ŝanĝo de direkto en la ĝenerala kurso aŭ kontraŭsubmarina zigzago? Kaj ankoraŭ vidiĝis al li kargoŝipoj, kamuflitaj per blankaj kaj nigraj farboj, kaj signalo «A» — aeralarmo, kaj ruliĝantaj renkonten akvaj ondegoj. Kaj voĉo en la ŝipa laŭtparolilo aŭdiĝis al li: «Sur la mezferdeko iru singarde, tenu vin je la savŝnuro!» Kaj poste ekkantis matrosoj:

Sterniĝis la maro sovaĝe,
Batiĝas ondeg' en la nord'.
Amik', ni ekiras vojaĝen,
Navigas ni for de la bord'.

Li tremeris, ĉirkaŭrigardis.

Ne, li ne ekdormis, da tempo pasis tute malmulte — minutoj. Sed plu aŭdiĝis komforta kaj potenca zumado de aero en turbinaj ventoliloj. Plu subakvaj defendiloj estis tranĉantaj minojn. Plu flirtis sub glacia vento la larĝa vimplo de la komandanto de la ŝipgrupo. En la ŝtala supraĵo de purigitaj ferdekoj reflektiĝadis sunaj rebriloj. Sed tio estis jam ne en la Barenca maro, tio estis en la Biskaja Golfo, kiam la «kuspnazuloj» per kojna ordo entranĉiĝis inter la aviadilojn kun svastikoj, tie, alte, en la arda ĉielo de Hispanio.

— La tuta vivo, — tra la dentoj diris li. — La tuta vivo.

Kaj nun li sidis en fremda loĝejo kaj atendis. Atendis kaj timis. Timis, kiel timis neniam kaj nenion. Kiel tio povis fariĝi? Kiam? Kiel okazis, ke li, ordenita per la stelo de Heroo, nun iĝis malkuraĝulo? Ĉu li? Li, kiu trankvile fumadis, kiam bruis la liftoj, levante municion post ordono «prepariĝi al batalo»?

— Al diablo! — diris li al siaj pensoj. — Al ĉiuj diabloj.

Kaj ree komencis la malfacilan laboron de atendado.

Je la tria posttagmeze telefonis Konstanteno Georgijeviĉ kaj interesiĝis — kiaj estas informoj?

— Neniaj, — per malviva voĉo respondis Stepanov.

— Ĉu tute neniaj?

— Tute.

Je la kvina telefonis Lidia Aleksandrovna.

— Ne, — diris Rodiono Metodjeviĉ, — ŝi ne telefonis.

— Kaj vi... kiel? — kun peno eligis el si Lidia Aleksandrovna.

— Fino de mesaĝo, — diri Stepanov.

Ŝi ne komprenis. Sed li jam surmetis la parolilon. Ne deŝiriĝante, li rigardis al la ciferplato. Ambaŭ montriloj pendiĝis malsupren. Poste ili komencis leviĝi. La blankaj montriloj sur la konveksa, nigra ciferplato. Ankoraŭfoje eksonoris la telefono, Stepanov kaptis la aŭdparolilon, de li oni demandis, ĉu Lidia Aleksandrovna aĉetos fiŝon.

— Kian fiŝon?

— Nu, kiel ĉiam, ŝi ja aĉetas ĉe ni.

— Mi ne komprenas, — diris Stepanov, — nekompreneble.

Al li subite ŝajnis, ke ĝuste en tiu momento Aglaja Petrovna telefonas ĉi tien el aŭtomata telefono, kiel ili interkonsentis: «Ĉio estas en ordo».

Sed ŝi ne telefonis.

Je la dek unua alveturis Cvetkov-oj. Demandante pri nenio, la generalo verŝis por si kaj Stepanov konjakon. Rodiono Metodjeviĉ nee balancis la kapon. Proksimiĝis la noktomezo.

— Glaseton, — konsilis Cvetkov. — Tio helpas.

— Ne helpos, — respondis Rodiono Metodijeviĉ. — Nun nenio helpos.

— Ŝi ne devus iri.

— Mi sur ŝia loko — irus.

Li plu rigardis al la blankaj horloĝaj montriloj. La dek unua kaj duono. Eble, tamen? Subite? Subite nun ŝi telefonos?

Kun peno li eltrinkis tason da teo kaj kuŝiĝis, sed tiel, ke li vidu la nigran ciferplaton. Matene Aglaja Petrovna same ne venis. Kaj neniu telefonis. Dum la tuta dua tago Rodiono Metodjeviĉ trakuŝis sur la sofo kaj sendeŝire, kiel iam en maro en malfacila vaĉo, rigardis antaŭen, sed nun ĉio ĉi estis finiĝanta per la nigra ciferplato kun la blankaj montriloj. Poste estis nenio. Kaj estos nenio — li tion sciis.

Kaj li kvazaŭ stuporiĝis.

Terura laco premis lin, falis sur la ŝultrojn, eĉ kuŝi por li estis malfacile. Kaj ia sonĝo alruliĝadis fojfoje — subite ŝajnis, ke eniras li, ankoraŭ juna, en la navigistan rufon de sia ŝipo, viŝas la humidajn malvarmajn vangojn, eksidas en fotelon kaj kun ĝuo fermas la elturmentitajn de la maro kaj lumo okulojn. Iĝas tute kviete, kaj li dormetas sub certa, egalmezura, malmola klakado de la odografo, registranta la vojon de la destrojero. Kaj iu apude, brave kaj ruze, kantetadis:

Jen boat', sur rando —
Admiral'-fringelo.
Ĉu ni drinku brandon
Je lia ŝancelo?

Kaj ankoraŭ aŭdiĝis:

— Dekstren dek, pluen ne iru, rekte la rudron...

En la deka tago Stepanov forveturis en Unĉanskon, lasinte letereton pri tio, ke li «treege dankas pro la kaŭzita ĝeno». En la vagono li ofte ĵetadis rigardojn al la horloĝo kaj pensadis unu saman malfacilan penson, ĝispensi kiun ĝis la fino li ne kuraĝis, nur sulkiĝadis, kvazaŭ pro doloro, kaj ĝemetadis fojfoje.

Kaj Konstanteno Georgijeviĉ, leginte la letereton, ŝiris ĝin je etaj pecoj, telefonis al la edzino, ke li estas vokita por urĝa konsilado, kaj forveturis al la somerdomo de Koft. Vera Nikolajevna renkontis lin, kiel ĉiam, seke. Sed ŝi lin tute ne interesis. Lin entute nenio interesis. Li bezonis faciligi la animon, kaj la kalva Koft scipovis aŭskulti. Ja ne helpi en malfacilaj vivaj okazoj, certe, ne, kiu ĉi tie povas helpi, — li scipovis nur aŭskulti. Kaj Koft, nature, elaŭskultis pri tio, ke Aglaja Petrovna tute povus nomi la telefonnumeron de Cvetkov kaj rakonti pri tio, kiel li stulte persvadadis ŝin ne iri «tien». Koncize dirante, nenion bonan li por si atendis de tiu Aglaja Petrovna kaj ŝia admiralo...

Koft aŭskultis, kiel ĉiam, silente.

Sed por unu momento al Cvetkov subite ŝajnis, ke lia konfidenculo ridetis. Malestime kaj malvarme.

— Ĉu vi ridas?

— Ridas? — miris Koft. — Neniom. Sed viaj timoj, Konstanteno Georgijeviĉ, verŝajne, estas troaj. Tiaj homoj, kiel la nomita de vi Ustimenko, nenion diros por malutilo de aliuloj. Neniam, nenion, nenie, mi tiel opinias, tamen, eblas, ke mi eraras. Ustimenko ja estas parencino de la eksedzo de Vera Nikolajevna?

— Kaj kian signifon tio havas?

— Vera Nikolajevna al mi ion rakontis pri sia edzo. Tre siaspeca karaktero.

Samtie, en la ĝardeno, ili drinkis du botelojn da seka vino. Koft po iomete, kaj Cvetkov avide, per grandaj glutoj. Poste Vera Nikolajevna alportis konjakon kaj ian nekonvenan almanĝaĵon. Cvetkov sen la tuniko, en ŝelkoj sur la neĝblanka ĉemizo, forte paŝante per la botoj sur la gazono, diris al ŝi:

— Vi, ĉarmulino, prefere donu divorcon al via Ustimenko. Sufiĉas por la homo turmentiĝi.

— Kaj pro kio li tiel speciale turmentiĝas? Li akiris por si, pardonu, inaĉon...

— Aglaja Petrovna estis ree arestita, — rigardante flanken, prononcis Koft, — vi tute ne bezonas tian parencecon...

— Aĥ, en tiu senco, — ne tuj respondis Veresova, — en tiu... se en tiu, tiam necesas pensi.

Jen kiamaniere okazis, ke, dum Rodiono Metodjeviĉ ankoraŭ estis revenanta en Unĉanskon, Gorbanjuk Inna Matejevna jam sciis tion, kio igis ŝin en la nunaj malfacilaj cirkonstancoj ree levi la kapon kaj kolekti rezervojn por la lasta, decida impeto en la batalo, en kiu ŝi ne povis ne venki.

Pri tio ŝi estis tute konvinkita, interparolinte per interurba telefono kun Vera Nikolajevna.

Ekfrapis tamburoj, ekludis klarionoj.

La bunta maso de pensoj de kamaradino Gorbanjuk komencis ricevi formon, kuniĝi en kolumnojn, viciĝi kaj reordiĝi, defendante la arierojn, flankojn kaj ĉion ceteran sur la komenca pozicio.

— Tempas! — tiel diris al ŝi Inna Matejevna. — Mi devas finfine defensivi. Kaj la plej bona defensivo estas atako aŭ ofensivo, io tia. Ili pri mi ankoraŭ rememoros!

### Majstrino kuiri kaĉon

Skuinte la ŝultrojn, ŝi rememoris la tritagan proceson de Palij kaj siajn depoziciojn, rememoris, kiel rigardis al ŝi el la unua vico la okulvitrulo Ŝtub kaj tiuj liaj kunlaborantoj, kiuj siatempe demandadis kaj pridemandadis ŝin. Kaj kolonelo de la polico Lubeznov aperis antaŭ ŝi tia, kia li same pridemandadis «civitaninon Gorbanjuk» koncerne de la oro kaj aliaj valoraĵoj, kvazaŭe alproprigitaj de ŝi, sed tute ne fordonitaj al la orfejo «kune kun sukero», kiel idiote skribis ŝi en sia klariga noto. La abomena spekulanto Jesakov ĉeestis tion kaj donadis siajn fiajn replikojn, kaj ŝi devis tion toleri...

Kion ŝi toleris dum tiuj ĉi jaroj!

Kaj jen venis ŝia horo!

Aŭ hodiaŭ, aŭ neniam. Aŭ ili venkos ŝin, aŭ ŝi ilin! Ĉiujn kune — per unu bato — la tutan bandon de ŝiaj persekutantoj kaj turmentantoj, tiuj, kiuj ĉaspelis ŝin, la solecan virinon kun knabino Jenjo — la du orfinojn, senigitajn de vivĝojoj, de tiuj, kiuj, kiel Ustimenko, eĉ ne opiniis necesa, okupinte la postenon, konversacii kun ŝi, kiuj, kiel li, rifuzis foje plenigi enketilon kaj nur kun subrido ĵetis al ŝi rigardon — provu, prenu min per la nudaj manoj.

Kaj ŝi staris en lia kabineto kaj, afable ridetante, diris:

— Mi komprenas vin, Vladimiro Atanazijeviĉ, sed reguloj estas reguloj. Ni ja devas ilin obei.

— Mia aŭtobiografio ne ŝanĝiĝis post tiu momento, kiam mi estis nomumita ĉi tien, — respondis li al ŝi. — Kun Truman mi ne parenciĝis, kaj al CIC[110] mi ne estis varbita. Kio koncernas mian tempon, do ĝi estas limigita.

Li simple elpelis ŝin el sia kabineto.

Nun venis ŝia tempo.

Kaj al ŝi sufiĉos fortoj, lerto kaj eĉ majstreco alporti kien necesas la bone kuiritan pladon. Kun salo, pipro kaj spico. Tio estos eĉ ne plado, tio estos bukedo el mirinda kombino de koloroj kaj densega aromo...

— Ĉu kuiri al vi ankoraŭ kafon? — interesiĝis ŝi.

Bor. Gubin levis al ŝi la nekomprenantajn okulojn. Li jam dum pli ol horo skribadis sur ŝia tagmanĝa tablo, skribadis kaj reskribadis — kamarado Gubin, al kiu same nemalmulte kostis la historio kun Kraĥmalnikov. Kun la tiel nomata «suferanto» Kraĥmalnikov, kun tiu «suferanto» mem, kiu nun, post la senmaskigo de Aglaja Petrovna, la «partizana heroino», okupis sian ĝustan lokon en la historio de Unĉansko.

— Kafon? — vigle demandis li. — Eblas ankaŭ kafon. Se ĝi estas forta. Eblas ankoraŭ ion — pli fortan.

Sed Inna Matejevna lasis lian aludon preter la oreloj. Kaj eltiri el la mantelo sian botelon estis iel dume ĝene. Li ja estis unuafoje en la domo, des pli en tia pura, seka, sterila.

Kaj kiaj pensoj venadis en lian kapon, dum li skribadis siajn «notojn». «Ladviando» — tiel nomus liajn rezonadojn Barbara. Aŭ «marmelado»!

Tamen, pli da optimismo, kamarado Gubin, pli da viglo en la temo, serĉanto trovos — kiel instruadis lin per klakanta kaj krakanta telefono kamarado Varfolomejev, — instruadis el la regiona centro en la periferion. Kaj Boriso Emanueloviĉ penis. «Vigla, gaja kanto nun por ĉiam ekloĝis en nia Granda Gridnevo», — jen kian stilon ekposedis nun la skeptika Bor. Gubin, majstro de multaj pikantaj linioj en la proksima pasinteco. «Fama melkistino Nina Aleksina amikiĝis kun scienco», — tiajn li stampadis liniojn en siaj artikoletoj «de la propra korespondanto». De la propra — kaj fino. Por ke ne ĵetiĝu en la okulojn la familinomo.

Sed ankaŭ optimismo ne helpadis.

Nek optimismo, nek paĝoj kun versaĵoj, kun anguleto de bona humuro kaj satiro sub diversaj subskriboj («aktivularo de la ĵurnalo»), sed efektive, certe, produkto de la metio de Bor. Gubin, — nenio helpadis, ne iris lia nuna vivo, eblis eĉ plori, eĉ hurli lupe, eĉ el la haŭto eliĝi!

Kaj ankaŭ du broŝuroj al nenio helpis, du densaj libretoj: unu — verkita kvazaŭ de la fama maŝinisto Obrezov, la alia — de maljunulino Glaziĉeva, mirakla majstrino pri nutrado de porkidoj. La broŝuroj estis kun portretoj kaj kun versaj epigrafoj, pri ili bone menciis la ĵurnalo, sed malfeliĉe kaj la maljunulino, kaj la maŝinisto ekkredis pri ĉio tio, kion elpensis pri ili Gubin, kaj eĉ la honorarion ili prenis plene al si. Boriso Emanueloviĉ eksplodis, sed Vsevolodo Romanoviĉ konsilis «ne elŝoviĝi». Kaj diris tiam ĉe persona mallonga rendevuo tiel:

— Aferoj viaj, Boĉjo, montriĝas al mi en sufiĉe malgaja aspekto. La tempo laboris, bedaŭrinde, ne por vi, sed kontraŭ vi. Sinjorino Ustimenko estas ĉi tie, libera. Portreto de Postnikov estis solene pendigita en la vestiblo de la malsanulejo. Sekve, la forpasinta Kraĥmalnikov estis en ĉio prava. Pri tio sama, tio estas pri praveco de Kraĥmalnikov, insistas ankaŭ la nun vivanta partizana heroo Zemskov, pri kiu, kiel vi scias, ni presis grandan artikolon. Jen, kompatinda Boĉjo, kia situacio.

— Kion do mi tamen faru, ĉefo?

— Sidu en la periferio.

— Sed kiom eblas?

— Eblas longe. Zolotuĥin nin eĉ ĝis hodiaŭ per via nomo riproĉas.

— Ĉu mi plu anstataŭ Obrezov kaj Glaziĉeva skribu?

— Donu melkistinojn. Kun ili vi trovis komunan lingvaĵon. Koncize dirante, korektu la erarojn, kamarado Gubin...

Glutinte kafon, li subridis: la melkistinoj ja finfine taŭgis, sed, tieldire, el iom alia vidpunkto. El la vidpunkto, se tiel diri, de la vera politika vizaĝo de kamarado Ustimenko V. A. Oni lin ĝentile petis pruntedoni kitelojn al melkistinoj por filmado, por montri la bienon ne naturalisme, ne en ĉiutaga grizeco, sed tia, kia ĝi devas esti en la plej proksima tempo. Kaj kion li faris? Kiel li reagis al tio? «Forpeli!» Ĉu tio estas respondo de sovetia homo, de komunisto? Jes, ankoraŭ ne estas kudritaj blankaj kiteloj por ĉiuj melkistinoj, ankoraŭ ekzistas malfacilaĵoj, kiu disputas kun tio, sed ĉu la supre indikitaj kiteloj devas esti? Ĉu estas hazardaĵo, ke ili ankoraŭ mankas? Do pro kiaj konsideroj Ustimenko rifuzis en ofenda, nekaraktera por sovetia estro maniero?

— Ĉu vi ne havas kun li personan malpacon? — demandis Inna Matejevna, leginte la deklaron.

— Ĉu mi? — miregis Gubin tiel laŭte, ke Gorbanjuk tuj komprenis — havas.

Sed tio tute nenion signifis. Kiu demandos, se per si mem la «informo» donas neniajn suspektojn? Kaj la informo, kaj ties aŭtoro. La aŭtoro, kiu grave suferis en la historio kun Kraĥmalnikov. Sed li ja estis prava. Sendube prava. En tiu senco ŝi esprimiĝis, releginte ĉiujn ses paĝojn de la «dokumento».

