# Kara mia homo

Jurij German

Jurij Pavloviĉ German (1910–1967) estis klasikulo de la rusa sovetia literaturo. Li distingiĝis, unuflanke, per honesteco kaj sincereco, kaj aliflanke, per skrupula atento al detaloj de ĉiutaga vivo. Li multe laboris ankaŭ en kinarto kiel scenaristo. Oni opinias lin unu el la plej maldekstraj verkistoj de la sovetia epoko.

La trilogio «La afero, al kiu vi servas» rakontas pri vivo de sovetia intelektularo en 1930-aj — 1950-aj jaroj, ne prisilentante ankaŭ la «tiklajn» aferojn de Stalinaj reprezalioj.

Kelkaj herooj de la trilogio havas realajn prototipojn, kiujn persone konis la aŭtoro.

Eventoj de la dua romano de la trilogio «La afero, al kiu vi servas» — «Kara mia homo» — okazas dum jaroj de la Granda Patruja milito. Dum la tuta milito la aŭtoro servis kiel milita korespondanto en la Norda Floto kaj priskribas en tiu ĉi romano sian personan sperton kaj observojn. Multaj epizodoj de la libro estis kreitaj surbaze de veraj faktoj (interalie la historio de la brita aviadisto, priskribo de la konvojoj).

En la dua romano la protagonisto kirurgo Ustimenko trafas en partizanan taĉmenton, poste en frontan hospitalon, kie li operaciadas dum tutaj diurnoj... Grava vundo, renkontiĝoj kaj disiĝoj, perfido kaj fideleco — kio ajn okazu ĉirkaŭe, sed la protagonisto plu plej alte taksas la «aferon, al kiu li servas».

> Mi ne laŭdos timeme kaŝantan sin virton, per nenio sin rivelantan kaj ne montrantan vivsignojn, virton, kiu neniam elatakas, por alfronti la malamikon, kaj kiu hontinde fuĝas de konkuro, kiam la laŭrokrono estas konkerata en varmego kaj polvo.

> John Milton

> Kiu zorgas pri la afero, tiu devas scipovi batali por ĝi, alie li entute ne okupiĝu pri iu ajn afero.

> Johann Wolfgang von Goethe


## Ĉapitro unua

### La trajno iras okcidenten

La internacia eksprestrajno ekiris malrapide, kiel decas al trajnoj de tiu supera kategorio, kaj ambaŭ eksterlandaj diplomatoj tuj, ĉiu al sia flanko, disŝovis la silkajn kurtenojn sur la spegula fenestro de la restoracivagono. Ustimenko mallarĝigis la okulojn kaj ekrigardis ankoraŭ pli atente al tiuj sportaj, malaltaj, muskolaj, orgojlaj homoj — en nigraj vesperaj kostumoj, en okulvitroj, kun cigaretoj, kun ringoj sur la fingroj. Ili lin ne rimarkadis, kun avido rigardante al la sensona, senlima vasto kaj kvieto tie, en la stepoj, super kiuj en la nigra aŭtuna ĉielo naĝis la plena luno. Kion ili esperis ekvidi, transveturinte la limon? Ĉu incendiojn? Ĉu militon? Ĉu germanajn tankojn?

En la kuirejo malantaŭ la dorso de Vlaĉjo kuiristoj per haktranĉiloj estis hakantaj viandon, bonguste odoris fritita cepo, la bufedistino sur pleto ekportis rosumkovritajn botelojn da rusa biero «Ĵiguljovskoje». Estis la horo de vespermanĝo, ĉe najbara tableto dikventra usona ĵurnalisto per la dikaj fingroj estis senŝeliganta oranĝon, liajn militajn «prognozojn» estis respekte aŭskultantaj la okulvitraj, kun glatigitaj haroj, similaj, kiel ĝemeloj, diplomatoj.

— Kanajlo! — diris Vlaĉjo.

— Kion li diras? — demandis Tod-Ĵin.

— Kanajlo! — ripetis Ustimenko. — Faŝisto!

La diplomatoj ekbalancis la kapojn, ekridetis. La fama usona kolumnisto ŝercis. «Tiu ŝerco jam flugas per raditelefono en mian ĵurnalon», — klarigis li al siaj kunparolantoj kaj ĵetis en la buŝon — per klako — eron de oranĝo. Lia buŝo estis grandega, kiel ĉe rano, — de unu orelo ĝis la dua. Kaj ili ĉiuj triope tre gajis, sed eĉ pli ekgajis ili ĉe konjako.

— Necesas havi trankvilon! — diris Tod-Ĵin, kun kompato rigardante al Ustimenko. — Necesas regi sin, tiel, jes.

Finfine alvenis la kelnero, rekomendis al Vlaĉjo kaj Tod-Ĵin «monaĥejan sturgaĵon» aŭ «ŝafajn kotletojn». Ustimenko estis foliumanta la menuon, la kelnero, brilante per la hardislimo, atendis — la severa Tod-Ĵin kun lia senmova vizaĝo imagiĝis al la kelnero grava kaj riĉa orienta eksterlandano.

— Botelon da biero kaj stroganovan viandon, — diris Vlaĉjo.

— Por mi kaĉon kaj teon, — aldonis Tod-Ĵin. — Tiel, jes.

— Iru al diablo, Tod-Ĵin, — koleriĝis Ustimenko. — Ja mi havas amason da mono.

Tod-Ĵin ripetis seke:

— Kaĉon kaj teon.

La kelnero levis la brovojn, faris funebran vizaĝon kaj foriris. La usona kolumnisto verŝis konjakon en mineralakvon, gargaris per tiu miksaĵo la buŝon kaj plenigis la pipon per nigra tabako. Al ili tri aliris ankoraŭ unu ĝentlemano, kvazaŭ elirinta ne el najbara vagono, sed el verkaro de Karlo Dikenzo — grandorela, malbone vidanta, kun anasa nazo kaj buŝo kiel kokina gropo. Ĝuste al tiu kvadratita kaj striita ulo diris la ĵurnalisto tiun frazon, pro kiu Vlaĉjo eĉ frostiĝis.

— Ne indas! — petis Tod-Ĵin kaj kunpremis per sia malvarma mano la Vlaĉjan pojnon. — Tio ne helpas, tiel, jes...

Sed Vlaĉjo ne aŭdis Tod-Ĵin-on, pli ĝuste, aŭdis, sed li ne deziris esti prudenta. Kaj, leviĝinte ĉe sia tableto — alta, fleksiĝema, en malnova nigra svetero, — li kriis por la tuta vagono, borante la ĵurnaliston per furiozaj okuloj, kriis en sia terura, glaciiganta la animon, memstare lernita angla lingvo:

— He, vi, kolumnisto! Jes, ĝuste vi, mi al vi parolas...

Sur la plata grasa vizaĝo de la ĵurnalisto glitis perplekso, la diplomatoj momente iĝis ĝentile orgojlaj, la dikenza ĝentlemano iomete retropaŝis.

— Vi uzas gastamon de mia lando! — kriis Vlaĉjo. — De la lando, kies civitano mi havas altan honoron esti. Kaj mi ne permesas al vi tiel abomene, kaj tiel cinike, kaj tiel malnoble spriti rilate de tiu granda batalo, kiun faras nia popolo! Alie mi elĵetos vin el tiu ĉi vagono al diablo...

Proksimume tiel Vlaĉjo imagis al si tion, kion li prononcis. Efektive li diris frazon multe pli sensencan, sed tamen la kolumnisto komprenis Vlaĉjon bonege, tio videblis laŭ tio, kiel por momento ekpendis lia makzelo kaj nudiĝis malgrandaj, fiŝecaj dentetoj en la rana buŝo. Sed li tuj trovis kion diri — ja li estis lertulo, kiu povas trovi eliron el ajna situacio.

— Brave! — ekkriis li kaj eĉ montris ion similan al aplaŭdoj. — Brave, mia entuziasma amiko! Mi ĝojas, ke mi vekis viajn sentojn per mia malgranda provoko. Ni ankoraŭ ne traveturis eĉ cent kilometrojn for de la limo, kaj mi jam ricevis riĉan materialon... «Via olda Pete estis preskaŭ elĵetita dum plena irado el eksprestrajno nur pro malgranda ŝerco pri batalkapablo de la rusa popolo» — tiel komenciĝos mia telegramo; ĉu vin tio kontentigas, mia flamiĝema amiko?

Kion li, kompatindulo, povis respondi?

Ĉu montri sekan mienon kaj ekmanĝi la stroganovan viandon?

Ĝuste tiel Vlaĉjo faris. Sed la kolumnisto ne lasis lin: transsidiĝinte al lia tableto, li deziris ekscii, kiu estas Ustimenko, pri kio li okupiĝas, kien veturas, por kio li revenas en Rusion. Kaj, enskribante, li diradis:

— Ho, bonege. Kuracisto-misiisto, revenas por batali sub la standardo...

— Aŭskultu! — ekkriis Ustimenko. — Misiistoj estas popoj, sed mi...

— Olda Pete ne trompeblas, — snufante per la pipo, diris la ĵurnalisto. — Olda Pete konas sian leganton. Kaj montru viajn muskolojn, ĉu vi vere povis elĵeti min el la vagono?

Li devis montri. Poste la olda Pete montris la siajn kaj ekdeziris drinki kun Vlaĉjo kaj lia «amiko — orienta Bajrono» konjakon. Tod-Ĵin finmanĝis la kaĉon, elverŝis en sin la malfortan teon kaj foriris, kaj Vlaĉjo, sentante mokajn rigardojn de la diplomatoj kaj de la dikenza striulo, ankoraŭ longe turmentiĝis kun la olda Pete, ĉiel malbenante sin pro la stulta sceno.

— Kio estis tie? — severe demandis Tod-Ĵin, kiam Vlaĉjo revenis en ilian kupeon. Kaj aŭskultinte, li ekfumis cigaredon kaj diris malgaje:

— Ili ĉiam estas pli ruzaj, ol ni, tiel, jes, doktoro. Mi estis ankoraŭ malgranda — jen tia...

Li montris per la mano, kia li estis:

— Jen tia, kaj ili, kiel tiu olda Pete, tiaj, jes, donadis al mi bombonetojn. Ne, ili nin ne batadis, ili donadis al ni bombonetojn. Kaj mia panjo, ŝi min batadis, tiel, jes, ĉar ŝi ne povis vivi pro sia laco kaj malsano. Kaj mi pensis — mi foriros al tiu olda Pete, kaj li ĉiam donados al mi bombonetojn. Kaj Pete ankaŭ al plenaĝuloj donadis bombonojn — alkoholon. Kaj ni portadis al li felojn de bestoj kaj oron, tiel, jes, kaj poste venadis morto... Olda Pete estas tre, tre ruza...

Vlaĉjo suspiris:

— Treege stulte rezultiĝis. Kaj nun li ankoraŭ skribos, ke mi estas ĉu popo, ĉu monaĥo...

Saltinte sur la supran kuŝbreton, li malvestis sin ĝis la kalsoneto, kuŝiĝis en kraketantajn, malvarmetajn, amelitajn littukojn kaj ŝaltis radion. Baldaŭ oni devis elsendi bultenon de la Sovinformburoo[1]. Submetinte la manojn sub la nukon, senmove kuŝis Vlaĉjo — atendis. Tod-Ĵin stare rigardis en la fenestron — al senfina stepo sub luna brilo. Finfine Moskvo ekparolis: en tiu ĉi tago, laŭ la vortoj de la anoncisto, falis Kievo. Vlaĉjo forturniĝis al la muro, surtiris super la littuko la litkovrilon. Al li ial imagiĝis la vizaĝaĉo de tiu, kiu nomis sin olda Pete, kaj pro abomeno li eĉ fermis la okulojn.

— Ne gravas, — diris Tod-Ĵin obtuze, — la USSR venkos. Ankoraŭ estos tre malbone, sed poste venos bonege. Post nokto venas mateno. Mi aŭdis radion — Adolfo Hitlero ĉirkaŭigos Moskvon, por ke eĉ unu ruso ne eliru el la urbo. Kaj poste li superverŝos Moskvon per akvo, li ĉion decidis, tiel, jes, li deziras, ke tie, kie antaŭe estis Moskvo, estu maro kaj por ĉiam ne estu la ĉefurbo de komunismo. Mi aŭdis, kaj mi pensis: mi lernis en Moskvo, mi devas esti tie, kie ili deziras vidi maron. El fusilo mi trafas en okulon de milvo, tio necesas en milito. Mi ankaŭ trafas en okulon de zibelo. En la CK mi tiel diris, kiel al vi, kamarado doktoro, nun. Mi diris, ili estas tago, se ili ne estas, venos eterna nokto. Por nia popolo entute — jes, tiel. Kaj mi veturas ree al Moskvo, duan fojon veturas. Mi tute nenion timas, nenian froston, kaj mi ĉion povas en milito...

Silentinte iom, li demandis:

— Ĉu al mi ne eblas rifuzi, tiel, jes?

— Al vi oni ne rifuzos, Tod-Ĵin, — mallaŭte respondis Vlaĉjo.

Poste Ustimenko fermis la okulojn.

Kaj subite ekvidis, ke la karavano ekiris. Kaj avo Abataj ekkuris apud la Vlaĉja ĉevalo. La orienta eksprestrajno bruadis sur relaj juntoj, fojfoje longe kaj potence hurladis la lokomotivo, kaj ĉirkaŭ Vlaĉjo ĉevaloj estis levantaj polvon, kaj ĉiam pli multe da popolo amasiĝis ĉirkaŭe. Flanke, sur malgranda kolhara ĉevaleto, frapetante ties postkolon per sia larĝa polmeto, ial veturis Banjo, polva vento de Khara flirtigis ŝiajn implikitajn, molajn harojn, kaj ploris, etendadis la maldikajn brakojn al Vlaĉjo la junulino Tuŝ. Kaj konataj kaj duonkonataj homoj iris apud Ustimenko kaj etendadis al li la acidan fromaĝon, kiun li ŝatis.

— Prenu kurut-on, — kriis oni al li. — Prenu, vi manĝos kurut-on en la milito, kaj via edzino dividos nian kurut-on kun vi...

— Mi dividos! — kapjesadis Banjo. — Mi dividos kurut-on.

— Prenu arĉi-on! — kriis oni al li, etendante sekigitan kazeon. — Arĉi ne malfreŝiĝos. Kaj via edzino dividos arĉi-on kun vi...

— Prenu, ne afektu, — persvadadis Vlaĉjon Banjo. — Ĉu vi scias, kia bona aĵo estas arĉi?

— Prenu biŝtak-on, — kriis oni al li, etendante globetojn de rangifera fromaĝo. — Prenu, doktoro Vlaĉjo! Ĉu vi ne rekonas min, doktoro? Vi konservis al mi la aĝon ankoraŭ tiam, kiam ni timis vian malsanulejon...

— Rekonu do lin, Vladeto, — diradis Banjo. — Ja estas ĝene, vere! Nu, Voĉjo! Tiu via distriteco frenezigos min.

Iliaj ĉevaloj iris apude, la okuloj de Barbara estis malfermitaj al li plene. La polvo iĝadis ĉiam pli densa, kaj en tiu polvo Banjo aŭskultis, kiel savis li Khara-n el la nigra morto, kia li estas kuraĝa, bonkora, kvankam estadas kolera, kian solecon kaj timon li sentis, kiel mankis al li ĉiam nur ŝia amo, nur ŝia ĉeesto, nur ŝiaj larĝaj, varmaj, fidelaj polmoj, ŝiaj okuloj, ŝi mem, ĉio tio, kion li forlasis, ne komprenante ankoraŭ la teruran, nekorekteblan signifon de tiu perdo. Sed nun ŝi estis ĉi tie, apud li, kaj ili kune ĉe elveturo el Khara ekvidis la patron de Lamzi, kiu staris super la vojo kun siaj ĉasistoj. Da ili estis multe, ĉirkaŭ kvindek, kaj ĉiuj ili tenis fusilojn sur la postkoloj de la ĉevaloj. Vlaĉjon kaj Banjon ili renkontis per salvo supren — unu fojon kaj duan, kaj poste iliaj bonegaj, malgrandaj, longharaj ĉevaloj ekiris antaŭen galope, por ke malproksimaj nomadejoj prepariĝu adiaŭi la sovetian doktoron Vlaĉjo.

— Hu, kia vi estas ĉe mi, kiel evidentiĝis, — diradis Barbara tire, — hu kia vi estas, Voĉjo!

Kaj en nomadejoj, kiujn li traveturadis kun Banjo, Vlaĉjo fiksrigardis al vizaĝoj, skrupule kaj plejparte vane rememorante — kiu estis ĉe li en ambulatoria akcepto, kiun li ekzamenis en jurto, kiun operaciis, kiun kuracis en la malsanulejo. Sed pri neniu li povis ion rakonti al Banjo — nun ili ĉiuj estis ridetantaj, kaj tiam, kiam li havis kun ili aferon, ili estis suferantaj. Nun ili ree sunbruniĝis kaj fortikiĝis, kaj kiam oni alveturigadis ilin al li, ili estis palaj kaj maldikaj. Nun ili estis retenantaj siajn ĉevalojn, kaj tiam ili kuŝis, aŭ estis kondukataj sub la brakoj, aŭ enportataj sur brankardo...

— Kaj ĉu vi ne memoras nun, al kiu vi konservis la aĝon? — fiksrigardante en liajn okulojn, demandadis Banjo. — Mi neniuokaze forgesus iun...

Iliaj ĉevaloj plu iris apude.

Kaj poste Vlaĉjo perdis ŝin. Perdis tuj, definitive, por ĉiam. Estis nek la manoj, nek la malfermegitaj okuloj, nek la haroj, kiujn flirtigis vento. Estis nenio, krom neebla, neeltenebla malfeliĉo.

— Trankviliĝu, — diris al li Tod-Ĵin, metante la manon sur lian nudan ŝultron. — Ne kriu, kamarado, silentu! Post nokto estas mateno, tiel, jes!

Blua dormolampo flagris super la kapo de Vlaĉjo, kaj en ĝia lumo la vizaĝo de Tod-Ĵin, tranĉita de fruaj faltoj, ŝajnis vizaĝo de maljunulo. Saĝa kaj severa.

— Tiel, jes! — tute mallaŭte ripetis Tod-Ĵin.

— Kaj mi... ĉu mi kriis? — singarde demandis Vlaĉjo.

— Jes, — kuŝiĝante malsupre, respondis Tod-Ĵin.

— Kion do mi kriis?

— Vi kriis rusan nomon. Vi vokis rusan nomon.

— Kian? — malsuprenpendante de sur sia kuŝbreto kaj hontante tion, ke li demandas, diris Vlaĉjo. — Kian nomon, Tod-Ĵin?

Estis nekompreneble, por kio li postulis respondon. Eble, li simple deziris aŭdi tiun nomon?

— Barbara! — prononcis Tod-Ĵin. — Kaj ankoraŭ vi kriis: «Banjo», kamarado doktoro. Vi ŝin vokis, tiel, jes...

«Tiel, jes! — grinciginte la dentojn, pensis Vlaĉjo. — Por vi estas egale, sed mi? Kiel mi nun vivos?»

### Etaj malagrablaĵoj, renkontiĝoj kaj rememoroj

La kamiono forte skuiĝis sur kavo, la ŝoforo kolere strabis al Ustimenko kaj konsilis:

— Sidu pli firme, pasaĝero. La vojo nun estas milita, antaŭtempe vi povas ricevi malagrablaĵojn.

Kiajn malagrablaĵojn? Li ĉiam diradis per enigmoj — tiu fortika, larĝŝultra junulo en trivita leda jako.

Borisovo restis malantaŭe. Renkonten per malrapida kaj malgaja vico tiriĝis ŝarĝaŭtoj — en ili oni estis veturigantaj maŝinojn, lacajn, severajn homojn en vatitaj jakoj kaj manteloj, en zonitaj per rimenoj civilaj paltoj, dormetantajn infanojn, timigitajn maljunulinojn kaj maljunulojn. Kaj Gliniŝĉi jam estis brulanta de la ponto mem ĝis la fama en la tuta regiono sovĥozo «Ruĝarmeano». Kaj neniu estis estinganta la flamon, eĉ homoj ne estis videblaj en tiu granda, ĉiam brua vilaĝo. Nur trans la pasejo virinoj kaj knabinoj estis fosantaj tranĉeojn, kaj soldatoj en ŝvitaj uniformaj ĉemizoj estis faligantaj el kamionoj iajn grizajn piramidojn kaj, levante ilin per rompostangoj, ŝovadis al la randoj de la vojo.

— Kio estas tio? — demandis Ustimenko.

— Kaj li ne scias! — ne kaŝante koleron, bruskis la ŝoforo. — Li unuafoje vidas. Ne stultumu, pasaĝero, mi tre petas. Obstaklojn li ne konas, kontraŭtankajn erinacojn ne konas. Eble, vi ankaŭ tranĉeojn ne konas? Kaj ke milito estas — ĉu vi scias? Aŭ ne aŭdis? Tiel nomata bruna pesto sur nin ŝutiĝis. Sed ni tamen ĉiujn ĉi banditojn frakasos, ĝuste tiel tie rakontu!

— Kie tie? — nekomprene demandis Vlaĉjo.

— Ja en via eksterlando, de kie vi venis.

Ustimenko perplekse subridis: diablo lin instigis rakonti al tiu suspektema strangulo pri tio, kiel li elturmentiĝis dum la lastaj du tagnoktoj kun sia eksterlanda pasporto. Kaj lia svetero evidentiĝis suspektinda, kaj la fasono de la mantelo estis malĝusta, kaj tondita li estis ne laŭ nia maniero, kaj cigaredojn li havis eksterlandajn.

— Certe, pro la pakto pri neagreso ni ne mobiliziĝis tuj, — edife diris la ŝoforo, — sed estu certa — ĉi tie al faŝisto-germano tutegale venos fino. Trans Unĉon vi ne trairos!

— Mi vian muzelon batos! — subite, terure ofendiĝinte, kriis Ustimenko. — Vi ekscios...

Per la maldekstra mano la ŝoforo montris al Vlaĉjo pezan boltilon — evidentiĝis, ke li jam antaŭlonge armis sin, tiu knabo.

— Preteco numero unu, — diris li, sennecese turnante la stirradon.

— Stulte! — ŝultrolevis Vlaĉjo.

Vere, rezultis stulte. Simile al la historio kun «la olda Pete» — tie, en la eksprestrajno.

— Tie, kie necesas, oni ekzamenos — ĉu stulte aŭ ne stulte, — pensinte iom, diris la ŝoforo. — Tial sidu, pasaĝero, kaj ne babilu, ne ludu miajn nervojn...

Super la urbo, malalte kaj dense, pendis fumo. Tiel dense, ke ne estis videblaj eĉ fabrikaj tuboj — nek de la «Ruĝa proleto», nek de la brika, nek de la cementa, nek de la «Marksisto». Kaj la kupolojn de la ĉefpreĝejo same ŝirmis fumo.

Ĉe enveturo, kie estis kontrolposteno, la ŝoforo montris sian paspermeson, kaj pri Vlaĉjo esprimis jam tute kategorie:

— Spiono-sabotisto. Liberigu min de li, amikoj, li, probable, ajnan armilon havas, kaj mi nur boltilon. Kaj miajn depoziciojn akceptu pli rapide, mi devas veni en la armean komisariaton je la dek kvara kaj nul-nul.

Juna, tre zorgigita de la falinta sur lin eksterordinara okazo militisto kun du kubetoj longe legadis la Vlaĉjan eksterlandan pasporton, trarigardadis stampojn — enirajn kaj ĉiajn ceterajn vizojn, — nenion komprenis kaj interesiĝis:

— Kun kia do celo vi ĉi tien vin direktas?

— Do kun tia celo, ke mi ĉi tie naskiĝis, finis lernejon, medicinan instituton kaj estis alskribita al la Unĉanska distrikta armea komisariato. Mi estas kuracisto, ĉu vi komprenas? Kaj militodeva...

El trans krucligna vando aŭdiĝis ekscitita voĉo de la ŝoforo:

— Paraŝutita li estas, klara bildo. Vi nur atentu lian tondofasonon. La kolo estas neniom razita. Kaj krome — odoro, se atente flari. Kia tio estas tualetakvo?

— Aŭskultu, — jam ridetante, diris Ustimenko. — Nu, se supozi, ke mi estas sabotisto, do por kio mi bezonas eksterlandan pasporton? Ĉu vere la faŝistoj estas tiaj stultuloj...

— Sed vi ĉi tie ne agitu por faŝistoj, ke ili estas saĝaj! — koleriĝis la militisto. — Jen troviĝis saĝulo...

Li plu foliumadis kaj foliumadis la Vlaĉjan pasporton. Poste demandis rapide, borante dum tio Vlaĉjon per siaj knabaj okuloj:

— Familinomo?

— Ustimenko! — same rapide respondis Vlaĉjo.

— Kie vi loĝis? Kiajn stratojn vi konas en la urbo? Kiujn konatojn vi havis? Kiun instituton vi finis?

Ĉarma knabo, kia mirinda kaj ĉien penetranta detektivo li ŝajnis al si mem en tiuj minutoj, kaj kiel simila li subite iĝis al la doktoro Baĉjo — tiu mallongnaza junulo kun kubetoj, kun ŝvitintaj pro maltrankvilo ruĝaj vangoj, ekscitita de kapto de vera, danĝera, ruza kaj malica spiono...

— Kaj li ankoraŭ arogas demandi, kial Gliniŝĉi brulas, — aŭdiĝis el trans la vando. — Li, pupeto, ne scias...

Ne estis sciate, kiom tio povus ankoraŭ daŭri, se ne enirus en la ĉambron, kie estis pridemandata Vlaĉjo, lia lerneja instruisto, la severa fizikisto Georgo Adamoviĉ. Sed nun tio estis ne maljuna homo en jako, sed vera, efektiva, profesia militisto en bone alĝustigita uniformo, kun balteo sur la ŝultro, kun pistolo en ujo sur la flanko.

— Saluton, Ustimenko! — kvazaŭ ne pasis ĉiuj ĉi longaj jaroj, per tute sama lerneja seketa kaj trankvila voĉo diris li. — Ĉu tio estas vi — danĝera spiono?

— Mi, — ekstarinte laŭ la lerneja kutimo kaj sentante sin denove lernejano, respondis Vlaĉjo. — Mi, vidu, havas eksterlandan pasporton...

Per tute sama gesto, per kiu li iam prenadis skribitan kontroltaskon pri fiziko, Adamo prenis la pasporton, foliumis ĝin kaj etendis al Vlaĉjo.

— Diablo scias, kiel kuras la tempo. Kaj mi, interalie, ne pensis, ke el vi rezultiĝos doktoro.

— Mi ne estas doktoro, mi estas kuracisto, — ial ĝojante, ke Adamo havas tian bravan aspekton, respondis Vlaĉjo. — Kaj mi ne pensis, ke vi estas militisto...

Adamo ridetis kaj suspiris:

— Ni ĉiam nenion scias bone pri konatoj, — diris li per la sama voĉo, per kiu li klarigadis grandajn kaj malgrandajn kaloriojn. — Jen oni kuras, kuradas vante, kaj poste subite la knabo revenas el eksterlando kiel sperta homo...

Brakuminte Vlaĉjon je la ŝultroj, li eliris kun li el la malalta barako, en kiu Ustimenkon ĵus oni opiniis danĝera spiono, ordonis voki la suspekteman ŝoforon kaj, dum tiu kun malkontenta aspekto estis kaŝanta sub la sidilon sian boltilon kaj startiganta la aŭtomobilon per kranko, kun nekaraktera por li mildeco en la voĉo diris:

— Nun adiaŭ, Ustimenko. La milito estos ne mallonga — ni plej probable ne plu intervidiĝos. Mi bedaŭras, ke vi malbone lernis fizikon, mi estas nemalbona instruisto, kaj tiuj elementoj, kiujn ni donas en la lernejo, poste estus por vi tre utilaj. Ĝenerale, vi vane tiel orgojle rilatis al la lernejo.

— Mi scias! — kun firma ĝojo en la voĉo respondis Vlaĉjo. — Mi nun ĉion bonege komprenis, nur malfrue. Kaj pri la lingvoj. Vi ne povas al vi imagi, kiel mi turmentiĝis tie kun la angla. En noktoj, sen instruisto...

— Nu, bone, bone, — interrompis Adamo, — bonege. Ĉiuj ni en juneco estas geniuloj, kaj poste simple laborantoj. Kaj tio ne tiom malbonas. Adiaŭ!

Vlaĉjo ree eksidis apud la ŝoforo kaj frapfermis la metalan pordeton de la stirejo. Ruĝarmeano en somera soldata ĉapo levis la barieron. La ŝoforo demandis paceme:

— Ĉu cigaredojn vi havas?

— Spionajn, — respondis Vlaĉjo.

— Ja vi ne ekscitiĝu, fraĉjo, — paceme petis la ŝoforo. — Komprenu mian situacion. Via tondofasono...

— Nu, rekomencis...

— Vi retondu vin, — konsilis la ŝoforo, — ĉe ni knaboj tiun aferon atente observas. Kaj mantelon vian forĵetu — kvankam ĝi estas belfasona, tamen ne avaru...

Ustimenko ne aŭskultis: renkonten iris tankoj. Ili estis nemultaj, ili trenis sin malrapide, kaj laŭ ilia aspekto Vlaĉjo komprenis, el kia infero ili elŝiriĝis. Unu ĉiam flankeniĝadis dekstren, ĝi estis kovrita de stranga krusto — kvazaŭ brulvundita. Sur la dua estis disŝirita la kiraso, la tria ne povis moviĝi, ĝin trenis traktoro.

— Jen, spertis amikoj malfeliĉon, — diris la ŝoforo. — Ankaŭ mia specialeco estas la sama.

— Ĉu tankisto?

— A ha. Nun mi kamionon mian fordonos, prenos kuleron-trinkpoteton — kaj «adiaŭ, knabinoj-amikinoj!»

— Vi min al la monumento de Radiŝĉev veturigu, — petis Vlaĉjo. — Ĉu por vi estas samdirekte?

— En ordo!

Kiam la ŝoforo bremsis, Vlaĉjon subite kaptis tremo: ĉu restis viva onklino Aglaja en tiuj bombadoj, ĉu ekzistas la domo, kiu ŝajnis iam al li tiel granda?

La domo ekzistis, kaj la sorpujo plu kreskis sub la fenestro, sub tiu, apud kiu li en tiu venta tago kisis Barbara-n. Ĉu tio vere estis?

— Vi devas deklari pri via amo! — severe ordonis al li Barbara. — Kaj vi ne malbonas, vi eĉ bonas — en libera tempo.

Kaj jen mankas Barbara.

Fermitaj estas la pordoj, defalis stukaĵo de la ŝtuparejo, fendiĝis la muro, probable pro bombado, balanciĝas sub vento la sorpujo trans la senvitra fenestrokrado. Saluton, sorpujo! Ĉu estis io, aŭ estis nenio, krom hurlado de sirenoj kaj pafado de kontraŭaviadilaj kanonoj?

Li frapis al la najbara — la sepa — loĝejo. Ĉi tie pri onklino Aglaja oni nenion sciis. Iu vidis ŝin iam, sed kiam — neniu povis klare diri. Kaj eĉ en la antaŭĉambron Vlaĉjon oni ne enlasis: ili entute ĉi tie estas antaŭnelonge, neniun konas...

Kun korprema angoro li ankoraŭfoje ĉirkaŭiris la domon, tuŝis per la polmo la glatan kaj vivan trunkon de la sorpujo, suspiris kaj ekiris for. En la Bazara placo lin kaptis kruela bombado, «Junkers»-oj plonĝis kun hurlado, probable erare opiniinte la malnovan ĉeriveran bazaron iu milita objekto. Aŭ la ĉefpreĝejo estis por ili orientilo? Ŝvitkovrita, en polvo kaj kalkaĵo, Vlaĉjo finfine atingis la armean komisariaton en la Rivera strato, sed tie ial ĉio estis ŝlosita. La bombaviadiloj foriris, super la urbo denove pendis fumo, flugis fulgo. La kontraŭaviadilaj kanonoj same eksilentis. La rimenoj de la dorsosako tranĉis la ŝultrojn, Vlaĉjo iom sidis sur iu perono, poste komprenis, ke ĝuste en tiu ĉi korto, en la alkonstruaĵo loĝis iam Prov Jakovleviĉ Polunin. Kaj li subite neelteneble ekdeziris ekvidi tiun alkonstruaĵon, eniri en la kabineton de Polunin, eble, rigardi al la malnova flava eriksona telefono, per kiu li en tiu nokto vokis la Banjan numeron: ses tridek sep...

Trenante la dorsosakon, peze paŝante, li haltis apud la alkonstruaĵo kaj demandis ĝentile sub la malfermita fenestro:

— Bonvolu diri, ĉu la familio de Prov Jakovleviĉ ĉi tie loĝas?

En la fenestro tuj aperis virino — ankoraŭ ne maljuna, granda, mallarĝiginte la okulojn, ŝi pririgardis Vlaĉjon kaj demandis:

— Kaj kion, vi, propre, bezonas?

— Ja nenion specialan, — iom konfuziĝinte pro sono de tiu konata, mokema kaj potencema voĉo, diris Vlaĉjo. — Mi, vidu, estis disĉiplo de Prov Jakovleviĉ, kaj mi deziris...

— Do eniru! — ordonis la virino.

Li eniris nekuraĝe, viŝis la piedojn je la skraptapiŝo kaj diris, mem mirante pri sia memoro:

— Mi vin neniam vidis, sed mi bone memoras, kiel vi iam el alia ĉambro klarigis, kie estas teo kaj marmelado, kaj kiel vi plendis al Prov Jakovleviĉ, ke vi estas lia edzino dum dudek du jaroj, kaj li ne lasas vin dormi...

La vidvino de Polunin por momento fermis la okulojn, ŝia vizaĝo kvazaŭ rigidiĝis, sed subite, skuinte la kapon kaj kvazaŭ forpelinte de si tion, pri kio rememorigis ŝin Vlaĉjo, ŝi vigle kaj afable ridetis kaj, preminte la manon, entiris lin trans la sojlon en tiun saman ĉambron, kie plu sur la bretaroj videblis librodorsetoj de la grandega biblioteko de Polunin kaj kie apud lia skribotablo tiam Vlaĉjo aŭskultis pri la fama sliparo. Nenio ĉi tie ŝanĝiĝis, kaj eĉ odoro konserviĝis sama — odoris je libroj, je malsanulejo kaj je tiu firmega tabako, per kiu Prov Jakovleviĉ plenigadis por si cigaredajn tubetojn.

— Eksidu! — diris la vidvino de Polunin. — Vi havas elturmentitan aspekton. Ĉu vi deziras, mi kuiros kafon? Kaj ni konatiĝu — mia nomo estas Helena Nikolajevna. Kaj via?

— Mi estas Ustimenko.

— Ĉu sen nomo kaj patronomo?

— Vladimiro Atanazijeviĉ, — ruĝiĝante, diris Vlaĉjo. — Tamen Prov Jakovleviĉ min neniam tiel nomadis.

Ŝi, ridetante, rigardis al li. Ŝiaj okuloj estis grandaj, helaj kaj kvazaŭ eĉ flagrantaj, kaj tiu lumo, kiam Helena Nikolajevna ridetadis, tiel beligadis ŝian palan, grandbuŝan vizaĝon, ke ŝi ŝajnis fabela belulino. Sed kiam ŝi enpensiĝadis kaj kuntiradis al la nazradiko la maldikajn brovojn, ŝi iĝadis ne nur malbela, sed per io eĉ malagrabla, malmilda kaj severe mokema.

«Ŝi estas ne unu, sed du, — rapide pensis Ustimenko. — Kaj li enamiĝis al Helena Nikolajevna, kiam ŝi ridetis, kaj poste jam ne eblis forlasi».

Pro tiu penso li sentis ioman hororon, kvazaŭ li eksciis zorge gardatan sekreton de la mortinta Polunin, kaj Vlaĉjo, insultinte sin, pelis ĉion ĉi for.

Kafon Helena Nikolajevna alportis tuj, kvazaŭ ĝi estis kuirita por la veno de Vlaĉjo, kaj Ustimenko kun ĝuo, unuglute, brogante sin, eltrinkis grandan tason kaj tuj petis ankoraŭ unu.

— Ja mi scias, por kio vi venis hodiaŭ, — fiksrigardante al Vlaĉjo, diris Helena Nikolajevna. — Kaj ankoraŭ, kio nomiĝas, vojaĝe, kun dorsosako.

— Por kio? — miris Ustimenko.

— Kaj ĉu vi ne deziras konfesi?

— Mi, honeste, ne komprenas, — sincere kaj iomete eĉ pli laŭte, ol necesis, diris Vlaĉjo. — Mi trafis ĉi tien hazarde, post bombado...

— Kaj ĉu vi ne scias, ke Prov Jakovleviĉ pri ĉiuj siaj studentoj ion skribis? Ĉu vi ne estis informita pri tio? Kaj ĉu ne tial vi venis?

— Ne tial! — jam ekkriis Vlaĉjo. — Mi ĵuras al vi, nenion el tio mi scias...

— Ne scias kaj ne deziras scii? — kun rapida kaj malamika rideto, metante sian tason sur la pleton, interesiĝis Helena Nikolajevna. — Ĉu tiel?

— Ne, mi dezirus scii, certe, — deviginte sin teniĝi «en kadroj», diris Ustimenko, — sed ĉio ĉi, certe, estas bagateloj. Mi al vi havas nur jenan demandon: ĉu vere la tuta sliparo de Prov Jakovleviĉ tiel restis ĉi tie, senlabora, se eblas tiel esprimi? Ĉu vere pri ĝi neniu interesiĝis? Mi iomete konas la sistemon de elektado de materialo de Polunin kaj ne povas kompreni, kiel okazis, ke ĉio tiel restis konservita sur la samaj lokoj. Eble, vi ne deziris fordoni tion en fremdajn manojn?

— En kiajn? — malvarme demandis Helena Nikolajevna. — Ĉi tie estas nur solaj manoj — de la profesoro Ĵovtjak. Li interesiĝis, rigardis, kaj atente. Longe rigardis, «esploris» eĉ, kiel li mem esprimis. Kaj rilatis al la arkivo kaj la sliparo negative. Tiom negative, ke, laŭ atingintaj min onidiroj, ie en responsa instanco li faris deklaron en tiu senco, ke, se li scius antaŭe, kiel pasigadis sian libertempon profesoro Polunin, li farus al tiu «tiel nomata profesoro» bonan lavon...

— Kial do?

— Tial, ke la tuta arkivo de Polunin estis de profesoro Ĵovtjak karakterizita kiel aro de abomenaj, malmoralaj kaj absolute negativaj anekdotoj pri historio de scienco, kapablaj nur fortimigi la sovetian studentaron disde servado al la homaro...

— Nu, ja Ĵovtjak estas fama kanajlo, — neniom indigninte, diris Vlacĵo. — Sed ne li ja ĉion decidas. Ganiĉev, ekzemple...

— Ganiĉev ne estas ekzemplo, — interrompis Vlaĉjon Helena Nikolajevna. — Kia li estas «ekzemplo»! Li tenadis sin je Prov, kaj poste tre cedis. Prov tion antaŭvidis kaj eĉ en siaj skribaĵoj tion notis. Kaj krome li estas malsana, malforta...

Trans la malfermitaj fenestroj ekhurlis sireno de aeralarmo, poste sur la dekstra bordo de Unĉo kun tinto ekpafis la kontraŭaviadilaj kanonoj.

— Ĉu vi intencas forveturi? — demandis Vlaĉjo.

— Intencas, sed tre malfacilas tio nun. Preskaŭ ne eblas...

Kaj, interkaptinte rigardon de Vlaĉjo, direktitan al la bretaroj kaj kestoj de la sliparo, tiuj, kiujn Polunin nomadis «ĉerkoj», Helena Nikolajevna severe diris:

— Tion mi forbruligos. Ĉi tie estas la tuta bolado de liaj pensoj, ĉiuj sakstratoj, en kiujn li trafadis, ĉiuj rimorsoj...

Esprimadis la vidvino de Polunin iomete literature, sed pro sincereco de ŝia profunda voĉo Vlaĉjo preskaŭ ne rimarkis troan belecon de la frazoj. Poste, kun angoro, ŝi aldonis:

— Prefere li estus kompilanta lernolibrojn. Kiom da proponoj estis al li adresitaj, kiom da petoj. Ĉiam ridadis Prov Jakovleviĉ: «Ili pensas, ke nian aferon, Henjo, eblas fari, kiel kuirlibron». Tamen lernolibrojn verkas homoj multe malpli talentaj, ol Prov, lernolibroj estas necesaj, kaj se mi estus vidvino de aŭtoro de lernolibroj, tiam...

Ŝi ne findiris, konfuzita de senmova kaj severa rigardo de Vlaĉjo. Sed li preskaŭ ne aŭdis ŝiajn vortojn, li pensis nur pri tio, ke la arkivo de Polunin ne devas perei. Kaj subite, kun karaktera por li malmilda decidemo, diris:

— Kun la libroj nenio fareblas! Sed la sliparon ni enterigos. Kaŝos. Ne eblas ĝin bruligi. Ĉu longe daŭros la milito? Nu, jaron, nu, du jarojn, maksimume. Malantaŭ via alkonstruaĵo estas io simila al ĝardeneto — tien ni enfosu.

— Mi ne povas fosi, — akre diris Polunina. — Mia koro estas tre malforta.

— Mi mem enfosos, sed en kion ni metu?

Mastre trairinte la loĝejon, kie estis jam pakitaj valizoj por evakuado, Ustimenko trovis zinkan ujon por boligado de tolaĵoj. La ujo estis grandega, multsitela, kun densa kovrilo. Kaj ankaŭ du zinkajn lavkuvojn li trovis — tre konformajn unu al la alia. En la ĝardeneto, jam en krepusko, li elektis oportunan lokon, kraĉis al la polmoj kaj komencis fosi ion similan al tranĉeo. En Zareĉje peze ululadis kanonoj, el la urbo al Unĉo vento portis varmegan cindron de incendioj, en la malheliĝanta ĉielo kun interrompa, timiganta zumado de motoroj iradis kaj iradis faŝistaj bombaviadiloj, en la fervoja nodo eksplodis rezervujoj de la naftotenejo — Vlaĉjo plu fosadis, insultante sian nescipovon, sian mallertecon, sian knabinecan neeltenemon. Finfine jam nokte, en neatendite veninta silento, la tombo por la Polunin-a sliparo estis elfosita, kaj du zinkaj ĉerkoj — la ujo por lavado kaj kesto el la du lavkuvoj — estis mallevitaj. Mallaŭte plorante, kvazaŭ vere tio estis sepulto, staris apud Ustimenko Helena Nikolajevna, ĝis li glatigis la grundon kaj priŝutis la kaŝejon per brikaj rompopecoj, per rustiĝintaj feraj folioj de malnova tegmento kaj per vitro, elfalinta el fenestroj dum bombadoj. Nun la tombo aspektis kiel rubejo...

— Nu, fino, — rektiĝinte, diris Vlaĉjo. — Nun ĝis revido!

— Vi eble manĝu iom! — ne tre insiste proponis Polunina.

Manĝi li treege deziris, kaj ankaŭ iri en tiu tempo kun eksterlanda pasporto estis stulte, sed li tamen ekiris. Ĝis la Bela strato mem, ĝis la domo de Barbara li konis tiajn trapasejojn kaj interstratetojn, kie nenia patrolo lin trovus. Kaj, ĵetinte la rimenojn de la dorsosako sur la ŝultron, li ekiris, malgaje pensante pri tio, kion dirus Polunin, se li scius, ke lia sliparo estis bruligota, kaj Helena Nikolajevna dezirus esti vidvino de aŭtoro de lernolibroj.

Poste li subite rememoris pri la notoj de Polunin kaj pri tio, ke li ja ne eksciis, kion Prov Jakovleviĉ pensis pri li — pri Ustimenko. Sed tio subite ekŝajnis nun malgrava, sensignifa, bagatela kaj memŝatema.

### Admirinda doktoro Cvetkov

— Ĵetas kaj ĵetas! — diris avo Metodo. — Ne avaras bombojn.

Liaj malgrandaj okuletoj rigardis akre kaj malamike, Vlaĉjo nur ŝrumpis sub tiu rigardo — kvazaŭ li kulpis, ke la germanoj eliris sur la dekstran bordon de Unĉo. Kaj kvazaŭ li kulpas, ke en Nigran Ravinon eniris faŝistaj tankoj.

— Vi manĝu, manĝu, — suspiris la avo. — Ĉe mi da tiu bramo en tomato estas tuta amaso, kaj al Kamenka tutegale ne eblas kunporti. Prefere mia kaj via ventroj krevu, ol ĝin la germano prenos.

La domo ree tremeris dufoje, la avo balancis la kapon:

— Riĉe la germano militas. Nenion, oni diras, li bezonas. Oni diras eĉ, pardonu, ke li urinon en benzinon per brandaj aparatoj distilas — jen ĝis kio li kun sia scienco ĝisiris. Sidas tiuj faŝistoj en siaj ĥatoj kaj per la propraj fortoj klopodas, kaj poste, certe, en ladvazojn verŝas kaj donas al la ŝtato. Ĉu tio estas vero, Vladimiro?

— Stultaĵo! — kolere diris Vlaĉjo.

— Ĉu ni ankoraŭ drinkos? — interesiĝis la avo. — Al mi tiun ĉi ĉampanon mem unu militista kamarado donacis. Ĵetis el sia aŭtomobilo kaj al mi diris: «Uzu, avo, ĝi estas nutra». Do, ĉu ni uzos?

La korko frapis al la plafono. Metodo suspiris:

— Malseriozaĵo. Kvaso. Sed ial estas skribite — du-on-se-ka! Vi klarigu! — La avo rimarkeble ebriiĝis, Vlaĉjo komencis enui. Foriri ĝis la mateno li ne povis, necesis toleri, aŭskulti, kapjesadi. Tamen, la avo estis kompatinda. Kion li faros en sia Kamenka? Kaj kiel ili povis forlasi lin ĉi tie? Ĉu forgesis?

— Morgaŭ mi foriros! — fanfaronis la avo. — Mi sub la germano ne vivos. Mi al li, putinido, ne subiĝos! Kaj Aglanjo min instruis: vi, aveto, iru en Kamenka-n...

— Mi neniel povas kompreni — kie do ŝi mem estas? — demandis Vlaĉjo.

— Ja al mi, fraĉjo, neniu raportas, — ne sen amaro bruskis la avo. — Mia afero estas maljunula: se ion oni diros — dankon, kaj vi mem, maljuna ŝtipo, ne demandu: iam oni ne aŭdos, kaj iam eĉ insultos, por ke ne enmiksiĝu. Kiel mi estis servosoldato — Ivano, ŝtipkapulo, glason donu sen parolo, primetu tablon sen makulo, iru for al angulo, — tiele, Voĉjo, estas ankaŭ nun.

— Nu, ne vere!

— Vere, ke vere...

Li fiksaŭskultis kaj rimarkis:

— Kvietiĝis. La faŝistoj dormi kuŝiĝis. Ĉe ili, oni diras, estas ĉio strikte laŭ la regularo — kiam milito, kiam halto.

La kerosena lampeto ekflagris, Metodo ektimis:

— Sufiĉas, ni kure falu dormi. Keroseno ne plu estas.

En mallumo interparoli estis pli oportune. Kuŝante sur la sofo de Barbara, Vlaĉjo aŭ kvazaŭ pretere demandadis pri ŝi, aŭ parolis tiel, ke la avo devis mencii ŝin, — pro tio estis kaj ĝoje kaj turmente. Sed sciis Metodo pri Banjo malmulte, konfuzadis kaj konfuziĝadis:

— Nu, Gubin venadi ĉesis. Ŝi frenezeta estas, Barbara do, iam allogas, iam forpelas. Iris ŝi ŝajne ree al aktorinoj, sed poste maldecidis. Mi, diras, avĉjo, ne povas! Ne kapablas mi al tiu afero! Kaj kiu afero — dio scias — ĉu inĝeniero, ĉu aktorino. Nu, ploras, certe, sed kial — ne eblas kompreni. Vestita ŝi estas bone, bela per si mem, blanka...

Ĉio ĉi estis malĝustaj vortoj, kaj la avo konsciis, ke li diras ne tion kaj ne tiel, sed kompreni tion, kio estis okazanta kun Ustimenko, Metodo ne povis kaj nur ĝemetadis kaj gratadis sin en la sufoka mallumo, kaj poste subite ekkoleris kaj diris:

— Vi mem ja en eksterlandoj tempon ne perdis, sciate!

— Kiel do? — ne komprenis Vlaĉjo.

— Eŭgeĉjo nia ja pri vi aŭdis, li estas knabo lerta, sperta, informita...

— Bone, — kun angoro en la voĉo diris Vlaĉjo, — ni prefere dormu...

Sed ekdormi li ne povis: jen ŝajnis al li, ke li sentas sur tiu antaŭlonge forlasita de ŝi sofo varman kaj puran odoron de ŝiaj haroj, jen li viziis ŝiajn plene malfermitajn renkonten al li okulojn kun esprimo de kolera ĝojo, ke li tamen «bonvolis veni» — la ĉiam malfruiĝanta Ustimenko; jen ŝajnis al li, ke ŝi tuj venos ĉi tien — ne povos ne veni, — en sian hejmon sur la Belan straton, pri kiu li tiom pensis dum ĉiuj ĉi longaj jaroj...

Avo Metodo dormis, alte fajfante per la nazo kaj balbutante en dormo. Vlaĉjo fumadis, meditante. En tiu mallumo kaj stranga silento de la Stepanov-a hejmo ŝajnis, ke la milito, kaj la germanoj sur la transa flanko de Unĉo, kaj iliaj kanonoj, kaj la aviadiloj, kiuj bruligas kaj bombas Zareĉje-n, la Koĉeran antaŭurbon, la Stacian straton, la albordiĝejojn, kaj la faŝistaj tankoj, kiuj, laŭ onidiroj, jam hieraŭ traŝiriĝis en Nigran Ravinon, ĉio ĉi kune, same kiel la enterigo de la Polunin-a arkivo kaj tio, ke Vlaĉjon oni opiniis sabotisto, — estas stulta sonĝo, halucino. Ŝajnis, ke nur necesas vere vekiĝi — kaj tiam ĉio forpasos, ĉio svenos, kiel nebulo sub varmaj, potencaj radioj matene, svenos kaj, certe, tuj forgesiĝos...

Sed venis la mateno, kaj nenio svenis nek forgesiĝis.

Ne scianta, kio estas milito, Ustimenko estis malbone komprenanta la ĉirkaŭantajn lin eventojn, sed eĉ li en tiu mateno komprenis, ke la urbo, en kiu li kreskis, en kiu li lernis kaj maturiĝis, — tiu ĉi lia urbo baldaŭ ne plu povos defendiĝi kaj, elturmentita, forbruligita, senfortigita, trafos en bultenon post la vortoj pri tio, ke post longdaŭraj kaj malfacilaj bataloj, kaŭzintaj grandajn perdojn de la viva forto kaj teĥniko de la kontraŭulo, niaj trupoj forlasis urbon...

Kiam Vlaĉjo eliris ĉe mateniĝo el la Stepanov-a loĝejo, la urbo brulis jam ĉie — brulis tiel dense kaj terure, ke eĉ la ĉielon, matene bluan kaj puran, plene kovris fumo, fulgo kaj cindro. Kaj en tiu fumo, en tiu fulgo kaj cindro, laŭ detruitaj kaj kavigitaj per bomboj stratoj kun pendantaj dratoj kaj torditaj tramaj reloj kaj fostoj estis forirantaj orienten elturmentitaj de bataloj trupoj de la Ruĝa Armeo. Kaj la Bela, kaj la Oblikva stratoj estis plenŝtopitaj per aŭtomobiloj, ĉaroj, piedirantaj kaj surĉevalaj ruĝarmeanoj, traktoroj, kirasaŭtoj; la militistoj iris tra la urbo, rigardante al neniu, kvazaŭ sentante sin kulpaj pri tio, ke ankaŭ el tie ĉi ili foriras, kaj nur kelkaj el ili, tute senfortiĝintaj, fojfoje petadis ĉe fenestroj de kvietaj dometoj trinki, kaj al demando — kio do estos? — respondadis amare:

— Ili estas pli fortaj! Premas kaj premas!

En la armea komisariato al Vlaĉjo oni diris, ke nun mankas tempo por liaj aferoj, li atendu la estron. Li eliris kaj eksidis sur ŝtupojn. Ĉi tie estis pli kviete, en la Rivera strato, nur la malalta, nigra, fiodora fumo de incendioj sterniĝis sur pavimŝtonoj, kaj en la trafumita aero ŝajnis al Ustimenko ĉiam iu monotona, hurlanta, trostreĉa sono — eble, en ĝi kuniĝis foraj lamentoj de maljunulinoj, ploro de infanoj kaj insultado de viroj, forlasantaj la hejmajn lokojn...

Poste estiĝis eĉ plena silento: la aera atako finiĝis, la radio anoncis ĉeson de danĝero. La ĉifitan kaj elturmentitan komisariatestron Vlaĉjo haltigis, kiam li iris preter la ŝtupoj. Tiu turnis en la manoj la eksterlandan pasporton, poste ordonis:

— En Moskvon vi devas vin direkti. Ja al vi oni tie la dokumentojn donis, ĉu?

— Sed mi ja al via unĉanska distrikta komisariato estas alskribita, — kun incitiĝo diris Vlaĉjo. — Mi estas sana homo kaj kapablas militi, sed vi...

— Militi vi ankoraŭ sukcesos! — respondis la estro kaj, kvazaŭ ion rememorinte, ankoraŭfoje rigardis en la Vlaĉjan pasporton. — Ĉu Ustimenko?

— Ustimenko.

— Ĉu vi eble estas parenco de Aglaja Petrovna?

— Nu jes, de ŝi. Sed kion tio ŝanĝas?

— Tion, ke vi min ĉi tie en malvarmeto atendu, dum mi aferojn aranĝos, poste ni kune al ŝi nin direktos...

Ne plu aŭskultante Vlaĉjon, la komisariatestro foriris, kaj al la domo tuj alveturis du kamionoj, kaj ruĝarmeanoj en gumtolaj botoj kaj nova uniformo — ne tro junaj kaj solidaj — komencis treni en la aŭtomobilojn iajn kudrofermitajn sakojn, eble, kun dokumentoj, kestojn, plenŝtopitajn kaj ĉirkaŭligitajn per ŝnuroj, verdajn kofrojn kaj komisariatan meblaron.

Sentante facilecon kaj feliĉon pro tio, ke onklino Aglaja estas viva kaj ke li ŝin ekvidos, Vlaĉjo eĉ la okulojn fermis, por koncentriĝi sur tio, kiel nome tio okazos, kaj kiam li precize imagis al si Aglaja-n kun ŝia ruĝo sur la vangoj, kun obtuzigita brilo de la nigraj, iomete oblikvaj okuloj, kiam preskaŭ aŭdiĝis al li ŝia voĉo kaj li ree ekrigardis antaŭ si al la strato, tiam li subite rekonis Postnikov-on: tre pure razita, strikta, en malnova rajdpantalono kaj ĝis brilo purigitaj ledaj botoj, en tuniko de milita fasono, Ivano Demetrijeviĉ per siaj glaciaj, malvarme penetremaj okuloj estis pririgardanta la domon de la armea komisariato, la kamionojn, la sakojn kun dokumentoj. Kaj, malgraŭ ekstere kvazaŭ tute trankvila pozo de Postnikov, Vlaĉjo per la koro eksentis staton de neeltenebla, senelira angoro, en kiu estis nun la maljuna kuracisto.

Pensante pri nenio, obeante nur al bonkora kaj akra deziro pli baldaŭ premi la manon al Postnikov, Vlaĉjo ĵetiĝis al li kaj tuj aŭdis krion de la komisariatestro:

— Mi nenion nun povas aranĝi. Jes, jes, mi konas vin, vi operaciis al mi hernion, mi ĉion memoras, sed estas malfrue, ĉu vi komprenas? Malfrue! Tien iru, jen tien, vi scias, en kia direkto...

— Ivano Demetrijeviĉ! — diris Ustimenko.

Postnikov turniĝis. Lia pure razita falta vizaĝo estis en fulgo, la maldekstra vango iomete tikis.

— Ne prenas! — diris li, kaj al Vlaĉjo ŝajnis, ke Postnikov lin ne rekonis. — Ne prenas. Malfrue...

— Ja ni iru! — ekkriis Vlaĉjo. — Ni iru, Ivano Demetrijeviĉ! Vi ja necesas al la milito, vi tre necesas, ni iros kaj aranĝos ĉion, kaj ni...

— Ĉu vi supozas? — kun neatendita kaj kolera subrido interesiĝis Ivano Demetrijeviĉ. — Ĉu vi tiel pri mi pensas aŭ sole pri vi, Ustimenko, kaj min nur pro bonkoreco aldonis?

Lia vango tikis pli forte — kaj Vlaĉjo nur nun rimarkis, kian elturmentitan aspekton havas Postnikov, malgraŭ tuta lia dandeco kaj strikteco, kiel li maljuniĝis kaj ŝrumpis.

— Ne, dankegon! — diris li kun kolera malespero en la voĉo. — Amo ne estas trudebla! Kaj ankaŭ mia aĝo jam tro grandas, por perpiede iri. Kiu estas pli juna, tiuj kuru perpiede.

Tiujn liajn kolerajn kaj laŭtajn vortojn aŭdis la komisariatestro kaj, abrupte turniĝinte, subite demandis:

— Se ve tiel indignas, Ivano Demetrijeviĉ, do kial vi ne trovis tempon pli frue veni kaj ne rifuzis la liberigon de militservo, kiu ekzistas por vi kun subskribo de profesoro Ĵovtjak? Tiajn precedencojn ni havis, kaj ni multajn petojn kontentigis...

Ia mizera, eĉ timigita esprimo glitis en la okuloj de Postnikov — tiaj ĉiam nekonsterneblaj, tiaj malvarmaj kaj trankvile mokemaj. Skuinte la ŝultrojn kaj nenion respondinte, ne ĵetinte eĉ adiaŭan rigardon al Vlaĉjo, Postnikov foriris, kaj Ustimenko post kelkaj monatoj subite rememoris tiun ĉi rigardon, kaj multo malkovriĝis al li, kaj multon li komprenis, kaj pri multo sin riproĉis, kvankam en tiuj minutoj apud la domo de la armea komisariato li apenaŭ povus helpi al la homo, kondukita ĝis ekstremo. Sed eble tamen povus?

Tamen tiel aŭ alie, sed tiu okazo poste plurfoje devigadis Ustimenkon enmiksiĝi nur por ke ne ripetiĝu la malfeliĉo, simila al tiu, kiu okazis kun Ivano Demetrijeviĉ Postnikov. Ja li havis eblon venigi Postnikov-on al onklino Aglaja sur la kamiono de la komisariatestro, kaj ĉe la onklino Ivano Demetrijeviĉ, certe, ne perdiĝus!

Nur post veno de krepusko, en polvo kaj bruo de artileria pripafado, la komisariataj ŝarĝaŭtoj finfine elŝiriĝis sur la Malnovan vojon. Ĉi tie, skuiĝante en la kargujo kaj saltante kune kun iuj seĝoj kaj ŝranketoj, Vlaĉjo ricevis malmolan panpinton kaj grandan bokalon da framba konfitaĵo, kiun pro iu stranga koincido de proviantistaj kapricoj manĝadis ĉiuj, kiuj estis elveturantaj el la urbo tra Jagodnoje — la antaŭurbo, kie la evakuatoj ricevadis provianton...

Tuta glueca pro la konfitaĵo, malpura kaj ekdormanta dum irado, Vlaĉjo trovis sin sur stacio Vasilkovo — granda fervoja nodo, inter longaj vartrajnoj, apud traba dometo. Poste li faris ankoraŭ paŝon en la vestiblon kaj komprenis, ke li staras antaŭ onklino Aglaja.

— Ĉu vi rekonas, Aglaja Petrovna? — demandis ŝin la komisariatestro, kiam ŝi levis al Vlaĉjo la severajn, elturmentitajn, sed tamen belegajn okulojn. — Parencon vian eksterlandan mi liveris. Ĉu taŭgas?

— Ho, — diris Aglaja. — Ho, Vlaĉjeto!

Ŝi ne moviĝis sur sia tabureto, ŝi eĉ la manon al li ne etendis — tiel fremda estis tuta ŝia esenco al ĉiaj belaj scenoj. Ŝi nur skuis la kapon, por ekkredi, ekkredis kaj demandis:

— Ĉu sana?

— Sana.

— Kaj kio sur vi estas, io ruĝa...

— Ja konfitaĵo, — diris li. — Makuliĝis...

Deklinea kerosena lampeto demalsupre estis prilumanta ŝian grizan pro laco vizaĝon. Malgraŭ varmego kaj sufoka aero, sur Aglaja estis vatita jako, ŝi ofte tremeradis — probable, ŝi havis febron, — sed al demando de Vlaĉjo ŝi respondis, ke ŝi simple delonge ne dormis.

— La buroo subĵetis al mi laboron, — ridante per la okuloj, diris Aglaja. — Tuta tiu nodo de evakuado estas mia, ĉu tio estas virina afero? Provu per sola akvo trinkigi la popolon...

Apude telegrafisto en surĵetita sur la ŝultrojn uniforma palto frapadis per la manipulilo, brulanta kampara tabako estis elŝutiĝanta el lia memfarita cigaredo. En la nigra truo de la pordo ploregis virino, perdinta infanon, oni ŝin persvadadis, ŝi minacis:

— Mi mortigos min, mi ne povas plu! Mi mortigos min, homoj!

— La kapo doloras, — plendis la onklino. — Ĉu vi piramidonon ne havas?

Li fosis en la poŝoj, kvankam sciis, ke estas neniaj kuraciloj.

— Ĉu avon Metodo vi vidis?

— Ĉampanon li drinkas, — diris Vlaĉjo. — Foriri li hodiaŭ intencis.

— Ĉu la trajnon sep «b» sendi, Aglaja Petrovna? — demandis en mallumo severa voĉo. — Aŭ ni atendu?

— Elpelu! — ordonis Aglaj Petrovna. — Ĉion elpelu, kion eblas. Aĥ, estu nuboj, estu pluvo, estu malbona vetero, — subite per voĉo de sorĉistino prononcis la onklino, — por ke ili la fervojon ne bombu, kanajloj!

Nokte vere venis fulmotondro, kvazaŭ alsorĉita de la onklino. Komence en la sekiĝinta aero nur tremis fulmoj, poste ekmurmuris tondro, poste ekverŝiĝis pluvo por longe, kaj la stacio Vasilkovo viviĝis sub tiu forta pluvo, la homoj ekparolis, ekkuris, ie en kaŝejo, sub la «malnova ponto», kiel oni klarigis al Vlaĉjo, eĉ estis per energio de onklino Aglaja kuirita supo — en grandega kaldrono, malantaŭ la staplo lertuloj estis senfeligantaj virbovon, venintan al homaj voĉoj kaj mortigitan per du fusilaj pafoj, kaj en la malgranda atendejo, aranĝita kiel operaciejo, en profunda nokto Ustimenko asistis al belulo kaj neeltenebla ŝerculo kirurgo Cvetkov, operacianta viktimojn de bombadoj. Ankoraŭ neniam Vlaĉjo vidis vunditajn en milito infanojn, vido de tiuj suferoj kaj de tiu nekompreno de la okazinta, tiuj ne manoj, sed ankoraŭ manetoj, tiuj ne kruroj, sed nur kruretoj, kripligitaj per obusfragmentoj, — ĉio ĉi kune kaŭzis al li teruron kaj koleron, kaj des pli por li estis neelteneblaj ŝercoj de Cvetkov.

Nelaŭte, tiel, ke ne aŭdu flegistinoj kaj brankardistinoj, li diris al li pri tio kaj tuj miris pri neatendita respondo:

— Babili, kolego, estas pli bone, ol gluti valerianon, kaj vi, interalie, havas tian aspekton, ke al vi nepre kaj baldaŭ okazos dama sveno. Ja mian aferon mi faras ne tro malbone, ĉu?

Vlaĉjo nur ŝultrolevis: vere, Cvetkov laboris bonege — precize, rapide, trankvile kaj mirinde ŝpareme.

— Ceremonie pastri mi al neniu kaj nenie rekomendas! — diris Cvetkov, lavante sin, kiam vunditoj ne plu estis. — Tio min naŭzas: «aktoro ludas nervojn, pentristo pentras per sango, skulptado, kreado, poetigado, la saĝaj manoj de kirurgo, la geniaj fingroj de violonisto!» Kaj al vi, probable, tio plaĉas, ĉu?

Demetinte la maskon kaj la ĉapeton, ĵetinte malantaŭen per energia kaj bela movo siajn helajn harojn, por ke ili ne falu sur la frunton, li klakis per cigaredujo kaj, rimarkinte, ke Vlaĉjo rigardas al liaj manoj, diris:

— Trofea! Mi tiun faŝistaĉon mem mortigis. Interalie, tio estas oro. Kiam estos kien fordoni — mi fordonos por militaj bezonoj.

— Kiel do vi lin mortigis? — demandis Vlaĉjo. Li subite eksentis sin tiel, kvazaŭ Cvetkov jam finis tiun lernejon, al kiu lin oni ĵus venigis. — Ĉu en batalo?

La ĉerizaj, «pafarko de Amoro», forte ĉizitaj lipoj de Cvetkov tremeris, sed, kvazaŭ maldecidinte rideti, li kuntiris la brovojn kaj sen hasto rakontis:

— Infana krio okazis en nia medicina bataliono. Tuj kiam ni deplojiĝis kaj mi kuŝiĝis dormi en terkabano — paraŝutatako. Kaj dormas mi profunde, mi devas raporti. Vekiĝis mi, kaj aŭdas plenan kompleton: per tranĉiloj ili, kanajloj, niajn doktorinojn tranĉas, — poste evidentiĝis. Mi tiam havis pistolon de Korovin. Kaj apud la lignolito estas fenestreto. Mi vidas fasonajn oficirajn botetojn. Staras ilia ĉefleŭtenanto, kontemplas. Mi longe celadis, tie ne eblis mistrafi. Laŭ ĉiuj miaj scioj de anatomio, tiele, ĉu vi scias, la atlason antaŭ la okuloj mi trafoliumis. Bone mi pafis, elegante!

Nur nun permesinte al si rideti, li malfermis la cigaredujon kaj proponis al Vlaĉjo:

— Prenu! Turka tabako.

— Kaj ĉu la cigaredoj konserviĝis?

— Ja mi ilin vane ne fumas. Nur en esceptaj okazoj.

— En kiaj tiaj esceptaj?

— En tiaj, ekzemple, — kvazaŭ respondante al la antaŭnelongaj pensoj de Vlaĉjo, diris Cvetkov, — en tiaj, kolego, kiam ne kruron mi devas amputi, sed krureton de estaĵo, ankoraŭ eĉ ne scipovanta paroli, sed jam suferinta de la faŝistaj barbaroj. Jen en kiaj okazoj... Ĉu vi komprenas?

— Tute. Sed kiel vi tamen tiam postvivis?

— Nin tankistoj savis. Ili estis apude en la arbaro. Sed el la medicina bataliono restis nur malmultaj.

— Ĉu ili ankaŭ doktorojn...

— Ankaŭ doktorojn! — volonte konfirmis Cvetkov. — Kaj Nadeĵda-n Mikaelovna-n, nian maljunan doktorinon-terapeŭton, — per tranĉilo. Tio ja estas milito speciala, senekzempla, ĉi tie miri ne eblas, ĉi tie estas nur sola tasko: ĉiuj scipovu mortigi, ĉar mortigi murdistojn por doktoroj estas ne kontraŭindikite, sed eĉ rekomendite. Ĉu vi deziras drinki?

— Donu! — volonte kaj gaje diris Vlaĉjo.

Cvetkov eltiris el la malantaŭa poŝo de la pantalono flaskon kaj etendis al Vlaĉjo.

— Por antaŭnomoj! — proponis li. — Mia nomo estas Koĉjo. Kaj via?

— Vlaĉjo.

— Kaj nur tiele! — avertis Cvetkov. — Ĉu vi komprenas? Unuvorte, vi, Vladimiro, ĉe mi vin tenu, ni ne malaperos. Ĉu vi armilon havas?

— Ja mi estas civilulo, — ruĝiĝante, diris Ustimenko.

— Mi donos, mi ankoraŭ unu tian «Walther»-on havas en rezervo. En miaj rezervoj ĉio estas.

Kaj Cvetkov per tute knabeca gesto — fanfarona kaj malavara — etendis al Vlaĉjo la pistolon.

— La tankistoj donacis, mi al ili plaĉis, ili deziris lasi min ĉe si, sed ial ne sukcesis. Prenu kaj memoru doktoron Cvetkov — kian vi knabon renkontis...

— Kaj kian? — gajante kaj ĝojante pri la neatendita amikeco, demandis Ustimenko. — Per kio vi estas tiel speciala, Koĉjo?

Malrapide ridetante kaj montrante glatan vicon de blindige blankaj kaj grandaj dentoj, la belulo doktoro mallarĝigis la okulojn kaj per trankvila voĉo diris:

— Unue, mi estas admirinda kirurgo.

— Ĉu admirinda? — iomete eĉ maldece miris Vlaĉjo.

— Admirindega! — neniom ofendiĝinte pri la Vlaĉja miro, konfirmis Cvetkov. — Due, mi estas bona kamarado, honesta homo, mi estas kuraĝa, bela, forta, lerta...

«Eble, li estas frenezulo?» — timidiĝante pro sia diveno, pensis Vlaĉjo.

— Modestecon kiel pozitivan kvaliton mi malagnoskas, — per trankvila kaj egala voĉo, rigardante en la okulojn de Vlaĉjo, daŭrigis Cvetkov. — Ĝi al mi ne konvenas. Kaj ĝi malhelpas labori — tiu nepra eco de pozitiva persono. Tial mi estas malmodesta, pli ĝuste aroganta kaj, probable, eĉ impertinenta...

«Frenezulo! — jam trankvile konstatis Vlaĉjo. — Ordinara frenezulo».

— Kaj timi min ne necesas, — karese borante Vlaĉjon per sia animkaptanta rigardo, daŭrigis Cvetkov, — mi estas la plej normala el la mortemuloj. Mi nur estas ekstreme sincera, jen en kio estas la afero, ĉu vi komprenas, Vladimiro?

— Bone, — haste diris Ustimenko, — ni poste ankoraŭ konversacios. Mi, dum ne estas laboro, al mia onklino kuros, mi ĉi tie havas onklinon...

Kaj, rapide frapferminte post si la pordon de la atendejo, li sub forta pluvo ekkuris serĉi Aglaja-n. Jam mateniĝis, nova tago de milito estis leviĝanta super la noda fervojstacio Vasilkovo. El la okcidento, el trans Unĉo, obtuze aŭdiĝis murmurado de artilerio — la urbo ankoraŭ, verŝajne, tenis sin. Kaj el ĉi tie — el humido, el obskuro kaj kontinuaj fluoj de pluvo malnovaj, bruantaj per ĉiuj siaj partoj, traservintaj sian vivon kaj denove reviviĝintaj por la milito lokomotivoj estis fortirantaj trajnon post trajno — forveturigadis ĉiujn tiujn, kiu ne povis kaj ne deziris paciĝi kun ebleco «vivi sub la germanoj»...

Kun severa kaj karesa vizaĝo, tre laca, en surĵetita super la vatita jako malseka gumtola mantelo, en surmetita sur la ankoraŭ nigrajn harojn kaptuko, staris apud sia kabano, kie lokiĝis ŝia «stabo», onklino Aglaja. Vlaĉjon ŝi longe ne rimarkadis, rigardis malproksimen — tien, kie trans la densa muro de aŭtuna pluvo estis ankoraŭ defendanta sin, mortante, ŝia urbo, la urbo de ŝia juneco, la urbo, kie ŝi ekamis kaj estis amata, la urbo, kie ŝi konis ĉiun straton, kie tiom multaj homoj konis ŝin, la urbo, kiu se ne hodiaŭ, tiam morgaŭ iĝos «teritorio, provizore okupaciita de la malamiko»...

— Ho, ja ne povas mi, ne povas! — subite kun ĝemo elŝiriĝis el ŝi, ŝi alpremis la kaptukon al la lipoj kaj turniĝis, por foriri, sed tiam ekvidis Vlaĉjon kaj tra larmoj, kiujn ŝi jam ne penis reteni, petis: — Estu kun mi, longkolulo, iomete...

Li brakumis ŝin je la ŝultroj, eksentis, kiel skuiĝas ŝia korpo en malfacila plorego, kaj, komprenante, ke neniu devas vidi tiun malfortecon en ŝi, certe kondukis ŝin trans la kabanon, en velkan malgrandan ĝardeneton, sidigis sur malsekan benkon kaj eksidis same — plenaĝa viro, forta kaj silentema, apud elturmentita, perpleksa, malkuraĝiĝinta knabino.

— Tuj, — flustris ŝi al li, — tuj, kara mia. Tuj tio ĉesos. Nenio tia kun mi estis, mi simple tre laciĝis, senfortiĝis. Kaj Rodiono ne skribas, kaj rideti necesas, kaj ĉiujn vigligi necesas, sed kiel mi povas vigligi, kiam ili... ili... alvenas... Kaj venis! — kun hororo eldiris ŝi, kvazaŭ nur nun ekkonsciante la okazintan. — Venis la faŝistoj!

Ŝin oni vokis en bruo de la pluvo, ŝi diris: «Mi tuj venos» — kaj ree alpremiĝis al la ŝultro de Vlaĉjo. Sed ŝi ne plu ploris — ŝi tie, ĉe lia ŝultro, per la kaptuko estis viŝanta la vizaĝon, preparante sin al la laboro.

— Nu, kaj kiel vi estos? — mallaŭte demandis ŝin Vlaĉjo. — Kien vi?

— Ja al neleĝa stato, — trankvile kaj rapide respondis ŝi. — Mi ja estas membro de la buroo de la regiona partia komitato, Vlaĉjo. Ni ĉiuj ĉi tie restas, tamen pri tio, vi mem komprenas, al neniu — eĉ duonvorton. Nur al sola Rodiono, se vi renkontiĝos. Nur persone, sed ne en letero.

Ŝi ekstaris, reĝustigis la kaptukon. Sur ŝiaj vangoj brulis ruĝaj makuloj, sed, satplorinte, ŝi tuta kvazaŭ refreŝiĝis. Rapida rideto glitis sur ŝia vizaĝo, prilumis la nigrajn okulojn, trakuris sur ŝiaj lipoj, kaj apenaŭ aŭdeble ŝi demandis:

— Ĉu vi memoras, Voĉjo?

Trans pordego de vilaĝo
Nekutime por pejzaĝo —
El trans-transe de arbar'
Venas sono de fanfar'...

— Ĉu ni aŭdos ankoraŭ sonon de fanfar', Voĉjo, ĉu ĝisvivos?

Io brava, eĉ rabista, io ĉarme ruza kaj senrezerve gaja glitis en ŝiaj malhelaj pupiloj. Per du manoj ŝi prenis la finojn de la kaptuko, rapide ligis nodon kaj ordonis:

— Pardonu, longkolulo, pro la histeria sceno. Neniam tio al mi plu okazos. Mi ĵuras.

Kaj kiel sian patron memorfiksis Vlaĉjo por la tuta vivo en tiu, antaŭlonge forpasinta mateniĝo, kiam staris li, aviadisto, kaj rigardis al la ĉielo, kie kuŝis lia aviadista vojo, same ankaŭ onklinon Aglaja li memorfiksis ĝuste en tiu pluva mateno, ĉi tie, en ĝardeneto, por ĉiam: dense ligita la nodo de la nigra, brilanta pro pluvo kaptuko, malgaja gajo tremas en la profundaj pupiloj, kaj aŭdiĝas ŝia ĉarma voĉo:

— Ankoraŭ ĝisvivos ni la fanfaran sonon, ĉu? Ĝisatendos? Aĥ, se ni ĝisvivus, knabo mia kara, doktoro stulteta!

### Malbone fartas mia brutaro

«Saluton! Kiel Vi fartas? Kaj kiel fartas Via brutaro? Tion la paĉjo citis al mi el Via letero. Saluton, aĉa, memama kaj tute por mi fremda Vladimiro Atanazijeviĉ Ustimenko! Ĉu Vi scias, kial mi skribas al Vi tiel libere, estonta famulo? Tial, ke mi neniam sendos tiun ĉi leteron, same kiel ĉiujn aliajn, skribitajn al Vi, pri multe-multe da ĉiaj aferoj, kiuj estis en mia animo. Kaj ne nur ĉi tie kuŝas la leteroj, adresitaj al Vi, kaj eĉ kun poŝtmarkoj, sed ankaŭ hejme, sur la Bela strato, mi ankaŭ el tie al Vi skribis, mia suneto, mia stultuleto, mia ofendiĝema, malfacila, nerealiĝinta feliĉo. Aŭ feliĉo ne povas esti ofendiĝema? Aĥ, ja kiun interesas tio, kion mi skribaĉas sur papero en loĝejo 90, domo 7, Moskvo, Sretenka, interstrato Prosvirin, al Stepanova Barbara Rodionovna? Nu, kaj ekploris mi, kaj verŝis larmojn sur la leteron, ankaŭ tio neniun interesas, nek vin, nek mian kolektivon, neniun vivan animon en tuta tiu grandega militanta mondo.

Aŭskultu, Ustimenko V. A.!

Nian unuan veran spektaklon ni montris jam en tagoj de la milito. Estis paĉjoj kaj panjoj kaj ankoraŭ nedifinitaj onkloj kun klopodemaj vizaĝesprimoj. Kaj estis fama kritikisto L. F. L. — koncentrita, severa, en rimenoj kaj kun «ŝpalo»[2]. Ĉiuj aliaj sentis sin antaŭ li iomete kulpaj, tion mi plurfoje rimarkis — civiluloj antaŭ militistoj iel timidiĝas en tiaj tempoj, kaj nia Viktoro V. timidiĝis kaj, kliniĝante al la kritikisto, demandadis — kion li pensas pri la spektaklo, kaj tiu balancadis la piedon en nova bela boto kaj, sentante, ke ni ĉiuj — kaj la paĉjoj, kaj la panjoj, kaj la aktoroj — aŭskultas lian silenton, ĉiam silentadis kaj silentadis, balancadis kaj balancadis la piedon kaj nenion diradis, ĝis finiĝis la aeralarmo kaj eksonis signalo de ĉeso de danĝero. Nur tiam li tiris sin kun oscedo kaj krako kaj prononcis al ni ĉiuj — malrapide kaj, ĉu Vi scias, kun signifo:

— Mi timas, karaj amikoj, ke vi povas trafi en ridindan situacion antaŭ la historio. Klasikaĵo en tiaj tagoj!

Nia dika Nastja — ŝi estas terure dika, Voĉjo, iras balanciĝante, la ŝuoj numero kvardek, kaj eĉ tiuj «kun peno», bonkora-bonkorega kaj plorema, malŝminkante sin, ploris pro ofendiĝo, Viktoro Viktoroviĉ iradis malantaŭ niaj dorsoj kaj, kunpremante la pugnojn, kvazaŭ en melodramo, deklamadis:

— Tiel ne kompreni la animon de niaj serĉoj! Kaj ĉu niaj knaboj ne fosis tranĉeojn? Ĉu kvar niaj knaboj ne estas en milicio? Ĉu ni ne estingadas brulbombojn? Ĉu ni evitas nian devon?

— Ne evitas! — plorante, diris Nastja.

(Ploras ŝi, interalie, base). Kaj ankaŭ mi konfirmis, ke ni ne evitas. Kaj kion ajn vi tie imagu, Ustimenko, en via Khara, kiel ajn vi malestimu ĉiujn, krom vi mem, ni ĉi tie same estas homoj — pri kio vi tuj konvinkiĝos, memkontenta kaj limigita doktoro.

Nun mi skribos pri mi kiel pri tria persono, alie rezultos fanfaronado.

Baldaŭ ŝin (tio estas min. — B. S.) oni invitis en negrandan flavkoloran duetaĝan domon sur la Gogol-bulvardo. Tie ĉio estis tre ceremonia, ĝentilaj maristoj kun oraj galonoj konversaciis en la koridoro, malsupre ĉe la ĉefa enirpordo staris matroso, same tre ĝentila, kun stranga fajfilo sur la brusto kaj kun fusilo en la mano. En la kabineto oni ŝin invitis eksidi. Milita maristo de tiu tipo, de kiu estas komandantoj de ŝipoj, kun hardita de vento vizaĝo kaj akra, kiel al ŝi ŝajnis, rigardo sidis ĉe granda skribotablo kaj, foliumante per la fingro revuon, estis parolanta telefone pri sofitoj, pri glufarboj, pri artefarita silko kaj pri vazelino kun plena scio de teatraj aferoj. Tio estis iomete stranga, ke anstataŭ kanonoj, aŭ vaporŝipoj, aŭ pafoj li parolis pri artefarita silko de koloroj «vinko» kaj «elektro», sed estis ĝuste tiel, kaj ŝi baldaŭ komprenis, ke li simple estas estro de ĉiuj maraj kaj oceanaj teatroj, ke li havas tian laboron kaj ke li eĉ ne devas paroli: «Salvo! Pafu! Plenan turnon!» Pri tio, evidente, okupiĝas aliaj militmaristoj, kaj li pri tio, probable, okupiĝis, kiam estis tute juna.

— Mi permesas plendi pri mi, — finfine diris la estro de ĉiuj teatroj kaj, surmetinte la parolilon, dum ankoraŭ sekundo koleris pri sia konversacianto, movadis la brovojn kaj frapadis per cigaredo al la kovrilo de la cigaredujo. Poste li abrupte turniĝis al Banjo kaj rakontis al ŝi, ke li vidis ŝin en la spektaklo kaj ke li proponas al ŝi labori en teatro de unu el flotoj. Dirante ĉion ĉi, li ankoraŭ plu iomete koleris kaj ĵetadis malamikajn rigardojn al la telefono, sed baldaŭ forgesis pri sia malagrabla konversacianto. Ili interparolis ne tre longe. Kaj la estro de ĉiuj maraj kaj oceanaj militaj teatroj per nenio speciala logadis Banjon. Li diris tiel:

— Nenion elstaran, kamaradino Stepanova, ni povas proponi al vi. Nek la salajro, nek la kondiĉoj de nia vivo povas vin allogi. Sed nun estas milito, en la floto vi estas necesa. Labori vi devos multe. Teatron tie ni havas nemalbonan. Decidu vi mem.

Banjo silentis. Al ŝi neniam kaj neniu diris tiajn vortojn. Al ŝi estis dirite: en la floto vi estas necesa. Ŝi estas necesa en la floto. Ŝi, Banjo Stepanova, necesas en la milita floto. Ŝi, aktorino. Ŝia talento necesas en la floto dum la milito.

Ŝia koro batis ofte, la vangoj ekbrulis. Ŝi, fakte, tuj respondus, sed kiel? Ĉu diri: «Mi dankas vin pro via propono, mi konsentas!» Stulte! Ĉu diri: «Kun plezuro»? Sed eble, li pensas, ke ŝi jam havas repertuaron, ke ŝi multe ludis; eble, li simple ne sciis, ke ŝi ludis etudojn, pecojn kaj Larisa-n en «Sendotulino». Nu kaj, certe, ŝi havas koncertajn pretajn programerojn.

La estro de ĉiuj teatroj fumis cigaredon kaj rigardis al ŝi per akra, penetranta rigardo. Al tia homo ne eblas mensogi, ne eblas plibeligi sin mem.

— Unu aktorinon ni antaŭnelonge invitis, — subite kun angoro en la voĉo diris la estro. — Ŝi povas ludi Nora-n de Ibsen. Sed pri solistaj koncertaj programeroj ŝi eĉ ofendiĝis. «Pupdomo», certe, estas tre forta verko, sed sur destrojero aŭ antaŭ aviadistoj sur aerodromo dum bombado ne eblas disvolviĝi kun psikologio...

— Mi komprenas! — kriis Barbara kaj subite imagis al si la patron. Li, probable, same dirus nun, kiel tiu estro de ĉiuj teatroj de maroj kaj oceanoj: «...dum bombado ne eblas disvolviĝi kun psikologio...»

Poste oni kondukadis ŝin el ĉambro al ĉambro, kaj ŝi plenigadis formularojn. La fingrojn ŝi makulis per inkoj, la nazo komencis brili, perdiĝis la pasporto kaj la numero de revuo «Nova generacio», en kiu estis presita ŝia fotaĵo. Militmaristoj kun galonoj sur la manikoj kaj kun ventoharditaj vizaĝoj trovis por ŝi kaj la pasporton kaj la «Novan generacion», sed tiam perdiĝis la mansaketo. Ĉio ĉi estis kiel en sonĝo. Kelkfoje en formularoj ŝi skribis: aktorino. Ŝi skribis ankaŭ, ke en la malnova kaj en la blanka armeoj ŝi ne servis, kaj diversajn aliajn informojn, necesajn por tiu estonteco, kiu estis malfermiĝanta antaŭ ŝi. Poste ŝin oni kondukis malsupren, poste supren. Kune kun ŝi iradis iu juna knabo, kun revolvero, kun brakbendo sur la maniko kaj en kaskedo, kiun li ne demetadis. Tiu knabo, malgraŭ sia brakbendo, kaj la kaskedo, kaj la revolvero, tute ne ŝajnigis sin grava, kiel tiu kritikisto, kaj nenion parolis pri la historio, estis tre ĝentila, kaj Banjo aŭdis, kiel li flustris al sia konata maristo:

— Mi helpas aranĝi dokumentojn por aktorino, ŝi al nia floto veturas.