— En la poŝo de mia mantelo estas konjako, — diris Boriso Emanueloviĉ. — Kaj nemalbona. Ni drinku, tieldire, por «akcelo».

Inna Matejevna ĵetis al Gubin miran rigardon:

— Kion vi diras! Mi ne drinkas.

— Ĉu neniam?

— Certe.

Ŝi plu rigardis al li per siaj katinaj okuloj kun transversaj pupiloj. «Jen kiel mi ŝin mirigis», — pensis Gubin. Kaj abrupte ŝanĝis la temon:

— Kaj de kie vi eksciis pri tiuj kiteloj? — interesiĝis li.

— Ustimenko mem rakontis en ĉeesto de kelkaj kuracistoj kaj eĉ fanfaronis en sia ordinara malmodesta maniero...

— Nov-ed-zo! — leviĝante de la tablo, dise diris Gubin. — Bonega ekzemplo: forlasi la infanon, detrui la familion, edziĝi kaj...

— Ĉu vi nomas tion, kio tie okazas, — geedzeco?

Starante, li glutis la malvarmiĝintan kafon.

Verŝajne, ne indis montri, ke lin ĉio ĉi interesas almenaŭ en ia grado. Kaj li ekfumis, atendante.

— Ili ne registris siajn rilatojn, — diris Gorbanjuk kun abomeno. — Kamaradino Veresova tute prave ne deziras divorci kaj per tio malligi la manojn al tiu ulo. Ne deziras kaj, certe, neniam deziros. Mi komprenas ŝin: la infano!

— Malpuraĵo! — diris Gubin.

— Jen pri kio devas skribi vi, laborantoj de la gazetaro. Jen kio devas esti senmaskigita, — kraketante per la fingroj, diris Inna Matejevna. — Mi same trairis koŝmaron de tia speco. Senrespondeco, anima malpureco, pardonu, malĉasto por malĉasto...

Gubin trairis la ĉambron.

— Timinde, — diris li, — timinde. Mi estis malpreciza, respondante al via demando — kiaj estas miaj interrilatoj kun Ustimenko. Ni estis amikoj en la lernejo. Kaj ankoraŭ antaŭnelonge. Sed mi rompis ĉion ĉi.

— Pro kiaj kaŭzoj?

— Pro cinika percepto de la vivo fare de tiu Ustimenko, Inna Matejevna, pro sakrilegia senideeco, fiaferemo, nihilismo. Li ne deziras vidi en nia vivo ion ajn helan, li... Tamen, mi ne neas, ke li estas forta laboranto, sed absolute nekontaktema kun la epoko. Li estus valorega en Usono, probable. Sed en nia socio, kie la ideo...

Ŝi atendis.

— Ŝajne, mi iĝas maljusta, — kun amara rideto konkludis Gubin. — Sed komprenu min ĝuste, estas neelteneble malfacila perdi amikojn de la juneco...

— Okazas perdoj eĉ pli grandaj.

— Jes, tio estas vero.

Inna Matejeva akompanis la gaston ĝis la pordo kaj malfermis la fenestron: Gubin sukcesis multe fumi. Poste ŝi rigardis, kiel dormas Jenjo, kovris ŝin koverte, laŭ reguloj de higieno, kaj faris por si sangan bifstekon. Aparte ŝi fritis al ĝi cepon — multe, ĝis hel-bruna koloro. Kaj primetis la tablon kun karaktera por ŝi diligenteco. Por si, kiel por aliulo, por la plej grava en la vivo. Por si, kiel por la plej amata homo. Por si — pipron, mustardon, krenaĵon. Por si botelon da malvarmeta biero, ne, ne, ne tre malvarman. Por si belan, pezan glason.

En tiu ĉi multlabora tempo ŝi devis bone nutri sin.

Ne tiom malmulte dependis nun de la sanstato. Necesis laŭeble gardi sin: ja ŝi ĉe Jenjo estas sola. Unusola. Panjo. Kaj minaca faltaro jam aperis ĉe la okuloj, kaj ŝvelaĵojn ŝi rimarkadis, kaj gimnastiko, ordinara matena korpekzercado lacigadis ŝin.

Ne, sano, sano kaj ankoraŭ sano. Kaj maĉi nutraĵon metode, ne hastante, kiel tion faradis Eŭgeno Rodionoviĉ, — kie li nun estas, la diketa birdeto sur mallongaj kruretoj?

Inna Matejevna verŝis por si bieron kaj eltrinkis duonon de la glaso per malgrandaj glutoj. La bifstekon ŝi manĝis sen pano, farunaĵoj kondukas al obezeco — kaj nure. Ŝi maĉis kaj pensis pri Lubeznov. Se li divenos pri ŝiaj ŝparlibretoj en Moskvo? Aŭ Jesakov sufloros tian ideon?

«Trankvilon! — diris al si Inna Matejvna. — Trankvilon! Vi manĝas, vi ripozas, vi devas plenumi tagordon. Post mallonga paŭzo kaj absoluta ripozo vi denove revenos al agado, sed nun — trankvilon, ankoraŭfoje — trankvilon!»

Estis la deka horo, kiam Gorbanjuk denove revenis al tio, kion ŝi nomadis agado. La «informoj» de Katinjo Zakadiĉnaja kuŝis apud ŝia maldekstra mano, tio, kion hodiaŭ skribis Gubin, — dekstre. La lampo lumis komforte al puraj paperfolioj. Kaj oportuna fontoplumo «Parker», aĉetita en Moskvo en brokantejo, briletis per oro — atendis: skribu per mi, mi atendas vin.

Inna Matejevna skribis ciferon «unu». Kaj ĉirkaŭstrekis ĝin per cirkleto. Ĉio komenciĝis de la konato — lordo, la kvina grafo Neville. Jen tiam ĉio ekĝermis. Kelkaj rigardoj al aferoj, fremdaj al la sovetia homo.

«Du». Vojaĝo eksterlanden sub estrado de tiu incitita koruptanto, kiu ankaŭ ĉi tien alveturis — demando: kun kia celo? Altmara ŝipestro, li, sendube, ankaŭ post la milito vizitadis eksterlandajn havenojn. Kaj se eĉ ne vizitadis, do liaj homoj vizitadis. Ĉi tie Inna Matejevna metis grasan demandosignon.

Plue, sub cifero «tri», estis Hebeisen — tiel nomata «kontraŭfaŝisto». Sed ĉu malmulte ni konas okazojn de maskiĝo, eĉ kia! La historio kun Palij ankoraŭ nenion pruvas. Estas sciate, ke faŝistoj tenis en siaj malliberejoj ankaŭ fidelajn al ili homojn, por poste enradikigi tiujn en la sovetian socion. Demandosigno.

(Necesas noti, ke en la ellaboro de sia dokumento, aŭ, alidire, en la procezo de sia kuirado de kaĉo, Inna Matejevna tute pri nenio insistis, ŝi nur kvazaŭ starigadis demandojn, mem dubante kaj suferante, kiel devas fari homo, kiu neniel preparas ies opinion, sed pripensas, timante kaj abomenante tiun abismon, kiu malfermiĝas antaŭ li tute proksime).

Sub la kvara numero estis la vivo de la popa filo — Bogoslovskij, kun liaj oftaj kaj nepravigeblaj vizitoj de la barako de germanaj militkaptitoj. Tie Gorbanjuk mensogis per tre, nature, singardaj esprimoj. Laŭ ŝiaj informoj, la forpasinta Nikolao Eŭgenjeviĉ en la milito dum ioma tempo estis encirkligita, kvankam li sukcesis skrupule kaŝi tiun «fakton». Kaj ĉi tie ŝi salis la kaĉon per tio, ke kvazaŭ nelonge antaŭ la morto de Bogoslovskij ŝi petis precizigi tiun detalon, gravan en lia persona dosiero. Kaj li konfuziĝis ekstreme kaj petegis pri ioma prokrasto por skribado de klariga noto aŭ raporto. Oni serĉu, kontrolu la mortinton!

Poste, sub respektivaj numeroj, estis listigitaj kaj profesoro Ŝĉukin kun lia «damo» kaj nebula pasinteco en la ĉefurboj, kun la faktoj, indikitaj en la felietono, kun ia «senpreza» biblioteko, akirita nesciate per kiaj monrimedoj, kaj Aleksandro Samueloviĉ Neĉitajlo, akceptita de Ustimenko nur tial, ke li «fifaris» nemalmulte en Moskvo, sed kion nome li fifaris — devas la organoj esplori kun tuta severeco kaj objektiveco, kaj, tute certe, Vagarŝako Sainjan...

Ĉi tie la «Parker» de Inna Matejevna ekskribis vigle. Strangajn, per nenio kaŭzitajn veturojn de la filo de la reprezaliitaj gepatroj Sainjan dum la milito al la fronto — kiel necesis kompreni? Ĉu ne pro deziro de Sainjan trovi kontakton kun spionoj de la kontraŭulo? Ĉu ne per revo venĝi tiamaniere pro la likvido de la grupo de malamikoj de la popolo, en kiu fiagis la pliaĝaj Sainjan-oj? Kaj liaj interrilatoj kun la profesor-instruista personaro dum la lernado? Liaj kolizioj kun la plej bonaj institutaj kadruloj, kun la ora fonduso, kun tiaj homoj, kiel antaŭnelonge forpasinta sur sia posteno Ivano Ivanoviĉ Jolkin? (Pri la morto de Jolkin Gorbanjuk legis en ĵurnalo, kaj pri kolizioj kun li ŝi eksciis dum estado ĉi tie de Vera Nikolajevna, kiu multon rakontis al Inna Matejevna. Kaj ree, kion eblas demandi de la dua mortinto?) Poste sekvis Lubov Nikolajevna Gabaj. Vere, ŝi estas, plej probable, energia aganto, sed por kiu laboras tiu energio de la forlasinta sian postenon kuracisto? Forlasinta kaj instaliĝinta ĉi tie, sub ŝirmo de la flugilo de la sama Ustimenko. Ŝiaj monpunoj, sigeladoj, senĉesa ĝenado de la vendeja reto, ŝia nuda administrado sen konsidero de lokaj cirkonstancoj, ŝia ago pri fermo de la laborista manĝejo en la krucligna fabriko — kiel tion kompreni? La kolektivo de la entrepreno restis sen varmegaj manĝaĵoj. Al kiu estis adresitaj la riproĉoj? Ne, ne tiel devas labori nia homo. (Ĉi tie Inna Matejevna estis senkompata kaj demandosignojn ne metis, sed uzis nur krisignojn kaj substrekojn). Ne tiel! Tia, se permeseblas tiel nomi, agado kaŭzas nur koleron kontraŭ la sistemo mem, kiu agas tiom despote...

Kaj sub ciferoj «naŭ», «dek» kaj tiel plu estis menciitaj ĉiaj malordoj, en kiuj Inna Matejevna malkovris sistemon: fiaskigo de laboro de la sapa fabriko pro iaj vitaminoj, ricevo de cemento sen respektivaj distribulistoj, per persona interkonsento, marmoro «kvazaŭ por la kuirejo», tamen, ĉio ĉi pli verŝajne odoris je banala ŝtelo. Da tiaj «bagateloj» akumuliĝis nemalmulte, fine la kvanto transiris al kvalito, la homoj intence faradis malbone kaj ne faradis bone. Ĉu estis tiel, la majstrino kuiri kaĉon ne sciis, ĉi tie ŝi agis per listiga metodo.

Je la unua horo de nokto Gorbanjuk trinkis teon kun citrono kaj manĝis peceton de torto kun kuirita kremaĵo. Tio estis mallonga ripozo de homo, faranta veran, necesan, seriozan laboron. Kaj ŝatanta tiun laboron, fordonanta sin tute...

Ŝajne, tiam Inna Matejevna tiom inspiriĝis, ke ŝi ekkredis je tio, ke ĉio ĝuste tiel estas, — tio nomiĝis «grupa afero», kaj la «grupan aferon» ŝi estis senmaskiganta per ĉiuj siaj malgrandaj fortoj, kun pasio, kun civitana indigno kaj severa patoso. Kredante je si kaj je ĉio tio, kio helpe de la skriboplumo «Parker» kun oraj randoj estis elverŝiĝanta sur paperon, — pri kio ĉi tie eblis nun dubi? Ja ĉi tie estis listigataj faktoj, kaj kiaj!

Certe, plej facile estas kulpigi la eksan estron de la regiona departemento pri sanprotektado kamaradon Stepanov-on E. R. pri maldelikateco rilate al la nun forpasinta Puzirjov. Nu, kaj la estraro de la malsanulejo, tiom kuraĝa en aliaj okazoj, kial en tiu ĉi okazo ĝi montris tian, milde dirante, modestecon? Ŝi precize scias, ke Puzirjov (ankoraŭ unu mortinto!) petis Bogoslovskij-on kaj eĉ petegis (kia artifiko — mortinto kun mortinto — provu esplori) kuŝigi lin en la malsanulejon, sed N. E. decide rifuzis al la malfeliĉulo. Ĉu tio ne estas sistemo — artefarite kaŭzi malkontenton pri nia sanprotektado en la medio de la laborantoj. Al kiu oĉjo ili ĉiuj laboras — jen kiel starigis la demandon kamaradino Gorbanjuk fine de tiu ĉi alineo. Kaj la oĉjo estis metita en citilojn, «mi encitiligu lin» — ordonis al si Inna Matejevna, mordinte la lipeton. Kaj la nunaj rezonadoj de Ustimenko pri tio, kiel malperfekta estas nia sistemo de radia kuracado? Pri kiaj antaŭtukoj el plumbita kaŭĉuko eblas paroli, kiam la lando ankoraŭ nur kuracas la vundojn de la milito? Fermi la orelojn, la okulojn, la korpon — sekve, doni al malsanulo horon anstataŭ dek aŭ dek kvin minutoj, ĉu ne tiel? El tio sekvas konkludo — redukti sesoble kapaciton de la procedura tablo. El tio sekvas ankoraŭ konkludo: lasi sen kuraco kvin homojn el ses. Kion do tio kaŭzos? Kian reagon? Ĉu pozitivan? Apenaŭ! Tio kaŭzos riproĉojn al nia sovetia sanprotektado, kaj sekve...

Ne, ne, neniajn konkludojn Inna Matejevna faris ĉi tie. Kun konkludoj, certe, necesis esti pli modesta. Konkludojn eltiros tiuj, kiuj devas okupiĝi pri tio. Kaj ŝi faris por si apartan noton — ĉe reskribado de la «dokumento» lasi nur la «faktojn», foriginte laŭeble emociojn. Al ŝi vere nun ŝajnis, ke ŝi operacias per faktoj, nur iom tro emfazante la tonon...

Je la dua horo de nokto Gorbanjuk plu estis skribanta.

Certe, estis malprofite tiel malŝpari proprajn fortojn, sed ja la serpento Jesakov loĝiĝis en la Domo de kamparano kaj, kiom ŝi sciis, ne intencis forveturi. Kaj li iradis en la policon, kiel en oficon. Kaj Palij povis skribi el mallibero nesciate kion. «Mi al vi ankoraŭ faros donacon!» — trankvile minacis li dum la juĝado.

Ĉu savos ŝin tiu dokumento? Apenaŭ. Sed tamen necesas provi. Necesas sukcesi fari ĉion, kio eblas. Ĉu helpos tio aŭ ne, sed necesas «fari donacon» kaj al la aŭstro, kaj al Ustimenko...

Jenjo ekplorpepis — petis trinki. Ŝi trinkigis la knabinon per vinbera suko.

— Filinjo mia, — diris Inna Matejevna, — suneto!

Poste ŝi komencis priskribi la informojn de Zakadiĉnaja, kiuj devis esti aldonitaj kiel apendicoj al la ĉefa «dokumento». La priskribo, propre, estis ekstrakto de la longa kaj pedanta agado de Katinjo — ekde ŝia unua denunco pri la eksperimentoj de Maria Kapitonovna super hundoj ĝis la uzo fare de Mitjaŝin en la amatora spektaklo de la «kalumnia rakonto de M. Zoŝĉenko, mallaŭdanta nian plej bonan en la mondo sanprotektadon». Kaj post tio sekvis la ĉefa — la vorto «granda». Kiun nomis tiel profesoro Ŝĉukin? Ĉu li ne komprenas, al kiu homo povas aplikiĝi tiu vorto en nia epoko? Do kiomgrade necesis fali, por apliki tiun nocion en tiu senco, en kiu aplikis ĝin T. T. Ŝĉukin? Ne, ŝi, Gorbanjuk, ne povis skribi pri tio trankvile, ŝi kredis, ke la respektivaj organoj esploros kaj faros siajn konkludojn, alie ne eblas vivi...

Je la kvara horo Inna Matejevna ekdormis, ŝlosinte, certe, ĉion, kion ŝi ellaboris, kun ĉiuj apendicoj, en la kesto de la skribtablo. Dum la tuta dimanĉo ŝi tajpadis trans la fera pordo de sia fako. Tio estis granda laboro — kaj la «dokumento», kaj kopioj de la denuncoj de Zakadiĉnaja kaj Gubin, kaj ankoraŭ ĉio en tri ekzempleroj. Du ekzemplerojn ŝi lasis ĉe si en la gardoŝranko por ajna okazo.

Majoro Bodrostin akceptis Gorbanjuk-on laŭ ŝia unua telefonvoko je la dek unua de mateno, lunde. Tekon ŝi ne kunprenis, la tuta «dokumentaro» estis en la mansaketo. Kaj ŝi iris tra interstratoj, por neniun renkonti tie, kie estus kompreneble, kien ŝi sin direktas.

— Mi vin aŭskultas! — diris al ŝi la majoro, invitinte eksidi.

Lia butonita vizaĝo estis tute nenion esprimanta. Diligenta homo — buŝo, nazo, oreloj, okuloj, haroj — ĉio, kiel ĉiu havas averaĝe. Tiaj vizaĝoj renkonteblas en medicinaj lernolibroj kaj en lernolibroj de la germana, angla, franca. Vizaĝoj ĝenerale. Mankas al kio alkroĉiĝi.