Kaj de ŝi li interesiĝis:

— Bonvolu diri, kamaradino Stepanova, kiel oni lernas por iĝi aktoro?

Ili sidis sur flava polurita sofo — atendis ankoraŭ unu paperon, foririntan por subskribo.

Barbara pudris la nazon kaj komencis klarigi.

— Stepanova, subskribu! — kriis grizhara kaj gravmiena kolonelo el trans septo. — Jen tie, kie estas rimarkilo.

Ŝi subskribis, kie estis la rimarkilo, kaj direktis sin por ricevi «sekan porcion». Ĉi tie ŝi rememoris la infanecon, Kronŝtadton, la paĉjan ŝipon kaj tion, kiel oni ŝin tiam amis kaj dorlotis. Sama ruĝflotano, kiel tiuj, paĉjaj, bonanima kaj nejuna, nomis ŝin «filino», detranĉis por ŝi lardon, blankan panon, buteron, sukeron, kaj eĉ salon verŝis en paperon. Poste li dekalkulis konservajn ladskatolojn kaj da teo verŝis tiom, kiom pesis kvinkopeka monero. Kaj tabakon li donis al ŝi, kaj cigaredojn, kaj alumetojn, kaj sapon.

— Sed mi ne fumas! — diris Banjo.

— Aliaj fumas! — kun suspiro respondis la ruĝflotano. — Vi regalos! Kaj ankaŭ vi ekfumos, ne ĵuru, en milito nefumantoj estas ĝis la unua malfeliĉo...

Kaj ŝi ekfumis — por ajna okazo, por ne atendi tiun malfeliĉon.

Kaj ŝi, kara amiko Vladimiro Atanazijeviĉ, estas mi — Barbara Rodionovna Stepanova.

Ekfumis, forveturis, alveturis kaj, ne dorminte dum du tagnoktoj eĉ minuton, trovis sin kun koncerta brigado de nia teatro en aviada trupunuo, kiu staris apud tombejo. Aviadiloj ĉi tie estis maskitaj inter tombaj monumentoj kaj arboj, ni prezentadis nian repertuaron en grandega tendo ĉe aviadistoj en lumo de poŝaj lanternoj. Kaj mi rememoris la «Pupdomon»...

Tamen, ĉu vi, Vladeto, interesiĝas pri ĉio ĉi?

Mi imagas, kun kia vizaĝo legus vi tiun ĉi leteron, se ĝi trafus al vi.

Aŭ, eble, vi fariĝis iomete alia dum tiuj ĉi jaroj? Eble, nur iomete, almenaŭ etete vi rimarkas aliajn homojn, ne dividas ĉion en la mondo nur al blanko kaj nigro, pripensas, observas?

Unu nia aktorino jam tiam, en la floto, kantis kanteton kun tiaj vortoj: «Vivi, sopirante sen vi». Kaj mia koro ĉiam premiĝadis, kiam mi aŭdis tiun verson. Sed memoras mi ĝis nun! Mi estadis okupita dum tuta diurno, mia afero ŝajnis kaj ŝajnas al mi utila, jes, jes, kamarado Ustimenko, ili ridis — tiuj aviadistoj, kaj maristoj, kaj boatistoj, kaj submaristoj, kaj kotraŭaviaj kanonistoj, kaj artileriistoj, — kiam mi kantis al ili miajn ĉastuŝkojn, al ili pro mia laboro estis pli gaje, kaj mi mem vidis, kiel piloto ridante, ankoraŭ ridante, engrimpis en sian ĉasavion, mi al li kantis, prezentis, dancis, por ke al li estu pli facile tie — en la ĉielo — poste...

Kaj malgraŭ ĉio ĉi, eĉ malgraŭ tio, ke dum tiuj ĉi jaroj kaj al mi oni enamiĝadis, kaj mi enamiĝadis, mi ne povas vivi sen vi.

Kaj nun mi estas ankaŭ sen afero.

Kaj mi tute ne scias, kien mi iru. Mi tute nenion scias pri la panjo, la patro same silentas, kanti mi ne plu povas: post kiam oni nin dronigis sur vaporŝipo en golfo, malaperis la voĉo. Jam estas malfrue, mi forgesis elaĉeti panon kaj ne kuiris kaĉon, mi terure deziras manĝi kaj plori same deziras, sed ne estas, al kiu mi ploru.

Altestimata kamarado Ustimenko!

Skribu al mi leteron kun tia komenco: «Barbeto, rufa, komprenu...»

Kaj mi alveturos al vi, mia Vlaĉjeto, mia suno, mia turmentanto, al ajna rando de la mondo. Ni neniam kverelos kaj miskomprenos unu la alian. Ni travivos bonege nian vivon. Sed ne estos de vi, Vlaĉjeto, letero.

Tro vi estas ĉe mi principema, kiel oni diras ĉi tie en nia komuna kuirejo pri etaj komunapartamentaj kvereloj.

Malbone fartas mia brutaro, Vladimiro Atanazijeviĉ, tiel malbone, ke pli malbone esti ne povas».

### Malgrandaj kaj grandaj mirakloj

— Bravuloj! — ĉirkaŭrigardante sian «militistaron» per malsimpatia rigardo, diris Cvetkov. — Agloj!

La «encirkligitoj» konfuze tusetadis kaj apogadis sin jen sur unu piedo, jen sur la alia. Da ili estis entute tridek naŭ homoj — kaj civiluloj, tenajlitaj de la germanoj en Vasilkovo, kaj militistoj, perdintaj siajn trupojn.

— Kiu estas lokano? — interesiĝis Cvetkov.

— Mi, — respondis kultura baritona voĉo. — Ĥolodilin Boriso Viktoroviĉ, docento.

Kaj, iomete moviĝinte antaŭen, la viro en civila griza palto, zonita per rimeneto, penis preni ian pozon, kiu, laŭ lia imago, verŝajne, konformis al la nunaj militaj cirkonstancoj.

— Ĉu ĉasisto? — kapmontrinte al dutuba fusilo en la mano de la docento, demandis Cvetkov.

— Neniom. Tio estas simple, vidu, armilo — «Sauer», la deksesa kalibro. Kaj ekzistas dek du kartoĉoj. Sekve, dek du faŝistoj.

La encirkligitoj modere hihiis. Cvetkov severe movis al ili la okulojn.

— Ĉu tra la Malaltaj marĉoj vi povos nin konduki?

— Mi aplikos ĉiujn penojn! — rafinite ĝentile diris Ĥolodilin.

— Sed ĉu vi tiun ĉi marĉon konas?

— Sufiĉe funde, kamarado komandanto. La afero estas en tio, ke dum kelkaj semajnoj, sume dum ĉirkaŭ monato, mi kun mia grupo penis trovi tie treege raran specion...

— Klare! — interrompis la docenton Cvetkov, ne lasinte al li ĝisdiri, kiun nome raran specion li serĉis. — Klarege!

Silentinte dum kelkaj momentoj kaj ankoraŭfoje per longa rigardo ĉirkaŭrigardinte sian militistaron, Cvetkov finfine komencis paroladon, kiun Vlaĉjo ial memorfiksis por longe, kaj poste, en malfacilaj cirkonstancoj, plurfoje penis imiti tiun manieron de Cvetkov, sed li, nature, tion neniel sukcesis.

— Jen kio, — diris la nuna Vlaĉja idolo. — Mi petas aŭskulti min atente, ĉar ripeti unufoje diritan ne apartenas al miaj kutimoj. Pro koincido de cirkonstancoj mi estas via komandanto kaj unupersona estro. Mi havas viculon — jen li: Mikaelo Paŭloviĉ Romanjuk, ĉefsoldato de la cara armeo kaj kavaliro de la Georga ordeno[3], poste malnova komunisto, rajdisto dum la intercivitana milito, perdinta en bataloj kontraŭ la monda kontraŭrevolucio la dekstran brakon. Sed la kapo de la maljuna, plurfoje spertigita en batalo soldato restas kun li, lia sperto estas kun ni. Havas ni ankaŭ medicinan fakon en persono de elstara doktoro Vladimiro Atanazijeviĉ Ustimenko, kiu antaŭnelonge reprezentis la gloran sovetian medicinon ekster la limoj de nia patrujo. Eliru ĉi tien, kamaradoj Romanjuk kaj Ustimenko. Montru vin al la taĉmento.

Kolere snufetante, Mikaelo Paŭloviĉ trabatiĝis antaŭen, demetis ial sian kepon kun butono, glatigis la grizajn, brose starantajn harojn kaj severe mallevis la okulojn. Vlaĉjo same eliris al Cvetkov, korektis sian eksterlandan mantelon, sub la soldata rimeno ŝovis iomete malantaŭen la «Walther»-on kaj, ĝeniĝinte pri afekteco de sia pozo, kaŝiĝis malantaŭ la dorson de Cvetkov, kiu tiutempe plu parolis:

— La vorto «encirkligitoj» ekde tiu ĉi momento ĉe ni estas malpermesita. Severa kaj neevitebla puno trafos tiun sentaŭgulon, kiu kuraĝos tiel diri pri la elstara taĉmento, konsistanta el plej fidelaj al nia patrujo homoj, pri nia taĉmento, sendube superonta ĉiujn obstaklojn, pri nia taĉmento, kiu ekde nun kaj ĝis la tago de ĝia honora malformado nomiĝos «Morton al faŝismo»...

Malklara kaj ĝoja rumoro mallonge bruis sur la rando de la Vasilkova betula arbaro. La homoj, kiujn Vlaĉjo ĵus vidis sombraj, lacaj, elturmentitaj, levis la kapojn, rektiĝis, kaj kvankam kelkaj nefideme singardaj ridetoj trakuris sur la vizaĝoj, ili tuj malaperis, kvazaŭ timigitaj per la fera voĉo de doktoro Cvetkov:

— Grandega fido al nia, sovetia homo, al ties nefleksebla volo, al ties malamo al subpremantoj, al ties sankta kolero kontraŭ okupaciantoj — jen kio kunigis nin en tiun ĉi taĉmenton. Ni absolute fidas unu al la alia. Inter ni ne estas kaj ne povas esti malkuraĝuloj, perfiduloj, dizertintoj. Ni neniam arogos suspekti unu la alian pri io ajn malbona. Neniu el ni scias, kio estas malnoblaj motivoj, profitemo, kovardeco. Kaj se okazos tia malfeliĉo — pri kio mi ne kredas, sed se, — tiam je la nomo de nia taĉmento, je la nomo de nia patrino-patrujo, je la nomo de la partio de bolŝevistoj mi per tiu ĉi pistolo, kiun mi prenis de mortigita de mi persone faŝista degenerulo, sur la loko finos la kanajlon.

Kaj, tenante la «Walther»-on en la mano, kvazaŭ forgesinte pri ĝi, Cvetkov solene, kvazaŭ legante tekston de ĵuro, daŭrigis:

— Mi estas forta, kuraĝa, eltenema kaj nestulta viro. En la fronto mi estas litere ekde la unua tago. Vi devas kredi al mi plene kaj tute, ĉar kiel soldato mi estas pli sperta ol vi kaj scias, ke la faŝistojn eblas bati kaj ke ni, nia Ruĝa Armeo, frakasos ilin tiel terure, ke ĉiuj niaj estontaj malamikoj longe pensos, antaŭ ol decidiĝi iam denove ataki nin. Mi finas, kamaradoj! Hodiaŭ ni eliras. Ekde tiu minuto mia ordono estas leĝo. Sekve, kiu ne plenumis la ordonon, estas deklarata eksterleĝa. Sub mia komandado ni honore superos ĉiujn malfacilaĵojn kaj sen ajnaj perdoj en la viva forto trabatiĝos al niaj batalamikoj. Hu ra!

Strange, kaj eĉ iomete komike sonis tiu «hu ra» ĉi tie, post la ne malpli stranga parolado de Cvetkov. Sed tio tamen estis «hu ra», kaj ili kriis ĝin trifoje, kaj pli atente rigardinte al la vizaĝoj de la batalantoj, Vlaĉjo subite pensis pri tio, ke la homoj estas kaj kortuŝitaj kaj emociitaj de la parolo de sia «modesta komandanto». Kaj la komandanto mem nokte, kiam la taĉmento estis aliranta al Ĉirkova bieneto, de kie estis komenciĝantaj la Malaltaj marĉoj, diris al Ustimenko nelaŭte kaj negaje:

— Mi, karulo, estas ne fanfaronulo, sed memlerninta hipnotizisto. Kiam triono de la homoj malhavas armilojn, kaj alia triono konsistas el malsanuloj kaj vunditoj, kiam nur unu triono estas batalkapabla, savi povas nur inspiro...

Vlaĉjo silentis.

— Ĉu vi pensas, mi ne elirigos? — per arda flustro demandis Cvetkov. — Mi elirigos, por mi ĉiuj sortodivenistinoj de la tuta mondo sorĉas. Mi estas senmorta kaj, se mi okupiĝas pri io, faras. Ĉu komprenas vi, Ustimenko?

En la lasta frazo al Vlaĉjo aŭdiĝis minaco, kaj li ridetis. Sed la damnita Cvetkov eĉ en obskuro de tiu ĉi aŭtuna nokto divenis la rideton kaj kun neatendita obtuza subrido diris:

— Kaj skeptikulon kaj pesimiston, se li dubos pri bonorda fino de nia entrepreno, — mi pafmortigos kaj eĉ ne retroturniĝos. Eĉ se morgaŭ tia dubanto iĝos mia kolego Ustimenko. Kaj pri tio ni anticipe partonpetas, kiel oni diradis en malnovaj tempoj. Ĉu ne plaĉas?

Ili iris apude, kaj Vlaĉjo sentis sur sia vango varman spiradon de Cvetkov. Ĉio ĉi povis, kompreneble, esti ŝerco, sed Ustimenko bonege komprenis, ke la komandanto de la taĉmento nun tute ne ŝercis. Li estis ridetanta kaj, ŝajne, fideme spiris en la vangon, sed pro tridek ok vivoj li ne domaĝus la tridek naŭan.

Ne tia li estis homo!

Kaj ĝuste ĉi tie, post la inspiraj vortoj de Cvetkov, unuafoje dum tiuj ĉi tagoj post tiu momento, kiam ili, du kirurgoj, operaciante en la atendejo de la fervojstacio Vasilkovo, aŭdis de la deĵoranto, ke la germana tenajlo fermiĝis je cent sep kilometroj pli oriente, apud Kurganovka, Vlaĉjo eksentis sin tute trankvila. Trankvila, certa kaj eĉ gaja.

Apud la Ĉirkova bieneto komenciĝis malgrandaj mirakloj. La distriĝema kaj ĝentila docento Ĥolodilin, kiu laŭ ĉiuj leĝoj, diaj kaj homaj, nepre devus ion konfuzi, kiel konvenas al ĉiuj intelektulaj stranguloj, tute nenion konfuzis, sed kondukis la taĉmenton laŭ kontentiga vojo tra la Malaltaj marĉoj. Kaj eĉ la promesita de li «laŭ kalkulo de tempo» — ĝis la tria horo nokte — seka tranoktejo malfruiĝis je ne pli ol kvardek minutoj. Ĉi tie estis jam tute sendanĝere, sur tiu marĉa insulo, ĉi tie ili kaj aranĝis lignofajrojn, kaj sekiĝis, kaj Vlaĉjo okupiĝis pri pansado, krude insultante sin mem pro tio, ke li ne ellernis «dum tuta sia vivo» raboti per tranĉilo splinton — pli malpezan kaj oportunan ol la norma splinto de Thomas. Ja eĉ tiun splinton li ne kunhavis. Ne estis ankaŭ vato, sed savis la malnova rajdisto Mikaelo Paŭloviĉ — atentigis Vlaĉjon pri musko.

— Ĝin pluki, sekigi, kaj bone! — komforte oscedante, diris Romanjuk. — Ni siatempe en Volinjo tre ĝin uzadis. Ek, doktoro, inventu tranĉilon por tranĉi panon...

Kaj miris:

— Ĉu vere oni vin pri tio en universitatoj ne instruis? Ja pri kio, se ne pri tio...

— Ha, instruis! — kun kolera subrido enmiksiĝis Cvetkov. — Nin oni instruis pri ĉio preta, diablo ilin prenu. Pri ĉio preta per ĉio preta...

Jam mateniĝis, la homoj ĝissate manĝis milean supon, kuiritan tiel, kiel ordonis Cvetkov, — li ĉion atentis kaj ĉion observis, eĉ kuiradon de supo, — poste estis donita ordono — fali dormi. Por ordo la komandanto starigis gardantojn, kaj poste, kiam ĉiuj ekdormis, longe konsiliĝis kun la intelektula kondukisto kaj kun sia viculo oĉjo Miĉjo Romanjuk, kiu ĉiam ion balbutadis, verŝajne eldirante sian vidpunkton.

— Unuvorte, estos laŭ mi! — aŭdis Vlacĵo, ekdormante. — Ĉu klaras?

«Ja certe klaras!» — pensis Ustimenko kaj tuj profunde ekdormis.

La dua tago de la vojo estis nekompareble pli malfacila ol la unua.

El la malalta, flav-griza, ŝvelinta pro akvo ĉielo senĉese verŝiĝadis pluvo, marĉa rusta ŝlimo ŝmacadis sub la piedoj, la fasĉino, laŭ kiu kondukis Ĥolodilin, en multaj lokoj putris, kaj tiam antaŭ Vlaĉjo la horizonto kvazaŭ reduktiĝadis, li al si mem ŝajnis hometo-nano, — paŝante ĝisgenue en koto, homoj iĝadis malgrandaj, preskaŭ liliputanoj...

Ĉi tie, en tiuj netuŝitaj lokoj, estis propra vivo: fojfoje subite kun krakado forfuĝadis sovaĝa porko, urogaloj kaj tetroj kun teruriga bruo ekflugadis el sub la piedoj mem, nemalproksime foje neatendite prancis kaj malaperis grandega maljuna alko. Kaj ankaŭ arboj ĉi tie vivis per sia propra vivo ĝis la fino mem — ilin neniu faligadis; ĝisvivinte maljunecon, ili mortadis per natura morto, se ilin ne forbruligadis fulmo, ne faligadis tempesto...

Sed ankaŭ sur tiu malfacila marĉa vojo ili iom post iom kutimiĝis, multaj demetis la piedveston — tiel estis pli oportune. Post la kaptisto de serpentoj kaj de aliaj fibestoj Ĥolodilin iris du belorusoj el Polesio, bone konantaj la karakteron de marĉo: grandkapa kun cejanaj infanaj okuloj Miĉjo Cedunko kaj lia kvieta amiko, vundita al la ŝultro kaj tre sin kompatanta, tute ankoraŭ juna Tomo, kiun ĝuste pro lia juneco oni nomadis respekte per la patronomo — Tomo Narkisoviĉ. Poste iris la komandanto. Sur li estis bruna, de bonega ledo raglano, malantaŭ la ŝultroj — dorsosako, sur la flanko — «Walther». Cvetkov paŝadis per larĝaj, risortaj kaj malpezaj paŝoj, sur lia sunbruna vizaĝo bele tremis gutoj de pluvo, kaj Vlaĉjo, fojfoje ĵetante rigardojn al tiu maldika nazo kun kolera ĝibeto, al la disflugo de la malhelaj brovoj, al la akre elĉizitaj lipoj kaj al la larĝaj ŝultroj, pensis ne sen envio: «Jen, donis la naturo al la homo ĉion, nenion avaris, kaj ĉefe — ne avaris certecon pri si mem, pri siaj fortoj, pri siaj kapabloj, kaj ĉu tio ne estas la plej ĉefa en malfacilaj tempoj?»

Sur putra trabo — ĉe la rando mem de la fasĉino, ronĝita de la tempo kaj humido, Cvetkov subite kaj abrupte glitstumblis, kaj ĉiuj ĉirkaŭe rigidiĝis en gaja kaj streĉa atendo: ĉu vere tiu diablido falaĉos, kiel ĉiuj ceteraj mortemuloj, en la kotan marĉon? Sed li eĉ ne intencis fali, li kvazaŭ ian dancon klakis per siaj ledaj botoj, elturniĝis, brilis en pluvo per la bruna ledo de la raglano kaj ree ekiris, ne retrorigardinte al la taĉmento, neglekte kaj facile bruliginte cigaredon per la fajrilo, kaj nur sola Vlaĉjo, verŝajne, rimarkis ioman momentan palecon sur la vizaĝo de la komandanto, kreanta el si mem legendon.

«Ho, kia bravulo! — ĝoje enviis Ustimenko. — Ne devis li fali, kaj ne falis. Li ankaŭ ĝisvivos tiel, kiel deziros, la tagon mem de sia morto. Sed eble, li vere estas senmorta — tiu gaja huligano?» — demandis sin Vlaĉjo kaj, ne trovinte respondon, interesiĝis de Cvetkov:

— Kamarado komandanto, permesu demandon?

Cvetkov gaje strabis al li:

— Nu, demandu.

— Ĉu vi pri morto iam pensis?

— Tio estas stultuloj, kiuj pri ĝi ne pensas, — respondis Cvetkov, kiel ŝajnis al Vlaĉjo, intence laŭte. — Certe, pensis.

— Kaj kion, ekzemple, vi pensis? — iomete ruzante kaj ŝajnigante stultecon per la voĉo, interesiĝis Vlaĉjo. — Kio estas tiu afero — tiu morto?

— La morto, antaŭ ĉio, ne estas timinda!

— Kiel — ne timinda?

— Jen tiel. Ĉu klarigi, kion mi persone pri ĝi pensas?

Sur glitaj kaj disrampantaj traboj iri estis malfacile, ĉiuj laciĝis. La demandon de Vlaĉjo kaj la intence laŭtajn vortojn de la komandanto aŭdis multaj, kaj ĉiuj, nature, ekdeziris ekscii, kion do respondos Cvetkov al sia civila doktoro. Kaj tial kaj por Vlaĉjo kaj por Cvetkov iri subite iĝis tre malvaste kaj eĉ sufoke. Alpremiĝis la taĉmento.

— Mi ne timas ĝin jen kial, — laŭte kaj edife klarigis Cvetkov. — Dum mi estas...

Iliaj okuloj por momento renkontiĝis, kaj al Vlaĉjo ŝajnis, ke li legis en tiuj okuloj: «Tion mi ne al vi diras, tion mi al ĉiuj diras, kaj ke tio estas ne mia penso — neniun koncernas. Mi nun por vi ĉiuj estas la plej saĝa homo, kaj ne arogu malhelpi al mi!»

— Nu-nu, — diris Vlaĉjo. — Dum vi estas...

— Dum mi estas, nenia morto estas kaj esti ne povas. Kaj kiam estos morto, mi ne estos — mi kun ĝi tiamaniere disiros. Ĉu klaras?

— Klaras! — per mensoge afekciita voĉo diris Vlaĉjo. — Tio estas bonega penso! Admirinda!

— Tamen tiu penso ne estas mia! — same laŭte kaj edife diris Cvetkov. — Mi ĝin legis, kaj ĝi al mi plaĉis. Konvenis...

Malantaŭe oni aprobe bruis, tiu penso al ĉiuj hodiaŭ konvenis, kaj Vlaĉjo eksentis sin en stulta situacio: ne tion li legis en tiuj ĉi okuloj, multe pli malsimpla kaj interesa estas Cvetkov, ol li pri tiu pensis. Li ne estas trompanto, li kredas je sia afero. Kaj faras ĝin per tutaj siaj fortoj.

Al la unubraka sabristo Romanjuk la meditoj pri vivo kaj morto ne plaĉis, sed li nur snufis kolere, kontraŭdiri al Cvetkov rekte eĉ li ne kuraĝis. Kaj Cvetkov paŝadis laŭ la fasĉino, fajfetante, fumante kamparan tabakon, ĵetante akrajn rigardojn al la flankoj, pensante siajn komandistajn pensojn, kiel decas al tiu, kiu unupersone responsas pri la sorto de la taĉmento, pri la vivoj de la homoj, pri sukceso de estontaj bataloj.

Kaj neniu al li, certe, malhelpis: la komandanto pensas — interpalpebrumadis, rigardante al li, la batalantoj de la taĉmento «Morton al faŝismo», milita ordo estas, se la komandanto pensas. Li estas responsa, ne babilulo, ne halanĝulo, unuvorte — komandanto...

La malgrandajn miraklojn en la kvara tago de la irado anstataŭis vera miraklo, tiam jam eĉ Vlaĉjo iom maltrankviliĝis.

En tiu mateno frue emerĝis el tedintaj, malsekaj nuboj la neatendite varmega por aŭtuna sezono suno, ekblovis egala, varma, pura venteto. La ĉielo bluiĝis, puriĝis, la batalantoj, ĝojante pri fino de turmentoj pro marĉa irado, kun ĝoja ridego sekigadis sin en la benita vetero; tiu, kiu estis pli malforta, dormis, tiu, kiu estis pli eltenema, aranĝis vestolavadon. Kaj maljuna soldato Babijĉuk Simono Iljiĉ permesis al si eĉ eniri en rivereton, por bani sin kaj «tralavi la ŝtopitajn porojn», kiel li science klarigis al la taĉmenta kuracisto Ustimenko...

Ĉi tie — en tiu ĉi sovaĝejo — ĉion eblis permesi al si, ne senkaŭze la loko nomiĝis Insula: ĉirkaŭe estas marĉoj, transirantaj al lagoj, kaj lagoj, kuniĝintaj kun marĉoj. Kaj ili permesis ĉion: senpiedvestaj, nudpiedaj, kelkaj eĉ en subvesto, ili bruligis lignofajrojn, kuiris varman manĝaĵon, el la «Sauer» de Ĥolodilin ĉasisto Demĉjo Golubev, malgraŭ ĉiuj protestoj de la sciencisto, paffaligis anasojn, ilin oni bakis en cindro, ĉirkaŭŝmiritajn per argilo. Kaj Demĉjo konsolis la docenton:

— Vi, Boriso Viktoroviĉ, vane funebras. Per tiu birda ĉasfusilo faŝiston mortigi ne eblas. Faŝiston prenas kuglo, sed ne io alia. Kun tempo ni akiros por vi konvenan fusilon, kredu al mia komsomola vorto...

Vlaĉjo, pansinte la vunditojn kaj pririgardinte frotvundojn sur la piedoj de tiuj, kiuj dum tiuj ĉi monatoj ankoraŭ ne ellernis bone survolvi piedĉifonojn, kuŝiĝis sur holmeto kaj jam preskaŭ tute ekdormis, kiam okazis tiu vera miraklo, kiu lin eĉ timigis.

— Ekstaru, Ustimenko, — diris super li Cvetkov. Ekde tiu momento, kiam li iĝis komandanto, ili ree nomadis unu la alian per familinomoj kaj kvazaŭ eĉ forgesis, ke ili havas antaŭnomojn. — Ekstaru do, doktoro, estas urĝa afero! Leviĝu!

Leviĝinte, svingante la kapon, pezan pro dormo, Vlaĉjo ĵetiĝis malsupren laŭ la deklivo post rapide paŝanta Cvetkov. Antaŭnelonge razita, odoranta per «Chypre»[4], kiu same estis en lia sako («en miaj rezervoj ĉio estas»), la komandanto, ne returniĝante, plonĝis en plektaĵon de densa, ankoraŭ ne sekiĝinta post la pluvoj vimeno, fajfis el tie al Vlaĉjo, kvazaŭ al ĉashundo, kaj ankoraŭ longe fajfetadis, tiel ke Ustimenko jam tute intencis ofendiĝi, sed subite diris «oj» kiel maljunulino kaj eĉ malfermis la buŝon. Ĉi tie en marĉeto, tranĉinte per la ventro, kvazaŭ per soko de grandega plugilo, kaj arbostumpojn, kaj la marĉon mem, kaj maljunajn kurbajn pinojn, kaj marĉan holmeton, kuŝis kolosampleksa, kiel ŝajnis al Vlaĉjo, krevinta laŭlonge de la tuta fuzelaĝo, rankolora germana transporta aviadilo...

— Kio do estas tio? — mallaŭte demandis Ustimenko.

— Ĉu tio? Aeroplano! — apoginte la botpinton sur arbostumpo kaj frapetante per vergo al la bototubo, sciigis Cvetkov. — Flugaparato pli peza ol aero. Nun ni tien engrimpos, sed mi avertas, la vidaĵo estas ne agrabla...

— Kaj kio estas tie interne?

— Kadavroj, kartoĉoj, mitraletoj, grenadoj, pistoloj, provianto kaj amaso da muŝoj. Mi supozas, ke tiu ĉi grandaĵo falegis antaŭ ne malpli ol du monatoj. Ne forbrulis ĝi tial, ke en la ujoj plene mankas brulaĵo. Io al ili okazis, sed kio nome — sen specialisto ne eblas diveni...

— Ĉu ili ĉiuj tuj mortis? — kapmontrinte al la sterniĝinta maŝino, demandis Vlaĉjo.

— Probable. Tamen, la pordo forte kojnumiĝis, mi de ĝi kvar kadavrojn defaligis, probable ili penis elgrimpi, sed senfortiĝis...

Kunvolvinte kampartabakan memfaritan cigaredon el peco de ĵurnalo kaj forte enspirinte la fumon, Cvetkov kliniĝis kaj la unua plonĝis en la malhelan truon de la pordo. Post li, penante ne spiri kaj ne tre rigardi al ĉiuj ĉi ŝvelintaj, krevintaj, jam tute ne homaj vizaĝoj, krome eligantaj zumadon — ŝajnis, ke ĝuste tiuj eksaj germanoj mem zumas, ĉar milionoj da muŝoj ekposedis la putrintajn dum varmega tempo kadavrojn, — ekiris sur la tordita, kurbigita planko Ustimenko.

— Donu! — per kunpremita voĉo kriis al li Cvetkov.

Vlaĉjo perplekse retrorigardis: la komandanto estis elĵetanta en la fenestron mitraletojn kaj iajn metalajn skatolojn.

— Prenu! — denove ordonis la komandanto.

Kaj nur tiam Ustimenko komprenis, kion kaj de kiu li devas preni. La mallongajn paraŝutistajn mitraletojn li devis preni de la mortintoj, elŝiri el tio, kio iam estis iliaj manoj, elpreni el sub la akseloj, levi el sub la botoj.

Firme kunpreminte la lipojn kaj forblovante muŝojn, kiuj jam ne zumis, sed kolere zumegis, maltrankviligitaj en sia nesto, penante nenion vidi, krom la armiloj kaj la skatoloj kun kartoĉoj, Vlaĉjo laboris kaj tamen vidis kaj iajn rimenojn, kaj malheliĝintajn ŝildetojn, kaj specialajn kinofotokameraojn, kaj maldikan ŝaman ganton, kaj skatolon da cigaredoj sur rando de trarustiĝinta kofro, kaj kaskedon kun alta rando, kaj muskoloran drapon...

— Fumpaŭzo! — kriis malantaŭ lia dorso Cvetkov.

Ili denove troviĝis sub la suno kaj vento, denove intencis ekfumi kampartabakon, sed antaŭe ili lavis la manojn per germana desinfekta tre oleeca likvaĵo, kiun Cvetkov trovis en malgranda kanistreto inter medikamentoj.

— Ni povus ankoraŭ homojn voki por helpo! — proponis Ustimenko.

— Kaj ĉu vi laciĝis? Ne, kara kamarado, al ni tio pli konvenas, ni ja kun kadavroj laŭ la profesio havis aferon. Kaj krome, vidu...

En la okuloj de Cvetkov glitis karaktera, fanfarone knabeca esprimo, kaj, subridinte per solaj lipoj, li preskaŭ solene prononcis:

— Mi ŝatas donaci! Efektojn mi ŝatas. Ĉu vi imagas? He, kamaradoj batalantoj de la taĉmento «Morton al faŝismo», kiu deziras ricevi armilon, senpere venintan al nia adreso de Adolfo Hitlero? Certe, vigliĝo, demandoj — kiel, kie, en kio estas la afero? Ĉu vi ne aprezas?

— Aprezas, — ridetante, diris Vlaĉjo.

— Tiele! Kaj ja vere la Führer nin armis. Ŝercoj de milito.

Lerte kaj komforte aranĝinte sin sur faligita arbo, enspirante fumon de la memfarita cigaredo, Cvetkov por nelonge enpensiĝis kaj diris al si mem:

— Interese.

— Kio estas interese?

— Nekropsii almenaŭ unu aŭ du. Ili ĉiuj estas kvazaŭ mallongigitaj. Ili estis batplatigitaj. Ĉu vi ne rimarkis? Ĉiuj mortis dum tre mallonga tempo — pro bato je la tero, probable. Pli proksime al la vespero ni okupiĝos.

Vlaĉjo palpebrumis kaj suspiris. Li tamen sentis naŭzon. Sed ankaŭ la komandanto mem estis sufiĉe pala, eĉ iomete verdeta.

— Nun nin atendas la plej abomena, — avertis li. — Tiuj mortintoj havas ankaŭ pistolojn — ni ilin same bezonas. Ni ĉion bezonas, — kun nenatura kaj negaja subrido diris Cvetkov, — ĉu tio estas klara, doktoro? Ni ja ankoraŭ estas tre malriĉaj, tiu ĉi nia freneze kuraĝa taĉmento «Morton al faŝismo»...

Nur je la dua horo de tago ili finis sian malfacilan laboron kaj, envolvinte la armilaron en oficirajn kaŭĉukajn mantelojn-pelerinojn, ekiris al la rivero lavi sin.

— Nur al neniu eĉ vorton! — strikte ordonis Cvetkov. — Alie vi tutan prezenton al mi fuŝos. Tiun laboron necesas fari plej altklase, por ke la popolo dum la tuta vivo memoru la hodiaŭan tagon...

Malvestinte sin, Cvetkov kun abomeno rigardis al la ŝlima akvo de la rivereto, poste forte depuŝis sin kaj eknaĝis puŝe — per brustonaĝado, kiel naĝisto-profesiulo.

— Malvarma, diable! — kriis li el la mezo de la rivereto. — Eĉ mordas. Ne malkuraĝu, doktoro, ĵetiĝu tuj!

— Ĉi tie jam la popolo iomete maltrankviliĝis, — sciigis al ili Babijĉuk, kiam ili revenis. — Serĉi vin deziris.

— Dek batalantoj — kun mi! — ordonis Cvetkov.

La homoj maltrankvile interrigardis — kio nun estos?

Post ĉirkaŭ kvardek minutoj ili revenis. La unua iris Demĉjo Golubev, kvieta, ia eĉ langvora. Poste trenis sin Miĉjo Cedunko, liaj cejanaj okuloj estis esprimantaj ion similan al feliĉa teruro. Kun pendanta makzelo, en rosumkovritaj okulvitroj paŝis la intelektulo Ĥolodilin — portis mitraletojn en brakpleno, kiel oni portas brullignon. Fermis la procesion Cvetkov, lia vizaĝo ree estis senpasia, li tuta iel purigis sin, eĉ siajn dandajn botojn li sukcesis ŝmiri per germana ciro, li frapetadis per vergo al la bototubo; al la konsternitaj, senkomprenaj vizaĝoj de siaj batalantoj li kvazaŭ eĉ ne rigardis. En la estiĝinta silento ĉiuj subite aŭdis, kiel per ravita tenoro, kun gorĝa spasmo, kun najtingala gluglo sakris subite la maljuna sabristo Romanjuk.

Ceremonie, singardege, kvazaŭ ĉio ĉi estis vitra, la armilaron ili kunmetis sur kapoton. Cvetkov ekstaris super ĝi, silentis iom, tuŝis per la botpinto mitraleton kaj, tranĉinte per la pupiloj la vizaĝojn de la batalantoj, diris:

— Jen, tiele, kamaradoj, tiamaniere. Kun tiu armilaro bona soldato povas ĝis Berlino mem ĝisiri, ne nur eliri al la siaj...

— Tio estas mistiko! — kriis subite Ĥolodilin. — Tio estas spiritismo, tabloturnado, tion eĉ hindaj joganoj ne scipovas...

— Joganoj ne scipovas, sed ni scipovas, — trankvile kontraŭdiris al li Cvetkov. — Ĉi tie, kamaradoj batalantoj, la afero estas en tio, ke la vero estas por ni, — daŭrigis li, atente kaj severe rigardante en la vizaĝojn de siaj homoj. — Ni ĉi tie kunvenis bonaj homoj, kaj ni devas ne nur elŝiriĝi, sed eĉ kaŭzi al la damnitaj okupaciantoj grandajn perdojn en ilia viva forto. Por tiu nia vero al ni estis subĵetita la armilaro, ĉu klaras?

Ĉiuj ekzumis, ke al ili klaras, kaj tiam Cvetkov per fabele reĝeca gesto enmanigis al Miĉjo Cedunko mitraleton, tranĉilon, per kiaj la germanoj provizis siajn paraŝutistojn, kaj ordonis, ke alvenu la «sekva». Momente per si mem kreiĝis vico, kaj al ĉiu, ricevanta armilon, Cvetkov diradis ion patosan, edifan kaj imponan; armilon li ne eldonadis kaj ne donadis, sed ĝuste enmanigadis, kaj al ĉiuj en la taĉmento estis nun klare, ke ekde tiu ĉi horo ĉe ili ĉio estos tute bonorda, ĉar se ili havas tian «miraklegan» komandanton, kiel esprimis pri Cvetkov Demĉjo Golubev, tiam malfeliĉon oni ne plu atendu...

Tamen post la akto de enmanigo de armilaro la komandanto ankoraŭ faris mallongan paroladon al ĉiuj pri tio, kiel li intencas nun agi. La ĵus enmanigita armilaro, laŭ liaj vortoj, devontigis la taĉmenton al taskoj nekompareble pli malfacilaj, ol ili ĉiuj supozis antaŭe. Kaj la taĉmenton li nun nomis ne simple taĉmento, sed fluga taĉmento «Morton al faŝismo». Ĉar eĉ veraj viroj ofte estas nur plenaĝaj knaboj, tial la nomo fluga al la plejmulto tre plaĉis, kaj Vlaĉjo poste plurfoje aŭdis, kiel la batalantoj de Cvetkov kun gaja fiereco nomadis sin ĝuste tiel: ni estas «flugaj», ni ilin frakasos...

Dum tuta duono de la tago la taĉmento purigadis, frotadis, ŝmiradis kaj esploradis la novan armilaron. Cvetkov kun distrita aspekto aŭskultis Babijĉuk-on, kiu rapide komprenis ĉiujn malsimplaĵojn de tiuj mitraletoj. Vlaĉjo estis esploranta la apotekon de la paraŝutistoj. Ĉio vitra, kompreneble, frakasiĝis, sed pulvoroj, ŝmiraĵoj kaj tablojdoj povis esti utilaj. Bona estis ankaŭ areto da kirurgiaj instrumentoj. Demĉjo Golubev estis esploranta koncentraĵojn, grundpliboniga teĥnikisto Terentjev, sidiginte nazumon sur la spongan nazon, estis profundpense leganta etikedojn sur ladskatoloj:

— Francaj sardinoj! Kaj tio... tio estas konservaĵo — pasteĉo el ĉasaĵo. Burgonjo. Tio estas farita en Holando. Sed kiel kompreni? Ĉu tio estas viandaĵo aŭ, eble, laktaĵo? Estas desegnita bovino...

Nokte malvarmiĝis, sur la ĉielo aperis steloj. Vlaĉjo kaj Cvetkov kuŝis en ravineto, rigardis al la ĉielo, malrapide interparolante.

— Necesis ankoraŭ almenaŭ unu kadavron nekropsii, — lace kaj nehaste diris la komandanto. — Ja la bildo estas neklara...

— Kial neklara, ja tute klara. Ĉe ambaŭ estas rompita la spino, kaj samtempe en kelkaj lokoj. Kruro, kolaj vertebroj. Ili falis subite, la maŝino neniom ŝvebis. Eniro sur la nivelo de la grundo, kaj ĉio cetera enfosiĝis aŭ rompiĝis. Ĉu vi imagas forton de bato? Kaj kiel kojnumiĝis la pordo al la stirejo? Kaj la tuta fuzelaĝo estas en fendoj — plene. La planko estis elpremita internen, tiuj ringoj, aŭ kiel ili nomiĝas, same perdis sian formon. Kaj cetere, kiel vi ekvidis tiun aviadilon?

— Sufiĉe simple. Mi ja havas binoklon. Ĉirkaŭrigardis mi kaj rimarkis: io brilas. Poste evidentiĝis — la sola ne frakasiĝinta fenestro, vitro. Ĉu ni dormu?

Sed dormi ili ne deziris. Poste, aŭdinte, ke Cvetkov ekfumas, Vlaĉjo demandis:

— Konstanteno Georgijeviĉ, kiel vi iĝis kuracisto?

— Hazarde! — kun subrido respondis la komandanto. — Mi komprenas, kion vi deziras. Rakonton pri alvokiteco, ĉu vere? Ion kortuŝan — ekvidis, kiel rado transveturis la manegon al hundo, surmetis splinton, ĝi al mi alligiĝis kaj poste savis min de rabistoj, kaj mi dediĉis mian vivon al la suferanta homaro. Ĉu tiel?

Ustimenko malsimpatie silentis.

— Vi snufas, — diris Cvetkov, — malkontentas! Ne, mia juna amiko, ĉio estis ne tiel. La vivo estas multe pli malsimpla ol kortuŝaj krestomatiaj historietoj. Deziris mi trafi en unu altlernejon, sed ne sukcesis, fiaskis mi malhonore en la ĉefa fako. Cerbumadis mi, cerbumadis, turniĝadis, turniĝadis kaj ekvidis hazarde studenton de la Milit-medicina akademio. La ekzamenon mi pasis bonege, modele kaj ekzemple, poste unu maljuna profesoreto eĉ kore parolis kun mi pri miaj potencialaj rezervoj kiel de kuracisto. Li tre afliktiĝis, eksciinte, ke mi ja deziris esti ne milita doktoro, sed milita komandanto. Nu, certe, poste vekiĝis en mi intereso pri medicino — se vi ion faras, faru ne alie, ol bonege...

Parolis li ne hastante, kaj al Vlaĉjo ŝajnis, ke Cvetkov rakontas ne pri si, sed pri alia homo — konata de li, sed ne tre proksime. Rakontas sen ajna simpatio, sed kun estimo, trankvile, pensante kaj taksante tiun sian konaton.

— Se nia kirurgio almenaŭ iĝus scienco, — rimarkis li pretere, — ja nun, vidu...

— Kion — vidu?

— Ne, kun vi ne eblas pri tio paroli, — ree subridis Cvetkov, — vi ankoraŭ en ravita stato estas, vi estas el tiuj, kiuj post normala apendicektomio kapablas fari paroladon pri perdita kaj retrovita vivo...

— Nu, se ne eblas, do ne necesas! — ofendiĝis Vlaĉjo.

— Nu, jen, ĉagreniĝis, — oscedante, diris Cvetkov, — ja mi ŝercas. Tamen, ni dormu, bona doktoro Haass, morgaŭ estos nefacila tago...

Matene la komandanto havis tian vizaĝon, kvazaŭ li kun Vlaĉjo nokte parolis pri nenio grava — komandanto kaj subulo, kaj eĉ ne tro lerta subulo, kiu ne sukcesis fine primeti siajn trofeajn medikamentojn.

— Ĉi tie por vi ne estas eksterlando! — rekte rigardante en la Vlaĉjajn kolerajn okulojn, seke kaj mallonge stampis Cvetkov. — Ĉi tie estas milito, kaj tempas tion memorfiksi!

— Ĉu vi ricevis, doktoro? — jam dum marŝado interesiĝis Ĥolodilin. — Malgranda napoleoneto, jen kiu estas tiu homo, ĉu vi ne konsentas?

— Laŭ mi, li estas bonega komandanto, — ĝustigante sur la dorso la pezan dorsosakon kun sia apoteko kaj instrumentoj, diris Ustimenko. — Kaj ricevis mi prave!

Fine de la tago la taĉmento eliris al la fervojo Soljaniŝĉe — Unĉansko. En griza malklareco de pluvo el la arbaro estis videble, kiel preter budo de relvojgardisto kun plena rapido traveturis relbuso kun rigidiĝintaj en ĝi germanoj — en kaskoj, en manteloj, kun afusta mitralo sur la antaŭa benko. El la budo elkuris la relvojgardisto, salute almetis la manon al la viziero, ankoraŭ longe rigardis post la relbuso.

— Jam servas! — morne diris Cvetkov.

Kiam tute malheliĝis kaj la fenestro de la relvojgardisto eklumis ruĝe, la komandanto kun Golubev abrupte malfermis la pordon en la budon, eltrenis je la kolumo la bonaspektan, odorantan je haringo maljunuleton kaj ordonis al li konduki ilin al la «faŝistaĉoj». La maljunulo, levante la manojn, hurlante, falis sur la fervojan balaston, starante sur la genuoj petis «mizerikordon» — indulgi lian maljunan maljunecon. Sed Cvetkov ŝovis al lia vizaĝo la tubon de sia «Walther», kaj la maljunuleto devis konduki la taĉmenton al la pasejo, kie, laŭ liaj vortoj, estis ne malpli ol ses «fricoj»[5].

Nun apud la komandanto iris la maljuna rajdisto Romanjuk, post ili, tenante grenadojn kaj pistolojn pretaj, moviĝis la «ataka grupo» — mokemulo Ivaĉjo Telegin, grundplibonigisto Terentjev kaj ĉiama helpanto de la komandanto Demĉjo Golubev. Komandi la «rezervon» devis Babijĉuk.

El plene malfermita pordo de lignodomo sur la pasejo aŭdiĝis malgajaj sonoj de blovharmoniko. Eĉ el malproksime videblis, ke tie estas hejtata forno, rebriloj de fajro ludis sur la malsekaj reloj, apud kiuj malrapide paŝadis germana sentinelo kun karabeno sub la akselo, lia ombro kun metoda precizeco aperadis sur la fono de la prilumita pordo jen dekstre, jen maldekstre.

— Antaŭen! — abrupte subite ordonis Cvetkov.

Kaj tuj la «ataka grupo» deŝiriĝis de la «rezervo» kaj, leviĝinte sur nealtan taluson, per rapidaj paŝoj ekiris al la domo.

— Halt! — ŝrikis la sentinelo, sed lia ŝriko estis momente subpremita per furioza, raŭka kaj kruda germana sakrado, per tia ĝia torento, ke Vlaĉjo ne tuj rekonis la voĉon de Cvetkov kaj tute ne tuj komprenis la simplan planon de la komandanto.

Kaj kiam li komprenis, la grenadoj jam estis eksplodantaj ene de la domo, kie ĵus aŭdiĝis mallaŭtaj sonoj de blovharmoniko, kaj mallongaj pafserioj de mitraloj tondris en la tremola arbaro, trans la pasejo — tien forkuris, pafante, nur unu restinta viva germano.

— Permesu, mi lin atingos, — brilante en mallumo per la okuloj, petis Demĉjo Golubev de Cvetkov. — Mi nokte vidas, kamarado komandanto, mi la arbaron konas, kaj li estas fremda germanaĉo-kolbasaĉo...

— Restu surloke! — per laca voĉo ordonis Cvetkov.

El la tremola arbaro ree aŭdiĝis hasta pafserio de mitraleto.

— Maltrafe pafas pro timo, — kun angoro diris Golubev.

Kaj ne elteninte, glitante sur argila deklivo per la botoj, ekkuris trans la domon.

— Malantaŭen, stultulo! — kriis Cvetkov. — Malantaŭen...

Sed estis jam malfrue: por la germano el lia arbara embusko estis tre facile falĉi Golubev-on, glitintan sur hela kvadrato de la fenestro, per la mitraleto. Kaj li lin falĉis.

— Fino! — nelaŭte konstatis la komandanto. — Jen al vi, bonvolu!

Kaj averto, kaj amara minaco, kaj stranga, morna soleneco aŭdiĝis al Vlaĉjo en tiu «bonvolu».

Ili enterigis Golubev-on nemalproksime de kampara vojo, je du kilometroj for de la pasejo. Plu el la flav-griza ĉielo ŝutiĝis malvarma pluvo, sed nun ankaŭ vento komencis hurli en la maljunaj tremoloj.

— Li povus ankoraŭ vivi kaj vivi, — nelaŭte, per raŭkiĝinta post la germana sakrado voĉo diris Cvetkov super la malfermita tombo. — Povus vivi, kun gloro revenus hejmen post la venko...

El la poŝo de la raglano, nigriĝinta pro la pluvo, li elprenis kvin identigajn ŝildetojn, demetitajn de la mortigitaj germanoj, ĵetis ilin al la piedoj de la mortinto kaj aldonis, forturniĝante:

— Tiel, eble, pli gaje por vi estos kuŝi...

Golubev-on oni rapide superŝutis per grundo, Cvetkov ekfumis kaj ekiris antaŭ la taĉmento. Kaj la unubraka rajdisto Romanjuk diris al Ĥolodilin:

— Okazas, bela voĉo estas donita al homo — oni opinias, ke de la dio. Kaj okazas ankaŭ komandanto de la dio, ne alie. Mi honeste povas diri — komence mi supozis: fanfaronulo kaj babilulo. Kaj eĉ, pardonu, aventuristo. Sed nun, amikoj-kamaradoj, ne. Li tiun donon havas, li komprenas...

Vlaĉjo iris malantaŭe, aŭskultis. Kaj kiom ajn amara estis la perdo de Golubev, subite ŝajnis al li, ke en la nokta averta krio de la komandanto kaj en tio, kio okazis poste, estis metita bazo de estonta bonordo de ilia fluga taĉmento «Morton al faŝismo».

## Ĉapitro dua

### En aŭtuna malhela nokto...

La sesan de novembro de la 1941-a jaro, je la deka horo de obskura, neĝventa vespero, la fluga taĉmento «Morton al faŝismo», rimarkita de neniu, estis aliranta al la rando de ekdorminta vilaĝo Belopolje.

Renkontita de la taĉmento jam en krepusko alta kaj maldika, multe drinkinta viro, kiun pro lia inklino al germana vorto Papier[6] oni tuj nomis «Papiro», diris, ke en la vilaĝo estas tute neniuj germanoj, sed venis el la distrikta centro policistoj — ses kapoj, kunvenis ĉe la ĉi-tiea prezidanto de la kolĥozo «Nova vivo» Malĉikov Stefano Saveljeviĉ, tie ekde la mateno estis bakataj pirogoj, kuirata galantino kaj frotata hepato, probable ili festenos.

— Kia tia povas esti kolĥozo sub germanoj? — ne kredis la grundplibonigisto Terentjev. — Kion vi, oĉjo Papiro, babilas?

La oĉjo ĵuris per Dio, ke la kolĥozon la germanoj ne dispelis, sed ĵetis sloganon: «Komunumo sen Sovetoj», prenis de Malĉikov subskribon pri tio, ke la komunumo «Nova vivo» laboros ekskluzive por bezonoj de la granda Germanio, kaj Stefano Saveljeviĉ, nature, obeis.

— Do, vi laboras por la faŝistoj, ĉu? — morne interesiĝis Cvetkov. — Penas por la malamikoj de la patrujo?

Papiro komencis ion klarigi — ion senordan kaj malmulte kompreneblan, spirante al Cvetkov per dolĉa vaporo de hejmfarita brando, sed Cvetkov flankeniĝis, ne aŭskultinte, kaj la oĉjo timidiĝis kaj eksilentis.

Kiam ili transiris la randon de la vilaĝo, Cvetkov ordonis al Papiro konduki la taĉmenton al la domo de la prezidanto. La oĉjo, haltinte, komencis subite laŭdi Malĉikov-on, sed ĉi tie la loko estis ne por konversacioj, la oĉjo eksentis sur sia nerazita mentono malvarman tubon de mitraleto kaj ekpaŝis laŭ malantaŭaj vojetoj al la domo, kie estis festenantaj la policistoj. La domo estis brika, «Nova vivo» antaŭ la milito estis firma kolĥozo, Stefano Saveljeviĉ estis eĉ ordenita. Kaj estis strange kaj amare vidi, ke trans la tulaj kurtenoj de la domo de la prezidanto glitas la kapoj de la policistoj, nomumitaj de reprezentantoj de la germana imperio, ke tie drinkas vodkon kaj almanĝas helpantoj de la faŝistaj okupaciantoj, degeneruloj, perfidintaj kaj sian Sovetan potencon, kaj la patrujon, kaj la tombojn de la patroj.

— Ĉesigu paroladon! — ordonis Cvetkov. — Ordonojn aŭskultu laŭ ĉeno. Babijĉuk-on, Telegin-on kaj Cedunkon — al mi. Terentjev, vi tiun Papiron tenu. Ustimenko, kie vi estas?

— Ĉi tie mi estas! — respondis Vlaĉjo.

Papiro ree penis ekparoli kaj eĉ kaptis la grundplibonigiston je la maniko, sed tiu forpuŝis lin. La malseka neĝvento ekfajfis pli stride, tra la densa blanka neĝa kurteno nun lumis nur la fenestroj de la domo de la prezidanto.

Sur la altan, kovritan de neĝo peronon Cvetkov surpaŝis la unua.

La neŝlositan pordon li malfermegis per bato de la boto, same malfermis ankaŭ la duan, mallarĝigis la okulojn pro hela lumo de kerosena lampo kaj, ekvidinte la policistojn, sur kies manikoj estis brakbendoj, diris klare, ne haste, trankvile:

— Gratulon pri la festo venanta...

— Kaj al vi gratulon, — turnante sin al li per tuta sia granda, komencanta grasiĝi korpo, respondis maljuna policisto kun lipharoj. — Se vi, certe, ne ŝercas.

Tiam ili renkontiĝis per la okuloj, kaj ĝuste en tiu mallongega momento la maljunulo divenis, kio tuj okazos. Ŝirinte per la dekstra mano el la poŝo pistolon, li tamen sukcesis krii: «Ne pafu, aŭskultu, atendu!»

Li ankoraŭ ion deziris diri, sed Cvetkov estis ne el tiuj, kiuj «atendos kaj aŭskultos», kaj ĝuste en tiu sekundo li enpikis longan pafserion el la trofea mitraleto de la femuro, kiel tion faradis fricoj.

En la najbara ĉambro ekkriis virino, stride ekploris infano.

La policistoj grege ĵetiĝis al la komodo, sur kiu estis faligitaj iliaj armiloj, sed tuj duonvoje rigidiĝis: tra elbatitaj vitroj en ĉiuj tri fenestroj elstaris la malbrile nigraj tuboj de la mitraletoj de Cedunko, Babijĉuk kaj Telegin.

— Do, ĉu ni festas? — pli proksime alirante al la primetita tablo, demandis Cvetkov. — Festenas?

— Kion vi, kanajlo, faris? — kriis al li per ploranta voĉo nejuna viro en bluzo kaj striita kravato. — Kiun vi, banditaĉo, murdis?

La koro de Vlaĉjo subite premiĝis. Ĝuste en tiu momento li subite pensis, ke okazis nekorektebla malfeliĉo, sed kiu nome — li ankoraŭ ne sciis. Kaj, obeante nur tiun senton — senton de nekorektebla malfeliĉo, li forpuŝis per la ŝultro Cvetkov-on kaj, ne pensante pri tio, ke lin ĉi tie oni povas pafmortigi, kliniĝis super la liphara policisto. Tiu estis mortanta. Li falis per la flanko sur la festan tablon, kaj el lia trapafita kapo verŝiĝis sango en la nekomencitan pladon kun galantino.

Kaj la virino ie tute proksime plu kriis, kaj la infano ploris.

— La manojn supren! — ordonis Cvetkov.

La kvin policistoj levis la manojn. Kaj tiu, kiu estis en la bluzo, — verŝajne, la prezidanto Malĉikov, pensis Vlaĉjo, — ĵetiĝis al la mortanto, kaptis lin je la ŝultroj kaj penis kuŝigi sur la tablon, sed la unubraka oĉjo Miĉjo Romanjuk per bato de la boto faligis lin flanken kaj, alpreminte al lia ventro la mitraleton, minacis:

— Mi pafos, vi eĉ ne sukcesos krii...

Fortega, lasta konvulsio tordis la mortanton, kun tinto falis kaj frakasiĝis la plado kun galantino, kaj tuj eksilentis kaj la virino kaj la infano.

— Elirigu ĉiujn el ĉi tie! — per raŭkiĝinta voĉo ordonis Cvetkov. — Finu tiun ĉi bazaron!

— Oj, murdistoj, kion vi faris! — aŭdis Vlaĉjo dekstre de si. — Kiun vi murdis, banditoj damnitaj!

Li returniĝis: virino en verda brilanta robo, tenante krispan infanon sur la manoj, staris ĉe la pordofosto. Ŝi estis ion parolanta, el ŝiaj okuloj fluis larmoj, sed tiutempe Babijĉuk puŝis la plej junan policiston per la mitraleto kaj ordonis:

— Bitte!

La policisto kun mirego respondis:

— Ja ni estas rusoj, ĉu vi ĉiuj freneziĝis?

Kaj tiam okazis nova terura malfeliĉo: la mokemulo kaj gajulo Ivaĉjo Telegin, paliĝinte, pafis en la vizaĝon de tiu policisto. Strange siblante, kvazaŭ truita kaŭĉuka balono, la policisto staris ankoraŭ iom, poste komencis fali sur sian najbaron — junan, kun hartufo sur la nuko, rufan, en okulvitroj.

— Kio estas tio? — furioze demandis Ustimenko. — Kion vi faras, Telegin?

— Ja pro «ruso»! — respondis Telegin. — Ne rajtas li, kamarado militkuracisto...

— Aŭskultu, kamaradoj! — kriis tiu, kiu estis en okulvitroj. — Vi devas min senprokraste aŭskulti, kamaradoj!

— Ĉu same kuglon bezonas? — montrinte la dentojn, demandis Telegin. — Ĉu ni por vi estas kamaradoj, perfidulo de la patrujo? Eliru!

Oni kondukis ilin preter Vlaĉjo. Kaj Malĉikov-on en lia festa bluzo oni same kondukis, kaj post ŝi kuris virino en la helverda susuranta robo, kuris kaj forpuŝadis de li cindre grizan Cedunkon, kiu, samkiel ĉiuj aliaj, kiel ili mem, komprenis, kien oni kondukas la perfidulojn kaj kion oni faros kun ili en la proksimaj minutoj. Kaj Vlaĉjo same komprenis neeviteblon de tio, kio estis okazonta, kaj samtempe sentis per tuta sia koro, ke tio ne povas, ne devas okazi, dum estas viva li — Ustimenko.

Finfine oni elkondukis ilin ĉiujn el la ĉambro, kie kuŝis du mortintoj, kaj malrapidis, ne sciante, kiel plenumi la sekvontan. Estis falanta malseka, oblikva neĝo, kaj, mizere skuiĝante per la tuta korpo, staris oĉjo Papiro. Al li ĵetiĝis la virino, tenante la infanon sur la manoj, kaj al ŝi Vlaĉjo diris, ne sciante mem, kion li diras:

— Por vi ĉi tie ne indas! Ĉu vi aŭdas? Vi ja la infanon malvarmumigos! Ĉi tie ja estas malvarme...

La lumo el la fenestro prilumis ŝiajn furiozajn okulojn, kaj Vlaĉjo, kvazaŭ en sonĝo, aŭdis, kiel krias ŝi al Papiro:

— Do diru ja al ili, klarigu, ili ne scias! Diru pri Stefano Saveljiĉ, diru, oĉjo Romano!

— Ja ili ne aŭskultas! — por rompanta voĉo diris oĉjo Romano. — Ĉu ili aŭskultas? Ili ja tute ne estas ruĝuloj, ĉu ruĝuloj povas tiel fari?

— Minuton! — nelaŭte diris Vlaĉjo al Cvetkov kaj, forkondukinte lin de la perono, rapide demandis: — Ĉu vi aŭdis?

— Ĉu vi sangon ektimis? — same rapide interesiĝis Cvetkov. — Teruraĵojn de milito? Perfidulojn kompatis?

— Mi neniun kompatas, — furioziĝante kaj tute perdante regon super si, siblis Ustimenko. — Mi ankaŭ vin ne kompatos, se vi arogos diskreditigi la ideon mem de partizana milito. Ne kompatos, ĉar tio estas bonapartismaj artifikoj — eĉ ne pridemandinte, nenion bone eksciinte, blinde...

Kaj, komprenante, ke Cvetkov-on en lia nuna blinda furiozo li ne konvinkos per tiaj vortoj, li ruzis:

— Kaj se ili disponas utilajn por ni informojn? Tiam kiele? Ja ili estas informitaj pri aferoj de la tuta regiono, distrikto? Ja ni devas iri pluen.

Cvetkov pensis iom, silentis, poste ordonis ĉiujn konduki en la vilaĝan soveton. Kaj Papiron oni kondukis samtien, kaj la virinon en la verda robo.

— Nun ekzistas nenia vilaĝa soveto, — kun trankvila amareco en la voĉo diris la juna policisto en okulvitroj. — Nun tie estas ejo por venantaj plenrajtigitoj de Kreislandwirt, estro de kampara distrikto.

— Ĝuste tien ni iru, — pace respondis Cvetkov.

Ili pridemandis la policistojn aparte — la komandanto, la grundplibonigisto Terentjev, Ĥolodilin kaj Vlaĉjo. Ustimenko ricevis la junan, en okulvitroj.

— Fumu! — per tono de sperta enketisto prononcis Vlaĉjo, etendante al la junulo cigaredojn.

— Mi prefere la mian, — malsimpatie respondis la policisto.

Pro nekutima dum tiuj ĉi marŝaj tagoj kaj noktoj ĉambra varmo al Vlaĉjo iĝis neelteneble sufoke, li detiris sur la gorĝo la kolumon de la traŝvitiĝinta svetero kaj, ne sciante, de kio komenci, demandis:

— Kiel vi falis ĝis tio?

— Kaj kial mi devas respondi al viaj demandoj? — subite interesiĝis la junulo. — Kiu vi estas, por demandi min?

— Kiele?

— Tre simple. En arbaroj nun vagas nemalmulte da ĉia kanajlaro — estas ankaŭ tiaj, kiuj, pardonu, dizertis...

— Kion vi diras?!

— Estas ankaŭ diversspecaj naciistoj, — daŭrigis la junulo, blinde fiksrigardante al Vlaĉjo per la brilantaj okulvitroj. — Ilin la germana komandantaro sufiĉe lerte uzas...

— Ĉu vi ne kredas, ke ni estas partizanoj?

— Ja nun ajna deko da dizertuloj ĉe neceso ŝajnigas sin partizanoj, same kiel al la germanoj ili diros, ke serĉis, kie kapitulaci.

— Sed ni ja... — perpleksiĝinte, komencis Vlaĉjo, sed la junulo interrompis lin.

— Vi ja, — kolere kaj amare mokimitis li, — vi ja uzis eternan bonkorecon de nia Andreo Filipoviĉ, lian fidemon. Ekvidinte, kiel al li ŝajnis, «niajn», li malfruis, ĉu vi komprenas, kaj vi lin murdis! Murdis! — kriis la junulo. — Subite kaj simple murdis, ĉar Andreo Filipoviĉ ĉiam komence kredis, kaj li ekkredis, ke via estro estas nia, kaj la nia, nenion sciante, ne murdos nian!

— Vi kredu, — subite mallaŭte petis Vlaĉjo, — vi nur kredu, ĉar alie ni nenien moviĝos. Aŭskultu, ja ajnaj paperoj povas trompi, sed tiel, kiel mi kun vi estas, ja ne eblas trompi! Mi ne havas paperojn, aŭ sekretan vorton, aŭ kion ajn ankoraŭ, por pruvi al vi, same kiel ankaŭ vi nenion havas. Estas nur ni — du sovetiaj homoj, tiel mi supozas. Mi tiel esperas, — korektis li. — Mi kredas je tio! Kaj ĉe ni okazis malfeliĉo, tragedio, akcidento. Do ni klarigu la situacion.

— Ni klarigu, — same nelaŭte konsentis la junulo, — sed nun estas malfrue.

— Kial malfrue?

— Tial, ke Andreo Filipoviĉ estas murdita kaj Anatoĉjo Krivcov. Ili per neniaj klarigoj reveneblas...

— Aŭskultu, — diris Ustimenko, — sed ĉiuokaze sur vi estas brakbendo de germana policisto. Konsentu, ke ĉio ĉi ne estas tiom simpla...

— Jes, ne simpla, — lace diris la junulo. — Ĉio estas ne simpla en nia vivo. Nur en junpionira aĝo ĉio ŝajnas mirinde simpla kaj klara, kaj eĉ tiel ne por ĉiuj geknaboj... Koncize, nin sendis al tiu laboro la konspirantaro. Vi, eble, aŭdis, ke en la regionoj, provizore okupaciitaj de la faŝistaj invadantoj, aktive laboras nia partio kaj eĉ plu ekzistas la Soveta potenco?

— Mi... aŭdis, — klare rememorante la minutojn de la adiaŭo kun onklino Aglaja, kapjesis Vlaĉjo. — Certe, aŭdis...

— Estas bone, ke almenaŭ aŭdis! — mokimitis la policisto. — Nu, do tiel...

Li ankoraŭ plu penis volvi memfaritan cigaredon, sed la fingroj malbone obeis lin.

— Do, tiel... Kiel kaj kio — mi al vi raporti ne intencas kaj ne opinias necesa, sed ni — iuj el la komsomolo — estis aldonitaj al nia malnova instruisto, ankoraŭ lerneja, Andreo Filipoviĉ, kiu en la komenco de la milito suferis de nia estraro. Fiktive, certe, sed tamen suferis. Kaj la faŝistoj kun plezuro engaĝis lin al si, ili lin konfidis plene, kaj li elektis por si nin. Kaj la murdita de vi Anatolo Krivcov estis lia kuriero al la konspirantaro. Ĉu vi komprenas, almenaŭ nun, kion vi faris?

Sur la frunto de Vlaĉjo eliĝis ŝvito.

— Ĉu vi komprenis? Herooj-partizanoj! Ĉu vi komprenas, kio okazas, kiam nedezirataj venĝantoj ŝoviĝas en fremdan aferon, kiam, nenion bone eksciinte, kompreninte nenion, ĉiaj fanfaronuloj agas laŭ sia maniero...

— Nu, ni ne estas fanfaronuloj, — eksplodis Vlaĉjo, — ankaŭ por ni estas ne dolĉe!

— Kaj por kiu nun estas dolĉe? Por kiu? Por ili estas ne dolĉe, ili estas nervozaj! Pro nervozeco ili Andreon Filipoviĉ-on senkaŭze mortpafis, pro nervozeco, pro tio, ke iu ne povas aŭdi vorton «ruso» de policisto, estis murdita nia Anatoĉjo. Aĥ, al ili estas ne dolĉe! Aĥ, ili trostreĉiĝis!

La lipoj de la policisto ektremis, la vizaĝo subite iĝis tute knabeca, kaj, plorsingultinte, li diris kun tia forto de malespero, ke la koro de Vlaĉjo premiĝis:

— Idiotoj kun mitraletoj! Herooj el melodramo! Stultuloj fiodoraj! Ni nur disvolviĝis, nur komencis, ni povus...

Bruis la pordo, eniris Cvetkov — blanka kiel kreto, kun algluiĝinta al la vizaĝo grimaco de malespero — kaj, ekvidinte la plorantan «policiston», ekparolis rapide kaj malklare:

— Mi ĉion komprenas, Sorokin, mi prenas la tutan kulpon sur min, mi respondos pri miaj agoj, mi pretas respondi laŭ tuta severeco de la leĝoj de milita tempo, sed nun ni devas foriri, la faŝistoj povas veni, kaj miaj homoj ne kulpas pri mia stulteco, mi ne rajtas riski ilin. Vi, certe, iros kun ni, vi ne havas alian eliron...

— Ne, havas! — kun malamo rigardante al la blanka vizaĝo de Cvetkov per la malsekaj pro larmoj miopaj okuloj, respondis Sorokin. — Ni devas resti ĉi tie. Nun, post via idiota atako, nin eĉ pli fidos la okupaciantoj, kaj ni devas tiun fidon uzi plene. Kaj ne vi nin elpostenigu, ne vi nin ĉi tien postenigis, ne vi donis al ni tiun bagnan laboron...

Li longe purigadis la nazon, sufokante pro larmoj, poste viŝis per la naztuko la okulvitrojn, forturniĝis kaj demandis:

— Nu, kiel ni nun estos sen Andreo Filipoviĉ? Kiel? Ni nun eĉ unu komuniston ne havas, ĉu komprenas vi tion? Kaj la komunikado estas rompita, nun serĉu ĝin — tiun komunikadon...

— La komunikado troviĝos, — mallaŭte enmiksiĝis Vlaĉjo. — Se vi vere havas tian organizaĵon, do kiel povas esti, ke vin ne trovos la konspirantaro, ne komunikiĝos kun vi? Kaj vi ja mem diris, Sorokin, ke nun al vi la okupaciantoj devas eĉ pli fidi...

— Ili Andreon Filipoviĉ-on sepultos! — subite kun teruro ekkriis Sorokin. — Ĉu vi imagas? Ili sepultos lin kiel sian heroon, ili el tio faros spektaklon, kaj niaj homoj kraĉos kaj diros: «Judaso!»

Ĝibiĝinte, ne sciante, kion respondi, enpreminte la fieran kapon en la ŝultrojn, Cvetkov eliris el la ĉambro, kaj Sorokin afereme ordonis al Vlaĉjo:

— Trapafu al mi la brakon, aŭ ion alian! Ne povis ja mi en la tumulto resti tute sendamaĝa. Ĉu almenaŭ tion vi povas? Kaj kun la aliaj niaj necesas ion elpensi, por ke ne denuncu iu kanajlo pri nia konversacio... Nur ne ĝismorte...

— Mi estas kuracisto, mi scias anatomion, — morne respondis Vlaĉjo.

Ĉe la mateniĝo la fluga taĉmento «Morton al faŝismo» estis jam malproksime de Belopolje — je ĉirkaŭ dek kvin kilometroj. La homoj iris mornaj, silentaj, deprimitaj. Jam ĉiuj sciis la tragikajn detalojn de la atako al la «policistoj». Cvetkov paŝadis, mallevinte la kapon, ŝovinte la manojn profunde en la poŝojn de la raglano. Ĝis la taga bivako li ne diris eĉ unu vorton, kaj kiam tagiĝis, Vlaĉjo kun maltrankvilo ekvidis, kiel dum tiu ĉi nokto enfalis liaj vangoj kaj sekiĝis la lipoj — la fama «pafarko de Amoro».

— Mi implikiĝis en mensogo, Ustimenko, — diris li finfine, sidiĝante sur trabojn en forlasita segejo kaj lace etendante la krurojn. — Mi ĝisfine implikiĝis kaj ne komprenas, ĉu mi rajtas vivi nun, post la farita de mi murdo. Necesas rigardi rekte al la vero — mi murdis komuniston, konspiranton, murdis, apogiĝante sur mia intuicio, sur kompreno laŭ aspekto — kio estas perfidulo...

— Vi insultas intuicion, — nelaŭte interrompis Vlaĉjo. — Kaj insultas vin mem, ke laŭ aspekto! Sed mi ja same nur laŭ aspekto, aŭ laŭ intuicio, ilin defendis. Ĉi tie, laŭ mi, estas alia afero...

— Kia tia alia? — ĉagrenite demandis Cvetkov.

— Tia, Konstanteno Georgijeviĉ, ke mi — vi, certe, povas insulti — tute ne kapablas ĉi tie kredi perfidon. Eble, tio estas stulta, sed kiam mi vidas knabon-okulvitrulon kun tiela hartufo, mi ne povas! Ĉu vi komprenas? Mi bezonas nekontesteblajn krimatestojn, kaj al neniu via intelekto mi cedos. Mi troe mian Sovetan potencon kredas, por tiel facile kredi pri perfido...

— Ial vi per kursivo ekparolis, — subridis Cvetkov. — Ĝenerale tio, certe, estas tre bela: purulon koto ne makulos — tio estas vero, sed la vivo estas la vivo...

Vlaĉjo eĉ skuiĝis.

— Mi malamegas tiun formulon! — diris li. — Kaj ĉiam oni ĝin uzas por pravigo de malnoblaĵo kaj fiaĵo.

— Do, Vlaĉjeto, vi entute pri perfido de kredas? Pri ties eblo?

— Mi ne scias, — silentinte, diris Ustimenko. — Ĉiuokaze, pri perfido, kiel vi ĝin imagas, mi ne kredas. Kaj kiam mi ĵus ekvidis tiujn policistojn, mi tuj pensis: estas io malĝusta!

— Ĉu laŭ la fizionomioj?

— Vi prefere ne spritu! — petis Ustimenko. — La vero en tiu ĉi okazo tute ne estas sur via flanko, tion necesas konsideri.

— Ĉu pri napoleoneto?

— Kaj ankaŭ pri napoleoneto, — morne konfirmis Vlacĵo. — Vi en tiu senco devus regi vin.

— Ne gravas, vi min rekonsciigos!

— Iam vin ne eblas rekonsciigi! Kiam vi, ekzemple, ekstazas en via komandista grandeco. Ja nur nun kun vi eblas interparoli, kaj nur okaze de la malfeliĉo, tragedio, sed aliokaze tute ne eblas...

— Sed mi ja estas komandanto, ĉu ne?

— Sovetia komandanto! — severe kaj rekte rigardante en la okulojn de Cvetkov, diris Vlaĉjo. — Tio estas grava! Kaj ĝuste tial mi sur via loko parolus kun la popolo pri ĉio, kio okazis...

Cvetkov froste kuntiriĝis, poste diris:

— En io vi estas prava! Al mi, bedaŭrinde, en la batalo ĉio imagiĝis tre simpla kaj ekstreme klara.

— En batalo tio estas vero, plej probable. Sed la eraro estis farita de ni en skoltado kaj kontrolado. Pli ĝuste, en tio, ke ĉio ĉi simple ne estis.

— Bone! — kapjesis Cvetkov.

Kaj li ordonis al oĉjo Miĉjo kunvenigi la homojn.

Neatendite por Vlaĉjo Konstanteno Georgijeviĉ parolis forte, impone kaj talente. Li ne insultis kaj ne humiligis sin, li precize kaj klare diris, ke «preteratentinte multon, ne esperante kaj eĉ ne revante ekvidi ĉi tie niajn, mi — via komandanto — kulpas pri granda malfeliĉo. Mi penos per ĉiuj fortoj, kaj se necesos, ankaŭ per la sango, ripari mian nevolan (kaj tio eĉ pli malbonas por mi en tia okazo, kiel la travivita) kulpon kaj, ĉiuokaze, mi ĵuras al vi, ke nenio simila ripetiĝos...»

La kunveno, aŭ kunsido de la taĉmento «Morton al faŝismo», iris, kiel oni tion nomas, sur alta nivelo. Neatendite estis skoldita ankaŭ docento Ĥolodilin, al kiu, kiel evidentiĝis, oĉjo Romano, Papiro, same penis ion klarigi, sed docento Papiron forinsultis. Estis tuŝita ankaŭ Romanjuk, kiel sperta soldato. Konklude Ivano Telegin diris:

— Kamaradoj karaj, helpu! Nu, revenos mi al la edzino, Manjo, mia filineto, kreskos, demandos per infana voĉo: paĉjeto, kiel vi batalis kontraŭ fiaj fricoj? Kion do mi respondos, karaj kamaradoj? Mi nian komsomolanon Anatoĉjo Krivcov murdis? Ĉu?

— Vi ne ĉagreniĝu, Ivĉjo, — diris Babijĉuk. — Vi apenaŭ, karulo, tiun tagon ankaŭ mem ĝisvivos. La milito, ĝi, fraĉjo, estas lo-onga...

La homoj malgaje ekridis, disiris. Cvetkov, plendante pri tio, ke estas tre malvarme, alpremiĝis al la muro en sia angulo kaj, ferminte la okulojn, diris:

— Ĝenerale, jen ŝercoj de milito.

Kaj aldonis:

— Kaj pri la filino Manjo — en tio li pravas! Entute, se pripensi, tiajn historiojn diskonigi ne indas. Nenio eduka en ili estas. Kaj prefere ilin ĉiuj Manjoj de la tuta mondo ne sciu!

— Ne, ili sciu! — kuntirinte la brovojn, respondis Ustimenko. — Ili tre bone sciu.

— Por kio do?

— Por tio, ke tiaj, kiel vi, ne kutimu murdi homojn.

— Nu, kaj se ili vere estus perfiduloj?

— Do, ĉu vi vian vidpunkton ne forlasis?

— Mi ripetas la demandon, Ustimenko: se ili efektive estus perfiduloj?

— Tiam oni devus ilin juĝi kaj mortpafekzekuti.

— Sed nun ja estas milito!

— Ekzistas milittribunaloj, kiom mi aŭdis.

Subridinte, Cvetkov fermis la okulojn kaj kvazaŭ ekdormetis, kaj Vlaĉjo deiris de li al la grundplibonigisto Terentjev, kiu, komforte instalinte sin en segaĵoj, estis klariganta al la batalantoj, kial li persone, malgraŭ ĉiuj «sentimentoj», havas bonan humoron.

— Tio estas vero, tio, kompreneble, malbone rezultis, — rapide parolis Terentjev, — malbone, eĉ terure. Ivaĉjo Telegin jen kiel suferas, — li kapmontris al alpremiĝinta ĉe putra muro Ivano, — sed ni ricevis bonan lecionon. Prave la komandanto sin kritikis, prave raportis al ni ĉiuj, ke tiu ebrieta ulo, oĉjo Romano, Papiro, deziris al ni diri pri siaj konsideroj, sed ni ne permesis...

— Mi ne permesis! — kriis kolere Cvetkov. — Mi!

— Ni ne permesis, — pli mallaŭte ripetis Terentjev. — Tio, certe, estas malfacila leciono. Kaj memoras mi, jam en la juneco mi legis ie, ke partizana milito estas granda afero, sed «partizaneco» estas malbona! Jen ĉi tie ni montris partizanecon. Kaj nun mi raportos al vi, kamaradoj, kial mi persone tamen havas bonan humoron: tial, ke mi persone konvinkiĝis: ĉi tie, en profunda malfronto, en la Unĉanska regiono, vivas niaj amikoj, agas, vivas la rezistado, malfacile, sed tamen ĝi estas. Kaj kvankam sub okupacio, tio tamen estas nia tero. Kaj poste, certe, necesas akordigi...

— Prave, Aleksandro Baziljeviĉ, — el malproksime, sufiĉe trankvile, sed ne sen ironio en la voĉo, rimarkis Cvetkov, — prave vi ĉion diras, tamen akordigi por ni dum marŝado estas ja sufiĉe malfacile. En kondiĉoj de marĉoj, kaj de nia en tiu afero sensperteco...

— La marĉoj glaciiĝos, — respondis Terentjev, — jam glaciiĝis, kaj sensperteco estas pasinta afero. Nun ni bonan lecionon ricevis, por longe memoros. Kaj mi eĉ havas proponon: direkti min por komunikado — mi serĉos, eble ion elflaros bonan, trovos spuron.

— Bone, ni pripensos, — ordonis Cvetkov. — Kaj nun dormi estus nemalutile.

Dum la festa tago, la sepan de novembro, ili kuŝe ripozadis, kaj la okan matene Aleksandro Baziljeviĉ Terentjev, la grundplibonigisto, ekiris al Ŝĉetinino, por tie komenci serĉadon de kontakto kun la konspirantaro, «elflari», laŭ lia esprimo, almenaŭ unu valoran viron kaj reveni en ripozdomon «Altan», pri kiu Cvetkov havis iajn bonajn informojn. La prezidanto de la kolĥozo «Nova vivo» Malĉikov kaj la «policisto» Sorokin ne povis ne helpi — pri tio Terentjev estis tute certa. «Nu, kaj se estos fiasko, do en milito ja okazas, ke oni mortigas, — kun negaja subrido diris la grundplibonigisto, adiaŭante kun Cvetkov. — Milito estas tia afero...»

Aspekton li havis civilan, tre maljuna oĉjo, elturmentita, sen ajnaj dokumentoj. Ĉe mateniĝo li kun Cvetkov elpensis konvenan biografion kun maksimuma proksimeco al la vero — la familinomo estis sama, la profesio — grundplibonigisto, li estis punita de la sovetiaj punorganoj pro spekulado, fuĝis el malliberejo dum bombado, vagadis en arbaroj, timante ree trafi en prizonon...

— Nu, kaj se ili tamen premos? — per mallarĝigitaj okuloj rigardante al la grundplibonigisto, interesiĝis Cvetkov.

— Mi havas aĉan koron, — delikate ridetante, respondis Terentjev, — longe ili min ne torturos.

— Ruzulo! — subridis la komandanto.

— Ja ne sen tio...

Kaj, afereme adiaŭinte kun ĉiuj per manpremoj, la grundplibonigisto foriris.

Kaj Vlaĉjo longe rigardis post lin, ial tute certa pri tio, ke li neniam plu vidos tiujn senkoloriĝintajn, helajn okulojn, tiun sunbrunan, en malgrandaj faltoj vizaĝon, ne aŭdos la obtuzetan, akcentantan sonon «o» parolon.

### Mi deziras esti kontrabaso!

«V. A.!

Preterveture aperis Eŭgeno — mia fortuna kaj galanta fraĉjo! De li mi eksciis, ke li vidis iun profesoron Barinov, kaj de la profesoro iĝis sciate pri la embaraso, en kiun vi trafis tie, ĉe vi. Estas sciataj, atentu, ĉiuj tute detaloj, ĝis via konduto en la izolejo, kiam, esence, vi komprenis: la neapelaciebla verdikto estas dirita. Tio estas ne miaj vortoj, tio estas la vortoj de Barinov. Ho dio, kial mi afektas, tutegale tiu ĉi letero ne trafos ne nur al vi, sed eĉ al la poŝto, do kial ne skribi tutan veron? Vi ja sciis, ke vi malsanas je pesto? Kaj nur poste evidentiĝis, ke tio estas nur skarlatino.

Ĉu vi scias, eĉ Eŭgeĉjo rakontis al mi ĉiujn viajn cirkonstancojn kun admiro. Kaj tute sincere. Li scipovas, interalie, admiri kaj kortuŝiĝi pri aliulaj heroaĵoj, kaj en teatro scipovas «emociiĝi». Vidu, mi rimarkis, ke homoj kun malkuraĝa kaj malgranda animo, same kiel tre kruelaj homaĉoj, inklinas al montro de ĝuste tia sentemo — en teatro, en kinejo, ĝenerale tie, kie tio por si mem nemulte kostas. Sed homoj efektive bonkoraj, plej ofte, kunsentas ne prezenton de suferoj kaj heroaĵoj, sed helpas en suferoj per ago kaj, farante mem heroaĵon, ne rilatas al sia ago respekte. Ĉu bone? Ja mi estas ne tioma stultulino, Vlaĉjeto, kiel al vi ŝajnis en la pasinta etapo de niaj rilatoj.

Ho, kiel terure estis por mi aŭskulti Eŭgeĉjon!

Ĉu vi scias, kiel li rakontis?

Kiel kinofilmon, kie vi estas senriproĉa juna heroo.

Kaj la kaŝita senco, kiel esprimas niaj teatraj kamaradoj, estis tia: «Jen kian vi, Banjo, kastoron perdis. Kun tempo iĝos V. A. fama, tutmonde fama, kaj kio pri vi?» Nu, mi, nature, aŭskultis kaj snufis per la nazo. Kaj ne tial, ke la kastoron mi perdis, fajfas mi pri ĉiuj kastoroj de la tuta terglobo, sed nur tial, ke mi terure pri vi timis, kvankam malfrue. Kaj cetere, kio pri tiuj legendoj, ke al li iu tie pafis, kaj vi lin pardonis, kaj li al vi poste preĝis? Eble, vi ĉe mi, Voĉjo, iĝis, aldone al ĉiuj niaj malfeliĉoj, tolstojisto kaj ne manĝas viandon, ĉar ĉio viva gloras la Sinjoron? Kun vi ĉio povas okazi, antaŭ ducent jaroj el tiaj, kiel vi, rezultadis membruligantoj, mi spektis «Ĥovanŝĉina»-n[7], mi estas klerulino.

Plej bona, amata, kara mia homo!

Se vi scius, kiel mi sopiras sen vi.

Se vi povus kompreni, mia obsedita kapo, ke neniam kaj neniun povos mi ekami, ĉar mi estas homo de sola amo. Se scius vi, stultuleto, ke pro bagatela sensencaĵo, pro via netoleremo vi senigis min por ĉiam je feliĉo esti amata, ami ne foreste, sed ĉeeste, kvereli kun vi pro bagateloj, ofendiĝi al vi kaj ĝoji pri tio, ke ni repaciĝis, beliginte sin iri kun vi en teatron, al publiko, kaj diri al vi: «Aĥ, kia vi estas, Voĉjo, ree la kravaton ŝraŭbe ĉifis», alkudri por vi butonon, friti por vi terpomon, atendi vin, simple esti tute feliĉa pro tio, ke mi sidas kaj atendas vin, kaj vi devas veni, kaj se ne venos, do vi mortis, ĉar neniaj aliaj klarigoj povas esti...

Sed ĉio ĉi, kompreneble, neniam estos.

Vi jam havas tie Tuŝ-on — al mi tion klarigis Eŭgeĉjo kun signifo en la voĉo. Ŝi estas belulino, ekzota, certe, — tiel diris Eŭgeno. Al kio mi respondis al Eŭgeĉjo kun stulta subrido:

— Tutegale mi estas pli bona ol ĉiuj liaj Tuŝ-oj. Kaj nenien li finfine kaŝiĝos, tiu via fama Ustimenko. Li venos al mi finfine, sed mi lin pelos for per puŝoj.

«Per puŝoj» — tio estas el iu teatraĵo. Kaj diris mi tion kvankam kun subrido, sed kiel ĉe Ĉeĥov, ĉu vi scias, «tra larmoj». Ĉe li ofte estas tia rimarko «tra larmoj», kvankam aliaj ne vidas. Nature, Eŭgeĉjo nenion vidis. Kaj li komencis fanfaroni pri sia «situacio». Lia «maljunulo» lin ŝategas, kaj servo ĉe general-kolonelo en milita tempo estas donata ne al ĉiu ajnulo. La «maljunulo», certe, kapricas, sed Eŭgeno al kapricoj kutimiĝis kaj jam per sola tio, kiel la generalo frapetas per cigaredo la kovrilon de sia cigaredujo, scias, kia hodiaŭ estas la ĉefo kaj kian humoron havas. Kaj kial skribi pri Eŭgeĉjo, ĉu vi deziras, mi skribu pri mi, kiel mi revis iĝi kontrabaso?

Jen sidiĝis ni kun la knaboj en nian buson. Kaj la knaboj — tio estas korda kvinteto, interalie, tre bona. Sidiĝis — kaj tiam aviadila atako. Nia arta direktoro, kiu estis nin akompananta, — okazas tiel — subite forgesis la vorton, kiun li devis diri. Kaj diri necesis simple: malkoncentriĝu! Nu, kaj li diris kiel pri ludkartoj:

— Dismetiĝu!

Neniu povis ion kompreni. La dika Nastja respondas el la fenestro de la buso:

— Ni jam bone dismetiĝis, oportune sidas...

Jen ni alveturis al kontraŭaviadilaj kanonistoj. Surmetis blankajn kitelojn — por prezenti fragmenton el «Doktoro Mamlock».

Ni komencis, kaj poste tuj komenciĝis pluvo.

Ni ludas «Mamlock»-on, kaj la pluvo torentas.

Ni ludas kaj pensas: «Por ni ne tre gravas, sed kio pri nia kvinteto! La muzikiloj ne ŝatas pluvon, kaj la ujoj estas malproksime — en la buso, je tri-kvar kilometroj for. Pereos la muzikiloj».

Kaj subite mi vidas, Vlaĉjo: demetas unu matroso-kanonisto de si sian bluan kolumon — kaj metas sur la kontrabason, kiu estis almetita al arbo. Alia post li, tria same, kvara, kvina...

Kaj tiam mi pensis, Voĉjo: mi deziras esti kontrabaso! Mi deziras, ke vi divenu kovri min kontraŭ pluvo per blua kolumo! Kaj estu io ajn, kion destinis la sorto!

Bonvolu, V. A., kovri min iam kontraŭ pluvo per blua kolumo!

Kaj pri unu gaja insuleto — ĉu Vi deziras scii?

Vi ja pensas, ke ni tute al neniu bezonas, ke ni ĉiuj Vin perfidis, tiel Vi skribis al mi, abomene fuĝinte for de mi, senvalorulo!

Do jen al vi, Vlado, pri la insuleto.

Sed tio estos en la tria persono, por diverseco.

Ili (komprenu — ni, artistoj) tute ne estis abnegaciaj kuraĝuloj. Ili, kiel ĉiuj homoj, timis, sed timis pli ol aliaj, ĉar tute ankoraŭ ne kutimiĝis al la milito kaj ne estis komprenantaj tion en ĝi, kion bone ellernis kaj al kio kutimiĝis multaj maristoj, militantaj ekde la unua tago de tiu milito.

Jen oni pripafis la talentegan brigadon jam en la maro. Pripafis kaj enpelis la ŝipeton sur sablaĵon. Kaj aŭdis la aktorino Stepanova, kiel unu matroso, malvestante sin, por grimpi en la akvon, diris per kvieta tono ukraine:

— Kjel por lo fricoj ni bonehe turniĵis. Nur plenaj fuŝuloj ne finos je nia ŝipét post hor.

La fricoj evidentiĝis fuŝuloj kaj ne finis nin.

Sur la insuleto nin renkontis la tuta komandantaro, sed tuj kiam ni elŝipiĝis, al ni estis anoncite:

— Kuru al la ŝirmejo!

Kaj oni laŭtlegis al la artistoj la horaron: je la kvara horo la kontraŭulo faras por la insulo «koncerton». Je la sesa horo la insulo faras «koncerton» por la kontraŭulo. Je la oka la artistoj faras koncerton sen citiloj por la insulo.

Finleginte, la veselleŭtenanto glatigis sur sia juna vizaĝo la nigrajn lipharojn kaj demandis:

— Ĉio ĉio estas klara?

— Klara! — respondis la artistoj.

— Ĉu aldonaj demandoj ne estas?

Demandoj ne estis. Post kelkaj minutoj sur la kalva kaj forbruliĝinta pro kontraŭula pafado insulo komencis kun tondro eksplodi obusoj. Ŝajnis, ĉio estos finita por ĉiam. Kaj la maro superverŝos tiun ĉi lokon por eterne.

Sed nenia maro superverŝis la insulon.

La brigado trinkis bieron kaj manĝis panon kun butero. La arta direktoro sufere ridetadis, sed ne pro timo — li jam kutimiĝis al la milito, — li simple varmege esperis, ke almenaŭ ĉi tie troviĝos dentisto, kiu finos iun lian «periostiton». Sed la dentiston hieraŭ mortigis obusfragmento.

Je la sesa horo ekparolis la insulo.

Ĝuste tio estis iliaj «koncertoj».

Kaj je la oka, precize, en la ŝirmejo la artistoj komencis sian laboron.

Neniam eĉ la plej bona teatro de la mondo havis tian sukceson. Kaj poste la liphara veselleŭtenanto instruis Barbara-n Stepanova-n kaj aliajn artistojn, sed tamen precipe Stepanova-n, moviĝi sub artileria pripafado:

— Pasas kvardek kvin sekundoj post tiu momento, kiam vi aŭdas la unuan sonon, ĝis propre eksplodo de la obuso. Tio estas kolose multa tempo. Tio estas senfineco. Dum tiu periodo de tempo vi, kamaradino Stepanova, povas ne nur kaŝiĝi sub ajnan ŝtonon, sed ankaŭ elekti la plej konvenan kaj konforman al via imago pri sekureco. Kiam vi iras, kutimiĝu rigardi — serĉi lokon, kien vi ĵetiĝos. Se vi preteris tiun lokon, tiam serĉu alian. La alian preteris — serĉu trian!

— Se ĉio estas tiel simpla, do kial tamen oni pereas? — interesiĝis Barbara. — Klarigu, Boriso Sergejeviĉ!

— Oni opinias, ke malfortunis! — morne respondis la veselleŭtenanto.

Dum la unua tempo la artistojn oni speciale «promenigadis», tenante je la mano, kaj en necesa momento simple puŝadis sub rulŝtonon. La grandega Nastja — ŝin oni ĉe ni nomadis «sentimentala tanko» — ĉiam ial rezistadis, kaj poste plendadis:

— Tio estis senintenca! Mi simple estas tre forta kaj ne povas obei al la unua puŝo. Mi eĉ ĝeniĝas, tia mi estas forta...

En la kvara tagnokto la arta direktoro, suferanta pro la denta doloro, hazarde subaŭskultis malgajan konversacion de du superaj estroj de la insulo. Du trionojn de la konversacio li entute ne komprenis, kaj la konkluda frazo estis proksimume tia:

— Nu por kio ankoraŭ tiuj artistoj ĉi tie aperis? Kion ni kun ili faru? Ĉagrene ĝis larmoj, honestan vorton!

La arta direktoro, kiun ili opiniis amaso da kapotoj, vatitaj jakoj kaj uniformaj paltoj, demandis lispe:

— Kaj kion, vere, vi kun ni faru?

— Ĉu vi pafi scipovas?

— Iomgrade.

— Do, ne scipovas. Kaj ĵeti grenadojn?

— En spektaklo «Jen iras matrosoj» ni ĵetadis. Lignajn, postiĉajn...

La estroj interrigardis. Matene la militflota patrono de la brigado, la liphara veselleŭtenanto, kondukis la artistojn kaj artistinojn en arbareton.

— Stepanova!

— Mi!

— Kun senŝargaj grenadoj ekzerciĝi mankas tempo, tio ĉi estas ŝarga, ĉu klaras?

— Klaras.

— Tenu. Kiam la krampon vi deĵetos, la fingrojn ne plu malkunpremu, alie ĝi eksplodos kaj tiam vi ne persvados ĝin atendi. Ĵetu plej malproksimen kaj tuj kuŝiĝu.

Rigidiĝinte pro teruro, Stepanova Barbara ĵetis la grenadon kun la damnita krampo, sed ĵetis «virinece», nemalproksime. Ĉiuj ĵetiĝis sub ŝtonojn, la splitoj falis tute proksime. La ekzercon sukcese plenumis neniu el la brigado. La veselleŭtenanto, kuntirinte la brovojn, diris mallongan «adiaŭan bondeziron»:

— Grenadoj por vi, kamaradoj artistoj kaj artistinoj, estos pure defenda armilo, kaj kun konsidero de tiu cirkonstanco, ke, uzante ilin, vi devas memori, ke ĉe via teĥniko grenado estas en egala grado danĝera kaj por la kontraŭulo kaj por vi...

Li silentis iom kaj aldonis:

— Tamen uzu! Ĝi kaj la kontraŭulon mortigos, kaj vi mem vivaj en la manojn de faŝistoj ne trafos!

Sed «uzi» grenadĵetadon ili ne sukcesis. Vespere la komandantaro trovis rimedon transporti la artistojn sur la Ĉefteron. Ili adiaŭis silente, sen eĉ unu vorto. Estis plena kvieto, nur susuris akvo, surkurante sur la sablaĵon. Ĉiuj, kiuj akompanis la brigadon, viciĝis sur la bordo kaj, kiam la ŝipeto komencis debordiĝi, salutis la forirantojn por ĉiam.

La aktorinoj ploris kaŝe, la «sentimentala tanko» Nastja ploregis je tuta sia forto. Kaj la knaboj-kvinteto elprenis siajn instrumentojn el la ujoj, kaj subite super la griza maro, super la forbruligita, muelita per obusoj insulo, super la kaskoj de la adiaŭantaj nin maristoj traflugis bonkoraj, homecaj, kuraĝaj kaj potencaj sonoj de tia belega muziko, kian, verŝajne, neniu en tiu ĉi sovaĝejo aŭdis eĉ dum la tuta historio de la homaro... Kaj ĉu Vi aŭdis, Vladimiro Atanazijeviĉ, kio estas fugo de Bach?

Ĉu ne aŭdis? Mi ĝuste tiel pensis.

Nu, do, frontan saluton — Barbara Stepanova. Kiel mi dezirus tiel fini al vi leteron, por ke en ĝi estu skribite nur pri milito kaj nur pri tio, kiaj mi kaj vi estas bonaj amikoj. Sed mi ne povas. Kovru min per matrosa kolumo, Vlaĉjeto, mi terure deziras esti kontrabaso sub pluvo.

Atendu leterojn, Voĉjo.

Kaj ne imagu, ke nur Vi sola faras aferon sur la tero.

Kaj konsideru, ke tiu liphara veselleŭtenanto, kiu instruis min ĵetadi tiujn damnitajn grenadojn, sukcesis deklari al mi sian amon. Li, interalie, estas bela, saĝa kaj kuraĝa.

Kaj leteroj de li ne estas.

Por kio tiaj mortas? Vi ĉion scias, Vladeto, klarigu».

### En milito kiel en milito

Sed tamen, malgraŭ la teruraj eventoj en Belopolje, Cvetkov ne permesis al si subfali: li plu ĉiutage razadis sin per malakriĝinta malnova klingo; plu li odoris je germana, trofea tualetakvo; plu li asertadis, ke «en liaj rezervoj ĉio estas»; kaj plu postuladis de la «ekonomo» de la taĉmento, mildega Paŭlo Kondratjeviĉ, ke la batalantoj trinku ne malplenan bolakvon, sed nepre infuzitan per cikorio, ke oni kuiru ne simple viandon sen salo, sed almenaŭ kun oksalido kaj iu «kemiaĵo» el la Vlaĉja apoteko.

Lia vizaĝo sekiĝis, la okuloj sub la disflugantaj brovoj enfalis, estis simile, ke li estas malsana. Sed li tenadis sin ĝis tiam, kiam okazis tiel, kiel okazas al bonrasa virĉevalo: falis subite, kvazaŭ hazarde, pretere, sed leviĝi jam ne povas — la hufoj ankoraŭ skrapas la pavimon, elbatas fajrerojn la hufoferoj, leviĝas la maldika kolo, la stalono pufigas la naztruojn, sed la fino jam aliris al ĝi, la virĉevalo jam ne plu ekstaros sur la maldikajn, fortajn krurojn, nun estos fino...

Same estis ankaŭ al Cvetkov — li subite ne povis leviĝi: sidante li razis sin — tamen, multe malpli rapide, ol ordinare; eĉ cikorian infuzaĵon eltrinkis, duonon da trinkpoteto. Sed kiam li komencis leviĝi, liaj purigitaj botoj glitis, kaj li mallerte, flanke falis en la malpuran pajlon, kie estis lia lito de komandanto. Kun obtuza, subpremita sakrado li penis turniĝi pli oportune kaj jam preskaŭ ekstaris plenalte, kiam subite falegis definitive — kun la vizaĝo suben, disĵetinte la manojn, kvazaŭ pafmortigita al la koro dum kurado. Hazarde estinta apude Ĥolodilin ĵetiĝis al Cvetkov, ne trovis la pulson kaj kriis:

— Kamaradoj! La komandanto mortis!

Alkuris Ustimenko, malagrafis la rigidan agrafon de la raglano, trovis la freneze oftan pulson, mezuris la temperaturon: la arĝenteca hidrarga fosteto transiris 40. Sufokiĝante, Cvetkov diris:

— Mi ordonis: postiĝantojn — mortpafi. Min — mortpafu!

— Stultaĵoj! — bruskis Vlaĉjo.

— Pistolon! — postulis la komandanto. — Fekuloj vi ĉiuj! Mi — mem! Ĉiuj iru pluen! Komandanto estu Romanjuk...

La pistolon oni al li, kompreneble, ne permesis atingi. En forbruligita grensenŝeligejo, kie estis sekva bivako, Romanjuk ordonis bruligi ringe lignofajrojn — en la centro de la fajra, arde spiranta rondo Vlaĉjo kaj Cedunko malvestis la komandanton, kaj Ustimenko alpremiĝis per la orelo al lia larĝa brusto. Ĉirkaŭ la lignofajroj — en fumo kaj flugantaj fajreroj — per densa ringo staris la batalanoj de la fluga taĉmento «Morton al faŝismo», atendis Vlaĉjan diagnozon. Sed li ne sukcesis bone kompreni. Plej probable, tio estis krupa duobla pneŭmonito, krome en tre rapida formo.

— Ĉu li mortos? — demandis Telegin.

Vlaĉjo ŝultrolevis.

— Ĉi tie resti ne eblas, — morne deklaris Romanjuk, — la loko estas malbona, ĉiuj facile povas perei. Necesas porti la komandanton pluen...

Kaj ili ekportis lin — pezegan, ĵetiĝantan en febro sur memfarita brankardo, furiozan — laŭ malfacilaj padoj, tra densa arbaro, en nokta novembra obskuro. En la arbaro hurladis senĉese humida, penetranta vento, vipadis la vizaĝojn per malseka neĝo, ŝmacadis la truiĝintaj botoj, sangis la frotvunditaj piedoj de la batalantoj, krevadis ĉiam novaj vezikoj sur la kalkanoj, multaj homoj trenis sin, per nehoma irmaniero metante la piedojn, ĝemante, preskaŭ plorante, sed tamen trenadis sin, kvazaŭ li povis returniĝi kaj mortpafi, kiel minacis siatempe, postiĝinton. Preskaŭ mortinta, li restis la komandanto. Lian raŭkon oni fiksaŭskultadis, atendante racian kaj precizan komandon. Kaj diradis inter si:

— Li resaniĝos!

— Pro la travivaĵoj li ekmalsanis. Tio ne estas bagatelo — mortigi la sian!

— Li ĉiam en si interne ĉion tenis.

— Se eblus lin meti en liton!

— Se lia kapo funkcius, se li estus en konscio — li trovus por si liton. Li havas tian sorton — por ke ĉio estu sukcesa.

— Kiel li per la dentoj grincas!

— Se li almenaŭ por minuto rekonsciiĝus — li decidus...

Por nokto en ravino, kie malpli blovis vento, la batalantoj elfosis por li kavon — kun amplekso kaj profundo je du tomboj — tien oni mallevis la brankardon kun Cvetkov, kaj sendis tien Ustimenkon kun trofea lanterno kaj medikamentoj. Ekstere super la «tombo» oni rapide kaj lerte aranĝis malaltan kabaneton — kontraŭ neĝo kaj malvarmo. Kovrinte pli oportune kaj dense Cvetkov-on, Vlaĉjo demetis sian piedveston, submetis la manojn sub la kapon, ekdormetis kaj tuj aŭdis la voĉon de la komandanto — malfortan kaj koleran:

— Kiom da tagoj pasis, Vladimir Atanazijeviĉ?

— Ĉu vi pri via malsano diras?

— A ha!

— Ŝajne ses...

— Kaj ĉu min oni ĉiam sur la manoj portas?

Ustimenko silentis.

— Kaj al mi tiu Malĉikov imagiĝadis, dum ĉiuj ses tagoj, — diris Cvetkov. — Tiu prezidanto de kolĥozo. Kiel li al mi...

Cvetkov ne findiris, sufokiĝis. Pasis multa tempo, Vlaĉjo jam pensis, ke la komandanto ekdormis, sed tiu subite ekparolis ree:

— La viro estis klara, kaj ĉu vi scias, kion li al mi diris, Vlaĉjo? Li diris al mi el la «Internacio». Vortojn.

— Kiajn do?

— Ne la cezar'... nek dia volo... la savon portos de l' tiran'... liberon donos al popolo... nur ĝia propra forta man'...

— Nu? — ne komprenis Ustimenko.

— Kaj vi, li diras, trudiĝas... kiel savanto... murdis al ni...

— Ĉesu, Koĉjo, — petis Ustimenko. — Mi tre vin petas, ĉesu. Vi nun ne devas pri tio.

En la humida kaj malvarma obskuro de ilia frata tombo li trovis la manradikon de Cvetkov kaj kalkulis la pulson. Estis nenio speciale konsola. Antaŭ la mateno Cvetkov denove senkonsciiĝis, kaj kiam oni ekportis lin pluen, li ree ĵetiĝadis de sur la brankardo, malklare deliris kaj penis komandi batalon.

Ĉe krepusko la taĉmento eliris al fervojbranĉo Smorodinci — Ŝustove. Romanjuk nervoziĝis, neniel povis fari definitivan decidon, konsiliĝis komence kun tiuj, kiuj estas pli aĝaj, poste kun la junularo. Vlaĉjo aŭdis, kiel Babijĉuk esprimis pri oĉjo Miĉjo:

— Misas nia kavalerio!

Unue ili sendis skolton, poste kontrolskoltis Romanjuk mem, sed al iu definitiva konkludo la «stabo» de la taĉmento veni ne sukcesis. Telegin opiniis, ke necesas transiri la linion, malvarmuminta kaj kolera batalanto Simaŝkin subite enmiksiĝis en la interparolon kaj deklaris, ke sen Cvetkov la fricoj ĉiujn mortigos, «kiel kokinojn». Tiel, nenion decidinte, ili retiriĝis malantaŭen en la falintan branĉaron sur humidan, malvarman, turmentan tagan bivakon.

Ĉi tie, dum tiuj longaj horoj de neniofarado, inverse efikis la parolado de Cvetkov sur la rando de la Vasilkova arbaro, tiam, antaŭ la ekmarŝo. Nun la komandanton tordis la malsano, li ne povis decidi, pensi, komandi, kaj al multaj iĝis senespere terure, — dum la semajnoj de la marŝado Cvetkov sugestis senfinan kredon je si, kaj nun, restinte sen lia forta kaj potencema voĉo, la homoj eksentis sin senhelpaj, disaj, malkonsentaj unu kun la alia.

En ĝuste tia stato la taĉmento aŭskultis ne tro decideman, sed koleran ordonon de Romanjuk — pri transiro de la linio de la fervojo kun batalo je la deknaŭa horo kaj kvardek minutoj. Ili denove faris skoltadon — ĉio, ŝajnis, estis bonorda. Sed ĝuste en la fiksita tempo trairis mallonga trajno el tri pasaĝeraj vagonoj kaj kelkaj platformoj, tio fiaskigis la pretecon, la homoj ekhezitis, ne sciante, kiel konduti. Romanjuk transdirigis laŭ vico novan ordonon, ĝin oni ne bone aŭdis. Kaj kiam ili finfine ekiris, tiam ili trafis sub tian mitralan pripafadon, ke ili devis unue kuŝiĝi, kaj poste iri laŭ ĉirkaŭa, malfacila kaj nepriskoltita vojo apud la stacio Timaŝi, kie la germanoj estis gardantaj akvoturon kaj kie, nature, ili devis ree eniri en malegalan kaj sangan batalon.

Matene la taĉmento en funebra silento sepultis Romanjuk-on. Super la malfermita tombo Babijĉuk, kiu plej multe el ĉiuj amikis kun la unubraka oĉjo Miĉjo, faris paroladon kaj viŝadis larmojn, kaj Vlaĉjo tiutempe, kunpreminte la dentojn, estis ree surmetanta vindon al laŭte ĝemanta Nemirovskij, al kiu estis frakasita la maldekstra skapolo kaj la ŝultra artiko. Per dumduma kuglo al la femuro estis vundita ankaŭ silentema, severa Miroŝnikov, kaj maljuna, ĉiam trankvila Kislicin.

— Donu fosilojn! — ordonis Babijĉuk. — Kien vi ŝovis la ŝpatojn?..

Fininte la enterigadon, Babijĉuk aliris al la vunditoj, demandis morne:

— Nu, kiel? Ĉu vi reviviĝos, aŭ ni vin same enfosos?

— Iru pretere, funebra procesio, — diris Kislicin. — Ni sen vi decidos...

Cvetkov dormetis sur sia brankardo apude, en la dormeto li tremeradis, fojfoje insiste demandadis, kioma horo estas, kvazaŭ de tio dependis io grava, ĉefa, necesa...

Plu same, kiel tiam, en Belopolje, en la nokto de la tragedio, estis falanta neĝo per grandaj malsekaj flokoj, ĝemis en trunkoj vento, estis malvarme, kaj ŝajnis, ke neniam plu montriĝos la suno, ne varmigos la arbaron, ne sekiĝos la elturmentitaj, malsataj, malvarmumintaj homoj.

— Kiu pereis ĉe ni? — subite abrupte demandis Cvetkov.

— Oĉjon Miĉjon ni enterigis, — respondis Ustimenko.

— Romanjuk-on?

— Lin. Ankoraŭ jen tri vunditoj.

— Pereis, do, oĉjo Miĉjo. Nu, kaj kiu estis vundita — nome?

Vlaĉjo diris la nomojn. Cvetkov pensis iom, petis trinki, poste ordonis al militkuracisto Ustimenko preni komandadon de la taĉmento «Morton al faŝismo». Estintaj apude Ivaĉjo Telegin kaj la ekonomo Paŭlo Kondratjeviĉ mirigite interrigardis. Cvetkov interkaptis ilian rigardon, sakris longe kaj bruske kaj diris, ke «en proksimaj tagoj» li ekstaros mem kaj instalos ordon, kaj dume «konsultadon», «anarkion» kaj «familian etoson» en la taĉmento necesas fini.

— Hieraŭ dum la tuta tago vi konsiliĝadis kaj kvereladis, — lace diris li, — kaj jen la rezulto, manĝu vin lupoj! Mi jam iomete komprenas, Ustimenko anstataŭos min provizore...

Kaj ordonis senprokraste moviĝi pluen.

— Klaras! — kapjesis Vlaĉjo.

— Tempas ripozi por la homoj! — kun suspiro, fermante la enkaviĝintajn okulojn, aldonis Cvetkov. — Kaj vunditoj nun multas...

Sed ripozi efektive ili sukcesis nur en la kvara tago post tiu batalo: reveninta el skoltado Telegin ĝoje raportis, ke trans la montetoj sude «malkovriĝis» finfine la longe atendita ripozdomo «Alta». Germanojn tie oni ne vidis, la tuta personaro ĉeestas, provianto abundas, «litkovriloj, littoloj, kusenoj, ĉio estas kultura, eblas eĉ damludi — tia estas atmosfero».

— Kaj kial germanojn oni ne vidis? — malsimpatie interesiĝis Cvetkov de sur sia brankardo.

Por ke oni ne kompatu lin kaj ne vidu lian malfortecon, li kun ĉiuj parolis emfaze seke kaj eĉ malamike.

— Tial, kamarado komandanto, — alirinte pli proksime al la brankardo kaj etendiĝante en atentopozo, respondis Ivaĉjo Telegin, — tial, verŝajne, ke aŭtunaj pluvoj tute tiean grundan vojon kotigis, neniu teĥniko povas trairi, kaj la frico sen teĥniko estas kiel virkapro sen la kornoj... Kaj ankoraŭ okazis obstrukco sur la vojo, al mi tieaj flegist-inoj raportis. Ĉirkaŭ du kilometroj da terfalo surrampis de la holmoj.

— Ja kiu tie estas estro?

— Pri la estro mi ne diros — mi mem persone ne vidis. La direktoro estas kamarado Veresov. Kun lia nevino mi, certe, konatiĝis. Vera Nikolajevna estas tre bela, ŝi mem estas kuracisto. Restis tie pro la milito...

Ili faris ankoraŭ kontrolan skoltadon — sendis kutimiĝintan al milito Ĥolodilin-on. Kun li, por ke tiu ne «entuziasmiĝu», estis la ekonomo — ulo singarda en komunikado kun homoj, kiel oni tion nomas, frotita kaj polurita de la vivo. La docento kaj la ekonomo konversaciis kun la personaro de la «Alta», kunvenigis ĉiujn, kiuj restis, ordonis prepariĝi al «akcepto de granda milittrupo», hejti la banejon, kuiri manĝaĵon, «por ke ĉio estu en nia maniero, en la sovetia, kiel en nia lando decas». La flegistinoj tuj ekklopodis, ekiris ricevi kitelojn, sterni litojn... Pri ĉio ĉi Ĥolodilin raportis en la arbara rando, sub frosta venteto.

— Ili ne perfidu nin al la germanoj! — malmilde diris Cvetkov.

— Ne perfidos, — promesis la docento. — Ja tio estas niaj homoj...

Vlaĉjo estis rigardanta per mallarĝigitaj okuloj al holma foro, prilumita de radioj de la malvarma suno, al la fluanta per maldika plumba fadeno Janĉo — ĝuste tiu, en kiu li iam banis sin dum staĝado ĉe Bogoslovskij, kaj pensis pri tio, ke ĉie ĉi estas la faŝistoj, kaj ke ankoraŭ longe daŭros tiu ĉi milito, kaj ke ankaŭ la onklino ie en tiu ĉi regiono, eble, same, kiel li, rigardas al la tretata de malamikaj botoj tero kaj pensas samajn pensojn, kiel li...

— Kaj subskribo, — aŭdis Vlaĉjo la voĉon de Ĥolodilin, — subskribo de ilia faŝista ĉefa estro: majoro zu Stackelberg und Waldeck...

— Nur pripensu! — subite kun rido enmiksiĝis en la konversacion Vlaĉjo.

Cvetkov ĵetis al li mornan rigardon, Telegin miris:

— Ĉu konata?

— Mi aŭdis tiun familinomon tre antaŭlonge, — ne hastante, rememorante tiamajn detalojn, diris Ustimenko. — Unu nia profesoro instituta ridinde akceptis infanon en malproksimaj jaroj de sinjorino zu Stackelberg und Waldeck. Kaj nun subite tiu sama familinomo ĉi tie — kiel estro. Strange!

— Stranga estas ankaŭ tio, ke la ripozdomo «Alta» estas privata proprieto de elmigrinto Vojceĥovskij, — diris Ĥolodilin. — Kaj Vojceĥovskij baldaŭ venos — por instali ordon, tiel estis dirite al la direktoro de la ripozdomo. Kaj estis dirite, ke li estos respondecigita — ĝuste la direktoro — pri ĉiuj malordoj. Se mia memoro min ne trompas — en Nigra Ravino la «aeroplano» fama — la malsanulejo same iam apartenis al Vojceĥovskij, ĉu?

— Ĝuste, — diris Vlaĉjo, — mi tie staĝis, ĉe Nikolao Eŭgenjeviĉ Bogoslovskij...

— Lasu viajn rememorojn! — incitite diris Cvetkov. — Por kio rememori, necesas decidi, kiel nun agi...

Lin denove tordis la malsano, la okuloj rigardis perplekse, probable estis aliranta krizo. Tiuj kelkaj horoj, en kiuj li penis komandi, ne pasis por li sen sekvoj.

— Ek, Ustimenko, decidu vi mem...

Per malfortaj manoj li tiris sur sian vizaĝon malnovan vatitan jakon kaj eksilentis.

— Do, estos tiel, — subite eksentinte sur si rigardojn de la batalantoj de la taĉmento, diris Vlaĉjo. — Do, tiamaniere...

Kaj, fleksante por kalkulo la fingrojn, li ritme kaj mallonge ordonis, kiel necesas agi «unue», «due», «trie» kaj tiel plu, por garantii en la «Alta» ripozon de la taĉmento kaj kuracadon de la vunditoj. Parolis li nehaste, fojfoje enpensiĝante kaj ĵetante rigardojn al ree ekdormetinta Cvetkov, kaj al la batalantoj, kiuj aŭskultis lin, ŝajnis, ke li parolas ne de si mem, sed en la nomo de la komandanto, kaj ke tial ĉio nun ree ordiĝos kaj iros normale, «ĝustaire», kiel ŝatis esprimi Ivaĉjo Telegin.

— Viciĝu! — komandis ial Vlaĉjo.

Kaj petis:

— En la ripozdomo estas niaj, sovetiaj homoj. Estu, kamaradoj, ĝentilaj, tiujn ĉi niajn arbarajn manierojn ni forgesu...

— Kaj kio rilate de amo al niaj sovetiaj flegistinoj? — demandis odesano Niĉjo Pinĉuk. — Ĉu tio estas permesita, kamarado Ustimenko? Rilate de arda amo?

Kun veno de frosta krepusko la taĉmento eniris en la antaŭnelonge farbitan pordegon de la ripozdomo «Alta». Raŭkante, trostreĉiĝante, disĵetante sur glaciiĝintan flavan sablon blankan ŝaŭmon, ŝiris sin sur ĉenoj du grandegaj gardaj kaŭkazaj ŝafhundoj. Flegistinoj, plorante per feliĉaj larmoj, lamentante kaj mungante sin en baskojn de la kiteloj, staris en la ĝardeneto apud alta fosto, sur kiu brilis en sunsubiraj lumoj granda vitra globo. Magra, maldiklipa, platpieda ekonomino rigardis malfide, en ŝiaj okuloj ŝajnis al Vlaĉjo esprimo proksimume tia: «Tion ni ankoraŭ vidos!» La direktoro entute ne montriĝis. «Mia afero estas flanka», — deklaris li tage al Ĥolodilin. Tamen sur la terason li sendis sian nevinon — Vlaĉjo nur sukcesis rimarki, ke ŝi estas alta, svelta, fleksiĝema, ke sur ŝiaj ŝultroj estas lanuga ŝalo, kaj la malhelaj haroj estas dividitaj per rekta hardislimo.

— Vi havas vunditojn, — per malalta, brusta voĉo diris ŝi al Vlaĉjo, kiam preter ŝi tra la teraso oni portis brankardon, — mi estas kuracisto, permesu al mi helpi vin...

Li ne respondis, flankeniĝis, ĉar ŝi estis tiel pura kompare kun ili, tiel nesimila estis ĉi-tiea vivo al tio, kio falis sur ilin, arbaranojn, tiel malamike odoris ŝi per dolĉa parfumo.

Cvetkov-on oni kuŝigis sur risortan matracon en kvieta, blanka, granda, tre varme hejtita ĉambro. La vunditojn Vlaĉjo lokigis apude, por ke ĉiuj estu «ĉe la mano». Sed nun ja li estis en la taĉmento ne nur kuracisto, li estis nomumita komandanto! Kaj, haste lavinte sin en la banejo, alivestiĝinte en devigan ĉi tie stultan striitan piĵamon el flanelo kaj surĵetinte sur la ŝultrojn kitelon (lian propran veston flegistinoj forprenis «por prilaboro»), Vlaĉjo ĉirkaŭiris la gardajn postenojn, kontrolis, ĉu vere estas distranĉita la telefona lineo kun la distrikta centro, konversaciis kun Miĉjo Cedunko, kiun li tre konfidis, kaj nur tiam ree leviĝis sur la terason kaj ekiris tra la koridoro de la ripozdomo, por plenumi siajn devojn de kuracisto.

Ĉi tie li ekvidis sin en spegulo kaj eĉ retropaŝis — tia li nun iĝis: stulta, kvazaŭ en amatora spektaklo, de nedifinita koloro barbeto ĉirkaŭkreskis liajn vangostojn kaj kojne kuniĝis sur la mentono. Kaj la lipharoj elkreskis senformaj, ne lipharoj, sed «elementa lano», kiel esprimis la odesano Niĉjo Pinĉuk, ankaŭ haltinta ĉe tiu sama spegulo, antaŭ kiu estis pririgardanta sin Vlaĉjo. La okuloj rigardis timigite kaj abomene el sub la vilaj, longaj okulharoj — estis pririgardantaj la gratitajn sur arbaraj padoj vangojn, frunton, la vipitan per pluvoj kaj neĝo haŭton, — pririgardantaj Vladimiron Atanazijeviĉ-on Ustimenkon, tian, al kiu tre konvenus, apogante sin per la vosto, grimpi sur trunkoj de misteraj baobaboj, — tiel li pensis pri si kaj, pruntepreninte de Pinĉuk razilon, komencis razi sin.

«Nian Cvetkov-on kun tia aspekto, kiel mia, ne eblas anstataŭi, — pensis li, ĝemetante sub svingoj de la Pinĉuk-a, diablo ĝin prenu, razilo. — Kun tia vizaĝaĉo vere konvenas sur vosto balanciĝi en foraj kaj misteraj simiaj tropikoj!»

Tiujn liajn pensojn konfirmis ankaŭ Niĉjo Pinĉuk, akceptante la razilon.

— Nun vi iĝis iomete pli bona per la vitrino, — diris li. — Kvankam ne tute, ĉar la hararo ankoraŭ estas nehoma. Eble, mi tondu vin, kamarado doktoro, kvankam sukceson mi garantii ne povas...

— Tondu! — konsentis Vlaĉjo.

Pinĉuk unue tondis lin «ŝtupare», poste tiun ŝtuparon «plibonigis», poste, pro «senelireco de la situacio», proponis razi la kapon «plenpure».

— Razu! — suspiris Vlaĉjo.

— Jen nun — ŝajne akcepteblas, ĉu? — kun dubo demandis Niĉjo. — Vi nur al mi ne ofendiĝu, kamarado doktoro, ja mi estas tornisto, sed ne tondisto...

Kaj, kantetante «El la Odes-prizono forkuris du friponoj»[8], Niĉjo direktis sin al korpulenta kaj belfigura flegistino, kaj Vlaĉjo, envolvinte sin en litkovrilon, kiel en togon, ekiris pririgardi la bienon de la ripozdomo «Alta», por scii, kiel ĉi tie en necesa okazo eblos defendiĝi.

Kune kun li, apogiĝante sur memfarita lambastono, iris sperta soldato Kislicin kaj inteligenta Ivaĉjo Telegin.

Dum li okupiĝis pri siaj devoj de komandanto kaj pri si mem, Veresova, ne ĝisatendinte permeson de Vlaĉjo, viŝis Cvetkov-on per forta tualetakvo, diluita per akvo, kune kun la platpieda, suspektema ekonomino alivestis lin al ĉio pura kaj okupiĝis pri aliaj vunditoj — lerte, rapide kaj karese, tiel karese, kiel tion povas fari kuracisto, delonge sopirinta pri laboro, kaj des pli en tiaj kondiĉoj, kiam eblas fari efikan helpon.

— Via Konstanteno Georgijeviĉ, certe, havas pneŭmoniton, — diris ŝi, ĵetinte preteran rigardon al Vlaĉjo. — Nun, laŭ mi, estas krizo...

Miroŝnikov, kiun ŝi estis vindanta, peze sakris, Kislicin pardonpetis pro li, karese kaj milde diris:

— Vi, kara doktoro, ne ofendiĝu, ni dekutimiĝis de damaj manoj...

Kaj ordonis:

— Estu pli singardaj, knaboj, estas sentakte sakri...

Helhara, beleta flegistino, evidente jam atakita de Babijĉuk kaj eĉ ĉarmita de li, alportis en la ĉambron de la komandanto pli helan lampon — kun lakta lampŝirmilo, poste — kune kun sia sukcesinta kaj razi sin kaj gladi sian vestaĵon kavaliro — ŝi liveris vespermanĝon, kaj Babijĉuk — kahoron, kafan likvoron kaj portovinon. Vlaĉjo pririgardis Babijĉuk-on trankvile el sub la duone mallevitaj vilaj okulharoj, demandis nelaŭte:

— De kie?

Babijĉuk balbutis ion malklaran.

— De kie estas la boteloj? — ripetis Ustimenko.

Vera Nikolajevna trankvile klarigis, ke ĉi tie ekzistis kiosko, tiun kioskon ŝia onklo malfermis kaj ĝian enhavon kaŝis en la kelon. Nature, hodiaŭ...

— Tutan alkoholaĵon portu ĉi tien, en tiun ĉi ĉambron, — ordonis Ustimenko kaj rememoris, ke ĝuste per tia voĉo li paroladis en Khara, kiam estis en senespere malfacila situacio. — Ĉu vi komprenas, Babijĉuk?

— Komprenas! — tuj malgajiĝinte, respondis Babijĉuk.

— Ajnan ebriulon mi mortpafos, — same nelaŭte promesis Vlaĉjo. — Je la nomo de la komandanto, ĉu klaras?

La kestojn kun alkoholaĵo Babijĉuk kaj Ivaĉjo Telegin, farinte konvenajn al la okazo funebrajn vizaĝojn, kunmetis en la muran ŝrankon, kiun Vlaĉjo ŝlosis, kaj pripensinte, starigis al ĝi dense ankaŭ sian liton.

— Tamen... ĉu vi vere mortpafus? — dubis Veresova.

— Nun estas milito, — respondis Vlaĉjo. — Kaj ni estas en malamika malfronto.

— Sed ja... inter siaj...

Ustimenko ne respondis.

La nokton ili duope — Vera Nikolajevna kaj Vlacjo — trasidis apud Cvetkov. Fojfoje li deliradis, fojfoje fiksrigardadis al Ustimenko per strange hela, travidebla rigardo kaj demandadis:

— Ĉu li ne revenis?

Vlaĉjo komprenis, ke la komandanto demandas pri Terentjev, kaj respondadis kulpe:

— Ne. Dume ne.

En la domo estis nekutime kviete kaj mirinde varme, kaj ĉiufoje, deskuante de si pezan, premantan dormemon, Ustimenko miradis, kial estas ĉi tie kaj seke kaj hele, kial ne knaras arboj en humida kaj venta obskuro, kial tute ne rigidiĝis la kruroj kaj kial al li estas oportune kaj komforte.

— Ĉu ne revenis? — denove demandadis Cvetkov. — Ĉu ĝuste ne revenis?

— Pri kiu li parolas? — mallaŭte demandis Vera Nikolajevna.

— Nu, unu kamarado nia... postiĝis...

— Vi prefere dormu vere, plene, — konsilis Veresova, — ja mi ne venis el arbaro, mi satdormis...

Ŝiaj okuloj karese brilis, la ombrigita kerosena lampo varme prilumis la nudigitajn brakojn, briletis sur ampoloj, kiam Veresova estis preparanta la injektilon, por injekti al Cvetkov kamfaron aŭ kafeinon, kaj Vlaĉjo, ree ekdormetante, rememoradis la brakojn de Banjo, ŝiajn larĝajn polmojn kaj aŭskultantajn okulojn — tia li ŝin ĉiam memoris kaj vidis dum ĉiuj ĉi jaroj.

— Kian motoron li havas! — diris antaŭ la mateno Vera Nikolajevna. — Feran!

Rektiĝinte en la fotelo, ŝi plu fiksrigardadis la vizaĝon de Cvetkov, ŝiaj okuloj ĉe tio iĝis malmildaj, perdis sian karesan brilon, kaj kiam leviĝis la suno, ŝi neatendite severe demandis:

— Probable, bonega homo estas via komandanto?

— Bonega! — respondis Vlaĉjo. — Tiaj homoj estas raraj!

Kaj li ial rakontis al ŝi — al tiu malmulte konata doktorino — la tutan historion de ilia marŝado, ĉiujn iliajn suferojn, rakontis pri la bonega volforto de Cvetkov, rememoris, kiel operaciis ili infanojn en la atendejo ankoraŭ tie, en tiu vivo, rememoris la germanan transportan aviadilon kaj ĉiujn malgrandajn kaj grandajn miraklojn, kiujn ili travivis sub komandado de Cvetkov.

— Ĉu lia rango estas proksimume kolonelo? — penseme demandis Veresova.

— Mi ne scias, — diris Vlaĉjo. — Ja li estas kirurgo, ĉu vi ne komprenis? Estis li, kiu tie operaciis, kaj mi asistis lin...

Tagmanĝinte per seka milea kaĉo, Vlaĉjo trovis la ekonominon kaj demandis ŝin, laŭ kies ordono la taĉmento estas tiel fie manĝigata.

Razita, kun vizaĝo, senigita je ĉiuj signoj de tiu freŝa juneco, kiun Ustimenko simple spiris, en sia nigra trivita, sed lavita svetero, en rajdpantalono, demetita de mortigita germana leŭtenanto, kaj en same germanaj purigitaj botoj, kun «Walther» ĉe la zono, li atendis respondon.

La ekonomino ekstaris, poste ree sidiĝis, montris, intencinte paroli, siajn akretajn ezokajn dentojn, poste ekkriis:

— Mi ne povas! Mi ne responsas! Laŭ tio, kiel ordonos Anatolo Anatoljeviĉ...

— Kaj kiu ĉi tie estas Anatolo Anatoljeviĉ? — interesiĝis Ustimenko.

— Ili, kanajloj, ĉion superabunde havas, — el post la dorso de Vlaĉjo diris Babijĉuk. — Mi kun la ekonomo rigardis nokte — malkovris ilian kulakecon. Kaj butero, kaj femuraĵoj, kaj konservaĵoj — ĉio estas akumulita. Nur da kondensita lakto estas amasoj, diablo ilin premu, avarulojn... Ordonu — ni ilin elkulakigos!

Ne respondinte, Ustimenko direktis sin al la direktoro, kun kiu li renkontiĝis en la pordo de la teraso.

— Veresov, — prezentis li sin, cedante al Vlaĉjo la vojon. — Direktoro... de tiu ĉi tuta luksaĵo. Direktoro, certe, eksa, kaj nun nur loĝanta ĉi tie...

Vlaĉjo silentis. Anatolo Anatoljeviĉ estis viro malalta, kun pendantaj frambkoloraj vangoj, en bonorda jaketo, iomete rememoriganta per io malnovan fotaĵon de gimnaziano, tamen nekredeble maljuna.

— Ĉu vi promenas?

— Promenas.

Ili sidiĝis en la gastoĉambro, ĉe ronda inkrustita tableto. La direktoro per la poŝtuko frotis iun makulon sur la lakita tabloplato, spiris al ĝi kaj ankoraŭfoje frotis. Lia dikvanga vizaĝo esprimis ĉagrenon.

— Domaĝe, — plendis li. — Nia mahagonisto estas en la armeo, neniu povas ordigi la meblaron...

— Je-es, milito! — nedifinite prononcis Vlaĉjo.

La direktoro ĵetis al li rapidan rigardon.

— Nin ĉi tie oni manĝigas tre malbone, — seke diris Ustimenko. — Miaj homoj malsatis, elturmentiĝis en la marŝado, kaj vi havas rezervojn. Necesas ordoni, ke la kuirejo ne estu limigita. Vi estas direktoro...

— Eĉ ne petu, mi timas! — haste diris li. — Mi timas, timas, al vi estas bone, vi foriros, kaj min la germanoj pendumos. Ne, ne petu, oni denuncos, kaj mi pereos...

— Kiu do denuncos?

— Tiaj ĉiam troviĝos, — kun mallonga subrido diris Veresov. — Homoj, ili estas malsamaj! Tre, tre malsamaj, kaj en ilia animo ne eblas vidi. Kaj esti pendumito, kara kamarado, mi ne deziras. Se, vidu, almenaŭ estus pro kio, sed ja estas sensence. Tial mi neniajn ordonojn faros, sed vi mem forprenu. Vi havas forton. Kaj ni estas homoj fremdaj. Tiele! Kaj bone! Kun tiu ĉi nuna nia estro zu Stackelberg oni ne ŝercu, mi multe aŭdis...

Ustimenko leviĝis.

— Kaj ĉu vi ne hontas tiel malkuraĝi? — demandis li. — Jen via nevino timas nenion, helpas al ni...

— Mi, kara amiko, havas sanon ne tian, kiel ŝi, — subite sincere kaj malgaje respondis Veresov. — Miaj vejnoj estas monstraj, mi foriri ne povos. Kaj ŝi havas junajn krurojn, por ŝi tio ne timindas. Tial vi prefere, vere, per forto de mi la ŝlosilojn forprenu, mi tuj ilin al vi elportos...

La ŝlosilojn li tuj elportis kaj, fordonante la ligaĵon al Vlaĉjo, konsilis:

— La konservaĵojn nun malŝpari mi ne rekomendas. Vi ilin kunprenu. Miajn ĉevalojn vi same, verŝajne, kunprenos, do tiel al vi kreiĝos kaloria rezervo. Tio estas pli efika, ol bakita pano, kaj grio, kaj makaronioj...

La tagmanĝo en tiu ĉi tago, same kiel en ĉiuj sekvaj, kiujn la taĉmento pasigis en la «Alta», estis kuirita «laŭ la normo», kiel esprimis rapide resaniĝanta Cvetkov. Manĝis li kiel dek homoj, ĉiutage ŝvitbaniĝis kun komprenanta en tiu laboro Babijĉuk en la banejo, faradis ian, neniam aŭditan de Vlaĉjo, «hindan spiran gimnastikon», kaj al nekredemaj Vlaĉjaj «hm» kontraŭdiradis:

— Tuta via scienco, kara moŝto, estas plena eklektikismo, ŝamaneco kaj friponaĵo. Kaj la hinda gimnastiko estas per nenio pli malbona, ol, ekzemple, la misfama psikanalizo. Sed al mi kun ĝi estas pli gaje, mi, kiel al mi ŝajnas, pro ĝi pli bone fartas. Ĉu al vi tio malhelpas?

Kaj ordonadis, kaj komandadis jam li — Cvetkov, sed ne Ustimenko. La batalantoj — de la rezonema docento Ĥolodilin ĝis la mildega ekonomo Simakov — gajiĝis; tio, ke Cvetkov «elturniĝis kaj restis viva», estis bona antaŭsigno, kaj la okazintaj malfacilaj tagoj kaj malsukcesaj bataloj nun estis, kompreneble, alskribitaj al la malsano de Cvetkov, kion li, cetere, neniom negis, demandante kun signifo en la voĉo:

— Nu, kiel? Ĉu bone, infanoj, vi militis sen mi? Ĉu sukcese? Tamen, verŝajne, vi ripozis: mi estas malfacila komandanto, postulema, kun mi estas bagno, sed ne milito... Ĉu tiel?

Kelkfoje dum tago li demandadis:

— Kio pri nia grundplibonigiso, Ustimenko? Kiel vi pensas? Ĉu kaptis lin la faŝistoj?

Kaj enpensiĝadis.

En noktoj li multe fumadis, la vigla animstato forlasadis lin, kaj per malpacienca, abrupta voĉo li diradis:

— Nu, bone, ni renkontiĝos, nu, respondos mi laŭ tuta severeco, kompreneble en arbustojn ne forkuros, ĉio estas vero...

— Pri kio vi? — dormeme miris Vlaĉjo.

— Pri la historio en Belopolje, diablo ĝin prenu. Al vi estas bone, vi ne murdis, sed mi murdis indan homon. Ne, tio estas ne nervoj, tio estas normo. Ni rezonu...

Kaj li rezonadis, jen pravigante sin, jen akuzante, sed akuzante tiel kruele kaj krude, ke al Vlaĉjo estis malfacile aŭskulti.

— Se mi povus ebriiĝi! — foje kun sopiro diris Cvetkov.

— Da alkoholaĵo estas amaso kaj amaseto, — malŝate respondis Ustimenko. — Jen, trans mia lito. Vi rajtas, ja vi estas la komandanto...

— Ja vi estas ruza insekto, — kun subrido respondis Cvetkov. — Vi kun plezuro rigardus al mi ebria. Ne sukcesos!

Veresova longe sidadis en ilia ĉambro, li diradis al ŝi netolereblajn arogantaĵojn pri virinoj ĝenerale kaj pri ŝi speciale, rakontadis ne ridindajn kaj vulgarajn anekdotojn, sed fojfoje koketis, rememorigante al Vlaĉjo per io Gruŝnickij-on el la romano de Lermontov.

— Aĥ, ĉio, sinjorino, estas en la pasinteco, — aŭdis foje Vlaĉjo, alirante la malfermitan pordon. — Ĉu vi scias, kiel en la versaĵo:

Ĉu la panjo min amis tian, Flavan, kiel serpent' ĉioscian, Kaj kun griza duone harar'...[9]

Ustimenko eniris. Cvetkov iomete konfuziĝis, ellasis el siaj polmoj la fingrojn de Vera Nikolajevna kaj diris kun defio en la voĉo:

— Mi pri versaĵetoj ne estas specialisto! Jen, nia Vlaĉjeto, verŝajne, estas scianto de liriko...

En la malfermitan pordon enrigardis Ĥolodilin, faris komplotan vizaĝon kaj malaperis, Vera Nikolajevna foriris, kaj Vlaĉjo ial malgajiĝis.

— Kial vi, Ustimenko, aspektas, kvazaŭ glutis muŝon? — demandis lin Cvetkov.

Kaj, ne atendante respondon, li eksplikis sian vidon de la virinoj, la «Evidinoj», kiel li esprimis. Li parolis longe, tre certe kaj neordinare krude. Vlaĉjo aŭskultis silente, lia vizaĝo estis malgaja.

— Ĉu vi scias, Konstanteno Georgijeviĉ, ja tio ĝenerale estas konfeso de triviala malĉastulo, — prononcis li post silento. — De plej efektiva, rigidiĝinta kaj enua en sia konvinkiteco...

Malforta ruĝo aperis sur la ankoraŭ pala post la malsano vizaĝo de Cvetkov, li eĉ kvazaŭ konfuziĝis.

— Kaj tiu afekta pozo! Ĉu vi serioze tiel opinias? Ja estas abomene tiel vivi!

— Tamen mi estas libera! — ne tute sincere subridis Cvetkov. — Kaj ĉiam estos libera, eĉ edziĝinte, kion mi, certe, ne faros...

— Iru al diablo! — diris Vlaĉjo. — Ne scipovas mi diskuti tiujn temojn...

— Vi, probable, estas enamiĝinta al iu netuŝebla princino? — ekfumante kaj ringe elspirante la fumon, interesiĝis Cvetkov. — Kaj ŝi nun...

— Interalie, vi ricevos al la muzelo! — nelaŭte promesis Ustimenko. — Ĉu vi komprenis, Konstanteno Georgijeviĉ? Kaj ricevos ne kiel komandanto, sed kiel babilulo kaj maljuna fiflirtemulo...

Nelonge antaŭ la vespermanĝo Ĥolodilin alportis al Cvetkov «laŭ lia ordono» kelkajn volumetojn de malnova eldono de Ĉeĥov kaj petis permeson fari demandon. Fojfoje la docento ŝatis dandi per bona milita edukiteco.

— Nu, demandu! — per generala voĉo permesis Cvetkov.

— Por kio vi, nur pardonu min, subite bezonas Ĉeĥov-on?

— Kion vi volas diri?

— Jen tion. Ĉu vi legas tiaspecajn verkojn?

— Kiaspecajn do verkojn mi, laŭ vi, legas?

— Mi timas aserti ion ajn. Sed Ĉeĥov ja... Aŭ tio estas por voĉlegado? Komuna?

— Prefere vi, Ĥolodilin, iraĉu for! — petis la komandanto. — Io en vi hodiaŭ al mi ne plaĉas!

— Jes, komandanto! — seke respondis la docento kaj foriris, kaj Cvetkov longe kaj malŝate rigardis al la fermiĝinta post li pordo.

Dum la tuta vespero, kaj longe post la noktomezo, kaj en la mateno li legadis, ne deŝirante sin, kaj lia bela seka vizaĝo esprimadis jen koleron, jen ĝojon, jen malestimon, jen kortuŝitan admiron. Kaj Vlaĉjo, okupiĝante pri aferoj de la taĉmento — pri subvestoj, kovriloj, kiujn li decidis kunpreni, medikamentoj en la malsanulejeto de la ripozdomo, konservaĵoj, — pensis pri tio, kiom da ĉio diversa estas koncentrita en Cvetkov kaj kiel, plej probable, estas malsimpla lia interna, morala vivo.

— Aŭskultu, — vokis lin subite Cvetkov, kiam li eniris en ilian ĉambron por preni alumetojn. — Aŭskultu.

Kaj per voĉo, litere tremanta pro emocio, li voĉlegis:

— «Mi jam komencas forgesi pri la domo kun mezanino, kaj nur malofte, kiam mi skribas aŭ legas, subite senkaŭze mi rememoras jen la verdan lumon en la fenestro, jen sonon de miaj paŝoj, aŭdiĝintan en la kampo nokte, kiam mi, enamiĝinta, estis revenanta hejmen kaj frotanta la manojn pro malvarmo. Kaj eĉ pli malofte, en minutoj, kiam min turmentas soleco kaj mi malgajas, mi rememoras malklare, kaj iom post iom al mi komencas ŝajni, ke pri mi oni same rememoras, oni min atendas, kaj ni renkontiĝos... Misjusj, kie estas vi?»[10].

Frapferminte la libron, Cvetkov dum kelkaj momentoj silentis, poste, por ke Vlaĉjo ne suspektu lin pri troa sentimentaleco, diris:

— Kaj Ĉeĥov-on oni ne resanigis de ftizo. Jen — via medicino!

— Ne afektu, — mallaŭte diris Vlacĵo. — Vi ja ne tial legis al mi pri Misjusj.

— Mi legis pri Misjusj, — seke kaj edife respondis Cvetkov, — tial, kamarado Ustimenko, ke ĉi tie estas tre bone dirite, kiel li «frotis la manojn pro malvarmo». Mi tion same memoras laŭ la juneco, en Kursko. Kaj tion mi ĉiam rememoras ĉe vorto «Patrujo». Ĝi por mi — tiu vorto — estas ne geografia nocio kaj eĉ ne morala, sed tia: mi estas enamiĝinta, kantas la famaj kurskaj najtingaloj, mi aĝas dek naŭ jarojn, kaj mi ŝin akompanis la unuan fojon en la vivo.

— Ĉu vi ŝin amas ĝis nun?

— Kiun? — mallarĝiginte la okulojn al Vlaĉjo, interesiĝis Cvetkov. — Pri kiu vi diras?

«Diablo vin prenu!» — forirante, en kolero pensis Vlaĉjo.

Kaj kiam li revenis, Cvetkov al li diris:

— Ĉu vi scias, li ankaŭ pri mi skribis, pli ĝuste pri mia patrino.

— Kiel do? — ne komprenis Vlaĉjo.

— Tre simple. Ni mem estas kamparanoj, el Sirnja, ĉe ni estas nur Saĥarov-oj tie kaj Cvetkov-oj, aliaj ne estas. Kaj mia panjo estas analfabeta, ne preskaŭ analfabeta, sed simple tute nelegoscia. En Sirnja nun estas germanoj. Kaj la panjo neniel povis kompreni, ke mi ĉe ŝi estas doktoro, vera kuracisto. Kaj kiam ŝi ekmalsanis, kaj ŝin la onkloj (la patron mi delonge ne havas) alveturigis al mi en Kurskon — mi tie staĝis, — ŝi pensis, la panjo, ke mi estas brankardisto, ĉu vi komprenas? Jen, aŭskultu, ĉi tie estas skribite...

Disŝirante la vortojn, malmilde, farante strangajn paŭzojn, li voĉlegis:

— «Kaj nur la maljunulino, la patrino de la forpasinto, kiu nun loĝas ĉe bofilo-diakono en fora distrikta urbeto, kiam ŝi eliradis vespere, por renkonti sian bovinon, kaj renkontadis en la paŝtejo aliajn virinojn, rakontadis pri la infanoj, pri la nepoj, pri tio, ke ŝia filo estis ĉefpastro, kaj dum tio ŝi parolis timide, timante, ke al ŝi oni ne kredos...

Kaj al ŝi vere ne ĉiuj kredis...»

Li ree frape, kiel hieraŭ, fermis la libron, ĵetis ĝin for, sur la liton, kaj diris:

— Tion vi ne sukcesos, sinjoroj germanoj! Al tio vi nin ne revenigos! Jen kion, certe, neniuj viaj taktikistoj kaj strategiistoj konsideras...

Kaj, rimarkinte sur si atentan Vlaĉjan rigardon, demandis:

— Ĉu vi konsentas, bona doktoro Haass? Aŭ guto da «senkulpa sango» kapablas timigi vin ĝis tio, ke vi ne plu tenos armilon?

Vespere Ustimenko, sidante apud la lampo, legis germanan ĵurnalon, trovitan de Simakov en la kontoro de la «Alta». Li legadis ĝin jam dum kelkaj tagoj, por almenaŭ iomete kutimiĝi al la lingvo, kaj nun atingis artikolon de Rosenberg[11]. «Meti teruron en ĉiujn, kiuj restos vivaj, — movante la lipojn, flustris Vlaĉjo. — Frapado de ferumitaj germanaj botoj nepre devas voki mortan timon en la koro de ĉiu ruso — ekde bebaj jaroj ĝis la Metuŝelaĥa aĝo. Ĉiuj memoru la saĝan eldiron: ĉiu lando en la obeigita de ni mondo kun dankaj larmoj lasos por si tion, kion ne bezonas nia granda Germanio...»

— Aŭskultu, kamaradoj! — diris Ustimenko kaj voĉlegis al Cvetkov kaj Veresov tion, kion li tradukis.

— Kaj kio? — demandis Cvetkov. — Jen, trovis vi, per kio nin interesigi. Mi kun Vera Nikolajevna rezonas pri multe pli interesaj temoj...

— Ĉu pri interesaj? — miris ŝi.

— Tamen, min ne plu kontentigas ajnaj paroloj, — rigardante al Veresova per sia ofensiva, premanta, senkaŝe avida rigardo, diris Cvetkov. — Mi, Venjo, estas sana homo, viro, kiel vi scias, kaj vi kun mi nur babilas kaj babilas...

— Vi estas terure malĝentila, — ridetante al Cvetkov, respondis Vera Nikolajevna. — Neelteneble malĝentila. Ĉu vi vere pensas, ke tia malĝentileco plaĉas al virinoj?

— Tio estas kontrolita, — subridis li. — Absolute preciza metodo...

Vlaĉjo ŝovis la germanan ĵurnalon en la fajran hejtfornon, tiris sin kaj foriris. Jam malheliĝis, trans la angulon de la domo, trans la terason plonĝis Babijĉuk brakume kun sia blonda flegistino, la mildega ekonomo Paŭlo Kondratjeviĉ, tusetante, estis solide promenanta sur la larĝa aleo kun onjo Sanjo — kuiristino.

— Ni en la antaŭmilita periodo por barĉo beton nepre stufadis en gispoto kun lardo, — aŭdis Vlaĉjo, — ni normojn kaj porciojn, certe, konsideradis...

Sur la perono de la manĝejo du batalantoj — Azbelev kaj Cedunko — estis malgaje kantantaj pri sorp' amara, kiu tremas ĉe vojo kaj klinas branĉojn en malĝojo[12]. La Lakta Vojo larĝe kaj milde estis prilumanta la malvarman, frostan ĉielon. Ne hastante Vlaĉjo ĉirkaŭiris la postenojn ĉirkaŭ la «Alta», ekfumis kaj revenante hejmen renkontis Vera-n Nikolajevna-n — ŝi preskaŭ kuris, frapante per la kalkanumoj sur la glaciiĝinta tero de la aleo.

— Ĉu okazis io? — demandis Ustimenko, subite ektiminte pri Cvetkov.

Ŝi fortiriĝis, poste ridetis per la ŝminkitaj lipoj. Ŝi odoris je dolĉa parfumo — firma kaj malmilda.

Haltinte, deĵetinte la ŝalon sur la ŝultrojn, rigardante al Vlaĉjo per malhelaj, senbrilaj, probable ridantaj okuloj, ŝi demandis:

— Kaj kio povas al li okazi? Li estas praktike sana. Sed ĝenerale, lia humoro ial malboniĝis, kaj li sufiĉe malĝentile deklaris al mi, ke tempas dormi...

Kaj, proksime rigardante al Vlaĉjo, spirante varmon al lia vizaĝo, ŝi petis:

— Ni, doktoro, vagu ĉi tie. Mi kun vi babili bezonas. Tre bezonas.

— Nu, bone, — ne tre ĝentile konsentis li.

Ŝi prenis lian brakon, rapide kaj frostosente alpremiĝis al li kaj diris:

— Estas ia freneza vivo. Kaj via komandanto estas... stranga...

— En kio do?

— Aŭskultu, petu lin, ke li kunprenu min, — haste kaj arde petegis ŝi. — Mi ja ĉi tie pereos. Kaj ĝenerale! Mi ne deziras resti kun stampo de homo, konservinta sian vivon en okupacio. Ĉu vi komprenas min?

Ree ekridinte, ŝi rapide kaj facile turnis sin al la Vlaĉja vizaĝo kaj, ree ĉirkaŭigante lin per varmo de sia spirado, per odoro de dolĉa parfumo kaj preskaŭ tuŝante lin per la disflugintaj harbukloj, plendis:

— Ĉu vi sovaĝiĝis en viaj bataloj kaj vagadoj? Aŭ vi pensas, ke mi estas spionino? Mi ĉiujn dokumentojn ĉi tie havas, mi estas honesta sovetia specialisto, vi devas kunpreni min. Mi estas fortika, eltenema...

Ŝia voĉo ektremis, ŝi estis preta ekplori.

— Kial vi ne respondas?

— Mi timas, al vi estos malfacile! — konfuzite diris Ustimenko. — Tio, vidu, ne estas promeno...

La proksimeco de Veresova estis maltrankviliganta lin, ŝiaj lipoj estis tro proksimaj de lia vizaĝo. «Tiel oni ne parolas pri afero», — subite kolere pensis li, sed fortiriĝi estis stulte, kaj li ne deziris ŝajnigi oficialan severecon. Kaj per tono, ne karaktera por li, trosenĝena kaj iom impertinenta, li demandis:

— Ĉu dum marŝado vi ne ploros? Panjon ne vokos? Sur la manojn preni ne petos?

— Ne, — seke respondis ŝi. — Ĉiuokaze, vin ne petos!

— Sed tamen mi ne komprenas, — silentinte iom, ekparolis Vlaĉjo, — ne komprenas. Vera Nikolajevna, kial ĝuste mi devas raporti al la komandanto pri via deziro iri kun ni. Ĉu vi mem ne povas kun li konversacii?

— Nun por mi tio estas malfacila, — streĉite respondis ŝi. — Ĉu vi komprenas, malfacila! Okazis stultega incidento, kaj via Cvetkov, plej probable, simple ekmalamis min...

Vlaĉjo levis la ŝultrojn: kia ankoraŭ incidento? Sed li demandis pri nenio. Kaj Cvetkov-on li, certe, ne demandis, tiu estis ne tia homo, kiu permesus fosi en sia animo...

— Kiel fartas viaj vunditoj? — interesiĝis la komandanto, kiam Vlaĉjo demetis la piedveston kaj kuŝiĝis sur la risortan matracon, al kiu li ĝis nun ne povis alkutimiĝi. — Ĉu ili kapablas moviĝi?

— Ja ni veturigos ilin sur ĉaregoj...

— Tio ne estas respondo. Mi demandas — ĉu ili kapablas al plua marŝado?

— Tute! — incitiĝinte, respondis Ustimenko. — Tamen, vi mem povas kiel kuracisto...

— Kuracisto ĉi tie estas vi! — malvarme interrompis lin Cvetkov. — Kaj al vi, kuracisto, mi, komandanto, ordonas — preparu ilin morgaŭ al transportado... Ĉu klaras?

— Klaras! — respondis Vlaĉjo.

Kaj, furioziĝinte, ĵetinte la piedojn de sur la lito, per obtuza pro ofendiĝo voĉo li demandis:

— Kaj kial, bonvolu diri, vi parolas kun mi per tia tono? Ĉu mi estas marodanto, aŭ malkuraĝulo, aŭ perfidulo? Kio estas tiuj kapricoj de geniulo? Kio estas tiuj ŝanĝoj de humoro? Kio estas tiu impertinentaĵo, finfine?

Pro miro Cvetkov komence leviĝis, poste eksidis inter siaj kusenoj. Lia vizaĝo esprimis perplekson, poste li ridetis, poste petis:

— Pardonu min, bonvolu. Mi promesas, ke tio ne ripetiĝos. Mi ekregos min, Vladimiro Atanazijeviĉ, kredu min...

Kaj li mem rakontis pri tiu «incidento», pri kiu tiam menciis Veresova: antaŭ horo, en ŝia ĉeesto, subite venis ĉi tien Ĥolodilin kaj deklaris, ke li deziras interparoli malkaŝe. Li ne estis ebria, sed estis en tiu stato, kiun en malnova tempo oni difinadis per vorto «afekcio». Dense ferminte post si la pordon, la docento komence ektimis pri sia propra kuraĝo, sed Cvetkov lin vigligis, kaj tiam Ĥolodilin deklaris, ke en la taĉmento ekzistas «malsanaj humoroj», ligitaj kun la restado en la «Alta»...

— Kiaj tiaj «malsanaj humoroj»? — trankvile kaj eĉ moke demandis Cvetkov.

— Ĉu diri? — ekdubis la docento.

— Ja se vi komencis — finu.

— Ĉu vi ne ofendiĝos? Kredu, mi pro plej bonaj intencoj.

Kaj citis:

Kaj post ili laŭtas mokoj:
«Pro virin' li lasis nin,
kun virin' pasigis nokton,
mem fariĝis li virin'».[13]

Cvetkov paliĝis, Veresova ekridis.

— Kiel honesta homo, — deklaris Ĥolodilin, — la nomojn de miaj batalaj kamaradoj, portantoj de tiuj humoroj, mi ne diros.

— Kaj mi eĉ ne demandas! — respondis Cvetkov. — Por mi ĉio estas klara. Vi povas esti libera.

La rakonton de la komandanto Vlaĉjo aŭskultis atente, poste ekfumis kaj konsilis:

— Fajfu! Ĉi tie estas nur unu malfacilaĵo — Veresova postulas, ke ni kunprenu ŝin. Kaj rifuzi al ŝi ni, ĝenerale, havas nenian rajton...

Cvetkov pensis iom, same fumis kaj, malmilde fiksrigardante al Ustimenko, diris sian verdikton:

— Do, estos tiel: Veresova iros kun ni, kiel via... nu, amikino, aŭ fianĉino, aŭ... aŭ, unuvorte, vi kaj ŝi estas malnovaj amikoj. Ekde tiu ĉi horo mi al ŝi havas nenian rilaton, kaj tio estas ne kamuflado, sed vero. Ĉu vi min komprenas? Ŝajnigi mi ne scipovas. Iri per si mem por ŝi estos malfacile. Ŝi ne estu kiel, ĉu vi scias, fratino Danjo aŭ Manjo, amika knabino. Ŝi estu Veresova Vera Nikolajevna. Jen tiamaniere... Ĉu al vi klaras?

— Klaras, — ne tre komprenante, kiel ĉio ĉi sukcesos, respondis Ustimenko.

— Nu, kaj se klaras, do, eblas ankoraŭ legi iomete — nun kiam ankoraŭ estos okazo! — apetite diris Cvetkov kaj alŝovis al si pli proksime la lampon.

— Kion vi legos?

— Divenu laŭ la unua frazo...

Kaj Cvetkov, ĝuante kaj ĝojante, voĉlegis:

— «Estis la oka horo de mateno — la tempo, kiam oficiroj, oficistoj kaj alveturintoj ordinare post varmega, sufoka nokto banadis sin en la maro kaj poste venadis en la pavilonon — trinki kafon aŭ teon...»[14]

— Mi ne scias! — levis la ŝultrojn Vlaĉjo.

— «Ivano Andrejeviĉ Lajevskij...» — singarde legis ankoraŭ tri vortojn Cvetkov.

Vlaĉjo ĉagrene sulkiĝis.

— Ja vi estas kultura homo, — trankvile fiksrigardante Vlaĉjon, diris Cvetkov. — Pensanta kuracisto, «la dika intestaro», kiel esprimis unu mia amiko, «por vi estas malfermita libro». Kiel do vi tiel pri Ĉeĥov, ĉu?

Kaj subite kun angoro en la voĉo li ekkriis:

— Ĉu vi pensas, ke mi vin insultas? Min mem, Ustimenko. Malbone, stulte mi vivis. Ĉiam, vidu, mankas tempo.

Li glatumis la dorseton de la libro per sia granda mano kaj ordonis:

— Bone, dormu. Post la venko ni estos pli saĝaj!

### Prenu min al vi!

«Bonan tagon, altestimata Vladimiro Atanazijeviĉ! Tion skribas al Vi unu Via konatino — iu Stepanova Barbara Rodionovna. Vi kaj mi iam «amikis», kiel ŝatas nun esprimi gejunuloj, kaj eĉ, se mi ne konfuzas Vin kun iu alia, interkisis, kaj mi persone petis Vin, malklerulon, kisi min «pasie». Ĉu Vi rememoras? Super ni tiam hurlis vaporŝipa sireno, Vi estis iranta por staĝado en Nigran Ravinon, kaj ĉio ĉi estis en la tagoj de nia juneco.

Kaj poste Vi min forlasis pro motivoj de altaj principoj. Tiaj karakteroj, kiel Vi, ĉion ja faras principe, kaj eĉ spinon al homoj rompas pro kaŭzoj de sia propra damnita principeco.

Kial vi tiam ne returniĝis, stultulo?

Kiel vi rajtas ne returniĝi?

Kaj kiel mi nun vivu kun la rompita spino?

Ĉu Vi scias, pri kio mi ofte pensas, Vladimiro Atanazijeviĉ? Pri malutilo de fiereco en amo, se, certe, tiu ekzistas. Ĉiuj malfeliĉoj venas de fiereco, de respekta rilato al la propra «mio». Kaj se amo ekzistas, tiam «mi» iĝas «ni» kaj ofendiĝi eblas nur pri tiu «ni», kaj neniom eblas pri «mi». Ekzemple, se oni ofendos vin en la laboro, en via, kiel vi ŝatas esprimi, «afero», tiam mi pri ni ofendiĝos. Se oni min ofendos, tiam vi ofendiĝos pri ni. Sed mi ne povas ofendiĝi al vi, ĉar vi estas mi, ja mia maldekstra mano ne povas ofendiĝi al la dekstra. Ĉu vi ne komprenas?

Mi kvazaŭ vidas, kiel vi sulkiĝas kaj diras: «Metafiziko kaj sensencaĵo».

Ĉu vi memoras, kiel vi koleriĝis tiam sur la albordiĝejo, kiam mi diris, ke kisoj iam estas acerbaj? Ĉu ne memoras, stultuleto? Sed mi memoras. Virinoj ĉion memoras, se deziras memori, kaj se ne, tiam nenio fareblas.

Sed mi ne kondukis la penson ĝis la fino: teruraj miskomprenoj en amo, plej ofte, devenas el tiu idiota, falsa fiereco. Memkompreneble, sento de propra digno, de personeco devas ekzisti, sed en tiu abismo de konfido, kiun nepre subkomprenigas vera amo, tio estas bagateloj kaj vantaĵoj. Konfidante al mi la amon, vi ne rajtas, fava idioto, dubi pri tio, ĉu veturos mi kun vi al diabla sovaĝejo aŭ ne veturos. Se ne veturos, tiam, sekve, nenio estas, ne estis kaj ne povas esti, kaj ne tial, ke veturi kun vi — tio signifas oferi sin, laŭ la terminologio de nia Eŭgeneto, sed tial, ke la amo, se ĝi vere estas, nepre kaj kun ĝojo faros ĉion, kio helpas al ĝia disfloro, kaj decide rezignas tion, kio malhelpas al ĝi disvolviĝi normale. Kaj ĉar diseco, kia ajn ĝi estu, tamen malhelpas al la natura vivo de la amo, do, sekve, la amo mem kontraŭus al la diseco de mi kaj vi, kaj nun mi jam estus naskinta al vi knabinon kun harligetoj, aŭ knabon, aŭ kaj knabinon kaj knabon, kiel vi diros!

Necesas returniĝi, jen kio!

Tutegale pli bonan ol mi vi neniun trovos!

Belan vi trovos — kun longaj gamboj! Kun maldika talio trovos (vespa — ĉu vi legis pri tiaj, sed en ili estas nenio speciala), kun greka nazeto, kun roma nazeto, sed min — spit'!

Aŭ vi tie edziĝis al via indianino Tuŝ?

Bonvolu ne ofendiĝi al mi, Voĉjo, sed kiam mi pensas, ke vi edziĝis, tiam mi deziras al vi morton. Puŝkino ja povis skribi: «Estu, Mary, feliĉa!» Sed mi ne estas Puŝkino. Mi estas Barbara Stepanova kun ĉiuj sekvantaj el tio konsekvencoj. Kaj ankaŭ Puŝkino, verŝajne, same iom mensogis, agordis sin al tia sakarina humoro, ni aŭdis, legis pri lia familia vivo.

Do prefere mortu.

Vi kuŝos en ĉerketo, tiel bele, tiel komforte — mia mortinteto. Kaj se vi edziĝos — oni min forpuŝos, eĉ proksime ne allasos, sed mi eĉ mem ne iros, tiam via bopatrino vin priploru kaj ĉiuj tiuj, kun kiuj vi iras en opereton aŭ en futbalan matĉon.

Ho dio, kion mi skribas!

Sed ja ĉio ĉi estas vero. Mi alie ne povas pensi. Kaj per sulfata acido mi povus vin priverŝi, kaj per razilo detranĉi vian kapon, kaj ĉion ajn mi povus fari, ĉu vi komprenas, kia mi, Voĉjo, iĝis terura!

Probable, tiel en mi praa Adamo ribelas aŭ atavismo, kontraŭ kiu necesas lukti.

Diri estas facile, sed provu — luktu! Tio ja ne dependas de mi, kiam mi en vivaj bildoj imagas viajn agacajn kisojn kun aliaj virinoj.

Abomena, fia persono!

Mi ne deziras plu pensi pri vi!

Ĉu vi kuracas tie? Fomentas en kulturaj kondiĉoj? Mezuras temperaturon? Verŝajne, komencis disertaĵon — skribadas mediteme?

Kaj ĉe ni estas milito. Vi, probable, la radion aŭskultas, Vladimiro Atanazijeviĉ?

Kaj ĝi estas ne tute tia, kiel Vi imagas.

Tamen strange, mi, Voĉjo, tre dikiĝas. Mi kaj nia «sentimentala tanko» — Nastasja. Vi ja scias, kiel mi bonege asimilas manĝaĵon. Ĉio taŭgas. Kaj Nastja same. Kaj ĉe ni okazadis po dek, po dek du koncertoj dum diurno. Kaj ĉie oni nin manĝigas. Vi ja ne konas tiun milit-maristan gastamon, vi, povrulo, ne havis okazon ĝin vidi. Ĝi nomiĝas «kion ni havas, per tio ni regalas», kaj la ŝipkuiristo mem manĝigas, tial rifuzi — tio signifas bonan homon malhonori kaj ofendi. Rifuzi ne eblas kategorie. Kaj fosi en manĝaĵo ne eblas, tuj estos demando: ĉu estas malbonguste, pardonu?

Tamen, nun mi jam ne estas dika. Ĉio ĉi estis. Vi ne miru, mi skribas al vi per pecetoj, ĉu vi komprenas — mi haltigas unu peceton de tempo kaj diras:

— Atendu, peceto, lasu al Vladimiro Atanazijeviĉ rigardi el lia bela foro, por li ne malutilas.

Kaj al mi ŝajnas, ke vi vidas, ĉar sen vi ĉio estas malĝusta.

Ĉu vi scias — nin iam vizitis ĵurnalistoj. Li estis altega, magra, solaj ostoj, pri li nia arta direktoro esprimis tiel: «Li havas ne kompleksion, sed malkompleksion». Kaj kun li estis lia edzino — ili kune servas en unu ĵurnalo. Ŝi al li ĉiam diradis: «Aĥ, Boĉjo, vi nenion komprenas». Kaj li kapjesadis, ke ne komprenas, kapjesadis kaj ridetadis al ŝi. Ili kune iris al la milito, ĉu vi komprenas?

Kune.

Kaj poste ni drinkis, kaj tiu virino — ŝia nomo estas Anjo — litere kun larmoj sur la okuloj demandis min:

— Ĉu vere, Banjo, mia Boĉjo estas mirinde bela?

Mi eĉ ektimis, pensis, ke la knabino freneziĝis. Kaj ŝi, imagu, insistas:

— Pli bela ol ĉiuj sur la tero.

Estas interese, ĉu vi estas pli bela ol ĉiuj sur la tero?

Kaj nun Vi legu, kamarado Ustimenko, kio okazis al mi poste.

Ni trafis en iun N-on, kie estis decidite defensivi. Por tio sur la N-an kabon necesis elveturigi el la urbo tutan provianton. Mi veturis kun ŝoforo, ni veturigis konservaĵojn kaj sukeron. Mi ja estas fortika, vi scias, la ŝoforo eĉ miradis, ĉiam min avertadis: «Ne trostreĉiĝu, Banjeto, por junulino tio estas malbona». Jen ni pelas la aŭton plenrapide, nin haltigas oficiro kun pistolo kaj diras:

— Tuj en la arbaron, fricoj sur motorcikloj kaptis la vojon.

Tra la arbaro ni atingis la niajn. Kaj venis tia «etapo», kiel esprimis nia arta direktoro, kiam «la muzoj devis eksilenti». Mi kaj Nastasja eklaboris ĉe la aviadistoj kiel kelnerinoj.

Kaj sciu, Voĉjeto, tio estis la plej bonaj tagoj de mia vivo.

Mi ne scias kial, sed jen al vi ankoraŭ peceto. Rigardu.

Mi sidas sola en nia subtera manĝejo kaj dormetas: mi laciĝis. Estas malvarme kaj humide, estas duonmallumo kaj funebro en la animo.

Kaj jen venas aviadisto Borovikov Sergio Sergijeviĉ. Li jam estas aĝa, multaj nomas lin oĉjo Serĉjo. Li estas iomete korpulenta kaj per io iomete similas al la patro. Li havis multajn elflugojn, mi eĉ ne scias kiom, sed tre multe.

Li iras malrapide, kun peno, trenante la peltbotojn. La helmon li demetis, la harojn li glatigas per siaj manegoj. Kaj pri io pensas, tiel, ke ne tuj rimarkas min. Mi demandas:

— Ĉu vi nutriĝos, oĉjo Serĉjo? (Ĉiuj militaj homoj ne manĝas, sed nutriĝas, vi tion memoru).

— Ĉu nutriĝos? Nepre, filineto.

Mi alportas al li grasan porkan viandbulon. Li longe kun abomeno rigardas al ĝi. Li estas forkonsumita, komprenu! Li ne povas tion manĝi! Kaj ĝi krome estas malvarma — tiu diabla viandbulo. Mi ĉion scias anticipe, sed mi havas streĉitajn, malfacilajn, neelteneblajn rilatojn kun impertinenta sentaŭgulo kuiristo. La kuiristo deziras nur la solan: ke oni lin «evakuu». Li eĉ iomete ŝajnigadis sin freneza, sed ne sukcesis. Tio estas sentaŭgulo kaj fiulo. Tial mi bezonas, ke oĉjo Serĉjo rezignu la viandbulon.

— Se eblus ion acidan, filineto, — mallaŭte petas oĉjo Serĉjo kaj ĝeniĝas. Li ĝeniĝas pri tio, ke li ne povas manĝi porkaĵon. Al li mem ŝajnas, ke li kapricas. Ja estas milito!

Reveninte en la kuirejon, mi kuiras mem, kaj la kuiristo rigardas al mi el angulo per kataj okuloj. Mi haketas al malgrandaj pecetoj peklitan kukumon, cepan bulbon, eltrenas el la kaserolo renon. Kaj antaŭ ol alporti al li supon kun peklitaj kukumoj, mi ankoraŭ faras salaton el fermentita brasiko kun oksikokoj. Kaj la batalajn cent gramojn[15] mi alportas tiom malvarmajn, ke la glaseto rosumiĝas. Kio koncernas oksikokon, do mi kun Nastasja kolektas ĝin sur holmetoj apud la aerodromo.

Oĉjo Serĉjo nutriĝas kaj rakontas, kiel li militis. Mi malbone komprenas liajn militajn aviadistajn vortojn, sed mi komprenas, ke mi necesas nun al li, li bezonas, ke iu diru: «Ĉu vere?», «Ne povas esti!», «Aj-aj-aj!». Ja aliaj aviadistoj tiel ne diros. Ili mem batalis hodiaŭ, ili same forkonsumiĝis, ilin per nenio eblas mirigi...

Kaj poste Nastja estis evakuita sur aviadilo, kaj mi restis sola — sola virino. Mi iĝis ankaŭ flegistino, Voĉjo, ĉar ĉiuj specialecoj jam miksiĝis. La germanoj ĵetadis sur nin kombinitajn paraŝutajn trupojn, ili strebis al la aerodromo, sed ni rebatadis. Kaj ankaŭ mi, Vladimiro Atanazijeviĉ, rebatadis — mi pafis per mitraleto, sed malbone, kaj Moŝkovec — nia estro — diris al mi severe:

— Vi, Stepanova, antaŭ ol premi la ĉanon, fermas la okulojn. Tio estas malbela, Stepanova. Tio estas pafado al aero, sed ne al la kontraŭulo. Iru for, Stepanova, ne ĉagrenu min...

Sed la mitraleton li ne forprenis, ĉar tiun mitraleton al mi donacis unu batalanto. La mitraleto estas trofea, nomiĝas «Schmeisser»[16], vi pri tielaĵo verŝajne eĉ ne aŭdis. Kaj oni al mi ankoraŭ kaskon donacis, du grenadojn, malgrandan pistoleton...

Jen foje vespere venis al mi Moŝkovec.

Li estas severa viro, superfluajn vortojn ne malŝparas.

Sed tiam li dense fermis post si la pordon, eksidis apud mi kaj diris:

— Mi iras al serioza laboro, donu, Barbara, al mi ion por fortuno. Vi havas bonan manon.

Mi pensis iom kaj donis vian fotaĵon — ĝi estas ĉe mi sola, vi tie estas sufiĉe grandorela, mi iam deŝiris ĝin de via malnova studentmatrikula karto, jam post via forveturo eksterlanden, al mi Aglaja Petrovna permesis.

Moŝkovec rigardis, demandis:

— Kiu estas?

Mi al li respondis:

— Mia plej kara homo! Ne forgesu alporti reen.

— Mi alportos!