Tamen, Inna Matejevna alkroĉiĝis: la okuloj evidentiĝis bluaj. Aĥ, kiaj bluaj. Kaj dum la majoro legadis, ili fariĝadis ĉiam pli helaj, ĉiam pli bluaj, la okuloj de volforta, koncentrita, ŝtala homo. Dum li estis leganta, ili estis kvazaŭ ŝaltitaj — tiuj okuloj, kaj kiam li finis, li ilin kvazaŭ malŝaltis. Kaj ili estingiĝis. Iĝis simple okuloj — bildo en lernolibro: okuloj.

— Mi ne povas ion aldoni al tiu ĉi dokumentaro, — diris Inna Matejevna.

Majoro Bodrostin kapjesis.

— Ĉu mi povas iri? — demandis ŝi.

Li ĵetis al ŝi rigardon per la simple okuloj el lernolibro. Ĉu ili vere estis bluaj?

— Jes, — diris li, — certe, vi povas iri. Poste iujn detalojn necesos, probable, precizigi!

— Tie estas indikitaj miaj telefonoj, — respondis ŝi. — En la ĉefa dokumento.

— Mi komprenis! — kapjesis majoro Bodrostin. — Oni vin vokos, se necesos.

Eĉ dankon tiu ĉi homo ne diris al ŝi. Kaj ne adiaŭis. Eble, la dokumentaro faris al li tian konsternan efikon?

En ŝiaj tempioj estis frapanta sango, kiam ŝi eliris sur la straton.

La tago estis malvarmeta, venta, sur la strato flugis pikanta polvo. La somero finiĝis aŭ estis finiĝanta. Aŭ eble Inna Matejevna iomete febris?

Vetĉinkina, kiel ĉiam, estis remetanta paperujojn kun «personaj dosieroj». En ŝia anguleto staris abomena fumo.

— Vi almenaŭ la vazistason malfermu iam, — ne salutinte, diris Gorbanjuk. — Tio ja estas simple neeltenebla...

— Mi ĉi tie senintence malkovris paketon, — rapide murmurante, diris la maljunulino, — kaj vi min pardonu, sed tio estis adresita persone al vi...

«Ĉu Palij? — kun teruro pensis Gorbanjuk. — Li tamen skribis».

Sed tio estis multe pli malbona, ol ajna Palij. Tio estis letero de la damnita stultulino, Larisa Romualdovna, — registrita, valora kaj ankoraŭ ia tia. Tuta en vaksosigeloj. La maljuna idiotino sendis ambaŭ ŝparlibretojn. Ŝi, vidu, forveturas por longa tempo kuraciĝi kune kun la edzo kaj supozas... Kion ŝi povas supozi? Kiel ŝi arogas? La fingroj de Inna Matejevna tremis, kiam ŝi estis palpanta tiun koverton, en kiu estis glufermitaj, ŝi bone memoris, glufermitaj ŝiaj ŝparlibretoj. Kaj nun la koverto estis malfermita. Aŭ ne malfermita? Ĉu truiĝis? Per si mem? Ĉu vidis Vetĉinkina aŭ ne vidis? Pri tiu, pri Larisa, — estas tutegale! Kaj pri la generalo same. Sed Vetĉinkina?

Ŝi eksidis flanke apud sia skribotablo. Plu estis frapado en la tempioj. Ĉu vidis Vetĉinkina aŭ ne?

Ĉu vidis?

Kiel ekscii?

Ĉu ne vidis?

Sed ĉu ŝi diros?

Kaj se diros, do kiam kaj kie?

Kaj al kiu?

Ŝlosinte sin, Inna Matejevna ĉion esploris de la komenco mem. Ĉi tie la paketo kuŝis, kiam ŝi eniris. La letero estis malfermita. Sed en la letero pri la ŝparlibroj ne estas eĉ unu vorto. Simple «viaj paperoj». «Viaj lasitaj paperoj». Sed la «paperoj» elstaras el la truiĝinta koverto. Ĉu rigardis Vetĉinkina aŭ ne?

Naŭdek tri mil de Palij.

Li diris — cent.

Sed entute ja estas cent tridek naŭ mil: estas ja ankaŭ de Jesakov, restis de tiu oro.

Dufoje Inna Matejevna pasis preter Vetĉinkina. Dum la dua fojo la maljunulino estis trinkanta teon kaj manĝanta sandviĉeton kun konfitaĵo. Ŝi havis tagmanĝan paŭzon.

Kaj ĝuste en tiu tagmanĝa paŭzo Inna Matejevna Gorbanjuk, kiel oni diras, perdis sinregadon. Aŭ singvidon. En antikvaj tempoj eblus esprimiĝi, ke sub tiu amazono ekkuregis la ĉevalo. Nuna aŭtomobilisto dirus: la bremso paneis. Mallonge dirante, tute konfuziĝinte kaj nenion bone komprenante, ĉar ja estas bone sciate, ke eĉ al la plej kalkulemaj kaj malvarmsangaj krimuloj okazas statoj de nerva furiozo, Inna Matejevna, gluferminte kaj vaksosigelinte siajn ŝparlibretojn en paketon, vokis urĝe Katinjon Zakadiĉnaja-n kaj petis ŝin, ne ordonis, sed ĝuste petis «ĝis la tempo» kaŝi. Kaj ial konfide prenis per la malvarmaj fingroj ŝian diketan maneton. La vortoj «ĝis la tempo» kaj «kaŝi» estis stultaj, sennecesaj, ŝi tuj komprenis, kiel ĉio ĉi estas malmoderna, ia kaŝado, kiel ŝi pro tiu sia peto renverse falas de sur la ĉielo, sur kiu ŝi antaŭe troviĝis por Zakadiĉnaja, sur la plej pekan teron, en flakon, sed jam nenio estis farebla, la paketon Katinjo prenis, mirege rigardante al sia antaŭnelonge tiom majesta estrino, mastrino kaj regantino.

— Tio estas persona, — diris Inna Matejevna kaj ridetis (por kio, por kio ŝi ankoraŭ ridetis antaŭ la ŝafino, kiu ĉe tuta sia hebeteco ne povis ne distingi falon disde majesteco?). — Simple okazas ja personaj aferoj...

Katinjo kapjesis.

— En vian valizon ĵetu, — prononcis Gorbanjuk, — en tio estas nenio speciala.

Zakadiĉnaja ankoraŭfoje kapjesis. Sed en ŝiaj okuloj estis skribite: se estas nenio speciala, tiam por kio do kaŝi? Kaj ankoraŭ estis skribita io mallonga, rapida, evitema, hasta, pri kio Gorbanjuk pensis: «Ŝi ne kuraĝos!»

Kaj ekdubis.

Kial do ne kuraĝos? Ĉu ŝi ĝeniĝos?

Ĉu Inna Matejevna ne instruis ŝin ne ĝeniĝi?

### Komenco de tre longa tago

La trajno el Moskvo venadis je la naŭa kaj kvarono. Je la deka Ŝtub telefonis al deĵoranto kaj interesiĝis, ĉu alveturis majoro Bodrostin.

— Li alveturis, — respondis la ĉefserĝento. — Sed li estas malsana. El la medicinejo oni sendis lin hejmen en akompano de medicina laboranto. Per sanitara aŭtomobilo.

— Kaj kio al li okazis?

La deĵoranto ne sciis.

Aŭgusto Janoviĉ telefonis al la medicinejo.

Al li oni raportis, ke majoro havas anginon kun tre alta temperaturo, ĉirkaŭ kvardek gradoj. Eble, streptokokan. Ili prenis frotaĵojn. Ŝtub ree telefonis al la Departemento. Gnetov jam estis sur la loko. Li vidis Bodrostin-on. La majoro estas malsana, sed treege entuziasma pri la vojaĝo, — kun emfazo prononcis Gnetov.

— En kia senco — entuziasma?

— En senco de labora entuziasmo. Li estas nomumita via viculo.

— Kiel tiel?

— Hieraŭ Viktoro Simonoviĉ subskribis ordonon.

Ŝtub silentis. General-kolonelo Abakumov V. S.[111] eniris en la ludon — jen kion ĉio ĉi signifis. Ne pli kaj ne malpli. Kaj nenien de tio eblas foriri! Kaj estas tute kompreneble, per kio kaj kiom baldaŭ tio finiĝos. Tamen, tio estis komprenebla jam antaŭ monato kaj duono, kiam sur lia raporto pri senkulpeco de Ustimenko A. P., pli ĝuste, sur liaj klarigoj pri la kaŭzoj, pro kiuj ŝi estis liberigita pro malsano, Abakumov skribis rezolucion «galimatio» kaj elpelis Ŝtub-on el la kabineto. Aŭ preskaŭ elpelis. La alta, bela, silentema Abakumov...

— Do, ĉu kun venko revenis kamarado Bodrostin?

— Jes. Ne vane li estis tie tiom longe. Krome...

— Kio ankoraŭ?

— Ankoraŭ estis ordonite al vi elveturi en Moskvon.

Aŭgusto Janoviĉ ree nenion diris.

— Ĉu vi aŭskultas?

— Mi ĉion komprenis, — finfine prononcis Aŭgusto Janoviĉ. — Mi venos poste.

— Kaj... ĉu vi veturos?

— Ordono estas ordono.

— Sed...

— Ni poste interparolos...

Nur surmetinte la parolilon, li komprenis, kian premitan voĉon havis Viktoro. Premitan kaj elturmentitan. Kvazaŭ li mem devis veturi en la ministerion, aperi antaŭ la minacaj okuloj de Abakumov. Kvazaŭ sur lia raporto estis skribite «galimatio». Tamen, Gnetov estis ne el tiaj knaboj, kiuj pretas en ajna momento apartiĝi. Same kiel Kolokolcev...

«Ĉu veturi?» — ankoraŭ preskaŭ trankvile demandis sin Ŝtub.

Kaj trovis en si fortojn subridi:

«Sed kio ŝanĝiĝos, se mi ne veturos?»

Kie okazos la neevitebla? Sed kian signifon tio havas? Ne, tamen, tio havas ian signifon. Ĉu antaŭ la okuloj de Zosja kaj la infanoj aŭ en malproksima foro.

Necesis vigliĝi! Tro malvigle li kondutis. Necesis ekregi sin. Ja la tempo iris! Sed tio estis ne tiom facila — vigliĝi.

Li trairis en feltaj pantofloj tra la kvieta loĝejo. La infanoj jam foriris en la lernejon. Zosja ree kuŝiĝis. En la manĝoĉambro staris du faldolitoj — de Alĉjo kaj de Kraĥmalnikov. La knabinoj, certe, ĉion lasis neordigita. La kato dormis sur la lito de Tutunjo. Kaj en la manĝoĉambro kuŝis volumeto de Puŝkino. Li tamen sukcesis infekti la knabojn, voĉlegante al ili vespere mirindajn strofojn.

Kaj nun li legis:

Kaj bolas rev'; en mens' premita de angor'
Tumultas vic' de pezaj pensoj;
Senvorte antaŭ mi disvolvas rememor'
La longan liston de konfesoj;
Mi legas mian vivon nun kun abomen',
Nur tremon ĝi, malbenon vekas.
Mi plendas kun amar', kaj larmas en ĉagren',
Sed versojn tristajn ne forstrekas.[112]

— Sed versojn tristajn ne forstrekas, — ripetis mallaŭte Ŝtub. — Ĉu ili estis?

Kaj respondis, akre rigardante antaŭ sin el sub la dikaj okulvitroj:

— Estis. Mi jam estis komprenanta, sed retenadis min, por ne kompreni ĝisfine. Mi estis komprenanta tion jam antaŭ la milito. Ĉu mi ne komprenis tiam, en Moskvo, atendante la nomumon? Kaj kun Kraĥmalnikov?..

Lia kapo zumis pro la malfacila nokto, kaj, razante sin, li miris pri la edema vizaĝo kaj la flava koloro de la haŭto. Flav-griza... Estas bone, ke la infanoj jam foriris. Li ne povus kun ili nun babili.

«Sed versojn tristajn ne forstrekas», — ree sonis en liaj oreloj.

«Kiam unuafoje aperis tiu penso?» — subite demandis li sin, skrupule finraziĝante. Kiam li penis pri ebleco de tia eliro por si?

Kaj respondis:

«En la malsanulejo, kiam trans la fenestroj estis tute blanke kaj kiam la „monstro“ Kraĥmalnikov estis klariganta kaŭzojn de sia ago. Jen tiam».

— Ŝtubeto, ĉu tio estas vi, kiu paŝas tie? — per dormema voĉo demandis Zosja.

Li respondis: «Mi raziĝis, laviĝis». Kaj eksidis sur la randon de ŝia lito. Apude sur la ŝranketo kuŝis libroj, kaj li komprenis, ke ŝi longe legadis kaŝe, dum li ŝajnigadis, ke li dormas. Tamen hieraŭ ankoraŭ estis espero, ke Bodrostin revenos senrezulte. Malgranda, apenaŭ sentebla espero. Ne, la majoro ne vane du monatojn malŝparis por tiu, laŭ liaj vortoj, «klara afero». Eĉ pli — sesdek kvar tagojn, — tiel li mem diris kun fiero. Kaj Ŝtub, foliumante la firme kunkudritajn paperujojn, suspiris:

— Jes, klara...

La tuta teruro konsistis en tio, ke Bodrostin-on ne eblis malkonvinki. Jes, certe, la estro restis Ŝtub, la plej altranga kaj ĉefa en la Unĉanska departemento sendube formale estis li. Sed nur formale. La estro, kies kanto estas finita, la estro, kiu esence jam ne estas estro: li simple sidas en la kabineto tial, ke oni en la ministerio ankoraŭ ne havis tempon por li; sed ili havos, la demando estas nur en tago — hodiaŭ, morgaŭ, ekstremokaze postmorgaŭ.

Kaj Bodrostin tion sentis.

Tiomgrade sentis, ke eĉ ne kontraŭdiris al sia estro, ĉar tiu jam ne estis reala estro, sed formala ekde tiuj minutoj mem, kiam en la akceptejo de Abakumov li skribis la «klarigan raporton» pri Ustimenko A. P. kaj Bodrostin ĉeestis tion — li same tiam estis vokita en la ministerion. Gladita, lavita kaj razita, nefumanta kaj nedrinkanta, kun butonita vizaĝesprimo kaj kun persista rigardo.

...Kiam ankoraŭ komencis kuiriĝi tuta tiu ĉi kaĉo, Ŝtub frapis per la pugno la tablon. Kaj renkontis rigardon de la bluaj, puraj okuloj. Trankvilan rigardon de homo, konvinkita pri sia absoluta praveco. Sinreganta kamarado. Bonega raportanto pri demandoj de krima malakriĝo de atentemo. Korekta laboranto. Trankvilan, sed nekomprenantan rigardon.

— Ĉi tie, esence, estis farita provo diskreditigi kaj Zolotuĥin-on, kaj Losoj-on, — diris tiam Ŝtub. — Ĉi tie ekzistas aludoj pri tio, ke en la transdono de la domo de la grenproviza departemento al la malsanulejo, same kiel en vico de aliaj okazoj...

Bodrostin kontraŭdiris: sen ordonoj de Moskvo «rilate de tiuj kadruloj», certe, ne estos farita eĉ paŝo. Sed ĉu scias kamarado kolonelo, ke, ekzemple, Losoj, komandante artilerian grupon, ekde la deksesa de novembro de la kvardek unua jaro troviĝis en encirkligo kaj nur fine de decembro...

— Aŭskultu! — ekkriis Ŝtub.

— Mi aŭskultas, — ĝentile respondis Bodrostin.

Ili ambaŭ silentis sufiĉe longe. Ĝis kiam la majoro atentigis Ŝtub-on pri tiu fakto, ke neniu alia, sed ĝuste la troviĝinta en encirkligo Losoj donis konsenton al Ustimenko altiri Hebeisen-on al laboro en la malsanulejo. Kaj la loĝado de la aŭstro en Unĉansko same estis sankciita de Losoj. Ne sen scio de Zolotuĥin.

...Zosja plu dormetis, glatumante la manon de Ŝtub. «Ŝi sonĝas, ke ĉiuj estas hejme kaj dormas», — pensis Aŭgusto Janoviĉ. Kaj terura, senegala angoro premis lian koron. Angoro de la lasta disiĝo.

Sed li ekregis sin.

Lin atendis ankoraŭ pli malfacilaj aferoj!

«Inteligenta laboranto», — diris pri Bodrostin Abakumov. Ĝuste en tiu ĉi momento Ŝtub, esence, iĝis subulo de la majoro. Zinovio Simonoviĉ tion ne sciis kaj ne povis scii. Sed multo jam estis farata preter Aŭgusto Janoviĉ. Malantaŭ lia dorso. Ankoraŭfoje estis esplorita lia biografio — tiu ties parto, la antaŭmilita. Kaj la vortoj estis renovigitaj kaj refreŝigitaj en la memoro de tiuj, kiuj devas scii: «liberaleco, limanta kun helpado al malamikoj de la popolo»; «rekta helpado»; «diskreditigo de la organoj, kiuj...».

Dum sia lasta vojaĝo en la ministerion kun la biografio de Ŝtub konatiĝis ankaŭ Bodrostin. Ĉio estis, kiel li supozis, — fremda, verŝajne, estas homaĉo tiu Aŭgusto Janoviĉ. Aŭ malamiko, kio estas pli probabla. Estas mirinde, kiel oni ne senmaskigis lin pli frue. Perfidon, kontraŭrevolucion kaj sabotadon la novbakita viculo de Ŝtub vidadis ĉie, kaj kun tio vidadis tute sincere. Nek pri ardo de juneco, nek pri senrezerveco de sincereco, nek pri troigoj de disputanto pro la disputo — neniam kaj pri nenio el tio li kredis. En stulteco li nepre vidis anticipe pripensitan intencon de malamiko, en ajna neglekto — konscian krimon. Kio estas simple stultulo — tion Bodrostin ne povis kompreni, kvankam li mem estis homo, ŝajne, ne stulta. Kaj tiel terura estis forto de lia fanatika konvinkiteco, ke homoj pli malfortaj ol li nemalofte cedadis al li, obeadis, komencadis kredi je tio, je kio kredis li, kiel kredas sektanoj.