Kaj — alportis. Li venis tuta kvazaŭ karbigita, la knaboj kun li ĉiuj estis vivaj kaj sanaj, sed forte elturmentitaj. Redonis Moŝkovec vian fotaĵon kaj aldone al ĝi kvar metalajn platojn.

— Kio estas tio? — mi demandis.

Kaj li:

— Profito!

Nur poste mi komprenis, ke tio estas mortigitaj faŝistoj.

En la sekva nokto vekas min Moŝkovec kaj diras:

— Eliru al la knaboj, adiaŭu, ili nun en batalon foriras, ni penos trabatiĝi.

Kaj Moŝkovec mem estis vestita marŝe — en kasko, en kapoto. Mi havis cigaredojn, mi ilin ĉiujn disdonis, «Schmeisser»-on mian fordonis, unu grenadon, ankaŭ la kaskon. Eĉ nefumantoj prenis de mi la cigaredojn. Tion estas malfacile klarigi — kial, sed mi estis tre necesa al ili en tiuj minutoj. Kaj, mi memoras, mi diradis unu saman frazon:

— Ĉio estas bona, ĉio estas bonega, vi trabatiĝos!

Mi elkuris, ĉirkaŭkuris la tenejon kaj kaŝiĝis — ili pasu preter mi. Kaj ili pasis...

Matene venis ordono — foriri. Sed nur sur aviadiloj kaj motorboatoj. Kaj aviadiloj malmultas, kaj ŝipetoj malmultas. Jen alkuras al mi unu konata aviadisto — iu Peĉjo, la familinomon mi ne memoras — kaj diras:

— Ek, knabino, prepariĝu, mia aviadilo estas instrua, havas unu ekstran lokon. Prenu neniajn aĵojn, alie ni ne ĝisflugos...

Mi surmetis sur min vatjakon, eliris, kaj renkonten iras Serĉjo Kornilov — tio estis unu ĉarma maristo ĉe ni — kun frakasita manradiko, kaj la ŝultro estas vundita. Mi lin trenas al la aviadilo. La helico turniĝas, kaj Peĉjo kriegas:

— Unu loko! Unu ja! Unu!

Tiam de malantaŭe oni trenas min je la vatjako — la boatistoj sendis, al ili estis ordonite kunpreni Stepanova-n. Jam malheliĝis, kiam ni debordiĝis kaj la germanoj sur motorcikloj eliris al la bordo mem. Mi malbone memoras, kiel kaj kio estis poste. Oni rakontis, ke nia boato iris dum dudek tri horoj. Estis neelteneble malvarme — tion mi memoras. Kaj mi memoras, kiel ni trovis nin en akvo. Mi tiel laciĝis, ke mi deziris, ke ĉio finiĝu pli baldaŭ, sed apud mi tenis sin je tabulo iu neordinare obstina maristeto, mi eĉ kriis al li:

— Ne instruu min, vi al mi tedis, iru al diablo!

Li poste tion al ĉiuj rakontadis.

Kaj iom pli poste mi aŭdis tre klare:

— Ŝi pro tio mortos!

Sed mi ne mortis — «tio» estis grandega trinkpoto da alkoholo. Mi eltrinkis ĝin tutan kaj ekdormis, kaj kiam vekiĝis, tiam al mi ŝajnis, ke mi estas en infero. Sed mi estis simple sur forno, kiun la maristoj hejtis, por ŝvitigi min. Mi ĉirkaŭrigardis — sur mi estas vira subpantalono kun ligiloj, striita subĉemizo, mi estas kovrita per ŝafpelto, kaj supre per litkovriloj. Sube amasiĝas maristoj kaj ion pridiskutas.

Mi penis leviĝi kaj sentas, ke ne povas — mi tuta gluiĝis.

— Knaboj, — diras mi, — mi estas en ia pasto. Kion mi faru...

Kaj ili respondas:

— Ne maltrankviliĝu, amikino, tie staris botelo kun mielo, ĝi pro varmo krevis, kaj sub vin la mielo subfluis. Ne gravas, ni akvon alportos, vi vin delavos. La mielo, certe, estas bedaŭrinda...

Dum ili portadis akvon, dum varmigadis ĝin — mi estis gluiĝanta pli kaj pli forte. Jam mi ne povis moviĝi. Poste ili min detrenis malsupren kaj foriris.

Kaj la voĉo ĉe mi post tiu banado malaperis.

Vi pravis, Voĉjo, ne rezultis el mi aktorino.

Kaj jen mi nun estas en Moskvo. La patro skribis, ke li penos al mi helpi kun laboro en la milito. Ja mi nun ĉion povas. Sed li ion kombinas, mia paĉjo, verŝajne, li ne deziras, ke oni min murdu, iu el la maristoj sukcesis klaĉi, kiel mi dronis. Nun mi skribis al li minacan leteron kun ultimata limdato. Kaj skribis, ke en mi estas la Stepanov-a sango, li ne esperu, ke mi evakuiĝos al Alma-Atao.

Ĉe ni estas malvarme, falas neĝo.

Kaj vi, probable, drinkas sodan viskion kaj skribas leterojn, por ke oni permesu al vi veturi al la milito, ĉu?

Venu!

Mi ne povas sen vi.

Tion ne eblas klarigi, sed vi devas kompreni.

Kaj ĉu vi deziras ekscii la plej teruran pri mi, tion, kion neniu scias kaj, certe, neniam ekscios, ĉar tio estas nur por vi, kaj al vi, stultuleto, mi ne necesas. Mi estas edzino, Voĉjeto!

Ĉu vi ektimis?

Ĉu vi tuta tordiĝis pro teruro, pro nemoderneco, pro filistra esenco de tiu nocio?

Sed mi estas edzino ne tia, kiel multaj aliaj ceteraj.

Jen antaŭ mi kuŝas tiu via terura, bruska kaj furioza letero pri frako, pri Eŭgeĉjo, Svetlana, Anjo kaj mi. Ĉiujn vi niveligis sendistinge. Nu, tion vi faris en ekscitita stato, mi ja vin konas. Sed poste, Voĉjo, estas vero. Poste — vi divenis: «Vi estus narkozisto kaj asistanto, vi estus por mi edzino kaj kamarado, sed nun...» Plue estas seninterese, plue iras via ordinara kverela galimatio.

Sed vi min ne vokis, Voĉjeto!

Vi ne returniĝis, por diri al mi ĝuste tiujn, ĉefajn vortojn: ni veturu, vi estos por mi edzino kaj kamaradino!

Kaj mi iĝus por vi ĉio — brankardistino por viaj malsanuloj, flegistino, helpkuracisto, memlerninta profesoro, apotekisto, vazlavistino. Mi estas edzino, Voĉjo, via edzino! Kaj ne miru, mi petas, ne faru incititan vizaĝesprimon — ĝi signifas «jen viaj artifikoj» — tio, kompreneble, ne tro moderne sonas, tion, verŝajne, multaj malaprobos, sed mi neniam estis, se vi memoras, modemulino. Kaj fari mi povas vere nur tiun laboron, en kiu vi estas ĉefa. Mi povas bonege helpi al vi, kaj tiam tiu via afero, la afero, al kiu vi servas, iĝos la afero de mia vivo.

Jen kia mi estas edzino.

Mi scias, kareta-boneta, scias, ke geedzeco ne ekzistas tie, kie la homojn ligas nenio, krom infanoj, mastrumaĵo kaj, pardonu, lito. Malmultas tio! Ne sufiĉas por daŭro de la homa vivo. Ili silentas! Damludas unu kun la alia kaj ankoraŭ fanfaronas pri tiu okupiĝo. Ŝi demandas lin por plenumi normojn de delikateco kaj de ĉio cetera, kio decas en la geedzeco, renkontante ĉe la pordo per kiseto:

— Nu, kio estas nova?

Kaj li, nature, respondas:

— Mikaelon Paŭloviĉ-on necesas maldungi laŭ propra deziro. Tio estas neeltenebla!

— Ĉu vere? — miras ŝi. — Mi neniam pensis!

Tiel konversacias nia Eŭgeno kun Iraida. Kaj ŝi ĉe tio ankoraŭ sulkas la frunton, montrante laboron de penso.

Certe, estas ankoraŭ varianto, kiam la geedzoj estas okupitaj pri malsamaj aferoj. Li havas la sian, ŝi la sian. Donu al ili dio sanon al festo, kiel oni diras. Sed mi rezonas ne pri ili. Mi rezonas pri mi. Mi diras pri mi, mizerulino, kiel vi foje min moknomis. Do jen: mi estas absoluta edzino. Mi ne povas, ke vi faru aferon, apartan disde mi. Por mi tio ne eblas. Mi freneziĝus, se en tiu estonteco, kiun ni neniam havos, sed se ĝi estus, vi farus unu aferon, kaj mi alian. Mi devas esti ĉiam kun vi. Kaj en malbono kaj en bono, kaj en feliĉo kaj en malfeliĉo, kaj en frosto kaj en pluvo, kaj en fronto kaj en paca tempo, kaj en operaciejo kaj en pansejo, kaj gaste kaj hejme.

Ne, prefere estu, ke vi foriras kaj mi vin atendas.

Kaj estu, ke vi venas, ĉu vi komprenas? Estu, ke vi foriris gasti al via malnova fronta kamarado kaj tie terure ebriiĝis. Kaj venis sur kvar piedoj. Kaj mi al vi diras:

— Vladimiro, kio estas tio?

Kaj vi al mi:

— Pardonu, sed estas tiel!

Kaj mi al vi:

— Mi esperas, tio neniam ripetiĝos?

Kaj vi al mi (en terura, ebria furiozo):

— For! Kiu estas ĉi tie la ĉefa? Liberigu la vojon! Aĉulino! Mi estas la plej ĉefa...

Kaj mi:

— Vi, vi, Voĉjeto, vi estas la plej ĉefa...

Kaj estu, ke vi matene pardonpetas. Sed kiel, ĉu vi scias?

— Kio estis al mi hieraŭ, Barbeto?

Sed mi silentas. Mi silentas kaj silentas. Kaj silente ploras. Kaj vi rampas sur la genuoj jam maljuneta, jam kun anhelo, mia kalveta! Nu, poste, certe, mi vin pardonas, kaj ĉio estas bona.

Ho dio, kien mi forflugas, kiam mi parolas kun vi.

Pardonu min, Vladimiro Atanazijeviĉ, mi distriĝis.

Do, ĉu vi supozas, Vlaĉjeto, ke mi aŭskultadis viajn medicinajn rezonadojn kaj diversan biologian deliraĵon en la tagoj de nia juneco tial, ke al mi tio estis interesa?

Neniom!

Al mi estis interesa nur, kiel vi pri tio pensas, kaj por vi mi, certe, iĝus unuaklasa helpanto. Ĉu tio estas malbona? Ĉu tio rompas egalrajtecon de la virino kun vi, viroj? Sed tio ja ne estas recepto, tio estas tio, kio konvenas persone al mi. Kaj nenio fareblas kun mi, kaj vi kun mi nenion faros, se mi al vi tia naskiĝis.

Nu, estu sana!

Kaj eble, vi venos kaj prenos min al vi en la militon?

Prenu min al vi, Vlaĉjo.

Moskvo, la 8-an de novembro 1941.

La Norda stacidomo.

Kaj kien mi forveturas — tio tute Vin ne koncernas, Vladimiro Atanazijeviĉ!»

## Ĉapitro tria

### Pri franca fizikisto Langevin kaj romia kuracisto Galeno

Komence de decembro la taĉmento de Cvetkov trafis en malfacilan kaj longan embarason. Havante, esence, nenian seriozan sperton de milito, des pli de tia malsimpla, kiel la partizana, laciĝinte pro konstantaj persekutoj, pluvoj, humideco kaj, fine, frostoj, katenintaj la Unĉanskan arbaran masivon, la malbone vestitaj homoj, kiel tio nomiĝas, «subfalis» kaj apud la bieno de sovĥozo «Malnova bolŝevisto» tutsimple preterdormis punan grupon, kiu preskaŭ neniigis la tutan taĉmenton.

Feliĉe, dorminta kiel ĉiam tre singarde Cvetkov sukcesis senti malbonon — aŭdis raŭkan bojadon de serĉaj germanaj ŝafhundoj kaj levis la taĉmenton. Komenciĝis batalo — longa, malfacila, senorda, kaj ĉefe — tia, kiun tute eblus eviti, ĉar la partizanoj kaŭzis preskaŭ neniajn perdojn al la viva forto de la faŝistoj.

Kiam ĉio finiĝis, Cvetkov starigis Ustimenkon antaŭ si en atentopozo kaj per raŭkigita dum la batalo voĉo interesiĝis:

— Kiu vin nomumis mitraletisto? Kial vi kun Cedunko iris flanke kontraŭ la germanoj, kiam via afero estas vunditoj? Kiu permesis al vi ŝoviĝi en batalon?

— Ĉar en la taĉmento ekzistas kuracisto Veresova, — komencis Vlaĉjo, — tial...

— Silentu! — tute furioziĝis la komandanto. — Veresova hodiaŭ aŭdis la unuajn pafojn en la vivo. «Ekzistas»! — mokimitis li Ustimenkon. — Kie ŝi ekzistas? Ĝis nun ŝi al homo ne similas, sed vunditoj serĉas doktoron. Respondu — ĉu estas mia afero dum batalo meti splinton al batalano? Ĉu mia?

Neniu scias, per kio ĉio ĉi finiĝus, se ankoraŭ anhelanta post kurado kaj ekscitiĝo de la batalo Niĉjo Pinĉuk ne raportus, ke «kaptiĝis germano por pridemando».

— Kiel «kaptiĝis»? — montris la dentojn Cvetkov.

— Ĝuste tiel, li mem kaptiĝis, — neniom timante la furiozan rigardon de Cvetkov, klarigis Pinĉuk. — Li mem al ni kaptiĝis. Li estas iomete vundita, sed impertinenta...

La «impertinentan vunditon» Ustimenko pansis, donis al li gluti el mezurflakono medicinan alkoholon. La germano evidentiĝis homo alta, sportaspekta, en kaskedo kun brave fleksita rando — tipega «blonda bestio». Oni trovis lin en kavo, elfosita, probable, iam de ĉasistoj, sur ĝia fundo estis akrigitaj palisoj — por granda besto. Ĝuste tien falis la faŝisto, kaj kiam la punistoj foriris — lin ne rimarkis.

Kondutis la «blonda bestio» komence firme, kiel oni lin instruis: sian milittrupon nomi li rifuzis kaj al aliaj, formalaj demandoj same ne respondis. Liaj helbluaj okuloj rigardis kuraĝe kaj firme.

— Por kio vi al ni venis? — demandis lin ne deteninta sin de psikologio Cvetkov. — Kion vi bezonas en nia Rusio?

— Rusio neniam plu ekzistos, — levinte la ŝultrojn, respondis la kaptito. — Estos protektorato kun eterna kaj racia ordo. La tuta terglobo finfine obeos al la granda Germanio. Ni ne bezonas ŝtatojn de subhomoj. La subhomojn la naturo mem destinis esti sklavoj, tiun destinon plenumos la tria imperio.

Vlaĉjo malbone komprenis la germanan kaj nur laŭ esprimo de la vizaĝo de Cvetkov, laŭ liaj pufiĝantaj naztruoj kaj kurba rideto li divenis pri tio, kiel rezonas la germano.

— Nu, do, — silentinte iom, diris Cvetkov. — Nun rakontu, kiamaniere vi trovis nian spuron.

— Tion mi rakontos nur al la komandanto! — respondis la germano.

— Mi estas la komandanto.

La germano ĝentile ridetis:

— Ho ne! La komandanto de la ruĝaj partizanoj, kiun ni estas kaptantaj, havas barbon. Jen tia estas barbo — negranda. Sed — barbo!

Kaj tiam al Cvetkov subite eklumis penso. Li komprenis, ke ie apude, proksime, vivas kaj militas vera partizana taĉmento, havanta, eble, komunikadon kun la Granda tero, radion, spertan, plurfoje batalintan komandanton, veran komisaron...

Kaj la germano, koketinte iom, komprenis, ke se li rakontos pri la ruĝaj partizanoj, tiam li ne perfidos per tio siajn, faŝistajn militajn sekretojn, — kaj detale, senkaŝe, rerakontis al Cvetkov tute ĉion, kion li sciis pri tre forta, granda, eksplodiganta per minoj fervojojn grupo de partizanoj de iu fama ruĝa kolonelo, nomata de la germanoj Lbov.

Kaj sur la mapo li montris per krajona pinto tiujn lokojn, kie Lbov kun siaj «rabistoj» eksplodigadis fervojojn kaj faligadis sub taluson trajnojn.

— Bone, forigu lin! — diris Cvetkov, leviĝante de la arbostumpo, sur kiu li sidis. — Nur priserĉu lin bone!

Niĉjo Pinĉuk, al kiu turnis sin la komandanto, iomete blankiĝinte, puŝis la germanon je la flanko per la tubo de sia «Schmeisser». La germano komprenis, lia vizaĝo ektremis, Vlaĉjo forturniĝis. Post kelkaj minutoj trans pinoj tondris mallonga mitrala pafserio. Tiutempe Cvetkov diris al Veresova:

— Se vi ankoraŭ unu fojon permesos al vi dizerti dum batalo, mi ordonos vin mortpafi. Ni en nia marŝo pasaĝerojn ne bezonas, kaj malkuraĝulojn des pli...

— Konstanteno Georgijeviĉ, — komencis Veresova, sed li ne permesis al ŝi findiri.

— Mi por vi estas ne Konstanteno Georgijeviĉ! — tra la dentoj nelaŭte prononcis Cvetkov. — Mi por vi estas komandanto! Ĉu klaras? Iru plenumi viajn devojn, kaj ne plu turnu vin al mi. Via estro estas militkuracisto Ustimenko. Fino!

Estinta apude docento Ĥolodilin nur balancis la kapon:

— Jen kiele, jen tio vere estas el la kanto: la princinon alte levas li indigna, en koler', el la ŝipo ŝin forĵetas en la ondojn de l' river'[17]. Jen karaktero!

— Ne diru stultaĵojn! — petis Vlaĉjo.

Kiam la kolumno ekmoviĝis, Vera Nikolajevna ekiris apud Vlaĉjo. Ĝis nun ŝi estis tremeranta, ŝiaj okuloj estis esprimantaj teruron, kaj sur la vangoj jen ekbriladis, jen estingiĝadis ruĝaj makuloj.

— Kaj mi pensis — jen komenco de mia milita biografio: partizana taĉmento «Morton al faŝismo», — diris ŝi nelaŭte, kaj en ŝia voĉo al Vlaĉjo aŭdiĝis larmoj. — Kia teruro — mortpafi.

— Milito! — per maljunula voĉo de batalsperta soldato respondis Vlaĉjo. — Sed vi ne afliktiĝu, vi kutimiĝos. Ĉiuj komence timas. Jen, rigardu al nia Ĥolodilin — ja kia li estis kultura inteligenciano, sed nun estas bravulo. Kaj multaj tiel... Nur necesas teni sin firme...

Veresova proksime enrigardis en la okulojn de Vlaĉjo kaj petis:

— Helpu min, se mi ektimos! Kriu al mi! Mi ne deziras, ke tiu monstro min mortpafu.

— Jes ja, certe! — konsentis Ustimenko.

— Ĉu vi ridas?

— Ne, neniom.

Li vere neniom ridis. Li ridetis, pensante pri sia stultega situacio: nun li, nesciate por kio, devas ŝajnigi antaŭ ĉiuj kaj por ĉiuj, ke tiu tute fremda al li kaj eĉ malagrabla bela virino estas per io ligita kun li. Sed per kio? Kian li havas rilaton al ŝi? Ŝi malkuraĝis, kaŝiĝis de vunditoj — li ja ŝoviĝis en la batalon, ĉar kalkulis pri ŝi kaj eĉ ordonis, kiel kaj en kia okazo ŝi agu, — nun al li strabas elturmentita de doloroj Trubicin, en lia rigardo sen ajna peno eblas legi malaprobon: «Jen, trovis al si nia doktoro viculon. Ni nun suferu pro ŝi».

En bivako ambaŭ vunditoj — kaj Azbelev kaj Trubicin — postulis Ustimenkon, kvankam sub sufiĉe delikata preteksto, ke ili al li kutimiĝis. Veresova ruĝiĝis, Vlaĉjo, kiu estis vindanta vunditan pli frue Kislicin-on, streĉante la vindojn pli dense, ekkoleris.

— Tio, knaboj, estas porkeco, — diris li, alirante al tiu ĉarego, sur kiu kuŝis Azbelev kun Trubicin. — Jen, interalie, troviĝis herooj! Mi ja memoras, kiel vi, kamarado Azbelev, komence, jam en la unua marŝo, plendis, ke nia afero estas pereinta kaj ni nenien eliros. Sed ŝi estas virino sen batala sperto, nekutimiĝinta.

Azbelev morne silentis, kaj Trubicin, intence laŭte ĝemante, diris, ke li estas «ne simio» kaj «ne permesos sur si al ajna knabinaĉo lerni, kiel en laboratorio».

Vespere ĉiujn kvin vunditojn kaj restaĵojn de la provianto ili ŝarĝis sur unu ĉaregon, kaj Kolombon — buntan kaj malrapideman eksstalonon — Babijĉuk mortpafis «por nutraĵo». Vera Nikolajevna la ĉevalaĵon ne deziris manĝi, ŝi manĝis glaciiĝintan panon kaj mallaŭte ploris. Ligita kun ŝi, kvazaŭ per ĉeno, per la ordono de Cvetkov, Vlaĉjo trinkegis el gamelo ĉevalan supon, ŝvitis pro varmaĵo kaj pensis pri tio, kiel por li estus facile nun kun Barbara.

— Donu al mi gustumi, — subite diris Veresova. — Ja vi tro apetite ŝmacas.

Ŝi gustumis, faris grimaceton — mirinde absurdan en tiu frostiĝinta, vintra arbaro, en rebrilo de flamo de la lignofajro, super la gamelo kun kuiraĵo el ĉevalaĵo, kaj diris kokete:

— Eĉ mortpafu min, mi ne povas!

Vlaĉjo silentis. Tamen, li kompatis ŝin. Ekzamenante en tiu vespero la piedojn de la batalantoj kaj malmilde parolante kun tiuj, kiuj denove ne sukcesis bone aranĝi piedĉifonojn, li subite rimarkis, ke li ne plu trovas en si fortojn ŝerceti kaj ke, ŝajne, tiu marŝo fine forkonsumis ankaŭ lin.

— Nu, kio, doktoro, — vokis lin Cvetkov, kiam li revenis al sia lignofajro: — Ĉu vi laciĝis? Sidu iom! — preskaŭ petis li. Kaj rimarkinte hezitemon de Ustimenko, ordonis: — Eksidu!

Kiel ĉiam, glate razita, odoranta je stranga miksaĵo de odoroj — je tualeta akvo kaj je fumo de la bivakaj lignofajroj, li sidis rekte apud trunko de malnova pino, estis moliganta en la fingroj cigaredon kaj trarigardanta germanan ĵurnalon, deprenitan de la antaŭe mortpafita faŝisto.

— Interesega afero estas ĉiutaga vivo de scienco, — kun malvarma subrido diris li. — Jen la germanoj mem skribas pri nia fama samtempano — franca fizikisto Langevin[18]. Ili en Parizo lin metis en la prizonon Santé, kaj la franca Akademio de sciencoj ne defendis sian plej faman akademianon. Ĉu vi imagas? Kaj ĉi tie estas klare aludata, ke Langevin estis arestita laŭ sugesto de sciencistoj-faŝistoj el Vichy[19]. La germanoj mem en sia ĵurnalo pri tio skribas, certe laŭdante la Akademion pro ĝia «lojaleco»...

— Kaj kial «ĉiutaga vivo»?

— Tial, ke por sentalenta kanajlaro la plej grandaj sciencaj problemoj estas, figure esprimante, problemoj de «menuo», de nutraĵo, kaj se pli alte, do de palacetoj, kaj ankoraŭ pli alte — de milionoj, de jaktoj, de propra insulo, de briliantoj, kaj kio tie ankoraŭ estas, ja mi pri tio ne estas instruita. Kaj historiaj embarasoj, similaj al la nuna, treege rivelas tiun ĉi vivon, la sciencista bestaro montriĝas antaŭ ni tia, kia ĝi estas, — bestaro. Ĉi tie, ĝenerale, estas multe pri kio pensi — kaj pri la nuno, kaj pri la pasinteco...

Malbonkora subrido glitis sur liaj lipoj, li ĵetis malvarman rigardon al Vlaĉjo kaj demandis:

— Ĉu vi neniam meditis pri tio, kiel ĉio malnova, merita kaj eĉ fama, plej ofte, ne helpas al la novo, sed sufokas ĝin, aplikas ĉiujn siajn kadukajn, sed potence diplomitajn kaj oficiale konfirmitajn sciencajn gradojn kaj simple fortojn ne por helpo al la avana, vera, noviga, sed nur por «ne permesi»?

— Ekzemple? — demandis Vlaĉjo, subite kun ĝojo rememorante la konversaciojn kun Prov Jakovleviĉ Polunin. — Kiajn vi havas ekzemplojn?

— Ĉu ekzemplojn? Bonvolu, ni trovos! Kaj voku ĉi tien, interalie, vian damon, ŝi ja tamen, ŝajne, laŭ ŝiaj vortoj, estas kuracisto...

Ustimenko kaŝite ridetis. Cvetkov apartenis al tiu kategorio de viroj, kiuj sentas sin sen virinoj, speciale sen belaj kaj scipovantaj aŭskulti (kaj scipovi aŭskulti estas granda arto), multe malpli bone, ol en ĉeesto de tiuj «Evidinoj», pri kiuj ili emas mencii ekskluzive malestime...

— Por kio mi al li necesas? — ektimis Veresova. — Li ree krios al mi...

— Ne, li estas en bonanima humoro, — diris Vlaĉjo. — Deziras konversacii.

En peltjako, en feltbotoj, humile rigardante per la malhelaj okuloj, Vera Nikolajevna singarde aliris kaj diris kun kvieta obeemo en la voĉo:

— Mi venis laŭ via ordono.

— Ĉu vi timas min? — interesiĝis Cvetkov.

— Memkompreneble. Min ankoraŭ neniu timigis per mortpafo. Kaj neniu kriis al mi tiel, kiel vi...

Cvetkov sen rideto respondis:

— Mi, cetere, ne ŝercis. Eksidu! Nia Ustimenko deziris, ke vi ĉeestu nian konversacion...

Ĉe Vlaĉjo pro mirego eĉ la brovoj ekrampis supren, sed Cvetkov tute ne atentis lin, kvazaŭ vere estis Vlaĉjo, kiu laŭ propra deziro venigis ĉi tien Veresova-n.

— En mia bolkruĉo estas infuzita teo, — afable proponis la komandanto. — Forta. Tamen, sukero finiĝis...

Verŝinte por Veresova teon en trinkpoteton, Cvetkov rakontis al ŝi la «antaŭparolon», kiel li esprimis, de la konversacio kaj komencis doni laŭ la memoro faktojn:

— Bonvolu, por komenco: Galeno[20]. Kiu ja lin ne konas, ĉiuokaze pri li aŭdis ĉiu sukuristo. La fondinto, la patro kaj tiel plu. Nature, se li estus je du trionoj malpli talenta, tiam lia vivo pasus multe pli bonorde por li mem. Sed ĝuste lia genio unuigis kontraŭ li ĉiujn sentalentajn putinidojn de tiu epoko. Nenio tiel unuigas kanajlaron, kiel apero de vera talentulo, minacanta per sia ekzisto al ilia prospero, — tion ĉiu homo, honeste okupiĝinta pri historio de la scienco, ne povis ne rimarki. Ĉi tie denove konvenos rememori nian samtempanon — la francon Langevin. Nur la monda agnosko de meritoj de tiu sciencisto devigis eĉ sentalentajn sciencistojn enlasi Langevin-on en sian establon, kiu, laŭ iliaj eternaj deklaroj, ekzistas ekster politiko. Sed politikaj maĥinacioj liberigis tiun ularon de la morala devo defendi sian propran akademianon kontraŭ la bruna pesto, kaj ili forcedis lin kun ĝojo, ĉar li estas talenta, sekve estas danĝera kiel konkurencanto por ili ĉiuj kune... Ĉu vi, Vera Nikolajevna, okupiĝis pri historio almenaŭ de medicino?

Cvetkov demandis rafinite ĝentile, sed Veresova eĉ tremeris kaj respondis nedifinite.

— Kaj jes kaj ne, — ridetis Cvetkov, — ĝenerale, «trapasis dum lernado». Jen termino, diablo ĝin prenu! Trapasis! Tamen, eble, eĉ estas bone, ke nur «trapasis», ĉar se oni mem ne pensas, tiam povos ŝajni, ke en nia scienco ĉiam estis kvieto kaj prospero, laŭ tiu kortuŝega situacio, kiu okazis en la vivo de la juna Puŝkino kaj la kaduka Derĵavin[21] — en la senco de la beno al Aleksandro Sergijeviĉ por poeta heroaĵo. Kaj tre deziras la historiistoj de medicino, kiu, laŭ mia opinio, en la vivo de popoloj ludas neniom malpli grandan rolon, ol artoj, se ne pli grandan, tre ili deziras, tiuj bonkondutaj knaboj, ĉion pentri en tia roza aŭ lazura, komforta, paska lumo. Ĉu vi ne konsentas, Ustimenko?

Ustimenko, disĉiplo de Polunin, nature, tute konsentis kaj eĉ deziris enmeti sian «trafan», kiel al li ŝajnis, rimarkon, sed Konstanteno Georgijeviĉ tute ne interesiĝis pri la opinio de Vlaĉjo, li plu parolis, ĵetante rigardojn jam al docento Ĥolodilin, kiu aliris pli proksime en sia pelta bluzo, el kiu estis elŝoviĝanta lanugo, kaj en orelklapa ĉapo, tute rememorigante per sia aspekto francon apud Berezina[22].

— Ja ne nur en la historio de medicino, en historio de ajna scienco observeblas, sendube, la sama bildo, — daŭrigis Cvetkov, kaj lian bruligitan per malbonaj veteroj vizaĝon — malmolan kaj malmildan — subite tordis furiozo. — La sama! — preskaŭ kriis li. — Absolute la sama, sed neniu laborigas sin por pripensi tion almenaŭ cele de defendo de nia estonteco kontraŭ jam okazintaj monstraj precedencoj. Monstraj! Jen Galeno, de kiu ni komencis! Ja enviantoj kaj kalumniantoj, kaĵoluloj kaj sentalentuloj finfine obtenis ekzilon de Galeno el Romo. Kaj niaj modernaj historiistoj de medicino, uzante «sciencajn» fontojn, lasitajn de samtempanoj de kompatinda Galeno, gurdas surbaze de atestoj de liaj mallaŭdantoj, enviantoj kaj kalumniantoj, ke li havis «spiteman kaj obstinan karakteron». Ĉi tie estas tre interesa penseto, bazita sur observoj. Ja nian Pirogov-on, Nikolaon Ivanoviĉ-on[23], same akuzadis liaj mallaŭdantoj kaj enviantoj pri tio, ke li havas obstinan karakteron, kaj eĉ ne simple spiteman, sed kvereleman. Kaj ĉu vi scias, de kie tio venis? De intendantoj de la epoko de la Krimea milito, de tiuj «netolereblaj ŝtelistoj», al kiuj nia Nikolao Ivanoviĉ neniel permesadis ŝteli...

Kiam Cvetkov nomis Pirogov-on, liaj okuloj subite varmiĝis kaj en la vizaĝo aperis tiel ne karaktera por li esprimo de milda kareso; li tuj kvazaŭ konfuziĝis, forturniĝis de la lignofajro kaj komencis serĉi en la sako cigaredon. Vlaĉjo en tiu momento interkaptis rigardon de Veresova: ŝi rigardis al Cvetkov singarde, el sub la frunto, kaj eĉ por Vlaĉjo, kun tuta lia mirinda neobservemo en tiu rilato, iĝis subite klare, ke Vera Nikolajevna estas enamiĝinta, ke ŝi aŭskultas Cvetkov-on kun ĝojo, eĉ pli — kun admiro, kaj se li parolus ion tute kontraŭan, ŝi aŭskultus tute same.

— Al Galeno oni eĉ atribuis, ke li ektimis peston. Rimarku krome, ke ankaŭ Pirogov havis «bondezirantojn» en la Medicin-kirurgia akademio, kiuj cirkuligis klaĉon, ke Nikolao Ivanoviĉ fuĝis el Krimeo, el Sebastopolo, ektiminte bombardadon. Nu, kial pri tio paroli! — Cvetkov svingis la manon, elektis por si braĝon kaj, afekte bele ekfuminte, enpensiĝis por momento. — Da tiaj analogioj estas amaso! Kio koncernas la traktaton de Harvey «pri moviĝo de la koro kaj de la sango», do, malgraŭ tio, ke tio okazis en la epoko de Ŝekspiro, en la epoko de «Eseoj» de Bacon, tamen tiuj samaj unuiĝintaj sentalentuloj obtenis, ke Harvey-on oni deklaris freneza. Estas interesa, interalie, tio, ke ne lasas al la scienco antaŭeniri ne nur amasoj da sentalentuloj — tio estus ankoraŭ ne tiom timinda, — ne lasas antaŭeniri eĉ homoj talentaj, grandaj. Ekzemple — vi, Ustimenko, ĉiam deziras pli multajn ekzemplojn — jen, bonvolu, James Simpson, malkovrinta bonefikajn ecojn de kloroformo samtempe kun Pirogov kaj ricevinta ĉiajn malfeliĉojn en kruelega lukto por sia malkovro, — tiu sciencisto poste ekstaris sur la vojo de Lister, kaj kiel li obstinis! Se oni al li siatempe kriis, ke al la homo la dio ordonis naski en turmentoj kaj ke peno mildigi akuŝajn dolorojn per kloroformo estas atenco al la dia providenco, do li, Simpson, obtenis tion, ke la gepatra por Lister Londono la lasta en la mondo cedis al kontraŭsepso. Kaj ĉio ĉi estas rezulto de agado de la fama tiutempe Simpson, de lia energio, de lia aŭtoritato! Kaj Pasteŭro? Bando de karikaturistoj kaj ĵurnalistoj dum longa tempo nutriĝis, mokante la mikrobojn de Pasteŭro. Kaj li ja legadis ĵurnalojn ĉiutage. Kaj certe, Pasteŭro farus multe pli, se li konservus tiun energion, kiu necesis por lukto kontraŭ samtempaj al li obskurantoj, por la afero...

Subite la vizaĝo de Cvetkov streĉiĝis, li demandis abrupte:

— Pri kio vi ridetas, Ĥolodilin?

— Nu, unu penso en la kapon ensaltis, — respondis la docento. — Sed ĝi ne konformas al subordiĝo...

— Ne gravas, diru!

— Mi pensis, kamarado komandanto, — jen finiĝos tiu ĉi milito, vi iĝos, nature, profesoro, doktoro certe, kaj eble eĉ pli alte levos vin la sorto kaj via senduba talento, — kiel tiam? Koncerne de la nuna agrabla konversacio? Nun, nur ne koleru, nun tiu ĉi arbara konversacio nin al nenio devigas, ni ĉiuj bolas kaj indignas, sed kiel estos en kabineto? Kiam vi havos sekretarion kaj akceptejon, aŭ adjutanton kaj same akceptejon, kaj kiam de vi dependos? Kiel vi pensas? Ĉu vi stimulados kaj benados, aŭ same...

— Kio — same?

— Ja vi komprenas, kamarado komandanto, por kio tiel precizigi per vortoj...

Ruĝaj rebriloj de la estingiĝanta flamo de la lignofajro vagis sur la nerazita, prikreskita de densa barbo vizaĝo de la docento, en malvarmo li ridinde frapetadis per ĉirkaŭligitaj per ŝnuro futbalŝuoj, kiuj jam sukcesis truiĝi post la ripozdomo. Ĥolodilin estis, ĝenerale, ridinda, sed liaj helaj okuloj rigardis gaje kaj sentime, kaj lia tuta aspekto ŝajne diris: «Jen kia mi estas, spit al vi!»

Cvetkov gajnis ankaŭ tiun ludon.

— Ja dio ĝin scias, — kun kolera kaj sincera perplekso diris li. — Mi ne scias. Mi ne pensis pri mi. Mi nenion povas supozi pri mi.

— Se vi ne povas, tiam mi des pli, — ekkriis Ĥolodilin. — Kion povas mi, se eĉ vi «ne povas supozi pri vi». Tamen, kamaradoj, al mi estas pli malbone, mi povas. Kaj ne flate al mi, kvankam sen fanfaronado mi asertas, ke en bataloj mi kondutas tute dece. Kaj lastatempe mi eĉ certiĝis pri miaj soldataj kapabloj. Je dio, mi ne malkuraĝas. Pli ĝuste, interne mi timiĝas, sed kiun tio koncernas? Sed se en la tiel nomata scienco oni min premos...

— Tiam kio? — demandis Vlaĉjo.

Ĥolodilin ĉirkaŭrigardis, pensis iom. De lia aspekto — «spit' al vi» — subite tre baldaŭ nenio restis...

— Se min subite premos tiele per ĉiuj unuigitaj penoj tiu organizita forto, — tion mi vidis, konas, — tiam mi ne garantios, neniuokaze garantios. Mi ne estas Giordano Bruno, kiel oni diras — ne tia homo. En tio mi, pardonu, ne eltenos. Kaj se ankoraŭ min skoldos fortvola profesoro, doktoro de sciencoj, kronita per diversaj laŭroj, ni supozu, kun karaktero de nia komandanto, kamarado Cvetkov Konstanteno Georgijeviĉ, tamen kun aperanta, laŭ la meritoj, ventreto, ĉu? Kun tia rondaĵo ĉi tie, akirita en aŭtomobila veturado, ĉe bankedaj tabloj kun kaviaro kaj sevrugo, kun rondaĵo, neniu disputas, meritita, prava, pro sida vivo, ne malgrandigebla eĉ per teniso, ĉar la koro ne permesas...

— Bonege li tion diras! — kapmontris Cvetkov la docenton al Ustimenko.

— Ĉu bonege? — aŭdis tiu. — Ne, ne bonege, sed malgaje, kaj mi nin ĉiujn nur timigas, por ke ni ne vidu tielaĵon, averte. Do, eliros tia oponanto, kiel estis supre dirite — kaj mi forbrulis. Forbrulis, ĉar en kelkaj reprezentantoj de la merita profesoraro, kaj eĉ kun respektivaj titoloj, presataj kursive, kaj ankaŭ kun sperto de estrado, en la voĉo mem riveliĝas tia terura aŭtoritateco, tia incitita netoleremo, tia, ŝajne, de la komenco mem preta laco kaj ofenda degno, ke eĉ en revoj kontraŭagi al tuta tiu komplekso estas malfacile. Kaj sciu, kamaradoj karaj, eĉ nun, en arbaro, post bataloj kaj antaŭ aliaj bataloj, kiam mi imagas al mi prezidantaron kaj verdan drapon, kaj lustrojn, kaj katedron, kaj tiujn lerte malrapide elirantajn kun barbetoj, barboj, pendantaj vangoj, grizharajn, kulturajn, distingitajn kaj certajn pri tio, ke ili ankoraŭ plurfoje estos distingitaj, certajn pri tio, ke ne distingi ilian agadon estus eĉ maldece, trapasintajn la tutan sciencon, — ho-o-o, ne, tion mi ne eltenos. Kaj ĉu vi, Ustimenko, eltenus?

Ne hastante, Vlaĉjo ĵetis rigardon al Ĥolodilin, ekvidis liajn timigitajn okulojn, ĵetis cigaredstumpon en la lignofajron, pensis iom kaj diris:

— Terure vi rakontis.

— Ĉu vi ektimis?

— Ne tiom, por ke mi ne eltenu.

— Jen kia kuraĝa, — de flanke tire, kun subrido diris Cvetkov. — Aŭ vi ne imagas al vi pro juneco iujn pejzaĝetojn?

— Kial ne, mi imagas, — same ne hastante kaj ne cedante al la ŝerca tono de la komandanto, plu enpensiĝinte, prononcis Vlaĉjo. — Tute bone imagas...

Li deziris esprimi pli singarde, sed tuj decidis paroli tiel, kiel li pensas, ne obtuzigante akrajn angulojn.

— Mi tute bone imagas, — ripetis li, — sed... mi neniam en la vivo iros al ajna kompromiso rilate de laboro. Mi komprenas, tre bone komprenas, ke vi al mi nun ne kredas, sed mi pri mi estas tute certa. Kaj tiu terura bildo, la pejzaĝeto, Ĥolodilin, kun tiu verda drapo min ne timigas. Tio, probable, tiam estas tiom senlime terura, kiam oni defendas sian bonstaton, sed ne sian aferon, — ĉe ni ja okazas, ke la unuan kun la dua oni miksas, ĉu ne? Defendo de posteno, rango, scienca grado — tio ankoraŭ ne estas defendo de afero...

— Iel tro komplike, — oscedinte, respondis Cvetkov. — Sen bona vespermanĝo ne kompreneblas...

La vilaj okulharoj de Vlaĉjo ĵetiĝis supren, arda lumo ekbrilis en la okuloj, kaj, nenion plu dirante, li leviĝis.

— Ĉu vi ofendiĝis? — demandis Cvetkov.

— Ne.

— Do kial?

— Simple iĝis enue.

— Tie oni al vi montros enuon! — forirante, minacis Ĥolodilin.

Foriris ankaŭ Veresova. Vlaĉjo plu staris super fulganta, denove ekbrulanta lignofajro. Cvetkov rigardis al li de malsupre.

— Estas interese, kiaj ni iĝos post dek jaroj, — penseme diris li. — Kaj vi, kaj mi...

Kaj li neatendite ree ekparolis pri Ĉeĥov. Laŭ liaj vortoj rezultis, ke en la persono de zoologo von Koren Ĉeĥov priskribis faŝismon en ties ĝerma stato.

— Nu, apenaŭ! — dubis Vlaĉjo.

— Ne apenaŭ, sed ĝuste! Kaj ĝenerale, Ustimenko, multon gajnus politikistoj, se ili pli serioze rilatus al vera literaturo. Faŝismo kaj ĉio kun ĝi ligita plurfoje estis priskribita antaŭ multaj jaroj. En «Milito kontraŭ salamandroj», ekzemple, — iu ĉeĥo verkis la libron, mi ne memoras la nomon[24]. Ĉio estas preciza, sed ili — prezidentoj diversaj, ĉefministroj, feldmarŝaloj kaj konsilistoj — ĉu ili legas? Por ili iliaj sekretaj dosieroj ŝajnas multe pli seriozaj dokumentoj, ol beletra verko. «Elpensaĵoj», — pensas ili, legante por amuziĝo, en libera tempo. Sed avertojn ili ne vidas, alarmon ne aŭdas. Ili estas la plej saĝaj, same pro tio, ke ili havas rangojn, titolojn kaj postenojn, tion, pri kio Ĥolodilin antaŭe parolis, kaj iu tia verkistaĉo estas nenio. Certe, nun sidas tiaulo en bunkro kun vapora hejtado, fosas en la nazo, atendas, kiam lian popolon la fricoj ĉesos bombi, kaj pro enuo legas: «Aĥ, aĥ, similas!» Kaj ĝi estis skribita antaŭ dek jaroj kaj pro aludoj al la amika regno, al la faŝistoj, estis malpermesita.

— Ĉu vi pensas tiel? — ne sciante, kion diri, prononcis Vlaĉjo.

— Mi estas certa. Tamen, vi malmulte legis, kun vi paroli estas ne interese. Ni prefere dormu...

— Kia homego estas via komandanto, — diris Vera Nikolajevna, instalante sin por nokto en malalta kabaneto el koniferpingloj, superŝutita per neĝo. — Grandioza karaktero. Kaj kiel li estas verema!

— Jes, verema! — malvigle respondis Vlaĉjo.

Li sentis malgajon kaj deziris pli baldaŭ ĉesi pensi pri la hodiaŭa konversacio. Kaj Vera Nikolajevna, volvinte sin en du litkovrilojn super sia peltjako (nun ĉiuj havis litkovrilojn, konfiskitajn en la «Alta») kaj varmiĝinte, subite vigliĝis kaj komencis konfide, kvazaŭ al proksima amikino, rakonti al Vlaĉjo sian vivon. Ustimenko deziris dormi, kaj la vivo de Vera Nikolajevna neniom interesis lin, sed ŝi estis insista rakontantino, kaj li — ĝentila homo. Kaj, jesadante, skuiĝante, kiel hundo post banado, por subite ne ronki, li aŭskultis pri ŝia infaneco kaj juneco, pri la bela patro kaj la bela patrino, pri ilia amo pasia kaj turmenta, kia ne okazas en la vivo, sed pri kia oni ŝatas rakonti, aŭskultis, kiel «adoradis kaj diigadis» Nikolao Anatoljeviĉ sian solan filinon, kia li estis talenta inĝeniero kaj kiel la panjo ĝojos vidi en Moskvo Vladimiron Atanazijeviĉ-on. Kaj pri sia unua «infana enamiĝo» rakontis Vera Nikolajevna: pri tio, kiel li, Cirilo, transportis ŝin «sur la manoj trans bolantan rojon» (ĝuste tiel ŝi diris — «bolantan»), kaj pri tio, kiel li skribis leterojn dum la pasinta milito el Viborgo, en paŭzoj inter batalaj elflugoj.

— Li estas bonega homo, — diris Vera Nikolajevna, — nun li, probable, komandas multajn aviadistojn. Bonega kaj tre fortvola! Ĉu vi scias, tia vireca vizaĝo, iomete Hamsun-a.

— Ĉu li similas al Knut Hamsun? — por ion diri, demandis Vlacĵo. — Ĉu kun lipharoj?

— Kial kun lipharoj?

— Ja Hamsun havas lipharojn.

— Ne, mi diras pri liaj herooj. Ĉu vi scias, leŭtenanto Glan.

— A ha! — ekdormante, diris Vlaĉjo. — Certe...

— Ĉu vi dormas?

— Ne, bonvolu! — tute jam falante en obskuron, balbutis li. — Bonvolu...

Je la dua horo lin puŝvekis Telegin — por anstataŭi la sentinelon. Ŝanceliĝante pro dormo, tremetante en fortiĝanta frosto, Ustimenko kontrolis la «Schmeisser»-on, kaj je la sepa horo la taĉmento, matenmanĝinte supon el ĉevalaĵo kun milea grio, denove ektrenis sin vice laŭ arbara, superŝutita de neĝo vojo al Vspolŝĉina — tien, kie Cvetkov esperis renkonti iun el la homoj de Lbov.

Paŝante apud Ustimenko, Cvetkov diris al li en tiu tago nelaŭte kaj morne:

— La municio finiĝas. Cigaredoj elĉerpiĝis. Pano same ne plu estas. Jen kiajn aĉajn aferojn ni havas, doktoro!

Li levis la kapon, kraĉis, forte frotis per la polmoj la frostiĝantajn orelojn kaj aldonis neatendite:

— Hodiaŭ ni ilin renkontos. Ĉu vi deziras veti?

Eble, danke ĝuste al tiu averto Ustimenko eĉ ne miris, kiam en malvarma krepusko li aŭdis raŭkan kaj potencan krion:

— Kiu iras? Haltu! Metu la armilojn! La komandanto eliru antaŭen rekte al la abatiso!

Neniu vidis ajnan abatison. Per voĉo klara kaj gaja Cvetkov kriis:

— Iras taĉmento «Morton al faŝismo» sub komandado de militkuracisto Cvetkov. Ni estas niaj! Sendu al ni homon, vi vidos! Kaj ni nenion en via mastrumaĵo distingas! Kaj pli baldaŭ, kamaradoj, ni havas vunditojn, ni mem apenaŭ tenas sin...

Malantaŭ malhela picearo, ne tuj, sed iom poste, ekbrilis lumo de lanterno, kaj la sama potenca voĉo afereme informis:

— Por ke vi sciu — al vi estas direktita mitralo «Maxim». Do gardu vin, se vi estas malamikoj!

Bravaspekta, en mallonga uniforma palto, en pelta ĉapo kun ruĝa rubando, kun grenado en la mano, maljuna, solida batalanto aliris al Cvetkov kaj ĝentile petis en miksaĵo de la rusa kaj la ukraina:

— Jen ce tje vi metu tutan vian armilaron. Jen ce tje, kje estas pritretite...

Kaj, priluminte per la radio de la lanterno la vizaĝojn de Vlaĉjo, Ĥolodilin, Babijĉuk, ĉirkaŭrigardinte la vunditojn, suspiris, balancis la kapon kaj kompatis:

— Ho, ricevis vi, knaboj, oj, videble, ricevis.

En tiu sama tempo du junuloj — sur skioj, kun karabenoj malantaŭ la ŝultroj, en vatjakoj kaj varmaj ĉapoj — eliris el trans arboj, iomete malantaŭ la Cvetkov-a taĉmento.

— Ĉu ili? — demandis tiu batalano, kiu ordonis meti la armilaron.

— Ili, oĉjo Baĉjo, — diris juna voĉo. — Ili mem. Ni de la Ŝepelev-aj bienetoj post ili iras.

Cvetkov kolere kuntiris la brovojn: evidentiĝis, ke eĉ la noktadon gvatis tiuj skiistoj.

— Niaj, — diris la alia. — Ili trans la Ŝepelev-aj en tian tumulton trafis, ke pli malbone ne eblas. Sed deŝiriĝis sukcese.

— Nur ili la germanojn al ni ne alkonduku! — grumblis oĉjo Baĉjo, deprenante de Cvetkov «Walther»-on. — Ĉu vi komprenas?

Kaj post ne pli ol horo Cvetkov kaj Vlaĉjo sidis en varma kaj pura terkabano de Viktoro Borisoviĉ Lbov mem kaj respondadis al mallongaj kaj malmildaj demandoj de la komandanto kaj de la komisaro de la taĉmento Lucenko. Teo, verŝita en germanajn dikfajencajn trinkpotojn, estis malvarmiĝanta, neniu ĝin tuŝis. Kaj terpomo, priverŝita per flava graso, same malvarmiĝis. Nur cigaredon el la mastra kampara tabako estis volvanta por si Cvetkov, trapasante tiun ekzamenon, sen kiu nek li, nek liaj homoj povis aliĝi al la trupo de Lbov.

— Kaj nu, ankoraŭfoje: kia estas via familinomo? — demandis de Vlaĉjo Lucenko, malvarme mallarĝigante al li siajn jam mallarĝajn okulojn. — Ne distingis mi.

Vlaĉjo ripetis per silaboj.

— Ĉu ne de Aglaja Petrovna, hazarde, filo?

— Ne. Ŝi ne havas infanojn. Mi estas ŝia nevo.

— Ĉu tiu sama, kiu estis en eksterlando?

— Tiu sama. Ja ŝi aliajn ne havas.

— Kaj ĉu ŝin vi, reveninte, ne renkontis?

Lbov ĉesis pridemandi Cvetkov-on kaj turniĝis al Lucenko.

— Renkontis, — diris Vlaĉjo. — Ja mi kun doktoro Cvetkov tie eĉ operaciis, en Vasilkovo, ŝi estis komandanta evakuadon...

— Jes-jes, — gaje konfirmis Lucenko, — jes-jes. Kaj kiajn ŝi havis perspektivojn — ĉu vi ne scias?

— Mi scias, sed la onklino petis min al neniu pri tio diri...

— Jes-jes, — ankoraŭ pli gajiĝis Lucenko. — Ĉu ankaŭ al ni ordonis ne diri?

Ustimenko silentis.

— Viva estas via onjo kaj sana por la nuna tago, — subite ĝoje ridetis la komisaro. — Kun agrablo por mi mem mi tion al vi sciigas. Vi povas al ŝi skribi. Post ioma tempo aŭ iom pli poste ŝi ricevos. Nun ankoraŭ unu demando — fina. Post tiu malbona afero en Belopolje, — vi kiun sendis serĉi komunikadon en la distrikton? Kia estas lia familinomo?

— Terentjev Aleksandro Baziljeviĉ... — perplekse respondis Cvetkov. — Lia profesio estas grundplibonigisto...

— Ĉu koincidas? — demandis Lbov.

Lia glate razita kapo brilis, la mallarĝa granda buŝo estis forte kunpremita, la granda mentono kun kaveto estis elstaranta antaŭen.

— Koincidas! — kapjesis la komisaro. — Same kun agrablo por mi mem mi povas al vi sciigi, ke via kamarado estas viva, kvankam vundita. Estas opinio, ke li postvivos. Li ne sukcesis plenumi la taskon, ĉar neatendite trafis al pafado de fricoj.

— Do, mi pensas, ke la bildo estas klara, ĉu? — interesiĝis Lbov.

— Ankaŭ mi tiel pensas, kamarado komandanto.

— Kaj kial vi min ĉiam pririgardas? — demandis subite Lbov Cvetkov-on.

— Ja mi pri barbo aŭdis de kaptita germano, — iom konfuziĝinte, respondis Konstanteno Georgijeviĉ. — Do, jen mi rigardas...

Lbov subridis, frotis per la polmo la mentonon:

— Mi ĝin forrazis! Estis barbo kaj ne plu estas. La germanoj mian portreton dispendigis kaj proponas grandan rekompencon. La portreto, kompreneble, estas ne mia, la tuta afero estas en la barbo. Kaj en tio ni trompis la germanojn...

Supozante, ke ili devas foriri, Vlaĉjo kaj Cvetkov leviĝis, sed la komandanto ordonis al ili resti. Dum tiuj ĉi kelkaj sekundoj lia nepenetrebla vizaĝo forte ŝanĝiĝis — nun tio estis simple maljuna, saĝa, laca kaj bonanima homo. Kaj la mallarĝaj okuloj de la komisaro rigardis nun ruze kaj eĉ moke.

— Jen kia bildo, — diris li, metante sur la tablon botelon da vodko. — Klara bildo. Kaj ĉu por vi, kamaradoj, estas klare, kiel maldolĉas por la fricoj paŝtiĝi sur nia tero?

Lia vizaĝo ree iĝis serioza, kaj, kvazaŭ fiksaŭskultante, li diris:

— Ja tion necesas imagi al si, Viktoro Borisoviĉ, kiel ili kvazaŭ konkeris, konkerintoj, sed mastras ĉi tie — ni! Jen kiaj distancoj! Centoj da kilometroj, sed ni havas komunikadon. La nevo de Aglaja Petrovna venis tra arbaroj, kaj ni al li — saluton! Sian grundplibonigiston ili perdis, kaj li estas ĉe ni — oni mezuras al li temperaturon, faras injektojn. Estas interese, ekzemple, jen la fama heroa taĉmento «Morton al faŝismo» sub komandado, se tiel diri, de kamarado Cvetkov, se ĝian vojon trasekvi — kiom da niaj homoj li preteriris? Ĉiam tra arbaroj, arbaroj, marĉoj, ĉiam evitadis homojn, sed niaj homoj ja nemalmultas. Tamen ne gravas! Per eraroj ni lernas...

Lbov verŝis en trinkpotojn vodkon, diris kun subrido:

— Je via sano, doktoroj-komandantoj. Eblas diri, bonvenon! Kaj erarojn ĉiuj faras!

Cvetkov sidis ruĝa, morna. Ĉu tiel li imagis tiun renkontiĝon? Tamen, li estis el tiuj homoj, kiuj rapide komprenas siajn erarojn. Kaj kiam, lavinte sin en subtera banejo de la Lbov-a taĉmento, li kun Ustimenko estis kuŝiĝanta por dormi, la komandanto Cvetkov, kiu denove iĝis Konstanteno Georgijeviĉ, sukcesis fari por si ĉiujn respektivajn konkludojn.

— Tion pri napoleoneto vi tiam prave al mi diris, — malsimpatie, sed sincere diris Cvetkov. — Sidas en mi tiu aĉaĵo. Malfacilas de ĝi liberiĝi. Ŝajnis, sola nia taĉmento estas en tuta tiu okupaciita regiono. Ni solaj estas kuraĝuloj kaj herooj. Sed jen...

Li suspiris kaj aldonis:

— Sed tamen mi elirigis! Alkondukis! Kaj ĝuste mi!

— Ankaŭ ni, interalie, penis eliri! — enmetis Vlaĉjo.

Cvetkov subridis:

— Peni eliri estas unu afero, elirigi — alia. Ĉu vi ne konsentas, bona doktoro Haass?

Vlaĉjo ne respondis. Disputi kun Cvetkov estis sensence. Tamen li ne povis ne admiri lin, ne povis ne aprezi lian volon, saĝon, forton.

Sed ankaŭ ĉi-foje al ili oni ne permesis satdormi.

Ustimenko dormis tiel profunde kaj tiel peze, ke li vekiĝis, kiam Cvetkov jam staris.

— Leviĝu, diablo vin manĝu! — diris li al ankoraŭ nenion komprenanta Vlaĉjo. — Oni alveturigis vunditon, nin oni urĝe postulas en ilian hospitalon. Lbov ordonis.

Vlaĉjo kun peno leviĝis, sed lia kapo ekturniĝis, kaj li ree kuŝiĝis.

— Kion vi faras? — demandis Cvetkov. — Ĉu vi freneziĝis?

Knabo-kuriero estis malpacience tretanta la teron apud la pordo de la terkabano. Evidentiĝis, ke estis tute ne frue, vintra belvetera tago jam delonge venis, kiam per rapidaj paŝoj ili ekiris al la terkabano-hospitalo, apud kies enirejo en blanka peltjako, en feltbotoj kaj varma ĉapo estis paŝanta evidente per io afliktita kaj morna Viktoro Borisoviĉ Lbov.

— Iru pli rapide! — diris li abrupte kaj kolere. — Bonan homon faŝistoj pafvundis, necesas ion fari, entrepreni...

— Ĉu komandanton el partizanoj? — rapide demandis Cvetkov.

— Kial el partizanoj? — miris Lbov. — Ne, niaj ĉiuj estas sendamaĝaj. Eĉ ne gratvundiĝis. Estis vundita germano, la niaj iris por lin savi. Lin siaj, faŝistoj, embuskis...

— Permesu, — komencis Cvetkov, sed Viktoro Borisoviĉ nenion klarigis. Malferminte la pezan, el dikaj, freŝe rabotitaj tabuloj pordon en la terkabanon, li diris, ke priparoli ĉion ili havos tempon poste, kaj tralasis la doktorojn antaŭen.

La partizana hospitalo, evidente, lokiĝis profunde kaj malproksime sub la tero. Malhelaj, varmaj, senbruaj koridoroj, tegitaj per betulaj stangoj, estis irantaj dekstren kaj maldekstren el granda antaŭĉambro, prilumita per sola brulilo, staranta sur breto. Sed la operacia bloko estis prilumita per kerosena lampo — el tie aŭdiĝis oftaj mallongaj ĝemoj, kaj sur la tuko, per kiu estis kurtenita la porda embrazuro, klare nigris korpulenta silueto de kuracisto en kitelo kaj ĉapeto.

— Li ĉe ni estas tute maljunulo, — avertis Lbov, almontrante per la kapo la figuron de la dika doktoro. — Vi lin ne ofendu, mi petas!

Ĉi tie, apud la pordo, Vlacĵo tuj ekvidis germanan oficiran palton kun arĝenta bordero de epoleto, forruliĝintan kaskedon kun alta rando kaj same kun bordero de griza arĝento kaj sangajn, inversigitajn kaj, evidente, distranĉitajn pecojn de uniformo kaj subvesto.

Lbov restis en la antaŭĉambro kaj eksidis sur betulan ŝtipon, kaj Cvetkov kaj Vlaĉjo, eltirinte el kesto ĉifitajn kitelojn — «simbolon de kontraŭsepso», vestis sin per ili kaj lavis la manojn, ankoraŭ ne rigardante tien, kie kuŝis la vundito, sed nur aŭskultante rapidan parolon de la maljuna partizana doktoro.

— Mi tute ne scias, kion fari kun li, — estis diranta tiu. — Mi ne povas elirigi el ŝoko, neniel. Malbona vundo, tre malbona, kaj mi ne scias, kion ni kun li ĉi tie faru. Kaj li estas ne juna, tre ne juna, grandaĝa. Vi, kamaradoj, mi petas, mem esploru, mi verdire ne laboris kun tiaj vundoj, ne havis okazon...

— Lin nepre necesas resanigi! — el la antaŭĉambro laŭte ordonis Lbov. — Poste mi al vi klarigos...

Cvetkov aliris al la vundito la unua, post li aliris Vlaĉjo. La germano kuŝis sur laktolo, sur lignolito flanke, lia blanka, pufa vizaĝo, preskaŭ sen brovoj, kun stumpa nazo kaj tute griza, mallonge tondita kojneto da haroj super la nealta frunto estis nenion esprimanta, nur fojfoje tremeradis en turmenta kaj sensenca grimaco de sufero.

— Lampon! — ordonis Cvetkov.

Brankardistino en gumtolaj botoj kun kerosena lampo en la mano ekkaŭris apud Cvetkov. La maljuna kuracisto snufis ie malantaŭ la dorso de Vlaĉjo, parolis, sed nun lin neniu aŭskultis.

— Kiel tio okazis? — laŭte, tiel, ke aŭdu Lbov, interesiĝis Konstanteno Georgijeviĉ.

— Simple okazis, — respondis el la antaŭĉambro la komandanto per glata voĉo. — Li estis al miaj homoj iranta por rendevuo, ĝenerale, estis foriranta de Hitlero al ni. Nu, kaj iu faŝistaĉo al li pafis el fusilo kun optika celilo...

— Ĉu antaŭlonge?

— Antaŭ du-tri horoj, eble. Li falis, lin oni levis kaj en sledo tuj ĉi tien transportis. Se necesas, mi ĉion precize ekscios...

— Pli alten la lampon! — ordonis Cvetkov al la brankardistino. — Nun maldekstren! Pli rapide pensu, pli rapide! Ĉu vi ne scias, kie estas maldekstro kaj dekstro?

— Laŭ mi, kugla kaj blinda vundo, — necerte diris Ustimenko. — La spino estas damaĝita, sed kie estas la kuglo?

Cvetkov kolere silentis.

— Ĉu la mjelo estas kunpremita? — demandis li iom poste.

— Certe. Kaj la mjelo estas damaĝita en la tuta larĝo.

— Damne, kion ĉi tie eblas fari, — diris Cvetkov. — Ni fosos, kiel en la ŝtonepoko. Bone, preparu lin por operacio.

— Ĉu lamenektomion? — demandis Vlaĉjo.

Cvetkov kapjesis. Elŝoviĝinte en la antaŭĉambron, Vlaĉjo diris, ke necesas ankoraŭ lampoj, kun tiu sola ili ne sukcesos.

— Ĉu vi eltiros lin? — demandis Lbov.

— Mi, kamarado Lbov, ne scipovas diri — «li vivos» aŭ ion tiaspecan. Estas sciate, ke prognozoj ĉe pafaj damaĝoj de la mjelo ĉiam estas tre malfacilaj, kaj des pli en tiaj kondiĉoj, kiel la ĉi-tieaj...

Lbov forte kunpremis la makzelojn, lia fortika, osteca mentono elstaris antaŭen, sub la haŭto moviĝis makzelmuskoloj.

— Bone! — diris li. — Lampoj estos!

Kaj eliris el la terkabano, singarde kaj dense ferminte malantaŭ si la pordon.

Je la sepa horo de mateno la misteran vunditon ili sukcesis elirigi el ŝoko. Vlaĉjo komencis anestezon.

— Ĉu mia afero estas malbona? — demandis la germano sufiĉe trankvile kaj klare. — Ĉu la spino?

— Ne tute! — eviteme, same en la germana, respondis Cvetkov. — Proksime, sed ne la spino...

En la operaciejo estis neelteneble varmege. Plej probable, ankaŭ pro dekutimiĝo. Kaj la lampoj varmigis — vere bruligis.

— Kion vi intencas fari? — denove demandis la germano.

— Ni iomete vin purigos, — diris Cvetkov. — Tien ŝoviĝis ĉia fatraso — ŝirpecoj de la subvesto, de la tuniko...

— Aŭskultu, — respondis la germano, — mi estas kuracisto, mia familinomo estas Hummel. Vi povas kun mi paroli serioze.

Kaj li latine nomis sian vundon. Li ne demandis — li simple konstatis la fakton. Kaj donis nenian takson al tiu fakto.

— Nu, ĉu ni komencu, se vi permesas? — diris Cvetkov.

— Jes, bonvolu!

Sed tuj Hummel petis:

— Ankoraŭ minuton. En la poŝoj de mia palto — en ĉiuj, kaj ankaŭ en la interna, kaj en la tuniko, ĉie — estas kelkaj medikamentoj. Interalie streptocido. Mi ne pensas, ke tio helpos al mi, sed io povas taŭgi por aliaj. En ĉiuj skatoloj estas priskribo de uzmaniero, ĉu vi komprenas, sinjoro doktoro, jes? Nun bonvolu komenci. Kiel tion oni ĉe vi diras?

Kaj en la rusa, sufiĉe pure li aldonis:

— En bona horo!

Vlaĉjo asistis, Cvetkov laboris egalmezure kaj trankvile, la ĉi-tiea maljuna dika doktoro estis starigita kiel operacia flegisto. Snufante, li konfuzadis la instrumentojn kaj ofte kiel maljunulino suspiradis: «Aĥ, patro mia!» Cvetkov dufoje insultis, poste nur ĵetadis malamantajn rigardojn al la maljunulo.

— Tio estas ridinda, — subite diris Hummel. — Al mi pafis mia helpkuracisto germano, arjano, mia asistanto, kaj rusaj doktoroj — slavoj, miaj malamikoj, min penas savi. Tio estas ridinda, — ripetis li. — Tre, tre ridinda!

Nun al Vlaĉjo estis malvarme, al li eĉ ŝajnis, ke el la pordo blovas. La lampoj estis bruligantaj lin, sed la dorso kaj la piedoj frostiĝis. Kaj ĝenerale, nur nun li komprenis, ke li apenaŭ povas stari...

— Doloras! — raŭke kriis la germano.

Nun estis videbla la kuglo — ties dika malsupra parto. Cvetkov per tamponoj rapide kaj lerte haltigis sangelfluon.

— Spatelon! — ordonis li.

Finfine la kuglo peze falis sur la plankon.

— Ĉu finite? — demandis Hummel.

— Finite! — rektiĝinte kaj enspirinte per plena brusto, respondis Cvetkov. — Nun vi ricevos por memoro vian kuglon.

La germano dankis siajn kirurgojn en iom solenaj, eĉ bombastaj esprimoj. Liaj malgrandaj okuloj kungluiĝis, la dika vizaĝo brilis pro ŝvito. Li spiris ofte kaj mallonge: evidente, al li forte doloris.

— Mi restos ĉi tie, — ordonis Cvetkov, — kaj vi, Vladimiro Atanazijeviĉ, iru, raportu al la komandanto. Mi konsilas al vi kuŝiĝi — via aspekto estas aĉa! Kaj sendu ĉi tien Veresova-n, mi almenaŭ havos kvalifikitan flegistinon...

Vlaĉjo kapjesis kaj eliris; estis tempo de tagmanĝo, la suno staris alte en la malvarma, frosta ĉielo. El terkabanoj, el mallongaj tuboj rekte al la malpezaj nubetoj estis leviĝanta komforta fumo, ĉe alligpaliso estis manĝantaj haketitan pajlon partizanaj ĉevaloj, batalantoj estis kure portantaj el la kuirejo sitelojn kun supo, bolakvon, panbrikojn.

En la frosto li staris iom, penante restarigi la spiradon, rekonsciiĝi. Sed ne sukcesinte, per malglata paŝado, forgesinte demeti la kitelon, la ĉapeton kaj la maskon, Ustimenko malleviĝis en la staban terkabanon kaj penis ĉion rakonti pri Hummel detale, sed li neniel povis tion fari, kaj li komprenis, ke li parolas sensencaĵon, iun nenecesan kaj negravan detalon pri katguto kaj ne povas de ĝi foriri, de tiu detalo.

— Bone, — pacience diris Lbov. — Mi komprenas. Kaj kiel vi fartas?

— En kia senco?

— Ĉu vi estas en ordo?

— Ĉu al mi — tiu demando?

— Jes. Mi pensas, ke vi estas malsana.

— Tio estas stultaĵo kaj plena sensencaĵo, — penante klare elparoli vortojn, prononcis Vlaĉjo. — Tio estas absolute ekster homa kompreno. Kaj doktoro Cvetkov tute pravas: fari tiajn operaciojn sen radiografio en nia jarcento — tio estas ekster la homa kompreno. Ĉu vi komprenas, kamaradoj: ekster ajna kompreno!

Kaj li sidiĝis.

Al li oni donis akvon en trinkpoto, li penis trinki tra la nedemetita masko. Trinki li, nature, ne sukcesis. Tio ŝajnis al Ustimenko neimageble ridinda. Plu balbutante pri sia «ekster ĉia kompreno», li kuŝiĝis ĉi tie sur benko, kaj io varma, ŝanceliĝema, malklara tuj falis sur lin per multpuda, sufoka, neeltenebla pezo...

### Mi laciĝis vin ami!

«Saluton!

Ĉi Vi min ankoraŭ memoras?

Mi skribas al Vi nokte en malplena operacia antaŭĉambro. Mi ĉi tie ĉion priskrapis — en tiu ĉi nia subteraĵo, ĉion lavis kaj iomete dormetis.

Kaj poste mi vekiĝis, rememoris, kiel Vi iam, laŭ mia ordono, kisis al mi la manon, kaj per tiu sama mano mi skribas al Vi leteron, kiun mi neniam sendos, ĉar ne eblas korespondi kun persono, kiu min forlasis kaj, troviĝante en malproksima eksterlando, evitas plenumon de sia militserva devo.

Ho ne, Vladeto, mi neniam pri vi tiel pensos.

Mi prefere mortos, ol pensos, ke vi ion povas eviti, mia fora longkolulo. Mi ja scias, kiel, klininte la kapon kiel kolera bovo, vi dum la tuta vivo iras sen atenti obstaklojn. Kiel malfacile al vi estas pro tio, kaj kiom pli malfacile ankoraŭ estos! Ne, kio ajn, sed viva adaptiĝemo en vi ne estas eĉ je kopeko, eĉ mia paĉjo iam, jam post kiam ni eksciis pri la pesto, skribis, ke nia Vladimiro (li ankaŭ ĝis nun skribas pri vi — nia)... do, ke, ĝenerale, vi estas homo de malfacila vivo kaj de ne tro facila sorto.

Kaj nun ĉu vi deziras scii, kiel mi iĝis medicina laboranto?

Se vi deziras, tiam sidu kaj aŭskultu, kio, interalie, tute ne estas laŭ via karaktero. Vi ja min neniam aŭskultis, estis mi, kiu vin aŭskultadis. Kaj se mi penis paroli, tiam vi tiel sulkiĝadis, kvazaŭ vi havis kapdoloron. Sed eĉ tion en vi mi amis, ĉar mi sciis — li rajtas sulkiĝi, li estas multe pli granda, originala ol mi. Li estas por mi estro!

Do, aŭskultu, estro!

Mi skribis al la paĉjo dudek naŭ leterojn kaj lasis ilin en Moskvo (Preĉistenka, interstrato Prosvirin) por ke unu tre akurata virino sendadu al la patro en la floton ĉiusemajne po letero. Tuta tiu stoko havas numerojn, tiel ke dum 29 semajnoj Rodiono Metodjeviĉ estos trankvila pri sia kara, amata, sola filino.

Kaj mi iris en armean komisariaton, kie min oni sen ajnaj persvadoj miaflanke registris al iu milittrupo, kiu kun mi forveturis al la Nordo.

El vagono oni nin transloĝigis en ŝedon.

Ni formis ban-lavan taĉmenton. Ĉu Vi scias, kio estas tio?

Tio signifas, ke ni lavadis.

Sur sledoj kaj ĉaroj oni al ni veturigis tolaĵon — en nian ŝedon, nemalproksime de malgranda stacio Louĥi. La tolaĵo estis veturigata sur kamionoj, sur ĉaroj kaj sur sledoj. Da ĝi estis amasego — da tiu terura, griza, malbone odoranta tolaĵo de militantaj homoj. Ĉe ni estis unu lama knabo — Saĉjo Kravĉuk. Kun grandegaj malfacilaĵoj li obtenis, ke oni prenis lin en la militon, kaj li laboris ĉe ni en la akceptejo, tio estas en ŝedo, kie ĉiam staris peza odoro de malnova ŝvito, putro, fekaĵoj. Kaj kiam komence mi vidis tiujn grandegajn amasojn, tiujn pakojn kaj ligaĵojn de ĉio tio, kion ni estis prilaborontaj, — min simple kaptadis malespero, kiel oni skribas en libroj. Kaj oni plu veturigadis kaj veturigadis la tolaĵon, kaj nia Saĉjo Kravĉuk jam estis simple dronanta en ili, li eĉ iam ne estis videbla en la ŝedo, kaj kiam mi eniradis tien, mi kriis, kiel en arbaro:

— Saĉjo, u hu! Saĉjo, kie vi estas?

Kaj Saĉjo, balbutante, respondadis:

— De vi maldekstre! Mi tuj komencos elgrimpi! Atendu, Banjo!

Tre antaŭlonge, ankoraŭ kiam mi estis aktorino, mi kun la «sentimentala tanko» faradis al ni manikuron. Ĉi tie tio ŝajnas ridinda. Miaj manoj ŝvelis, la haŭto komencis brili, la polmoj krudiĝis, ŝvelis ankaŭ la artikoj.

Kaldronoj, en kiuj estis boligata la tolaĵo antaŭ ol ni komencadis ĝin lavi, staris en nia ŝedo. Ĉi tie ĉe ni ĉiam estas humide, fluas malpura akvo, en la aero konstante pendas flava glueca nebulo, kaj la odoro estas eĉ pli densa, ol en la akceptejo de Saĉjo.

Ni lavis en lavkuvoj. La teĥnikon oni pro eraro veturigis ien al alia nodo, kaj al ni oni diris paroladon — ke ni ne estu sklavoj de teĥniko kaj devas riveli kaj montri nin.

Saĉjo grumblis, ke estus bone, se en lavkuvo lavus tiu fuŝulo, pro kies kulpo oni sendis la teĥnikon tiel malproksime, ke ĝi forestis dum tri semajnoj. Bedaŭrinde, en la vivo tiel ne okazas — lavis ni, kaj la fuŝulo, kiel evidentiĝis poste, estris nin.

Aĥ, kiel malfacile estis, Voĉjeto!

Dum noktoj senĉese doloris niaj lumboj, doloris la ŝultroj, doloris simple ĉio. Dum noktoj niaj knabinoj ĝemadis sen vekiĝi, kaj mi ilin kompatis, kaj deziris bati la muzelon de tiu, pro kiu oni misveturigis nian lavan teĥnikon.

Tamen, li nin morale tre subtenadis.

Li al ni klarigadis, ke milito estas ne dancoj kaj ne gaja promeno, sed ĝuste milito, kiu havas siajn malfacilaĵojn...

Tamen, al diablo lin!

Jam sufiĉe akumuliĝis ĉe mi tiaj «klarigantoj», sed mi neniam deziras koncentriĝi sur ili, same kiel mi ne deziras pensi pri tiuj viroj, pro kiuj por niaj fratinoj virinoj estas tiel malfacile en la milito.

Sed nenio fareblas — vi devas scii tion.

Ili faras paroladojn — tiuj homoj, ili nin salutas kaj nomas amikinoj, ili estas kaj kuraĝaj, kaj militas vere, ili plenumas sian devon kiel necesas, sed preter ili ne eblas pasi sen tio, ke tia aglo pinĉus vin, alpremus, dirus ion kares-ofendan, humiligantan vin, fian esence. Kaj ĉio ĉi estas en ordo, pro tio oni ne punas, pri tio eĉ ne eblas plendi al iu ajn, ĉar vi mem estos mokata, pri vi oni volonte mensogos, ke vi estas tute ne tia, kia vi vin ŝajnigas, ke ne gravas — ĉu ne eblas ŝerci, ke estas juna afero, ke la kamarado simple «ludis». Mi estas nek grumblulino nek bigotino, mi jam multon vidis, sed estis okazoj, kiam mi longe ploradis, ne komprenante, kial pro tio oni ne juĝas per plej severa juĝo. Voĉjo, ni ja iris al la milito laŭ voko de la koro, pardonu bombaston. Ni ĉion faradis kaj farados, sed allasi tielaĵojn aŭ ne rimarki ilin nia estraro ne rajtas.

Kaj la plej indigniga estas — ĉu vi scias kio?

Foje mi ekparolis pri tio laŭte. Mi tuta tremis, mi diris nur solan veron. Kaj min mem oni skoldis. Nia lavista estro, kiun ni nomis Kaprimulgo, en granda kaj flama parolado nomis min kalumnianto, deklaris, ke mi ne meritas troviĝi en la kolektivo, ke neniam eĉ unu batalanto permesos al si, kaj tiel plu, kaj cetere en sama maniero. Kaj miaj amikinoj silentis, kaj Saĉjo Kravĉuk, nia sola defendanto, same silentis, penante ne renkontiĝi kun mi per la okuloj. Kaj poste li al mi konsilis:

— Tro severe vi, Banjeto, elpaŝis! Ja ni estas en militservo. Necesas esti pli milda!

Ho, Voĉjo, kiel vi pravis fojfoje: ne eblas esti pli milda! Mi tion ne komprenadis, sed nun komprenis...

Kaj jen kion mi pensas: kiam finiĝos la milito kaj aperos libroj pri ĝi, nepre iu eksa komunikistino, aŭ trafikreguligistino, aŭ lavistino, aŭ kelnerino pri tio skribos. Flegistinoj kaj kuracistinoj, verŝajne, pri tiu flanko de la vivo malmulte scias. Ili havas pacientojn, kaj vi, viroj, kiam vi malbonfartas, estas tiaj leporetoj, tiel scipovas kortuŝe voki: «fratineto» aŭ per tiaj kompatindaj vortoj danki pro «savo de la vivo», ke eĉ en la kapon penso ne venos — kia estas tiu humila resaniĝanto, kiam li estas plenforta...

Mi malamas vin, damnitaj hipokritaj animaloj!

Kaj vi, probable, ne pli bonas, ol la aliaj.

Mi imagas, kia vi estas tie, inter lokaj belulinoj.

«Permesu inviti vin, sinjorino, al unu fokstroto!»

Tamen, vi, ŝajne, ne scipovas danci. Ne scipovis — tion mi scias, sed, probable, ellernis en iu dancejo. Kaj farinte hardislimon, surmetinte lakitajn ŝuojn, blekas:

«Oh my dear!»

Aĉaĵo!

Tamen, ne tiom malbone estis ĉe ni, en nia taĉmento.

Verdire, la milito estis pasanta preter ni, se ne kalkuli bombadon de la stacio Louĥi. Tiu malfeliĉa stacio estis bombata multfoje. Sed plej ofte malsukcese por la fricoj, ĉar la reloj estis tre baldaŭ restarigataj kaj preter ni denove, bruante, pasadis ŝarĝaj trajnoj, kuradis sanitaraj vagonaroj, pezaj pulmanoj.

Venis finfine nia teĥniko, al ni iĝis pli facile. Ni ellernis lerte kaj bone gladi. Krome, ni kudradis, fadenflikadis kaj, laborante, kantis en nia ŝedo.

Sciu, tio estas sufiĉe ĉarme, rememoriĝas: ĝis ruĝo ardiĝis fera hejtforno, odoras gladita tolaĵo, Saĉjo, duonferminte la okulojn, absorbite dirigentas per ŝtipo, kaj la knabinoj kantas:

Mi eliras sola vojon mian,
Voj' ŝtonoza brilas tra malhel'.
Paca nokt'. Dezert' aŭskultas Dion,
Kaj kun stel' interparolas stel'.[25]

Tiel iris, Vladimiro Atanazijeviĉ, nia milita vivo en tiu ĉi etapo.

Pli ĝuste, en la pasinta, ĉar nun mi havas tute novan etapon.

Al mi enamiĝis unu nemalbona homo.

Estu al Vi malbone, Vladimiro Atanazijeviĉ, sed al mi oni ofte enamiĝas. Mi ne scias, kial, mi tute nenion por tio faras. Enamiĝas homoj malsamaj kaj malsame. Enamiĝas kaj iradas kun ŝafaj okuloj, komence parolas per aludoj, poste sekvas nepraj amdeklaroj, poste, kiam mi respondas, kion mi pensas, — ili insultas. Jes, jes, ili plejparte ne komprenas, kial mi ne reciprokas. Kaj mi ridas kaj hontas. Ja mi elektis unufoje kaj por ĉiam.

Nu, kiel mi tion diru al ili?

Ja tio estas neserioza: mi amas kamaradon Ustimenko, kaj li min antaŭ multaj jaroj forlasis, kaj tial lasu viajn zorgojn por morgaŭ, aŭ kiel ni diradis en la infaneco?

Tamen, ĝuste tion mi diris al majoro Kozirev. Tio estas li — la nemalbona homo. Kaj li estas pli aĝa ol mi je dek kvin jaroj.

Li aŭskultis kaj respondis, kiel en romanoj:

— Mi atendos, kiom vi deziros, Barbara Rodionovna.

Mi respondis:

— Mi ne deziras, ke vi atendu.

Kaj li al mi:

— Nu, atendi al mi vi malpermesi ne povas. Krome, mi ĵuras al vi — mi vin ne ĝenos per miaj sentoj. Ni estas simple bonaj amikoj, kaj nure. Ĉu tio, mi esperas, al mi ne estas malpermesita?

Nu, kion al tio eblas respondi?

Li, Voĉjeto, estas bela, bonstatura, la tempioj estas grizharaj, la ŝultroj estas larĝaj. Niaj knabinoj ĉiuj pri li freneziĝas. Se diri sincere — li estas pli bela ol vi. Kaj ne estas en li tiu via idiota obstino, ofendiĝemo, scipovo forirante ne returniĝi. Ja li returniĝos — estu certa, kaj plurfoje. Kaj kiel atenta estas mia majoro Kozirev, Vlaĉjeto, se vi povus al vi imagi...

Estus bone por vi lerni de li dum monato aŭ du.

Tamen apenaŭ vi ion de li ellernus: vi estas tia, kaj vi jam estas neŝanĝebla. Vi ja estas ne malatenta, vi estas okupita. Kaj Kozirev en neserva tempo estas tute libera homo. Li ŝatas la vorton kaj la nocion — ripozi. Sed vi, damnita longkolulo, laŭ mi, eĉ ne komprenas, kion tio signifas — ripozo. Homoj de via karaktero ju pli estas liberaj en serv-organiza agado, des pli estas okupitaj interne, aŭ tiel ne eblas esprimi? Mi volas diri, ke vi neniomgrade estas harmonia homo malgraŭ ĉiuj viaj sendubaj virtoj. Harmonia homo ŝatas kaj poezion, kaj ĉiujn artojn, kaj naturon, kaj, certe, sporton, li ludas ŝakojn, aŭ, kiel vi impertinente esprimis, «peonojn», li, eble, estas ĉasisto, fiŝisto, li emus iĝi sportisto-glisisto. Kaj vi estas unuflanka, ĉu vere, Vlaĉjeto? Mi ĝis nun memoras, kiel vi ne scipovis, povrulo, fari nenion kaj ĝui tiun neniofaradon, kaj memoras ankaŭ, kiel vi foje plendis, ke via cerbo laciĝas fizike, kiel devas laciĝi manoj ĉe forĝisto aŭ piedoj ĉe sprintisto. Ĉu vi memoras, Voĉjeto? Kaj Kozirev ĝuste bonas per tio, ke lia cerbo neniam laciĝos, kvankam li ne estas stulta. Li estas harmonia. Li ne troŝarĝas sian intelektan flankon de la ekzistado kaj tial li ĉiam estas egala, trankvila, laŭmezure memcerta, laŭmezure memkritika.

— Mi estas homo, — kun apetito diras li, — kaj nenio homa por mi estas fremda.

Ĉu vi interesiĝas pri li?

Li havas bonegan aspekton de batala, ĉion spertinta, ĉion vidinta komandanto.

— Ni, Barbara Rodionovna, ĉion en la vivo trapasis! — ŝatas li diri, kaj tio estas vero.

Kaj Ĥalĥin-Gol-on li trapasis, kaj Ĥasan-on, kaj la linion de Mannerheim[26], kaj duonjaron de la nuna, ho, kiom malfacila milito. Siajn ordenojn li portas lerte, kun gusto, ili ĉiam sur li videblas, eĉ kiam li estas en kapoto. Tio estas speciala arto, kiun mia paĉjo neniel sukcesas ekposedi, se vi memoras. Nu, kaj kio ankoraŭ? La tuniko sur li estas bonege tajlorita, la ŝoforo, kun kiu li alveturadas al ni, rigardas al sia majoro per adorantaj okuloj, sed ĉe tio estas neniaj familiaraj rilatoj, la ŝoforo almetas la manon al la soldata ĉapeto: «Jes, kamarado majoro», «Estos plenumite, kamarado majoro», «Mi venis laŭ via ordono, kamarado majoro».

Do, Voĉjo, de majoro Kozirev mi forkuris.

Neniam mi petis iun ajn pri io ajn dum tiuj ĉi longaj monatoj de la milito, sed ĉi tiam mi veturis en la sanitaran departementon de la fronto, trovis paĉjan kamaradon laŭ la pasinteco, same «hispanon», divizian kuraciston Ivanon Aleksandroviĉ-on Ŝatilov-on, nian plej altan estron, — li ankaŭ vian paĉjon bone konis, — trabatiĝis al akcepto de Ŝatilov kaj petis sendi min kien ajn, sed, se eblas, — pli malproksimen.

— Ĉu de la fronto pli malproksimen? — severe demandis li min.

— Ne, de nia taĉmento.

— Kial tiel?

Estus stulte klarigi. Mi silentis. Li skribis letereton, ŝovis ĝin en cigaredujon — li havas tian kutimon, por ne forgesi, poste demandis:

— Ĉu Stepanova Barbara?

— Ĝuste! — diras mi.

— Kaj la patronomo?

Kaj li boras min per la okuloj. Ĉu li rekonis, ĉu divenis.

— Patronomon!

— Rodionovna! — respondas mi.

Longe li silente min pririgardadis, poste diris treege malsimpatie:

— Malgranda, stulta, malbonkora insekto! Kaj malutila krome! Ĉu ne hontas vi trompi la patron? Ĉu vi scias, ke li venis en Moskvon du tagojn post kiam vi forkuris, kaj tralegis tuj ĉiujn viajn leterojn, preparitajn anticipe? Li antaŭnelonge ĉi tie preterveturis, mi eliris al la trajno, li svingis al mi per tiuj leteroj.

Iom pensis mia divizia kuracisto kaj aldonis:

— Impertinentulino aĉa! Se mi estus civilulo — mi ŝirus viajn favajn orelojn. Kaj ne ploru, estas abomene rigardi, vi ja estas militservantino. Skribu al la patro pentan leteron.

Li sidigis min al sia skribotablo, donis plumon, paperon, kaj iom poste diris:

— Mia Ninjo same forkuris.

— Kia Ninjo?

— La filino. El Sverdlovsko. Laŭ onidiroj, ŝi lernas al paraŝutisto-sabotisto. Kaj eble, jam estas en malfronto de la germanoj. Restis ni du gemaljunuloj — mia Helena kaj mi. Finskribu, kaj venu al ni tagmanĝi.

Mi finskribis, li faris sian alskribon, poste korektis al mi komojn kaj venigis min en lignan domon, kie li loĝis kun la edzino.

— Jen, — diris li al la edzino, — mi prezentas: Ninjo numero du. Filino de Rodiono Metodjeviĉ — ĉu vi memoras la mariston? Ŝiru al ŝi la orelojn, Helenjo, por mi estas maloportune, mi estas ŝia milita estro, kaj ĉe ni, bedaŭrinde, korpaj punoj estas malpermesitaj tre severe.

Ni tagmanĝis silente. Ŝatilov penis ŝerci, kaj Helena Porfirijevna rigardis al mi per malsekaj okuloj, verŝajne, pensis pri sia Nina. La divizia kuracisto poste same malgajiĝis. Kaj mi pensis pri la panjo, kaj, sciu, Vlado, mi ŝin treege kompatis. Kiel ŝi vivas tie — sub la germanoj, sola, al nenio adaptita, trodorlotita, kverelema? Ĉu ŝi estas viva? Kaj kiel ŝi estas terure soleca — tio eĉ ne estas imagebla.

Ĝenerale, mi forveturis.

Forveturis malproksimen — kiel brankardistino en aŭtokirurgian taĉmenton.

Mi forkuris de Kozirev, Vlaĉjo, de la ĝentila, atenta, bela, afabla majoro Kozirev.

Ĉu vi komprenas, kia mi estas fidela, Voĉjeto?

Kaj vi ne aprezas tion! Kaj neniam aprezos! Ne komprenos!

Kaj tamen kompreni indus: fojfoje al ni estas tiel solece, tiaj ni fojfoje iĝas senhelpaj, tiel ni bezonas iomete da intereso de forta kaj trankvila homo, iomete da atento, jen kiel Kozirev: «Vi hieraŭ, Barbara Rodionovna, koleris, ke Saĉjo renversis vian dentopulvoron. Bonvolu, jen mi havas rezervon...»

Ke iu pensu!

Ke iu sciu, ke amplekso de viaj ŝuoj estas tridek tri kaj ke tiaj botoj ne ekzistas, kaj sen botoj ne eblas. Kaj ke tiu iu, ruĝiĝante kaj pardonpetante, eĉ kun stultaj subridoj, enmanigu al vi botojn, refaritajn el lia kvardekkvara amplekso helpe de sapeista ŝuisto, kaj ke vi, militservantino, sciu, kiel por li estis ne facile interkonsenti kun sia ŝuisto. Ĉu vi komprenas? Ke li malŝparu por vi animajn fortojn, por meditoj pri tio, kiel vi fartas, ke dum via foresto li pensu pri vi.

Mi pensas, ke multaj malfeliĉaj geedzecoj komenciĝas ĝuste de tio — de anima zorgemo, kiun oni ofte opinias amo kaj kiu, eble, ja estas amo, sed al kiu ne eblas repagi per amo.

Al mi estas malbone, Vlaĉjo.

Mi ne povas fanfaroni pri klareco kaj prudenteco de mia konduto kun Kozirev.

Al mi estis solece kaj triste, li... tamen, tio vin ne interesas.

Estu sana.

Al Kozirev mi eĉ nenion skribis.

Kaj ne skribos.

Kaj al vi, kara mia homo, mi longe ne skribos. Tion mi malbone elpensis — tiujn ĉi nesenditajn leterojn. Per ili la animo ne faciliĝas, sed iĝas nur pli malfacile. Mi nun vin penos forgesi. Tio, kompreneble, estas malfacila laboro, sed mi penos. Al mi, certe, tre malhelpos tio, ke mi laŭ volo de la sorto iĝis iomete medicinisto, sed ankaŭ tio pasos.

Interalie, Kozirev, eksciinte, ke mi estas geologo, vokis min al sapeistoj.

Nun li estas malproksime de mi, kaj, verŝajne, ni neniam plu intervidiĝos.

Kaj kun vi mi neniam intervidiĝos.

Adiaŭ!

Mi laciĝis vin ami!

Decembro. La Arkta regiono».

### Malgaja historio de medicina konsilisto doktoro Hugo Hummel

— Nenion mi komprenas! — incitiĝante, kiel ŝajnis al li, tre laŭte diris Ustimenko. — Ĉu estas iu ĉi tie?

En densa mallumo de varmege hejtita terkabano ŝanceliĝis flava fulganta langeto de brulanta meĉo.

— Nun vi demandos «kie mi estas?», — respondis Cvetkov. — «Kie mi estas», «kio estas tio», kaj poste, kiel en unu teatraĵo: «Panjo, donu al mi sunon!»

Vlaĉjo silentis. Cvetkov aspektis grandega, nekredeble larĝŝultra, fabela giganto en sia peltjako, en rimenoj, tuta ĉirkaŭpendigita per armilaro.

— Atendu, oldulo, mi tuj malvestiĝos, vidu, mi ĵus eniris...

— De kie?

— El milito. Ni militas iomete. Ĉu vi ankoraŭ ne forgesis en via neekzistado, ke nun estas milito?

— Ne forgesis. Kaj kio, propre, al mi okazis?

— Diablo ĝin scias! — kun bruo defaligante de si la armilaron, respondis Cvetkov. — Ĉiuokaze, vi ne estis vundita, kaj kio koncernas ian akutan infektan malsanon, do ĉu eblas ĉi tie kompreni? Ĉiuokaze, vi preskaŭ ellasis la spiriton...

— Ĉu vere? — miris Vlaĉjo.

— Jen al vi «ĉu vere»! Tial tio estas tre bona, ke vi finfine rekonsciiĝis...

Metinte sian pezan polmon sur la Vlaĉjan manradikon, li kalkulis la pulson, suspiris kaj rakontis al Ustimenko, ke lin elflegis Veresova — ŝi pasigadis ĉi tie tagojn kaj noktojn.

— Elreviĝinte pri mi, ŝi turnis sian atenton al vi, — kun mallaŭta subrido aldonis li. — Vi, el ŝia vidpunkto, estas homo kun majusklo...

Estis aŭdeble, kiel Cvetkov manĝis, poste longe, per bruaj glutoj trinkis akvon. La flava flameto de la meĉo estis malrapide turniĝanta antaŭ Ustimenko. Kun suspiro li fermis la okulojn kaj ree ekdormetis por longe. Poste li subite en duondormo rememoris pri siaj vunditoj, ektimis kaj maltrankvile, kun kolera insisto komencis pridemandi Cvetkov-on detale pri ĉiu. Tiu same detale rakontis: ĉiuj resaniĝis, revenis en la ordon, nur Kislicin havas iajn problemojn kun la klaviklo, kiam Ustimenko resaniĝos, iĝos klare — ĉu operacii ĉi tie aŭ sendi lin al la Granda tero.

— Kaj ĉu estas komunikado? — demandis Vlaĉjo.

— Nepre. Ĉi tie, Vladimiro Atanazijeviĉ, ĉio estas serioza, tio estas ne nia karmemora fluga taĉmento...

Vlaĉjo estis cerbumanta kun peno: kiom da tempo pasis, se la vunditoj, kaj eĉ gravaj, revenis en la ordon?

— Da tempo pasis sufiĉe, — nedifinite respondis Cvetkov.

Ili silentis iom.

— Kaj nia doktoro-germano? Ĉu vi memoras, kiun ni operaciis?

— Mortis, — ekfumante memfaritan cigaredon, ne tuj diris Cvetkov. — Enterigis ni nian germanon.

Vlaĉjo fermis la okulojn: ĝis nun li ankoraŭ ne povis kutimiĝi al tio, ke homoj tiele mortas...

— Kia homo li estis? — iom poste demandis Ustimenko. — Ĉu vi sukcesis ekscii?

— Kiam vi rekonsciiĝos, mi rakontos! — mallonge promesis Cvetkov kaj, etendiĝinte sur sia peltjako, dolĉe ekdormis.

Ustimenko estis resaniĝanta malvigle. Fortoj ne kreskis, manĝi li ne deziris, sed la kapo estis klara, la pensoj estis konsekvencaj. Longe kuŝante sola, li bilancadis — tiel li mem nomadis siajn meditojn. Kaj li havis pri kio pensi — la vivo, tia simpla, kiel ĝi imagiĝis al li ankoraŭ tute antaŭnelonge, subite komplikiĝis, pleniĝis per novaj faktoj, konformantaj al neniaj skemoj; la homoj, kiujn li dividadis rapide al pozitivaj kaj negativaj, nun montriĝis al li tute alie, ol eĉ en Khara, kaj plej multe okupadis liajn pensojn Konstanteno Georgijeviĉ Cvetkov: ĉio estis miksita en tiu homo — alta kaj malalta, malbona kaj bona, vera kaj falsa. Kaj tiel neelteneble malfacile estis por Vlaĉjo dismeti sur konformajn bretojn tion «malsaman» en Cvetkov, ke kun «bilanco» ĉi tie tute nenio rezultis, nur unu afero estis ekstreme klara: tiu mezuro, kun kiu antaŭe Vlaĉjo aliradis al la homoj, rompiĝis, kaj novan li ankoraŭ ne trovis.

Pensis li ankaŭ pri Ĥolodilin, kaj pri Vera Nikolajevna, per novaj okuloj rigardis al ĉiuj vizitantaj lin kamaradoj el la fluga taĉmento «Morton al faŝismo». Kaj ĉiufoje li konvinkiĝadis, ke tiuj etikedoj, kiujn li algluis al la homoj, — se, certe, fosi pli profunde — ne konformis al liaj unuaj impresoj: Kislicin, ekzemple, tute ne estis «maljuna soldato, bonkora homo kaj fidinda kamarado». Pli ĝuste, ĉio ĉi en li ekzistis, sed ne tiuj eksteraj, por ĉiuj videblaj, sur la supraĵo mem troviĝantaj trajtoj de la karaktero estis determinantaj la moralan enhavon de Kislicin. Kaj la odesano Niĉjo Pinĉuk ne estis «abnegacia kuraĝulo», «animo de la taĉmento», «inicianto». Li instruis sin ne montri, ke li timas, kutimigis sin al tute meĥanikaj ŝercoj, kaj liaj Odesaj ŝercoj estis prenitaj de li ne el la vivo, sed de estradaj artistoj kaj el kinofilmoj. Sed ĉio ĉi, prenita kune, ne faris Niĉjon malpli bona, male, li estis eĉ pli bona, deviginte sin esti necesa al la taĉmento per tiuj ellaboritaj en si kvalitoj, tamen la etikedo de Ustimenko ankaŭ ĉi tie evidentiĝis erara. Simpleta aspekte Ivaĉjo Telegin estis tute ne simpla esence, kun sendependa kaj eĉ impertinenta aspekto li scipovis komplezi la estron, scipovis diveni humoron de Cvetkov kaj korekti tiun humoron, kio, kompreneble, utilis al la afero, sed ankaŭ al Telegin mem. Babijĉuk, kun ĉiuj siaj pozitivaj kvalitoj, estis avara, ĉiam havis rezervon de tabako, sciis, kiel zorgi pri si persone, kaj, zorgante pri aliaj, per tio unuavice zorgis pri si. Kaj la plej simpla aspekte el la tuta taĉmento, Cedunko, estis la plej ruza, «pli ruza ol si mem», — tio por Vlaĉjo estis neatendita malkovro, sed la ĉefa malkovro en ĉiuj ĉi meditoj pri bilanco por Ustimenko iĝis tio, ke en la taĉmento ĉiuj konis unu la alian, bonege komprenis unu la alian, mokadis, subridadis kaj kvereletadis, sed kun ĉio ĉi rilatis unu al la alia serioze, estime kaj trankvile. Tamen, ĉion ĉi esprimis mallonge kaj sufiĉe precize, trinkante foje en la Vlaĉja terkabano forte infuzitan germanan surogatan kafon, la eksa ekonomo de la eksa taĉmento «Morton al faŝismo» Paŭlo Kondratjeviĉ Kopitov.

— Ja ni ne estas anĝeletoj, — diris li, ridetante en siaj grizaj, netonditaj lipharoj. — Anĝeletoj sur la ĉielo kantas, en nubetoj. Sed ni estas normalaj sovetiaj batalantoj, kaj ĝenerale civilaj laboruloj. Vi, Vladimiro Atanazijeviĉ, kiel mi vidas, tro multe de homo deziras ricevi, kiel de tiu anĝeleto. Do mi al vi respondos: aliflanke, eĉ anĝeleto ne kapablas fari tion, kion nia batalanto faradis dum la marŝo. Fuŝus la anĝeleto, malgraŭ ke li tralumas pro pureco. Sed ni — ne! Ni atingis, la taskon por la hodiaŭa tago plenumis...

Foje vespere, kiam ĉe Vlaĉjo sidis Veresova, venis Lbov. Severa, strikta, malvarme ĝentila, li sidis iomete, sciigis, ke li «decidis transporti Ustimenkon al la Granda tero, ĉar lian nekompreneblan malsanon en kondiĉoj de partizana vivo ne eblas venki», interesiĝis, ĉu la malsanulo havas iajn dezirojn, kaj metis sur la litkovrilon du paketojn de moskvaj cigaredoj «Lukso».

— Ja al li tio estas malutila! — riproĉe diris Vera Nikolajevna.

— Milito estas pli malutila! — subridis Lbov. — Mi, interalie, kamaradoj doktoroj, antaŭ la milito malsanis — kaj stomak-ulceron mi havas, kaj la koro estas ne en ordo. Sed nun tute ĉio forpasis. Ĉu la scienco povas tion klarigi? Kaj cetere, mi pleje malsanis, kiam mi skribis mian libron...

— Ĉu vi estas verkisto? — miris Vlaĉjo.

Lbov, subite konfuziĝinte, respondis:

— Nu, vi diris! Mi estis direktoro de sovĥozo kaj tre interesiĝis pri kokbredado. Akumulis ioman sperton kaj deziris dividi ĝin kun la popolo...

— Ĉu pri kokoj? — jam tute maldece miris Ustimenko.

Lbov iomete ofendiĝis:

— Jes, pri kokoj! Kaj kio estas mirinda?

— Ne, mi simple pensis, ke vi estas profesia militisto.

— Estis mi ankaŭ tia, — leviĝante, respondis Lbov.

«Kokoj — kaj tiu ĉi granda, vola mentono kun kaveto, la bonega taĉmento, pri kiu faŝistoj parolas kun teruro, kaj Lbov estas direktoro de sovĥozo. Ĉu tio ne estas stranga?» — pensis Vlaĉjo, kiam la pordo de la terkabano frapfermiĝis.

— Pri kio vi ĉiam pensas? — demandis Veresova.

— Pri tio, kien nia Konstanteno Georgijeviĉ malaperis, — mensogis Vlaĉjo. — Li jam duan nokton ne noktas...

— Ja li kun la eksplodigistoj foriris, kun la sapeistoj. Li ja ne povas ne militi, nu kaj kuracisto al ili ĉiam necesos. Lin oni ĉi tie tre laŭdas, vere tutkore amas...

Ŝiaj okuloj varmiĝis, kiel ĉiam, kiam ŝi rememoradis Cvetkov-on, sed ekparolis ŝi pri li per ia stranga, oficiala lingvaĵo, kvazaŭ tio estis notico el enciklopedio aŭ nekrologo:

— Li estas mirinde energia, vola homo. Kun grandegaj perspektivoj, ĉu vi ne trovas, Vladimiro Atanazijeviĉ? Diversflanke talenta, kaj kapabla kirurgo — mi al li dum tiu ĉi tempo plurfoje asistis, — kaj brila organizanto, kaj mirinde grandskala. Estos bedaŭrinde, se li haltos ĉi tie kiel partizana kuracisto por la tuta milito. Mi vidas lin en tre, tre granda posteno...

Vlaĉjo kaŝe oscedis: neniam li povis bone kompreni Vera-n Nikolajevna-n. Kion signifas tio — haltos kiel partizana kuracisto?

Sed ŝi jam estis parolanta pri alio — pri la enamiĝinta al ŝi aviadisto kun bela kaj libra nomo Cirilo: kia li estas saĝa, bona, kian li havas «malavaran koron» — ŝi ĝuste tiel esprimis kaj eĉ ripetis tiujn du vortojn, al ŝi plaĉis diri ĝuste tiel. Poste ŝi diris, ke Cirilo estas sama «granda infano», kiel Ustimenko.

— Kial ja mi estas granda infano? — subite koleriĝis Vlaĉjo.

— Aĥ, ne disputu! — alpremante la fingrojn al la tempioj, kiel ĉe kapdoloro, diris Vera. — Ĉiam vi disputas. Ni, virinoj, multe pli bone ĉion pri vi scias, ol vi pri vi mem. Jen vi, ekzemple, estos granda sciencisto, ĉu vi komprenas? Kaj vi estas nenia organizanto, nenia estro. Vi estas tipega pioniro, sciencisto, iomete distriĝema, iomete homevitulo, iomete tro singardema al homa varmeco, al kompato...

«Ja ŝi, evidentiĝas, estas trivialulino!» — triste pensis Vlaĉjo.

Kaj, uzinte sian rajton de malsanulo, diris:

— Vi ne ofendiĝu, Vera Nikolajevna, sed mi deziras dormi.

Ŝi foriris, tamen iomete ofendiĝinte. Kaj meze de la nokto eniris Cvetkov — malsata, gaja, brua, eltrenis el unu poŝo germanan flaskon, el alia poŝo — germanajn konservaĵojn, el la tria — germanajn biskvitojn. Liaj okuloj brilis; laŭte ŝmacante, glutante el la kolo de la flasko rumon, eĉ ne demetinte la peltjakon, li komencis rakonti, kiel ili «eksplodigis trajneton», kiel la eksplodo levis kaj faligis ambaŭ lokomotivojn, kiel ankoraŭ longe poste brulis cisternoj kun benzino kaj kiel pafadis la partizanoj el mitraletoj al la hitleranoj.

— Kaj vunditoj? — demandis Ustimenko.

— Ĉu vunditoj? Du! — distrite respondis Cvetkov. — Bagatelaj vundoj. Sed la fricoj ricevis — jes! Kvar pasaĝeraj vagonoj, unu tute renversiĝis, kaj aliaj falis de la taluso. La germanoj ŝoviĝis en la fenestrojn, sed, laŭ mi, neniu eliris.

— Aŭskultu, — diris Vlacĵo, — vi ja promesis al mi rakonti pri tiu germano-doktoro.

— Aĥ, jes! — kuntiris la brovojn Cvetkov. — Sed vidu, jen kia idiota afero. En milito estas malfacile pensi pri tielaĵoj: malhelpas pensoj. Por mi tio ankoraŭ ne tro gravas, sed por tiaj naturoj, kiel vi, ĝi tutsimple estas, mi supozas, malutila...

— Vi nur pri mia politik-morala stato ne zorgu!

— Ĉu vi decidis montri dentetojn? — fiksrigardante al Vlaĉjo, demandis Cvetkov. — Vi ilin havas, mi scias...

Enpensiĝinte, li fumis seninterrompe du Vlaĉjajn cigaredojn, trinkis ankoraŭ rumon kaj petis:

— Nur, bona doktoro Haass, ne disbabilu nun tiun fakton. Tio ne necesas. Ĉu vi komprenas?

Li demetis la peltjakon, tiris tutan sian fortan korpon kaj plendis:

— Tio estas malhumane, Ustimenko. Mi venis post laboro, mi bezonas dormi, kaj jen mi rakontu...

Sed Vlaĉjo vidis, ke Cvetkov jam mem deziras rakonti, ke hodiaŭ li nepre rakontos, ne povos ne rakonti.

Kaj Cvetkov rakontis.

Ankoraŭ en la komenco mem de septembro ĉe unu maljunulino, vidvino de forstogardisto, loĝanta en tiel nomata Disforkiĝo, ekmalsanis nepeto. La patrino de la knabo estis mortpafita de iu ebria hitlerano, la patro estas en la armeo. La duonfreneza, malbone komprenanta maljunulino kun la mortanta infano sur la manoj venis en vilaĝon Zasniĵje, kie lokiĝis germana trupo, kaj, ekvidinte en la korto de la domo de sia baptano Levontio dikan homon en blanka medicina kitelo, trabatiĝis en la pordegon, falis antaŭ la dika germano sur la genuojn kaj, plorkriante, etendis al li la infanon. Tiu dikulo estis nia doktoro Hummel, laŭ specialeco pediatro, specialiĝinta pri infana kirurgio. Ekzameninte samtie, en la korto, la infanon, Hummel injektis al li kontraŭdifterian serumon kaj ordonis al la maljunulino foriraĉi. Eĉ unu homan vorton li al ŝi ne diris kaj rigardis, laŭ ŝiaj vortoj, «kiel besto».

La infano resaniĝis.

Poste, kvazaŭ promenante por ĉasado, Hummel dufoje vizitis la maljunulinon kaj kun la sama «besta» vizaĝesprimo ĵetis al ŝi ian miksaĵon en paketoj, por kuiri por la infano kaĉon.

Ajna medicina helpo al la loĝantaro tiutempe en Zasniĵje, same kiel en la tuta regiono, ne ekzistis. La loka kuracisto, juna komunisto, estis de la hitleranoj, kompreneble, pendumita. La akuŝistino kaj la helpkuracisto fuĝis. La hazarde restintan tie somerumantan doktorinon, judinon, la germanoj forbruligis viva en ŝedo kun fojno.

Onidiro pri tio, kiel la dika Hummel savis la nepon de la baptanino de Levontio, rapide disflugis en ĉiuj najbaraj setlejoj. Kaj nature, multaj patrinoj ekportis al Hummel siajn infanojn — difterio tiam forte furiozis ĉi tie. La dika kaj ĉiam pri io malkontenta doktoro al neniu rifuzadis pri helpo. Li estis morna, rigardis malafable, sed kuracis, kaj nek kokinon, nek lardon prenadis kiel ordinaran kamparanan rekompencon — «kokinon kaj lardon» li ĵetadis al tiuj, kiuj alportadis tiun simplan honorarion.

En la konduto de Hummel jam tiam oni rimarkis unu strangaĵon: li ŝatis, ke oni lin «interkaptu», kiam li iradis por ĉasado, kaj incitiĝadis, kiam infanojn oni alportadis al li en la sanigejon. La kamparaninoj, kompreneble, faris el tio respektivajn konkludojn kaj nur en la plej katastrofaj okazoj iradis al Hummel en la vilaĝon, sed plej ofte, kvazaŭ hazarde, kaj efektive, certe, ne hazarde, interkaptadis lin trans la kruta turniĝo de la Malnova landvojo kaj per malantaŭaj padoj kondukadis lin reen al Zasniĵje...

Ĉio ĉi estis stranga, kvankam pli saĝaj viroj klarigadis pri Hummel, kvazaŭ li havas tian sekretan ordonon de sia propagando faciligi infanajn suferojn kaj per tio deteni la kamparanaron de ligo kun partizanoj kaj de diversaj aliaj agoj, malagrablaj al la germanoj. Sed se tio estis vero, tiam kial Hummel preferis kuraci kaŝe, sed ne malkaŝe? Ja ĉio, kion faradis la germanoj en propagandaj celoj, estis farata ne nur malkaŝe, sed eĉ kun granda pompo!

Kaj ankoraŭ estis unu strangaĵo en la konduto de Hummel kiel ĉasisto: li preskaŭ neniam ion mortigadis — verŝajne, li estis aĉega pafisto, — tamen pafadis li ofte, kaj kiam unu patrino donacis al li tetrinon, li ĝojis kaj pendigis la birdon sur sian zonon, kvazaŭ li mem faligis ĝin per sukcesa pafo. Post tiu okazo al la dika doktoro oni nepre donacadis ĉasaĵon, kaj li ĉiam prenadis ĝin kaj fanfaronis al siaj germanoj, kia li estas unuaklasa ĉasisto. La kamparanoj, certe, sciis, sed silentis. Multaj tiutempe jam komprenis, ke Hummel timas sian helpkuraciston kaj preferas kaŝi la abundon de siaj pacientoj.

Ne seninteresa estas ankaŭ tio, ke, irante al ĉasado, Hummel ĉiam havis kun si kaj kirurgian ilaron, kaj injektilon kun pikiloj, kaj multe da plej diversaj medikamentoj...

Tamen, al Hummel oni fidis ne ĝisfine. Estis eĉ onidiroj, ke infanoj, al kiuj li injektis la serumon, post ne pli ol jaro tutegale mortos en konvulsioj, kvazaŭ elpensis la faŝistoj tian neeviteblan morton. Kiu lanĉis tiun klaĉon, neniu sciis, tamen pri tio oni diris, kaj unu patrino eĉ ne permesis al Hummel «piki» la infanon, sed petis prefere doni «pulvorojn». Hummel la patrinon malmilde forpuŝis, kriis al ŝi kaj kaj la serumon tamen injektis.

Sed foje okazis io, pri kio, verdire, sciis nur du aŭ tri homoj en Zasniĵje, sed kio tamen purigis la nomon de la stranga germano disde iuj suspektoj pri tio, ke li estas sama malbonulo, kiel ĉiuj aliaj faŝistoj.

Jen kiel tio okazis.

En la nokto antaŭ la naŭa de novembro en la Kruta ravino, kiu estas en la rando de Zasniĵje, partizanoj de Lbov penis preni kaptiton por pridemando. La nokto estis malhela, malvarma, kun pluvo kaj neĝo, sed la afero de la Lbov-anoj ne sukcesis: la germanoj alarmis la batalionon, kaj la partizanoj devis foriri. Ili foriris haste kaj ne kunprenis sian Greĉjon Panfutjev-on, kuraĝan knabon, kiu kun disŝirita per dumdumaj kugloj kruro falis senkonscie en densan picearon sur la plej granda krutaĵo de la ravino.

En la plej densa obskuro, antaŭ la mateniĝo, Panfutjev rekonsciiĝis kaj, kunpreminte la dentojn, por ne ĝemi kaj ne hurli pro terura doloro, per sola «kolero» atingis la malantaŭan randon de la vilaĝo flanke de malnova grensenŝeligejo. Tie en la randa domo loĝis unu vidvino, kun kiu Panfutjev, kiel li esprimis, havis «iujn interrilatojn». Kaj la vidvino kaŝis sian karulon en la kelon, farinte al li mallertan, sed konforman al la fortoj medicinan helpon.

Komunikiĝi kun la partizanoj ŝi ne povis. Kaj apenaŭ la Lbov-anoj povus helpi al ŝi en tiuj samaj tagoj, kiam la bataliono, timigita de la subita apero de forta grupo de partizanoj, skrupule kaj germane pedante estis rastanta ĉiujn alirojn al Zasniĵje. Sed la afero kun la kruro ĉe Panfutjev iris ne al resaniĝo, sed male, al granda malfeliĉo. La hartufa, sentima kaj kuraĝa Greĉjo estis mortanta.

Tiam la vidvino faris riskan decidon. Sciante, ke Panfutjev havas grenadon kaj pistolon, kaj rakontinte al li pri sia plano, ŝi interkaptis Hummel-on, kiam tiu estis iranta al ĉasado, mensogis al li, ke ĉe ŝi estas mortanta «infaneto», ke lia «krureto putras», kaj kondukis la dikan, spiregantan kaj mornan doktoron en sian bienon. Iomete mirinte, ke la infano estas en la kelo, kaj dirinte, ke tio estas «tre malpone, ŝtulte!», la doktoro tamen malleviĝis laŭ la glitaj ŝtupoj. La rusan, cetere, Hummel komprenadis kaj eĉ iomete parolis ekde tiuj malproksimaj tempoj, kiam estinte tute juna kuracisto li estis elpelita el Ukrainio de batalantoj de Boĵenko kaj Ŝĉors[27].

— Tre malpone, ŝtulte! — ripetis li, malleviĝinte kaj, certe, tuj kompreninte, en kio estas la afero.

Greĉjo per ebriaj pro alta temperaturo okuloj rigardis al la germano. En lia mano estis la pistolo. La vidvino prenis la grenadon.

— Jen tiel! — diris ŝi, ne havante fortojn klarigi ion plian.

Necesas nur imagi al si la vizaĝon de la amanta virino en tia momento.

Hummel viŝis la ŝvitiĝintan vizaĝon, eksidis kaj, balancante la kapon, fiksrigardis al sia neordinara paciento.

— Großer Knabe![28] — diris ne sen humuro la germano. — Kolossal!

Kaj foriris por instrumentoj, kiujn li ne povis simple preni, sed devis ŝteli — pro la kaŭzoj, pri kiuj estos dirite sube. Kaj foriri al la vidvino por li same estis ne facile. Kaj Panfutjev kun la vidvino atendis — tion same necesas al si imagi — dum tiuj kelkaj horoj: li preskaŭ senkonscia, kaj ŝi kun grenado en la mano.

Finfine la germano venis. Li sukcese malfermis la abscesojn, ĉiuokaze Panfutjev estis poste transportita al la Granda tero en bona stato. Post la operacio la dika germano kelkfoje vizitis sian malsanulon, kiu nun mem tenis la grenadon kaj la pistolon.

Kun tiu sia paciento Hummel estis multe pli afabla, ol kun la ceteraj. Al tiu li diradis plurfoje: «Kia pona, alta Knabe! Petolulo! Kolossal!» Kaj foje li konsilis ne ludi kun tiuj ludiloj, ili povas fari «puf!»

— Se vi venigos al mi viajn putinidojn, sinjoro doktoro, — sen ajna humuro respondis Greĉjo, — tiam mi faros «puf». Kaj grandan «puf». Kaj min mem mi ne kompatos, sciu tion.

— Ŝtulta granda Knabe! — diris Hummel. — Tre ŝtulta!

La putinidojn la dika doktoro ne venigis. Kaj du bonegajn kokinojn, alportitajn al li de la vidvino, li rifuzis, kompreniginte, kaj en malĝentila formo, ke se li deziros, tiam li mem prenos la tutan vilaĝon kaj la vidvinon same.

Tre miris la vidvino, aŭdinte tiun, tiom ne similan al la dika germano deklaron, sed poste rememoris, ke ĉe la interparolo ĉeestis la helpkuracisto de Hummel — svelta, helokula blondulo, kiun en la vilaĝo oni timis kaj malamis pli, ol ĉiujn ceterajn okupaciantojn: pri li cirkulis onidiroj, ke li por amuziĝo mortpafis multajn homojn.

Kiel poste evidentiĝis, ĝuste tiun saman helpkuraciston timis doktoro Hummel — kaj ne senbaze. La helpkuracisto plurfoje denuncis pri sia ĉefo al la respektivaj instancoj kaj havis ordonon el la respektivaj instancoj — atente observi doktoron Hummel, ĉar tiu havis tute ne senriproĉan kariertabelon.

Kaj Herz diligente observis.

La historio kun Greĉjo Panfutjev preteris lin, li ĝin preteratentis, sed li flare eksentis, ke ne nur al infanoj iradis la dika doktoro, sed estis io multe pli grava, tia, ke se li denuncus pri tio al la respektivaj instancoj, oni lin rimarkus kaj distingus.

La helokula helpkuracisto komencis «fosi». Plene li nenion elfosis, sed pri la onidiroj li denuncis.

Hummel estis forkondukita al la gestapo.

Li malkonfesis ĉiujn akuzojn pri helpo al rusaj partizanoj, kio koncernas infanojn, do li ne malkonfirmis: Jes, li kulpas! Jes, li donis vakcinon! Certe, tio estas malbona, sed li kun plezuro pripagos la vakcinon el la propraj monrimedoj, la mono iru al la «vintra helpo». Li kulpas, sed meritas indulgon — suferoj de infanoj por li estas neelteneblaj.

Obersturmführer-SS[29], junulo kun bonegaj manieroj, subite demandis:

— Kaj por kio, Herr Doktor, la dek okan de novembro de tiu ĉi jaro vi prenis kun vi al vizitado kampan kirurgian ilaron? Kiun vi operaciis? Kredu, por mi mem estas treege malagrabla tiu afero, mi deziras ĝin ĉesigi. Skribu por mi klarigan raporton, ni kontrolos kaj ne plu vin maltrankviligos...

— Mi ne prenis la kirurgian ilaron! — flaviĝante sub trankvila rigardo de la Obersturmführer, respondis la dika Hummel. — Tio estas miskompreno!

Jen, esence, ĉio.

La antaŭhistorio sur tio finiĝas.

La dikan doktoron oni liberigis kun tia adiaŭo:

— Ni ne havas formalan rajton nun vin aresti, Herr Doktor. Ni devas konduki la enketadon ĝis la fino, kaj ni ĝin kondukos. Ni speciale pridemandos ĉiujn personojn, en plej malproksima grado rilatajn al tiuj personoj, al kiuj vi rilatis. Ĉu vi komprenas mian penson? Tio estos kiel rondoj sur akvo, nin tiel instruis la Reichsführer-SS Himmler. Mi tre dezirus, ke ni estu erarintaj, ĉar tiu ĉi okazo estas senprecedenca en la imperia armeo. Mi mem ne tro kredas je ĝi — je tiu supozata fakto. Sed la instrumentojn vi prenis kaj operaciis per ili — ili ĝis la dek oka ankoraŭ neniam estis uzitaj. Eble, vi mem nun diros la veron?

Hummel nenion diris kaj forveturis.

En la sekva tago soldatoj de la SS forveturigis la maljunan Levontion. La Obersturmführer ne vane minacis per rondoj sur akvo. Kaj kio estas speciala pridemando, Hummel sciis. Dekoj da tute senkulpaj homoj povis perei sub monstraj torturoj. La senprecedencan okazon kun militkuracisto Hummel, perfidulo kaj bolŝevisto, necesis sciigi al la pinto mem de la gestapo, por ke tie oni rimarku kaj, nature, distingu la modestan Obersturmführer-on, malkovrintan la krimon, malhonorantan la imperian armeon...

La maŝino eklaboris, kaj Hummel komprenis, ke haltos tiu gestapa viandmuelilo nur en tiu okazo, se li, Hugo Hummel, malaperos.

Por mortigi sin al li ne sufiĉis fortoj.

Ĉu konfesi?

Ne, tion li ne deziris. Li deziris rakonti! Nepre rakonti! Kaj ĝuste tial, ke li deziris rakonti, li ne povis mortigi sin.

Nokte, du tagojn post kiam oni forveturigis Levontion, Hummel frapis al la vidvino kaj petis ŝin ligi lin kun aliaj «große Knaben», kiuj faras «bac!» kaj «puf!». Poste li montris, ke alie oni lin pendumos.

— Malpone! — diris li.

— Malbone! — frostosenteme volvante sin en ŝalon, diris la vidvino.

Antaŭ la mateniĝo pri la peto de Hummel oni raportis al Lbov.

La antaŭhistorion Lbov sciis kaj fiksis por la dika germano tagon kaj horon de rendevuo. Al tiu rendevuo devis eliri defendata de siaj knaboj taĉmenta skoltino Manjo Ŝerstnjuk — batalema kaj inteligenta junulino.

Pendiginte sur la ŝultron dutuban ĉasfusilon kaj kunpreninte kartoĉujon, Hummel en la fiksita tempo aperis en la arbara rando, apud la malnova Karaĉajeva landvojo. Ĉio iris bone ĝis tiu minuto, kiam la helokula Erich Herz, akompananta sian ĉefon en la picearo, fine komprenis, kien ekiris la mallerta, laŭ lia imago, stulta kaj maljuna dikulo Hummel. Kaj kiam li komprenis, li pafis el snajpera fusilo kun optika celilo, pafadon el kiu li perfekte ellernis, mortigante el longa distanco fiŝkaptantajn knabojn kaj virojn de la vilaĝo Zasniĵje.

Manjo Ŝerstnjuk kun la knaboj same enbatis kelkajn kuglojn al la faŝisto Erich Herz, sed al la dika Hummel, kiel estas sciate, tio neniomgrade helpis: li mortis.

— Kion li tamen deziris rakonti? — demandis Ustimenko, kiam Cvetkov ekfumis. — Ja li ion nepre deziris rakonti. Kion do?

— Multon.

— Kion multon?

— Atendu, mi ripozos...

Ridetinte al io, Cvetkov subite diris:

— Ĉiu havas siajn malgrandajn ĝojojn. Jam mortante kaj sciante, ke li mortas — Hummel estis komprenanta tion, — li, imagu, pri kio ĝojis? Pri tio, ke tiu gestapano kun bonaj manieroj, Obersturmführer, kiu intencis gajni per la afero de perfidulo Hummel, nun estas treege timigita, ke li komencis tiun aferon, kaj, komencinte, perdis Hummel-on. Tre tio la maljunulon ĝojigis. Kaj ĝojigis, ke Herz estas mortigita. Li interese rakontis pri Germanio — pri sistemo de denuncoj, kiel ĉiuj pri ĉiuj denuncas. «Ĉiu tria estas oreloj de la bohema ĉefsoldato, — tiel li diris, — kaj ĉiu dua — de Himmler...»

— Bone, — malpacience interrompis Cvetkov-on Ustimenko, — ĉio ĉi estas interesa, sed ne tio ja estas la ĉefa. La ĉefa estas — kial li kondutis tiel, via Hummel. Devas ja esti iaj kaŭzoj. Ja ne en bonkoreco ĉi tie estas la afero, ne en la bona doktoro Haass, kiel vi ŝatas esprimi. Ĉi tie, certe, estas io multe pli grava, do kio?

— Tie ĉio estas malsimpla! — sen deziro ekparolis Cvetkov. — Tre malsimpla. Li rakontis al mi, ke li estis en la germana armeo ĉe Somme, kiam tiuj fiuloj faris gasatakon. Evidentiĝis, fosgeno odoras je freŝeco. Je fojno! Jen li memorfiksis tiun atakon — tiun faman solan salvon, post kiu ne sekvis la dua; nu, kaj li kriis al sia estro, perdis sinregadon, kiel tio nomiĝas. Tiam al li oni donis...

— Ĉu li estis en prizono?

— Jes, estis, poste oni deŝiris la epoletojn, poste amnestiis kaj sendis al Ukrainio. Ĉi tie denove estis germana teroro, kaj cetero. Konata kanto, ekde la mil okcent dek dua jaro ili ĝin kantas: «Via patrujo devas iĝi ankoraŭ pli granda». Estis Hummel, kiu al mi diris ankoraŭ pli. Kaj ĉi tie komenciĝas la plej stranga.

— Kio? — demandis Vlaĉjo.

— Li diris al mi, ke li faris siajn tiujn aferojn kun infanoj ne nur tial, ke kompatis ilin. «Nin oni dekutimigis de homaj sentoj», — tiel li al mi klarigis, kaj ĉefe — tial, ke li amas sian patrujon. «Pro Germanio indas riski» — tiel li esprimis.

— Kiel do?

— Sufiĉe simple, — kliniĝinte al Vlaĉjo, diris Cvetkov. — Hummel klarigis al mi ĉion tiel: kiam finiĝos tiu frenezo de kruelaĵoj, kiam vi ekscios pri faŝismo ĉion tion, kion vi ankoraŭ ne scias, kaj vi scias tre malmulte, «preskaŭ nenion», tiam la tuta mondo, la tuta homaro ekmalamos lian grandan popolon. Pri la tuta teruro de faŝismo kulpos la nacio. Al neniu venos en la kapon, ke dum kelkaj jardekoj la bohema ĉefsoldato kun siaj amikoj rompis al la nacio la spinon tute same, kiel lia, de Hummel, helpkuracisto mortigis sian ĉefon. Neniu kuraĝos diri, neniu defendos la popolon, neniu diros pri eĉ unu germano bonan vorton. Kaj la dika Hummel rezonis: mi, certe, riskas per la vivo, agante tiel, kiel sufloras al mi mia konscienco aŭ tiu surogato, kiu anstataŭas por mi nun la efektivan konsciencon. Sed ja mia vivo estas bagatelo kompare kun tio, ke subite, post multaj jaroj, en la pinto de tiu malamo al la tuta nacio, unu rusa virino diros:

— Sed ja estis doktoro-germano, jen kion li faris! Same estis homo!

— Bone! — suspirinte, nelaŭte diris Vlaĉjo. — Aĥ, kiel bone: same estis homo...

— Same estis homo! — ripetis post Vlaĉjo Cvetkov.

En liaj okuloj aperis singarda, malfida esprimo, li demetis la feltbotojn, verŝis rumon, poste, kvazaŭ forsvingante trudiĝemajn pensojn, diris:

— Iru al diablo ĉio ĉi!

— Kiel vi pensas, Konstanteno Georgijeviĉ, ĉu estas ĉe ili ankoraŭ tiaj? — mallaŭte demandis Vlacĵo.

Kaj tiam en Cvetkov kvazaŭ rompiĝis digo.

— Mi ĝuste tiel sciis! — per furioza voĉo preskaŭ kriis li. — Mi estis certa, ke vi pri tio demandos, damnita doktoro Haass! Vi estas bonkora, vi deziras en tiuj pensoj barakti kaj salivi! Al porkoj! Mi ne deziras pri tio rezoni, ne deziras pensi pri tio, ke tio estas la nacio de Goethe kaj Heine! Kaj iru al diablo, Vladimiro Atanazijeviĉ, kun viaj ideoj...

— Bone, ne kriaĉu vi, — hele kaj rekte rigardante en la okulojn de Cvetkov, diris Vlaĉjo. — Ja vi same pensas, kiel mi, nur timas tiujn pensojn. Sed por kio ni timu? Ĉu ni ne scias, ke faŝisto estas unu afero, kaj germano — alia? Ĉu tio estas novaĵo por ni? Kaj ĉu la vidpunkto de la soveta potenco estas alia?

— Laciĝis mi, — subite plendis ne scipovanta plendi Cvetkov kaj neatendite estingis la meĉon. — Mi dormos!

Sed ekdormis li tre ne baldaŭ — Vlaĉjo aŭdis, pensante siajn pensojn. Kaj pensi li denove havis pri kio, kaj, stranga afero, la malgaja historio de doktoro Hummel per io trankviligis lin, al li faciliĝis la animo kaj kvazaŭ iĝis pli facile vivi.

...Kaj post du tagoj — nokte — lin, ankoraŭ tute malfortan, sur sledo oni alveturigis al herbokampo, sur kiu estis koverte metitaj lignofajroj, signantaj lokon de alterigo de aviadilo. Dum ili atendadis la maŝinon, Pinĉuk amuzadis Ustimenkon per bultenoj de la Informburoo, kiujn Vlaĉjo jam sciis parkere, kaj per dolĉaj legendoj pri iaj profunde sekretaj batoj de la tankaj fortoj de la Ruĝa Armeo «internen de la faŝista nesto». Vlaĉjo sciis, ke tio estas sensencaĵo, sed la solida Paŭlo Kondratjeviĉ, same akompananta Vlaĉjon, tiel kapjesadis kaj tiel mistere ĉe tio avertadis, ke «ne indas babili», ke Vlaĉjo ne havis fortojn por kontraŭdiri.

— Ili ĉi tien impetis, provizore sufiĉe sukcese, — parolis Niĉjo, — sed ni al ili tie batis — en la regiono de Munkeno — Kolonjo, ankaŭ tio estas kiel dia donaco en Pasko. Novan teĥnikon ni sendis, vere, Vladimiro Atanazijeviĉ, tio estas ĝusta. Manovra milito, nova teĥniko kaj strategio: vi min kaptis je la piedoj, kaj mi al vi tiutempe la kapon deŝraŭbos...

La aviadilo alteriĝis en la mateniĝo, kiam ĝin oni jam ĉesis atendi. Morna Cvetkov kaj Ivaĉjo Telegin helpis al Vlaĉjo engrimpi en la «kargujon», kiel esprimis Babijĉuk, la helicoj de la aviadilo ree ekhurlis, kirliĝis neĝo en frosta aŭroro, la aviadilo faris rondon kaj prenis kurson al Moskvo.

En la maŝino estis nur vunditoj, akompananta ilin Veresova kaj Ustimenko kun edemoj sub la okuloj. Li sidis iom malproksime, por ne infekti per sia nekonata malsano aliajn...

## Ĉapitro kvara

### Iu Fjodorova Valentena

Aglaja-n Petrovna-n kondukis infanteria ĉefserĝento: verdaj epoletoj kaj sur la kasko emblemo en formo de ŝildo — nigra-blanka-ruĝa. «Eĉ infanterion ili sendis por min kapti, — lace pensis Aglaja, — la SD[30] ne sufiĉis!» La vizaĝo de la ĉefserĝento estis longa, blanka, la okuloj kaŝiĝis malantaŭ rondaj lensoj de okulvitroj sen kadreto. Tiajn vizaĝojn Aglaja Petrovna vidis en eksterlandaj kinofilmoj — bona pastro, aŭ idea instruisto, aŭ neprofitema doktoro, kontraŭstarigita al akirema doktoro...

Krom tiu okulvitrulo ŝin akompanis ankoraŭ kvar mitraletistoj kun «Schmeisser»-oj kaj hundoj — alzacaj ŝafhundoj, speciale trejnitaj por kapti homojn. La ŝafhundoj havis prujnajn lipharojn, kaj unu, kiun ŝi tiel stulte penis sufoki tie, en la vojturno de la setlejo, plu tusadis, kaj ĉiufoje, kiam la hundo tusis, ties mastro el la mitraletistoj de la SD balancadis la kapon kaj karesadis la hundon, kvazaŭ vigligante ĝin persiste elteni elprovojn kaj ne perdi spiritan firmecon. Kaj la ĉefserĝento sulkiĝadis.

La germanoj iris rapide, kaj Aglaja Petrovna, por ili ŝin ne turmentu, penis ne postiĝi de la egalmezura kaj larĝa paŝado de la ĉefserĝento. Sed ŝi tamen postiĝadis, kaj tiam la fermanto de la vico, juna soldato kun flavaj kolsignoj, batadis ŝin per la boto al la suro — tre dolore, lerte kaj indiferente.

Survoje al ili aliĝis ankoraŭ kelkaj soldatoj el tiel nomataj «ekstermaj grupoj» de la SA[31] — fortikaj knaboj, dikvizaĝaj, gajaj, helokulaj arjanoj. Ili same dum la tuta hodiaŭa mateno kaj dum la tuta tago kaptadis en Bugajevaj arbaroj «tiujn damnitajn partizanojn», kaptadis kaj ne kaptis, sed la ĉefserĝento kaptis, kaj Aglaja Petrovna aŭdis, kiel la mitraletistoj de la SD rakontis al la soldatoj el la eksterma grupo, kia ŝi estas «diable impertinenta rusa putino», kiel ŝi «siblis kaj gratis», kiel kun ŝi «estis malfacile» kaj kiel «ŝi ŝajnigas, ke ŝi estas en ordo, sed ni vidos, kian el ŝi oni faros ordon!»

«Jes, ili zorgos!» — kun angoro pensis Aglaja Petrovna.

En la kontrolposteno, ĉe disforkiĝo de la vojo, ŝin oni kvazaŭ forgesis. La ĉefserĝento sidis kaŭre antaŭ la ŝafhundo kaj atende observis, kiel la hundo, ĝemetante pro doloro, glutas malgrandajn pecetojn de viando, kaj la ceteraj soldatoj fumis, kaj laŭ iliaj vizaĝoj estis videble, ke ili estas kaj koleraj kaj emociitaj pro la hundo. «Ho dio, mi ja eraris! — pensis Aglaja Petrovna. — Li estas tute ne el infanterio, sed el montaraj trupoj — tiu ĉefserĝento. Ja infanterio estas blanka koloro!» Al ŝi plu ŝajnis, ke tiuj informoj, kiujn ŝi ĉi tie trovos, poste estos utilaj.

Subleŭtenanto en mallonga tuniko — la estro de tiu dometo — rigardis al la klopodoj pri la hundo ironie, sed kiam li eksciis, kiom kostas al la imperio unu tia ŝafhundo, dum oni ĝin instruas kaj edukas, — li alportis el alia ĉambro medicinskatolon kun multaj diversaj tubetoj, skatoletoj kaj flakonetoj.

Post ĉirkaŭ kvardek minutoj venis aŭtomobilo — malgranda kamiono kun kradoj sur la fenestroj kaj kun fako por hundoj. En la aŭtomobilo venis oficiro, verŝajne veterinaro, kun pufa ronda ventro kaj kun pufaj vangoj. Surtirinte sur la manon kaŭĉukan ganton, li ŝovis ĝin en la buŝegon de la rufa ŝafhundo, fiksaŭskultis, kiel fiksaŭskultas muzikistoj siajn instrumentojn, kaj deklaris, ke nenio speciala okazis kaj ke eblas veturi. Kaj denove, kiel dum la tuta hodiaŭa tago, ili ekparolis pri frostoj, pri tio, kiom da gradoj estas hodiaŭ, kaj kiom da ili estos morgaŭ, kaj kia tio estas neeltenebla afero — rusa malvarmo.

En la aŭto la veterinaro eksidis apud Aglaja Petrovna kaj rigardis al ŝi de flanke. Ŝi pensis siajn pensojn kaj spiris en la polmojn por varmigi ilin. Maldekstre, en la fako, moviĝis kaj graŭlis la ŝafhundoj. Estis malvarme kaj vente.

— De kie ŝi aperis — tiu diablino? — demandis la veterinaro.

— Saltis el aviadilo, — respondis la ĉefserĝento. — Figure esprimante, ŝi aperis de la ĉielo, kvankam ŝi ne konfesas tion.

— Ŝi estas ne knabino, sed ankoraŭ nemalbona!

— Tro maldika! — diris la ĉefserĝento. — Ne mia tipo. Tamen, por soldatoj taŭgos!

— Kaj la paraŝuto? — demandis la veterinaro.

— Ni ne trovis! — suspiris la ĉefserĝento. — Kaj al diablo ĝin. La inaĉo rakontos ĉion mem kun detaloj. Pruvobjektoj por la Obersturmbannführer[32] ne necesas. Se ili ne deziras paroli, tiam pruvobjektoj tutegale ne helpos, ĉu ne?

Li ĝustigis la kaskon sur sia longa, etendita kapo kaj laŭdis trikitan lanan subkaskaĵon.

— Sen tiu granda invento ni ĉi tie pereus, — diris la ĉefserĝento. — Mi pri tio estas tute certa.

— Sed mi ne, — respondis la veterinaro. — Mi entute pri nenio estas certa. Absolute pri nenio!

— Kaj pri tio, ke vi estas vi, — ĉu vi same ne estas certa?

— Certe, ne estas certa! — ekkriis la veterinaro. — La sola, pri kio mi estas certa, tio estas malrealeco de la universo. Bonvolu frapi al la ŝoforo, mi devas eliri, tio estas Nigra Ravino.

«Nigra Ravino, — pensis Aglaja Petrovna. — Kiom da tempo mi ne estis ĉi tie. Kaj Ksenia Nikolajevna ĝojus, ŝi certe ne timus. Ĉi tien mi devis veni. Kaj nun mi ĉi tien ne trafos. Neniam».

La veterinaro eliris, la aŭtomobilo elveturis el la arbaro kaj nun estis kuranta tra kampoj. Glacia vento portis senfinajn blankajn ondojn de surtera blizardo, fajfis en fendoj de la tabula kargujo de la kamiono, penetradis trae la homojn. La germanoj entiris la kapojn en la kolumojn. Eĉ la ŝafhundoj ekjelpis en sia fako.

«Kiel do ĉio ĉi okazis? — demandis sin Aglaja Petrovna. — Necesas dume pripensi, kontroli, prepariĝi!»

Kaj ŝi denove komencis, jam pluran fojon hodiaŭ, rekontroli tutan sian konduton kaj rememori ĉion, kio okazis al ŝi ekde tiu momento mem, kiam Nikolao Iljiĉ kaj du knaboj el lia taĉmento elkondukis ŝin sur la landvojon kaj jam pluran fojon klare kaj detale eksplikis, kiel kaj kien ŝi iru, kie ŝi turniĝu kaj kiel necesas ĉirkaŭiri la germanan kontrolpunkton, por turniĝi al Nigra Ravino. Ne, ne, ĉio estis ĝusta, ŝi en nenio eraris, kaj tio, ke oni ŝin opiniis paraŝutistino, estas stulta hazardaĵo, koincido. Krom ĉio cetera, hodiaŭ ne povis esti ajnaj paraŝutistoj kaj paraŝutistinoj, ŝi scius, se oni ilin atendus. Kaj ne necesas paraŝutigi homojn en arbaron, kiam ekzistas placeto, oportuna kaj delonge sciata en Moskvo...

Stulta hazardaĵo de milito!

Kaj ĉu la hundo? Eble, ŝi ne devus sufoki tiun hundon? Sed ja ajna homo rezistos, se sur arbara vojo al vi ĵetiĝos tia monstro. Ŝi, cetere, probable, kriis pro timo, ne povis ne krii!

Tamen, pri tio ŝi ne devis pensi.

Nun necesis pensi pri tio, kio ŝin atendas.

Mallonga rideto glitis por momento sur ŝiaj krudaj pro vento, ankoraŭ junaj lipoj, glitis, priluminte la okulojn, la altajn vangostojn, deskvamiĝantajn pro frosta vento, glitis, por ke por sekundo revenu la antaŭa Aglaja Petrovna Ustimenko, glitis kaj malaperis, eble nun por ĉiam.

Ĉu ne estas stulte pensi pri tio, kio ŝin atendas?

Tio estis antaŭe, ke ŝin ĉiam io atendis: atendis batalo en kunsido de la buroo de la regiona komitato, kiam ŝi iniciatis konstruadon de arbara lernejo por tuberkulozaj infanoj kaj kiam Kriniĉnij subite komencis krii, ridinde globigante la okulojn:

— Sed kie mi por vi tiujn centmilojn prenos? Foririgu ŝin, kamaradoj, al mi komenciĝas paroksismo de brustangino, foririgu Ustimenkon!

Kaj la malfermo de la lernejo ŝin atendis. Ŝi kuŝis en tiuj someraj ventaj tagoj post «apendicektomio», kiel skribis al ŝi la dokta Vlaĉjo, al ŝi ankoraŭ estis malpermesite ekstari, sed telefonis Kriniĉnij kaj diris:

— Vi ne mortos! Oni vin tie atendas!

Ŝi veturis, kaj ili vere ŝin tie atendis, ĉar ĉiuj sciis, kiel ŝi luktis kaj turmentiĝis kun tiu malfacila konstruado, kiel estis malfacile kun kreditoj, kia troviĝis sentaŭga laborestro kaj kiel la prezidanto de la speciala komisiono de la urba sanprotekta departemento Ĵovtjak, malfrue eksciinte pri la vidpunkto de Kriniĉnij, subite haltigis la konstruadon.

Tio estis ŝia arbara lernejo, kaj ĉiuj en la regiono sciis tion, kaj Kriniĉnij mem diris al ŝi dum la malfermo:

— Ĉu vi scias, Aglaja Petrovna, ni ja, animo mia, multon de vi atendas. Ni kverelas, sed estas tia opinio — vi estas potenciale forta laboranto.

Kompreneble, tion li por ajna okazo diris — potenciale. Por ke ŝi ne tro fieru.

Kaj tie, malproksime en la Nordo, en sia kvieta loĝejeto sur nigraj rokoj, alte super la golfo, kiu ĉiuminute ŝanĝadis sian koloron, atendis Rodiono Metodjeviĉ, fiksaŭskultadis la telefonon, primetante la tablon, — atendis malfruantan linian aviadilon, atendis la edzinon. Kaj ŝi atendis la momenton, kiam la ŝipeto obtuze frapiĝos al peĉitaj traboj de la marponto kaj Rodiono, ĝeniĝante antaŭ siaj ruĝflotanoj, diros ial oficiale:

— Bonan tagon, Aglaja Petrovna.

Ŝi atendis leterojn de Vlaĉjo — kolere viglajn kaj sinĝene animajn. Atendis lian revenon. Atendis feriojn, kiam ŝi forveturadis kun Rodiono al la Nigra maro — «varmigi la ostojn», kiel diradis li, kaj en la sanatorio ŝi atendis tiun tagon, kiam ŝi eniros en sian malgrandan kabineton, pendigos la mantelon kaj diros al la sekretariino Maria Demetrijevna:

— Nu, mi nun pereis. Kiel mi ordigu tiun ĉi mastrumaĵon?

Hejme grumblis enradikiĝinta ĉe ŝi avo Metodo:

— Aglanjo, la bankuvo vin atendas!

— La vespermanĝo vin atendas!

— Ĉe telefono oni vin atendas!

Sur sia ŝipo, komforte paŝante tra la malgranda kajuto de komandanto, bonguste enspirante cigaredan fumon, Rodiono asertadis:

— Mi estas konvinkita, Aglaja, ke homo devas ĝis la lasta tago de sia vivo atendi ion ankoraŭ ne okazintan en lia biografio, plej mirindan, solan, tion, por kio li entute estis naskita. Ĉu vi ne konsentas?

Kaj promesadis:

— Nepre tia tago venos. Nepre! Kaj tiam okazos por la homo kontrolo, plej severa.

«Do, ĉu venis tiu tago?»

La momento mem de transiro el la lumo en la obskuron, certe, ne estas timinda. En tio multon troigis poezio, muziko, natura timo de morto. Estas malfacile, kompreneble, elteni ĉion tion, kio atendas antaŭ la lasta punkto, — jen tiu «plej severa kontrolo», pri kiu parolis Rodiono Metodjeviĉ. Estas malfacile elteni, ne kliniĝi, ne obei al tiu forto, kiu nun, tre baldaŭ, tuj falos sur ŝin per tuta sia pezo, per la tuta kalkulite kaj pripensite organizita ruzo, kareso, torturoj, afablo, varmo, mokoj, manĝo, malsato, varmego, provokoj — per ĉio, kion ŝi jam bone konis laŭ rakontoj de homoj, spertintaj tion, sed laŭ rakontoj, kaj nun ŝi estas mem ekkononta tion, pri kio ŝi nur aŭdis...

— Ŝi ĉiam flustras! — diris la ĉefserĝento al sia najbaro mitraletisto kun nigraj lipharetoj. — Flustras kaj flustras.

— Verŝajne, preĝas! — subridis la soldato.

— Bolŝevistoj ne preĝas! — serioze respondis la ĉefserĝento. — Ili havas nenian dion. Bedaŭrinde, ankaŭ ni malofte preĝas!

La soldato indiferente kapjesis. La ĉefserĝento komencis plenigi per tabako mallongan pipon, kaj lia vizaĝo iĝis malgaja. Sur sia ringofingro li havis sigelringon, kaj sur la etfingro same. Kaj Aglaja Petrovna subite miris, ke tiu homo kun belaj manoj kaj serioza, signifa vizaĝo antaŭ kelkaj horoj trankvile kaj afereme batis ŝin per la botoj, tordis la brakojn kaj per tiuj samaj sigelringoj rompis al ŝi denton. Kaj poste ŝi aŭdis, kiel li kantetas kaj kiel li ĝuas la melodion, kaj ŝi sentis timon. «Ja li estas ne SA kaj ne SS[33], — pensis ŝi, — kaj lin neniu povis devigi kaj ne devigis bati min; do, li jam mem estas tia, kaj, do, al li tiel plaĉas?»

Estis jam krepusko, kiam ili enveturis en la urbon, pli ĝuste, tio estis kadavro de urbo aŭ eĉ skeleto de antaŭlonge mortinta urbo. Estrante la evakuadon, Aglaja Petrovna ne sciis bone, kiel detruita estas ŝia urbo, tiu urbo, kie pasis preskaŭ tuta ŝia konscia vivo, kaj nun ŝi amare kaj time rigardis al la nigrantaj skeletoj de disbombitaj domoj, al la plene forbrulinta Rivera strato, al la fiero de la urbo — sesetaĝa hotelo, de kiu simple nenio restis, al la kripligita ponto en Zareĉje...

Antaŭ la aŭtomobilo malfermiĝis pordego, la mitraletistoj, ekzercante sin, piedpremante la teron, elsaltis sur la frostiĝintan korton, Aglaja-n Petrovna-n oni same eligis. Kortisto en antaŭtuko estis balaanta neĝon, la trietaĝa domo de la gestapo[34] hele brilis per grandaj fenestroj — ĉi tie oni opiniis malbontono uzi nigrumon. De ie venis odoro de bona, satiga manĝaĵo, aŭdiĝis muziko, du oficiroj, sen ĉapoj, sportaspektaj, en sveteroj kaj pugnogantoj, estis ŝmirantaj skiojn sur prilumita teraso.

— Stari ĉi tie! — diris al Aglaja Petrovna skribisto.

Ŝi ekstaris. La skribisto parolis ruse kun peno. Li enskribis ŝin en grandan, bone binditan libron, poste aparte sur slipon, poste sur slipon malpli grandan. Alia homo — en blua antaŭtuko kaj samaj manumoj super la manikoj de la tuniko — faris spurojn de ŝiaj fingroj. Kaj fotografo-soldato jam atendis ŝin en angulo de granda malplena ĉambro. Li same parolis ruse nur tiujn vortojn, kiujn li bezonis por sia laboro.

— Sidi! — diris li.

Kaj per la piedo alŝovis al Aglaja Petrovna tabureton.

Ŝi eksidis. Tiam li pendigis sur ŝian kolon ŝildon kun numero «P. — 709-3» kaj ankoraŭfoje ordonis:

— Fronta foto! Kviete!

La aparato klakis.

— Profila foto! Kviete!

Poste li ordonis:

— Stari!

Ŝi foriris en angulon de tiu longa, malalta, volba ĉambro. Ĉi tie staris benko. Verŝajne, estis horo de vespera purigo, ĉar soldatoj estis purigantaj la ĉambron kaj interparolantaj. Ili ĉiuj estis soldatoj de la SS, elitaj nazioj, kaj parolis inter si, kiel decas al veraj filoj de la miljara imperio. Ili menciis la venkajn armeojn «Sudo», «Centro», poste laŭdis iun Zeitzler-on, sed plej multe la afrikan Rommel-on kaj post li Ritter-on von Greim...

— Kaj ankoraŭ virinoj, — subite interrompis ilin la fotografo, kunmetante sian tripiedon kaj ŝlosante la ŝrankon. — Tio estas nepra! Virinoj, vidu, bone nutritaj, bone lavitaj, tio, kion eblus nomi gejŝoj por niaj trupoj. Ĉu vi komprenas, knaboj? Sen ajna porkeco. Modeste, komforte, kun vortoj de amo, kun ĉarma rigardo, por ludi koncertinon, por ke estu imito de amo, sed pure farita. Iu kolonelo estru tutan tiun armeon de priservo, nu, vidu, talenta, kiel Hagenbeck en Hamburgo kun sia mondfama bestejo. Bestoj en libero...

— Mi kun vi samopinias! — respondis al la fotografo soldato kun nazo, malgranda kiel butono. — Mi tute kun vi samopinias...

Lia ronda vizaĝeto ŝvitis pro emocio, kaj li same komencis paroli pri virinoj en obeigitaj landoj. Li ne deziris perforton, al li ĉio ĉi estis abomena. Li same, kiel la fotografo, deziris germanan organizadon. Klarecon, difinitecon de ideo, skalon.

— Finfine, ni tion rajtas! — ekkriis alta globokula soldato kun dika kolo kaj razita grasa vizaĝo. — Kaj ni, kaj niaj fratoj en la frontoj. Virino decidas multon en nia vivo.

— Virino nenion decidas, ĉion decidas vivamikino, tio estas edzino, — kontraŭdiris soldato pli aĝa. — Virino amuzas, virino, sendube, estas parto de militanta armeo, sed decidas edzino...

Lin oni priridis. Kaj lian edzinon same priridis. Pri ŝi ili ion sciis, pri tio, kiel ŝi «decidas» tie — en Dancigo. Decidis ŝi, ĉiuokaze, ne por sia edzo.

— Familio! — ridaĉis la soldatoj. Prefere Rupp silentu kun sia familia feliĉo. Kaj finfine tiuj flugaj taĉmentoj de ĉarmaj damoj ĝuste por tio necesas, ke soldato de la imperio neniam pensu pri la familio, por ke li estu feliĉa pro la hodiaŭa tago, sed ne pro espero al ferio. Virino! Konas ni tiujn amikinojn ĝis la ĉerka kovrilo...

Kaj, tute ne rimarkante Aglaja-n Petrovna-n, ili ekparolis pri virinoj, interrompante unu la alian kaj fanfaronante pri siaj venkoj en multaj landoj de la mondo. La maldecaj gestoj kaj la vera senco de la vortoj ne ĝenis ŝian atenton, sed ĉiam pli kaj pli granda abomeno kaptadis Aglaja-n Petrovna-n, kiam ŝi pensis, ke pri tio parolas ne simple malpuraj homoj, huliganoj, ebriaj sentaŭguloj, sed parolas la sistemo, la ŝtata ordo, la estonteco el ilia vidpunkto, parolas ilia «moralo».

Ilia estro same sidis ĉi tie kaj fumis cigaredon, sur kalkita muro antaŭ Aglaja Petrovna glitadis ombroj de la soldatoj — ŝi forturniĝis de ili, radiricevilo nemalproksime ludis unu post la alia malmildajn, abruptajn marŝojn, kaj estis neelteneble pensi, ke ĉio ĉi okazas en Rusio, sub la rusa ĉielo, ke ĉirkaŭe sterniĝis rusaj kampoj kaj arbaroj, sterniĝis malgrandaj, karaj por ŝia koro distriktaj urboj, sovĥozoj, vilaĝoj, kolĥozoj, kie ŝi ofte estadis kaj longe laboradis, kaj nun — hodiaŭ, aŭ morgaŭ, aŭ postmorgaŭ ŝi estos mortigita nur tial, ke ŝi neniam povos obei al tiuj malinteligentaj banditoj en griz-verdaj mallongaj uniformoj, same kiel ne povos obei al ili tiu granda lando, kies ero estis ŝi — Aglaja Petrovna Ustimenko...

— Aĥ, por kio pensi! — suspiris ŝi kaj alpremiĝis al la muro, por dormeti, dum estas eblo.

La eblo estis, pri Aglaja, evidente, oni por ioma tempo forgesis, kaj ŝi momente profunde ekdormis, ĝis senfortiĝo elturmentita de la hodiaŭa terura tago. Kaj dum ŝi dormis, la eventoj iris laŭ ordo, ordinara por tiu ĉi institucio: sinjorino Misel el akcesora servo, nomita de la gestapanoj mem nesciate kial «Hunda Morto», surmetinte du parojn da okulvitroj, estis «okupiĝanta» pri la dokumentoj de Aglaja Petrovna. Speciala aparato, tre portebla, treege oportuna por uzado eĉ en kampaj kondiĉoj, konfirmis aŭtentikecon de la pasporto, prenita disde la arestitino. La pasporto, efektive, estis aŭtentika, tamen la fotaĵo sur ĝi estis alia, sed pri tio la aparato ne estis «instruita», kaj tial Hunda Morto, turniĝinte sur sia turniĝanta seĝo, rapide tajpis per portebla kampa skribmaŝino respektivan pozitivan ateston. Poste, mole paŝante per la plataj, en feltaj pantofloj, grandegaj piedoj, sinjorino Misel ekiris laŭlonge de bretoj, kie estis lokita respektive ordigita sliparo de la gestapo de la grupo «C», en kiu havis honoron fidele labori Hunda Morto. Maĉante per la grandaj molaj lipoj, Hunda Morto demetis de la dua breto brunan dosieron kun etikedo: «Aktivularo de la VKP(b) regiono — urbo (virinoj)», — elprenis el tie tolajn griz-verdajn kovertojn kun etikedoj — «brunharulinoj», «blondharulinoj», «kaŝtanharulinoj» — kaj, pensinte, malkovris tiun koverton, sur kiu estis la etikedo «brunharulinoj». Ĉi tie estis akumulitaj fotaĵoj precipe el la ĵurnalo «Unĉanska laboristo», — certe, prilaboritaj kaj pligrandigitaj.

Ankoraŭ malsekaj ĵusaj fotaĵoj de Aglaja Petrovna kuŝis sur speciala pupitro, forte kaj milde prilumita per laktovitraj lampetoj. Plu maĉante per la lipoj — tian ŝi havis kutimon, kiam ŝi estis okupiĝanta pri laboro, — sinjorino Misel sufiĉe facile trovis en la koverto «brunharulinoj» fotaĵon de virino kun larĝe malfermitaj, iomete oblikve sidantaj okuloj, kun altaj vangostoj, kun harligo, metita krone, kaj kun longa subskribo: «Ustimenko Aglaja Petrovna, nask. 1902, marto, vilaĝo Kamenka de la Unĉ. distrikto, ano de la VKP(b) de aprilo 1918, la lasta posteno — estro de la regiona dep-to de popola edukado, ano de la buroo de la regiona komitato de la VKP(b), vidvino de ĈK-ano, edzino de veselkapitano Stepanov R. M., populara, fama, danĝera kiel organizanto, malkonsentojn kun t. n. «ĝenerala linio» ne havis, ne estis discipline punita. Klero — supera, ankaŭ speciala partia. Supozata situo — nelegala stato».

Super la fotaĵo estis ĉifro: «Gr. — I».

Tio signifis — post rekono kaj ricevo de informoj estas kaŝe neniigenda.

Ĵetinte en la senfundan buŝon rondan verdan mentan bomboneton, Hunda Morto ankoraŭfoje sidiĝis sur sian turniĝantan seĝon, per speciala, same portebla kampa truilo kun ŝnureto, aŭtomate broŝuranta dosieron, prilaboris la dokumentojn, nodis la ŝnuron bante, sigelis la nodon per vaksosigelilo kun svastiko kaj litero «C», ordigis sian hararanĝon de koloro de pasintjara pajlo kaj, ŝlosinte la kriminalistikan arkivon per du ŝlosiloj, ekiris tra la koridoro al la ĉambro ses, kie estis «okupiĝanta» Sturmbannführer[35] Wentzlow, antaŭnelonge transpostenigita ĉi tien pro iu knabeca petolo de aleo Szucha, el Varsovio, el la fama tiea gestapo. Volksdeutsche — germano el Baltio — li estis vera poligloto: sciis la polan, la rusan, la ukrainan, en la ĉeĥa li parolis kiel ĉeĥo, parizanoj opiniis lin provencano, angloj opiniis jorkŝirano. En la aĝo de dudek ses jaroj li estis akceptita de Himmler, en la aĝo dudek ok li havis legitimilon «PK», kio signifis «Gestapo ene de la gestapo, aŭ persona plenrajtigito de Himmler». Laŭ onidiroj, briliantoj en Varsovio rompis al li la karieron, la satena karto «PK» estis forprenita disde Wentzlow sen klarigo de kaŭzoj. Nun li bezonis regajni mankantajn poentojn en tiu granda ludo. Ĉi tie li povis, kompreneble, plene disvolviĝi.

Kaj jam sukcesinta enamiĝi al la Sturmbannführer Wentzlow Hunda Morto ekportis ĝuste al li tiun «belan kaj fruktodonan aferon», kiel al ŝi ŝajnis.

— Jes! — kriis el trans la pordo Wentzlow.

Sed en la kabineto de Wentzlow estis vorttorentanta Standartenführer[36] von Zanke mem, kaj Hunda Morto rigidiĝis kun sia dosiero apud la pordofosto. La konversacio, evidente, komenciĝis antaŭlonge, esprimo de putra enuo fiksiĝis en la malbonkoraj pupiloj de Wentzlow, sed lia blanka vizaĝo estis esprimanta ĝentilan kaj eĉ koran atenton.

— Kaj la providenco helpos al forto de nia germana penso, — patose daŭrigis von Zanke, kapjesinte al saluto de sinjorino Misel, — helpos al nia sobra racio, helpos al nia nacia karaktero en ties grandega misio. Sed tio estos nur en la sola okazo. Se...

— Se? — kun preteco ripetis Wentzlow.

— Se ni havos blinde obeantan al ni, absolute fidindan, por ĉiam kvietiĝintan malfronton. Ĉar malfronto ĉiam estas komunikvojo — al kio?

— Al kio? — incitiĝante pri tiu maniero de lerneja instruisto, sed per ĉarma voĉo redemandis Wentzlow.

— Al atingoj, mia knabo, al atingoj! — ekkriis von Zanke. — Kaj atingoj ankoraŭ atendas en la estonteco.

Li subridis per solaj lipoj:

— Ĉu vi estis en Hindio?

— Ne.

— En Ĉinio?

— Ne.

— En Egiptio?

— Ne.

— Vi devos vastigi vian stokon de lingvoj. Tra la plenumita konkero de la bolŝevista ŝtato — tien, en tiujn grandioze riĉajn landojn, kaj pluen — jen nia vojo, knabo. Sed ankaŭ tiujn spacojn gardas komunismo. Necesas kompreni — niaj manoj estas ligitaj, dum ĝi ne estos finita. Nia revo ne estas plenvalora, ĝis ni transformos ebenaĵojn kaj arbarojn de Rusio en por ĉiam obeemajn komunikvojojn. Cetero nin kaj vin ne koncernas. Inteligenta estro de agrikultura pumpilo en la regiono — talenta regionestro provizos la nacion per provianto. Krudmaterialojn ni same havos. Germaninoj ne rifuzas naski, ĉiujaran kompletigon de la armeo, aerfloto kaj militfloto ni havos regule. Kompreneble, depende de tio, kiom ofte niaj soldatoj povos viziti siajn edzinojn. Nia afero estas komunikvojoj, jen ĉio.

Apogante sin sur promenbastono, li abrupte turniĝis al Hunda Morto kaj demandis ŝin, almontrinte per la seka fingro la dosieron, kiun ŝi tenis ĉe sia magra femuro:

— Kio estas tio?

Sinjorino Misel raportis — mallonge kaj precize. Kaj nelaŭte: la kolonelo abomenis, kiam al li oni «premas per la gorĝo», kiel li esprimadis. Kaj intonacioj en homa parolo lin incitadis.

— Justeco ne bezonas muzikon, — ial diradis li, kaj neniu estis komprenanta, kion tio signifas.

— Pri tio okupiĝu Wentzlow, — diris von Zanke, forirante. — Tio estas lia specialeco. Necesas nur plugi pli profunde, jes, mia knabo, pli profunde. Pendumi ni ĉiam sukcesos, tio estas memorenda.

Kaj, apogiĝante sur la bastono pli peze, ol indus ĉe malnova kaj bagatela vundo, la kolonelo foriris. Atendinte, kiam la pordo malantaŭ la «maljunulo» fermiĝos, Wentzlow interesiĝis de Hunda Morto per furioza voĉo, tamen kun tio apenaŭ disigante la lipojn:

— Kiu petis vin treni al mi tiun fiodoran dosieron, nomitan de vi afero? Pro kia diablo vi enmiksiĝas tien, kien vi ne rajtas eĉ la nazon ŝovi? Ĉu vi aŭdis — plugi pli profunde? Tio signifas, ke mi devas akiri de ŝi informojn, de tiu damnita rusa inaĉo, sed kion mi akiros, kiam ŝi havas tiajn donitaĵojn? Kion? Ĉu ankoraŭfoje «Internacion», antaŭ ol oni ŝin pendumos? Komunikvojoj!

Li estis tremeganta pro furiozo. Hunda Morto kaj la idiota vorttorento de von Zanke miksiĝis en lia cerbo. Ustimenko! Jen tiaj, kiel ŝi, komandas la «kvietajn, senbruajn, obeemajn» komunikvojojn. Kaj la partizana milito estas ankoraŭ en ĝermo...

— Foriraĉu el ĉi tie! — jam ne retenante sin, kriegis Wentzlow. — Kaj ne ŝoviĝu en fremdajn aferojn! Kriminalistiko — jen pri kio oni vin instruis, kaj la ceteron ni faros sen via helpo.

Penante ĉarme rideti, Hunda Morto retropaŝis kaj mallaŭte fermis post si la pordon. En la estiĝinta silento Wentzlow aŭdis zumadon de motoroj de aera flotego. Tio estis bombaviadiloj, irantaj orienten. Kiomfoje dum diurno li fiksaŭskultadis tiun egalan, trankvilan, solidan zumadon, kiam ili estis flugantaj al tiu flanko, kaj kiomfoje li ekfumadis, notante mense alian ritmon kaj ioman stumblemon de la sono, kiam ili estis revenantaj.

— La sekvan! — ordonis li al la deĵoranto. — Kiu estas tie?

— Rusa partianino, — kunfrapis la kalkanumojn Obersturmführer[37] Zollinger — «bona etulo», kiel ne sen estimo oni nomis lin en la grupo «C». — Sinjoro Standartenführer registris por vi ŝian aferon...

Li ree kunfrapis la kalkanumojn.

— Bone. Post dek minutoj! — suspiris Wentzlow. — Ŝajne, mi komencas laciĝi, oĉjo.

Zollinger-on ĉiuj iomete kaĵolis en la grupo «C». La afero estis en tio, ke la «bona etulo» havis satenan karton de la «Gestapo ene de la gestapo», kaj tial oni penis amiki kun li. Kaj li pafmortigadis ĉiam sobra, — gaja, afabla etulo, favorato de la nesenfama Eichmann, specialisto pri «judaj aferoj». En la grupo «C» la deĵorinta hodiaŭ «bona etulo» same estis okupiĝanta pri judoj. Kaj ankaŭ enketado ene de trupoj de la SS kaj la SD same estis en liaj kompetentoj. Tute antaŭnelonge li eltiris el tie unu penseman babilulon, iun Kasparo Krüger kaj proponis sin por pafmortigi lin, kvankam antaŭ tio ili kune ĉasadis kaj estis opiniataj bonaj amikoj. Kaj la timigitan leŭtenanton, perdintan doktoron Hummel, la «bona etulo» same pafmortigis, veturis sur motorciklo en Unĉon, starigis la disfalantan leŭtenanton antaŭ soldata linio, «en la nomo de la granda Germanio» pafis en lian verdan, jam malvivan vizaĝon, diris «heil Hitler» kaj forveturis — gaja, bona filo de siaj maljunaj gepatroj, karesa frato kaj vera nazio.

Kiam Zollinger eliris, Wentzlow elprenis el tabla tirkesto ampolon, per la blankaj fingroj derompis la pinton kaj elsuĉis la kafeinon. Tio lin subtenadis pli, ol cigaredoj. Poste li demetis sian nigran, tajloritan ankoraŭ en Parizo uniformon, kun kranio kaj ostoj sur la maniko, kun kverkaj folioj sur la kolumo, kun unu mola epoleto sur la dekstra ŝultro, kaj, restinte en maldika lanuga svetero, ĝustigis la harojn. Pro la kafeino iĝis pli hele en la kapo, pli plene ekbatis la koro.

«Tamen mi havas aĉegan mentonon! — pensis Wentzlow, ĵetinte rigardon en la spegulon. — Detranĉitan! Eĉ Hunda Morto havas bonegan mentonon, ne dirante eĉ pri la ĉefo. Io estas neplenvalora en tiu moleco...»

Al la pordo oni frapis.

— Jes! — kriis Wentzlow.

Li staris ĉe sia skribotablo, kiam oni enkondukis ŝin.

— Eksidu! — ordonis la Sturmbannführer.

Aglaja Petrovna eksidis. Wentzlow, ludante per la maldekstra brovo, fiksrigardis al ŝia vizaĝo, al ŝiaj junaj ventokrudigitaj lipoj, al la severaj okuloj — larĝe malfermitaj kaj kvazaŭ ŝirmitaj disde li per nevidebla kiraso. Tiaj vizaĝoj senigadis lin je dormo, je apetito, je sento de lia forto, de lia supereco, de liaj scioj de la homa animo.

«Komunikvojoj! — subite kun kolero pensis li. Ĉiam pli kaj pli ofte tiu vorto incitadis lin. — Silentaj ebenaĵoj de Rusio. Diablo igis min scii tiun lingvon!»

— Ĉu Fjodorova Valentena Andrejevna? — demandis Wentzlow.

— Fjodorova Valentena Andrejevna! — ripetis Aglaja Petrovna trankvile, sed sen ajna servemo aŭ preteco.

«Ĉu perfidulo?» — pensis ŝi, sed tuj komprenis, ke tio estas germano, malgraŭ tio, ke la enketisto parolis en la rusa sufiĉe pure. Io tamen estis en lia elparolo fremda, papaga: tiel ne parolas homoj en sia gepatra lingvo.

— Fjodorova. Tre bone! — diris Wentzlow kaj dekliniĝis en sia fotelo, legante paperon kun aglo kaj svastiko.

Nun Aglaja Petrovna povis pririgardi sian enketiston.

Liaj haroj de koloro de matura sekalo iomete komencis maldensiĝi kaj estis firme kombitaj malantaŭen, malkovrante la grandan, glatan, platan frunton. Brilantaj bluaj okuloj kun densaj okulharoj, maldikaj, probable razitaj brovoj, mola, iomete kurbiĝanta buŝo kaj forte detranĉita mentono — jen tia estis antaŭ ŝi la enketisto, kontraŭ kiu ŝin atendis ĝismorta batalo. En la ĉambro sur la muro pendis portreto de Hitlero kun infano sur la manoj. La Führer estis fotita plenalte, en uniformo, en kaskedo, ĉe liaj piedoj, ĉe la brilantaj botoj kun malaltaj krurumoj, kuŝis hundeto. Sur alia muro pendis portreto de Himmler. Kaj la maldekstra muro estis ŝirmita per kurteno — verda, sur ringoj kaj ŝnuro.

— Do, bone! — prononcis Wentzlow, foliuminte ĉion, kio estis en la «afero». — Ĉu vi tuj purkore konfesos kaj per tio faciligos vian nedisputeblan kulpon aŭ sensence mensogos kaj per tio prokrastos la demandon pri via liberigo? Kiel vi deziras konduti?

Aglaja Petrovna silentis.

— Ĉu vi fumas?

— Ne, mi ne fumas!

— Ĉu vi deziras trinki, manĝi? Ĉu vi deziras ripozi, dormi? Ĉu vi deziras kuraciston, medicinan kvalifikitan helpon? Vi, mi esperas, ne suferis, saltante el aviadilo?

— Mi ne saltis.

— Vi saltis! — lace suspiris la enketisto. — Saltis! Jen via fotaĵo en la momento de alteriĝo, jen vi ankoraŭ en la aero...

Li montris du falsajn fotaĵojn, enmetitajn en la dosieron de Aglaja Petrovna, — tiaj fotaĵoj estis dissendataj de Himmler el Berlino en diversaj variantoj. Aglaja Petrovna deziris ridi, kaj ŝi facile ridetis.

— Vi estas prudenta virino, — diris la enketisto. — Ĉu indas okupiĝi pri ĉiaj bagateloj? Vi, mi estas certa, komprenas, ke via afero estas malgajnita kaj rezistado al nenio helpos. Se ne hodiaŭ, do morgaŭ, kaj se ne morgaŭ, do postmorgaŭ — por kio vi kaj mi turmentiĝu?

«Li ne estas stultulo, — trankvile pensis Aglaja Petrovna, — sed ĉi tie estas evidenta miskompreno. Ili min opinias iu paraŝutistino. Eble, tio por mi estas pli utila?»