— Kaj Losoj, kaj Zolotuĥin faris vicon de agoj, objektive sekvigintaj damaĝon al la ŝtato, — diris Bodrostin post ilia unua komuna vojaĝo al Abakumov. — Mi pri nenio insistas, sed mi atentigas vin, kamarado kolonelo, pri depozicioj de provizistoj Visloguz, Salov kaj aliaj. Folioj de la dosiero cent naŭdek kvar, ducent kvardek, ducent kvardek sep de la dua volumo...

Ŝtub silente legis tiun frenezan deliraĵon. Kio okazis en la ŝtato, se jen tia obsedita majoro rajtas suspekti plej honestajn homojn pri diablo scias kio? Al kiu ĉio ĉi necesas? Por kio?

Fine de septembro ĉio estis preparita al komenco de arestoj. Aŭgusto Janoviĉ devis meti sian subskribon post la vorto «aprobas». Bodrostin staris malantaŭ lia ŝultro.

— Ĉio estas dokumentita, da faktoj estas por du juĝaferoj, — estis diranta la majoro. — Mi opinias, tempas tiun ĉi bandon elpreni, ne indas plu prokrasti...

Aŭgusto Janoviĉ malrapide foliumadis la «dokumentojn». Unu post la alia. Fiksrigardadis al ĉiu paĝo kaj transmetadis de dekstre maldekstren. La kruroj de Bodrostin rigidiĝis — li atendis. Atendis senfine. Sed ne hastigis. Plu korekta, sinreganta laboranto — ne vane oni tiel diradis pri li. Finfine Ŝtub fermis la duan paperujon.

— Oni skribis, ne pigris, — diris li. — Sed tamen, kamarado Bodrostin, la aferon endas ĉesigi. Ĝi estas plene kalumnia. Ĉi tie ne estas eĉ unu vorto da vero, se rilati al la demando ne formale, sed esence.

— Ĉu vi estas certa pri tio, kamarado kolonelo?

En la voĉo de Bodrostin sonis miro: ja la konversacio estis okazanta jam post kiam Ŝtub skribis sian «klarigan raporton» tie, en la akceptejo.

— Jes, mi estas certa.

— Kaj vi ne «aprobos»?

— Ne.

— Sed ja Zolotuĥin-on kaj Losojon rekte la afero ankoraŭ ne koncernas.

— Ankoraŭ?

Bodrostin malrapide ĉirkaŭiris la tablon kaj eksidis kontraŭ Ŝtub sen invito. Poste li altiris al si ambaŭ paperujojn. Aŭgusto Janoviĉ ekfumis.

— Tamen, pri tio, ke kompromitaĵoj pri ambaŭ sekvos, mi ne dubas, — prononcis la majoro. — Eblas, ke ili ricevos nur riproĉojn pro perdo de atentemo...

— Nur? Pro perdo de kio? Pro tio, ke ili kredis al honestaj komunistoj?

Majoro iomete paliĝis.

— Sed ĉu ne okazis gravega, krima eraro, kiam ĉi tie estis liberigita la danĝera malamiko de la popolo, sendita al ni agento Aglaja Ustimenko? — Ĉe la vorto «ĉi tie» li almontris per la fingro la skribotablon de Ŝtub. — Aŭ vi plu pensas, ke ŝia dua aresto en Moskvo same estas eraro? Kaj el tio — konkludo, ke niaj organoj senĉese eraras? Kaj eĉ sur la plej alta nivelo?

Liaj okuloj brilis per bluaj lumoj. Per blua, bruliganta fajro. Li kredis, jen kio estis la plej sovaĝa. Kredis al depozicioj de tiaj por ĉiam renversitaj per timo homoj, kiel la buldogsimila Neĉitajlo.

— Sed ja Ustimenko mem levis Neĉitajlon, — diris Bodrostin. — Tiu por li estas ne malamiko, sed protektanto. Tamen Neĉitajlo konfirmas ĉiujn tiujn krimajn agojn, pri kiuj informis, ekzemple, Gorbanjuk. Kaj doktorino Volovik? Kaj Zakadiĉnaja, kiun ĝuste Ustimenko prenis en la laboron?

— Vane prenis, — subridis Ŝtub. — Unuvorte: mi ne «aprobas».

Bodrostin leviĝis.

— Vi povas iri, — diris al li Aŭgusto Janoviĉ. — Sed...

Tio estis momento de malforteco, despera malforteco, kiun li longe ne povis al si pardoni.

— Aŭskultu, majoro, — diris Ŝtub mallaŭte. — Aŭskultu. Ne eblas ja tiel!

Sed Bodrostin ne komprenis.

— Kiel — «tiel»? — interesiĝis li.

Ŝtub ne klarigis. Li nur svingis la manon: iru. Kaj Bodrostin foriris. Post kelkaj tagoj li forveturis pro voko de la ministerio. Kaj hodiaŭ li revenis viculo, «kun venko». Kaj se kamaradon Bodrostin-on ne trafus la malsano, do li jam hodiaŭ komencus arestojn, pri tio eblis ne dubi. Kaj Ŝtub per nenio povus malhelpi al li, ĉar li fakte ne ekzistis, li estis forigita de tiu ĉi afero. Sed li same ne perdis tempon, ne, ne el tiaj homoj estis Ŝtub, por perdi tempon. Kaj ion li tamen atingis, ion, tre por Bodrostin neatenditan...

— Kioma horo, Ŝtubeto? — demandis Zosja.

Li respondis kaj kisis ŝian varman kolon. Tio estis ankaŭ adiaŭo. «Ĉu vere adiaŭo? — pensis li. — Kiel strange. Se tio estus almenaŭ en sufiĉa grado celkonforma...»

— Mi dormas kaj dormas, — diris Zosja. — Kaj vi — neniam.

«Ne, celkonforma, — determinis li por si, glatumante ŝian manon. — Tute celkonforma. Unue, la ĉefa atestanto de la akuzanta flanko iĝos plene diskreditita, kio povos konfuzi ankaŭ Bodrostin-on. Ne certe, sed povos konfuzi, ĝuste tial, ke li ja estas ne koruptulo, sed sektano. Poste, havante respektivajn materialojn, Zolotuĥin agos pli decide. Kaj, fine, estos ekskludita ebleco de tio, kio, sendube, estas preparita por mi de Abakumov. Sekve, al la familio estos ne tiel malfacile».

Zosja subite eksidis en la lito, kvazaŭ ion ektiminte. Li kisis ŝian malfortan ŝultron.

— Kial vi ĉi tie malĝojas, Ŝtubeto, — diris ŝi, prenante lian vizaĝon per la manoj kaj kisante demalsupre al la malmola mentono. — Sidas kaj malĝojas. Ĉu vi matenmanĝis?

— Jes, — mensogis li, ne memorante, ke ne matenmanĝis.

— Ho, neĝo falas! — ekkriis Zosja, rigardante en la fenestron super la ŝultro de Ŝtub. — Kaj la infanoj foriris en dio scias kio. La knaboj eĉ sen paltoj.

Ŝtub returniĝis. Trans la fenestro estis flugantaj maloftaj blankaj muŝoj.

— Tio estas ankoraŭ ne neĝo, — diris li. — Ĝi degelos.

— Aŭskultu, mi tute ne havas monon, — diris ŝi, — la knaboj ĉu vi scias kiel manĝegas. Ia senfunda domo...

— Eble, puto? — korektis li aŭtomate.

— Tio estas tutegala, vi ja komprenas. Ili manĝas konkure unu kun la alia — Alĉjo kaj Kraĥmalnikov. Alĉjo havas ideon, ke Kraĥmalnikov-on necesas nutri, kaj li mem pro tio manĝegas. Ili trempas terpomon en sunfloroleo aŭ en grasmiksaĵo kaj manĝaĉas. Hieraŭ eĉ sen salo...

— «Kaj ni ĝin eĉ nesalitan», — mallaŭte diris Ŝtub.

— Kiel tio?

— Tio, Zonjo, estas el Turgenev, — klarigis Aŭgusto Janoviĉ kaj leviĝis. El la poŝo li prenis tutan monon, kiun li havis, kaj metis sur la ŝranketon. — Legu Turgenev-on.

— Kio estas al vi? — atente rigardante al la edzo, demandis ŝi. — Vin simple ne eblas rekoni.

Ŝtub ne respondis. Estis aŭdeble, kiel, malferminte la pordon per sia ŝlosilo, en la kuirĉambron trairis Tereŝĉenko kaj kiel li tie kolere serĉis kalori-riĉan manĝaĵon. Trovinte nenion konvenan, li pro ĉagreno eltrinkis lakton, kiun li malŝategis, kaj ekiris en la aŭtomobilon.

Jam en uniforma palto Ŝtub ankoraŭfoje eniris al Zosja.

— Aŭgusto, — sidante en la lito kaj kovrinte sin ĝis la gorĝo per la litkovrilo, kun timo diris ŝi, — rakontu al mi ĉion. Ĉu vi havas malfeliĉon?

— Tute nenion, — diris li kiel eble plej vivĝoje. — Estu sana, Zosjeto. Mi revenos malfrue.

Dum ankoraŭ sekundo li staris en la porda embrazuro. Kaj ekhastis. Restis ankoraŭ tre multe da farenda, li, tamen, ĉion planis, sed povis ja okazi deflankiĝoj. Dum li devis ĉion sukcesi.

— Bone vi vivas, — diris al li Tereŝĉenko, kiam li eksidis apud li. — Pri nutraĵoj necesas iel pensi.

Ŝtub ne respondis.

— Proprajn infanojn vi havas tri, ankoraŭ la fremdan sur vian kolon sidigis, sed en la grenejo musoj ĵurnalojn legas. Necesas pensi.

— Al la regiona komitato, — diris Ŝtub.

Zolotuĥin same rimarkis malsanecan aspekton de Ŝtub. Li estis trinkanta teon, kune kun li iomete trinkis ankaŭ Aŭgusto Janoviĉ.

— Ĉu je malario vi neniam malsanis? — demandis Zinovio Simonoviĉ. — Jen Saĉjo en la nuna somero kaptis en Mez-Azio, saman aspekton havis.

— Kaj kiel li ĝenerale?

— Vivas sen zorgoj. Lia afero estas junula. En sciencojn li enfosiĝis kun tuta, kiel oni diras, vervo. Kaj la specialecon ŝanĝis — intencas iĝi kirurgo. Se tiel diri, baptita de la forpasinta Bogoslovskij.

Ŝtub verŝis al si ankoraŭ el la bolkruĉo.

— Vi la sanon ne neglektu, — edife prononcis Zolotuĥin. — Kioman fojon mi ripetas, al mi tiuj ĉi ruĝaj fostetoj-monumentoj anstataŭ vivaj laborantoj — ĝis tiom tedis. Kaj entute, al nenies sepultoj mi iros, al mi tedis, sed al la mia mi gastame invitas.

Li laŭte ekridis.

— Kaj al la mia? — subite demandis Ŝtub serioze kaj eĉ severe.

Zolotuĥin iom perpleksiĝis:

— Kial vi?

— La kapo malbone funkcias, — diris Ŝtub. — Probable, la kontuzo eksteren iras. Tolereblas, sed al tiu ĉi penso mi kutimiĝis. Nur al Zosja estos malfacile. Ŝi estas neadaptita.

— Ĉu vi intencas ion entrepreni? — suspekteme kaj tute mallaŭte demandis Zolotuĥin. — Ĉu malagrablaĵoj? Mi vin avertadis, diablo vi obstina, mi diradis... Kaj kun tiu Aglaja Petrovna... Ŝi ja la sangon havas saman kun la nevo...

— Aglaja Petrovna Ustimenko estas honestega komunisto, — diris Ŝtub. — Kaj vi tion komprenas, Zinovio Simonoviĉ, tute same, kiel mi.

Li leviĝis.

— Vi atentu, — minacante per la pugno kaj same ekstarante, prononcis Zolotuĥin peze. — Vi, Aŭgusto Janoviĉ, ne povas...

Subite li eksilentis.

— Mi iomete laciĝis, — diris Ŝtub per glata voĉo. — Malbone la kapo funkcias. Ne indas atenti tion. Ĉio pasos, kaj ĉio estos bona. Ĉio estos eĉ bonega. Sed iam okazas iomete malfacile...

En la Departemento li ordonis al Gnetov alporti al si la «aferon», kun kiu Bodrostin veturis en Moskvon. Krom la «afero» estis ankoraŭ paketo. El ties enhavo sekvis, ke kaj Svirelnikov, kaj Oĵogin jam donis siajn klarigojn persone al Abakumov pri la sendita en Unĉanskon Ustimenko.

— Jen, Viĉjo, — diris Ŝtub, — jen, kara kamarado. Partizanas mi kun vi, distordas, rompas la ordon. Sed jen demando en la problemo: kiaj partizanoj ne partizanas?

— Kaj ĉu ni estas partizanoj? — rigardante al la malalta Ŝtub per adorantaj okuloj, demandis Gnetov. — Mi neniam pensis...

— Ja ne oficistoj, ne. Ĉar, konsentu, Viktoro, ĉu komunisto povas esti oficisto?

— Sed se oni ordonos?

— Eblas ankaŭ tiel percepti, ĉio eblas. Sed tamen ne necesas. Ĉar ĉi tie la ĉefa estas celkonformeco kaj utilo por la afero. Por la afero de komunismo. Ĉu vi min komprenis, kamarado Gnetov?

— Mi vin komprenis, kamarado Ŝtub.

— Kaj bone, ke komprenis. Nun eksciu por mi detale, kiel statas la sano de majoro Bodrostin? Por kiom al li estas preskribita litkuŝado? Ĉu ne permesos al li bonkoraj doktoroj, dio savu, eliri al laboro ankoraŭ ne refortiĝinta? Do, jen — je mia nomo — neniuokaze. La vivo de kamarado Bodrostin estas kara por la popolo. Ĉu vi komprenis? Kun tuta graveco. Kaj kamaradon Kolokolcev-on al mi kun la dosiero de Gorbanjuk — urĝe.

Restinte sola, Ŝtub malfermis la vazistason: necesas bone malvarmigi la kabineton. Li ankaŭ tion antaŭzorgis. Poste li okupiĝis pri poŝto. Tiu, kiu estis liverita de Bodrostin. Ĉi tie ankaŭ pri Zolotuĥin kaj Losoj venis direktivoj, ankoraŭ ne tute konkretaj, sed malligantaj la manojn al la nova viculo de Ŝtub. Verdire, tute ne al viculo. Morgaŭ, postmorgaŭ, maksimume post semajno subkolonelo Bodrostin iĝos estro en ĉiuj okazoj. Ŝtub scipovis legi paperojn, scipovis kompreni ilian kovritan, sed jam preparitan al malkovro sencon.

— Nu, kamarado Kolokolcev, malnova ĈK-ano kun ŝtala rigardo, — demandis li, kiam Sergio eniris, — laŭ onidiroj, vi ĉiutage la infanon vizitas?

— Ja la knabino ne kulpas, — morne respondis Kolokolcev. — Ne ŝi ja la oron ŝtelis. Kaj ne ŝi homojn sub la kvindek okan artikolon[113] kondukadis... Ŝi neniel kutimiĝos al la orfejo.

— Eksidu!

Kolokolcev eksidis. Sur lia vizaĝo rigidiĝis sufere abomenanta esprimo.

— Ĉu vi laciĝis?

— Eĉ tiu vorto ne konvenas, — respondis Sergio. — Kiam mi faris akuzon kontraŭ ŝi? Bodrostin forveturis la kvaran... Do, la sesan — ĉu tiel? Kaj jam la sesan ŝi komencis paroli. Mi tiajn sinjorinojn neniam vidis kaj ne pensis, ke tielaĵo vivas en la mondo...

Ŝtub estis malrapide foliumanta la aferon per sia malgranda fortika mano. Kolokolcev subite rememoris, kiel pafadis Aŭgusto Janoviĉ kaj kiel ne tremis lia mano. Sed nun tremeras la fingroj.

— «Demando», — voĉlegis Ŝtub. — «Kun kia celo vi kalumniis grupon de tute senkulpaj medicinaj laborantoj, sciante, ke...»

Frapinte al la pordo, eniris Gnetov kaj raportis, ke al Bodrostin pli frue, ol post dek tagoj, en la laboron iri oni neniel permesos.

— Komprenite. Nun telefonu, kamarado Gnetov, al doktoro Ustimenko kaj ĝentile petu veturi al mi por dek minutoj. Senprokraste.

La pordo fermiĝis. Kolokolcev trinkis akvon kaj ree sidiĝis en la fotelon. Ŝtub plu estis leganta.

— Nu, do, ĈK-ano kun ŝtala rigardo, mi vin gratulas, — diris Aŭgusto Janoviĉ, ferminte finfine la paperujon. — Brila afero. Bonajn homojn, ni esperu, ĝi savos. De tiaj depozicioj nenien eblas foriri. Ĉu Zakadiĉnaja ne troviĝis?

— Tute malaperis.

— Necesas serĉi. En la historio kun Gorbanjuk, interalie, pli klare ellaboru, kamarado Kololokcev, detalojn de la kalumnio pri ŝia edzo — inĝeniera generalo. Estas tro supraĵe dirite. De la portreto de Gorbanjuk sortoj de homoj multe dependas. Ju pli plene ŝia imago estos de vi modlita, des pli multe da espero. En la senco de bona espero. Ĉu kun Gubin vi konversaciis?

— Hodiaŭ je la dek unua kaj nul-nul.

— Kiel li?

— Jam sciis, ke Gorbanjuk estas arestita. Tre ektimis, ke — pro kalumnio. Tuj faris plenan retroiron.

— Dokumentoj?

— Li ĉion skribis, rapide, kulture. Kaj dankis, forirante.

— Jesakov-on ne forlasu. Li atendu la juĝon.

— Kaj li mem, kamarado kolonelo, eĉ por oraj montoj ne forveturos. Jen paro — li kaj Gorbanjuk.

Ŝtub subite kunpremis la tempiojn per la polmoj. Kaj fermis la okulojn sub la okulvitroj.

— Kion vi? — ektimis Kolokolcev.