Kaj ree ŝi nenion respondis, rekte kaj firme rigardante en la okulojn de la nazio. Ŝia koro batis egalmezure. Kiomfoje dum tiu ĉi duonjaro ŝi imagadis al si tiajn minutojn. Kaj jen ili venis. Esence, ili ĉiuj bezonas de ŝi la solan — la demandon, kiun ŝi devis diri en Nigra Ravino: «Ĉu ne eblas ĉe vi interŝanĝi lanŝtofpecon al virporketo?» Kaj tiam...

Sed tiu «tiam» ne venos, jen en kio estas la afero, sinjoro enketisto de gestapo. Kaj la ekspedaĵon da eksplodaĵo, restintan en Nigra Ravino, vi ne ricevos, kaj viaj trajnoj falados sub talusojn, kaj municio en la trajnoj eksplodados en la trajnoj, kaj benzino brulados, kaj en la vagonoj, ĉifitaj kaj dispremitaj, kiel ladskatoloj, per centoj mortados kripligitaj okupaciantoj...

«Ĉu ne eblas ĉe vi interŝanĝi lanŝtofpecon al virporketo?»

Tiom simple kaj tiom neekscieble!

Tiom senfine simple, — ĉu vere, Rodiono? Vlaĉjo, ĉu vere? Sed ekscii ne eblas. Kaj neniu el ili ekscios!

«Mi premos al ŝi komence kiel al paraŝutistino, — pensis Wentzlow. — Tio aldonos al ŝi memcertecon. Kaj, kiel al paraŝutistino, mi rakontos pri niaj paraŝutaj trupoj, tio influas imagokapablon. Kion ŝi scias en siaj arbaroj — tiu vangostulino?»

— Ĉu vi nenion decidis? — ĝentile interesiĝis li.

— Mi havas nenion por decidi! — respondis ŝi.

— Tiam mi permesos al mi demonstri al vi pejzaĝon sufiĉe majestan, — dum irado diris Wentzlow, prenis montrobastonon, aliris la maldekstran muron kaj, deŝirinte per la mano la kurtenon, turnis ŝaltilon — grandega Eŭropo estis ĉirkaŭpikita per flagetoj kun svastiko.

— Kion vi diros pri tio?

Ŝi silentis, sed li sukcesis rimarki, ke la mapo faris impreson; interalie, Wentzlow delonge asertadis inter siaj kolegoj, ke tiaspecaj psikologiaj manovroj, plej ofte, efikas al homoj kun ioma intelekto.

— Sur mapo ĉiam pli videblas iro de historio! — kun facila rideto diris li. — Tamen, mi deziras rakonti al vi ion pri niaj paraŝutistaj trupoj, kiel, se tiel diri, al specialisto...

Kaj per voĉo de lektoro, fojfoje misvojiĝante al aliaj slavaj lingvoj, sed tuj kaj ne sen eleganteco korektante sin, li komencis rakonti al Aglaja Petrovna pri tio, kio estas veraj paraŝutistaj trupoj, ne primitiva elĵetado de deko da ideaj (ni ne disputas) kuraĝuloj, sed veraj paraŝutistaj trupoj, tiaj, kiel, ekzemple, la trupo de generalo Student, aginta dum la operacio «Weserübung», aŭ tiaj, kiuj estis ĵetitaj en Korinto aŭ en Kreto.

Per malvarma kaj malmilda voĉo li nomadis nombrojn da glisiloj, Ju-88, Ju-52, rakontadis pri grandegaj konteneroj kun armilaro kaj municio, pri «homaj bomboj» kun amortiziloj, pri tio, kiel sabotistaj grupoj povas esti ĵetitaj por plenumo de tasko kaj kiel poste ili denove kunvenos en sia bombo, kaj aviadilo kroĉos ĝin per ankro kaj forportos hejmen, en la bonan, ĉarman, gajan, potencan Germanion.

«Germana pugno, — aŭdis Aglaja Petrovna, — germana forto, germana genio, germana prudento». Kaj armeojn li nomadis, da armeoj estis tre multe, da divizioj kaj korpusoj same, kaj ankaŭ da iaj specialaj taĉmentoj, specialaj grupoj, moveblaj grupiĝoj kaj da ĉio tia, sed tio ŝin malmulte interesis.

Preskaŭ ne aŭskultante, ŝi estis preparanta sin.

Ja ĉion ĉi li diris ne vane? Nun, certe, devis okazi io tre grava. Kaj ĝi okazis.

— Vi havas neniajn esperojn, — lace mallarĝigante la okulojn, diris Wentzlow. — Tute neniajn. Ĉu vi rakontos?

— Ne! — streĉite respondis ŝi. — Mi ne havas kion rakonti.

— Sed eble, vi tamen ion rakontos al mi, sinjorino Ustimenko Aglaja Petrovna? — per tute glata, mallaŭta voĉo demandis li. — Ion? Por komenco? Nemulte.

— Mi ne komprenas vin, — ne tuj diris Aglaja Petrovna. — Ja mi estas Fjodorova...

— Iu Fjodorova, — ekridis li, — ĉu jes? Ho ne, vi ne estas Fjodorova...

— Fjodorova!

— Vi estas Ustimenko, komunistino...

— Mi estas Fjodorova!

La enketisto iomete kliniĝis antaŭen.

— Ustimenko!

— Ne!

Nun ili estis parolantaj tre rapide, interrompante unu la alian. Ĉio ĉi subite iĝis simila al ia stranga ludo.

— Ustimenko!

— Ja ne — Fjodorova, Fjodorova, Fjodorova!

En tiu momento li batis ŝin per la montrobastono al la vizaĝo kun tia forto, ke tuj verŝiĝis sango. Li batadis per la montrobastono, kiel per vipo, — al la vizaĝo, al la kapo, al la ŝultroj, al la manoj, per kiuj ŝi penis fermi la vizaĝon, ĝis kiam ŝi sukcesis elturniĝi kaj salte ekstari. Sed kiam ŝi kaptis de la tablo paperpremilon, ŝi tuj ekvidis direktitan al ŝi tubon de pistolo kaj ekaŭdis obtuzan, kvazaŭ en akvo, voĉon:

— Surmetu! Mi mortpafos!

La paperpremilo falis. Ŝi ĝin ne surmetis, ŝi simple faligis, ĉar la disbatitaj per la montrobastono fingroj ne povis reteni ion ajn.

Probable, li difektis al ŝi la aŭdon, nun ŝi preskaŭ ne aŭdis liajn vortojn. Li ion kriadis, kaj ŝi viŝadis la sangon per la polmoj kaj ĉiam penis ne fali. Poste subite iĝis tute senbrue. En silento du soldatoj kun samaj hardislimoj sidigis ŝin sur tabureton meze de la ĉambro, unu malfermis al ŝi la buŝon, la alia ion verŝis, kaj ŝi glutis. La enketisto iradis en la ĉambro el angulo en angulon. «Kaj se lin mortigi?» — pensis Aglaja Petrovna. Li iradis nehaste, fumante, forte premante la kalkanumojn. «Lin necesas mortigi!» — ree pensis ŝi.

— Rakontu pri via konspirantaro! — ordonis la enketisto el malproksime.

— Ne! — respondis ŝi per la disbatita buŝo. — Estas nenia konspirantaro!

— Ĉu vi venis de ili?

— Ne!

— Kiu ankoraŭ estas tie kun vi en la arbaro?

Ŝi silentis.

— Ĉu vi havas sekretan rendevuejon? Ja oni vin vokis por komunikado.

— Ne.

— Kien vi devis veni?

Ŝi ne respondis. Ĉu estis senco respondi? Por kio ŝi respondu? Kaj ju pli baldaŭ tio finiĝos, des pli bone.

— Se vi respondos al mi, — milde ekparolis la enketisto, — al vi estos bonege. Mi komprenas viajn sentojn: vi estas soldato, kaj vi havas devon. Sed ankaŭ mi estas soldato, kaj ankaŭ mi havas mian devon. En tiu ĉi okazo mi estas venkinto kaj ne povas fari tian eraron, ke miaj soldatoj pereu de viaj partizanoj pro mia indulgo en tiu tempo, kiam ĉiuj scias jurajn normojn kaj regulojn koncerne de la partizana milito, ellaboritajn jam en la 1907-a jaro en la Haga konferenco. Ĉu vi ilin konas?

Aglaja Petrovna silentis, viŝante la sangon, penante restarigi la spiradon. Probable, li batis ŝin ne nur per la montrobastono, sed ankaŭ per la paperpremilo, — terure doloris la ŝultro, kvazaŭ tie io rompiĝis.

— Laŭ la reguloj de la konvencio, — daŭrigis Wentzlow, — rezistado de loĝantaro de la lando aŭ de ĝia parto al trupoj de la kontraŭulo permeseblas nur ĝis tiam, kiam la lando iĝas okupita de la trupoj de la kontraŭulo, kaj neniel post la okupado. Tiamaniere, via partizana lukto kun ni kontraŭdiras al la internacia juro.

— Kion vi diras? — miris Aglaja Petrovna. — Mi eĉ neniam povis pensi!

Wentzlow firme alpremis la cigaredon en la cindrujo. La efiko de la kafeino estis ĉesanta, li denove eksentis lacon.

— Mi ne konsilus al vi ŝerci! — diris la Sturmbannführer.

— Ja mi ne ŝercas.

— Ankoraŭ unu eta rimarko, — diris li. — Vi ĉiuj estas ekster la leĝo ankaŭ tial, ke la internacia milita juro postulas de partizanoj plenumon de ĝeneralaj reguloj de armita lukto. Ekzemple, vi, partizanoj, devas porti certan uniformon aŭ rimarkeblajn el malproksime distingilojn. La Haga konvencio malpermesas al vi kaŝi armilojn...

Li parolis ĉion ĉi, ŝajne, tute serioze. Kaj Aglaja Petrovna ridetis, viŝante la sangon de la vizaĝo. Ŝia kapo funkciis malbone, sed tamen tio estis ridinda, same kiel ridinda estis la Adolfo Hitlero kun infano sur la manoj, kiel estis ridinda la «bonkora» Himmler, — same estis ridinda la indigno de tiu enketisto en lia flava svetero.

— Kio? — demandis li timigite. — Kio? Kial vi ridas?

Ŝi ne respondis.

— Bone, paŭzo! — diris Wentzlow. — Mi donas al vi tempon por pripensi.

Kaj, forturniĝinte al blanka manlavilo, levinte la manikojn de la svetero, li komencis lavi la manojn, kvazaŭ kuracisto en ambulatorio.

Eniris soldato kun mitraleto sur la kolo kaj ekstaris malantaŭ ŝia dorso. Ŝi retrorigardis — li staris en kasko, kun elstarantaj oreloj, kun senpensa rigardo de la pezaj plumbaj okuletoj. Wentzlow priŝprucis sin per pariza lavendo, ekfumis cigaredon de fajrilo, surmetis sian nigran tunikon kun kranio kaj ostoj kaj, elstariginte antaŭen la detranĉitan mentonon, eliris el la ĉambro.

La soldato brue purigis sian nazon kaj suspiris.

Aglaja Petrovna sidis senmove, pendiginte la brakojn laŭlonge de la korpo, kaj pensis pri nenio.

— Pofra pona Frau! — diris la soldato. Li havis tian laboron — Wolfgang Puschman, — li sciis nur kelkajn frazojn-hokojn kaj esperis, ke almenaŭ iu iam kaptiĝos al tiu logaĵo kaj malkaŝos ion. Li sciis: pofra knabin', pofra Knabe, pofra Frau, pofra maljunul', pofra maljunulin', pofra zoldat' kaj ankoraŭ aparte: Ŝtalin pone, Hitler malpone. Sed ankoraŭ neniu al tiuj mizeraj artifikoj kaptiĝis eĉ unu fojon.

Puschman ree suspiris. «Ne fortunas al vi, Wolfgang! — funebre pensis li. — La milito finiĝos, kaj la rangon de ĉefsoldato vi ne ricevos».

Tiel pasis dek minutoj, dek kvin, duonhoro. Poste pensoj de Aglaja Petrovna komencis klariĝi. Denove ŝi ekvidis la ĉambron, la tablon sur grifaj piedoj, la lampon el brilanta metalo, la Hitleron. Poste ŝi distingis sub la vitro sur la tablo de la enketisto grandan fotaĵon — de longkrura knabo en pantaloneto kun ŝelkoj, ludanta sur sablo. «Tio estas lia filo, — pensis Aglaja Petrovna. — Strange! Por kio li bezonas filon?»

### Jen la fino!

— Ni vin pridemandas dum pli ol kvindek horoj, sen paŭzo, — diris Wentzlow. — Vi devas konsideri, ke homaj fortoj havas limon. Estas stulte en via aĝo morti pro nenio — simple tial, ke subite la koro misfunkcios, ĉu ne?

La voĉo de la enketisto atingis ŝin el velura duonmallumo. Li parolis kun si mem en alia, malvarmeta kaj ne blindiganta mondo. Tio ŝin ne koncernis. Kaj ŝi estis luktanta kun lumo, kun tiu damnita, bruliganta, sonora lumo, kun la lumo, penetranta internen, sekiganta la haŭton, elbatanta larmojn.

— Nu?

Ŝi silentis. Anstataŭante unu la alian, la enketistoj estis parolantaj kun si mem. Ŝi ĉesis paroli. La reflektilo, kiu staris antaŭ ŝi sur tabureto, havis ne malpli ol duonmetran diametron. La ardigita spiralo estis mallaŭte kaj egale ŝuŝanta. Tio nomiĝis: «Bone varmigi la neparoleman sinjorinon».

Nemalproksime staris kruĉo kun akvo. Etendu la manon kaj trinku. Ŝi unufoje trinkis — la akvo estis amar-sala. Tio nomiĝis: «Refreŝiĝi».

— Esence, mi vin kompatas, — bruligante cigaredon, amike ekparolis Wentzlow. — Vi ja aĝas ankoraŭ malpli ol kvardek, ĉu ne? Respondu sincere ĉiujn niajn demandojn, helpu al ni kiel nia homo, kaj ni ne nur liberigos vin, ni eĉ translokos vin en Francion, en la belegan urbon Parizo. Vi sendube legis pri ĝi. Vi vivos trankvile, bele, elegante. Vi kunprenos legendon pri vi. Ĉu vi scias, kio estas bone fabrikita «legendo»? Tio estas vico da agoj, ordigitaj de plej bonaj mensoj de nia institucio, tio estas sistemigitaj agoj, finfine determinantaj karakteron de certa individuo. Ni donos al vi eblon eniri en certan medion, vi eniros tien kiel rusino, kiel ruĝa partizanino, kiel heroino, fuĝinta el nia koncentrejo. Ni komunikigos vin kun la movado de Rezistado — tio estas interesa, streĉita, viva laboro. Kaj kiam la mondo estos reordigita, ni ne forgesos vian servon, ĉu vi komprenas, Ustimenko?

— Kanajlo! — per la sekiĝintaj lipoj, apenaŭ aŭdeble diris Aglaja Petrovna.

— Kiel vi diris? — kun espero en la voĉo demandis li.

— Kanajlo, — lace ripetis ŝi.

Li el malproksime rigardis al ŝia kvazaŭ flamanta en la lumo de la reflektilo maldika vizaĝo, kun altaj vangostoj, kun iomete oblikvaj ĉe la tempioj okuloj, kun kungluiĝintaj sur la frunto malhelaj, mallonge tonditaj haroj.

Tiu afero same estis malgajnita.

Certe, ŝi estas tute ne Fjodorova, ŝi estas Ustimenko. Sed ŝi ne konfesos. Kaj eĉ se ŝi agnoskos, ke ŝia familinomo vere estas Ustimenko, — pluen la afero ne iros. Li estas ĉi tie nelonge, sed li scias — li fosis en la arkivo, kaj lia intuicio estas fajna. La plej simpla solvo, certe, estas pendumi, sed pro tio en la komunikvojoj ne estiĝos tiu benita kvieto, kiun tiel deziregas la maljuna idioto von Zanke. Tagon post tago, monaton post monato preskaŭ sen dormo kaj ripozo ili penas instali ordon en tiuj komunikvojoj. Kaj la ordo malestas. Ili pendumas kaj pafmortigas, torturas kaj bruligas, ili ekstermas tutajn vilaĝojn, ili flatas kaj favorigas al si, ili ŝajnigas sin humilaj kaj bondeziraj, ili denove bruligas kaj torturas — la ordo malestas. Tutaj regionaj komitatoj de la bolŝevista partio transiras al neleĝa stato, kaj jam konkerita tero iĝas tereno de bataloj. La nocioj de fronto kaj malfronto ne ekzistas ne tial, ke estas aviadilaro, sed tial, ke proksima batalo povas komenciĝi en ajna loko de la obeigita teritorio, tial, ke en propra kabineto, aŭ dormoĉambro, aŭ manĝoĉambro ne estas garantio, ke nun, ĉi-momente, ne estos mortigita iu general-kolonelo, feldmarŝalo, Gauleiter[38], la plej gardata, plej valora, plej grava ŝtata persono. La nocioj de malfronto kaj fronto miksiĝis, ĉar falas sub talusojn trajnoj kun militaj kargoj kaj soldatoj, eksplodas «per si mem» pontoj, pro nesciataj kaŭzoj memflamiĝas benzino sur aerodromoj, malaperas sentineloj, oficiroj, amoratinoj de militaj funkciuloj, «brulas la tero sub la piedoj», kiel skribas komunistoj en siaj ĵurnaloj.

Kvietaj komunikvojoj!

Silento de rusaj ebenaĵoj!

Vojo al Hindio kaj Ĉinio, vojo al Tibeto...

Diablaj idiotoj!

Li ŝaltis la tablolampon, malfermis la «aferon de Ustimenko A. P.» kaj foliumis, ne hastante, fumante cigaredon, kelkajn noticojn, faritajn hodiaŭ tage de Hunda Morto, — pri homoj, kiuj bone konis Ustimenkon A. P. per laboro. Tio estis precipe instruistoj kaj direktoroj de lernejoj kaj teĥnikumoj, estroj de distriktaj departementoj de popola edukado, inspektistoj kaj simple oficejaj laborantoj — kiel Averjanov, kiu, sciante, certe, neniajn detalojn, jam delonge estis atendanta konfronton kun sia eksa estrino.

«La ĉeflibrotenisto estis maldungita laŭ ordono de A. Ustimenko pro sistema drinkado, aperado en la laborejo en ebria stato kaj maldeca insultado rilate al subuloj, — legis Wentzlow. — Estas ekstreme iritita, turnadis sin kun vico da petskriboj al altaj sovetiaj instancoj kaj, finfine, al tribunalo kun plendo, kiu estis rifuzita, ĉar la tribunalo kontentiĝis per klariga raporto de A. Ustimenko».

Laŭdinte mense Hundan Morton pro kriminalista lerteco, Wentzlow premis butonon de sonorilo kaj ordonis al rufa ŝvabo Specht venigi. En la gestapo oni ne devis diri — kiun.

Kaj tiam la lerta enketisto, sperta gestapano Wentzlow faris nepardoneblan, monstran eraron: kutimiĝinte al la roz-ora lumo de la grandega reflektilo, li forgesis, ke ajna freŝa homo, ekvidinte la ardigitan spiralon kaj milon da ĝiaj reflektoj, ekvidinte la sekigitan vizaĝon kun sangantaj lipoj, ekvidinte la baskulŝaltilon sur la tablo apud la enketisto, kaj ĉefe — ekvidinte la nikelitajn ĉenojn, per kiuj Ustimenko estis alkatenita al la ligna fotelo, en unu momento komprenos, ke tio estas ne pridemando, sed torturo, efektiva, kruela, kalkulema kaj pedanta torturo.

Ĝuste tiel, kompreneble, okazis.

La maljuna, kovrita de vilo, griza kaj ŝvela Averjanov — en truitaj feltbotoj kaj malnova palto, zonita per maldika dama ŝtofzoneto — kiam eniris, tuj rigidiĝis en la pordo, kvazaŭ ne kredante al siaj vitriĝintaj pro drinkado okuloj kaj penante pli profunde enpremiĝi en la pordan kadron.

Mallaŭte sakrinte, Wentzlow malŝaltis la reflektilon, bruligis la plafonan lustron kaj, ne atribuante specialan valoron al tiu negrava, kiel al li ŝajnis, miso, malmilde demandis:

— Sinjoro Averjanov Stefano Naĥumoviĉ?

— Ĝuste tiel, — per obtuza, raŭka pro drinkado voĉo respondis la librotenisto. — Venis pro via voko... Asigno...

Kaj li komencis serĉi en la poŝoj la asignon.

Aglaja-n Petrovna-n Averjanov ankoraŭ ne rekonis, li vidis nur la tonditan kapon kaj malgrandan ruĝan kombilon en la haroj.

«Nun finite, — trankvile kaj malvigle pensis Aglaja Petrovna. — Tiu perfidos. Por kio li min bezonas? Li kun plezuro perfidos, eĉ estos feliĉa. Sed kian valoron tio havas nun? Ja tutegale ili de mi nenion ekscios...»

Kaj, hontante tion, kiel tiu drinkulo ŝin perfidos, por ne vidi lin, ŝi fermis la lacajn, ruĝajn, elturmentitajn, brulantajn sub la reflektilo okulojn.

— Iru ĉi tien! — ordonis Wentzow. — Ne, ne, jen ĉi tien!

Ŝi aŭdis, kiel, abomene susurante per la feltbotoj, Averjanov preteris ŝian fotelon, ŝi eĉ eksentis odoron de alkoholaj vaporoj kaj malpura vesto, sed ne malfermis la okulojn, sentante nevenkeblan abomenon al la tuj neeviteble okazonta fiaĵo.

— Kiu estas tiu virino? — rapide, per grincanta voĉo demandis Wentzlow. — Nur hastu, ne pripensu! Vi bone ŝin konas, sinjoro Averjanov, rapide!

— Ĉu ŝin? — mirigite interesiĝis Averjanov. — Ĉu tiun ĉi?

«Ĉu mi vere tiel ŝanĝiĝis, ke li ne povas min rekoni? — pensis Aglaja Petrovna. — Dum du tagnoktoj...»

— La okulojn! — kriis Wentzlow. — Sen artifikoj! La okulojn malfermu!

Ŝi malfermis la okulojn kaj sen timo, sed kun abomeno, kiel rigardas homo al rato, dispremita de aŭtomobilo, ekrigardis en la vizaĝon de Averjanov. La maljunulo rigardis al ŝi diligente kaj atente, kvazaŭ penante plenumi la deziron de la gestapano per tutaj siaj fortoj, kaj Aglaja Petrovna subite komprenis, ke li rekonis ŝin tuj, momente, kaj tuj decidis ne perfidi. Liaj vitriĝintaj okuloj subite ekbrilis per viva homa lumo, tio estis kvazaŭ mallonga kaj save brilerinta radio de lumturo, kaj ĉe obstino de Averjanov, kiun ŝi bone memoris pro la longa kaj malfacila proceso kontraŭ li, lin nun eblis fidi.

— Nu? — per trankvile certa voĉo interesiĝis Wentzlow. — Ĉu vi rekonis vian karan estrinon, ĉarman Ustimenkon?

— Ne, ne rekonis, — penseme maĉante per la sendenta buŝo, afereme respondis Averjanov. — Tiun mi bone konas, kiel mi povus ne koni tiun kanajlinon, — subite ekscitiĝinte, kriis li. — Tiu tiom da mia sango elsuĉis — mi ĝis la morto ne forgesos! Tiun! Se tio estus tiu! — reveme kaj kun sincerega kolero aldonis li. — Mi mem de ŝi la haŭton deŝirus, de la viva...

«Ne rekonis, — ŝanĝis sian decidon Aglaja Petrovna. — Certe, ne rekonis».

— Ne vidis mi tiun inaĉon, — ree ekparolis Averjanov. — Neniam vidis...

— Ne, vidis, — subite, por grandega ĝojo de Wentzlow, pensinta, ke tuj ŝi konfesos, diris Aglaja Petrovna. — Vidis, kaj plurfoje, Stefano Naĥumoviĉ. Mi al vi financajn bilancojn donadis el mia lernejo en Malsupra Valco, vi devas rememori, mi estas Fjodorova, Valentena Andrejevna...

Tio estis terura, sed decida kaj fina meto. Averjanov povis ne rekoni ŝian vizaĝon, sed la voĉon de la severa estrino la maljunulo apenaŭ forgesus. Do ĉio decidiĝu tuj: se ŝi ne estas Ustimenko, tiam nepre Fjodorova, kaj tion konfirmos aŭ malkonfirmos la maljuna drinkulo Averjanov, la mizerulo, riskanta nun sian vivon pro ŝi — sia ĉefa malamikino.

— Fjodorova, — plu palpebrumante, ripetis li. — Multas ja Fjodorov-oj en la regiono. Kaj vi, ĉu ne tiu Fjodorova estas, kiu ĉiam prokrastadis al mi kvaronjarajn bilancojn? Atendu, atendu! — vigle kaj kolere ekkriis li. — Tio estis ankoraŭ tia Martemjanova — Sonjo, ĉiam la okulojn turnadis, ŝi kaj vi, kaj min mia «moŝtino» pro vi skoldadis. Nun mi memoras, certe, certe...

Kaj tiam ree Wentzlow komprenis, ke li faris eraron numero du. Ekĝojinte, kvazaŭ novulo en la gestapo, li permesis al ŝi nomiĝi Fjodorova, kaj per tio ŝi kvazaŭ devigis Averjanov-on konfirmi sian elpensaĵon. Sed kial Averjanov savas la komunistinon, la estrinon, kiu siatempe lin pereigis? Ĉu povis li, Wentzlow, supozi, ke la konfronto kun Averjanov finiĝos tiel stulte? Sed ĝi finiĝis tiel, kaj pri «Sonjo Martemjanova» li ne deziris aŭskulti.

— Vi povas iri! — malvarme prononcis li, ne dezirante montri sian ĉagrenon. — En la ĉambro naŭ plenigu formularon: diskonigo de tio, kion vi vidis kaj aŭdis en tiuj ĉi muroj, estas punata per pendumo, — eldiris li la kutiman formulon. — Iru for...

— Ĉu vi cigaredon ne permesos? — avide, flanke, fiksrigardante al Aglaja Petrovna kaj ion enigman signalante al ŝi per la globigitaj okuloj, diris la maljunulo. — Vi pardonu bonvole, sed mi ne fumis ekde la Kristnasko mem...

Li etendis la malpuran manon al la cigaredujo de Wentzlow, sed tiu deprenis la cigaredujon kaj mem donis al Averjanov cigaredon.

Kiam la pordo post Averjanov fermiĝis, Wentzlow diris kun subrido:

— Vi tute ne domaĝas mian tempon. Sed mi ĝin domaĝas. Nun mi estas certa, ke vi estas Ustimenko, kaj komunistino-teroristino, partizanino Ustimenko, certe, ne deziros paroli kun ni tiel, kiel ni tion dezirus. Tial vi mortos.

— Nur iomete pli frue ol vi, — hele rigardante al liaj okuloj, respondis ŝi. — Ja vin oni same mortpafos pro ĉiuj ĉi trukoj, kiujn vi faradis kun senkulpaj homoj. Nepre mortpafos!

— Ĉu vi pensas? — kun duonrideto respondis li. — Sed kiu? Niaj ekstermaj tendaroj muelas ĉiujn rezistantojn tiom energie, ke tre baldaŭ ĉio estos tute kvieta...

Ŝi silentis: ŝi ne deziris antaŭ la morto perdi tiun animan trankvilon, kiun, kiom ajn stranga tio estu, ŝi akiris pro la konfronto kun Averjanov. Se eĉ tiu homo, elpelita de ŝi pro drinkemo, la maljunulo, kun kiu en majo de la kvardek unua jaro ŝi procesis kaj kiu senfine skribadis pri ŝi ĉiajn elpensaĵojn, se tiu maljunulo ne perfidis ŝin, tiam kiel, ĝenerale, ne timindas morti...

Venis la rufa knabego Specht, kunfrapis la kalkanumojn. Post li eniris ankoraŭ du soldatoj en mallongaj uniformoj, unu estis ion finmaĉanta.

— Supren! — germane ordonis al ili Wentzlow. — En la naŭan.

Specht ion, plej probable, kontraŭdiris en demanda formo, al ŝi jam ĉio iĝis seninteresa, ŝi estis preparanta sin al tio, kio estis neeviteble aliranta al ŝi, ŝi ja ankoraŭ bezonis «morale koncentriĝi». Kaj tial ŝi pensis pri la plej proksimaj homoj — pri Rodiono, de kiu ekde la komenco mem de la milito ŝi ne havis informojn, kaj certe pri Vlaĉjo, pri kiu ŝi sciis, ke li kun bataloj trabatiĝis al la taĉmento de Lbov. Kaj pri Barbara pensis ŝi, kaj ankoraŭ pri multaj aliaj homoj, kun kiuj ŝi laboradis, disputadis, kvereladis kaj paciĝadis, rememoris Moskvon kaj ial la flugantan mevon sur kurteno de tiu teatro[39], en kiu ŝi estis en la lasta fojo en la vivo kun la sunbruna, tre bela Stepanov.

— Forkonduku! — ordonis Wentzlow.

Aglaja Petrovna retrorigardis al li. Li staris meze de la kabineto — en svetero, finfumante cigaredon. Kaj, ridetante, li diris:

— Vi estas kondukata al morto, sinjorino!

Por mortigi ŝin, la soldatoj estis surmetantaj uniformajn paltojn ĉe la vestportilo, kie staris sentinelo en kasko, kvazaŭ en la fronto. La paltoj estis por ne malvarmumi, mortigante ŝin.

Morto!

Tra la koridoro, odoranta je desinfekto, Aglaja-n Petrovna-n oni elkondukis sur la ŝtuparon, devigis trairi du etaĝojn kaj malfermis antaŭ ŝi pordon eksteren.

Ĉi tie blovis glacia vento.

Kaj subite Aglaja Petrovna rekonis la sunumejon de la lernejo numero kvar. Estis ŝi, kiu insistis, ke ĉi tie nepre estu sunumejo. Tiel belaj estis ĉe rigardo el tie la larĝa, akvoplena Unĉo, la ĉebordaj herbejoj, blanka, en hela verdaĵo Zareĉje kaj la nova ponto...

Jes, certe, jen tie, en obskuro, estas la katenita de glacio, frostiĝinta nun rivero. Kaj, ĝoje ridetante, ŝi rememoris, kiel staris ŝi tie ĉi en venta aŭtuna tago kun alveturinta por unu tago Rodiono, kiel ŝi fanfaronis al li pri tiu ideo, kiam ĉi tie estis nur traboj kaj estis timinde rigardi malsupren, kiel Rodiono brakumis ŝin je la ŝultroj kaj diris, submetante sian grandfruntan kapon al la vento:

— Ja vere estas bone. Fajfas, kiel en maro!

— Por vi, se kiel en maro, ĉio estas bona! — ridante, respondis ŝi.

Ŝi tremeris — Specht, metinte la grandan manegon sur ŝian ŝultron, turnis ŝin ien en mallumon. Poste ŝi ekvidis fostojn kun feraj ringoj kaj larĝaj ledaj braceletoj, sur kiuj surkreskis franĝa prujno. Specht ree ŝiris ŝian ŝultron kaj starigis ŝin al la fosto, kaj la soldatoj rapide kaj lerte komencis agrafi sur ŝi rimenojn — sur la gorĝo, sur la kubutoj, sur la genuoj, sur la suroj — ĉie nun estis bukoj kaj ringoj, kiuj evidentiĝis survicigitaj sur ĉeneton. Poste Specht, snufante, klakis per ŝlosilo — tuta tiu konstruaĵo estis fermata per seruro.

— Bonege! — diris Specht kaj tiris Aglaja-n je la mano, kvazaŭ mezurante — ĉu ŝi povos atingi la butonon, kiu estis elstaranta sur malgranda fosteto apude.

Poste la pordo al la sunumejo frapfermiĝis, kaj tuj Aglaja Petrovna ekvidis la nigran frostan ĉielon kun kelkaj apenaŭ rimarkeblaj steletoj. «Ion Rodiono ŝatis diradi pri steloj, — pensis ŝi, — bedaŭrinde mi neniam bone aŭskultis».

Frostotremo penetris ŝin, kaj ŝi komprenis, ke tio ne daŭros longe, sed al ŝi estis preskaŭ bone, ĉiuokaze trankvile, kaj ŝi koleriĝis, kiam ekvidis apud si sian enketiston kun cigaredo en la dentoj, en oblikve surmetita kaskedo kaj en luppelta jako.

— Apud via mano estas butono, — diris li per hejma, komforta voĉo. — Se vi deziros konversacii kun mi, vi premos la butonon. Trompo kostos multe...

Ŝi silentis.

— Ĉu vi komprenis min?

Aglaja Petrovna ree nenion respondis.

Tiam per la mano en ganto li karesis ŝian ŝultron kaj plendis:

— Ĉu vi pensas, ke por mi estas gaje okupiĝi pri tiu malpura metio? Sed kion fari? Se mi provos rifuzi, ĉu vi scias, kiel oni agos kun mi? Eĉ maljunaj meritoplenaj kriminalistoj, kiuj eldiris nur dubon pri sia persona taŭgeco al politika, sed ne kriminala enketado, estis neniigitaj en niaj keloj sur Prinz-Albrecht-Straße dum horo. Laboras maŝino, grandega maŝino, giganta meĥanismo, kaj ĝi ne estas haltigebla. Kaj ankaŭ obstino neniam kondukas al io bona. La vivo estas tia sola, tia neripetebla, tia tute por ĉiam ununura, por kio do ĝin rezigni? Ĉu pro la ĉielo? Sed tie nenio ekzistas. Tute nenio! Aŭ, eble, vi kredas je la eterna vivo? Je tio, ke tie por vi estos bone? Jen tie, kie apenaŭ flagras tiuj aĉaj steletoj?

Kaj li kun emocio, eĉ kun tremo en la voĉo deklamis:

— Providenco, Providenco
Donu forton, paciencon,
Donu amon, humilecon,
Nin instruu pri pardon',
Kaj eternu via don'...

Ĉu vin tio kontentigas?

— Lasu min en kvieto, — mallaŭte petis ŝi.

— En eterna! — subridis Wentzlow. — Tamen memoru pri la sonorilo!

«Jen la fino, — pensis Aglaja Petrovna. — Nun jam certe fino!»

### Onklino, kie estas Barbara?

«Onklino Aglaja, mi sopiras pri vi.

Certe, vi diros, ke mi sopiras ne pri vi, sed simple tial, ke mi kuŝas en hospitalo kaj nenion faras. Eble, tio estas vero, sed tamen mi kun ĝojo vin vidus.

Kial vi al mi ne skribas? Vi mem ĉiam instruadis min respondi al leteroj.

Ĉu vi ankoraŭ memoras min, onklino Aglaja? Ĉu vi memoras, kiel vi nomadis min «longkolulo»? Ĉu vi memoras, kiel vi diris, ke mi estas via sola, karega kaj amata nevo Vlaĉjo?

Enuigas min, onklino, neniofarado. Ne scipovas mi tion. Nenion fari kun gaja vizaĝo — tio estas, verŝajne, bonege! Kaj, vidu, mi envias al homoj, kiuj scipovas ripozi, scipovas ludi domenon, damojn, kun pensema, malgaja kaj signifa vizaĝesprimo pluki kordojn de gitaro.

Kial vi ne instruis min pri tiu saĝaĵo, onklino?

Vi devis instrui min nenion fari kaj ĝui tion.

Neniajn novaĵojn mi havas ĉi tie.

Tamen, havas: mi terure kverelis kun Miĉjo Ŝervud — ĉu vi memoras tiun? Mi kaj li samtempe finis nian instituton. Li estas iomete globokula, glatigita, belaspekta blonduleto. Li estis en la instituto knabo ne sen kapabloj, sed li iel troe, iel preskaŭ histerie atendadis diplomon. Mi memoras senton de incitiĝo, kiun li vokis en mi, kaj ne nur en mi, ankaŭ en Ogurcov kaj Paĉo, per tiu atendado de diplomo, per tiuj ekkrioj pri tio, ke tempas fini la lernadon, tempas resumi, tempas esti kuracisto. Tion estas malfacile klarigi, onklino, sed vi ĉe mi estas saĝa, vi komprenos: al mi ĉiam ŝajnis, ke strebo al ricevo de papero kun subskribo kaj sigelo ankoraŭ ne estas strebo al farado de afero sur la planedo Tero. Herzen genie esprimis tion per proksimume tiaj vortoj: «Diplomo treege malhelpas al disvolviĝo, diplomo atestas aŭ asertas, ke la afero estas finita — latine, se mi ne eraras, consomatum est. Posedanto de diplomo plenumis la sciencon, scias ĝin». Ĉu bone? Do, Miĉjo Ŝervud estas el tiuj homoj, kiuj plenumis sciencon. Kaj tio por mi ĉiam estas suspektinda, kvankam vi, certe, opinios ĉion ĉi mia ordinara troigo. Bone, ni ankoraŭ interparolos, kiam renkontiĝos.

Mallonge dirante, militkuracisto de tria rango[40] kamarado Ŝervud vizitis min en la akcepta tago de nia hospitalo, kio, esence, sciante lian karakteron, estas sufiĉe kortuŝa. Li laboras en Moskvo, loĝas ĉe sia kuzino, rozkolora, sata junulino, kolektas materialojn por disertaĵo. «Eĉ terebintino por io utilas», kiel ŝatis diri Prov Jakovleviĉ Polunin, citante Prutkov-on.

Ni sidis en la gastoĉambro, — ĉi tie estas tia, unu por tri etaĝoj. Ŝervud, interalie, estas el tiuj homoj, kiuj gastoĉambron nepre nomas salono. De la medicino li, laŭ mi, sukcesis dum tiuj ĉi jaroj tre malproksimiĝi, ĉiuokaze li parolas pri sufiĉe elementaj aferoj kun certa timo kaj penas rapide ŝanĝi temon de konversacio.

Nature, temis pri milito, poste — pri faŝismo, poste — pri la germanoj. Kaj tiam Miĉjo Ŝervud, rigardante al mi per siaj trankvilaj, elstarantaj okuletoj, faris tutan paroladon pri Germanio. Ĝenerale, tiu diligenta knabo «venis al konkludo», ke la germana popolo kiel tia, ĝuste la popolo, devas esti neniigita pro ĉiuj siaj krimoj. Ne nur faŝismo, ĉu vi komprenas, onklino, sed ĝuste la popolo — virinoj, infanoj, maljunulinoj, maljunuloj, — «por ekzemplo», kiel esprimis Miĉjo.

Mi eĉ komence ne bone komprenis, ĉar mi ne tro atente lin aŭskultis: li parolas «bele», kaj mi tion ne ŝatas, nu kaj vi ja scias — mi havas damnitan kutimon pensi pri propraj aferoj, kiam aŭskulti estas ne interese. Sed tiam enmiksiĝis unu aviadisto, ĉe li unu piedo estas amputita, mirinde ĉarma kaj modesta knabo. Mi laŭ lia voĉo komprenis, ke io okazis, do li subite interesiĝis:

— Ĉu la popolon? Sed la popolo ja kiel rilatas al tio?

Ŝervud klarigis, kiel rilatas la popolo. Ni estis jam ne tri en la angulo apud la fikuso, — sed ĉirkaŭ dek. Kaj precipe vunditoj. Klarigis Miĉjo diligente, klare, konvinke el lia vidpunkto. Nu, kaj mi ekscesis. Mi jam ne memoras, kion ĝuste kaj kiel mi kriegis, sed mi nome kriegis, kriegis tiel, ke Ŝervud eĉ retiriĝis de mi kaj iĝis en sufiĉe granda distanco disde ni ĉiuj. Mi memoras: li blekis ion pri «malstabilaj nervoj», kaj mia aviadisto Jemeljanov levis la lambastonon kontraŭ li. Malbela estis vidaĵo, onklino, abomena. La konata de vi Rodiono Metodjeviĉ min pro tia histeria atako por ĉiam ekmalestimus, sed vi al li pri tio ne skribu — tiu letero estas persone por vi. Miĉjo Ŝervud same montris la dentojn, mordi li scipovas. Kaj lia kapo sidas, kiel esprimas avo Metodo, ne «kun la rafano malsupren». Eksentinte antaŭ si unuecan fronton de homoj, almenaŭ iom vidintaj la militon, Miĉjo komencis parolojn pri eterna rusa bonkoreco, «krima» en tiu ĉi tempo, pri «unueco kaj celkonformeco» de agoj, pri malutilo de rezonadoj kaj meditadoj en la tragikaj horoj de la milito, senekzempla en la historio de la homaro. Tiam mi alkroĉiĝis al li, kio nomiĝas, per «fera teno». Ni ĉiuj sentis abomenon de tiu demagogio, sed tamen du homoj iom konfuziĝis kaj, certe, ne pro argumentoj de Ŝervud, sed pro lia maniero esprimiĝi, pro liaj aludoj kaj pro tio, kion Barbara nomas «subtekstoj», pro tio, kiel li timigas per tiaj kategorioj, kiel «de tio estas nemalproksime ĝis pacifismo» kaj «mi gratulas vin, kamaradoj, vi atingis la ekstremon». Tiam mi tute ekscitiĝis, kaj komencis mi bati Ŝervud-on, figure dirante, svinge kaj ĝismorte. La du «ekdubintoj» revenis sub niajn standardojn. Sed tiam mi faris stultaĵon. Mi diris, onjo Aglanjo, ke min en nia disputo miregas sangavido de la malfronta aganto Ŝervud.

— Ĉu de malfronta? — montris la dentojn Ŝervud. — Do, ĉu ĉiuj niaj kamaradoj, laborantaj ne en la fronto, estas malfrontuloj?

Mi mem helpis al lia demagogio. Nun li ekiris al batalo — akuzante kaj atakante, insultante kaj senmaskigante. Tiaj, kiel Ŝervud, nenion pli ŝatas, ol kiam oni misdiras en ilia ĉeesto, kiam oni neprecize esprimas sian penson. Sur tio ili konstruas sian bonstaton. Nu, mi, certe, same eksplodis. La disputo transformiĝis al fenomeno de alia speco, nun Ŝervud devis pruvi, ke ni predikas nerezistadon al malbono per forto, ke ni en la fronto estas danĝeraj, ke de pardono al la popolo ĝis pardono al faŝismo estas unu paŝo, ke ni faras embarasojn.

Kaj tiam, onklino, mi faris, ŝajne, duan stultaĵon. En ekscito mi rakontis pri unu germana milita kuracisto, kun kiu min antaŭnelonge renkontigis la sorto. Kaj rakontis pri lia morto.

Kia tio estis neatendita ĝojo por Ŝervud!

Li eĉ rozkoloriĝis pro feliĉo.

Kaj nenion, memkompreneble, li al mi respondis. Mi jam ne meritis liajn kontraŭargumentojn. Miĉjo Ŝervud turnis sin al aliaj homoj, al niaj resaniĝantaj vunditoj, kaj diris al ili per voĉo de indignanta senmaskiganto:

— Ĉu vi vidas, kamaradoj? Nun por vi ĉiuj, mi esperas, estas klare, al kio kondukas tiela, se eblas tiel diri, filozofio? Ĉu nun vi komprenis tion, kion predikas Ustimenko? Jen lia filozofio en praktiko! Militkuracisto Ustimenko laŭdas noblecon de kuracisto, parolas pri ties rimorsoj, alvokas nin al memanalizado kaj al diversaj inteligenciaj artifikoj, anstataŭ neniigadi la germanojn, kiel rabiajn hundojn. Ustimenko deziras, ke, pafante, ĉiu el vi enpensiĝu — ĉu ne al Hummel li pafas, ĉu ne vundos li, dio savu, bonan faŝisteton...

— Vi mensogas, Ŝervud! — kriegis mi. — Ni mortigas kaj mortigados la okupaciantojn, ni militas kaj ekstermados faŝismon ĝis kiam liberigos ne nur Eŭropon, sed eĉ Germanion mem disde Hitlero kaj tiu fiaĵo, per kiu li kripligis generaciojn de germanoj. Sed la germana popolo — tio estas alia afero...

Ho, kiel mi ekscitiĝis, onjo!

Kaj kiel mi bruis, kiel kriegis! Tamen, Ŝervud foriris kiel venkinto. Tre mi deziris piedbati lin per la pantoflo, sed mi tion ne faris. Kaj mia kara Jemeljanov (li laŭ sia klero estas filologo) demandis:

— Ĉu lia familinomo estas Ŝervud?

— Ŝervud.

— Ĉu li ne estas posteulo de tiu Ŝervud, kiu perfidis la decembristojn[41] kaj pro tio ricevis aldonaĵon al sia familinomo de la caro Nikolao mem? Ŝervud-Fidela.

— Mi ne scias, — diris mi.

Kaj Jemeljanov pensis iom kaj aldonis:

— Plej probable, Ŝervud-Fidela estis same diligenta.

Kaj al mi Jemeljanov konsilis:

— Pri tiu Hummel vi, doktoro, vane rakontis. En tio li pravas — la Fidela! Al diablo pensojn pri tiaj aferoj en milito.

Jen, onjo, kiel mi fuŝis.

Malbone, ĉu?

Ĉu vi nenion aŭdis pri Postnikov, pri Ganiĉev, pri mia Ogurcov? Li ie malaperis.

Ĉu vi havas informojn de Rodiono Metodjeviĉ? De avo Metodo?

Onklino, kie estas Barbara?

Se tiu letero vin atingos, tiam skribu al mi tuj — kie estas la rufa Stepanova. Mi, kiel estas facile diveneble, ne intencas komuniki kun ŝi, mi simple interesiĝas fremde — kie ŝi povas esti, tiu Barbara.

Kaj ne ridetu, mi petas, ĉio ĉi estas finita por ĉiam.

Mi kvazaŭ vidas, kiel vi ridetas.

Estu sana, onklino!

Ni ankoraŭ ĝisvivos ĉion plej bonan.

Skribu al mi ĉi tien, kiel vi tie vivas.

Mi deziras, ke oni min plej baldaŭ liberigu el la hospitalo!

Mi restas via ĉiam amanta nevo.

Vladimiro».

### Malsukcesoj de profesoro Ĵovtjak

— For! — diris la germana kuracisto. — Tuj iru for! Ĉu vi ne komprenas?

Ĵovtjak ne komprenis: li ne sciis la germanan.

— Oni vin pelas for, — tradukis al Genadio Tarasoviĉ Postnikov. — Ĉu vi aŭdas?

— For! — ripetis la germano kaj per la fingro almontris la pordon. — Kaj neniam plu venu!

Genadio Tarasoviĉ eliris en la koridoron. Sur lia vizaĝo fluis larmoj. Ĉu li kulpas pri tiu monstra eksplodo de ekzantema tifo? Ĉu la germanoj almenaŭ per io helpis? Ĉu ne skribis li paperojn — unu post alia — de respektoplena ĝis aŭdaca? Jes, jes, la lasta estis aŭdaca, ĝuste pro tio li pagis...

Tra la koridoro germanaj sanitaristoj en vesto, simila al subakvistaj skafandroj, estis trenantaj fiodorajn matracojn, littolojn, trivitajn litkovrilojn — por bruligi. Fajfis frosta, neĝa vento; tiuj damnitaj marsanoj, certe, venkos la eksplodon. Ili agas simple: ĉion forbruligos, kaj fino.

Ŝmacante per la nazo plej kompatinde, li etendis la manon malantaŭen al la flegistino, por ke ŝi donu al li la peltmantelon. Sed eĉ tiu diabla Klaŭdia ne kompatis sian maljunan kaj meritoplenan profesoron — ŝi simple ŝajnigis, ke ne rimarkas liajn larmojn. Kaj la ĉapon ŝi al li ŝovis, ne rigardante al li.

Tra la eksa Proleta, nun Adolf-Hitlerstraße, januara kolera vento estis pelanta neĝon ĉe la tero. Pro malvarmo ĉe Ĵovtjak haltis spirado. Kaj iĝis subite terure, neelteneble, monstre terure. Kiel li nun vivos? Li — prikantanto de salajro en ajna valuto — de la caraj rubloj ĝis la okupaciaj markoj. Ĉu vendi la kolekton? Kiu aĉetos? Ĉu la germanoj? Sed se ili ekscios pri liaj trezoroj, ili forprenos ĉion, forprenos senpage. Kaj lin ili murdos! Por ili estas tute facile lin murdi. Ne tiajn ili murdadis — afereme, rapide, babilante inter si, gajaj, pure razitaj, en purigitaj ĝis spegula brilo botoj, glate kombitaj, kun haroj, same brilantaj pro pomado, kiel la botoj pro ciro...

Suspirante, ŝuŝante per la flikitaj feltbotoj, cedante la vojon al germanoj, li trenis sin en sian hejmon, al la malproksima Pipra strato. Diablo instigis lin loĝiĝi tie, kaj nun ne eblas transloĝiĝi, ne eblas moviĝi kun lia porcelano, fajenco kaj pentraĵoj...

Larĝe malfermiĝis pordo de kazino «Kara Bavario», knaranta sub vento lanterno prilumis tri germanajn tankistojn, iliajn nigrajn epoletojn kun roza bordero, iliajn brustsignojn — sterniĝintan aglon el arĝento, iliajn griz-nigrajn kolumsignojn kaj satajn muzelojn. Tial, ke la kazino estis en la keletaĝo, al Ĵovtjak subite ŝajnis, ke la tankistoj elrampis el la tero, kiel tervermoj.

Genadio Tarasoviĉ haltis: neniu en la urbo povis scii, kion eblas atendi de ebriaj venkintoj, ĉiuokaze kun ili ne endis kunpuŝiĝi.

El la larĝa, hele prilumita, malfermita pordo de la kazino venis odoro de manĝaĵo — cepa satiga supo kaj grekeskaj viandbuloj. Ĵovtjak avide flaris — iam okazadis, ke ankaŭ li ricevadis tian manĝaĵon...

Preninte unu la alian ĉe la brakoj, la tri germanoj subite ekkantis malnovan, nun modiĝintan kanton kun idiotaj vortoj: «Mi viŝos viajn larmojn per smirgo».

Farinte por ajna okazo respektoplenan kaj bonkoran vizaĝon, Ĵovtjak atendis, ĝis la ebriaj tankistaj suboficiroj turniĝis post la angulon de la eksa strato Rilejev, poste eniris en la korton, ĉirkaŭiris fiodorantan rubejon, kie fosis iuj infanoj, ŝiris la pordon kaj ekpalpebrumis, haltinte sur la supra placeto de la ofica ŝtuparo, foriranta en profundon de kuirejoj kaj provizejoj de «Kara Bavario». Ĉi tie, malproksime en tiu subtera regno de satiga manĝaĵo, en legomtranĉejo estis laboranta la eksa Alevtina, poste Valentena Andrejevna Stepanova, kiun instalis ĉi tien sinjorino Lis, la ĉefa tajlorino de la urbaj «ĉokoladistinoj», kiel oni nomadis putinojn, priservantajn germanojn.

Malleviĝinte en antaŭĉambron antaŭ la lavejo, kie kun bruo oni faligadis malpuran vazaron kaj kie nenio videblis pro vaporo, Ĵovtjak staris iom, viŝante la rosumkovriĝintajn okulvitrojn, poste faris malfeliĉan vizaĝon de elturmentita, sed tamen ne subfalanta intelektulo, iom hezitis kaj, plejeble ĝibiĝinte, demandis de pufbrusta kelnerino:

— Mi petas, bonvolu komplezi maljunulon, ĉu eblas voki Valentena-n Andrejevna-n.

La kelnerino, malkontente movinte la ŝultron, forkuris, sed tamen Alevtina-n vokis. La iam bela, viva vizaĝo de la eksa ĉambristino de gesinjoroj Gogolev-oj velkis, sub la okuloj aperis malhelaj duonrondoj, la kolo iĝis kaduka, kaj aspektis Alevtina laca, eĉ elturmentita.

— Ho, — enue diris ŝi. — Denove vi!

Ĵovtjak kisis ŝian manon, fendiĝintan kaj nigriĝintan pro kuireja laboro, kaj silentis iom, komprenigante kaj per la vizaĝesprimo kaj per la pozo, ke li mem estas tute afliktita, sed ja kion fari...

— Mi jam ne scias, — penseme diris Alevtina, — simple ne scias, kion nun fari kun vi, Genadio Tarasoviĉ. Nun estiĝis terura severeco. En vesperoj, pli malfrue, oni eĉ gardanton starigas al nia ofica enirejo. Neniu povas eniri. Vi estu pli singarda, kaj ankaŭ min vi embarasos, nun pro nuraj bagateloj oni elpelas...

— Kaj ankaŭ min oni hodiaŭ elpelis! — kunmetinte la buŝon kiel kokan gropon, sciigis Ĵovtjak. — Ne, mi nenion diras, — ekhastis li, — mi havas neniajn pretendojn, mi, certe, tiun gigantan energion de la imperia estraro ne povas atingi, mi mian vivon travivis. Sed, vidu, la demando de menuo...

Li iomete maĉis per la buŝo kaj ree peteme ekrigardis al Alevtina.

— Nur necesos atendi, — preskaŭ ne aŭskultante lin, diris ŝi. — Kaj ne ĉi tie, prefere en la korto staru...

— Nur ne forgesu! — diris Ĵovtjak kaj petole minacis al Alevtina per la fingro. — Atendo devas esti rekompencita, ĉu ne, sinjorino?

Atendis li longe kaj ĉiam oscedadis — li terure deziris dormi.

Kaj li maltrankvilis — ĉu li estis priŝtelita dum tiu ĉi tempo. Sed la atendo, finfine, iĝis rekompencita, Alevtina kriis: «Kie vi estas, Genadio Tarasoviĉ?» — kaj ŝovis al li volvaĵon kun manĝaĵo. Li avide kaj ĉi-foje sincere kisis al ŝi la manon kaj tuj ekhastis, ĉar lastatempe al ŝi aperis abomena kutimo demandi, kaj eĉ kun signifo en la voĉo: «Kiaj estas novaĵoj?» Li komprenis, kion ŝi atendas kaj kiajn novaĵojn ŝi bezonas, sed tute ne deziris paroli pri tiuj temoj.

Apud la disbombita ĉefpreĝejo, en ĝardeneto, kie lumis lanterno, li esploris la volvaĵon: ĉi tie estis tri kuiritaj betoj, kelkaj krudaj terpomoj, paro da grandaj cepaj bulboj kaj kurbe detranĉita, probable ŝtelita haste, peco de viando — peza je tricent-kvarcent gramoj. Kaj bulo da blanka graso en aparta papero.

«Jen kiele! — aprobe pensis Ĵovtjak. — Lerta sinjorino!»

La kuiritan beton li formanĝis tuj, sur la benko, poste, ekvidinte soldaton, algluantan ion sur la tabulon de «specialaj anoncoj» de la germana estraro, rapide leviĝis kaj, dirinte al la grandaj, kvadrataj ŝultroj de la germano «pardonu, sinjoro», komencis legi novan ordonon, diligente movante la lipojn. Li komprenis malmulte, nur multfoje ripetiĝantan, same kiel en ĉiuj faŝistaj ordonoj, vorton «mortpuno», sed la subskribo sub la ordono tiel afekciis lin, ke li ne kredis al siaj okuloj, retropaŝis je unu paŝo, aliris pli proksime kaj denove retropaŝis. Ne, duboj ne plu estis. Grande, per grasaj prestipoj tie ĉi estis dirite: «Milita komandanto majoro zu Stackelberg und Waldeck».

— Und Waldeck! — kvazaŭ preĝante, flustris Ĵovtjak. — Zu Stackelberg und Waldeck! Zu! Und!

Eksentinte malfortecon en la femuroj, li ree sidiĝis sur la benkon, kaj tuj tiu antaŭlonge pasinta nokto en tuta sia brilo reviviĝis antaŭ li: la edzino de la ĉefleŭtenanto en pufa, aroma, de neordinara fasono negliĝo, la timigita vizaĝo de la juna galicianino-nutristino, la duonebria, kun monoklo subleŭtenanto, la bebo en la lulilo, tegita per blua silko, bukedo da franĝa siringo kaj li mem, Ĵovtjak, strikta, en fremda, sed kvazaŭ almezurita tuniko, la instrumentoj por ĉevaloj kaj la eklumintaj per feliĉo violaj okuloj de la baronino.

«Jes, sed tio estis ŝi naskita zu Stackelberg und Waldeck! — kun momenta ektimo rememoris Ĵovtjak. — Ŝi, sed ne li! Li estis simple Kletterer — jes, ĉefleŭtenanto Kletterer, Otto Ivanoviĉ ial». Sed tuj, senprokraste Genadio Tarasoviĉ rememoris alian, ĝojan, feliĉan: «Ŝi diris tiam, tiu patrino, ekkriis: „Mia infano, mia knabo, mia filo — mi obtenos por vi konservon de nia familinomo: vi estos barono zu Stackelberg und Waldeck“. Ŝi tion ekkriis, kaj tio estos pruvo por mia majoro. Li ne aŭdacos dubi, kiam mi rememoros ankaŭ tiun detalon. Ne aŭdacos!»

Alpremante al si la volvaĵon, ridetante, levante la brovojn, ne memorante sin mem en litera senco, Ĵovtjak atingis la hejmon, demetis la peltmantelon, eĉ ne pendiginte ĝin sur vestarkon, ŝlosis ĉiujn siajn ruzegajn serurojn kaj riglilojn, levis la manikojn, fritis la tutan viandon tuj, eltrinkis du grandajn glasetojn da vodko, sate manĝis kaj nur tiam komencis boji hunde.

Bojadis li jam dum multaj jaroj kaj, kiel li pri si mem, estante en bona humoro, kalemburis, nemalbone spertiĝis en tio, kiel hundo en bojado.

La afero konsistis en tio, ke loĝis Genadio Tarasoviĉ ĉiam sola, opiniante, ke ĉia geedzeco estas jugo kaj ke nur solaj stultuloj edziĝas kaj generas infanojn, kiuj poste sidas sur la gepatra kolo kaj ĉion nur postulas, kaj se donas, do al malriĉaj gepatroj. Esti malriĉa Ĵovtjak ne deziris, permesi sidiĝi sur sian kolon estis ne en liaj reguloj. Tial en tio kreiĝis kvazaŭ magia rondo. Kio koncernis geedzecon sen infanoj, do ankaŭ pri tio ĉi Ĵovtjak decidis, ke por kio do entute subjugiĝi? Kaj tial li estis amiko de multaj damoj en la urbo, kiuj lin vizitadis, kio al li ne tro plaĉis pro scivolemo, karaktera por la virinoj. Li pli preferadis mem vizitadi siajn amikinojn, kiuj estimis lin kiel profesoron, sciis liajn gustojn, kiel gastronomiajn, tiel ankaŭ pri aliaj plezuroj, kaj se faradis al li scenojn, do ne tro kverelajn, ĉar ili mem havis edzojn, familiojn kaj bonege komprenadis, ke Genadion Tarasoviĉ-on edzigi al si eblas per nenia deviga maniero: li estis viro multsperta kaj dentomontri scipovis tiom majeste, ke nelonge antaŭ la milito unu tre kultura kaj muzike talenta konservatorianino eĉ svenis sur strato, aŭdinte takson de sia moralo, esprimitan de Ĵovtjak en tre kategoria kaj mallonga formo.

Jam antaŭ la milito, dufoje dum semajno, venadis por purigi la loĝejon de Ĵovtjak kaj ameli liajn ĉemizojn, kaj ankaŭ por iomete kuiri vidvino de popo el la Koĉera antaŭurbo — iu tre dika, silentema, sur potencaj kruroj personino, Kapitolina Fedosejevna, kiun la profesoro nomadis simple Kapa. Tiu Kapa, tre fidela al Genadio Tarasoviĉ, konsilis al li aĉeti por gardado de sia «kolekto» (ŝi sola estis informita) bonan, koleran hundon. La ideo al Ĵovtjak plaĉis, la hundon Kapitolina Fedosejevna venigis sur ĉeno kaj en buŝumo, kaj la hundo, vere, bone kaj laŭte, kun ferocaj intonacioj bojadis, kiam iu aliradis al la pordo de la profesora loĝejo.

Sed io en la hundo ŝajnis al la profesoro suspektinda.

Ne sufiĉis en tiu bunta virhundo tiu senbrida kolero, tiu raŭka bojado kun ŝaŭmo sur la buŝego kaj tiu esprimo de la sangaj okuloj, kiuj povus definitive trankviligi Genadion Tarasoviĉ-on pri gardado de liaj trezoroj. Kaj li komencis, laŭ trastudita libro pri dresado, instrui sian virhundon.

Instruis Ĵovtjak severe, ĝis tiom severe, ke la bunta hundo foje tiel draŝis sian kalvan kaj aroman turmentanton, ke la profesoro ne nur faris al si necesan kvanton da injektoj kontraŭ rabio, ne nur kuŝis dum semajno en la lito, sed eĉ ordonis la hundon forkonduki kaj «dormigi». Alian hundon li ne akiris, sed de la buntulo, jam dum okupiĝoj kun ĝi, li mem instruiĝis boji. Kaj instruiĝis perfekte, eĉ iusence superis la hundon-instruiston en feroco, en hurlado kaj en arta singultado...

Se al profesoro iu hazarde venadis, tiam Ĵovtjak ludadis tutan spektaklon. Komence li terure bojadis kaj eĉ batiĝadis per la korpo al la pordo, montrante neekzistantan hundon, poste kvazaŭ forkondukadis ĝin, iomete ĉe tio batante, ŝlosadis ie malproksime kaj nur multe poste malfermadis antaŭ la vizitanto la pordon, nepre dirante:

— Idiota estaĵo! Ĝi ŝiris antaŭnelonge iun strangulon, nekredeble feroca animalo!

Okazadis, ke veninte meze de labortago hejmen por horo, Ĵovtjak ankaŭ tiam ne pigris boji, kaj fojfoje hurlis, rakontante poste al la najbaroj, ke Zeŭso — tiel li nomis la imagatan virhundon — tre pri li sopiras.

Foje la najbaroj interesiĝis — kiel do la hundo vivas, se tiel diri, sen promenoj? Neniom konfuziĝinte, la profesoro sciigis, ke ĝi uzas la necesejon, kiel kultura homo, kaj eĉ la akvon post si fluigas, tirante la ĉeneton per la dentoj.

— Ĉu eblas rigardi? — ekkriis la najbaraj infanoj.

— Mi ne konsilas! — subridis la bona avo Ĵovtjak. — Tio povas kosti vivon. Kun mia Zeŭso ne eblas ŝerci.

Kaj tamen ĉirkaŭ dufoje dum monato, precipe en profunda nokto, Ĵovtjak bojadis anstataŭ sia Zeŭso ankaŭ surstrate — ĉiuj sciu, ke lia hundo estas feroca kaj neniam iun enlasos en la loĝejon de la simpatia Genadio Tarasoviĉ.

Kaj gardi Ĵovtjak, kiel oni diras en Odeso, «havis kion»! Ekde la unuaj tagoj de la revolucio li kolektadis pentraĵojn, porcelanon kaj fajencon, enmetante en la kolektadon ĉion tion, kio anstataŭadis por li la animon, tio estas bolantan, nebrideblan, furiozan energion, direktitan al atingo de dolĉa kaj sola por li celo.

En la obskuraj, malklaraj por Ĵovtjak tagoj de la revolucio, kiam en fora Voroneĵo oni frakasis la feraĵan butikon de la maljuna Ĵovtjak sub nomo «Ĵovtjak kaj filo», kiam estis likvidita la ĵus lanĉita de la patro de Genadio Tarasoviĉ sukera fabriko kaj deprenita al posedo de la nova ŝtato la tuta nemoveblaĵo de la malnova negocista familio de Ĵovtjak-oj, Genadio Tarasoviĉ riverencis al la stertoranta post apopleksia ikto paĉjo, riverencis al la maldika, subpremita kaj simila al griza muso panjo, ordonis al ŝi forgesi pri li kaj foriris en nesciata direkto...

Venis li al la Pipra strato kiel frontulo-helpkuracisto, malamanta Kerenskij-on kaj la «fratmurdan» militon. En mitingoj li estis fama kiel forta oratoro, kvankam kun frenezaj ideoj: tro ofte kaj sen ajna bazo postuladis li ekstremajn rimedojn. Tamen en la nur ankoraŭ organizata sanprotektado li ricevis nemalgrandan postenon, en kiu li montris sin tre energie, kvankam kiun iomaj troigoj koncerne de sia «akra klasa intuicio».

La posteno ne malhelpis al li, tamen, disvolvi sur sia malproksima Pipra strato energian privatan praktikon: ĉi tie li «liberigadis» siajn pacientojn de hemoroidoj, ne operaciante ilin, sed injektante alkoholon. Malgraŭ teruraj doloroj, kaŭzataj de alkoholo, multaj malsanuloj ĉiel agitadis por Ĵovtjak kaj tiu «lia» rimedo, kio metis fundamenton al poste nemalgranda kapitalo de Genadio Tarasoviĉ. Samtie, sur la Pipra strato, li sekcadis malfacilajn kamparanajn furunkojn kaj karbunklojn; ŝvitante kaj insultante, li reartikigadis elartikiĝojn, ne neglektadis ankaŭ elŝiri denton per «kapropiedo», sed ĉefe — li «liveradis» rarajn tiutempe kuracilojn, kompreneble, kontraŭ nemalmulta prezo. Kaj ĉion ĉi li faradis por sia pasio!

Kamparanoj pagadis per naturaĵoj: per faruno, per buĉitaj anseroj, per salviando, lardo, butero...

Akumulinte multajn naturaĵojn kaj fabrikinte al si mem solidegajn dokumentojn (kaj laŭ sia ofico en la gubernia sanprotekta departemento li nome dokumentojn estis faranta), purpurvizaĝa pro streĉiĝo, eniradis Genadio Tarasoviĉ en trafumitan soldatan kabanon, nomadis sin profesoro de akademio, sekcadis al iu absceson aŭ ree per la sama kapropiedo elŝiradis denton, rakontadis maldecegajn anekdotojn, insultadis per ĉiaj vortoj la burĝojn, la kontraŭrevolucian hidron, la blankulojn kaj ceteran fiularon, regaladis plej suspektemajn ruĝarmeanojn per hejmfarita brando, kaj tiela — «sia ulo», «tio estas vera profesoro!» — atingadis malsatantan Petrogradon, kie li havis kelkajn konatojn — en la Basena strato kaj en la Petrograda flanko, en vilaĝoj Roto kaj Sablo. Ĉi tie, arminte sin per lupeo, li pririgardadis fabrikajn markojn kaj arabeskojn sur tasoj, servicoj, teleretoj, statuetoj. «La hidro kaj la burĝoj» deziregis manĝi pli sate. Ĵovtjak estis sata, ekster danĝero, konkurencon li ne havis. Li estis sola tia fama aĉetanto. «La hidro» inter si nomadis lin ne sen respekto «unikaĵo» — tio estis lia ŝatata vorto, li kolektadis «unikaĵojn». Post semajno aŭ du Ĵovtjak ekveturadis hejmen kun kesto, sur kiu oblikve kaj transverse blankis tipografiaj algluaĵoj: «Laboratoria ilaro de fr. Ropf». Da mandatoj al li sufiĉis, li elskribadis ilin por si mem.

Kaj Moskvon vizitadis Ĵovtjak, kaj en sia regiono vojaĝis, en malnovaj nobelaj, «Turgenev-aj», kiel li esprimadis, nestoj. Li pririgardadis la murojn, fosadis en kredencoj, faritaj iam de servutaj mahagonistoj, kortuŝe suspiradis kun maljunulinoj kaj maljunuloj, skuadis, laŭ lia propra formulo, al ili «la animon, kiel pirujon». La estroj de Ĵovtjak opiniis, ke li veturas en la regiono kun inspekta tasko — kontroli organizadon de sanprotektado surloke. Pri la kontrolado Genadio Tarasoviĉ penigis sin ne troe. Kaj kia en tiuj jaroj estis sanprotektado? Plie nur altaj revoj, cirkuleroj kaj larĝaj parafoj...

Tiel estis kreata la bazo de la kolekto.

En la sama tempo la helpkuracisto Ĵovtjak, farante paroladojn kaj konstante iun kaj ie senmaskigante, eldiris ĝuste al tiuj, kiujn li estis senmaskiganta aŭ kiuj atendis, ke Ĵovtjak «atakos», sian plej karan, modestan kaj eĉ kortuŝan deziron — lerni. «Mi estas duonlerninto, — esprimiĝis li pri si, modeste mallevinte la okulojn. — Praktiko ekzistas, sperto ĉeestas, sed en teorio mi estas helpkuracisto».

La konversaciantoj komprenis — kaj ekhastis, eĉ ekrapidis. La loka profesoraro ekdeziris helpi al tia «popola talentulo», kiel Genadio Tarasoviĉ. Necesas doni justecon al li, la «talentulo» lernis abnegacie, li deziris scii. Kaj obstino, necesa por parkerigado, al li sufiĉis. Kaj post paso de ioma tempo li, «por ili ne tro pri si imagu», komencis siajn instruistojn «returni al iliaj lokoj», severe prononcante vortojn: «dialektiko», «tio, pardonu, estas empiriismo», «Markso instruis». La profesoroj subtiradis la vostojn...

Fojfoje Ĵovtjak invitadis siajn instruantojn al si, grase ilin manĝigadis, intence insultadis per sakraj vortoj kaj mensogadis, kiel foje, estante revolucia komisaro kaj havante plenrajtojn, li ne sciis, kiel skribi rezolucion: «Mortpafi ĉiujn» aŭ «Mortpafigi ĉiujn». La instruistoj interrigardadis per blankaj pro timo okuloj. Ĵovtjak laŭte ridegadis:

— Estis tempo, ridindas rememori. Kaj nun mi ne eraros en rezolucio.

Sian kolekton en tiuj tempoj la estonta profesoro Ĵovtjak tenis en kelo, por ĝi estis ankoraŭ tro frue aperi al la mondo, ne venis la tempo.

En la partion, tamen, Ĵovtjak aniĝi ne penis kaj havis por tio gravajn kaj tute bazitajn kaŭzojn: unue, okazis al li kun la biografio, esprimante per kartluda terminologio, ioma «troo». En ekscito li ion mensogis, sed ja kandidatojn aŭ ĝenerale strebantojn en la vicojn de la partio oni kontroladis kaj eĉ rekontroladis. Samtempe estis en la sistemo de la sanprotektado tiaj homoj, kiuj pri Ĵovtjak ĉiam malkaŝe ridis kaj eĉ aŭdacis kontraŭ li elpaŝi malfermite, kiel, ekzemple, la forpasinta Prov Jakovleviĉ Polunin kaj lia malpli kuraĝa, sed tamen venena amiko, ankaŭ nun, bedaŭrinde, vivanta, — profesoro Ganiĉev. Kaj estis ankoraŭ malamikoj, eĉ en la studenta medio, eĉ tiaj neniuloj, per nenio sin manifestintaj, kiel Ustimenko Vladimiro.

Tia estis la unua kaj la ĉefa kaŭzo de tio, ke Ĵovtjak ne penis aniĝi al VKP(b).

La dua kaŭzo estis lia abundega kaj profitega privata praktiko. Akirinte diplomon de kuracisto, Genadio Tarasoviĉ restis en tiu stato nelonge. Sakremulo kun simpluloj, pensema kaj optimisma idea doktoro kun inteligencio, impertinenta drinkulo kun burĝoj-NEPuloj[42], fajna adoranto de muziko kaj aliaj artoj kun guberniaj, sopirantaj kaj suspirantaj pri la ĉefurbo damoj, aferema medicinisto en uniformo kaj altaj botoj en familioj de partiaj laborantoj — tiu monstro de mimetismo, kiel ajn tio estu stranga, ricevis tian rapidecon en la gubernio, kaj poste ankaŭ en la regiono, ke li eĉ mem fojfoje timis kaj bremsadis sin.

Sed tiam jam efikis inercio. Laŭ sia stato Ĵovtjak ne povis resti kuracisto kaj tre baldaŭ defendis disertaĵon kun longa kaj komplikita titolo, kies esenco estis en proponata de li maniero de kuracado de vundoj per aro de ungventoj kaj balzamoj, kies konsiston li mem elpensis. Dua lia temo disvolvis la unuan ne sen ioma dozo da memkritiko kaj kun tre nestultaj riverencoj al tiuj, kiuj povis esti danĝeraj. Ĉio pasis glate, ke en unu bela tago Genadio Tarasoviĉ Ĵovtjak subite iĝis profesoro, «elsaltis al profesoroj», kiel esprimis pri li tiam Prov Jakovleviĉ Polunin — konata lia malbondeziranto kaj malamiko.

Sian aspekton al tiu profesoreco Ĵovtjak preparis antaŭlonge — kaj tiel pripensite, ke jam longe antaŭ la okazinta, same laŭ la esprimo de Polunin, «maldecaĵo» la malsanuloj nomadis Genadion Tarasoviĉ-on ne alie ol «profesoro».

Kaj la aroma roza kalvaĵo, kaj la barbeto, kaj la sigelringoj (ilin, same kiel porcelanon kaj fajencon, li bone konis), kaj bena rideto, kaj subitaj paroksismoj de kolero, kiujn li imitadis, kvazaŭ defendante malsanulon kontraŭ malatento de medicina personaro, kaj anĝela pacienco kun edzinoj, bopatrinoj kaj bofratinoj de potenculoj, kaj scipovo krei al necesa homo en sia kliniko je konto de la nenecesaj fabelajn kondiĉojn, kaj la maniero mem eliri kun sekvantaro en la kliniko, kiel ĉefpastro — ĉio ĉi transformis la popularan kuraciston Ĵovtjak al fama profesoro.

Do — la partio sendube senigus Genadion Tarasoviĉ-on je eblo rikolti la kampon, tiel zorgeme kaj per tiaj penoj plugitan kaj prisemitan. Kaj tiuj rikoltoj, kiel estas facile diveneble, estis nemalgrandaj...

Dum la jaroj de sia helpkuracisteco Ĵovtjak ne evitadis ĉion, per kio eblis ricevi sperton, en la juneco nemalmulte operaciis, tial operaciojn, postulantajn norman teĥnikon, li faradis eĉ kun ioma brilo kaj dandeco. Sed se, savu dio, necesis fari operacion, kie en ĝia procezo mem necesis ĝuste taksi variantojn de malsimplaj anatomiaj devioj, tiam Ĵovtjak konfuziĝadis, perpleksiĝadis kaj per petegantaj okuloj rigardis al Ivano Demetrijeviĉ Postnikov, al kiu li algluiĝis kaj kiu, ju pli poste, des pli ofte operaciadis anstataŭ sia ĉefo. Kun jaroj avido de Ĵovtjak al mono kreskis, li ne hontis kontraŭ pago kuŝigi en sian klinikon malsanulojn, avertante, ke sub lia, de Ĵovtjak, gvido operacios Ivano Demetrijeviĉ. Troviĝante sub narkozo, la malsanulo, certe, ne sciis, kiu kaj sub kies gvido sekcis al li la peritoneon, kaj la oraj manoj kaj elstara talento de la morna Ivano Demetrijeviĉ multobligadis la famon de Ĵovtjak, dum la honorarion li plene metadis en sian poŝon, por ke oni «ne babilu troe».

En la unuaj tagoj mem de la milito profesoro Ĵovtjak komencis febre prepariĝi al forveturo, kaj ne tiom li mem, kiom li komencis prepari al evakuado siajn «trezorojn». Sed li subite komprenis, ke ĉion, akumulitan dum tiuj ĉi jaroj, li ne elveturigos. Kaj se elveturigos, do nur farinte publika tion, kio estis lia sekreto. Liaj manoj malleviĝis, dum du diurnoj da meditoj li flaviĝis kaj maldikiĝis. En la lokaj organizaĵoj li mensogis, kvazaŭ al li oni telefonis el Moskvo, por ke li ne evakuiĝu kun la instituto, sed atendu indikojn. Kaj al Moskvo li plendis, kvazaŭ lin la instituto «forlasis». Kio koncernas la febrajn prepariĝojn, do Genadio Tarasoviĉ, atente aŭskultinte dekon da informbultenoj, sciigantaj pri moviĝo de la germanaj armeoj, la pakadon de la aĵoj ĉesigis kaj ankaŭ malpermesis prepariĝi al Postnikov.

— Kiel do? — kolere rigardante al Ĵovtjak, interesiĝis Postnikov.

— Tiel do! Ĉu eble mi rememorigu al vi iun fakton el via biografio?

— Kian tian fakton? — paliĝante, sed plu rigardante en la okulojn de Genadio Tarasoviĉ, demandis Postnikov. — Pri kia fakto vi parolas?

— Pri la sciata de vi fia fakto.

— Sed vi ja mem! — ekkriis Postnikov. — Vi mem rekomendis al mi...

— Tion ankoraŭ necesas pruvi, karulo Ivano Demetrijeviĉ, — farinte senkulpan vizaĝesprimon, diris Ĵovtjak. — Kaj kiun en tiuj malgajaj tagoj interesas enua esplorado? En la armeon vin, kompreneble, ĉe ekzisto de tiu fakto oni ne prenos, kaj prenos en alian lokon, de kie vi vidos la ĉielon kvadratita, aŭ, kiel ankoraŭ esprimiĝas prizonuloj, — mi vin vidas, sed vi min ne. Kaj lige kun diversaj severaĵoj vin oni tute povas eĉ mortpafi, tial ne incitu hundon...

Postnikov, sombriĝinte, foriris. Kaj Ĵovtjak, kiel ĉiam, bojinte hunde, kuŝiĝis sur divano kaj komencis revi: li estas ruso, senpartia, profesoro. Lin konas ĉiuj. Paroladoj kaj publikaj elpaŝoj estos pardonitaj. Pri ĉiuj nelojaluloj, restintaj en la urbo, li senprokraste, post veno de la imperiaj trupoj, raportos kien necesas, tio proksimigos lin al la germana estraro. Kaj tiam li establos privatan klinikon. Tio estos lia kliniko, persone de li, profesoro Ĵovtjak. Al diablo operaciojn kaj ligitan kun ili riskon: operacios Postnikov, kiun ankaŭ ĉi tie, duan fojon, li obeigos pro lia agado en la Ruĝa Armeo dum la civitana milito, pro liaj porsovetiaj humoroj, kaj pro multo alia! Kiel oni diras, nur estu homo, kaj krim-afero troviĝos. Tiamaniere li, Ĵovtjak, ne bezonas forlasi sian kolekton, ne bezonas toleri diversajn maltrankvilaĵojn, necesas nur atendi, kaj ĝis tiam al neniu montriĝi.

Kaj Genadio Tarasoviĉ ekmalsanis.

Malsanis li longe kaj serioze, jen iomete resaniĝante, jen denove falante kun kruelaj paroksismoj de rena koliko. Estante kuracisto, li bonege sciis, kiel tio aspektas. En la lastaj tagoj de evakuado de la urbo oni vidis lin, poste per la popa vidvino el la Koĉera antaŭurbo, avide atendanta la germanojn, li cirkuligis onidiron, ke lin mortigis rekta trafo de bombo. Tamen la hundo bojadis kaj hurladis en lia loĝejo, kie mastrumis la vidvino. Ĵovtjak, por ne perei en pripafado de la urbo, foliumadis rus-germanan frazlibron, sidante en la profunda kelo, kie estis konserviĝantaj nun ĉiuj liaj kolektoj.

En la tago, kiam la faŝistoj estis enirantaj en la urbon, profesoro Ĵovtjak zorge razis sin, surmetis amelitan ĉemizon, helan kostumon, metis en la tekon varman, bakitan de la vidvino, rondan panon, arĝentan salujon kun salo kaj malgrandan pleton kaj ekiris tra interstratetoj al la Lenina strato, al la gastejo «Grand-hotelo», kie, laŭ liaj imagoj, devis troviĝi la stabo de la germana estraro.

Sed al la «Grand-hotelo» trafis bombo, kaj tiu hotelo ne plu ekzistis.

Sur la stratoj oni ankoraŭ pafadis.

Griz-verdaj motorciklistoj en kaskoj, kun alfiksitaj al la motorcikloj mitraloj dufoje kuŝigadis profesoron Ĵovtjak sur la pavimon. Kaj nur vespere, kun ŝirita vesto, elturmentita, bruligita de la varmega suno, kun sekiĝinta gorĝo, li ĝisatendis tiun horon, kiam de malsupre, de la forbrulintaj tenejoj, ekiris motorizita infanterio.

Antaŭe en malgranda aŭtomobilo veturis alta oficiro. Per malhela rigardo de laca kaj al ĉio kutima homo li estis pririgardanta fumkovritajn, ankoraŭ brulantajn stratojn, detruitajn, kvazaŭ kun elfalintaj internaĵoj domojn, — pririgardanta tion, kio estis granda, brua urbo kaj ĉesis estis tio...

Puriginte sin per la mano, reĝustiginte la ĉapelon, Ĵovtjak elmetis la ĉifitan dum faloj panon sur la pleton, per turna movo enŝovis en la kruston la salujon, per la fingroj alŝutis tien salon kaj eliris sur la stratkruciĝon.

El la malgranda aŭtomobileto al Ĵovtjak oni kriis ion avertan, mitraleta pafserio fajfis super li, li sidiĝis, lia ĉapelo ekruliĝis sur ŝtonoj de la pavimo, sed la aŭtomobileto tamen ne surveturis Genadion Tarasoviĉ-on. Treege ĝentila junulo, troviĝinta apud ĉefleŭtenanto Diez, ion rapide klarigis al li, la soldatoj levis Ĵovtjak-on, donis al li la ĉapelon...

Evidentiĝis, ke tiun militan trupon, trairintan de Bresto ĝis la bordoj de Unĉo, ankoraŭ neniu iam renkontis per pano kaj salo, kaj Diez simple ne sciis, kio estas tio. Nesciate el kie aperis kameraisto kun sia kamerao. Alveturis ankaŭ alia — sur motorciklo. Malfermiĝis notlibretoj, ekklakis fotiloj, profesoro Ĵovtjak kun sia panpeco en la sama tago devis trafi sur paĝojn de la germana gazetaro. Sed ĉar al la kameraistoj kaj fotistoj ŝajnis maldeca tio, ke Ĵovtjak estas nur sola, do ili ordonis al la soldataro demeti la kaskojn kaj krei malantaŭ la dorso de la profesoro malklaran moviĝantan fonon...

La ĉefleŭtenanto Diez oscedis, la kameraistoj postulis ripeton de la renkonto. Ilia fantazio ekscitiĝis, en la tria fojo Diez devis premi al Ĵovtjak la manon, kaj tiu — almeti la manon al la kapo, kio devis esprimi jenan simplan penson: «Kiaj teruraĵoj ĉi tie sen vi okazadis, sinjoro ĉefleŭtenanto».

Finfine ĉio finiĝis.

La motorizita trupo forveturis, Ĵovtjak restis sur la stratkruciĝo sola.

En tiu momento el ruinoj de la domo, kie antaŭe estis la ŝtata banko, de ie supre tondris mitraleta pafserio. Klakante, la kugloj traŝrikis sur la pavimŝtonoj. Kaj Ĵovtjak komprenis — tiuj pafoj estis al li, oni pafis, por lin mortigi, neniigi. Nun li estas perfidulo, perfidulo de la Patrujo...

Kaj tiam li ekrampis.

Li ne estis vundita, eĉ ne gratvundita, sed li ĝemis. Al li ŝajnis, ke oni vidas lin el tie, el tiuj forbrulintaj, prilumitaj de la subiranta suno fenestroj. Al li ŝajnis, ke dekoj, ne, centoj da malvarmaj kaj trankvilaj okuloj observas tion, kiel li rampas sur pavimŝtonoj. Kaj ŝajnis, ke li jam mortis.

Sed li tamen forrampis: eble, al tiu, kiu pafis al li, finiĝis kartoĉoj. Hejme Genadio Tarasoviĉ prenis banon kaj unuafoje dum dekoj da jaroj ne ŝercis pri la popa vidvino, kiu mallaŭte preĝis en la kuireja angulo.

Ekde la mateno Ĵovtjak direktis sin en la urbon.

Sed nek la ĉefleŭtenanton Diez, nek lian ĝentilan tradukiston, nek eĉ unu el la kameraistoj li trovis. Tiu ĉi trupo iris suden. Kaj en la eksa domo de la regiona kaj urba partia komitato tumultis iuj tute nekonataj germanoj. Li penis klarigi, ke li estas profesoro kaj deziras kunlabori, ke li povas krei senprokraste klinikon, ke li estas tutkora adepto de la «nova ordo», — oni lin simple elpelis for. Kaj nur fine de septembro li sukcesis instaliĝi kiel ĉefkuracisto en malgranda malsanulejo, kiun la germanoj provizadis nek per medikamentoj, nek per provianto, nek per ilaro. Postnikov operaciadis, Ĵovtjak frostiĝadis en sia kabineto kaj timadis. Nun la historio kun la pano kaj salo ŝajnis al li pinto de idioteco. Poste en la malsanulejo eksplodis epidemio de ekzantema tifo, kaj Genadion Tarasoviĉ-on oni elpelis, kondamnis al malsata morto, rezulte de tiomaj jaroj da senlaca laboro, — tiel pensis li nun, preparante paroladon, kiun li faros morgaŭ al la milita komandanto de la urbo majoro zu Stackelberg und Waldeck.