— Ja nenion, — respondis Aŭgusto Janoviĉ. — Pri vi mi kontentas. Kaj pri mi. Bodrostin, onidire, estas ĈK-ano, sed ankaŭ ni estas nemalbonaj knaboj. Ankaŭ nin eblas fidi. Ĉu vi pensas, Gorbanjuk estas preta por juĝo?

— Tute. Eĉ morgaŭ.

— Kaj se la cirkonstancoj ŝanĝiĝos?

— Ŝi estas malplena, — pensinte, diris Sergio. — El ŝi eliris aero. Tiel ĉe ni en la kontraŭspiona okazadis dum la milito... Ĉu vi memoras Tompĉik-on, en la kvardek kvara? Tio estis vi, kiu diris tiam: «Li estas malplena». Ĉu ne memoras? Sendita sabotisto kun protezo...

— Mi memoras, — nelaŭte diris Ŝtub, — mi ĉion memoras. — Li ekstaris kaj fermis la vazistason. — Cetere, la leteron de Palij pri la mono vi same al tiu ĉi dosiero almetu. Kaj jen ankoraŭ al vi urĝa laboro. Okupiĝu tuj: fari el la depozicioj de Gorbanjuk kaj el tuta tiu ĉi historio kvin-ses foliojn da ekstrakto, por ke la esenco estu komprenebla al ĉiu ajnulo. Mi tion post du horoj bezonos. Kaj iru, se io necesos — mi vokos.

Ekde tiu minuto la tempo por Ŝtub forte akceliĝis. La horloĝaj montriloj ekmoviĝis pli rapide, necesis hasti. Antaŭ ĉio li telefonis al Zinovio Simonoviĉ kaj petis lin senprokraste alveturi. Tio okazis neniam dum la tuta tempo de ilia komuna laboro. La voĉo de Ŝtub sonis tiel, ke Zolotuĥin eĉ ne disputis.

— Legu, — diris li sen ajnaj ĉirkaŭvortoj, kiam la korpulenta regiona sekretario eksidis. — Mi havas proprajn aferojn, kaj vi dume legu. Poste ni drinkos konjakon kaj diskutos.

Lasinte Zinovion Simonoviĉ-on sola kun la du paperujoj en la kabineto, kiu nun apartenis pli al majoro Bodrostin, ol al li, li mem ekiris en la helan kabineteton de la ekmalsaninta majoro, kie akceptis Vladimiron Atanazijeviĉ-on Ustimenkon.

— Ial vin eĉ rekoni ne eblas, — diris Ŝtub, atente fiksrigardante al la alta kaj larĝŝultra doktoro. — Kaj mi ne komprenas, en kio estas la ŝanĝo.

— Ja jen la kostumon oni al mi konstruis, — subridis Ustimenko, — la edzino devigis. Kaj mi dekutimiĝis de civila vesto, eble tial mi aspektas stulte.

— Ne, kial do, la kostumo estas tute deca, — ĉirkaŭirante Vladimiron Atanazijeviĉ-on kaj ĉikaneme pririgardante la fasonon, prononcis Ŝtub. — La ŝultroj estas iomete troaj, sed de tio ja ne eblas foriri...

Ustimenko diris malcerte:

— Oni diras, mode.

Ili eksidis.

Ŝtub ree kunpremis la tempiojn per la polmoj. Kaj iomete sidis kun fermitaj okuloj. Laco ĉiam pli kaj pli venkadis lian antaŭan energion.

— Aŭskultu, doktoro, — nelaŭte diris li, — mi jen kion... Mi deziris vin demandi: ĉu vi estas certa pri via kolektivo?

— Kiel? — ne komprenis Ustimenko.

— Mi demandas pri via malsanulejo. Nur pri ĝi. Ne pri la urbo kaj ne pri la regiono. Pri la malsanulejo.

— Mi nun responsas pri ĉio, — rekte kaj malvarme rigardante en la okulojn de Ŝtub, diris Ustimenko. — Kaj pri la Unĉanska regiono, kaj pri la urbo, kaj pri mia malsanulejo. Homojn, malamikajn al la Soveta potenco, mi ne konas kaj estas certa, ke tiaj en nia etato ne ekzistas. Se vi deziras konvinki min pri malo, tiam tio estas apenaŭ sukcesa provo. Ĉu mi povas iri?

Ustimenko leviĝis. Per unu mano li jam estis apogiĝanta sur la tablo de Bodrostin, per la alia — sur la bastono.

Ŝtub sidigis lin, trankviligis per ia ŝerco kaj komencis demandi pri detaloj de iuj faktoj, pri cirkonstancoj, kiujn li deziris klarigi ĝisfine. Tion li bezonis por plene kontesti la plej abomenajn ĉapitrojn de la duvolumaĵo de Bodrostin.

— Ĉu vi havas bonajn laborantojn? — mallaŭte kaj malgaje demandis Ŝtub konklude.

— Bonegajn, — respondis Ustimenko.

— Ĉu sen mankoj?

— Mi responsas pri ili. Kaj pri iliaj mankoj same.

— Do, bone, — tute mallaŭte prononcis Ŝtub. — Do, tio estas prava.

La latva akĉento subite abrupte eksonis en lia parolo.

— Ni ĉiuj responsas pri ĉio, — kvazaŭ ĝeniĝante, sed tre firme diris Ŝtub, — laŭmezure de ĉiuj niaj povoj.

Kaj per sia malgranda forta mano li firme premis la maldekstran, kripligitan manon de Ustimenko, akompanis lin al la pordo kaj dum kelkaj sekundoj, enpensiĝinte, rigardis, kiel kun peno malleviĝas laŭ la ŝtuparo la lama doktoro...

### «Voki pafadon al si!»

Kaj la horloĝmontriloj, al kiuj nun ĉiam pli kaj pli ofte ĵetadis rigardojn Ŝtub, turniĝadis, ŝajne, ĉiam pli rapide laŭmezure de tio, kiel proksimiĝadis al la vespero tiu ĉi longa tago. Kaj kvankam ne ĉiam, rigardinte al la ciferplato, Aŭgusto Janoviĉ rimarkadis, kioma ĝuste estas horo nun, li sentis: necesas hasti, necesas agi pli rapide, pli energie...

La sekretario alportis el la medicinejo paketon da luminalo kaj aĉetis konjakon, monon por kiu Ŝtub prunteprenis de Gnetov. Kaj al Gnetov Aŭgusto Janoviĉ diris:

— Kaj brulŝtipojn al mi, mi petas, Viktoro, oni portu en la kabineton, ne avarante. Mi frostiĝas dum la tuta tago.

Li demetis la okulvitrojn, viŝis ilin kaj, viŝante, tre mallarĝiginte la okulojn, ekrigardis al Viktoro. Liaj okuloj, kiel ĉiam sen la okulvitroj, ŝajnis senhelpaj.

— Se kun mi io neatendite okazos, kaj vi, kiel oni diras, eliros sen damaĝo krom ektimo, — nelaŭte diris Ŝtub, — helpu al Zosja. Da ili nun estas kvin, kaj vi dume ne estas edziĝinta. Ĉu klaras?

— Klaras, sed ne tute, — penseme respondis Viktoro. — Se io okazos kun vi, tiam ankaŭ kun mi. Tio ja estas senduba, ili al ni ambaŭ batos.

— Sed vi estas nur plenumanto.

— Ĉu vi tiel pri mi pensas? Ĉu vi supozas, ke mi ĝuste tiel diros?

— Tiam prenu Serĉjon Kolokolcev-on je la gorĝo. Li same estas fraŭlo...

— Intencas edziĝi, — malgaje diris Gnetov.

— Bone, vi tie interkonsentos, la afero ne urĝas, — diris Ŝtub kaj eniris en la kabineton, kie Zolotuĥin kun nekomprenanta kaj perpleksa vizaĝesprimo, elrektiĝinte, estis leganta en la fotelo.

— Mi pensas, por vi, Zinovio Simonoviĉ, ĝenerale ĉio estas klara. Vi havas marŝalojn, sub kies estrado vi militis. Ili vin ne fordonos. Tio estas homoj kuraĝaj, puraj, honestaj. Jam hodiaŭ vi devas veturi en Moskvon, tuj, senprokraste. Vi scias, kompreneble, ne de mi, alie al mia familio estos tute malbone. Unuvorte, de iu. Mi dume ĉion ĉi laŭforte retenos. Mi faros ĉion, vi povas kredi.

La horloĝo en la angulo kun sonoro batis la sesan. Diablo scias kiel flugis la tempo! Zolotuĥin plu rigardis al Ŝtub per nekomprenanta rigardo.

— Po glaseto, — diris kolonelo. — Tio estos kaj por adiaŭo kaj je la estonteco: mi kredas, Zinovio Simonoviĉ, ne povas ne kredi...

La latva akĉento subite ree aŭdiĝis en lia rusa parolo. Ĉu pro senekzempla emocio? Aŭ pro tio, ke lia gorĝo premiĝis?

— Malvarma tago estas hodiaŭ, — neatendite diris li. — Tre malvarma.

— Jes, malvarme estas ĉi tie ĉe vi. Ni jam hejtas.

Ŝtub petis:

— Sidu ankoraŭ minuton, bonvolu. Tuj oni al mi unu dokumenton liveros por vi — ĝi al vi necesos. Tio estas rilate de civitanino Gorbanjuk kaj ŝia kalumnia agado. Tio estas dokumento firma, kontraŭ ĝi iu povos rompi la dentojn. Evidentiĝis, kiel mi eksciis, ke jam en la komenco de la enketado pri la afero de Palij al vi estis telefonvoko desupre... Ĉu vi memoras? Ke kvazaŭ mi ĉi tie la leĝon rompas kaj la kompatindan vidvinon turmentas. Ĉu de Berija persone estis la voko?

— Nu, mi memoras, — morne respondis Zolotuĥin.

— Ŝia laboro.

— Do, jen kiom serioza estas la sinjorino?

— Eĉ tre serioza.

Ŝtub vokis Kolokolcev-on, tiu alportis paperujeton. Duope kun Ŝtub Zinovio Simonoviĉ foliumis ĉiujn ses paĝojn da tajpita teksto, kaj tremo de abomeno skuis tutan lian grandan, fortan korpon.

— Nekredeble! — diris li.

— Homo kapablas al ĉio, — respondis Ŝtub ne sen amaro en la voĉo. — Kaj al tre alta kaj al tre malalta. Al terure malalta. Kaj tiam oni ne kompatu. Ne eblas. Tiam oni amputu la gangrenan organon, por ke ne pereu la tuta organismo.

— Kiel Ustimenko vi parolas, — notis Zolotuĥin.

— Ja inter kuracistoj kaj ĈK-anoj estas io simila. Inter kirurgoj kaj ĈK-anoj.

— Sed Bodrostin via...

Pri Bodrostin Ŝtub respondis, ke tiu devus labori ne en tiu ĉi fako. Kvankam apenaŭ en la nunaj kondiĉoj tia opinio estos konsiderita.

— Oni konsideros! — kun minaco en la voĉo promesis Zinovio Simonoviĉ. — Mi al la partio ne en la tago de la Venko aniĝis. Kaj miaj vundoj jam ekde la bataloj kontraŭ Denikin[114] doloras.

Aŭgusto Janoviĉ ekrigardis al sia grandega amiko. Ekrigardis iomete degne kaj samtempe kun envio, iomete kompate kaj samtempe kun espero. Sed nenion diris. La horloĝaj montriloj turniĝis ĉiam pli kaj pli rapide. Soldato alportis brakplenon da betulaj brulŝtipoj, Ŝtub ordonis alporti pli. La luminalo estis en la poŝo. Ĉio iris bonege. Kaj Zolotuĥin tuta ardiĝis antaŭ la atendanta lin batalo. Tiu ne retiriĝos. Necesas nur ankoraŭ aldoni al li ardon.

Kaj la kolonelo aldonis ardon: pri la morto de Bogoslovskij, pri la tuta kolekto da kalumnioj kaj denuncoj, pri la ŝtelita oro kaj plateno, pri la ŝtelita mono de Palij, ricevita de faŝistoj, pri Hebeisen, pri kiu Gorbanjuk skribis kun speciala kolero. Duope ili ankoraŭfoje trarigardis en detaloj la kompilitajn de Kolokolcev memornotojn kaj «priparolis», kio estas ĉi tie ĉefa, kaj kio — akcesora, kaj kien necesas iri, kiel paroli, kion strebi...

— Nu, kaj vi mem? — subite rememoris Zolotuĥin. — Kial vi ne veturu? Kune? Ĉu?

Aŭgusto Janoviĉ nur ridetis al infaneco de tia starigo de la demando.

— Pri mi eĉ ne temas, — ree kun la latva akĉento diris li. — Mi estas likvidita kiel malprofita. Kaj jam fermita.

Li verŝis al Zolotuĥin kaj al si konjakon kaj telefonis al la stacidomo pri rezervado de bileto hodiaŭ al Moskvo por kamarado Zolotuĥin. Jes, molan lokon. Jes, Ŝtub. Enskribu, ne forgesu.

— Diablo vin scias, kia en vi estas energio, — miris kaj eĉ ridetis finfine Zinovio Simonoviĉ. — Mi rirgardas kaj miras.

— Ja mi estas malnova skolto, — diris Ŝtub, — ĉe ni okazadis krizoj pli seriozaj, ol tiu ĉi. Tie ja nur kio estis pli facila? La familio ne ŝarĝis. Sed ĉi tie estas kvin homoj, voki la pafadon al si estas pli malfacile!

— Kian tian pafadon al si?

— Okazadis epizodoj en la milito. Determinitaj de celkonformeco.

— Ion vi al mi, Aŭgusto Janoviĉ, ne findiras.

— Kaj nun po akcela glaseto, — respondis Ŝtub. — Mi ankoraŭ havas multajn aferojn.

— Vi, evidentiĝas, estas drinkemulo?

— Mi povas, kiam necesas.

— Do, ĉu hodiaŭ necesas?

Ili tintigis la glasetojn starante: la malgranda Ŝtub kaj la grandega Zolotuĥin. Poste ili interkisiĝis — la unuan fojon dum la tuta tempo de la komuna laboro. Poste Ŝtub ŝlosis sin, petis en la konektejo lin kun neniu konekti, demetis la tunikon kaj skrupule, kun scio de tiu laboro, ekhejtis sian grandegan fornon. La malfeliĉo bruligadis lian bruston, sed li baldaŭ superis tion — li ja scipovis superi ĉion. Kaj Tjanjon kun Tutunjo, kiuj, kvazaŭ spite, ĉiam trudiĝadis al li, li pelis for. Kaj Alĉjon kun liaj ĉiamaj solidaj konversacioj. Li pensis nur pri la afero kaj pri tio, kiel pli aŭtentike ĉion plenumi.

La forno brulis, prilumante lin per dancantaj briloj. La supran lumon li estingis, la kurtenojn fermis, lumis nur la tabla lampo.

Viŝinte la okulvitrojn per poŝtuko, li eksidis apud la tuta paperaro, kiun hodiaŭ alveturigis de Abakumov Bodrostin, kaj atente relegis la rezoluciojn de la alta estraro. La loko, kie devis stari lia subskribo, estis ankoraŭ blanka. «Tia ĝi restos por ĉiam, — pensis Ŝtub. — Ĝuste tia».

Kaj skribis kvazaŭ antaŭparolon por la tuta duvoluma afero. Mallongan, koncizan, per malvarmaj vortoj, per glaciaj frazoj, sed ĝenerale — brulantan de malamo. Li priskribis Gorbanjuk-on, sed ne tiom ŝin, kiom tiun aferon, kiun kun tia brilo finis Kolokolcev. Li skribis, relegis, pensis iom, ferminte la okulojn, kaj ankoraŭ alskribis duonpaĝon. Nun ĉi tie ĉio staris sur sia loko, ĉio estis dispoziciita laŭ kreskanta ordo, ĉiu sekvanta frazo estis pli forta kaj timiganta ol la antaŭa, kaj la subskribo staris kiel verdikto: Ŝtub. Verdikto al kiu?

Ĉiujn paperujojn li metis en la gardoŝarnkon, la ŝlosilojn formetis en la poŝon kaj elfumis ankoraŭ cigaredon. Li fumis, kvazaŭ laboris. La ĉefa afero konsistis en tio, ke ne malfortiĝu la risorto. Estis la deka horo, kiam li telefonis al Nadeĵda Lvovna kaj demandis ŝin, ĉu forveturis Zinovio Simonoviĉ.

— Jes, kvazaŭ spite ĉio aranĝiĝas, — respondis ŝi. — Kaj lia humoro — simple ne eblas mildigi.

— Ĉu li estas kolera?

— Terure.

— Tio estas bone, ke kolera. Tre bone.

— Mi vin, Aŭgusto Janoviĉ, ne komprenas. Li ja la dudek duan havas kunvenon de la aktivularo.

— Ĉiuj ni havas kunvenon de la aktivularo, — diris Ŝtub. — Nu, bonan nokton.

La deĵoranto de la stacidomo konfirmis: jes, kamarado Zolotuĥin forveturis, ĉio estas en plena ordo, la loko estas oportuna, malsupra.

Necesis telefoni hejmen. Sed por tio al Ŝtub ne sufiĉis fortoj.

Ne povis sufiĉi.

Jam kun peno per la lastaj fortoj li sternis por si sur la sofo, petis la deĵoranton ne veki, eĉ se telefonos Moskvo, malvestiĝis kaj kuŝiĝis. Je la dek unua li komencis preni luminalon: du tablojdojn, post dek minutoj ankoraŭ du, poste la lastajn du. Li kuŝis iom kviete, eltrinkis restaĵojn de la konjako, elĵetis cigaredstumpojn en la fornon, plenan de brulaĵoj, flagrantaj per bluaj lumoj. Ĉu tempas?

«Stranga vorto — tempas», — pensis li.

Turninte por kelkaj sekundoj la ŝaltilon de la lustro, li atente pririgardis la kabineton. Ĉio estis ĉi tie en ideala ordo, kiel li ŝatis. Ĉu nur escepte de la konjaka botelo? Sed ankaŭ ĝi havis sian rolon: kvazaŭ li drinkis kaj forte ekdormis. Drinkis kaj fermis la fornon antaŭ la tempo. La ĉefa estas, ke la veraj motivoj venu en nenies kapon. Ĉiuokaze — ke ili ne estu evidentaj.

Nun venis la tempo.

Forte paŝante per la mallongaj, muskolaj kruroj, sur kiuj blankis cikatroj — tiu damnita mino, — Ŝtub aliris la fornon. Malfermis la supran pordeton, dense enŝovis la krudferan fajrodampilon kaj, konvinkiĝinte pri tio, ke la blu-verdaj fajretoj fleksiĝis al la flanko de la kabineto, kvazaŭ ekpetis enlasi ilin, frapfermis la krudferan pordeton de la fajrujo. Tio estis ĉio. Lia tago finiĝis. Kaj lia laboro. Nun la verda kahela forno komencis sian laboron — tiel estis ordonite al ĝi.

La horloĝmontriloj nun kvazaŭ bremsis sin, ekiris pli malrapide.

Aŭ tiel ŝajnis al li tial, ke la laboro finiĝis?

La luminalo estis konfuzanta la pensojn de Ŝtub.

Aŭ eble, la haladzo estis faranta sian aferon?

Karbonoksido?

Kia estas ĝia formulo?

«CO»? Ĉu tiel? Tamen, por kio al li necesas la formulo.

La lasta, pri kio li pensis, estis celkonformeco: Ustimenko, Ŝĉukin, Hebeisen, Sainjan, Gabaj, Volovik, Neĉitajlo, la edzino de Ŝĉukin, Mitjaŝin. Naŭ. Li estas unu. Kaj Zolotuĥin kaj Losoj?

Kaj ankoraŭ li forpelis de si Tutunjon, por ke ŝi ne vidu tutan ĉi tiun aĉaĵon, Tutunjon, kiu neniam ekscios. «Haladziĝis». Kun tio ĝisvivos Tjanjo kaj Tutunjo sian vivon. Kaj Alĉjo. Kaj la alia... kiel li nomiĝas... la fremda, la malfremda knabo...

Kiam la korpon de Ŝtub oni alveturigis en la malsanulejan kadavrejon por nekropsio, la doktoroj, flegistinoj, brankardistoj kaj brankardistinoj estis plantantaj arbidojn. Al ĉiu juna arbeto la diligenta Nora alligadis etikedon, kaj Mitjaŝin, kiu ĉion scipovis, estis akriganta ŝpatojn kaj komandanta, kiel vera ĝardenisto. Kaj Sainjan estis fosanta, kaj Neĉitajlo, kaj Ustimenko. Ili eĉ la jakojn demetis — en tiu ĉi tago denove estis varme. Kaj ankaŭ Barbara venis por helpi. Plantante junan aceron proksime de Henjo Ŝĉukina, ŝi petis:

— Teodoro Teodoroviĉ diru al Ustimenko, ke al li estas malutile labori per tia granda fosilo. Ja estas peze!

Kaj Ŝtub kuŝis sur la zinkita tablo sola, kovrita per tuko, kaj kvazaŭ atendis.

## Epilogo

Post la tagmezo de la deksesa de februaro de la 1965-a jaro parolrajto estis donita al rusa doktoro de medicino Vladimiro Ustimenko. La simpozio pri demandoj de radia terapio malfermiĝis en Parizo antaŭ tri tagoj, oni kunsidadis dufoje dum tago, estis multe da galimatio, fojfoje eĉ anekdota, la sciencistoj laciĝis, kaj por Vladimiro Atanazijeviĉ estis malfacilaj la unuaj minutoj de la referaĵo. Li parolis en la angla malbone, li sciis tion, sed ne penis spriti, ne donacis al la aŭskultantaro ridetojn, medicinajn ĵurnalistojn, emajn al sensacioj, ne fascinis per moda ĉarmo. Liaj poluritaj frazoj, malgraŭ la malbona prononco kaj la severa aspekto de la oratoro, devigis la aŭditorion komence mallaŭtiĝi, kaj poste eĉ tute eksilenti. En la senbrueco fojfoje nelaŭte zumadis filmokameraoj kaj ekbriladis kun momenta siblo lampoj.

La elpaŝo de la sovetia sciencisto koncernis kapablon de radioaktivaj substancoj kaŭzi mutacian efikon en ĉeloj de ĉiuj vivaj organismoj. Speciale detale li traktis la demandon pri rekonstruo de la kromosoma strukturo kun ĉiuj eblaj tragikaj por la idaro sekvaĵoj. Kaj certe, li ne ĉirkaŭiris tion, kion li nomis «krima malpurigo de la planedo» kaj «saltoj en la radiada fono de la tero».

— Das ist Politik! — aŭdiĝis voĉo el la halo, voĉo, plena de indigno, forta kaj potenca. — Das ist Politik, die hier ganz unpassend ist und nie passend wird![115].

La dirinto ekstaris. Ustimenko vidis lin plurfoje ĉi tie en la kulisoj, — kaj trinkanta kafon el malgranda taseto, kaj kun larĝa glaso da konjako, kiun li varmigadis en la polmoj, kaj kun cigaro. Ili rekonis unu la alian en la tago de la malfermo de la simpozio — la lama rusa doktoro kaj la eksa germana medicina kolonelo von Voss, sed ili ne montris tion kaj ne riverencis unu al la alia. En la simpozio von Voss estis prezentanta sian firmaon «Der Heilstrahl» — «La kuraca radio». Li ofte, en paŭzoj, mallonge kaj energie rekomendadis al la «kolegoj» la novegan aparataron de tiu firmao.

— At this point we are concerned with medicine, — trankvile diris Ustimenko, elaŭskultinte la indignan replikon de von Voss. — Assuming of course our view of it as a science, whose purpose and problem is the diagnosis, treatment, and prevention of disease and the improvement of human health[116].

La vorton «prevention» — «prevento» — li emfazis speciale.

— If we consider your point of view, — daŭrigis li, — a point of view, which I remember... the point of view, which you expressed once by declaring «so it is, but it cannot be so», — then of course every thing I have stated here is politics. Just as your formula «so it is, but it cannot be so» also is nothing but politics[117].

En la halo estiĝis bruo. Aperis odoro de sensacio. La posedanto de la firmao «La kuraca radio» ion kriis, skuante la manojn kun saltantaj manumoj, sed li estis neaŭdebla. La prezidanto, profesoro-belgo, tre junaspekta, malgraŭ siaj sesdek jaroj, leviĝis.

El la halo oni en diversaj lingvoj kriis:

— C'est vraiment interessant![118]

— Mitä se merkitsee: «Se on, mutta sitä ei voi olla»? Mitä se merkitsee? Mistä on puhe?[119].

— ¡Habla, profesor, habla, nosotros le escuchamos![120].

Vladimiro Atanazijeviĉ turniĝis al la prezidanto. Nek la finnan, nek la hispanan li komprenis.

La belgo suspiris. Sur lia seka bela vizaĝo, kovrita de delikata ruĝeta sunbruno (li ĵus revenis el Svisio, kie li pasigis siajn feriojn sur skioj), aperis miksita sento de obeemo kaj ironio.

— C'est un processus irréversible. Par malheur, outre les savants il y a ici des amateurs de sensations. Et tout ce qui est humain n'est pas étranger aux savants eux-mêmes... Continuez, je vous en prie[121].

— Unfortunately, — ree ekparolis Ustimenko, — the attitude, expressed by the words «so it is, but it cannot be so», fettered the development of science not only in the middle ages. It lives to this day and much strength is needed in order to combat it[122].

— Ich protestiere![123] — kriis von Voss.

Certe, li protestis. Antaŭ horo li estis respektinda homo, ĉefo de «La kuraca radio», sed post kelkaj minutoj ĉiuj ekscios pri la soldato Regler, kaj kien malaperos tiam la tuta respektindeco de la firmao, tiel malfacile akirita dum tiuj longaj jaroj?

Li kaŝe moviĝis al la flanka pordo kaj, rimarkita de neniu, foriris el la halo, kaj Vladimiro Atanazijeviĉ Ustimenko, en atmosfero de tio, kio en la oficiala lingvaĵo nomiĝas «gaja vigliĝo», rakontis pri la skandala okazintaĵo antaŭ dudek jaroj en urbo Unĉansko. Rememorante, li nevole ridetis, kaj nun ĉiuj ekvidis, kia estas lia vera, efektiva vizaĝo, kiel li estas malpeza kaj svelta, malgraŭ sia videbla por ĉiuj kripleco, kaj kiajn li havas vivajn, iomete mokajn kaj senkompromisajn okulojn.

La formulo «tio estas, sed tio ne povas esti», kiel tio ofte okazas en Eŭropo, kie anekdoto povas fari pli multe, ol plej pasia kaj pruva elpaŝo de arda oratoro, vekis simpatiojn de la absoluta plimulto de la simpozianoj al la rusa kuracisto. Kaj jam en «varma, kamaradeca atmosfero» oni komencis fari al li demandojn pri malvastaj, specifaj temoj de radia terapio, al kiuj Vladimiro Atanazijeviĉ respondadis tre klare, mallonge, uzante precizajn sciencajn formulojn. La tempo proksimiĝis al la planita de la reglamento paŭzo, kiam subite fama pola onkologo profesoro Jerzy Raplewski leviĝis de sia fotelo en la dua vico kaj ekparolis per malalta, graŭlanta baso:

— Dwa albo trzy lata temu nasza prasa fachowa donosiła o próbach radzieckiego chirurga, o ile sie nie mylą, oznaczonego literą «U». Temat badania — boczne dzialania terapii promieniowej; badacz dokonywał eksperymentów na własnej osobie. Moi koledzy, będąc w Moskwie w roku sześćdziesiątym czwartym, słyszeli od onkologów rosyjskich, że chirurg, który podpisywał swe informacje literą «U», byl skaleczony w czasie wojny i znalazł jednak siłę powrócić do chirurgii i następnie w ciągu wielu lat prowadził prace doświadczalne, wcale nie pokrzepiajaca jego zdrowia. Więc, jeżeli kolega uwaza moje pytanie za stosowne, czy nie mógłby kolega podać pełne nazwisko uczonego?[124]

Ree ekbrilis la fulmolumiloj.

Ustimenko silentis. Estis sekundo, kiam li nereteneble deziris simple, kiel tio nomiĝas, forlepori de tiu ĉi respektinda tribuno, sed li komprenis, ke la bastono, kiu estis en lia mano, perfidus lin, kaj li restis.

La prezidanto subite vigliĝis:

— Oui, oui, je me rappelle aussi un travail extrêmement intéressant, publié en 1955, autant que je m'en souvienne. Tout comme celui que vient de mentionner notre collègue Raplevski il était signé de l'initiale «U». Le docteur qui avait fait cette communication d'intérêt unique avait lui-même reçu vingt-deux mille unités. Dans cet ouvrage il y avait une phrase à peu près comme celle-ci (je peux la reproduire, car je l'ai déjà citée plus d'une fois): «L'imagination humaine a peine à concevoir l'ampleur et l'intensité des souffrances causées par la pénétration des radiations dans l'organisme; et pourtant, c'est précisément l'imagination humaine qui a mis au point le traitement actuel des agressions radioactives, traitement d'ailleurs fort efficace». Notre collègue Oustimenko se souvient-il de ces paroles?[125]

Vladimiro Atanazijeviĉ kapjesis sufiĉe morne. «Se mi povus fali al diablo tra la planko», — pensis li.

— Le symposium vous prie instamment de révéler le nom du docteur soviétique qui, par modestie, n'a signé que de l'initiale «U», — diris la prezidanto. — Si toutefois ce nom vous est connu[126].

Ustimenko nenion respondis.

— Wtedy jeszcze jedno pytanie, — ree ekgraŭlis Raplewski. — Może litera «U» jest to początek nazwiska naszego kolegi rosyjskiego, stojącego obecnie na trybunie? Czy milczenie profesora Ustimienko możemy uważać za zgode z naszymi przypuszczeniami?[127]

Ree estiĝis silento.

Kaj en tiu streĉita silento ĉiuj komprenis ĉion.

Kun tia seketa, korekta kaj diskreta eleganteco, kun kiu tion scipovas fari sciencistoj, komprenantaj, kio estas mallaŭta heroaĵo por la scienco kaj la homaro, la halo leviĝis.

Leviĝis silente.

Leviĝis pro estimo al manko de la tedinta al ĉiuj «publicity», leviĝis pro sento de malklara kulpo antaŭ la homo, kiu faris tion, kion povus, esence, fari ne nur li sola, leviĝis por esti solidara kun li kaj por ke al li estu pli facile porti tiun ŝarĝon, kiu (ja ili sciis!) estis preskaŭ neeltenebla por homo, se li ne havas tian forton de karaktero, kiun havis tiu ĉi rusa kuracisto.

Li rigardis al ili kaj ne komprenis, ke ili ekstaras antaŭ li.

Kaj ili ekstaradis — maljunaj kaj junaj, kalvaj kaj bukloharaj, tute kadukaj, kiel la nuna, delonge emerita Ŝĉukin, kaj tute junaj, kiel Vagarŝako, kia li estis, kiam venis en Unĉanskon, mondfamaj kaj nur proklamantaj sian ekziston, veraj sciencistoj kaj «komercistoj en la templo» — ankaŭ tiaj estis ĉi tie, ili ĉie ekzistas... Sed neniu restis sidi.

Kaj la plej eminentaj — la prezidantaro de la simpozio — same leviĝis malantaŭ la dorso de Vladimiro Atanazijeviĉ.

Li ĉirkaŭrigardis kiel ĉaspelata leporo, mallerte riverencis ien flanken, eksentinte, ke li kovriĝas per ŝvito, kvazaŭ dum longa kaj multlabora operacio, kaj, ne plu kaŝante la bastonon, entirinte la kapon en la ŝultrojn kaj peze lamante, glitis en la flankan pordon.

Nur tiam post li ektondris ovacioj.

Sed nun tio ne estis por li timinda. Nun li pri ĉio fajfis. Li nur viŝis la ŝvitan vizaĝon, enrampis en la palton, reĝustigis la koltukon, surmetis la gantojn kaj sidiĝis en taksion, insultante sin pro malŝparemo.

— Sacré Cœur, monsieur. S'il vous plaît, — diris li al la ŝoforo, kiu forte odoris je ajlo. (Tiun «s'il vous plaît» Vladimiro Atanazijeviĉ por ajna okazo aldonadis preskaŭ al ĉiu franca frazo).

Kaj li pensis: «Kial ĝuste la Sankta Koro?» Sed li tuj rememoris: «Barbara ordonis. Kaj ankoraŭ Notre-Dame de Paris. Kaj manĝi cepan supon en la ventro de Parizo. Kaj ostrojn. Diable, kiam mi sukcesos?»

Estis ĉirkaŭ la tria horo, la suno bruligis plene, kaj li longe rigardis al Parizo — tiela sinjoro en feltoĉapelo kaj gantoj, «maljuna orgojlulo», kiel dirus Barbara, «fanfaronulo». Li rigardis kaj pensis, kiel ŝi demandos, kaj li respondos kaj kiel ĉio finiĝos per tio, per kio ĉiam finiĝadis liaj malproksimaj vojaĝoj:

— Tio estas mirinda. Tiom vidi kaj tiel ne scipovi vidi!

— Nu, Sacré Cœur kiel Sacré Cœur, — diros li. Kaj aldonos el gvidlibro: — Baziliko de la «Sankta Koro». Nu, Monmartro, alte super Parizo. La sonorilo de la baziliko pezas dek naŭ tunojn. Bohemianoj, certe, sur la najbara placeto, tio, alio!

«Ĉu mi enskribu?» — pensis Vladimiro Atanazijeviĉ.

Sed li nenion enskribis — li rigardis. Ne por memorfiksi kaj rakonti, — li simple ne povis ne rigardi. Li vidis, sed pensis jam pri alio: pri tiu galimatio, kiun diris hodiaŭ tiu adepto de okultaj misteroj el ŝtato Teksaso. Kiel tio rilatas al la kancera malsano? Kaj ankoraŭ li pensis pri kaŭzoj de ilia gravmieneco kaj degno. Kial ili tenas sin tiel, kvazaŭ ĉiuj sekretoj de la mondo estas malfermitaj al ili? Ĉu mono faras ilin tiaj? Kaj certe, pri proksimiĝanta simpozio en Varsovio rememoris Vladimiro Atanazijeviĉ. Nepre necesos inkludi en la delegitaron Vagarŝakon. Kaj lian referaĵon enlistigi por diskuto.

«Zorgoplena maljunulo», — pensis Ustimenko pri si eĉ kun kompato.

Sur la strato Lepic li eksentis sin treege malsata kaj, trovinte restoracieton kun pli malmultekosta aspekto, mendis raguon el ŝafaĵo. Pensis iom kaj montris per la fingroj — du raguojn...

En la restoracieto estis malvaste kaj varmege, sian palton li pendigis sur la dorson de la seĝo, la ĉapelon metis sur la genuojn. Juna paro estis interkaresanta kaj interflustranta apud li, vino, kiun oni metis apud lia manĝilgarnituro, estis agrabla, ne acida, ne malvarma. Li glutadis la vinon kaj maĉadis varman panon en atendo de du raguoj — jena dando, frekventulo de monmartraj restoracietoj. Kaj muziko murmuretis ie proksime — ĉu kanteto? Ĉerte, tio estis Barbará, la fama Barbará kun sia iomete raŭka voĉo, kiel ĉe iu Barbara Rodionovna, se ŝi scipovus kanti. Li plurfoje aŭdis tiun faman Barbará-on, «ŝlagrojn» — tiel, ŝajne, oni diradis pri ŝiaj kantoj. Se ŝlagro — do estu ŝlagro, li aŭskultos kontraŭ la sama mono, lin nenio urĝas, li ne iros hodiaŭ en la vesperan kunsidon, ne eblas, kiam al vi ĉiuj gapas, kaj ĝis morgaŭ, esperinde, ili forgesos, trankviliĝos...