«Dio veron vidas, sed ne baldaŭ diras, — rezonadis profesoro Ĵovtjak, malfacile digestante la manĝitan en unu fojo viandopecon. — Se tiu ĉi zu estas vere tiu zu, al kiu mi esperas, — mia vivo ankoraŭ daŭros. Sed se ne...»

Do, li plurfoje riskadis dum sia vivo, li riskos ankoraŭfoje: li skribos al Hitlero aŭ, almenaŭ, al Rosenberg. Li skribos, kian teruran ostracismon ĵetis sur lin la loĝantoj de la urbo. Li skribos pri sia absoluta soleco. Li skribos pri sia kredo je tiu supera ordo, kiun portas la ĉion venkanta Germanio, kaj eldiros siajn konsiderojn pri apliko de plej severaj rimedoj al tiuj, kiuj eĉ silente, sed bojkotas la novan ordon...

Kun tiaj pensoj Ĵovtjak ekdormis.

En sonĝo li vidis sin prezidanto. De kio kaj kial prezidanto, en la sonĝo ne estis anoncite. Sed li sidis ĉekape de longa tablo kaj severe interrompadis oratorojn. Tio estis feliĉo — interrompi. Kaj dolĉaj larmoj bolis en liaj okuloj, kiam je la dua horo de nokto eksonoris la vekhorloĝo, rememorigante al la profesoro, ke venis tempo boji hunde...

## Ĉapitro kvina

### Schneller, Judaso!

Majoro Bernhard zu Stackelberg und Waldeck akceptis profesoron Ĵovtjak stare. Plie, li etendis al li ambaŭ manojn. Kaj eĉ plie: pririgardante la profesoron per siaj violaj okuloj, li diris en la rusa sufiĉe certe:

— Mi ĝojas vidi vin, oldulo! Jes, jes, ĉio estas vero! La anekdoto pri la ĉevalaj instrumentoj, per kiuj vi tiel konsolis mian kompatindan forpasintan panjon, ĝis nun ridigas amikojn kaj kamaradojn... kiel oni tion diras? De nia hejmo — tiele! Eksidu do! Ĉu cigaron? Ĉu glaseton da bona armanjako?

Palpebruminte, Ĵovtjak forsvingis aperintajn larmojn: nun restis neniaj duboj. Li metis sur ĝustan ĉevalon. Kaj li duondemande komencis:

— Barono?

Zu Stackelberg und Waldeck faris protestan geston per la manoj:

— Ĉi tie mi estas nur majoro, sinjoro profesoro. Milita komandanto de grupo da ruinoj. Sed al mi estas agrable, ke vi ankaŭ tion memoras.

Ili trinkis francan armanjakon per malgrandaj glutoj. La komandanto fumis cigaron, lia longa rozkolora, tute juna vizaĝo estis glate razita kaj pudrita. La vintra suno estis verŝiĝanta en la frostiĝintajn vitrojn. Iom post iom Ĵovtjak rekonadis la meblaron: la skribotablo estis el la kabineto de la prezidanto de la regiona plenumkomitato, ambaŭ ledaj foteloj, ŝajne, staris iam en la loĝejo de la dekano de la instituto Seĉenov, la persa tapiŝo certe apartenis al Ganiĉev, kaj sur tiu ĉi sofo en malfacilaj noktoj dormadis la forpasinta unua sekretario de la regiona partia komitato...

Dum li estis pririgardanta la meblaron, la komandanto foliumis liajn dokumentojn en leda, bosita per arabeskoj dosiero. La paperoj estis elektitaj «saĝete», kiel ŝatis esprimi Genadio Tarasoviĉ. Malpli da socia agado, pli da ĉio akademia. Eĉ du atestoj pri inventoj — li estis kunaŭtoro en tiuj okazoj, kiam necesis profesora titolo. Krome, li scipovis «trapuŝi». Tiujn atestojn la komandanto trarigardis speciale atente. Poste, movinte la brovon, elĵetis en la polmon la monoklon kaj diris, montrante la egalajn dentojn:

— Mi gratulas vin, profesoro. Ni faros de vi... aŭ kiel oni tion diras? El vi? Ni faros solan, unikan, bonegan, jes, plej bonan urbestron...

Ĵovtjak pro neatenditeco kaj ektimo eĉ iom malfermis la buŝon.

— En via letero al mia nomo vi, sinjoro profesoro, esprimis deklaron? Aŭ kiel oni diras? Deklaris esprimi deziron kunlabori...

— Jes, — diris Ĵovtjak, — mi aplikus ĉiujn fortojn...

— Bonege! Ĝuste — ĉiujn fortojn! Granda... Ne, ne tiel: grandega! Fama profesoro Ĵovtjak...

Ekrideginte, li premis butonon de sonorilo:

— Pardonu, sed tion mi ne scipovas. Tion scipovas la propagando. Li — scipovas, li faros, kiel tion diras usonanoj? Publicity! Hodiaŭ vi estas urbestro, morgaŭ vin konas Berlino, post ankoraŭ morgaŭ, kiel tion diri? Eŭropo!

Al la adjutanto estis ordonite voki doktoron Krolle. Doktoro Krolle kunfrapis antaŭ Ĵovtjak la kalkanumojn, poste aperis tradukisto en ĝisgenuaj ŝtrumpoj, kun granda postaĵo, poste antaŭ majoro zu Stackelberg und Waldeck kvazaŭ el sub la tero elkreskis beleta, kun kavetoj sur la rozaj vangoj stenografistino el la akcesora servo, poste estis subskribita ordono kaj tuj direktita al la tipografio, poste, kunfrapante la kalkanumojn kaj rigardante unu al la alia en la okulojn, ĉiuj samtempe, kvazaŭ laŭ ordono, drinkis je la sano de la urbestro — profesoro, doktoro sinjoro Ĵovtjak, poste la majoro, farinte ŝtonan vizaĝon, elĵetis supren kaj iomete antaŭen la manon kaj ekkriis:

— Heil Hitler!

Kaj Ĵovtjak, kontraŭ sia volo, globiginte la okulojn, same elĵetis la manon kaj kriis kun ĉiuj aliaj:

— Heil!

«Kaj tuj ĉio ekturniĝis», kiel legis iam Genadio Tarasoviĉ en iu ridinda libro[43]. En la akceptejo de la komandanto ekbrilis verŝlumiloj, milde kaj karese ekkantis motoretoj de kameraoj, la majoro kun violaj okuloj, tenante la profesoron je la kubuto, per glitantaj, risortaj paŝoj iris al la objektivoj de la militaj kinokronikistoj. La adjutanto de la komandanto donis al la profesoro lian peltmantelon el putora pelto kun vostetoj. Ĝentila soldato donis la kastoran ĉapon. La verŝlumiloj estingiĝis, la kin-suboficiro komandis al siaj subuloj, retropaŝante, interparolante inter si, kvazaŭ viranseroj, ili filmis Ĵovtjak-on ĉe aŭtomobilo «Benz-Mercedes» — jen la profesoro estas apud la pordo, jen la pordo antaŭ li malfermiĝas, jen la aŭtomobilo ekiris...

— Kien ni? — demandis Ĵovtjak, duonkuŝante sur la ledaj kusenoj.

— En malsanulejon, — ne turnante sin al la profesoro, per impertinenta voĉo respondis la tradukisto. — Vi faros operacion por kinokroniko. Vi operacios infanon, savos vivon. Ĉu vi tion scipovas?

— Sed en kiun nome malsanulejon?

— La ŝoforo scias. Li ricevis ordonon.

Doktoro Krolle sidis antaŭe, ne retroturniĝante. Apude ekhurlis sireno, la kinistoj ilin devancis. «Benz-Mercedes» mole balanciĝadis sur kavoj, Ĵovtjak ŝvitis, neniel povis diveni, kien nome oni lin veturigas. Ĉu en la eksan regionan malsanulejon? Sed ĝi estas disbombita! Ĉu en la infanan klinikon? Ĉu en ilian hospitalon?

— Schneller! — kriegis la kinoĉefserĝento, aŭ kiu li estis ĉe ili, kiam Ĵovtjak, anhelante, elgrimpis el la aŭtomobilo. — Schneller, schneller!

— Pli rapide! — ordonis la tradukisto. — La kinoplotono hastas, ilin oni ne malrapidigu, pli rapide!

— Schnell, — urĝigis la kinosoldatoj. — Schnell, schnell!

Nur en la kuracista ĉambro oni permesis al li ripozi, kaj ĉi tie li finfine komprenis: tio estis la dua urba malsanulejo «Profesoro Polunin», li mem ĉi tie elpaŝis en solena kunsido kaj verve parolis pri la forpasinta Prov Jakovleviĉ. «Kiel tamen strange ludas la sorto! — pensis Genadio Tarasoviĉ, viŝante la malsekiĝintan kalvon per poŝtuko. — Mirinde!»

Kinosoldato, simila al ratido, atente rigardis en la vizaĝon de la profesoro, poste, movetante siajn lipharetojn, per ia malhela lipkrajono forte ŝmiris la buŝon al la profesoro, per senkolora mastiko frotis la vizaĝon kaj supre priŝutis per pudro, tute same, kiel agas patrinoj kun gluteoj de suĉinfanoj. Kaj timigita ĝis sveno flegistino estis tiutempe surmetanta sur la profesoron kitelon...

— Vi pensas! — estis tradukanta malantaŭ lia dorso la tradukisto. — Vi prepariĝas al operacio. La operacio estas tre malfacila. Plano maturiĝas en via kapo. Heŭreka! La solvo estas trovita!

Ree ekbrilis verŝlumiloj.

— Sed mi bezonas scii, kiun mi operacios, — ekkriis Ĵovtjak. — Almenaŭ malsanhistorion...

La malsanhistorion oni alportis al li. «Mackeviĉ Georgo, 11 jaroj, — legis Ĵovtjak. — Diagnozo...»

— Vi dum tio fumas! — plu tradukis la tradukisto. — Prenu tiujn ĉi cigaredojn, tenu la skatolon tiel, ke en la objektivon trafu la nomo «Overstolz» — gravas, ke profesoro-urbestro fumas multekostan markon.

«Mackeviĉ Georgo, — pensis Ĵovtjak. — Mackeviĉ».

Denove ekĉirpis la kameraoj, la kinoĉefserĝento per la malvarmaj, kiel ĉe mortinto, fingroj turnis la vizaĝon de Ĵovtjak maldekstren, komandante germane.

— Vi rigardas al la Führer, — rapidis la tradukisto, — la Führer donos al vi fortojn kaj kuraĝon en la farota nobla afero. La solvo venas post kiam vi ekrigardis al la Führer. Kaj tiam — heŭreka!

— Heŭreka! — ekkriis Ĵovtjak kaj frapis sin al la frunto.

— Tre malbone, — diris la tradukisto. — Nenature! Ĉion de la komenco. Ne necesas frapi vian frunton, tiel ne faras sciencistoj. Kaj ne forgesu fumi!

Mackeviĉ Georgo kuŝis sur la operacia tablo — ŝminkita. En tumulto de la hodiaŭa senekzempla tago Ĵovtjak apenaŭ rekonis konatajn kuracistojn de la malsanulejo «Polunin». La knabo rigardis al la ĉirpantaj kameraoj, al la kriegantaj soldatoj, al la ŝvitkovrita ŝminkita Ĵovtjak per timigitaj kaj suferantaj okuloj — lia buŝo estis duone malfermita. Lavi sin la kinoĉefserĝento ne permesis. «La operacio ne estos, — diris li, — tio estas tro longa kaj ne efekta. Schnell-schnell! La urbestro-profesoro donas al la infano ĉokoladon, karesas lin, kaj sur tio — fino!»

«Fino! — danke pensis Ĵovtjak. — Kaj dankon al Dio!»

Sed la damnita Georgo neniel deziris danke rideti al la profesoro. Anstataŭ rideto ĉe li rezultis grimaco. Tiam, momente ŝanĝinte la scenaron, la kinestro ordonis rideti al la asistantoj kaj flegistinoj. Ili same ne sukcesis, kaj tiam Genadio Tarasoviĉ aŭdis frazon, pro kiu li morte rigidiĝis.

— Vi imagu al vi, kiel la urbestro estos pendumata, kaj al vi tuj iĝos gaje, — diris iu nelaŭte malantaŭ lia dorso. — Tre gaje!

Por ajna okazo Ĵovtjak ne retroturniĝis. La voĉon li rememoris poste, jam kiam ili estis veturantaj reen, en la urbestrejon. Kaj enskribis en sia kaptema memoro — grase, por ne forgesi: Ogurcov, la kamarado de tiu Ustimenko Vladimiro, kiu malbonigis al li tiom da sango. Bone, Ogurcov, ni ankoraŭ renkontiĝos...

Kaj la vizaĝon de Ogurcov li rememoris: efelidhava, maldensdenta, stumponaza.

La kinoplotono filmis Ĵovtjak-on ankoraŭfoje dum komenco de «plenumado de la honoraj kaj malfacilaj devoj». La freŝa ordono de la komandanto pri la nomumo de Ĵovtjak estis metita sur la tablon de la librotenisto de la urbestrejo. Kontentaj oficistoj gratuladis unu la alian pri nova urbestro kaj disiradis al siaj lokoj kun ĝojaj ridetoj. Poste estis aperanta procesio — doktoro Krolle brakenbrake kun Genadio Tarasoviĉ, la traŝoviĝinta inter ili tradukisto kaj malantaŭe la ĉefa kancelariisto — lin oni elektis tial, ke li estis vestita pli bone, ol aliaj, eĉ en kravato. Kaj scipovis bone rideti.

— Schnell! Schnell! — denove ekkriegis la kinokomandanto. — Schnell!

La oficistoj leviĝis kvazaŭ laŭ ordono. Ĵovtjak, laŭ la scenaro, gratulis ilin pri bona mateno, pri bona vetero kaj patrece invitis en sian kabineton patrinon de tiu sama Mackeviĉ Georgo, kiun li ĵus «sukcese operaciis». La patrinon oni filmis de malantaŭe — ŝin estis montranta tajpistino de la urbestrejo Silvia Francevna Genike, ŝajniganta sin «iomete» germanino. Ĵovtjak frapetis ŝian ŝultron kaj diris, ke la vivo de la infano estas «ekster danĝero».

— Alles! — kriegis la kinoĉefkomandanto. — Ende!

La kameraoj ĉesis ĉirpi, la tradukisto diris al Ĵovtjak, etendante la manon:

— «Overstolz»!

— Kiel? — ne komprenis Genadio Tarasoviĉ.

— La cigaredojn! — klarigis la tradukisto. — La filmado finiĝis. Redonu la cigaredojn...

La kinoplotono foriris. La tradukisto konsilis al la profesoro viŝi la vizaĝon per poŝtuko aŭ lavi sin per varma akvo kun sapo. Silvia Francevna alportis akvon en malnova fingrolava bovlo, Ĵovtjak, sentante sin elturmentita, iel-tiel viŝis sin per la malseka poŝtuko, sed ripozi al li oni ne permesis, doktoro Krolle kondukis la urbestron al la unua konversacio kun la oficistoj (tiu konversacio estis ne por kino, sed por la afero, kiel klarigis al la profesoro la tradukisto). La oficistoj ree ekstaris, nun neniu ridetis, al Krolle oni rigardis kun timo.

— Sinjoroj! — komencis la tradukisto. — Sinjoro Krolle sciigas vin pri tio, ke profesoro Ĵovtjak, nomumita urbestro ekde la hodiaŭa tago, toleros nenian bonanimecon, sed okupos pozicion firman kaj neflekseblan. Sinjoro Ĵovtjak estas malnova loka loĝanto. Li ĉiujn ĉi tie konas. Kaj li informos la imperian komandantaron ne nur pri ajna nelojala ago, sed pri ajna nelojala penso, ĉar penso antaŭas agon...

Genadio Tarasoviĉ per flanka vido ekvidis doktoron Krolle: lia ronda, kun malgranda nazeto, kun ruĝaj lipoj vizaĝeto subite purpuriĝis, la nekompreneblaj por Ĵovtjak vortoj sonis kiel pugnobatoj al vizaĝo, la oficistoj staris sombre, ne rigardante unu al la alia. «Mi pereis! — plende pensis Ĵovtjak. — Fino venis al mi!» Poste, jam en la varme hejtita kabineto de la urbestro, apud kvazaŭ bronza busto de la Führer, la dikpostaĵa tradukisto klarigis al li, ke ĉi-tieajn oficistojn necesas teni «en brido», ke pri kelkaj detaloj ĝuste nun estas farata enketado, ĉar estis okazoj de malapero de formularoj — tre gravaj, ekzemple de «Ausweis»-oj[44]. La enketado estas, memkompreneble, sekreta, sed se aperos neceso, tiam sinjoro profesoro devas komunikiĝi per tiu telefono (li montris, per kiu nome) kun pasvorto «Munĥeno» kun sinjoro Wentzlow, kiu komprenas la rusan. Speciale devas sinjoro profesoro atenti pri la ĝiba librotenisto de la urbestrejo kun familinomo Zemskov. Li jam estas sur la hoko, sed pri li oni devas ekscii ĉion, antaŭ ol lin likvidi, ĉar li, sendube, havas ligojn. Denunci endas...

— Permesu, — kontraŭdiris Ĵovtjak, — la vorto «denunco» en tiu ĉi okazo...

— Denunci endas, — kvazaŭ ne aŭdante Ĵovtjak-on, daŭrigis la tradukisto, — konvinkiĝinte, ke la pordo estas dense fermita...

Doktoro Krolle, havinta kutimon varmigi la rozkolorajn polmojn ĉe ĉiuj hejtiloj, abrupte turniĝis kaj ree trakriis kelkajn iajn frazojn, similajn al vizaĝbatoj. La tradukisto ekparolis pli rapide, en liaj okuloj aperis esprimo de timo; en tiuj minutoj Ĵovtjak aŭdis, ke la estinta antaŭ li urbestro nenien forveturis, sed estis mortpafita en sia loĝejo, eksciis, ke al li same nepre «ĉasos, kiel al rara besto, la arbaraj banditoj», komprenis, ke li devas estontece en ĉiuj okazoj «montri decidemon, firmecon de la karaktero, sobrecon de la menso, kaj ĉion ĉi konforme al la normoj de la granda norda ruzeco, kiu estas nepra komponanto de la ĉionvenkanta germana spirito». Eksciis li ankaŭ, ke nenian germanan gardantaron al li oni donos, kaj se li deziros, li povos formi al si grupon da policistoj el lokaj loĝantoj, eksciis, ke lia monata salajro konsistigos tioman sumon da okupaciaj, sed ne aliaj markoj, kaj provizi sin per nutraĵoj li rajtas ne kiel imperia militservanto, sed nur per tenejo de «superfluaĵoj» de la agrikultura distrikto, ke tamen lia gardistaro, se li ĝin elektos por si, rajtas plenumi konfiskadon de nutraĵoj kiel por sia urbestro, tiel ankaŭ por si persone, tamen ĉe kondiĉo, ke sesdek procentoj de la konfiskaĵo estos transdonataj al la jam menciita tenejo de la agrikultura distrikto.

Pro la trinkita en nekonvena tempo armanjako, pro la filmado, pro la cigara fumo, pro la krioj de Krolle kaj pro la glata, rapida, premanta parolado de la tradukisto Ĵovtjak malbonfartis, al li ekdoloris la stomako kaj li deziris eliri al freŝa aero, la tuta lanĉita de li entrepreno nun ŝajnis al li kaptilo, kiu nun firme fermiĝis. Sed Krolle kaj la tradukisto jam forestis, kaj la magriĝintaj oficistoj ekiris al sia nova urbestro kun paperoj por subskribo, kun demandoj kaj aferoj, prokrasti kiujn li timis, sed ankaŭ solvi, pro plena nekompreno de skaloj de sia agado, ne povis.

Unu paperon, tajpitan ruse, li legis speciale longe, li devis ĝin subskribi, sed estis terure, kaj ŝajnis, ke tuj kiam li subskribos tiujn rektajn maŝinskribitajn liniojn, al li nepre io okazos. Lia nuna sekretario — maljuna homo kun pomadita kapo kaj morna vizaĝaĉo de plurfoje juĝita bandito — suspiris, delikate tusis en la pugnegon, poste konsilis:

— Ek, subskribu, sinjoro urbestro! Ili tiun vilaĝon bombos.

— Kiel tiel? — sincere ne komprenis Genadio Tarasoviĉ.

— Ili bezonas lerni ian specialan bombĵetadon — ĉu noktan, ĉu ian alian. Kaj tutan tiun Velikoniĵje-n ili en siaj planoj desegnis. Se la homoj ne foriros — tio estas la loĝantoj, do ili kun la homoj ĝin disbombos. Kaj tie ĉi vi la loĝantojn honeste petas, kiel profesoro de medicino...

Ĵovtjak eksentis malvarmon en la brusto. Li ankoraŭfoje tralegis la paperon. Tra la malfermita pordo de la kabineto estis aŭdeble, kiel en la akceptejo iu kantetas per enua tenoreto:

Jen sidis mi sur benko,
Aĥ, damne, sub aresto,
Kun mi kompano Petro —
Polica kvartalestro...

— Ĉu en la senco de profilaktika aranĝo? — demandis Ĵovtjak.

— Ja tio por vi el via loko estas pli klara! — senrespekte respondis la sekretario-bandito. — Vi ja estas profesoro, ne mi...

Ĵovtjak subskribis, alpremis per malpura sorbopapero kaj, por ne resti sola en la kabineto, interesiĝis ĝentile:

— Mi estas medicinisto, kaj kia estas via... ĉefa profesio?

La rabisto ekrigardis al Ĵovtjak per ŝtalaj okuloj kaj diris:

— Saltuloj ni estas, sinjoro profesoro. Sektanoj, kiel oni nin oficiale nomas. Kaj mi estas mentoro.

— Bone, bone, — balancis per la kalva kapo Ĵovtjak. — Do, estas tre agrable. Mi esperos, ni bone kunlaboros.

En la akceptejo la enua tenoro denove ekkantis:

Melanjo portis kerosenon,
Stumblis en pordego,
Peĉjo vokis el ĝardeno...

— Proskurjatnikov, ĉesigu kantadon! — turninte sin al la pordo, severe ordonis la sekretario-saltulo. — Vi estas ne en teatro!

— Kaj kiu estas li? — interesiĝis Ĵovtjak.

— Li estas kancelariisto ĉe ni. Ĝenerale knabo nemalbona, sed, kiel oni diras, iom frenezeta. Transmigrigas animojn.

Ĵovtjak ree ektimis:

— En kia senco?

— Muson en ŝtonon, sinjoro profesoro, ŝtonon en arbon, arbon en ŝafon. «Ĉio estas mortema kaj ĉio estas eterna», — iomete globiginte la okulojn, diris la sekretario-sektano. — Tian Proskurjatnikov havas konfesion. Nenio fareblas!

Genadio Tarasoviĉ ekbalancis la kapon, ekhastis. Al li iĝis tute terure. Kaj ĉio ĉi similis al malbona sonĝo. Kaj la sektano-saltulo tiutempe estis diranta nelaŭte:

— Ankoraŭ estas librotenisto nia — Zemskov — tiu vendas hejmfaritan brandon. Lertulo, nenion eblas diri. Facila brando, kristala, kaj guste — balzamo. Kolbason, ĉu vi deziras, mi akiros — porkan, en ŝmalco, kun ajlo? Jen la orderon subskribu...

Subskribinte la ordonon koncerne de ia priserĉo kaj konfisko, Ĵovtjak enprofundiĝis en paperojn, tralegis ĉiujn ordonojn dum la lasta monato, substrekante ruĝe en ili tion, kio ŝajnis al li grava, faris elskribojn en kajeron kaj ĵetis rigardon al la horloĝo. Estis la dua horo posttagmeze. Fumante cigarstumpon, li larĝe malfermis la pordon kaj interesiĝis en la akceptejo — ĉu estas iu al li. Horloĝo en la akceptejo same batis la duan horon. «Mi estas pedanta germane!» — pensis Ĵovtjak.

La unua en la vico al li estis viro, simila al aktoro, maljuna, impona, kun plena buŝo da oraj dentoj. Riverencante kaj ridetante kaj ree riverencante, li gratulis sinjoron urbestron pri la enposteniĝo kaj rememorigis al li, ke ili konas unu la alian — li estas direktoro de la Bogoduĥovska tombejo.

— Jes, jes, ŝajne, — distrite kaj majeste prononcis Ĵovtjak.

— Ne ŝajne, sed tute ĝuste, — riverencante kaj ridetante, kiel meĥanika ludilo, certigis la direktoro. — Kiom vi ĉe mi da profesoroj iam entombigis, kaj vi mem al mi koleris, diradis: vi, Filipov, estas fia fripono, eĉ rigardi estas abomene. Vi, artifikulo, diradis vi, eĉ de mortinto lastan pantalonon demetos. Sed ĉe mi vere, sinjoro urbestro, estas tia trostreĉo en la tombejo pri areoj por entombigado, ke eĉ por tia homo, kiel vi...

— Bone, bone, — svingis la manojn superstiĉa Ĵovtjak, — mi tion ne ŝatas. Kaj ne memoras mi vin. En kio estas la afero, diru, mi havas akcepton...

La eksa tombeja direktoro, movinte la lipojn, kaŝis la orajn dentojn ien internen de si kaj sciigis, ke li deziras ĉiujn entombigojn en la Bogoduĥovska tombejo faradi per siaj fortoj kaj helpe de sia laborista brigado. Preparadon de tomboj, ĉerkveturilon, pastron, «se iu ekdeziros», — ĉion de la eksa direktoro. Nu kaj, nature, sepultajn akcesoraĵojn.

— Ĉar, — konfide sciigis la eksa direktoro, — sinjoroj germanoj kun tiu demando havas organizajn malfacilaĵojn. Iliaj milittrupoj, ekzemple, per ĉerkoj estas provizataj el la Vaterland[45]. Normo!

— Nu, bone, — solide glatumante la kalvon, diris Ĵovtjak. — Ni ne havas kontraŭdirojn. Kaj subtenos. La aferon vi lanĉas, certe, grandan, necesos monrimedoj.

— Pri subvencio mi ne petas, — mallevinte la okulojn, sciigis la direktoro.

— Ĉu vi akumulis?

— Ja kion fari?

Genadio Tarasoviĉ prenis la petskribon, pensis iom kaj skribis rezolucion kun jeregoj kaj jatoj[46], kiujn li memoris malcerte kaj tial metis ilin hazarde. La rezolucio estis pozitiva kaj favora. Traleginte la decidon de la urbestro, la eksa direktoro de la tombejo, kaj nun la posedanto de sepultentrepreno «Lasta vojo», riverencis, ridetis kaj ankoraŭfoje riverencis, kvazaŭ oni denove streĉis en li risorton. Kaj la vizaĝo de Ĵovtjak iĝis malgaja kaj atendanta. Certe, li komprenis, ke li riskas kaj eĉ tre riskas, sed, riskinte ĉion, ne estis senco por li timi bagatelojn. Danko — kaj nenio pli. Kaj ĉu la germanoj mem ne estis komprenantaj, ke per iliaj okupaciaj markoj ne eblas vivi?

— Jen tiele! — kun facila suspiro prononcis Genadio Tarasoviĉ.

Plu riverencante kaj ridetante, la «nun posedanto», forturniĝinte, elprenis el la monpaperujo kaj dekalkulis honorarion por la urbestro.

— Kio estas tio? — demandis Ĵovtjak severe.

— Kvestaĵo, — vigle respondis la direktoro-posedanto. — Ja multaj bezonoj ekzistas. Tial mi petas akcepti.

— Bonege! — kapjesis Ĵovtjak. — Kaj nun fartu bone!

Post la tombejaj aferoj li okupiĝis pri rataj venenoj, eldonis patenton pri produktado de surogata tabako «Bajadero», elpelis puŝe kun furioza insultado maljunan kaj tre bone konatan de li farmaciiston Jakobo Mosejeviĉ Pevzner pro tio, ke tiu petis liberigi la arestitan patrinon de la edzino, ordonis al sia sekretario-sektano paki la konfiskitan porkan kolbason, faris ankoraŭ duondekon da ĉiaj rezolucioj kaj, ŝlosinte la sigelilon kune kun sigelitaj blanketoj de pasportoj kaj paspermesoj en la limoj de la komandata regiono, per firmaj paŝoj de granda aganto eliris sur la frostan straton.

En la kastora bojara ĉapo kun velura fundo, en la putora peltmantelo kun same kastora kolumo, ne hastante li transiris la straton kaj direktis sin al tiu kazino «Kara Bavario», kien li ankoraŭ tiom antaŭnelonge eniradis nur tra la akcesora enirejo, sentante sin lasta almozulo.

Nun li estis mastro!

Kiel en la tre, tre antaŭlongaj tempoj en la restoracio de la «Grand-hotelo», tuj li deĵetos sur la manojn de respekta pordisto la peltmantelon, gaje kaj solide plendos pri la frosto kaj, frotante la manojn, sur tapiŝoj, kapsalutante konatojn, eniros en priverŝitan per lumo halon, per rigardo elektante pli komfortan tableton. Ĉiuokaze, se mezuri malnove, li estas municipestro, neniel malpli...

Kaj tute forgesinte sian antaŭnelongan rapidan penson pri tio, ke «li pereis kaj nun al li venis fino», la urbestro, profesoro Ĵovtjak, en antaŭĝuo de bona tagmanĝo, de bela primeto kaj de ĝentila servistaro, eĉ iomete juniĝinte pro tiuj pensoj, ekpaŝis pli rapide kaj, malleviĝinte je kelkaj ŝtupoj malsupren, malfermis antaŭ si la spegulan pordon de la kazino.

Ĉio estis tute tiel, kiel li imagis en la revoj.

Ie malproksime, en hela lumo de elektraj lampoj, ludis korda orkestro. Estis odoro de bona manĝaĵo, iomete de germanoj — de ilia oficira tualetakvo, cigaroj. Pordisto en ora brodaĵo, kun barbego, ĵetiĝis renkonten al Genadio Tarasoviĉ, kaj tiu, frotante la manojn, ĝuste kiel intencis, komencis demeti la peltmantelon, sed en tiu momento la pordisto diris al li rapide kaj malice:

— Iru for de ĉi tie! Nur por sinjoroj oficiroj de la imperio, ĉu klaras? Foriraĉu...

— Permesu! — milde kaj severe depuŝante de si la pordiston, diris Ĵovtjak. — Mi estas urbestro kaj al ĉiu estas klare...

En tiu momento el trans angulo aperis germana soldato. Tre ĝentile kaj tre kviete li elaŭskultis klarigojn de Ĵovtjak, ordonis al li atendi kaj foriris trans veluran kurtenon. Ŝvitkovrita Ĵovtjak staris en la duondemetita peltmantelo, kun la ĉapo en la mano. La germano forestis senfine longe. Finfine aperinte, li diris same tre ĝentile:

— Ne permesite. Iri for! Tuj! Schnell!

Genadio Tarasoviĉ penis doni al sia vizaĝo ironian esprimon, sed ĝi neniel sukcesis. Surmetante la manikon de la peltmantelo, li faligis la ĉapon. La soldato silente rigardis al la ĉapo kaj ne levis ĝin. Kaj la pordisto same ne levis.

— Ĉiuokaze, mi plendos pri vi! — diris la urbestro al la pordisto. — Kaj vi ne restos senpuna!

— Plendu! — nelaŭte diris la pordisto. — Plendu, Ĵovtjak! Urbestro! Judaso!

Kaj li pureme kraĉis en la ujon por cigaredstumpoj.

### Resurekto kaj morto de librotenisto Averjanov

Jam plenigante, laŭ la ordono de sinjoro Wentzlow, presitan formularon en la ĉambro numero 9 de la grupo «C», Stefano Naĥumoviĉ Averjanov firme sciis, ke sian devontigon li jam hodiaŭ kaj nepre rompos. La formulo «mortpuno» neniom lin embarasis. Preskaŭ forgesita dum tiu ĉi tempo dolĉa kaj inundanta furiozo denove kovris lin per tuta sia potenco: nun jam li pruvos al tiu diabla Aglaja Petrovna, kia li estas «hazarda homo en la sistemo de la regiona popoledukado». Kaj nur finiĝu la milito, nur oni forpelu el ĉi tie tiujn faŝistaĉojn, li tuj ekprocesos kaj postulos kompenson pro ĉiuj ĉi jaroj, tiam la malamata Aglaja dancos, tiam ŝi ekscios, kiel gustas suferoj, tiam oni enartikigos al ŝi la cerbon koncerne de la «senbridiĝinta Averjanov», kiel deklaris tiam en la juĝejo tiu flavbekulo jurkonsilisto, kiu reprezentis la interesojn de la popoleduka departemento...

«Ŝi eĉ la okulojn fermis, — jam pluran fojon pensis li, montrante al gestapano-gardanto paspermeson por eliro, — eĉ rigardi al mi ŝi ne povis, tia mi estas por ŝi sentaŭga homo. Se mi ne agnoskis mian kulpon, do tial, ke mi havas mian principon, kaj tio tute ne signifas, ke mi — rusa laborulo Averjanov — estas perfidulo! Se mi ne eliris al la laboro la kvaran de majo de la 1941-a jaro kaŭze de medicine atestita grava veneniĝo, do, sekve, deirante el la supre indikita, nur surbaze de ŝia, kiel mi juste notis en mia plendo, „despoteco“ — ĉu oni rajtas min maldungi? Kaj pro tio, ke la tribunalo verdiktis malĝuste — ĉu tiuj faŝistaĉoj pensas, ke mi estas sur ilia hoko? Ke Averjanov perfidos? Ho, ne, respektindaj sinjoroj, mi mian sovetian juĝon atendos, kaj tiam jam, pardonu, mian neflekseblon neniu rompos. Tiam civitanino Ustimenko falu sur la genuojn, mi el ŝi kompenson pro ĉiuj jaroj, eĉ se la milito daŭros dek jarojn, — elskuos. Kaj jam tiam mi ekdrinkos: minimume ĝis gravega veneniĝo, jen kiel iros la afero. Tiam vi min ekkonos, mian teruregan karakteron. Kaj en vian departementon mi revenos nur por unu tago, por doni petskribon pri maldungiĝo laŭ propra deziro».

Sur la strato, sub frosta kaj penetranta vento, Averjanov komencis maltrankvile demandi sin, kie li povus senprokraste «gluti, almenaŭ glaseton», por ke, kiel li ŝatis esprimi, «la nerva sistemo malvarmiĝu». Kiel ĉiu drinkemulo, li hodiaŭ drinki pli ol bezonis, sed, nenion elpensinte, li direktis sin hejmen, esperiginte sin pri la ideo, ke li drinkos poste, kiam okupiĝos pri tiu afero, kiun li elpensis hodiaŭ en la ĉambro numero 9, plenigante la formularon kun la vorto «mortpuno».

La edzino ankoraŭ ne estis hejme — verŝajne, oni ne permesis foriri de malŝarĝado de brulligno, kien ŝin pelis la germanoj. Averjanov-filo rigardis al la patro de sur la portreto per severaj okuloj; sur la fotaĵo Niĉjeto estis civila, tamen la patro sciis, ke la knabo tute ne estas civila, sed servas al sia popolo, kiel decas al viro de lia aĝo en tia tempo.

— Jen, fraĉjo Niĉjeto, — diris la patro al la portreto de la filo, — estis ankaŭ mi, amiketo, en iu loko. Sed ne gravas, ankoraŭ estas fortoj en la maljunulo...

Malvestinte sin kaj demetinte la piedveston, la maljuna librotenisto razis sin per tre malakra razilo, viŝis la vizaĝon per restaĵoj de kremaĵo de sia edzino, kiun ŝi, interalie, tre domaĝis, supozante, ke tiu kremaĵo «streĉas faltojn», elprenis el sekretejo malantaŭ la kuirĉambro valizon kaj vestis sin per sia parada, el blua ĉevioto, kostumo, kiun lastfoje li surmetis por iri en la juĝejon. Razita, en bantkravato, kun iomete «arte» disĵetitaj grizaj haroj, li eĉ al si mem plaĉis, rememoriginte iom la maljunan aktoron Makkavejskij, heroon-neŭrasteniulon, ludintan ĉi tie iam princon Miŝkin, caron Paŭlo la Unua, kaj poste iun eksterlandan psikopaton.

— Ĉu vi povas imagi, — ree diris Averjanov al la filo, — la okulojn ŝi fermis! Tiel ŝi, vidu, pri ĉio estas certa! Tiel ŝi ĉion scias! Tiel ŝi en ĉiu persona afero kompetentas, filino de proletaj gepatroj. Kaj mi kun vi, oni povas pensi, estas idoj de grafo Sumarokov-Elston, de princo San-Donato, kaj ankaŭ de Stürmer...

Kun peno nodinte la laĉojn de la malnovaj ŝuoj, Stefano Naĥumoviĉ ŝovis la manon en la ŝrankon — tien, kie ordinare kuŝis naztukoj, kaj neatendite palptrovis per la fingroj boteleton. Sur lia dorso trakuris facila kaj rapida tremo, kaj li iom prokrastis, por ne tuj elreviĝi.

«Se estas tualetakvo eĉ plej multekosta — tutegale mi ĝin eltrinkos!» — kuntirinte la brovojn, firme decidis li.

Sed en la vodka malgranda boteleto estis io pli bona, ol simpla tualetakvo. En la botelo estis netuŝita «kosmetika tualetakvo», preparita de la edzino de Averjanov — Margarita Borisovna, ŝia fama tualetakvo por «rapida kaj efika malfermado de poroj de la vizaĝo», kiel estis notite en ŝia vakstola kajero, kien ŝi enskribadis en la antaŭmilitaj tempoj ĉiajn novajn receptojn — de salatoj kun vitaminoj, de kekso «minuto», de fromaĝaj bastonetoj, kaj ankaŭ de rimedoj por forigi diversajn makulojn. Tiu tualetakvo estis farata kun malgrandpece raspita kreno, kaj, flarante nun la travideblan likvaĵon, la maljuna librotenisto subite rememoris, kiel li mem per raspilo en tiu varmega antaŭmilita vespero, verŝante larmojn, raspis tutan bastonon da kreno. «Tio estis, kiam mi jam ekruliĝis sub deklivon! — ne sen malica ĝojo, per la vortoj de la kverelema edzino, pensis li, eltrinkinte kaj flarante kruston de germana, ne malmoliĝanta pano. — Tio estis jam post la juĝo!»

Detruinte la tualetakvon, Averjanov kaŝis la malplenan botelon por ajna okazo kaj skribis jenan letereton per sia firma, klara librotenista skribmaniero:

«Marganjo! Mi havas multajn aferojn. Kuiru finfine ion por manĝi, lasu la kutimon ne kuiri varmaĵon. Tio estas malŝpara. Stefano Averjanov».

Sentante sin freŝa, forta kaj eĉ juna, Stefano Naĥumoviĉ surmetis intersezonan palton, kiu havis tre decan aspekton, ĉirkaŭvolvis la kolon per skarpo kaj, iomete ŝovinte al la nuko kaj la orelo karakulan, tre ronĝitan de tineo ĉapon, eliris sur la frostan straton. Dum multaj monatoj da neniofarado, jura ĉikanado kaj kverelado hodiaŭ li sentis sin okupita, necesa kaj hastanta homo. Kaj en la animo li sentis gajon — unuafoje post tiu tago, kiam li malgajnis sian juĝaferon kontraŭ la popoleduka departemento en la lasta juĝa instanco. Kaj tia «laboreto», kiel tiu, kiun li planis por si por hodiaŭ, pro strangaj ecoj de lia malfacila karaktero plaĉis al li. Kaj li eĉ ekkantetis iomete, apenaŭ aŭdeble, nur por si mem:

Ruĝaj flagoj kiel kronoj
Lastajn vundojn kovris jam.
En la bravaj eskadronoj
Ni kunmarŝis, partizan'.

Du germanoj, frapante per ferumitaj botoj sur trafrostiĝinta pavimo, aperis renkonten al li kaj kun mirego aŭskultis — ĉu freneziĝis la homo, kantas? — sed li donis al ili tute nenian atenton, li estis tre okupita hodiaŭ kaj iris por afero, li hastis, por fari ĉion ĝuste hodiaŭ, sed ne prokrasti ĝis morgaŭ aŭ postmorgaŭ, kiel farus multaj, eĉ el tiuj, al kiuj Aglaja Petrovna ĉiel fidis kaj subskribadis plej laŭdajn karakterizojn. Li estas elpelita de ŝi, sed jen li riskas pro ŝi kaj por ŝi, dum ĉiuj baldaŭ kuŝiĝos dormi, kaj multaj jam kuŝiĝis.

Sur stratkruciĝo li haltis, rememorinte, ke lin, kiel li sciis el libroj pri vivo de konspirantoj de la «Popola libero»[47] aŭ de bolŝevistoj, aŭ kiel li vidis en kinofilmoj, oni povas gvati.

Sub frosta vento, en trablovoj de la stratkruciĝo li atente ĉirkaŭrigardis, viŝis la malsekan nazon per pugnoganto kaj, ree kantetante, ekiris pluen.

Kiel sorĉaj lumoj faskaj
Kaj fabelo, por ĉiam'
Restos sturmaj noktoj Spasskaj,
Voloĉajevka en flam'...[48]

En la ŝuoj, post la malnovaj, trivitaj feltbotoj, paŝi por Averjanov estis maloportune, kaj ĝenerale li hodiaŭ iom tro nervoziĝis kaj laciĝis, sed tamen lia humoro estis bona kaj batala, kaj eĉ pli, al li iom post iom ekŝajnis, ke li iras ne por plenumi sian decidon, sed por plenumi komision — responsan, danĝeran kaj treege malfacilan, sed konfiditan persone al li.

«Kaj kio? — rezonadis li duonflustre kun si mem, — kaj nenio, mi plenumos. Jen — la fricoj ridegas. Se ili scius, por kio iras tiu ĉi civitano, se scius! Sed ne ekscios ili, stultuloj, jen en kio estas la tuta embaraso. Ne, sinjoroj „miljara imperio“, ne ekscios! Kaj vi, altestimata Tatjana Jefimovna, ne scias kaj ne divenas, kiu al vi iras kaj kia vin atendas konversacio...»

La eksan instruestrinon, kaj poste direktorinon de la lernejo numero ses Okajomova-n la maljuna librotenisto ne vidis delonge kaj nun malfacile rememoris la fastan, malaproban esprimon de ŝia magra, osteca vizaĝo. «Kun tiu ĉi estos malfacile, — pensis li, — sed mi ŝin timigos. Mi ŝin ajnmaniere timigos, kaj ŝi ne estas el kuraĝuloj. Tiel estos».

— Kiu estas tie? — demandis ŝi lin trans la pordo.

— Unu via tre malnova konato! — respondis la librotenisto per olea voĉo. — Iu Averjanov, Stefano Naĥumoviĉ...

— Sufiĉe malfrue, — sen ajna falsa afableco diris Okajomova, sed la pordon ŝi tamen malfermis.

Li estis akceptita ne tute gastame, sed pli-malpli ĝentile, Tatjana Jefimovna eĉ lumis por li per meĉaĵo, dum li estis malvestanta sin, kaj interesiĝis pri lia sano. Tamen, eksidi ŝi al li ne proponis, eble tial, ke en ŝia malgranda ĉambreto ĉie sur ĉifonoj kaj malnovaj ĵurnaloj estis dismetitaj rostitaj kaj senŝeligitaj glanoj, kiujn Tatjana Jefimovna kune kun iu polva kaj grandnaza maljunulino estis speciganta kaj pakanta en paperkornetojn.

— Kio estas tio? — frotante la malvarmiĝintajn en frosto manojn, interesiĝis Stefano Naĥumoviĉ. — Ĉu kafa firmao de sinjorino Okajomova? Aŭ kio? Ĉu vi pri porkoj zorgas aŭ pri homoj? Aŭdis mi, iam vi komercadis per iaj bobenoj en la bazaro?

Tatjana Jefimovna, ne respondante, trankvile malŝate rigardis al Averjanov. La polva maljunulino susuris malantaŭ ŝia dorso.

— Vi almenaŭ esprimu ĝojon, — diris la librotenisto. — Ja tamen viva mi estas, ne mortis ebria sur strato, kiel vi ĉiuj antaŭdiradis...

— Por kio do vi nun mortu, — ĝentilete, sed kun signifo en la voĉo prononcis Tatjana Jefimovna. — Ĝuste nun por vi estas honoro kaj konvena loko. Verŝajne, vi promociiĝis, ĉu ne?

Averjanov palpebrumis, retenante sin. «Aĥ vi, olda kanajlino, — preskaŭ diris li. — Mi ankaŭ por ŝi malbonas! Nu, ni vidos, sinjorino Okajomova, kiel vi mian baton eltenos. Tio por vi ne estas same, kiel skribi pri mi plendojn pri malĝentileco en ofica tempo kaj pri malakcepto de via bilanco pro pure burokrataj intencoj. Tio ne estas kiel ripeti post Aglajaĉo, kiam sur min ĉiuj kune ekpremis kaj kiam mi vere perpleksiĝis kaj montris min ne tre bele. Tio estas io alia!»

Sed nenion el tio Averjanov, kompreneble, diris, sed nur suspiris kaj, montrinte per la vizaĝo kiel eble plej multe da enigmeco, flustre prononcis:

— Mi persone kaj sen atestantoj devas kun vi interparoli. Kaj tiel, ke neniu aŭdu, tio estas afero treege danĝera...

— Kia tia afero? — per iomete treminta voĉo interesiĝis Okajomova. — Eĉ estas strange...

— Ni tian tempon travivas, ke en nenio mi ion strangan trovas, — tute obtuze kaj mistere diris la maljuna librotenisto. — Sed perdi tempon mi ne intencas. Se vi deziras — ni konversaciu, ne deziras — ĝuste tiel ni enskribos.

— Ja mi havas neniajn sekretojn, — videble venkinte la timon, tranĉis Okajomova. — Mi havas nenion por kaŝi kaj de neniu.

— Tamen mi ja havas sekreton, — penante paroli per tiu voĉo, per kiu hodiaŭ parolis kun li la gestapano Wentzlow, diris la librotenisto. — Havas, ĉu vi komprenas? Kaj ne malŝparu mian tempon, mi hastas!

— Do ni revenu en la antaŭĉambron, — iomete paliĝinte, konsentis Okajomova. — Alia loko ne estas.

Tenante la meĉaĵon en la mano, ŝi fermis malantaŭ si la pordon en la ĉambron, kaj tiam Averjanov al ŝi diris tion, kion li elpensis jam tiam, en la ĉambro numero 9:

— Gestapanoj kaptis unu virinon, similan al Aglaja Petrovna. Ŝia familinomo estas Fjodorova, ĉu vi memoras, estis instruistino — amikino de Sonjo Martemjanova? Do, se iu diros pri Fjodorova, ke ŝi estas Ustimenko, tiam mi havas tian komision de la ĝenerala stabo de la tutpartizana ruĝa movado diri al tiu — li opiniu sin mortinta.

— Kiel do? — griziĝante per la vizaĝo kaj penante ne rimarki odoron de alkoholaj vaporoj, venantan de Averjanov, kun teruro demandis Okajomova. — Kiel? Kaj kiel min koncernas tio?

— Ja tiel koncernas, ke vi havis malbonajn rilatojn kun Ustimenko, simile al miaj. Ĉe mi pro alkoholo kaj aliaj malmoralaĵoj kaj maletikaĵoj, kaj ĉe vi pro metodo de instruado, vi, mi memoras, en la aktivulara kunveno forte atakis Aglaja-n, mi al vi eĉ el angulo aplaŭdis. Kaj ŝi vin rebatis, en la aŭlo de la pedagogia teĥnikumo tio okazis. Poste vi, certe, valerianon trinkis kaj kriis, ke «ne lasos tion senpune!». Ĉu nun vi rememoris?

Tatjana Jefimovna, alpremiĝante al la muro de la antaŭĉambro, prokrastis respondi: kion deziras de ŝi tiu homo? Kiu li estas — ĉu provokisto? Kaj kio estas tiu ĝenerala tutpartizana stabo?

— Ĉu vi vere forgesis? Inter vi ankaŭ estis pure teoria disputo pri kamaradeco en lernejo kaj pri falsa kompreno de kamaradeco. Rememorigis vi al ŝi, al Aglajaĉo nia, ŝian nevon, kiel li ne denuncis pri siaj kunlernantoj, ne indikis ilin sincere, laŭ via ja konvinko li devis indiki sincere. Ŝajne ili ĉiuj saltis el fenestro...

— Sed vin ja kial tio interesas! — ekkriis subite Tatjana Jefimovna. — Kian tio povas havi rilaton al Fjodorova?

La librotenisto enigme ridetis. Enigme kaj morne.

— Mi ne komprenas! — levis la ŝultrojn Okajomova.

— Kaj tio estas ne via afero, — signife prononcis Averjanov. — Tio estas afero de pli altaj instancoj, kaj ne vi ĝin sciu. Ne vi, havanta pri mi tian imagon, ke mi estas elpelita ĉeflibrotenisto. Vi, interalie, same estis enmiksita en tiu afero, vi same pri mi skribis, ke mi kvazaŭ estas «netolerema sur mia posteno». Mi memoras, certe, la maljuna Averjanov ĉion memoras!

Kaj, kolere snufante, li komencis dekroĉi sian palton de la vestkroĉilo.

— Se vi pri mi denuncos, same estos por vi malbone, — afereme aldonis li, pufigante sian peltan ĉapon per la polmo. — Tre malbone. Mi ne estas tre granda birdo, sed oni min konas kaj post la milito eĉ pli laŭte ekkonos. Kaj ke mi estas netolerema, do vi, kamaradoj kritikantoj, prefere mem ĝustatempe zorgu pri bilancoj. Financaj bilancoj — tio estas ne bagateloj kun lernejaj poentoj, kie ĉion eblas ŝanĝi, tio estas afero sankta. Kaj niaj bilancoj — tio estas ne via metodiko kaj pedagogio.

Paroladis li longe, indigne kaj elkore, prononcante financajn terminojn per voĉo, tremanta pro emocio, asertadis, ke la plej bonajn jarojn de sia vivo li fordonis al la afero de popola edukado, dum li povus krei «klasikan lernolibron» sub titolo «Librotenado por ĉiuj», kaj ke ĉe li eĉ estas preparitaj ĉiuj materialoj por tiu verko, sed ke ĝuste Aglajaĉo persvadadis lin ne «nudigi per foriro» la librotenan fakon, kaj jen li nun estas nenio.

— Jes, mi estas nenio! — ekkriis li patose. — Kaj eĉ vi, fama en la pedagoga mondo senanimulino, permesas al vi...

Sed tiun frazon li ne findiris, klare aŭdinte ploron. Tatjana Jefimovna, tenante en unu mano la meĉaĵon, per la alia per mizera gesto estis fermanta la vizaĝon kaj, skuiĝante tuta, ploris laŭte kaj amare.

— Nu jen, — ekkriis Averjanov. — Por kio do tio? Tio tute ne konvenas!

— Ne... mi pro tio... — per voĉo, ŝiriĝanta al malbelaj jelpetoj, kaj malespere penante paroli pli mallaŭte, diris Okajomova, — pro tio, ke mi nur ĵus komprenis: ĝis kio ili nin kondukis, damnitaj, ke jen vi... iras... kaj avertas... ke ni... ne perfidu! Tio estas vi! Sed nur, mi petas, ne ofendiĝu, Stefano Naĥumoviĉ, je dio...

— Tio ne gravas, — nedifinite diris li, ne komprenante, kio okazas al ŝi. — Tio estas ebla. Kial ne averti, ja homo tute povas ne scii. Do, ŝi estas Fjodorova, ĉu klaras? Ne Ustimenko, sed Fjodorova. Kaj fino!

Surmetinte sur la nekombitan kapon la ĉapon, ree kun ioma elmontrado de kuraĝo, la maljuna librotenisto svingis al Okajomova per la mano, diris ankoraŭ ion vigligan, eliris kaj subite rememoris, ke ĉi tie, nemalproksime, en la Noĉa interstrato, loĝas lia viculo, nomumita poste sur la postenon de ĉeflibrotenisto, — la ĝiba Platono Zakarijeviĉ Zemskov. Al Zemskov Averjanov sentis nenian malamikecon, ĉar tiu lin eĉ defendadis kiel tre sciantan libroteniston, kvankam persone kun li kverelis pro la eterna lia ebria impertinenteco kaj foje promesis lin enprizonigi, se li tiel «esprimiĝos» en ĉeesto de instruistinoj, pri kio Averjanov ne ofendiĝis. Evakuiĝi Platoĉjo ne sukcesis — malsanis lia fratino, kaj iam, ankoraŭ en septembro, Stefano Naĥumoviĉ, konsternita de la malfeliĉo de la milito kaj de sia senokupeco, vizitis Zemskov-on. Tiu, kun sia fratino Paŭnjo, kun kiu li, evidente, vivis tre amike, akceptis sian eksan estron homece, eĉ metis sur la tablon kruĉon da ia sufiĉe forta memfarita brando kaj blinojn, el kiuj estis elŝoviĝanta pikanta brano, sed tamen tio estis kaj drinkaĵo kaj almanĝaĵo, kaj ankaŭ konversacio estis — meditema kaj nehasta flanke de Platoĉjo kaj Paŭnjo kaj ordinara memkontenta krio flanke de Averjanov...

Nun, rememorinte plie la brandon, ol la kvietajn gefratojn, Averjanov frapis al la konata, tegita per ŝirita drapo pordo. Paŭnjo malfermis. Estante laŭ sia naturo homo, neniam scipovanta konservi ajnajn sekretojn, kaj krome deziranta veni gaste ne simple, sed nepre kun novaĵo, Stefano Naĥumoviĉ tuj, preskaŭ ĉe la sojlo, rakontis al Zemskov-oj, kiel oni lin «trenis» en la gestapon, kiel tie oni kun li parolis kaj kiel ŝi (nia eksa estrino mem, tiel ŝin kaj tiel, kun kiu li tutegale nepre ĝisiros la Superan Kortumon) la okulojn fermis pro abomeno.

— Jen kiel! — kun nepenetrebla esprimo de la magra kaj malhela vizaĝo respondis Zemskov. — Eĉ tiele!

— Ja certe! — ekkriis Averjanov, per la okuloj observante la maldikan kaj kvietan Paŭnjon, kiu estis metanta sur la tablon kruĉon kun brando kaj teleron kun fumaĵita ĉevalaĵo. — Ja certe! Abomenas min Aglajaĉo damnita!

— Eble, ne abomenas! Eble, hontas! — rimarkis Zemskov. — Ankaŭ tiel okazas.

— Ĉe ili ne okazas!

— Ĉe kiuj ili? — subite demandis Paŭnjo kaj ĵetis mallongan rigardon al la maljuna librotenisto.

— Ja ĉe tiaj, kiel Ustimenko...

Zemskov kun subrido movis la brovon, verŝis por sia eksa estro brandon kaj, kiam tiu eltrinkis, interesiĝis:

— Nu, kaj se vin, Stefano Naĥumoviĉ, ili torturus, tiam kiel?

— Kraĉus mi en iliajn vizaĝaĉojn, — prisuĉante ĉevalan kartilagon, respondis la librotenisto. — Tia estas nia partizana ĵuro.

— Ĉu partizana? — kun nerimarkebla subrido redemandis Zemskov. — Ĉu vi estas partizano?

— Kiu scias! — jam mem verŝante al si la aroman brandon, respondis la librotenisto. — Tio, amiko Platoĉjo, estas alta politiko. Jen vi kuiras brandon, fumaĵas mortintajn ĉevalojn, via afero estas la militon postvivi. Sed estas aliaj homoj, ĉu klaras al vi? Ekzistas aliaj! Kaj la benzinujoj en la Koĉera antaŭ la Novjaro ne per si mem ekbrulis, ĉu klaras?

— Do, ĉu vi ilin bruligis? — pri io ĝojante kaj jam senkaŝe ridetante, interesiĝis Zemskov, kaj Stefano Naĥumoviĉ subite miris, kian lia eksa viculo havas ĉarman kaj bonan vizaĝon. — Ĉu vere vi?

— Ĉu vi pensas, ke mi disbabilos al vi pro via aĉa brando? — respondis la librotenisto. — Ne, oĉjo, atendu...

— Stefano Naĥumoviĉ scias, sed neniam diros, — ne rigardante al Averjanov, sciigis al la frato la maldika Paŭnjo kaj ĵetis la longan orkoloran harligon trans la ŝultron. — Li komprenas — paroli tielaĵojn nun ne eblas. Kapoj falos...

Averjanov minace konfirmis:

— Tute certe!

Kaj konsilis al Zemskov:

— Vi, oĉjo, same bridu vian langon. Ĉu vi vidis, kiel sur la Bazara oni pendumis? Kaj ankoraŭ pendumos. Por ili ne pendumi ne eblas, mi en la gestapo hodiaŭ aŭdis.

— Kion do vi aŭdis?

— Multon.

— Sed tamen? — apogante sin per siaj maldikaj kubutoj sur la tablo, demandis Paŭnjo. — Ja estas interese! Aŭ vi subskribis ne diri?

— En la ĉambro numero naŭ! — solene respondis Averjanov. — Sub minaco de mortpuno. Sed mi por ili ne estas lakeo! — kriis li. — Vi aŭdis, kia ĉe mi aperis plano. Kaj tiun planon mi parte plenumis. Aŭskultu atente kaj faru konkludojn pri la homo, kiun vi eks... esk...

— Ekskomunikis, — sufloris Platoĉjo. — Sed ja vere, — tro vi diboĉadis kaj huliganis, Stefano Naĥumoviĉ, neniu povis elteni. Nu, ne en tio estas la afero. Ĉu vi ion rakonti deziris?

— Kaj mi rakontos! — kriis la maljuna librotenisto. — Rakontos! Do ek, ne ŝparu la brandon, verŝu ankoraŭ, tutegale mi pro miaj faroj pendos sur la Bazara.

— Nu, ĉu vere? — ruzete subridis Paŭnjo.

— Sed ĉu ne?

Kaj alpremiĝante per la kava brusto al la tablo, timigante la gefratojn, kiel antaŭnelonge Okajomova-n, per la okuloj kaj minacante ilin per la fingro kun malpura ungo, Averjanov rakontis kun ĉiuj detaloj, kiel li ĵus «havis konversacion kun tiu maljuna kanajlino Tatjana Jefimovna» kaj kiel li tuj iros en la «faŭkon de leono» mem, ĉar ĝuste tie povas troviĝi «la pereo de Aglajaĉo» — kaj pereo terura. Parolis li longe kaj komplike, konfuziĝante kaj tre fanfaronante pri siaj jam grandegaj ligoj kun la ĉefa komandantaro de la sabotaj grupoj, sed ambaŭ Zemskov-oj — kaj la frato kaj la fratino — aŭskultis lin atente, serioze kaj eĉ kun kompato, kvazaŭ kredante ĉiun lian vorton.

— Ĉio ĉi estas bona, — diris Platono, aŭskultinte sian eksan ĉefon ĝis la fino, — eĉ bonega. Kompreneble, Alevtina Andrejevna tute povas perfidi al ili Aglaja-n Petrovna-n, pli ĝuste, rekoni ŝin. Ĵaluzo, kolero, ĉio estas vera, sed nun por vi iri estas neeble, la tempo antaŭlonge finiĝis, kaj nokta patrolo vin arestos kaj forkondukos. Kaj vi nun devas pli singarde konduti...

— Mi al ili kraĉis, — prononcis Averjanov, ekstarante. — En nia afero malkuraĝo ne povas havi lokon. Niaj knaboj ĉu vi scias kio estas?

— Nu, kio? — kun suspiro interesiĝis Platono Zemskov.

— Niaj knaboj estas feriantoj el morto! — ekkriis Stefano Naĥumoviĉ, enrigardante en la kruĉon, kie ankoraŭ estis brando. — Ĉu vi aŭdis? Kaj ankaŭ mi, — batinte sian bruston, deklaris li, — kaj ankaŭ mi havas ferion el morto!

Li ekdormis samtie, sur malnova tapiŝa divano, kaj kiam li vekiĝis, li longe ne povis kompreni, kiel li trafis ĉi tien. Bruliginte finfine la meĉon, la maljuna librotenisto rekonis la ĉambron de Zemskov, vokis lin kaj, ne ĝisatendinte respondon, verŝis por si plenan glason da brando. Alkoholo denove batis lian kapon, li eksentis sin kvazaŭ flugilhava kaj ree ekŝajnis al si mem batalanto-partizano, la plej ĉefa, kuraĝa kaj decidema. Li, certe, kun plezuro ankoraŭ konversacius, sed ambaŭ konversaciantoj — kaj la frato kaj la fratino — ien malaperis kaj al lia voko ne respondis. «En la laboro jam, — kun suspiro pensis Averjanov, — kaj mia Margarita verŝajne denove al malŝarĝado foriris. Mi sola tiel turmentiĝas!»

Sed tuj rememoriĝis al li ĉio travivita en la gestapo kaj tio, kiel li «ordigis la aferon kun Okajomova», li pensis, kiel hontos poste Aglaja Petrovna, kiam ŝi ekscios, de kiu ŝi fermis la okulojn, li imagis malproksiman estontecon en la Supera Kortumo, kiam Aglajaĉo falos antaŭ li sur la genuojn, kaj li ekparolis kun si mem.

— Stultulineto, — kun kareso kaj ebriaj larmoj en la voĉo prononcis li, — kia stultulineto, ne komprenas, kiun ŝi fidu. Ebriulo. Sed tion ŝi ne komprenas: ebria kaj saĝa — duobla avantaĝo. Jen mi tuj iros al tiu via Alevtina kaj kun ŝi same konversacios. Mi al ŝi ĉion diros. Ŝi ekscios, kiaj ni estas homoj. Kaj ni, ne, vin ne perfidos, kvankam en kunsido de la Supera Kortumo mi rakontos, kiel tiam okazis kun la jara bilanco. Mi ĉion rakontos!

Ŝovinte per la polmo la karakulan ĉapon sur la nukon, kun ĝemeto surmetinte la palton kaj forgesinte la skarpon, li eliris al frosto kaj tie tute kuraĝiĝis. Li vere nun timis nek dion, nek diablon. El la Noĉa li eliris inter disbombitaj, prujnokovritaj domoj al la Hitlerstraße kaj, tremetante pro frosto, ekkantis en nokta senbrueco de la okupaciita, silentanta urbo per maljunula voĉo kanton, kiun li malbone memoris, sed kiu tre konformis al lia humoro:

Ni ruĝaj partizanoj, kaj pri ni[49]
Fabeloj por infanoj sonas en Rusi',
Kiel en tagoj helaj...

— Halt! — kriis oni al li el la frosta obskuro.

— Vi mem — halt'! — montris la dentojn Averjanov. — Iru ĉu vi scias kien?

— Halt! — ankoraŭfoje, minace kaj tre laŭte avertis la germano.

— Iru vi ĉiuj! — laŭte kriis Averjanov. — Kolbasuloj malpuraj, ne timas mi vin, ĉu vi komprenas?

Li ilin ne vidis, tiujn germanajn soldatojn kun blankaj brakbendoj, sur kiuj estis presita vorto «patrolo». Kaj la pafojn li ne aŭdis. Kaj nenian doloron li sukcesis senti. En la momento de sia morto li ne plu estis drinkulo, elpelita el la popoleduka departemento, nek ĉiama insultanto, nek kverelanto, nek ĉikanemulo. Li estis heroo, kvankam iomete drinkinta, heroo-partizano, kaj kantis la kanton:

Kiel en noktoj stelaj,
Kiel en tagoj helaj
Kuraĝe ni iras al batal'!

### Ankoraŭ unu spektaklo fiaskis

Tio estis la unua okazo en historio de la grupo «C», kaj viktimo iĝis Wentzlow mem. Tamen, en Berlino li ion aŭdis pri tiuj metodoj de «varmego kaj malvarmo», sed ĉi tie tiaj komplikaĵoj ne estis praktikataj. Kaj Wentzlow neniel povis atendi, ke von Zanke pri nenio lin avertos. Tamen, eble, ĝuste tial la unua parto de la spektaklo tute sukcesis, sed nur la unua, por plia plezuro de la Sturmbannführer.

Jam sur la ŝtuparo la maljunulo komencis kriegi kaj insulti per plej malbonaj vortoj, kiel vera pruso, poste per la pinto de la boto malfermis la pordon kun tia forto, ke elŝutiĝis la vitroj, kaj, transirinte al ŝriko, ordonis tuj malbuki la rimenojn, kaj ĉar la ŝlosilo ĉe Wentzlow ne troviĝis, la ĉefo pro furiozo komencis piedfrapi la plankon. Ne inicitaj pri la reguloj de la ludo soldatoj kun teruro ekĵetiĝis en la tuta domo, la deĵoranto pro timo premis alarmsignalon, malsupre, en la kazerno, la homoj komencis vestiĝi, kvazaŭ ĉi tien estus elĵetita paraŝutista grupo de la kontraŭulo. Kaj la ĉefo plu kriadis, kaj al Wentzlow eĉ ŝajnis, ke li levis por bato al li la manon en ganto. Alta, kun promenbastono, en kaskedo kun alta rando, kun elstaranta fortvola mentono, li sendube faris fortan impreson per tuta sia aspekto, per la furioza voĉo, per la tretado, per potencemo, per rafinita insultado, al kiu povus envii Sonderkommando-Führer Dieffenbach mem.

Dum oni serĉis la ŝlosilon, hirta suboficiro de la gardo de la grupo «C» dismordis la ĉeneton per speciala tenajlo, la ĉefo propramane deŝiris la rimenojn, per tranĉilo, efekte, kiel en vakera filmo, distranĉis la lastan, ne malagrafantan. Ĉe Aglaja Petrovna fleksiĝis la kruroj. Ŝi ankoraŭ aŭdis, kiel li diris al ŝi ion karesan, bonkoran, maljunulece kompatan, sentis, kiel li poste subkaptis ŝin preskaŭ sur la manojn, kuŝigis sur rapide alportitan brankardon. Senĉapaj, tremantaj en frosto, paralizitaj de timo soldatoj, la renversita, sensenca vizaĝo de Wentzlow, flagranta lumo de elektraj lanternoj, doktoro Schäfer en mallonga kitelo — tio estis la lasta, kion ŝi vidis de sur sia brankardo. Poste la konscio forlasis ŝin por longe.

— Ne koleru al mi, mia knabo, — diris la ĉefo al Wentzlow, demetante la uniforman palton en sia kabineto. — Vi komencis tiun aferon kun ioma malvigleco. Ni devas finfine akiri ŝlosilon al la arbaro per ajna kosto. Ni bezonas ŝlosilon por kio?

«Diablo vin manĝu!» — kolere pensis Wentzlow.

— Por kio? — ripetis von Zanke.

— Por fini la partizanojn.

— Sed fini la partizanojn ni devas pro kio?

«Jen, verŝajne, la plej perfekta maniero de torturado», — decidis Wentzlow.

Sed tamen li respondis pli aŭ malpli sukcese. Kompreneble, la afero estis en la silentaj, por ĉiam obeigitaj komunikvojoj. Kion ankoraŭ bezonis tiu maljuna nazia azeno?

Ĝuste tiam von Zanke ektorentis.

Li ekparolis ekster ajna logiko, ekster ligo kun la antaŭa «por kio» kaj «pro kio». Tamen, iu ligo ekzistis, sed Wentzlow kaptis ĝin multe pli poste. La afero estis en tio, ke tra la «arbaraj homoj» — tiel, almenaŭ, supozis la maljuna vulpo — tralikiĝadis en la regionon nedezirataj informoj pri venkoj de la sovetia armeo sur nemalgranda teritorio Kalinin — Jelec. La esenco estis ne en la fakto mem de «malordo ene de nia dua armeo», kiel esprimis von Zanke, la malfeliĉo konsistis en tio, ke tio ne devis esti sciata! Kaj ili ĉi tie scias, ke estas elpostenigitaj Guderian kaj Hoepner, same kiel ili per radio estis informitaj pri foriro de la komandanto de la grupo «Centro» feldmarŝalo Beck kaj pri elpostenigo de Brauchitsch.

— Ili havas hektografon, ili distribuas flugfoliojn! — globigante la okulojn, ekkriis von Zanke. — Jen al vi la silentaj, por ĉiam obeigitaj komunikvojoj! La unua malvenko de nia armeo — ĉu vi komprenas, kion tio signifas? Kio estas tio por ili?

— Verŝajne, ĝojo! — levis la ŝultrojn Wentzlow.

— Oksigeno! — sciigis von Zanke. — Oksigeno! Kaj sekve, kia estas nia tasko?

— Senigi ilin je tiu oksigeno!

— Tre bone, Wentzlow! Sed kion ni devas por tio fari?

— Fini la «arbaron», mi supozas, — seke respondis Wentzlow. Li ne havis inklinon al koraj konversacioj. — Se tio estas ebla, kompreneble...

La ĉefo aŭskultis malatente aŭ tute ne aŭskultis, alie Wentzlow ricevus mallaŭdon pro tiu «se tio estas ebla». Ĉu estas pensebla neeblaĵo en la grupo «C» — tiel dirus tiu nazia funkciulo. Jen li mem tuj ekvidos, kiaj estas la bolŝevistoj! Li provu dismordi tiun ĉi nukson per siaj ideale faritaj makzeloj. Por li tio utilas!

— Iru ripozi, — finfine konsilis la ĉefo. — La aferon de nia sinjorino mi kondukos ĝis la fino. Siatempe mi sukcesadis veni al finiŝo ne lasta. Kaj vi prenu al vi libroteniston Zemskov el la urbestrejo. Sed ne hastu, estu treege singarda. Mi rigardis la dosierojn kaj pensas, ke ĉe Zemskov same povas konserviĝi ŝlosileto al la arbara sorĉita regno de la ruĝuloj.

Wentzlow leviĝis:

— Ĉu mi povas iri?

— Ho, certe! — ekkriis von Zanke. — Iru, drinku, vi aspektas lace. Ho Dio, kian malfacilan laboron ni ĉiuj havas, ĉu ne?

Restinte sola, li verŝis por si glaseton da kuracao, rigardis ĝin tralume, lipis kaj demetis. La sano estis ne en ordo, doloris la stomako kaj turmentadis pirozoj. «Damnita piprita hispana manĝaĵo» — per tiaj vortoj von Zanke ĉiam rememoradis sian agadon ĉe Franco. Ne senkaŭze li ricevis la pension, kiun ankaŭ ĝis nun la ambasadoro de la generalisimo en Berlino pagas al la Standartenführer ĉiun duan monaton...

Oscedante, fiksaŭskultante tion, kio estis okazanta en lia intestaro, von Zanke ekzercis la piedon, paŝinte en la kabineto, ordonis alporti al si poŝton kaj varmobotelon, ankoraŭfoje lipis la likvoron kaj balancis la kapon.

Kun la varmobotelo sur la ventro li selektis la kovertojn, malkovris unu, tralegis kaj vokis per interna telefono la «bonan etulon» Zollinger-on.

— Venu al mi, mia knabo! — petis li per laca voĉo. Kaj kiam tiu, gaje ridetante, malfermis la pordon, la ĉefo demandis: — Ĉu vi memoras la aferon de tiu perfidulo doktoro Hummel?

— La aferon, honeste dirante, mi ne memoras, sed...

— Jes, jes, — kapjesis la ĉefo, — mi komprenas. Sed ĉi tie estas interesaj informoj, klarigantaj grandegan saĝecon de la leĝo de la tridek kvina jaro. De kiu leĝo?

Sur la vizaĝo de la «bona etulo» aperis malsprita esprimo. Li ne tro streĉadis sian memoron per ĉiaj datoj. Sed la damnita maljunulo ree ekrajdis sian ĉevaleton. Necesis toleri, ĉi tie ne helpos eĉ la karto de la «Gestapo ene de la gestapo». Ne senkaŭze sinjorino Zollinger eĉ nun diradas, ke al ŝia knabo ne sufiĉas asidueco.

— La imperia kongreso de libero en Nurenbergo akceptis leĝon. Kian?

— Kompreneble, genian, — penis devojiĝi al eta provoko la «bona etulo». — Ja ĉe ni ĉio estas genia. Eĉ misoj kaj eraroj de la komandantaro. Ĉe ni...

— Jes, ĉe ni ĉio estas genia, — per fera voĉo la ĉefo starigis sur la propran lokon la «bonan etulon». — Kaj ne penu priŝerci la sanktan, knabo, tio estas al neniu pardonebla, kaj des pli al vi...

Zollinger penis kontraŭdiri, sed la ĉefo ne permesis.

— Viajn ludojn vi povas ludi kun aliaj, — severe kaj seke diris li. — Sed nur ne kun ni — malnovaj batalantoj. Provoko estas bono, kiam ĝin eblas trakti en la sama aspekto, kiel la formulon pri juro. Kian?

— Ĉu formulon pri juro?

— Ankaŭ tion vi ne scias: «Juro de popolo estas tio, kio estas utila al la popolo el la vidpunkto de la regantoj de la popolo». Sekve — «provoko estas bono, kiam ĝi estas utila al la popolo el la vidpunkto de la regantoj de la popolo». Tiujn rimarkindajn pensojn plurfoje eldiradis — kiu?

— Ĉu la Führer?

— Ne tute. Ilin eldiradis Reichsjugendführer Baldur von Schirach. Kaj vi devas tion scii. Vi ankoraŭ multon devas scii, Obersturmführer Zollinger.

— Jes, ĝuste! — konfirmis la «bona etulo».

— Nun aŭskultu! — ordonis la ĉefo.

Kaj laŭte, per glata, bonkora, milda voĉo kun edifaj intonacioj, li tralegis al la «bona etulo» paperon kun marko «tute sekrete — dokumento de ŝtata graveco».

Zollinger aŭskultis, farinte vizaĝon de bonkonduta knabo, ludetante per perlamota tranĉileto, oscedante laŭeble kaŝe. Paperojn sur la Prinz-Albrechtallee en Berlino oni ordinare skribadis longaj, en la gestapo estis sia stilo — komplikita, dubsenca, kun duonaludoj kaj palpebrumoj: siauloj skribis al siauloj — tio donadis specialan gravecon al ajna bagatelo.

Koncize la enhavo de la papero «de ŝtata graveco» estis reduktebla al tio, ke la perfidulo medicina konsilisto doktoro Hummel, kaŝiĝinta ĉe la ruĝaj partizanoj, jam en la 1923-a jaro edziĝis al judino el Hamburgo Ida Feinstein, de kiu en la 24-a jaro li generis infanon de miksita sango, nomitan Otto. Kaj kiam post la akcepto de la leĝo «pri gardo de pureco de germana sango kaj germana honoro» al la indikita Hummel estis proponite divorci, li dum longa tempo rezistis, kaj poste deklaris, ke Ida Feinstein kaŝiĝis de li en nesciata direkto kune kun la filo Otto. Tamen tiu lia deklaro, kiel montris speciala kontrolo, evidentiĝis falsa. La indikita Ida Feinstein, uzinte en fiaj kaj trompaj celoj sian arjan aspekton, helpe de falsaj dokumentoj kaŝiĝis nur de la inspektaj instancoj, plu subtenante kontraŭleĝan skriban komunikadon kun la edzo. En oktobro de la 1939-a jaro Ida Feinstein, loĝinta kun dokumentoj de Erna Laschwitz en infana hospitalo «Azilo de Magdalena», kie ŝi laboris kiel kuracisto pri okulaj malsanoj, estis senmaskigita de la sekreta politika polico, arestita kaj direktita en koncentrejon. La filo de la ŝtatperfidulo, Otto, penis rezisti ĉe la aresto de la patrino kaj estis mortpafita. Post ricevo de la informo pri la krimo de Hummel lia edzino en la koncentrejo estis pendumita...

Pri ĉio ĉi Berlino estis sciiganta la grupon «C».

Krome, Berlino estis rekomendanta al la grupo «C» kaj al Standartenführer von Zanke uzi ĉiujn rimedojn por trovo de Hummel, por senprokraste direkti la ŝtatkrimulon en disponon de la fako «B-4» por enketado laŭ speciala ordo.

Finleginte la paperon, von Zanke suspiris: ĉiu linio ĉi tie spiris per riproĉo. Kiaj ebloj estis perditaj, kia afero estis ne finfarita, kia eleganta proceso estis mankigita!

— En bonan historion ni trafis, — diris la «bona etulo». — Kaj ni vane ne informis Berlinon, ke ne Hummel mem, sed nur lia kadavro estis forprenita de la partizanoj. La helpkuracisto Hertz ne povis mistrafi, mi mem ja estis malnodanta tiun interplektaĵon. Certe, ili fortrenis la kadavron, kaj ĉe tiu varianto nin neniu molestus.

Von Zanke ekstaris kaj alportis botelon da anizlikvoro: eble, anizlikvoro ŝajnos al li pli agrabla, ol kuracao?

— La afero estas ne en la perfidinta fiulo, — diris li, alpremante al la ventro la varmobotelon. — La afero estas en tio, ke ĉie endas serĉi judecon. Kaj ni al tio rilatas supraĵe.

Sed ankaŭ la anizlikvoro ne helpis — ĝi evidentiĝis same sengusta, kiel la kuracao. Kaj la cigaro odoris je fojno.

— Interalie, kiam ĝi estos finita ĉi tie? — per grumbla voĉo demandis li. — Ĉu ni estas tiom nervozaj, aŭ tiom tro lacaj, aŭ, ĝenerale, simple neplenvaloraj, ke ni ne povas fari mem, sed devas peti, ke oni al ni sendu por helpo specialan operacan taĉmenton? Kiel vi rigardas al tiu demando, knabo? Al kiu ni povus konfidi tiun ĉi operacon?

— Se al mi estos donita tia honoro... — diris Zollinger.

— Necesas ĉion pripensi kaj prepari transportilojn, — ne hastante kaj frotante per la varmobotelo la ventron, diris la ĉefo. — La operacon ni nomos same, kiel ĝi estis nomita siatempe en Poznano, — «Bonan nokton». Al mi ankoraŭ estas ne tute klare, en kio estas la afero, sed ekzistas informoj, ke, ekzemple, en la onkologia malsanulejo oni intencas rezisti. Kaj kvazaŭ iu kuracisto — lia nomo ne estas trovita — deklaris: «Ili provu veni!» Mi al vi donos la agentajn dosierojn...

La «bona etulo» ekstaris.

— Ni venos! — diris li, brilante per la okuloj. — Kaj mi ĵuras al vi, sinjoro Standartenführer, ke vi estos kontenta pri la operaco «Bonan nokton». Fidu min. La Reichsführer nepre esprimos al ni dankon. Kion ajn, sed tian supon mi scipovas kuiri...

Von Zanke sulkiĝis; lin ĉiam ŝokadis tiuj vulgaraj frazoj: «enbati la kapon en la ŝultrojn», «kuiri supon», «pendigi kun la kapo sube». Ekzistas speciala, aprobita, preciza nomenklaturo, por kio necesas krudaĵoj...

— Bone, — diris li malvarme. — Poste ni ellaboros tutan planon en detaloj.

Trarigardinte la poŝton kaj diktinte respondojn al Hunda Morto, li telefone interesiĝis de doktoro Schäfer, ĉu firme dormas lia «kara pacientino». Schäfer respondis, ke, malgraŭ superdozoj de respektivaj drogoj, ŝi neniel povas trankviliĝi — eĉ la okulojn ne fermis.

— Bonege, mi ŝin tuj vizitos! — sciigis la Standartenführer.

Ne hastante, kiel ĉiam, li alivestis sin en la ofica dormoĉambro, lokita malantaŭ la kabineto: demetis la uniformon kaj en mola ĉasista, borderita per silka ŝnuro jako, en sukcenkolora sakpantalono, en fezo, ŝovita flanken, subite iĝis simpatiega maljuna burĝeto, krudeta kaj kora aspekte, tre aĝa, tre vidinta ĉian malfeliĉon, ruzeta, el tiuj maljunuloj, kiujn neniam forlasas filozofia bonanimeco. «Formo numero tri» — tiel nomadis tiun sian reenkarniĝon la maljuna gestapa vulpo, ekzemplero el tiuj, pri kiuj eĉ al ĉio kutima Reichsführer Himmler ne laciĝadis ĝoje miri.

Tiel, ĝemetante, apogante sin sur bastono, alpremante al la ventro la plenigitan per freŝa bolakvo varmobotelon (ankaŭ la varmobotelo konvenis al la «formo numero tri»), la simpatiega maljunulo eniris en la blankan ĉambron, kie Aglaja Petrovna sur alta, granda, komforta lito estis batalanta kontraŭ kovranta ŝin peza dormo.

Schäfer (same bonkora germana doktoro) abrupte ekstaris en atentopozo, bojis la difinitan por la «formo numero tri» saluton. Ĝia senco konsistis en tio, ke la «objekto» (en tiu ĉi okazo Aglaja Petrovna) komprenu, ke antaŭ li estas la supera estro, la plej supera — super kiu neniu povas esti. En la monstraj laboratorioj de la SS ĝustatempe kaj kun absoluta scienca ekzakteco estis trovite, ke al ideaj kaj intelekte armitaj «objektoj» kategorie ne efikas kaj milita uniformo, kaj sistemo de parada aperado de superaj ranguloj de la sekreta politika polico — ĝis Otto Ohlendorf, Eichmann, Heidrich kaj Himmler mem. Fojfoje en tiuj «objektoj» estis registrita nur scivolemo. Sed estis rimarkitaj, kvankam esceptaj, okazoj, kiam modesta, milda kaj kompata konduto de superaj personoj donis iomajn pozitivajn rezultojn.

Rimarkinte laŭ la okuloj de Aglaja Petrovna, ke ŝi komprenis, kiu estas antaŭ ŝi, von Zanke, plaŭdante per la pantofloj, proksimiĝis al la lito. Li estis mirigita de la viva kaj intensa beleco de la bolŝevistino (ja oni ŝin batis, tiun virinon), miris pri krepuska lumo de ŝiaj pupiloj, malbonkora, sed trankvila, miris, ekvidinte la malgrandan, klasikforman orelon, kaj sulkiĝis, rimarkinte batbluaĵon sur la kolo, sub la mentono...

Poste, ne hastante, elvokinte sur sia falta kaj pendvanga vizaĝo rideton de kompato, von Zanke eksidis, ankoraŭ frotis per la varmobotelo la ventron kaj ekparolis konfide kaj nelaŭte:

— Tio estas terure, tio estas malbone, tio estas neeble! Sinjorino... mi ne scias, kiel diri ruse! Sinjorino necesas scii: mi estas milita homo. Ekskluzive! Malnova, serva generalo! Ordono! Obei! Atenti! Soldato! Mi! Kaj neniu alia! Sed tiuj damnitaj kanajloj, pardonu, sinjorino, tiu malpura gestapo, faŝistoj, faris ne tiel! Nia Führer ne scias! Niaj generaloj ne scias! Nome de la komandantaro de la imperia armeo general-leŭtenanto von Zoren (por ajna okazo li eĉ la familinomon ŝanĝis — vulpo) donas siajn... kiel tion diri? pli... plej profunda pardon'! Certe, sendube, ni militas. Sed la germanaj trupoj ne malpurigas sin per tiuj fiaĵoj. Vi ripozos! Vi bone manĝos, multe tre delikata plado. Kaj vi iros nach Haus... kiel tion diri ruse?... hejmen! Al hejmo! Al loĝejo! Por paco kaj kvieto kaj via bona... kiel tion diri?.. panjo, kaj paĉjo, kaj Großpanjo. Kaj nun, hodiaŭ, necesas multe... bone... dormi, ĉu? Tre dormi, ripozo, tuj, dormo...

Kaj tiam Standartenführer kolonelo Ulrich von Zanke, komisiulo de Himmler kaj proksima amiko de Ohlendorf, instruisto de Eichmann kaj asistanto de Heidrich, konfidenculo de maljuna ruzulo Canaris, unu el nemultaj konsilantoj de Adolfo Hitlero mem pri la plano de kreado de la maŝino de la Ĉefa imperia departemento pri sekureco kaj inspirinto de la unuaj amasaj ekzekutoj, plenumitaj de buĉistoj de la SS, — la estro de la grupo «C» — Oriento — subite komprenis, ke la ludo kun la damnita bolŝevistino estas malgajnita senespere kaj ke regajni li ne povos.