Kaj Barbará kantis per la voĉo de Banjo pri tio, ke en Parizo estas pluvo kaj ŝi enuas, kaj li — iu tre necesa al ŝi — ial ne telefonas. Kaj pri la Luksemburga ĝardeno kantis Barbara aŭ Barbará, Ustimenko jam tute konfuzis, verŝajne la vino leviĝis al la kapo. Poste ili ambaŭ, ĉiuokaze iu el ili, intencis veturi al Kapreo.

«Jen kiel!» — pensis Ustimenko.

Post Barbará li aŭskultis ankoraŭ kanteton, kaj ĝi al li same plaĉis:

Parizo, la oldul',
Akrigis la orelojn,
Nia oldulaĉo,
Ho Pariz',
Subaŭskulti volas sub ombreloj
Kion vi parolas antaŭ kis'...

Dum tuta tiu vespero li vagadis tra Parizo. Li estis kaj sur la bulvardo Saint-Michel kaj sidis tie sur benko apud tabaka vendejo, rigardis al la Hotelo de Invalidoj, trafis en metrostacion Saint-Germain-des-Prés, puŝiĝis en tumulto inter la bulvardoj de La Villette kaj strato Saint-Maur, fine elturmentiĝis kaj, ĉirkaŭ la naŭa horo, engrimpis en bankuvon en sia hotela numero. Tiutempe eksonoris telefono, kaj la pordisto diris al li, ke «sinjoro profesoro» tuj parolos kun Moskvo. Envolvinte sin en vilan tukon, Vladimiro Atanazijeviĉ sidis sur la lito kaj atendis. En la aŭdilo io ĉirpis kaj pepis.

— Ha lo, — diris Ustimenko. — Donu al mi mian Moskvon.

— Pour sûr c'est madame qui vous appelle, monsieur, — diris la maljuna babilema pordisto. — Certainement monsieur s'ennuie de madame. Et madame s'ennuie de monsieur. Mais de la patience, un peu de patience, monsieur. Un tout petit peu[128].

— Barbara? — kriis Ustimenko.

— Je vous prie[129], — diris la pordisto kaj malkonektiĝis.

— Ĉu vi estas? — demandis ŝi.

— En Parizo, imagu. Mi sidas en tuko. Vidis vian Sanktan Koron.

Lia koro batis, kvazaŭ ili estis geedzoj dum dek naŭ tagoj, sed ne jaroj.

— Prenu min al vi, — aŭdis li. — Kial mi ĉiam vin atendas? Dum la tuta vivo mi vin atendas.

Li silentis kaj ridetis.

— Mi deziras dimanĉe trairi kun vi sur la strato Gorjkij, kiel ĉiuj normalaj edzinoj. Mi deziras fotiĝi kun vi sur fono de Minin kaj Poĵarskij. Kaj ke vi donacu al mi riĉan torton kun rozoj el kremaĵo. Ricevo.

— Estos por vi torto, — ridetante, kriis li. — Ĉio estos.

— Vi bezonas oksigenon, — diris ŝi. — Puran aeron. Vi jam dum tiom da tempo veturas tra ĉiaj mondaj ĉefurboj. Kaj neniam ripozas!

— Mi estas fera oldulaĉo, — diris Ustimenko, — trovu alian tian antaŭ kvindekjara aĝo.

— Ĉesu fumi! — kriis Barbara.

— Mi ĉesas, — same kriis li, — baldaŭ ĉesos. Sed la afero estas ne en mi. Kiel vi tie?

Ustimenko fleksis sub sin la longajn krurojn. Estis malvarme sidi en la tuko.

— Ĉu mi?

— Saluton, rufulino, — subite laŭte kaj ĝoje diris li. Ili ĉiam paroladis telefone, kiel du mensmalsanuloj. — Vi estas brava, ke vi divenis telefoni.

— Brava, sed jen, kiel hundino, — plende prononcis ŝi. — Kiom da tempo vi vojaĝas? Ĉu mi por vi estas edzino aŭ hundino? Ĉu hundino, tiel? Kaj ne hastu respondi, mi havas kuponojn por tutaj dudek minutoj. Ĉu mi estas hundino?

Li pli dense volvis sin en la tukon. Kaj diris konvinke:

— Vi por mi estas edzino.

— Ripetu. Ricevo.

— Edzino. Kiel tie fartas Natalia?

— Natalia iris en kinejon. Via kara Peĉjo sidas hejme kaj ŝmiras per ia memfarita kaj fiodora ŝmiraĵo siajn skiojn. La avo demandas pri la logil-hoko.

— Diru al la avo, ke li lacigis min per lia damnita logil-hoko, — kriis Ustimenko. — Ĉi tie en neniu fiŝista vendejo oni scias, kio estas liaj aĉaj logil-hokoj. Ili ne komprenas pri subglacia fiŝkaptado. Kaj mi kun mia angla lingvo ne povas al ili klarigi. Neniajn logil-hokojn ricevos Rodiono Metodjeviĉ.

— Kaj diablo kun ili, — diris Barbara. — Li mem faros. Aglaja Petrovna demandas, ĉu vi estis ĉe la muro de la Komunumanoj?

— Ankoraŭ ne estis, — diris Ustimenko. — Aĥ jes, la plej grava: mi renkontis Eŭgeĉjon. Li estas popo.

— Poto? — demandis Barbara.

— Ne poto, sed popo. Eŭgeĉjo, Eŭgeĉjeto. En la senco — pastro. Kun barbo, ĉu vi imagas? Morti eblas, kvazaŭ en teatro.

Barbara silentis.

— Ĉu vi min aŭdas?

— Mi aŭdas, — diris ŝi. — Mi delonge ĉion sciis. Sed ne deziris vin aflikti. — Ŝia voĉo iĝis obtuza, malklara. — De li ankaŭ Juĉjo foriris, ĉar... nu, vi komprenas.

— Ĉu Rodiono Metodjeviĉ scias?

— Nur tio al li mankis. Nu kaj kia estas la nomita civitano?

— Beata, pomadita, la fingroj kiel kolbasetoj. En iu ortodokskristana delegacio. Li diris, ke li, vidu, same estas viktimo de la kulto. Ĉu ridinde?

— Ne ridinde, — respondis Barbara. — Kiam estos via referaĵo?

— Ĝi estis, ĉio estas en ordo.

— Kion signifas en ordo?

— Ne okazis skandalo, — diris li haste. — Kaj ankoraŭ, mi hodiaŭ aŭskultis Barbará-on. La voĉo estas tute kiel via, se vi scipovus kanti.

— Jen, li jam trovis por si, — diris ŝi. — Mi imagas, kia ŝi estas timigilo.

Li ekridis.

— Morgaŭ mi aĉetos iom por vi kaj Natanjo. Por Peĉjo mi vidis dandan jakon. Ĝi similas al tego por valizo, sed al ili tiaj plaĉas.

— De Sainjan-oj al vi saluto, — diris ŝi. — Ili veturis preter ni al Leningrado. Vagarŝako faros referaĵon ĉe Bairov. Kaj Doleckij kun ili veturas. Kaj aŭtune Staĉjo, verŝajne, en Londono faros referaĵon. Ĉu vi jam havas nokton en Parizo?

— Ne, vesperon. Kion faras la gemaljunuloj?

— Ili ĉiuj estas ŝlositaj en la kuirĉambro, por ke ne malhelpu paroli. Ili...

— Mi vin amas, — interrompis li. — Al Ŝĉukin telefonu, diru, ke en ordo, li komprenos. Ĉu vi estas?

— A ha, vi ellernis!

— Ĉu vi — estas?

— Tio — kiel vi diros. De vi dependas.

— Vi estas la ĉefa, — aŭdis ŝi. — Vi. Ĉu vi memoras nian konversacion tiam, antaŭ dek naŭ jaroj? Ĉu vi memoras?

— Jes. Jes. Jes.

— Neniu, krom vi, neniam.

— Jes, tiel, dankon. Rakontu, kie estas via hotelo. Mi devas scii detalojn.

— Sur la Grandaj Bulvardoj.

— Kaj kiel vi iradas al kunsidoj? Ricevo.

— Nu, al Luvro kaj al Sejno. Sub la volboj de Luvro.

— Jen belegaĵo! Kaj ĉu manovaj platanoj tie estas — mi legis? Ricevo!

— Ĉio estas.

— Kaj la musketeroj? La tri musketeroj?

— Ili povas esti. Kaj bulvardo Saint-Germain estas, kaj Dantono. Li ŝajne almontras al la Medicina lernejo, kie ni kunsidas.

— Kaj la Tuileria ĝardeno?

— Mi kisas vin, — diris Ustimenko. — Kaj ĉiujn kisas. Kaj Peĉjon por ajna okazo vergu. Ĝis revido, rufa...

— Mi estas grizhara, stultuleto, — kriis ŝi. — Kaj ne surmetu la parolilon, ankoraŭ tri minutoj restis. Parolu.

— Vi tutegale estas rufa, — diris li.

— Parolu do, parolu. Ne gravas kion, sed nur parolu.

Oni malkonektis ilin sur la plej grava. Li ne sukcesis rakonti al ŝi por Teodoro Teodoroviĉ pri la modifo de Canivier. Estas mirinde, kiel li neniam kaj nenion sukcesas fari ĝustatempe. Certe, la maljunulo estas emerita, sed al li ja estas interese. Kaj li telefonus al siaj disĉiploj.

Tamen, li skribos leteron kaj sendos per aerpoŝto.

Sed kiam li eksidis al la tablo, tuj eksonoris la telefono.

— Saluton, Herr Professor, — diris gajeta Bor. Gubin. — Mi apenaŭ sukcesis trovi viajn parizajn koordinatojn. Jen kio, amikego. Ni donas detalan materialon pri via simpozio. Ĉi tie mi havas preparitajn demandojn...

— Ja de kie vi? — miris Ustimenko.

— Kiel de kie? Moskvo, Sivcev Vraĵek, de kie ja ankoraŭ? La artikolo jam staras sur la paĝo. Necesas precizigi iujn detalojn. Do, tiel...

Li ekmurmuris, fosante, verŝajne, en siaj notoj. Kaj Ustimenko sidis kaj atendis...

Je la unua horo de nokto li finis la leteron al Ŝĉukin. En la letero estis nenio pri Parizo. Eĉ ne unu vorto. Nur pri la modifo de Canivier, sed kun ĉiuj detaloj kaj eĉ kun du skemoj. Ĉiam liaj leteroj rezultadis sekaj.


Sosnovo 1962–1965

# Примечания

1

Citaĵo el famega kanto «Vasta estas mia lando kara».

2

Populara kanto «Se vi amas — trovu» (1940) en formo de tango, muziko de K. Listov, vortoj de L. Oŝanin.

3

A. A. Brusilov (1853–1926) — rusia, poste sovetia militestro kaj milita pedagogo, kavaleria generalo. La trarompo de Brusilov — ofensiva operaco de la rusa armeo sub lia gvido en 1916 dum la unua mondmilito, en kiu estis kaŭzita granda malvenko al armeoj de Aŭstro-Hungario kaj Germanio kaj okupitaj Bukovino kaj orienta Galicio. En la operaco Brusilov uzis novan taktikon, poste uzitan en la dua mondmilito de la Ruĝa Armeo. Sed la strategia gajno de la operaco estis tute perdita pro kulpo de la ĉefstabo (laŭ posta takso de Brusilov mem).

4

Populara kanto «Malluma nokto» (vortoj de V. Agatov, muziko de N. Bogoslovskij, 1943), same en formo de tango. Traduko de V. Ĉernov.

5

A. Blok, versaĵo «Mi volas vivi en frenez'...» (1914).

6

El rusa cigana romanco (1903).

7

El rusa popola kanto.

8

A. Hitler postvivis atencon en 1944. Grafo S. J. Vitte (1849–1915) — ĉefministro de la cara Rusio, postvivis atencon en 1907. Kronprinco Sergio Aleksandroviĉ (1857–1905) — filo de imperiestro Aleksandro II, moskva general-gubernatoro, pereis pro atenco.

9

«Vij» — mistika terura rakonto de N. Gogol (1835). Vij estas terura demono, Ĥoma — la protagonisto de la rakonto.

10

F. E. Dzerĵinskij (1877–1926) — revoluciulo, bolŝevisto, sovetia politika aganto, interalie la fondinto kaj estro de la VĈK (Tutrusia ekserordinara komisiono pri lukto kontraŭ banditeco kaj kontraŭrevolucio). Poste VĈK iĝis GPU, OGPU, Popolkomisarejo pri internaj aferoj, Ministerio de ŝtata sekureco, Komitato de ŝtata sekureco (KGB), sed la nomo ĈK-ano konserviĝis.

11

El verko de A. Puŝkino «Festeno dum pesto» (1830), unu el la «Malgrandaj tragedioj», traduko de N. Lozgaĉev.

12

V. K. Kokkinaki (1904–1985) — aviadisto, testpiloto, Heroo de Sovetunio, faris en 1939 senalterigan flugon el Moskvo al Norda Ameriko.

13

«Völkischer Beobachter» — oficiala ĵurnalo de la nazia partio. Danciga koridoro (1919–1939) — nomo de la pola teritorio, disiginta la germanan eksklavon Orienta Prusio disde la ĉefa teritorio de Germanio. Germanio insistis pri rajto de sektera kaj mara trairo de la koridoro kaj havis kiel finan celon ĝian anekson. E. Rydz-Śmigły (1886–1941) — pola militestro kaj politikisto, tiam marŝalo de Polio.

14

Iom ŝanĝita epigramo (pli ĝuste, memepigramo, t. e. epigramo pri si mem) de V. V. Kapnist (1796), kiu poste preskaŭ proverbiĝis.

15

Versaĵeto de nekonata aŭtoro de dua duono de la 19-a jarcento.

16

Gruŝnickij — persono de klasika romano de M. Lermontov «Heroo de nia tempo» (1838–1840), afektulo.

17

F. Dostojevskij (1821–1881), «Krimo kaj puno» (1866).

18

N. Leskov (1831–1895), «Rido kaj malfeliĉo» (1871).

19

Latvaj fusilistoj — pafistaj trupoj, kreitaj en 1915 dum la unua mondmilito en Latvio. Post la Oktobra revolucio la latvaj regimentoj plejparte subtenis la bolŝevistojn kaj iĝis inter la unuaj trupoj de la Ruĝa Armeo. La trupoj de la latvaj fusilistoj distingiĝis per fera disciplino. Multaj eksaj komandantoj de latvaj fusilistoj jam post la Intercivitana milito atingis altajn postenojn en la Ruĝa Armeo.

20

Dolores Ibárruri Gómez, konata ankaŭ kiel Pasionaria (1895–1989) — agantino de la hispana kaj internacia komunista movado, aktive partopreninta la respublikan movadon dum la Intercivitana milito de 1936–1939, en 1942–1960 — ĝenerala sekretario, ekde 1960 ĝis la fino de la vivo — prezidanto de la Komunista partio de Hispanio.

21

Temas pri humura romano «Aventuroj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito» (1921–1923) de ĉeĥa verkisto J. Haŝek (1883–1923).

22

Temas pri la pakto Molotov-Ribbentrop (traktato pri neagreso inter Germanio kaj la Sovetunio), subskribita en aŭgusto 1939.

23

Tiama germana ambasadoro en la USSR.

24

«Inturist» (rusa mallongigo por «eksterlanda turisto») — sovetia firmao por priservo de eksterlandaj turistoj, posedinta reton de samnomaj luksaj hoteloj kaj restoracioj.

25

La 22-a de junio 1941, dimanĉo — la tago de komenco de la Granda Patruja milito, kiam Germanio atakis la Sovetunion.

26

Winston — Winston Churchill (1874–1965), tiama brita ĉefministro. Ike — Dwight Eisenhower (1890–1969) — usona generalo, poste prezidento de Usono.

27

V. I. Ĉujkov (1900–1982) — sovetia militestro, dum la Granda Patruja milito — komandanto de la armeo, speciale distingiĝinta en la Stalingrada batalo. K. K. Rokossovskij (1896–1968) — sovetia kaj pola militestro, la sola marŝalo de du landoj: la USSR (1944) kaj Polio (1949), unu el la plej grandaj militestroj de la Dua mondmilito.

28

B. E. Kalmikov (1893–1940) — socia kaj ŝtata aganto de Kabardio-Balkario, unu el gvidantoj de lukto de la montaranoj por la Soveta potenco en Norda Kaŭkazo. En 1940 li estis reprezaliita, en 1954 rehabilitita.

29

S. A. Kovpak (1887–1967) — sovetia militestro, ŝtata kaj socia aganto, dum la Granda Patruja milito — legenda komandanto de partizana divizio en Ukrainio. P. P. Verŝigora (1905–1963) — aktiva partoprenanto de la sovetia partizana movado dum la Granda Patruja milito, kunbatalanto kaj anstataŭinto de Kovpak. D. N. Medvedev (1898–1954) — heroa komandanto de partizana taĉmento, kolonelo de la NKVD, verkisto. K. S. Zaslonov (1910–1942) — sovetia partizano dum la Granda Patruja milito, komandanto de partizana brigado, pereis en batalo.

30

Tretjakov-a galerio — fama arta muzeo en Moskvo. V. I. Surikov (1848–1916) — elstara rusa pentristo.

31

Ŝurpao — densa vianda supo kun legomoj en la Oriento.

32

Citaĵo el populara «Marŝo de sovetiaj tankistoj» (1938). Liberigo de militservo pro ofico nomiĝis «kiraso».

33

El versaĵo de A. Fet (1843).

34

N. I. Jeĵov (1895–1940) — ĝenerala komisaro de ŝtata sekureco en 1937–1939, unu el ĉefaj organizintoj de la amasaj reprezalioj de 1937–1938.

35

«Die erste Kolonne marschiert, die zweite Kolonne marschiert...» — «La unua kolono marŝas, la dua kolono marŝas...» (germane) — frazo el romano de L. Tolstoj «Milito kaj paco», kiun diras germana generalo, servanta en la rusa armeo, pri plano de kampanjo de 1812 kontraŭ Napoleono. La frazo preskaŭ proverbiĝis kiel ironia komento al abstrakta plano, ne konsideranta realon.

36

Ŝanĝita citaĵo el malnova rusa romanco («Par' da ĉevaloj, jungitaj matene»).

37

Gorodkio — rusa popola sporta ludo, en kiu oni el certaj distancoj disbatas per ĵetado de bastono figurojn, kunigitajn specialmaniere el lignaj cilindraj blokoj.

38

Kolima — rivero en Jakutio kaj Magadana regiono (nordoriente de Siberio), apud kiu lokiĝis multaj malliberejoj. Tajŝeto — urbeto en Irkutska regiono (Siberio), tiutempe centro de du partoj de Gulago.

39

Fino de versaĵo de A. Puŝkino «Min gardu Di' kontraŭ frenez'» (1833).

40

K. M. Stanjukoviĉ (1843–1903) — rusa verkisto, fama per siaj verkoj pri vivo de militmara floto.

41

Flugilhavaj vortoj el novelo de N. Gogol «Taras Bulba» (1842), signifantaj, ke iu havas sufiĉe da fortoj kaj energio por daŭrigi la aferon.

42

Frazeologiaĵo el versromano de A. Puŝkin «Eŭgeno Onegin», signifanta abruptan ŝanĝon de cirkonstancoj.

43

Proverbiĝinta citaĵo el «Malfeliĉo esti tro sprita» de A. S. Gribojedov: «— Per voĉo kaj vizaĝ' — hero'... — Sed el roman' ne mia!» (metafore: ne laŭ mia gusto).

44

Rusa proverbo: «Sep fojojn mezuru, unu fojon tranĉu», proksimume ekvivalenta al Esperanta esprimo «Ne rapidu, trankvile decidu».

45

Fungo el klaso de akarikomicetoj (Inonotus obliquus), kiu estis opiniata kontraŭtumora rimedo.

46

«La morto de Ivan Iljiĉ» (1886).

47

De franca vorto éclair («fulmo»), speco de torteto.

48

«Homo — tio sonas fiere» — fama citaĵo el teatraĵo de M. Gorkij «Sur la fundo» (1902).

49

M. V. Lomonosov (1711–1765) — la unua rusa natursciencisto de monda valoro, enciklopediisto, kemiisto, fizikisto, astronomo, geografo, geologo kaj samtempe pentristo kaj elstara poeto, deveninta el simpla popolo. Ĉi tie lia nomo estis uzita kiel simbolo de talentulo.

50

El versaĵo de A. Puŝkin «Jam tempas, kara, jam...» (1835), traduko de M. Giŝpling.

51

A. Ĉeĥov, teatraĵo «Tri fratinoj» (1900).

52

Kutima formulo en nekrologoj aŭ noticoj pri sepulto: «la ĉerkon akompanis grupo da kamaradoj» k. t. p.

53

F. A. Getier (1863–1938), rusa kaj sovetia kuracisto. Ekde 1919 li estis kuracisto de V. I. Lenin kaj lia familio, en 1920-aj jaroj estis kuracisto de L. D. Trockij kaj lia familio. Lia filo — fama sportisto kaj trejnisto — estis reprezaliita en 1938.

54

Germane: «Mi mortas» (la lastaj vortoj de A. Ĉeĥov).

55

Dolmo — armena manĝaĵo: farĉitaj per viando vinberaj folioj (en la rusa kuirarto ekzistas simila manĝaĵo, sed kun brasikaj folioj).

56

Bastermo — sunsekigita bovaĵo (kaŭkaza kaj turka manĝaĵo).

57

Lavaŝo — tritika pano en formo de maldika flano, disvastiĝinta en Kaŭkazo kaj Mezazio.

58

Boranio — speco de raguo en armena kaj kartvela kuirartoj.

59

Vij — en orientslava mitologio — demono, kies rigardo mortigas. Liaj okuloj estas fermitaj per grandegaj palpebroj, kiujn li ne povas levi sen aliula helpo. «Vij» estas mistika novelo de N. Gogol (1835).

60

Fama citaĵo el poemo de N. A. Nekrasov (1821–1877) «Frosto — ruĝa nazo» (1863) pri rusaj virinoj.

61

Dua fronto — la fronto de la okcidentaj landoj (Britio kaj Usono) kontraŭ Germanio, kiu estis longe promesata al la USSR, sed prokrastata (kaj anstataŭ ĝi al la USSR estis sendata provianta helpo kiel ladviando).

62

Caro Petro I kutime interrompadis kunsidojn de kancelarioj (inklude la militflotan departementon, Admiralejon) por tagmanĝo je la 11-a horo, kaj oni tiam ofte drinkadis glaseton da vodko.

63

S. O. Makarov (1848–1904) — rusa milit-marista aganto, oceanografo, polusa esploristo, ŝipkonstruisto, vic-admiralo, pereis dum la rus-japana milito. P. S. Naĥimov (1802–1855) — rusa flotestro, admiralo, pereis en Sebastopolo dum la Krimea milito. A. G. Ĵeleznjakov (1895–1919) — balta matroso, anarkiisto, partopreninto de la revolucio de 1917, komandanto de la unua sovetia kavaleria baterio kaj de brigado de kirastrajnoj dum la intercivitana milito, estro de gardistaro de la Konstituanta kunveno en 1918.

64

Sur placo Lubjanka en Moskvo staris domo de la sekretservo.

65

H. Nelson (1758–1805) — brita vicadmiralo, flotestro. F. F. Uŝakov (1745–1817) — rusa admiralo, elstara flotestro.

66

N. A. Nekrasov, «Ĉevaltrio» (1846).

67

Aizsargi («defendantoj») — faŝisma armita organizaĵo en Latvio en 1919–1940, en 1934 kun ĝia subteno en Latvio okazis ŝtatrenverso. El eksaj anoj de tiu organizaĵo formiĝis kontraŭsovetiaj partizanoj, kiuj dum la germana okupacio iĝis kunlaborantoj de la nazioj kaj aktive partoprenis la genocidon de judoj en Latvio.

68

Unu el la rusaj prononcoj, ofta en la Volga regiono (malsame de la oficiala prononco, en kiu senakcenta «o» prononciĝas preskaŭ kiel «a»), precipe apud Niĵni-Novgorodo (unu el la plej grandaj urboj de Rusio). Sormovo — industria, proleta distrikto de Niĵni-Novgorodo.

69

Tio estas ne preseraro, sed transdono de infana misprononco.

70

Dzerĵinskij.

71

Sudrusia urbo, kuracloko kun mineralakvoj.

72

M. Lermontov (1814–1841) — granda rusa poeto, pereis en duelo en 26-jara aĝo.

73

Speciala konsiliĝo ĉe la NKVD (Popolkomisarejo pri internaj aferoj), poste ĉe la MGB (Ministerio pri ŝtata sekureco) — eksterjuĝa organo, kiu havis plenpovon trakti aferojn pri socie danĝeraj krimoj. Ekzistis ĝis la jaro 1953.

74

«Sendi al la luno» — mortpafekzekuti.

75

«Smerŝ» (rusa mallongigo de «smert' ŝpionam» — «morton al spionoj») — kontraŭspiona servo en la Sovetunio dum la milito.

76

Dzerĵinskij.

77

Dneproges — Dnepra hidroelektra centralo, konstruita en 1927–1932, rekonstruita post detruo dum la milito en 1944–1950.

78

A. J. Viŝinskij (1883–1954) — sovetia ŝtata aganto, juristo, diplomato. En 1930-aj jaroj — prokuroro, kiu estis akuzanto en procezoj dum la granda teroro.

79

Naĥimov-a militmarista lernejo — lernejo por filoj de militmaristoj, ruĝarmeanoj kaj partizanoj de la Patruja milito, fondita en 1944, ekzistis en kelkaj urboj. Nomita omaĝe de P. S. Naĥimov (1802–1855), elstara rusa flotestro, admiralo, pereinta en Sebastopolo dum la Krimea milito.

80

Vortoj el fama rusa prizona kanto «Taganka».

81

B. V. Petrovskij (1908–2004) — granda sovetia kaj rusia kirurgo, sciencisto kaj klinikisto, organizanto de sanprotektado. A. V. Viŝnevskij (1874–1948) — rusia kaj sovetia milita kirurgo, akademiano, fondinto de kuracista dinastio; sed eble temas pri lia filo — A. A. Viŝnevskij (1906–1975) — sovetia kirurgo, sciencisto, akademiano.

82

Ostap Bender — protagonisto de satiraj pikareskaj romanoj de I. Ilf kaj E. Petrov «Dek du seĝoj» (1927) kaj «La ora bovido» (1931), fripono.

83

A. Puŝkin, «Profeto» (1826), traduko de S. Rublov.

84

Frazo el teatraĵo de A. Ĉeĥov «Tri fratinoj» (1901), kiun kun sopiro ripetadas la fratinoj, sufokiĝantaj en provinca vivo, sed ne povantaj elŝiriĝi el ĝi; la frazo estas ofte uzata kiel karakterizo de senfruktaj revoj.

85

Rusa revolucia kanto «Forĝistoj» (1905) de F. Ŝkuljov, traduko de K. Gusev.

86

Titolo de rakonto de A. Ĉeĥov.

87

Lev Tolstoj.

88

M. Zoŝĉenko (1894–1958) — rusa sovetia verkisto, dramaturgo, scenaristo kaj tradukisto, opiniata klasikulo de la rusa literaturo. Liaj verkoj estis precipe satiraj. En la teksto temas pri lia fama malgranda rakonto «Malsanhistorio» (1936).

89

A. N. Kuropatkin (1848–1925) — rusa generalo, milita ministro, kiu komandis rusajn armeojn en bataloj dum la japana milito (1904), sinsekve malvenkinte ilin ĉiujn.

90

Fama sovetia raketĵetilo sur ŝarĝaŭtoj dum la dua mondmilito.

91

«Paseo kaj meditado» (1868) — plurvoluma kronika memoraĵo de A. I. Herzen, prezentanta senekzemplan en la rusa literaturo panoramon de rusia kaj eŭropa vivo de la mezo de la 19-a jarcento.

92

N. I. Jeĵov (1895–1940) — popolkomisaro pri internaj aferoj (1936–1938), unu el ĉefaj organizintoj de la amasaj reprezalioj de la jaroj 1937–1938. En 1939 li estis arestita, kaj post jaro mortpafekzekutita.

93

Fama moskva restoracio de kartvela kuirarto (laŭ nomo de kartvelia rivero).

94

Granda ĉiovendejo en Moskvo sur la strato Petrovka en formo de pasejo.

95

Oni kutime uzas patronomon ĉe alparolo al pliaĝulo aŭ en oficialaj okazoj.

96

Malpreciza citaĵo el versaĵo de elstara rusa poeto G. R. Derĵavin (1743–1816) «Akvofalo» (1791–1794). En la originalo la citita strofo temas pri lupo, kiel simbolo de kolero, kaj en ĝi estis uzita prezenco (brilas, aspektas), sed ne preterito. La citita frazo kun preterito estis kelkfoje uzita de rusa verkisto N. Leskov.

97

Kripligita «mastro» (angle «master»), alparolo de nigrula sklavo al sia mastro.

98

A. N. Majkov (1821–1897) — rusa poeto.

99

N. S. Leskov (1831–1895), «Klerikoj» (1872).

100

N. A. Zabolockij (1903–1958) — rusa sovetia poeto, tradukisto. En 1938–1944 li estis en mallibero. Estis citita fina fragmento de lia versaĵo «Estingiĝas zodiako» (1929), la strofoj sekvas en malĝusta ordo (la lasta strofo en la originala versaĵo antaŭas la du unuajn).

101

V. P. Ĉkalov (1904–1938) — fama sovetia testpiloto, Heroo de la Sovetunio.

102

A. S. Puŝkin. Versaĵo «Antaŭsento» (1828).

103

A. S. Puŝkin. Soneto «Al poeto» (1830).

104

Proverbiĝinta citaĵo el romano de M. Gorjkij «La vivo de Klim Samgin» (1927), esprimanta dubon pri ekzisto mem de objekto de diskuto (en la romano iu faras tiun demandon, pridubante rememoron de la protagonisto, ke knabo dronis dum sketado).

105

I. I. Levitan (1860–1900) — elstara rusa pentristo, majstro de pejzaĝo.

106

Komencaj vortoj de la himno de Polio («Mazurko de Dąbrowski»).

107

Ofte uzata citaĵo el versaĵo de A. Puŝkin «Vizitis ree mi...» (1835).

108

F. P. Golovatij (1890–1951) — sovetia kamparano-kolĥozano, unu el la iniciatintoj de la tutpopola patriota movado pri kolektado de mono en fonduson de la Ruĝa Armeo dum la Granda Patruja milito. Li donis siajn ŝparaĵojn por konstruado de du ĉasavioj. Heroo de Socialisma Laboro (1948), ano de la VKP(b) ekde 1944.

109

L. P. Berija (1899–1953) — ĝenerala komisaro pri ŝtatsekureco (ekde 1941). En 1953 arestita pro akuzo pri spionado kaj komploto por akiri potencon kaj morpafekzekutita.

110

CIC (Counter Intelligence Corps) — armea kontraŭspiona servo de Usono, kiu parte plenumadis rolon ankaŭ de ekstera spionservo (1942–1961). Interalie, ĝi partoprenis savadon de naziaj militkrimuloj el sub tribunala persekutado.

111

V. S. Abakumov (1908–1954) — vicpopolkomisaro pri defendo kaj estro de la kontraŭspiona servo «Smerŝ» (1943–1946), ministro pri ŝtata sekureco de la USSR (1946–1951). En 1951 li estis arestita, akuzita pri ŝtatperfido kaj cionisma komploto en la MŜS, pri malhelpo al la «afero de kuracistoj». Post la morto de Stalino akuzoj kontraŭ li estas ŝanĝitaj: li estis akuzita pri fabrikado de la t.n. «Leningrada afero» kaj pri partopreno en la t.n. «bando de Berija». En 1954 li estis juĝita kaj mortpafekzekutita.

112

A. S. Puŝkin. «Rememoro» (1828).

113

La 58-a artikolo de la kriminala kodo de la RSFSR establis responson pri kontraŭrevolucia agado (ĝis mortpafekzekuto).

114

A. I. Denikin (1872–1947) — rusia generalo, unu el gvidantoj de la blankuloj dum la Intercivitana milito (1918–1920), poste elmigrinto.

115

Tio estas politiko! Tio estas politiko, por kiu ĉi tie ne estas kaj ne povas esti loko! (germane).

116

En tiu ĉi okazo ni parolas pri medicino. Akceptante, certe, nian vidpunkton al ĝi, kiel al scienco, kies celo kaj tasko estas rekonado, kuracado kaj prevento de malsanoj kaj plibonigo de la homa sano (angle).

117

Se ni konsideras vian vidpunkton — vidpunkton, kiun mi memoras... la vidpunkton, esprimitan de vi foje per formulo «tio estas, sed tio ne povas esti», — tiam, certe, ĉio, kion mi rakontis ĉi tie, estas politiko. Same, kiel politiko estas ankaŭ via formulo «tio estas, sed tio ne povas esti» (angle).

118

Tre interese! (france).

119

Kion signifas «tio estas, sed tio ne povas esti»? Kion tio signifas? Pri kio temas? (finne).

120

Parolu, profesoro, parolu! Ni aŭskultas! (hispane).

121

Tio estas neinversigebla procezo. Bedaŭrinde, ĉi tie krom sciencistoj estas nemalmulte da ŝatantoj de sensacioj. Kaj ankaŭ al la sciencistoj mem nenio homa estas fremda... Daŭrigu, mi petas vin (france).

122

La pozicio «tio estas, sed tio ne povas esti», bedaŭrinde, katenis la sciencon ne nur en la Mezepoko. Ĝi vivas ankaŭ ĝis hodiaŭ kaj postulas multajn fortojn, por lukti kontraŭ ĝi... (angle).

123

Mi protestas! (germane).

124

Antaŭ du aŭ tri jaroj nia faka gazetaro menciis pri eksperimentoj de sovetia kirurgo, se mi ne eraras, signita per litero U. La temo de la esploro estis flankaj efikoj de radia terapio, la eksperimentojn la esploristo faris sur si mem. Miaj kolegoj, estinte en la sesdek kvara jaro en Moskvo, aŭdis de rusiaj onkologoj, ke la kirurgo, kiu subskribis siajn mesaĝojn per la litero U, estis grave vundita en la milito, sed tamen trovis en si fortojn reveni al kirurgio, kaj poste dum multaj jaroj faradis esploran laboron, tute ne plibonigantan lian sanon. Do, se la kolego trovos mian demandon konvena, — ĉu li povus diri la plenan nomon de la sciencisto? (pole).

125

Jes, jes, mi same rememoras unu tre interesan laboraĵon, publikigitan, kiom mi memoras, jam en la kvindek kvina jaro. Ĝi, same kiel tiu, kiun menciis kolego Raplewski, estis subskribita per la litero U. La doktoro, kiu faris tiun unikan mesaĝon, ricevis dudek du mil unuojn. En la verko estis proksimume tia frazo (mi povas reprodukti ĝin, ĉar mi ĝin plurfoje citis): «La homa imago malfacile povas konscii ampleksojn kaj profundon de suferoj, kaŭzataj de penetranta radiado en la organismo, kaj samtempe ĝuste la homa imago kreis la modernan sistemon de kuracado de radiadaj lezoj, kaj kun tio tre efikan». Ĉu nia kolego Ustimenko memoras tiujn vortojn? (france).

126

La simpozio konvinke petas vin malkovri la nomon de la sovetia doktoro, kiu pro modesteco subskribis per la litero «U». Se, certe, tiu nomo estas de vi konata.

127

Tiam ankoraŭ unu demando. Eble, la litero U estas komenco de la familinomo de nia rusa kolego, staranta nun sur la tribuno? Eble, la silenton de profesoro Ustimenko ni povas opinii konsento kun nia supozo? (pole).

128

Verŝajne, tio estas la sinjorino, kiu vin vokas. Verŝajne, la sinjoro sopiras pri la sinjorino. Kaj la sinjorino sopiras pri la sinjoro. Sed paciencon, iomete da pacienco, sinjoro. Tute malmulte (france).

129

Bonvolu (france).