Aglaja Petrovna tute nenion respondis, nek interrompis lin, nek esprimis malpaciencon. Ŝi simple divenis, kiu li estas, kaj ne en tiu senco, en kiu li tion al si imagis, kiam doktoro Schäfer prezentis lin kiel general-leŭtenanton von Zoren, sed en alia — en la vera. Tio estis simila al la malnova fabelo pri Ruĝkufulineto kaj Lupo, sed ĉi tie tiu bolŝevista Ruĝkufulineto tuj divenis la lupon, kiel tio nomiĝas, laŭ la manieroj, kaj kiam la vulpo — ankaŭ konata kiel lupo — komencis per sukera voĉo persvadi ŝin ekdormi, Aglaja Petrovna komprenis, ke li por io bezonas, ke ŝi ekdormu, kaj ŝiaj krepuskaj malbonkoraj pupiloj brileris per obstina, tranĉa mallonga lumo. Ĝuste tiun lumon rimarkis el sub la duonmallevitaj ŝvelaj, malhelaj palpebroj kolonelo von Zanke kaj laŭ tiu mallonga, tuj estingiĝinta lumo komprenis, ke li malvenkis. Ne komprenis li nur unu aferon: ne komprenis tion, ke li malvenkis ne nur ĝenerale, sed ankaŭ en grava detalo — en sia deziro, ke ŝi ekdormu. Kaj tial, ekstarante kaj subtenante per la mano sur la ventro la varmobotelon, li diris kviete kaj bonkore:

— Bona, firma, longa dormo. Dormi! Kaj — sana — hejmen, baldaŭ al propra hejmo, sinjorino Fjodoroff!

Kaj elirante, li iomete fermis la okulojn, komprenigante per tio la spertegan gestapan medicinan raton doktoron Schäfer, ke ŝi devas ekdormi. La medicina rato mallevis la okulojn: dum multaj jaroj servante per siaj scioj al la scienco de neniigado, li tamen iomete, nur en malgranda grado, ĝeniĝadis pri tio, kvazaŭ dirante al siaj komandantoj — torturistoj de ĉiuj rangoj kaj titoloj, — ke li, malgraŭ tuta malfacileco, tamen estas germano pli, ol kuracisto...

Von Zanke foriris. La maljuna, grizhara, kalviĝanta medicina rato, penseme kunpreminte la lipojn, — malfermis la pordeton de la medicinŝranketo. «Kion mi enigu en ŝian vejnon, por ke ŝin faligu dormo? — pensis doktoro Schäfer. — Kiel mi plenumu tiun insistan postulon de la ĉefo? Kaj ĉu ŝi lasos injekti?»

Finfine kun injektilo en la mano — tiaspeca «rata patrino» en kitelo kaj sur la malantaŭaj piedoj, — kantetante mallaŭtan kanteton, doktoro Schäfer ekiris al la granda lito. Kaj haltis, kvazaŭ rato, ekvidinta multe da bonega manĝaĵo. Haltis kaj eĉ la nazon turnis, flarante rate: la bolŝevistino estis dormanta.

Ŝi dormis sur la flanko, submetinte la manon sub la vangon, egale spirante, kiel devas dormi sana, tre laca homo. Bonegaj medikamentoj, germanaj medikamentoj, patentitaj medikamentoj de la germanaj firmaoj, medikamentoj de Bayer — I. G. Farbenindustrie, kiujn li donis al ŝi en trinkaĵo, kiam ŝi estis ankoraŭ en senkonscia stato, — faris sian aferon. Finfine la germanaj medikamentoj venkis la nervan sistemon de tiu virino. Ŝi dormas...

Granda Bayer! La «rata patrino» Schäfer kalkulis la pulson: bonega pleneco, eble nur iomete tro ofta? Eble, tamen, injekti en la vejnon dormigilon?

Li prenis la kubuton de la bolŝevistino, por turni la brakon pli oportune, sed ŝi ŝiris ĝin, kolere kaj dorme ion grumblis kaj tiris la kovrilon ĝis la malgranda roza orelo.

«Ne, ne, — pensis Schäfer, — tio estas profunda, bona dormo!»

Kaj, vokinte el la kazerno helpkuraciston Erich Hertz, tiun saman, kiu iam el fusilo kun optika celilo mortigis Hummel-on kaj pro sia elstara fideleco al la granda afero de la Führer estis transirigita en la grupon «C» kaj ordenita per kruco «Pro meritoj», la rato Schäfer raportis al la Standartenführer, ke la «pacientino» dormas.

— Ĉu vi estas certa? — demandis la ĉefo. Li havis tre malbonan humoron.

— Absolute.

— Mi tre ĝojas, ke unu homo en nia aĉa establo almenaŭ pri io estas certa, — dubsence kaj kolere diris von Zanke. — Tio estas grandega atingo. La bolŝevistino al mi ekkredis, kaj estas tre grave ne ŝanceli en ŝi tiun kredon...

Dirante tiel, li sciis, ke li diras malveron, sed eĉ antaŭ si mem li ne deziris agnoski, ke lia hodiaŭa artifiko kun la «formo numero tri» fiaskis. Eble, ŝi almenaŭ ekdormos — tiu virino, de kiu tiom multe dependas? Kaj, pensante tiel, li frapetadis per la ungoj sur glaseto da absinto...

Sed Aglaja Petrovna komprenis, ke ili por io deziras, ke ŝi ekdormu, komprenis, ke ili tion bezonas, kaj nun ŝia volo komencis lacigan kaj malfacilan duelon kontraŭ produkto de la granda Bayer, kontraŭ produkto de kemiistoj kaj farmakologoj de I. G. Farbenindustrie; la volo ekduelis kontraŭ la potencegaj drogoj, kreitaj de sciencistoj por obeigo de tiu volo.

Ŝajnigante, ke ŝi dormas, ŝi ne dormis.

La lito balanciĝadis sub ŝi, mildaj ondoj pigre plaŭdis ĝis la horizonto mem, la suno estis foriranta trans la sablan maran bordon, Vlaĉjo en junpionira koltuko estis iranta al ŝi, larĝe kaj iomete konfuzite ridetante, la forpasinta frato aviadisto Atanazio, pereinta en batalo super Madrido, estis persiste kaj severe rigardanta al ŝi, Rodiono Metodjeviĉ subite abrupte turniĝis kaj tiam, leviĝinte laŭ ŝtuparo sur sian ŝipon, mallonge kaj akre milite salutis ŝin — sian edzinon.

— Jes, jes, — flustris ŝi, — mi scias, mi ja komprenas!

Tre dolore sub la litkovrilo ŝi pinĉadis sin — la genuojn, la surojn, la ŝultrojn — tutforte per la ungoj. Poste ŝi almordis la vangon kaj tiel kunpremis la dentojn, ke eksentis guston de sango. Kaj la duan vangon ŝi same almordis, nur por ne ekdormi, nur por venki la damnitan faŝistan kemion, la akraventan doktoron, la dormigantan frapadon de pendolo sur la muro. Sed por kio ili bezonas, ke ŝi dormu?

— Por tio, — diris tiutempe Standartenführer von Zanke al doktoro Schäfer, — por tio, kara sinjoro doktoro, ke dum ŝia kvieta dormo ŝin rekonu ĉiuj tiuj, kiuj estis kun ŝi en malbonaj oficaj aŭ personaj rilatoj. Precize, sed ne proksimume sciante, ĉu ŝi estas Ustimenko aŭ Fjodorova, ni agos respektive. Se ŝi estas Ustimenko kaj ni pri tio certiĝos, mi ĵetos ĉiujn miajn agentojn al gvatado de ŝiaj ligoj, kiam ŝi estos liberigita «sur strikta kolrimeno». La ludo kostos kandelojn. Se ŝi estas nur Fjodorova, mi, certe, liberigos ŝin, ĉar senpartia provinca instruistino Fjodorova, sendube, baldaŭ forgesos la travivitajn de ŝi malfacilajn minutojn, tamen al ĉiuj rakontos pri la «formo numero tri», tio estas pri nia humana rilato al ŝi en la travivataj de ni tagoj. Tamen, eble, ĝuste Fjodorova-n, kiu havas nenian valoron por ni, por ajna okazo ni likvidu. Nia eksperimento kun la «formo numero tri» mortu kune kun ŝi...

La pordo malfermiĝis sen frapo, eniris Sturmbannführer Wentzlow. Liaj okuloj malicĝoje briletis.

— Mi aŭskultas vin, mia knabo! — diris al li la ĉefo per tia voĉo, laŭ kiu estis klare, ke neniun li intencas aŭskulti.

— Antaŭ horo, — penante reteni venkajn notojn, diris Sturmbannführer Wentzlow, — sur la Hitlerstraße estis mortigita tiu sama librotenisto Averjanov, koncerne de kiu vi eldiris la penson, ke lin ne indis liberigi. Tiu kanajlo jam sukcesis ebriiĝi kiel porko. Mi pririgardis la kadavron: li estis en bona kostumo, en nova palto kaj ĝenerale, videble, festis sian revenon el nia gastama domo.

La ĉefo lipis absinton.

— Mi tre ĝojas, — indiferente diris li. — Estas bonege, se nur la mortinto, kompreneble kiam li estis ankoraŭ viva, ne malutilis al ni. Mi ŝatas erari en bona direkto.

— Sed per kio li povis al ni malutili? Kaj kiam?

— Ili ĉiam artifikas tion fari, bedaŭrinde, — malgaje diris la ĉefo. — Ĉi tie por ni estas pli malfacile, ol ie ajn. Kial?

«Fia olda diablo! — kun furiozo pensis Wentzlow. — Denove tiu „kial?“. Ĉiam ni devas, kiel lernejanoj, plenumi lian ekzamenon!»

Sed plenumi ekzamenon ĉi-foje ne necesis. La ĉefo ĵetis rigardon al la horloĝo, donis al Wentzlow tajpitan liston de personoj, kiuj povus identigi Ustimenkon-Fjodorova-n, kaj ordonis senprokraste venigi ilin ĉi tien. Malgraŭ tio, ke estis la kvina horo de mateno, en la grupo «C» oni ankoraŭ laboris.

— Pelu ĉiujn, mia knabo, — ordonis la ĉefo. — Obersturmführer Zollinger estas nomumita responsulo. Estu neniu vorto inter la arestitoj. El la litoj rekte ĉi tien, neniajn parolojn, neniajn klarigojn. Aparte — numeron unu...

Li prenis de Wentzlow la liston kaj, presbiope malproksimiginte de si la paperon, legis:

— Stepanova Valentena Andrejevna...

Kaj kapmontris al Schäfer:

— Observos vi! Tre atente!

Wentzlow eliris. Al la perono, knarante per la pneŭmatikoj sur frosta neĝo, unu post alia alveturadis gestapaj «Opel»-oj. Sur la perono en uniforma palto, en vira kaskedo kun longa viziero kaj alta rando estis tremanta Hunda Morto.

— Eble, almenaŭ hodiaŭ oni ŝin pendumos! — diris sinjorino Misel. — Pro unu homo...

— Mi kun neniu pridiskutas ordonojn de la estraro, — seke respondis Sturmbannführer Wentzlow. — Kaj ankaŭ al vi ne konsilas!

La ŝoforo malfermis al li la pordeton kaj etendiĝis en atentopozo.

— Denove frosto, Karlchen, — diris Wentzlow. — Diablo prenu tiun froston. Hejme kun edzino, verŝajne, estas pli varme, ĉu, Karlchen?

Fojfoje li ŝercadis kun soldatoj.

Kaj la akraventra «rata patrino», dokta doktoro Schäfer en tiu sama tempo estis faranta lastajn preparojn al la nepre fiaskonta spektaklo: la helpkuracisto — nun sceneja laboristo Erich Hertz, — mole paŝante, disvolvis irtapiŝon de la pordo ĝis la lito. La iluministo — la dokta Schäfer — lerte direktis mildan lumon al la vizaĝo de Aglaja Petrovna, kiu mense dankis lin: la lumo helpis ne dormi. Poste estis raportite al la ĉefreĝisoro — Standartenführer von Zanke.

— Tre bone! — laŭdis la reĝisoro antaŭ fiasko de sia tiel bone preparita premiero. — Bonege.

Erich Hertz staris ĉe la pordo en atentopozo. Li deziris akiri ankoraŭ unu ornamaĵon sur la bruston — «Pro fervoro». Kaj tiu maltrankvila nokto estis esperiganta lin.

### Operaco «Nokto kaj nebulo XXI»

La violaj, kun humida brilo, okuloj de la majoro rigardis al Ĵovtjak atente kaj fikse. Malgraŭ la frua horo, barono Bernhard zu Stackelberg und Waldeck estis jam kvankam ne tute «ebrieta», tamen iomete «peza» kaj, konversaciante kun Genadio Tarasoviĉ, nehaste glutadis sian francan armanjakon, per kiu, cetere, li ne plu regaladis Ĵovtjak-on.

— Bedaŭrinde, la lokaj loĝantoj ne aplaŭdis, — kun subrido diris zu Stackelberg. — Male, okazis ekscesoj: fajfoj, insultoj...

La profesoro suspiris.

— La duan seancon ni montris ĉe ŝaltita lumo, — daŭrigis la komandanto. — Niaj homoj sidis antaŭ la ekrano kaj rigardis en la spektejon. Ĉio pasis glate. Ĉu al vi plaĉis la filmo?

— Mi estas altgrade flatita, — riverencis Genadio Tarasoviĉ. — Miaj meritoj antaŭ la germana ŝtato estas ankoraŭ tiom malgravaj...

Ili parolis per tradukisto. Tiu estis tradukanta rapide, ĵetante per la profunde sidantaj okuloj rigardojn jen al la komandanto, jen al la urbestro. Deŝovinte la grandan postaĵon, kvazaŭ rigidiĝinte en riverenco, la tradukisto per intonacioj emfazadis gravecon kaj profundecon de ĉio tio, kion parolis la komandanto, same kiel per mallongigado de la frazoj de la urbestro li komprenigadis grandecon de la distanco, disiganta la germanan registaron disde la kalva urbestro...

Glutinte armanjakon, la komandanto interesiĝis:

— Kiaj petojn vi havas al mi?

— Mi petus, sinjoro majoro...

Sed la tradukisto interrompis Ĵovtjak-on.

— Ni havas regulon, — diris li, — turni sin al supera komandantaro en pluralo de tria persono. Bonvolu poste sekvi tiun instrukcion.

— Mi dankas vin. Mi petus sinjorojn majorojn, — konfuziĝante kaj ŝvitante, komencis Ĵovtjak, — mi petus iom precizigi la demandon pri provizado de malsanulejoj...

Kaj penante trovi pli oportunajn kaj ambiguajn formulojn, Ĵovtjak komencis vaste rakonti pri «iom ĝena» stato kun «nutrado» en la urba onkologia instituto, en la infana malsanulejo kaj en la malsanulejo «Profesoro Polunin». Sed majoro zu Stackelberg und Waldeck ne finaŭskultis Genadion Tarasoviĉ-on. Iomete levinte la kapon kaj ĝustiginte per la fingro la amelitan kolumeton sub la kolumo de la jako, li interesiĝis: ĉu scias la profesoro ion pri planita por hodiaŭ operaco «Bonan nokton»?

Ne, Ĵovtjak pri tio nenion scias.

— La nomon de la operaco ni ŝanĝis, — diris la majoro. — En ĝi estas io malalta, opereta. Kaj por kio elpensi novaĵojn, se ekzistas proksima al la koro de ĉiu germano nomo — «Nokto kaj nebulo»? Tio, kio okazos hodiaŭ en nia urbo, oficiale estis nomita «Nokto kaj nebulo XXI». La latinaj ciferoj signifas ordan numeron de la faro...

La barono malfermis keston kun cigaroj, penseme elektis unu, detranĉis per speciala ilo la pinton kaj singarde ekfumis. En liaj violaj okuloj aperis kruela esprimo.

— Nacht-und-Nebel-Erlass! — firme prononcis li. — Nokto kaj nebulo! Sonderbehandlung! Vi estas nia homo kaj devas orientiĝi en la speciala terminologio. La grupo «C» ne tro vin fidas, ili emas en ĉiuj vidi malamikojn, sed mi vin konas, vere, ekde la naskiĝtago mem, kaj mi vin fidas...

— Sinjoro majoro esprimas al vi sian plenan favoron, — treege respekte tradukis la dikpostaĵa tradukisto. — Vi devas scii specialan terminologion...

Pri la grupo «C» la singarda tradukisto nenion diris. Kaj ĝenerale ne tro al li plaĉis la sincereco de la majoro kun tiu kalvulo. Certe, pri tio kulpas armanjako matene post sendorma nokto...

— «Nokto kaj nebulo» — tio estas kodita nomo de neniigo de kelkaj tavoloj de civila loĝantaro, — diris zu Stackelberg. — Same kiel Sonderbehandlung — speciala traktado... Tamen, vi tion ne bezonas! «Nokto kaj nebulo» — jen via afero...

Kaj elirinte el post la tablo, singarde tenante en la fingroj cigaron, por ne faligi cindron, briletante per la krurumoj de la botoj sub la suno, dum irado malofte glutante armanjakon, majoro komencis rakonti al la urbestro, kio okazos hodiaŭ. Komence al Ĵovtjak sekiĝis la gorĝo, poste li pensis, ke la majoro senmezure ŝercas, poste lia vizaĝo iĝis maljunule malfirma, ĉiuj muskoloj malfortiĝis, li ne havis fortojn moviĝi. Poste li pensis, ke barono, probable, estas ebria, sed ankaŭ tio estis malĝusta, la komandanto havis, kiel tio nomiĝas, iom da vaporo en la kapo, sed tenis sin firme, ne ŝanceliĝadis, nur la violaj okuloj iomete vitriĝis kaj la vortojn li deŝiradis pli malmilde kaj abrupte, ol ordinare.

— Mia granda patrujo, — estis diranta zu Stackelberg, — antaŭzorgis pri programo de eŭtanazio — vi, profesoro, probable, scias, ke «tanatos» en la greka signifas «morto». La bonega humaneco de la Führer manifestiĝis ankaŭ en tio. Eŭtanazio estas facila morto, morto sen suferoj. Karbonoksido prezentas per si nesuperitan specimenon de rimedo por organizo de amasa eŭtanazio. Ĉio neplenvalora devas esti likvidita, tio estas la unua kaj nia aktuala tasko. Malsanuloj el viaj malsanulejoj hodiaŭ estos elveturigitaj per specialaj aŭtofurgonoj en distrikton...

Li aliris la planon de la urbo, movinte la brovon, fiksis la monoklon kaj frapis per la fingro tiun saman lokon, kie Ĵovtjak kutime ripozadis en somerdomo.

— Zajmiŝĉe, jen! — prononcis li. — Ĉi tie nun estas fosata tranĉeo, simila al kontraŭtanka, aŭ eble, estos uzitaj tiuj tranĉeoj, kiujn vi preparis por ni. — La komandanto subridis. — Amuze, ĉu ne? Laŭ kalkulo de tempo la aŭtofurgono ĝis tiu momento, kiam ĝi venos al Zajmiŝĉe, plenumos sian taskon pri eŭtanazio. La prizonuloj, troviĝantaj sub konforma gardo apud la tranĉeoj, akceptos la kadavrojn, kuŝigos ilin laŭ respektiva ordo, kaj poste mem estos neniigitaj, sed ilin ni devos mortpafi, kaj vi tion ĉeestos...

— Sed mi... — iomete leviĝis el la fotelo Ĵovtjak.

— Vi devas nepre ĉeesti! — interrompis la dikpostaĵulo.

— Laŭ kalkulo de tempo — tio estos mateno, — kvazaŭ eĉ ne aŭdante la raŭkan ekkrion de Ĵovtjak, daŭrigis, ree glutinte armanjakon, zu Stackelberg. — Ni fiksos tiun agon sur filmo, kompreneble, ne tutan, sed la finan akordon, finalon, se eblas tiel diri. Vi komandos mortpunon de ruĝaj partizanoj, simbolante per via apero malamon de la rusoj al la arbaraj banditoj! Vi, jam filmita kiel humanega profesoro, kiel sciencisto, vi — jam montrita sur ekranoj, vi, kiun sur ekrano vidis Reichsleiter Göring kaj kiu esprimis aprobon de nia politiko, vi personigos kaj simbolos unuiĝon en lukto kontraŭ komunismo...

— Tia estas la ordono! — finis la tradukisto.

— Kaj nun vin akceptos Obersturmführer Zollinger en la grupo «C», kaj vi ricevos de li respektivajn instrukciojn. Cetere, tie oni tre interesiĝas pri onidiroj pri iu kuracisto, kiu kvazaŭ diris pri nia politiko de eŭtanazio — «ili provu veni!». Vi dividu kun sinjoro Obersturmführer Zollinger viajn konsiderojn koncerne tion...

Sur vataj piedoj, peze kaj kurbe paŝante, Genadio Tarasoviĉ eliris el la komandantejo, eltrinkis en sia kabineto du kulerojn da bromo, sidis dum kelkaj minutoj kun fermitaj okuloj kaj ekiris al la gestapo. La «bona etulo» renkontis Ĵovtjak-on kiel malnovan kompanon, kvankam iom malprude, plaŭdfrapinte lian ventron, sidigis en fotelon, verŝis por li glaseton da anizlikvoro, por si — glason da gasakvo kaj per sia tradukisto — ruĝvanga kaj morna junulo el Baltio — energie kaj rapide, se eblas tiel esprimi, elpremis el la urbestro la familinomon — Ogurcov.

— Neniu alia povis diri «ili provu veni!» — diris Ĵovtjak. — Mi lin konis, kiam li estis studento, impertinentulo kaj kverelemulo. Li restis ĉi tie ne pro propra deziro, sed tial, ke ĝuste en tiuj tagoj li estis operaciita de doktoro Postnikov pro apendicito. La operacio donis komplikaĵojn, kaj doktoro Postnikov lin apenaŭ eltrenis...

La «bona etulo» Zollinger aŭskultis Ĵovtjak-on atente. Li ŝatis homojn, kiuj en la slango de la gestapo nomiĝis «sinceruloj». Iomete premu, kaj el ili ŝutiĝos — sed, bedaŭrinde, ili tiom malmultas...

— Nu, kaj Postnikov? — demandis Zollinger.

— Kio — Postnikov? — ektimis Ĵovtjak.

La «bona etulo» rigardis al la urbestro per longa rigardo kaj silentis. Silenti kun «sinceruloj» estas plej bone. Ili ne eltenas paŭzojn. Al ili tiam ŝajnas pafmortigo kaj pendumilo.

— Mi ne komprenas, kiel al tio rilatas Postnikov? — ekhastis Ĵovtjak. — Eĉ estas strange, vere. Li ja estis en la blanka armeo.

Zollinger ridetis: ankaŭ rideto iam efikas. Ĝi komprenigas la konversacianton, ke ĉi tie oni scias nemezureble multe pli, ol eblas supozi.

— Kiam do li estis en la blanka armeo? Mi konatiĝis kun liaj dokumentoj, tie pri tio ne estas eĉ vorto. Kaj karakterizoj flanke de la sovetia sanprotektado estas plej altaj. Ĉu vi estas certa, ke Postnikov vere servis en la blanka armeo?

— Absolute!

— Do, kiom longe?

— Nelonge...

— Pli ĝuste?

— Dek sep tagojn.

— Ĉu vi responsas pri viaj vortoj?

— Certe, sinjoro Obersturmführer. La tuta afero estas en tio, ke Postnikov kaŝis sian servadon en la blanka armeo disde la bolŝevistoj. Pli ĝuste, mi al li konsilis kaŝi. Tio estis danĝera, treege danĝera, kaj nun, kompreneble, li al mi estas tre danka.

— Kaj ĉu vi povas responsi pri li? Ĉu vi povas garantii, ke estis ne li, kiu diris «ili provu veni!»? Ĉu vi konsideras ĉe tio, kian responson vi prenas, malgraŭ via pozicio ĉe ni?

«Diablo lin manĝu! — kun angoro pensis Ĵovtjak. — Eble, tio estas eĉ liaj vortoj — „ili provu veni!“».

Sed nun estis jam malfrue nei.

Kaj li diris, kiel al li ŝajnis, tre decideme:

— Postnikov estas nia. Mi responsas pri li per mia honesta nomo.

Zollinger kaj la tradukisto interŝanĝis rigardojn. Ĉe Genadio Tarasoviĉ tire ekdoloris la brusto. Eĉ ĉi tie oni opiniis lin perfidulo. Eĉ ili ne kredis pri lia honesteco. Eĉ tiuj, al kiuj li tiel fidele servis...

Poste Zollinger sciigis al Ĵovtjak, ke por li venos aŭtomobilo precize je la oka horo de mateno. Laŭ papero li kontrolis sian horaron: jes, je la oka. La ago kun partizanoj estas planita por la naŭa kaj dudek.

Elirinte el la gestapo, Ĵovtjak eksentis sin tute malsana. Kaj ankoraŭ en la korto li ekvidis tiujn ĵus venintajn aŭtofurgonojn. Li eĉ eksentis naŭzon, por momento eĉ preskaŭ svenis. Sed li sur la strato devigis sin trankvile legi la ordonon pri estonta pafmortigo de cent ostaĝoj, kiu estos plenumita kiel respondo de la imperia komandantaro al kruelega murdo de germana soldato. «Tiaj rimedoj sekvos ankaŭ poste, — legis Ĵovtjak, — ĉar la komandantaro...»

Kaj la konatan subskribon li same atente ekzamenis: zu Stackelberg und Waldeck. Reveninte finfine hejmen, profesoro Ĵovtjak, kompatante sin kaj suspirante pri sia sorto, malrapide demetis la putoran peltmantelon kun kastora kolumo, la bojaran ĉapon, demetis de la piedoj la botŝuojn «adiaŭ, juneco» kaj elmetis sur la tablon en la manĝoĉambro pezan pistolon, kiun al li siatempe enmanigis zu Stackelberg, deklarinte, ke sinjoro profesoro devas «en ekstrema okazo» multekoste vendi sian vivon al la «ruĝaj rabistoj». Tiutempe Genadio Tarasoviĉ nur danke ridetis, sed nun, ion eksciinte kaj elflarinte, li komencis tre serioze rilati al sia persona armilo, lernis ĝin malmunti, lubriki kaj ree munti, kaj eĉ en libera tempo, kunmetinte la ruĝan buŝeton kiel birdan postaĵon kaj mallarĝiginte unu okulon, longe celadis al iu senofenda aĵo, ekzemple, al kerosena lampo aŭ tekruĉo...

Kaj hejme la pistolon li ĉiam tenis en videbla loko, ĉe la mano.

Forgesinte boji hunde kaj graŭli, kiel li faradis ĉiam, revenante hejmen, Genadio Tarasoviĉ denove teruriĝis pri la estonta morgaŭa mateno kaj eĉ balbutis: «Ho dio», — sed tuj ordonis al si trankviliĝi kaj ne nervoziĝi, ĉar la nervaj ĉeloj neniam restariĝas, kaj krome decidis senprokraste refortiĝi per manĝo: malforteco tute venkis lin; kuirinte sur keroseno du ovojn, sekiginte biskotojn kaj boliginte lakton, li decidis, ke hodiaŭ estas pli bone ne plenumi dieton, kaj por komenco drinkis grandan glaseton da vodko. La alkoholo — la senpanea armilo de malkuraĝuloj — vigligis Ĵovtjak-on, kaj, pasumante en la ĉambro en trivitaj hejmaj pantofloj, li komencis rezoni pri si kaj pri la franca marŝalo Pétain, kiu same, kiel li — Genadio Tarasoviĉ, — laŭ lia opinio, deziris nenian militon, malgraŭ tio, ke li estis marŝalo, eĉ feldmarŝalo.

— Kaj mi estas civilulo! — ekkriis Ĵovtjak. — Mi, pardonu, estas kuracisto kaj deziras verŝi nenies sangon! Kaj min neniu devigos! Mi estas libera homo, kaj mi vin aprezas, sinjoro Pétain.

La efiko de la vodko forpasis sufiĉe baldaŭ, kaj Ĵovtjak denove komencis malĝoji. Senlace iris la tempo, kun ĉiu minuto estis proksimiĝanta la morgaŭa «ago».

Necesis subteni siajn fortojn kiel ajn.

Ĝemetante, profesoro Ĵovtjak malleviĝis en sian trezorejon, kontrolis per lanterna radio — ĉu ne humidiĝas la muroj, eĉ flaris en la angulo, poste trovis du komencitajn botelojn da multekosta malnova konjako, dense kaj diligente fermis la konservejon, preparis kafon — pli fortan kaj pli dolĉan, turkan, kaj eksidis al la tablo kun firma intenco ebriiĝi. La kartvela konjako al la profesoro subite plaĉis multe pli ol tiu, per kiu lin regaladis la germanoj, kaj koncerne de tio Genadio Tarasoviĉ mense prononcis eĉ tutan monologon. «Kaj haringo nia estas pli bona, ol ilia, kun dolĉa saŭco, — pensis li, — kaj pri pano eĉ paroli estas ridinde. Tute same pri tabako. Aĉaĵo estas ilia tabako, fiaĵo kaj surogato, kvankam aroma. Nia eĉ plej malmultekosta estas pli natura, kvankam mi estas diletanta fumanto. Vodko ilia estas vera abomenaĵo — el beto, la kompoto estas pli malbona ol niaj konservaĵoj, la rumon eĉ porkoj ne trinkos! Ne, niaj manĝaĵoj estas pli bonaj!»

En tiu senco profesoro Ĵovtjak evidentiĝis subite granda patrioto.

Sed ebriiĝi vere li ne sukcesis.

Je la oka horo de vespero subite tondre ekfrapis la pordon Postnikov, lian krudan frapadon Genadio Tarasoviĉ rekonadis tuj.

«Diablo vin alportis!» — insultis la profesoro kaj longe, eĉ multe tedinte al si mem, bojis hunde ĉe la pordo. Poste montris, ke li foririgis la hundon, kaj tre malafable salutis la palan, lacan kaj koleran Postnikov-on.

— Kaj kial vi ĉiam tiel frapegas, kvazaŭ estas incendio! — malŝate diris Ĵovtjak kaj, fiksaŭskultinte, kriis ien en profundon de la loĝejo: — Huŝ, Zeŭso!

— Mi, interalie, al vi ne gaste venas, sed nur pro aferoj, — montris la dentojn Ivano Demetrijeviĉ, — kaj aferoj miaj ordinare estas senprokrastaj.

«Vane mi la konjakon ne formetis, — riproĉis sin la profesoro, — li tuj eltrinkos ne malpli ol glason».

En sia trivita ĉu kitelo, ĉu tuniko, sed kun neĝblanka subkolumo, en kepra, kun surkudritaj kavaleriaj ledaj strioj, brilanta pro malnoveco rajdpantalono, en purigitaj botoj, kun akraj pintoj de grizaj lipharoj kaj kun glacia rigardo de la lakt-bluaj okuloj, tondita brose Postnikov similis al maljuna generalo, pri kio Ĵovtjak ne prokrastis lin sciigi.

— Ja se la vivo normale disvolviĝus, sed ne oblikve iel-tiel, mi vere nun estus ne malpli ol divizia kuracisto, — diris Ivano Demetrijeviĉ, — tio estas generalo de medicina servo. Tamen, mi ne pri mia vivo al vi venis paroli...

— Ja mi esperas, ke ne por tio...

Por momento iliaj rigardoj renkontiĝis: la trankvile kaj delonge malamanta de Postnikov kaj la iomete hunda, nenion esprimanta, iomete kun larmo pro la drinkita konjako — de la urbestro.

— Ogurcov-on gestapanoj prenis...

— Ĉu Ogurcov-on? — tiris Ĵovtjak. — Kiun Ogurcov-on?

— Kaj ĉu vi lin kvazaŭ ne konas?

— Kial do mi devas nepre koni Ogurcov-on?

— Tial, ke vi tre multajn konas. Kaj via posteno estas tia, ke vi devas koni! Tial se vi forgesis, penu rememori!

Genadio Tarasoviĉ sulkis la frunton, rememorante. Certe, li konis, sed ne povis ja li permesi al si tiel tuj rememori.

— Estas mirinde, kiel vi kutimiĝis pri ĉio mensogi, — diris Postnikov. — Eĉ unu vorton simplan de vi ne eblas aŭdi, nepre vi devas ŝajnigi...

Nun Ĵovtjak montris, ke li rememoris.

— Ĉu de via Ustimenko Vladimiro amiko? — frapinte sian frunton, diris li. — Tia morna ĉiam estis tiu Ustimenko...

— La afero estas ne en Ustimenko kaj ne en tio, kiu estas kies amiko, — ĉirkaŭirinte la tablon kaj ĉirkaŭrigardinte atente buteron en buterujo kaj ŝinkon, respondis Ivano Demetrijeviĉ. — Ni supozu, ke amiketo. Ogurcov estas nia studento, talenta kuracisto, kiu havas bonan estontecon, kaj lin necesas ajnkoste savi...

Postnikov eksidis, malproksime etendis la longajn krurojn en la purigitaj, kun rimarkeblaj flikaĵoj botoj, serĉis en la poŝoj ion por fumi kaj, ne trovinte, prenis el la arĝenta profesora cigaredujo germanan cigaredon.

«Mi mem, prefere, verŝu por li konjakon», — pensis Ĵovtjak, sed tuj abolis sian decidon, pensinte, ke Postnikov perceptos eĉ glaseton da konjako kiel ian petemon kaj ektimon rilate de Ogurcov.

— Se necesas, do savu! — levinte la grasajn ŝultrojn kaj enŝovante la elŝoviĝintan kravaton sub la veŝton, respondis la profesoro. — Mi ne tiajn rilatojn kun ili havas, ke mi povu savi...

— Kaj kiajn vi havas rilatojn? — per tremanta voĉo interesiĝis Postnikov. — Mi tiel pensas, ke se iu enprizonigi povas, do ankaŭ elprizonigi li povas...

— Kiu do, laŭ vi, enprizonigi povas?

— Ja vi mem enprizonigas, — forsvingis Postnikov, — ĉu vi pensas, ke mi ne scias? Ĉiuj scias viajn kun ili oficajn kaj libervolajn rilatojn.

— Sed mi ne permesos! — ŝrikis subite Ĵovtjak. — Vi ne rajtas, kaj mi...

— Ĉit! — kun trankvila abomeno interrompis la profesoran ŝrikon Ivano Demetrijeviĉ. — Nur sen histerio! Vi mem Ogurcov-on enprizonigis, tio estas klara por ĉiuj, ĉar li pri via kinofilmo ridis, kaj nun lin oni sendube pendumos. Do, devas vi tiun fiaĵon senprokraste ripari, alie al vi estos malbone.

— Ĉu? — demandis Ĵovtjak.

— Tre malbone! — promesis Postnikov kaj mem verŝis por si tason da konjako.

— Kiu do al mi tiun malbonon faros?

— Almenaŭ mi, — diris Postnikov. — Jen mi decidos kaj murdos. Fakte, estas eĉ mirinde, ke mi ĝis nun ĝuste tiel ne faris.

Trinkinte iomete el la taso, li viŝis per neĝblanka poŝtuko la lipharojn kaj komencis fiksrigardi al Ĵovtjak, kvazaŭ vere mirante, ke tiu staras ĉi tie viva, sana, roza kaj kvankam kolera, sed sendifekta.

— Ĉu al vi estas strange, Ivano Demetrijeviĉ, ke vi ne murdis homon, al kiu vi ŝuldas la vivon mem? — per kvazaŭ ektreminta pro ofendo voĉo demandis Ĵovtjak. — Kaj ĉu tio viaflanke ne estas ŝerco? Forgesi tion...

— Ĉu estas vi, al kiu mi la vivon ŝuldas?

— Sen ajna dubo mi!

— En kiu do senco, sinjoro Ĵovtjak, mi ŝuldas al vi la vivon?

— Ja en tiu, sinjoro Postnikov, sendanka vi homo, ke, veninte al mi por, pardonu, dungiĝi, vi enmanigis al mi demandaron, kie en iu punkto, pro via, pardonu, stulteco, vi skribis pri dek sep tagoj da servado en la blanka armeo. Kaj ĝuste mi, tute vin ne konante, esperinte nur al via honesteco kaj nobleco, tutkore dezirante al vi nur bonon, konsilis kaŝi...

— Kaj jen mi kaŝis, — kun raŭka subrido prononcis Postnikov. — Jen mi kaŝis. Jen kondukis min la honesteco kaj nobleco ĝis tio, ke mi trafis sub estradon de perfidulo. De Judaso...

Ĵovtjak faris protestan geston, sed Ivano Demetrijeviĉ ripetis:

— Perfidulo, jes! Kaj atingis mi tion, ke anstataŭ la Ruĝa Armeo...

— Por ke kune kun ĝi kuri al Uralo, — subkaptis Ĵovtjak, — jen, jen, dum ĉi tie vi al suferantoj kaj malsanaj...

— Ĉit, vi! — subite neordinare krude kriis Postnikov. — Ĉit, vi, silentu!

Ĵovtjak eksilentis, ekpalpebrumis. Postnikov ne haste deŝovis la kaseroleton, en kiu estis kuirataj la ovoj, botelojn kaj etendis la manon al la pistolo. Verŝajne, li ĝin ĵus rimarkis sur la rando de la manĝotablo. Genadio Tarasoviĉ frostotreme movis la ŝultrojn — jam pluran fojon dum tiu ĉi vespero.

— Ĉu por memdefendo? — subĵetante sur la polmo la donacon de la germana komandanto, interesiĝis Ivano Demetrijeviĉ. — Aŭ vi po iom lernas homojn murdi?

— Prefere metu ĝin sur la lokon, — petis Ĵovtjak. — Kun armilo oni neniam ŝercu.

— Kaj mi ja ne ŝercas, — respondis Postnikov, — ĉu tio estas ŝercoj. Mi vian pafileton pririgardas...

— Kaj tamen mi deziras meti ĉiujn punktojn super «i», — rigardante al la pistolo en la manoj de Postnikov kaj sentante en la dorso froston, daŭrigis Ĵovtjak. — Se vi ne kaŝus tiun fakton de via biografio disde bolŝevistoj, tiam tute nature vi estus antaŭlonge formanĝita kun la tripo.

— Ili min ne formanĝus, sed de vi mi estas antaŭlonge formanĝita. Dum la tuta vivo mi anstataŭ vi operaciadis, viajn sciencajn laboraĵojn skribadis, kaj nun jam estas preskaŭ perfidulo danke al vi.

Li elprenis en la pistolo la ŝargilon, elĵetis el la tubo kartoĉon kaj, rapide celinte al Ĵovtjak, ellasis la ĉanon.

— Ĉesu do! — retropaŝante per etaj kaj rapidaj paŝoj, kriis la profesoro. — Pro kia, vere, diablo...

— Ĉu vi timas? — kun kvieta rideto demandis Ivano Demetrijeviĉ. — Ĉu vi amas la vivon?

— Stulte! — viŝante la subite ŝvitiĝintan kalvon per la poŝtuko, ŝultrolevis Ĵovtjak. — Stulte kaj ofende, Ivano Demetrijeviĉ. Jen vi pro Ogurcov al mi venis, kun peto. Sed ĉu scias vi, ke kiam trairis onidiro pri... nu, kiel mi tion formulu... vi scias, la germanoj intencas plenumi iun «agon»... laŭ ilia sistemo de neniigo de malfortuloj kaj judoj...

— Nu, nu, nu? — subite akre kaj atente demandis Postnikov.

— Jen ĝuste tiu sama Ogurcov diris ie — «ili provu veni!». Diris en la senco minaca kaj eĉ terorisma...

— Kaj ĉu vi pri tio denuncis?

— Ili mem al mi tion raportis.

— Ĉu raportis? Sed por kio do ili raportis tion pri Ogurcov, se ĝuste tiajn vortojn ne li diris, sed mi en la onkologia instituto?

— Ĉu vi? — almontrinte per la fingro al Postnikov, demandis Ĵovtjak.

— Mi! — konfirmis Ivano Demetrijeviĉ. — Kaj, bedaŭrinde, nesufiĉe singarde, rekte al germano-instruktoro. Sed ni tie estis multaj, kaj li ne komprenis, kiu, kaj poste ĉio miksiĝis.

— Jen vidu, vidu do, — kun triumfo ekkriis Ĵovtjak. — Vi al mi ĉiajn malpurajn vortojn diras, kaj mi vin duan fojon savas...

— Kiel tiel savas? — paliĝante pro subita terura diveno, diris Postnikov. — Do, evidentiĝas, ke vi al Ogurcov miajn vortojn atribuis?

— Nenion mi atribuis, — denove ektimante, mensogis Ĵovtjak. — Mi nenion eĉ scias pri Ogurcov, mi nur de vi ekaŭdis, mi en tiu senco, ke se oni vin ne tuj kaptis, do tial, ke ili scias, kiel mi vin subtenas kaj en kiaj ni rilatoj estas.

— Kaj en kiaj do ni rilatoj estas? — malvarme interesiĝis Postnikov. — En kiaj tiaj specialaj rilatoj? Mi vin treege petas detale klarigi al mi niajn rilatojn...

Per siaj grandaj, tre maldikaj blankaj manoj li mole enŝovis la ŝargilon en la pistolon, enmetis kartoĉon en la tubon kaj movis la sekurigilon al pafa pozicio. Ne deŝirante sin, senmove, per iaj strigaj okuloj rigardis Genadio Tarasoviĉ al ĉiuj ĉi difinitaj manipuloj de Postnikov, klare konsciante, ke nun li ne nur nedifinite timas, sed scias, ke la «savita de li dufoje» Ivano Demetrijeviĉ lin tute povas murdi.

— Do kiajn ni havas rilatojn? — denove demandis Postnikov.

— Kamaradajn. Amikajn, — ne komprenante sin kaj ne aŭdante siajn vortojn, respondis Ĵovtjak. — Vi, estante mia kolego...

— Neniaj rilatoj inter ni ekzistas, — trankvile diris Ivano Demetrijeviĉ. — Mi ĉiam vin malestimadis, sed, vidu, timis. Kaj nun mi vin ne plu timas. Mi estas liberigita de la timo...

— Kaj do, sekve, vi intencas... — almontrante per la mentono la pistolon, kun spasmo en la gorĝo, demandis Ĵovtjak. — Intencas min...

— Certe, — tre simple kaj trankvile respondis Postnikov. — Necesis antaŭlonge tion fari, sed mankis konvena okazo kaj ankaŭ armilo, nature. Ja per la manoj ne eblas, ĉu? Kaj ne per tabla tranĉilo, ne kiel oni porkojn buĉas, ĉar por tio necesas kvalifiko. Kaj kio koncernas la fakton mem de neniigo de similaj al vi fiuloj, do tio estas socia higieno. Por ke oni ne faru tiel!

— Kion ĝuste... ne faru... tiel?

— Ĉion! Kaj perfidon... kaj ŝtelon de aliula laboro... kaj karieron... Unu el la alia sekvas, Genadio Tarasoviĉ. Karieristo al ĉio kapablas, por li ne ekzistas neeblaĵo en morala senco. Jen tial vi perfidis la patrujon, ĉu vi komprenas?

— Mi ne estas militisto! — ekkriis Ĵovtjak. — Mi faris nenian ĵuron. Mi estas privata persono, kiu...

— Privata, kiu... — ripetis Postnikov kaj subridis per solaj lipoj. — Kia fiaĵo, ho dio, kia fiaĵo...

Li kvazaŭ kun miro ekvidis en sia mano la pistolon, kaj Ĵovtjak komprenis, ke ankaŭ Postnikov timas.

— Ivano Demetrijeviĉ, — malvarmiĝante pro neeviteblo de la venanta lasta momento, ekkriis la profesoro, — sinjoro Postnikov! Mi petas! Mi petegas! Mi pretas per ĉiuj miaj kapabloj...

Postnikov ankoraŭ eltrinkis konjakon.

— Mi, vidu, kun neniu sukcesis komunikiĝi, — diris li sincere kaj malgaje. — Mi serĉis, tute kompreneble, ian komunikadon kun la partizanoj, sed oni min evitas, kiel leprulon, ĉar opinias, ke mi estas via! Kaj kiam foje, ne elteninte, mi esprimis en tiu senco, ke ili — tiuj kanajloj — ankoraŭ viŝos siajn larmojn per smirgo, kiel ili mem kantas, tiam ĉiuj ĉirkaŭe eksilentis, suspektinte en mi provokiston kaj vian denunciston.

Liajn lakt-glaciajn okulojn plenigis esprimo de furioza angoro, poste li facile suspiris kaj diris:

— Aĥ, kia tio estos neesprimebla ĝuo — fini vin.

— Sed kion tio al vi donos? — timante moviĝi, per susuranta voĉo afereme interesiĝis Ĵovtjak. — Ja vin la germanoj pendumos.

— Ja mi al ili ne diros, ke mi vin murdis, — serioze respondis Postnikov. — Mi al neniu diros. Kaj ili ne ekscios kaj ne pendumos min.

— Ili jam scias! — singarde prononcis Genadio Tarasoviĉ. — Mi ilin avertis anticipe, ke se iu min ĉi tie murdos, do tio estos vi!

Postnikov ĵetis al li malrapidan rigardon: dum tiuj ĉi minutoj Ĵovtjak sukcesis fariĝi simila al kadavro — tiel li griziĝis kaj kvazaŭ, kiel pensis Ivano Demetrijeviĉ, «distordiĝis». Tio estis nun ne la orgojla kaj aroganta profesoro Ĵovtjak, sed simple iu, kiu tute baldaŭ mortos, kiel tio nomiĝas, per hunda morto, aŭ eĉ jam mortinta Ĵovtjak, la korpo de Ĵovtjak...

— Mensogas vi ĉion, — per enua voĉo diris Postnikov. — Mensogas, kiel mensogis dum la tuta vivo. Vi ja estas mensogulo...

— Kaj ĉu vi deziras, mi fordonos al vi ĉiujn miajn trezorojn? — proponis subite, skuiĝinte per tuta sia mallongkrura, korpulenta korpo, Ĵovtjak. — Ĉu vi deziras, Ivano Demetrijeviĉ? Mi estas riĉa, tre riĉa, kaj mi havas multe da ĉio, tiel multe, ke eĉ evakui miajn valoraĵojn mi ne sukcesis. Tio, fakte, min, se tiel diri... limigis pri forveturo. Aŭskultu, Ivano Demetrijeviĉ! Valoregaj pentraĵoj de tre, tre malnovaj majstroj, mirindaj kristalaĵoj, porcelano, unikega fajenco...

— Por kiam estas fiksita la «ago»? — ne aŭskultante Ĵovtjak-on, demandis Postnikov. — Kiam komenciĝos tiu amasmurdo?

Genadio Tarasoviĉ respondis kun preteco, farinte eĉ paŝeton antaŭen:

— Hodiaŭ, Ivano Demetrijeviĉ! La operaco nomiĝas «Nokto kaj nebulo XXI». Tio estas ilia tradicio, tia, vidu, stilo. Laŭ la principo «mantelo kaj spado». La unua estos nia onkologia instituto, poste la psikiatria kliniko kaj tiel plu. Ĉiuj malsanulejoj kaj, certe, judoj laŭ listo. En specialaj aŭtofurgonoj...

En la aero li per la manoj desegnis aŭtofurgonon.

— Kaj ĉu ĝuste kun vi ili ĉion kunordigis? — ĝentile demandis Ivano Demetrijeviĉ. — Ĉiujn tiujn kaj ceterajn detalojn?

— Ivano Demetrijeviĉ, — transirante al konfida tono kaj subite pri io ekesperinte, ekkriis Ĵovtjak, — komprenu do min finfine: en la kondiĉoj de tiranio aktivan reziston al konkerantoj eblas plenumi, nur ŝajnigante, ke vi estas tute lojala kaj eĉ plene sur ilia flanko. Senkaŝe elpaŝi kontraŭ la enkondukita de ili reĝimo estas stultaĵo! Jes, jes, mi pensis pri tio, meditis! Ni supozu, ke mi konscie iras al morto, akceptas, tiel diri, dornan kronon. Kaj kio? Ajna martireco dronos en forgeso, ĉar mian nomon estos malpermesite mencii. Do por kio...

— Mi vin ne pri tio demandis, — interrompis Postnikov. — Por mi tiuj viaj vulgaraĵoj estas ne interesaj. Mi vin demandis — ĉu kunordigis ili kun vi ĉiujn detalojn de tio, kio tie nomiĝas «ago»?

— Certe! Nepre! Tamen mi, certe, nur havas informojn, ja mia voĉo estas nur konsultiĝa...

— Konsultiĝa! — aŭtomate per obtuza voĉo ripetis Postnikov; la polmon de la maldekstra mano li alpremis la la tempio, kaj per la dekstra mano tenis la pistolon kun la tubo malsupren. — Kaj ĉu vi nenion povis fari? Ĉu vi ne povis senprokraste almenaŭ min averti? Ja ni... nu almenaŭ iun savus, forportus, ŝtelus. Ni povus... eĉ almenaŭ pri la sama Ganiĉev? Vi ja sciis, ke mi operaciis Teodoron Vladimiroviĉ-on, desekcis al li la stomakon, vi scias, ke metastazoj ne estis, kaj nun rezultas — Ganiĉev-on oni sendos en gasumveturilon, venenigos, neniigos? Ĉu tiel? Kaj li estas sciencisto, li superas nin ĉiujn, li...

— Li rifuzis kunlabori! — minacante al Postnikov per la fingro, diris Ĵovtjak. — Mi ne kapablis, finfine! Mi ne povas pro ĉiu...

La magra, flav-pala vizaĝo de Postnikov tremeris; kvazaŭ farante grandegan penon, li prononcis:

— Mi ne scias kiel! En la nomo de kio? Ĉu en la nomo de mia kirurgio? — Li subite alte levis la pistolon.

— Aj! — kriis Ĵovtjak. — Aj, Ivano Demetrijeviĉ! Aj! Mi petegas...

Pafis Postnikov sidante, kaj kiam Ĵovtjak, peze frapinte per la kapo la komodon, eksilentis por ĉiam, Ivano Demetrijeviĉ leviĝis, aliris la skribotablon, elŝiris el la notlibreto, kie estis listigitaj ĉiuj titoloj de Ĵovtjak, folion, pensis iom, poste larĝe skribis sur ĝi: «Morton al germanaj okupaciantoj», diligente metis la letereton sur la mortinton kaj, ŝovinte la pistolon en la poŝon, longe butonumadis en la antaŭĉambro la butonojn de la malnova, trivita bekeŝo.

La nokto estis nigra, senluna kaj senstela, kaj frosta nebulo pendis en nigraj ruinoj de la urbo, kiam doktoro Postnikov, flustre parolante kun si mem, iris en la onkologian instituton. Nun al ili, malsanuloj kaj resaniĝantoj, jam ne eblis per io ajn helpi, sed la menso de Postnikov febre kaj sufere tamen serĉadis eliron. Li sciis, ke Ganiĉev resaniĝos, li estis certa, ke la operacio pasis sukcese, kaj tio, ke la sciencisto, revenigita de li al la vivo, estos nun tiel bestece neniigita, per neeltenebla turmento ŝiris lian animon. Kaj Ganiĉev, kaj ĉiuj aliaj, la tuta malsanulejo, ĉiuj ĉambroj, ĉiuj litoj...

«Nokto kaj nebulo», — pensis li, glitante sur la maldikaj, eluzitaj plandumoj de la botoj, — «nokto kaj nebulo, kaj mankas eliro!»

«Eble, mi nun konduku Ganiĉev-on en mian hejmon?» — demandis Postnikov sin, alirante la onkologian instituton, kaj tuj komprenis, ke forkonduki li ne povos, ĉar apud la enirejo estis pasumanta germana soldato kun mitraleto kaj en kasko.

La soldato vokis lin kaj, levinte la mitraleton sur la brakon, kontrolis la paspermeson kun subskribo de Ĵovtjak, lumis per lanterno en la vizaĝon de Ivano Demetrijeviĉ, komparante lin kun la fotaĵo, kaj kapjesis — eblas pasi!

En la nehejtita, apenaŭ prilumita per malgranda lampeto vestiblo Postnikov demetis la bekeŝon, surmetis flavan makulitan kitelon kaj, kutime mirinte, ke la instituto tamen ĝisvivis la hodiaŭan tagon, per facilaj, junaj paŝoj leviĝis sur la duan etaĝon. Tie ĉe provizora stovo, starigita apud la operaciejo, estis varmigantaj sin malsanuloj. Sentante turmentan honton pro tio, ke ili ĉiuj ekstaris ĉe lia apero, kaj pro la sono mem de iliaj afablaj, estimaj voĉoj, tiel konataj por veraj kuracistoj, kuracistoj danke al Dio, Postnikov, kapsalutante dum irado, malfermis pordon al la malgranda, tre malvarma deksepa ĉambro, kie Ganiĉev, simila al magriĝinta Budho, ĉe malforta lumo de novjararba kandelo, enigme ridetante, estis leganta sian ŝatatan libron — «Laŭdon de l' Stulteco» de Erasmo de Roterdamo.

— Ĉu vi scias, pri kio mi pensas? — diris li nelaŭte, sed per jam fortikiĝinta voĉo, kvazaŭ daŭrigante antaŭlonge komencitan konversacion, — tamen mirinde pravis Nikolao Ivanoviĉ Pirogov, kiam li asertis, ke ĉio nova en la mondo estas, esence, bone forgesita malnova. Fieco kaj krueleco ne estas novaj...

Postnikov eksidis, kaj etendante la longajn laciĝintajn krurojn, severe pensis pri tio, ke post ne pli ol du horoj tiu potenca, ĉiam ĝojiginta lin intelekto ĉesos ekzisti kaj ke tiu batalo, kiun li kun tia peno faris por la vivo de tiu elstara sciencisto, tute al nenio kondukis...

— Ĉu tio estas ne mirinda? — disvolvante la penson, kies esenco forglitis de Postnikov, estis diranta Ganiĉev. — Ĉu tio ne konformas al la travivata de ni tempo? Aŭskultu!

Kaj, tradukante el la germana sen eĉ unu stumblo, li legis:

— «Milito, tiom laŭdata de ĉiuj, estas farata de parazitoj, parigistoj, ŝtelistoj, murdistoj, malkleraj kruduloj, nepagipovaj ŝuldantoj kaj similaj subaĵoj de la socio, sed tute ne de kleraj filozofoj...»

Kun venka rideto li ekrigardis al Postnikov.

— Kaj ĉu tio vin konsolas? — nelaŭte demandis tiu.

— Tutcerte! Interalie, Erasmo estis germano, kaj li krome skribis: «Rememoru orgojlon pri laŭtaj titoloj kaj respektaj nomoj. Rememoru diajn honorojn, donatajn al mizeraj homaĉoj, kaj solenajn ceremoniojn, per kiuj estis alkalkulataj al dioj la plej abomenaj tiranoj».

— Mi ĵus murdis Ĵovtjak-on, — preter sia volo diris Postnikov. — Antaŭ ne pli ol horo.

Kaj por io montris al Ganiĉev la pezan Ĵovtjak-an pistolon.

Teodoro Vladimiroviĉ surmetis la libron sur la amason da ĉifonoj, per kiuj li estis kovrita super la litkovrilo, frostosente kuntiriĝis, suspiris, poste demandis:

— Ĉu vi — mem?

— Mem. Mortpafis. Per tiuj ĉi manoj.

— Ĉu eblis pensi, — denove enigme ridetante, diris Ganiĉev. — Per tiuj ĉi manoj, kiuj faradis nur bonon. Tiom da jaroj da bono...

— Sed ĉu tio, ke mi murdis Ĵovtjak-on, estas malbono? — mallaŭte interesiĝis Postnikov, kaj liaj lakt-glaciaj okuloj enpikiĝis en Ganiĉev-on. — Ĉu vi plu estas etika vegetarano? Mi ja lin murdis, cetere, ankaŭ pro miaj kaj viaj pekoj. Kiom da jaroj ni sciis, ke li estas fiulo, kaj toleris tion. Mi krome fidele servadis al li. Ĉu vi memoras, kiel kvereladis kun ni Prov Jakovleviĉ Polunin pro Ĵovtjak kaj kiel ni — mi pro timo, kaj vi pro anima malvigleco — eĉ fingron ne movis por fini tiun kanajlon...

— Pri mortintoj oni aŭ diras bone, aŭ nenion diras, — plu ridetante, diris Ganiĉev. — Ĉu ne?

— Pri mortintoj oni aŭ diras veron, aŭ nenion diras, — kontraŭdiris Postnikov. — Kaj rezultas, ke pravas la junulo — ĉu vi memoras Ustimenkon Vladimiron? Ĉu vi memoras lian furiozan senbridecon? Ĉu vi memoras, kiel li ne povis kompreni tiun nian komunan malviglecon? Ja ĝuste tiu nia senagado, pardonu, egoisma senagado, naskis Ĵovtjak-on en tiu lia hipostazo, en kiu li aperis al ni kiel perfidulo. Cetere, hodiaŭ li perfidis al la gestapanoj Ogurcov-on — ĉu vi memoras, Ustimenko havis tian kamaradon, ĉiam pri ĉio dubantan junulon? Ĉu ne memoras? Li havis tiajn maldensajn dentojn.

— Kaj kio ankoraŭ hodiaŭ okazis? — atente kaj akre fiksrigardante al la ekstreme elturmentita, magra vizaĝo de Postnikov, demandis Ganiĉev. — Ja, verŝajne, multo okazis, alie vi lin ne murdus. Tio estas, ne trovus en vi fortojn — murdi! Tio, mi supozas, estas tre ne facile. Do: kio okazis?

— Multo, — respondis Ivano Demetrijeviĉ. — Mi tuj al vi diros. Sed krom ĉio cetera ĉu vi scias kion mi pensis antaŭ tiu momento mem?.. Mi pensis: «Mi vin, Ĵovtjak, ankaŭ por tio tuj neniigos, por ke ne troviĝu poste saĝulo, kiu deklarus subite: „Jen kiaj profesoroj ekzistas!“ — „Ne, ne ekzistas tiaj profesoroj! — respondos la homaro. — Ne povas ekzisti, ĉar „profesoro“ — tio estas ne nur nocio pri rango en scienco, sed ankaŭ morala nocio...“»

— Kiele vi ŝvebas! — subridis Ganiĉev. — Kvazaŭ vi aĝas dudek jarojn. Do kio tamen okazis?

Postnikov respondis tute ne tuj. Kaj Ganiĉev rimarkis, kiel Ivano Demetrijeviĉ kolektas fortojn.

— Hodiaŭ ili finos ĉiujn malsanulojn en ĉiuj malsanulejoj, — malrapide, nelaŭte, sed tre firme eldiris Postnikov, kaj lia sen tio blanka vizaĝo eĉ pli blankiĝis. — Ĉiujn niajn malsanulojn en ĉiuj niaj malsanulejoj. Tiu amasa murdo ĉe ili nomiĝas «Nokto kaj nebulo». Ĵovtjak sciis pri la preparata krimo kaj kaŝis tion...

Ganiĉev fermis la okulojn.

— Malfrua leciono por ni pri netoleremo al fiuloj, — finfine diris li. — Kaj pri anima pigreco. Indulgado kaj malvigleco kondukis al tio, ke nun el ni oni faros sapon.

— Ĉu sapon?

— Certe! Ĉe ili ja nenio, mi aŭdis, perdiĝas. Estas bone, ke mi ne havas orajn dentojn. Oron ili elrompas kaj sendas en la imperian bankon. Diablo ilin prenu. Kaj kiel ili nin? Ĉu per gaso?

Anstataŭ respondo Postnikov ŝovis la fingrojn en la flankan brustan poŝon de sia jako kaj elprenis el tie malgrandan skatoleton: tie en vato kuŝis sukcenkolora ampolo. Li trarigardis ĝin al lumo — al avara lumo de la roza novjararba kandeleto — kaj etendis al Ganiĉev.

Divenante, kio estas en la ampolo, Teodoro Vladimiroviĉ demandis:

— Kaj por vi? Ĉu por vi restis?

— Mi havas pistolon, — respondis Postnikov. — En ĝi estas ok ŝargoj. Unu mi eluzis por Genadio Tarasoviĉ, ses mi penos enbati en hitleranojn...

— Sed se...

— Plej probable ili min mortigos, — malvarme diris Postnikov. — Samtiam, surloke.

— Tiuokaze — dankon...

Li same estis trarigardanta la enhavon de la ampolo al lumo.

— Kion ajn, sed tiujn aĵojn ili ellernis produkti, — diris Postnikov. — Juĝante laŭ ilia literaturo, tie estas tutaj serioj de eksperimentoj sur homoj. Oni skribas nebule, sed mi komprenas...

Li tre deziris fumi, Ganiĉev divenis kaj elprenis el sia ŝranketo tabaksaketon kun frotita memfarita tabako kaj libreton da germana cigareda papero. Postnikov volvis por si cigaredon, forte enspiris fumon kaj diris:

— Verkisto Leonido Andrejev havis tian psikologian rakonton sub titolo «Iam vivis ili». Pri malsanulejo kaj malsanuloj...

— Certe, mi memoras, — turnante la ampolon en la fingroj, respondis Ganiĉev. — Bonega rakonto. Kaj kiel vi pensas? Ĉu oni skribos iam pri ni? Pri jen tiaj horoj, pri tio, kiel stulte ni eraradis, kiel riparadis niajn erarojn, kiel oni forveturigis, ekzemple, la junan Ogurcov-on kaj kiel li, kompreneble, nenion perfidos...

Postnikov subite kolere ridetis:

— Oni certe skribos kaj eĉ librojn presos pri tio, sed veran, kiel tio nomiĝas, vastan sukceson tia literaturo, mi supozas, ne ricevos. Kaj mi ne kulpigas leganton pri deziro «ripozi», legante, — mi mem estas tia. Vi laciĝas en laboro, kaj foliumas poste ion tian, kie tuberkuloza, sed pura anime Jessy ĉe maraj ondoj amis fortikan, sed humilan kore kaj laboraman John-on. Por kio ja sin «penigi» per legado. Mi kvazaŭ vidas, Teodoro Vladimiroviĉ, kiel kuŝas junulino sur sofo aŭ eĉ sur kanapo, — li ial kun neordinara malamo elparolis la vorton «kanapo», — kiel ŝi kuŝas kaj suĉas karamelbombonojn — estas ja tiaj legantoj, kiuj torteton manĝas en procezo de legado, — manĝas, legas kaj subite per kaprica tia voĉo: «Panjo (aŭ Juĉjo, aŭ Nonna), tio estas simple nepenseble pri tielaĵo legi, neeble!» Ĉu vi komprenas? Por ŝi sur kanapo estos malfacile legi...

— Kaj kio? — plu ludetante per sia ampolo, kun intereso demandis Ganiĉev. — Kion poste vi pri ĉio ĉi supozas?

— Kaj poste nenio, ĉio estos bone, eĉ bonege. Poste ili iros al opereto sub titolo «Balanciĝu kviete pendolo», kie estas kankano, kvaropa danco kaj kanzonetoj. Kaj tie ili diros: «Jen ĉi tie ni vere ripozas». Kaj iu nova Adolfo estos prepariĝanta al nova milito, kaj ĝuste li iĝos la ĉefa propagandanto de ĉio leĝera, ne ĝenanta la cerbojn kaj por neniu peza. Ne senkaŭze, interalie, la Führer mem estas adoranto de ĝuste plej leĝeraj ĝenroj, kaj ne senkaŭze la homaro tiel histerie amuziĝadis kaj distriĝadis dum ĉiuj antaŭmilitaj jaroj...

— Mi, interalie, same leĝerajn ĝenrojn ŝatas kaj estimas, — diris Ganiĉev, — kaj kiam oni min turmentas — ne eltenas. Tial en tio vi, Ivano Demetrijeviĉ, forte troigas. Sed certe, estus bone, se la homaro kun ties facilanimeco prenus el tiu fablo moralaĵon. Interalie, kioma estas horo?

— La dekunua! — post paŭzo respondis Postnikov.

— Tamen! — kvazaŭ ien malfruante, diris Ganiĉev. — Do bone, Ivano Demetrijeviĉ, vi iru, mi sola sukcesos. Al mia vidvino, estu kompleza, transdonu...

— Mi ne povos, — leviĝante, diris Postnikov. — Kaj vere, nenio necesas...

Firme kunpreminte la dentojn, li etendis al Ganiĉev la manon. Tiu, metinte la ampolon el la dekstra en la maldekstran, respondis al la manpremo sen ajna speciala signifo, trankvile, nur lia rideto iĝis malcerta, tremanta.

— Kaj ĉu vi scias ankoraŭ kion? — demandis li subite. — Ĉu vi scias? Mi iam asertis, ke malestimo estas malamo en stato de kvieto. Kia abomena trompiĝo, entute, estas la stato de kvieto, ĉu ne?

— Tiu sama Ustimenko hirta ĉiam kriadis: «...batal' eterna, nur en sonĝ' trankvilo», — kun facila kaj malgaja rideto diris Postnikov. — Ĉu vi memoras?

— Ion memoras... — respondis Ganiĉev.

Kaj, svinginte al Postnikov, kiu estis jam en la pordo, li diris, kvazaŭ pasvorton:

— Do, ĉu «batal' eterna»?

— Adiaŭ! — diris Postnikov.

— Adiaŭ, Ivano Demetrijeviĉ...

Postnikov eliris, glatigis per la tremantaj fingroj la pintojn de la lipharoj, haltigis flegistinon kaj severe diris al ŝi, ke profesoron Ganiĉev oni ne malkvietigu, li finfine ekdormis. Poste li malleviĝis malsupren, ŝlosis la prujnokovritan enirpordon per hoko kaj riglilo kaj, malpermesinte al la deĵorantino malfermi al iu ajn sen li, revenis al la stovo, kie liaj malsanuloj estis pasigantaj la tristan vesperon. Al li oni liberigis malaltan tabureton, kaj knabo Eŭgeĉjo Ladiĵnikov kun sarkomo de la ŝultro, efelidhava, kun butonforma nazo — knabo, por kies vivo li dum tiom da tempo senespere bataladis kaj kiu post horo iĝos kadavro, subite flustre demandis:

— Ivano Demetrijeviĉ, ĉu pri niaj vi nenion aŭdis?

— Ĉu pri niaj? Pri kiaj niaj? — kutime timante provokon, respondis Postnikov. Kaj subite komprenis, ke nun, en tiuj minutoj, kaj por li, kaj por ili jam nenio estas timinda.

— Ha, ĉu pri la niaj? Pri la Ruĝa Armeo? Certe, mi aŭdis, — rebruligante sian estingiĝintan memfaritan cigaredon per braĝo, respondis Postnikov. — Multe mi pri ĝi aŭdis, tre multe, malgraŭ la plej severaj ordonoj al ni, ke ni ne aŭdacu aŭdi. Ĉe Moskvo ili rompis al si la dentojn! Kaj kun la fulma milito, sekve, ili ne sukcesis, tio estas unua por ili seriozega fiasko, ĉar ili kutimiĝis al tio, ke ili ĉion sukcesas, ĉu vi komprenas? Kaj multaj niaj urboj jam estas liberigitaj. Sendube la supera komandantaro preparas baton. Preparas tankajn armeojn, kaj multaj estas jam tute pretaj. Aeraj armeoj baldaŭ batos kontraŭ la germanaj trupoj. Ĉi tie por ili same estas ne dolĉe. Hodiaŭ urbestro Ĵovtjak estis murdita...

— Kiel murdita, de kiu? — ekkriis Eŭgeĉjo Ladiĵnikov.

— Ni scias, de kiu — de popolaj venĝantoj! — severe respondis ies kolera baso.

— Ĝuste, de venĝantoj, — kapjesis Postnikov. — Ili ne havas kaj ne havos trankvilon — la faŝistoj. En Siberio, en Uralo, en ankoraŭ tuta vico da regionoj, certe, profunde sekretaj, estas kompletigataj grandegaj paraŝutaj armeoj sub komandado de meritaj, talentaj estroj. Tiuj armeoj faligos baton de nevidita kaj neaŭdita forto al Germanio, al ties malfrontoj, al ties militaj komunikvojoj, al la komandejo mem de Hitlero...

Li paroladis kaj paroladis al la elturmentitaj, malsataj kaj malvarmaj homoj, kaj el la ĉambroj oni jam treniĝis al li sur lambastonoj, iun oni alveturigis sur rulseĝo, iun alportis sur ordinara seĝo, ĉiuj, almenaŭ iomete irkapablaj, kolektiĝis ĉirkaŭ sia grizhara, ĉiam tiom silentema doktoro kaj aŭskultadis, kaŝe viŝante larmojn, kaj li mensogadis al ili inspirite kaj belege, kaj ŝajnis al ili ĉiuj — la granda tago de la venko estas tute proksima, jen ĝi, morgaŭ, postmorgaŭ, apude...

— Jen tiele, — subite konkludis la doktoro. — Ĉu vi nun ĉion komprenis?

...Singarde paŝante, kvazaŭ vere timante malkvietigi la dormon de Ganiĉev, li aliris la liton kaj prenis per la fingroj lian pojnon, poste fermis al Teodoro Vladimiroviĉ la okulojn, korektis derampintajn de la litkovrilo ĉifonojn, kaj poste deĵetis tiujn ĉifonojn en la angulon: ja nun por la mortinto estis tutegale — ĉu estas malvarme aŭ varme. En la koridoro apud la stovo oni estis ankoraŭ pri io interparolantaj, laŭ la malnova kutimo li minace diris: «Kio estas tiu malordo? Dormu, tuj dormu» — kaj, ĵetante rigardojn al la horloĝo, malleviĝis en la vestiblon. Restis kelkaj sekundoj antaŭ la dekdua horo, kaj li jam aŭdis zumadon de motoroj de la alveturintaj al la instituto aŭtofurgonoj. Ordoninte alporti al si ĉi tien bolakvon, Postnikov sub tiu preteksto forpelis la deĵorantinon kaj, kiam oni ekfrapis al la pordo, premis en la dekstra mano la pistolon, kaj per la maldekstra deĵetis la hokon kaj malriglis la riglilon.

Pensante, ke la unua eniros oficiro, Postnikov pafis preskaŭ ne celante al soldato kaj mortigis lin, tiam ili ĵetiĝis amase, pafante el mitraletoj en duonmallumon de la vestiblo, sed ne trafis al Ivano Demetrijeviĉ, sed nur vundis lin. Li ŝoviĝis flanken, al la vestokroĉiloj, kaŭriĝis apud la bariero kaj enbatis en ilin ankoraŭ du kuglojn, kaj, nur perdinte tri soldatojn el sia speciala taĉmento, ili ekvidis Postnikov-on kaj, alirante al li, priverŝadis lin per fajro ĝis kiam komprenis, ke li estas jam delonge mortinta kaj ili pafas en kadavron...

Tiam per rapidaj paŝoj en la enirejon eniris la «bona etulo» Obersturmführer Zollinger en sia eleganta lupa jako kaj en kaskedo kun alta rando, piedbatis per la botpinto la brose tonditan grizharan kapon de Postnikov kaj ordonis tenore:

— Transportu en la kadavrejon de la gestapo. Ni ankoraŭ ekscios, kiu li estas!

### Enuas homo en hospitalo

«Saluton, onklino!

Ĉiuj en la ĉambro skribas leterojn, tial ankaŭ mi decidis ankoraŭfoje al vi skribi, malgraŭ tio, ke vi al mi ne respondas. Sed, eble, ĉe vi estas pli malfacile kun poŝto, ol ĉe ni ĉi tie. Tial mi vin pardonas. Kaj ĉiujn, kiuj al mi ne skribas, mi same pardonas. Mi ĝenerale, onklino, iĝis multe pli bonkora, ol estis antaŭe.

En libera tempo mi iom rememoris min mem kaj venis al malĝojigaj konkludoj. Sufiĉe abomenan nevon vi havis, Aglaja Petrovna. Memaman, memfidan, ĉiam juĝantan iun, pretendeman. «Lumante por aliaj, mi forbrulas mem!» Aĥ, imagu! Kiel vi, onklino, min toleris? Kaj ĉion mi negadis! Kiu bezonas literaturon, kiu bezonas teatron, kiu bezonas pentroarton!

Vergi necesas tiajn knabaĉojn, jen kio!

Senkompate vergi pri urtiko, por ke ili ne fieriĝu, ne «troimagu», ne turmentu per sia damnita «elektiteco» aliajn homojn.

Kaj ĉiam mi iun instruadis kaj edukadis. Nun mi kuŝas — rememoras, kaj, ĉu vi kredas, sentas abomenon. Kaj bedaŭras ion. Bedaŭras, ke ne ludis futbalon, bedaŭras, ke en someraj vesperoj ne promenadis kun Stepanova super nia Unĉo, kiel aliaj knaboj, bedaŭras, ke ne sukcesis bone legi «Militon kaj pacon» de Tolstoj, por kiu en nia hospitalo estas giganta vico...

Ĉu vi scias, interalie, kiu alportis al mi ĉi tien tiun libron?

Bogoslovskij.

Ĉu vi memoras lin?

Li sendis al vi «ĉiajn salutojn».

Li estas militkuracisto de unua rango[50], ĉefa kirurgo de la fronto en antaŭnelonga pasinteco. Sed li jam sukcesis kun iu kvereli — kaj ne plu estas ĉefa. Li ruzete subridas. Maldikiĝis, maljuniĝis iomete, lamas. Jam en aŭgusto li operaciis, proksime eksplodis bombo, lia kirurgia flegistino diligente falis sur la dorson, tenante super si la sterilajn manojn, kaj Nikolao Eŭgenjeviĉ ne falis — retenis sin, li estis operacianta koron. Fragmento de la bombo difektis al li la kruron, la brankardistino en hasto surmetis al li premligilon sur la sanan kruron, Bogoslovskij finis la operacion kaj nur tiam okupiĝis pri si. Tiu, kiun li operaciis, estas viva kaj sana. La cetero, laŭ la vortoj de Bogoslovskij, «principan valoron ne havas».

Li terure maltrankvilas pri la edzino kaj la filino: ili restis en la okupacio, kaj estas neniaj informoj. Kiam li parolas pri ili, tiam eĉ rigardi al li estas malfacile. Vi estas saĝa, onklino, ĉu eblas al ili helpi? Nikolao Eŭgenjeviĉ asertas, ke laŭ sia «neadaptiteco» lia edzino Ksenia Nikolajevna ne havas por si egalulojn sur nia planedo.

Ĝenerale, pripensu tion, onklino!

Ŝi estas ankaŭ bona kuracisto — Bogoslovskaja, en tio vi povas min kredi. Certe, ginekologio kaj akuŝologio nun estas ne tro popularaj, sed Nikolao Eŭgenjeviĉ asertas, ke lia edzino estas ankaŭ kirurgo «iniciatema kaj pensema». Kaj li ne laŭdos senkaŭze eĉ propran edzinon.

Mi kun li rememoris la forpasintan Polunin-on, — ĉu vi memoras, kiel mi ĉe Postnikov hontinde ebriiĝis ĉe pelmenoj? Kaj ŝajnis al mi, onklino, ke mi jam tute ne estas juna. Rememoris ni la faman «profesoron» Ĵovtjak-on — kie li estas nun, nia Genadio Tarasoviĉ kun sia asiria barbeto kaj solenaj «ĉefpastraj» eliroj. Kaj ni malgajis pri Postnikov. Estas domaĝe, ke ni ne povas trovi spuron de Ivano Demetrijeviĉ. Bogoslovskij asertas, eĉ kun ĉagreno, ke ĝuste en milito la talento de Postnikov devus disvolviĝi, kiel ankoraŭ neniam disvolviĝis. Kaj li asertas ankaŭ, ke Postnikov kiel kirurgo estas tute subtaksita, — tamen, tio estas la ŝatata temo de Nikolao Eŭgenjeviĉ, se la afero koncernas ne profesoron, sed kuraciston. Povas esti, ke li pravas.

Interesegan historion rakontis al mi Bogoslovskij: angla sciencisto Fleming jam en la 1928-a jaro rimarkis, ke ŝimo, kies sporoj tute hazarde enflugis en fenestron de lia laboratorio ĉe londona malsanulejo kaj elkreskis sur agaragaro, tiu sama ŝimo havas mirindan, senekzemplan kapablon mortigi ĉiujn ĉirkaŭantajn ĝin bakteriojn. Kun sia malkovro Aleksandro Fleming iris al potenculoj — al lucernoj de la medicina mondo, al la plej ĉefaj kaj altestimataj. Fleming kun sia malkovro estis forpelita. Forpelita ankaŭ tial, laŭ aserto de Bogoslovskij, ke la germana firmao Bayer plenŝtopis tiam apotekojn kaj apotekajn provizejojn per siaj preparaĵoj, mortigaj, kiel asertadis la germanoj, por ajnaj bakterioj. Kiel la humila Fleming povis elteni lukton kontraŭ la firmao Bayer kaj sanktularo da famuloj kaj respektinduloj? Nature, li retiriĝis kun sia ŝimo, kaj la aro ĝojis. Kaj nur nun, kiam sur Brition komencis fali bomboj de la faŝistoj, la reprezentantoj de la alta kaj pura scienco retrovis Fleming-on kaj lian vivan ŝimon. Imagu, onklino, la humila Fleming atendis sian tempon!

Kaj ĝisatendis.

La ŝimo evidentiĝis eĉ pli potenca rimedo, ol povis supozi Fleming mem.

Tiu nova rimedo nomiĝas — penicilino.

Nun la sanktularo de la decidpovaj sciencistoj aprobis la agadon de Fleming.

Sed de la dudek oka jaro ĝis la nuna tempo tamen trapasis dek tri jaroj. Kiu kompensos tiujn mortojn, kiuj povus ne okazi, se la konzerno de Bayer kaj tiuj, kiuj opinias sin sanktularo ne interkonsentus kaj ne «fiaskigus» siatempe la grandan malkovron de la modesta sciencisto?

Ĉu gaja historieto?

Vi ne koleru, onklino, ke mi al vi, kiel vi diradis en tiu nia forpasinta, paca vivo, «nebuligas la kapon». Mi nun havas tro multe da libera tempo, kaj al pensoj ne eblas ordoni, ke ili ne molestu. Kaj dormas mi malbone. Mi pensas kaj pensas...

Eble, por vi estas malagrable, ke mi en tagoj de tia milito, kiel la nuna, pensas pri civilaj aferoj, sed, komprenu, tiuj sanktularoj kaj Bayer-oj, tiu korporacia stulteco kaj respektego antaŭ ranguloj en la scienco multe kostas por la homaro ankaŭ en la tragikaj periodoj de militoj. La sama Bogoslovskij rakontis al mi, ke li legis ĉe unu saĝa homo proksimume jenan penson: multaj grandaj malkovroj kaj inventoj estis faritaj de nespecialistoj, kaj tio, laŭ li, estas ne hazarda. Tiuj nespecialistoj, estante homoj nerilatantaj al la normoj de la oficiala scienco kaj neniel ligitaj per ajnaj kanonoj kaj medio, en kiu kanonoj estas iaspeca tabuo, estas liberaj en la alta senco de la vorto. Ĝuste tial juristo Kovalevskij malfermis novan eraon en paleontologio, kemiisto Pasteŭro rekonstruis la bazojn de medicino, same kiel zoologo Meĉnikov. Muzikisto Herschel malkovris planedon Urano, juvelisto Fulton konstruis la unuan vaporŝipon. Tiujn ekzemplojn eblas multobligi. Nikolao Eŭgenjeviĉ, ekzemple, estas tute konvinkita pri tio, ke ĉefaj, plej fortaj batalantoj kontraŭ malignaj tumoroj estos ne kirurgoj, sed biokemiistoj, kemiistoj, biofizikistoj. La tranĉilo de kirurgo arkaikiĝas. La arto de kirurgo estas tute ne nur en perfektigado de teĥniko de operacio, sed en serĉado de tiaj solvoj, ke tiu teĥniko entute iĝu superflua...

Vidu, kiom multe mi al vi skribis.

Ne afliktiĝu! Vi ja scias, ke kiam oni min elhospitaligos kaj mi komencos okupiĝi pri afero, mi skribos pli malofte kaj pli mallonge.

Tial tio estas iomete rezervo por estonteco.

Kaj kie estas Eŭgeĉjo Stepanov — ĉu vi ne scias?

Sciigu al mi almenaŭ lian adreson.

Ĉu la rufulino al vi nenion skribis?

Personajn novaĵojn mi havas neniajn. Venis ankoraŭfoje Miĉjo Ŝervud. Laŭ mi, li apartenas al tiu sufiĉe multenombra speco de homoj, kiuj malŝategas havi malamikojn! Kaj ne pro anima bonkoreco, sed tial nur, ke tio estas maloportuna en senco de ĉiutaga vivo. Prefere esti kun ĉiuj en mezbonaj rilatoj, pensas tiaj homoj, ol akiri almenaŭ unu malamikon. Tial, verŝajne, por fiuloj estas ne tiom malbone ekzisti. Ŝervud ne estas fiulo, sed ankaŭ kun fiulo li ne kverelos.

Li venis, eksidis, ekparolis pri «neŭtralaj» temoj — pri arto. Ja li ankaŭ pri tio tute libere rezonas. Kinofilmon li nomas «kinaĵo» kaj ne diras, kio al li plaĉis aŭ malplaĉis, sed diras: «Tiu kinaĵo estas farita de majstro», aŭ «Tiu kinaĵo estas farita neniel». Al mi, kiam mi aŭskultas tiajn parolojn pri nekomprenebla al mi fako, doloras la stomako. Sed mi ne kontraŭdiris kaj ne kverelis — estas enue. Kaj Miĉjo foriris tre kontenta pri si mem.

Kiel al vi plaĉas niaj frontaj aferoj?

Ja hitleranojn tamen eblas bati! Tio estas la plej ĉefa, kion necesis pruvi en tiu ĉi etapo. Kaj mi dume kuŝas en la hospitalo, al mi estas varme, hele kaj ne blovas. Miaj najbaroj rakontas, ke dum dormo mi insultas per malbonaj vortoj, kaj ĉio koncerne de tio, ke min el ĉi tie oni ne liberigas. Sed, ĝenerale, mi, probable, baldaŭ eliros el ĉi tie: estas ellaborita plano de agado. Dume mi sur mi mem elprovas perfektecon de la medicina scienco. «Kantis vi en la somero, — kiel diris avo Krilov, — kaj do iru danci nun»[51]. Do jen mi dancas. La kuracistoj esploras, faras diversajn diagnozojn kaj kverelas unuj kun la aliaj. Por kuracistoj ne malutilas malsani pli ofte, pro tio ili saĝiĝas. Tio estas malĝentila, sed vera. Alie ĉio ŝajnas neordinare simpla.

Estu sana kaj trankvila, onklino Aglaja. Kaj skribu al mi leteron. Iel ne similas al vi tia silento.

Vladimiro.

Ne forgesu pri la familio de Bogoslovskij, mi tre petas vin».

## Ĉapitro sesa

### «Strikta kolrimeno»

La cigaro «ne trafumiĝis», la egipta cigaredo el persona sendaĵo de Rommel same ŝajnis sengusta. Kaj bonega mokao odoris je humidaj segaĵoj.

«Tiele mi mortos ĉi tie, en tiu trafrostigita urbo, inter ruinoj, cindro kaj brikpecoj, — malgaje pensis Standartenführer von Zanke. — Kaj malnovaj kamaradoj, leginte en ĵurnalo mian nomon, diros: jen, vidu, ne ĝisvivis nia von Zanke la rangon de Brigadenführer...»

Li tre ekbedaŭris sin kaj siajn rozojn, kiujn li tiel karese kaj fidele amis kaj inter kiuj li povis pasigi tutajn tagojn, meditante pri vojoj de renaskiĝo de la granda Germanio kaj pri rimedoj de ekstermo de la malalta sentimento de kompato en la koroj de la germana popolo, aŭ kreante en la menso projekton de efika kaj energia neniigo de «aro da subhomoj» sur teritorioj, konkeritaj de la germana genio...

Fojfoje li kantetadis super la belega rozo Charles Mallerin, aŭ super la ĉarmaj etaj Pink Grootendorst, aŭ super la fiera kaj orgojla Mistress Henry Morse, kiun pro malamo al ĉio anglosaksa li alinomis sen longaj meditoj al Brunhilda. Kaj, kantetante en sia rozejo super kviete ruliĝantaj ondoj de la maljuna Rejno, la Standartenführer en mallonga eleganta antaŭtuko, en fajnaj manumetoj kun bantoj, en neglekte ligita koltuko similis plie al simpatia muzikisto-flutisto el simfonia orkestro, ol al tiu, kiu li estas efektive. Ho, kiel terure trompa estas iam homa aspekto, kiel timindaj estas fojfoje en la realo tiel nomataj radiaj, aŭ mildegaj, aŭ bonkoregaj okuloj, kaj kiel subite neimpona eksteraĵo kaŝas, okazas, vere bonegan koron, klaran menson kaj grandegan, neatingeblan purecon de streboj...

La simpatia flutisto, ŝategante rozojn, per klara kaj ronda skribmaniero skribadis al sia Führer siajn «sekretegajn raportojn» — pri «ne diskonigendaj» temoj, kaj plurfoje okazadis, ke Hitlero, svingante la diligentajn foliojn de papero kun ora tranĉparto antaŭ la nazo de Himmler mem, aŭ de Heidrich, aŭ de Rosenberg, per sia impertinenta, ĉefsoldata voĉo demandadis:

— Kaj ĉu tion vi konas? Ĉu tion vi esploris? Ĉu tiujn demandojn vi ellaboris?

Ĉio iris bonege ĝis la militiro en Rusion. Ankaŭ en tio komence von Zanke posedis grandegajn plenpovojn. Sed tiuj punktoj kaj paragrafoj, kiuj aspektis tiel konvinke sur papero, ne eltenis elprovon per agado ĉi tie, en tiu ĉi nekomprenebla lando. Kaj Himmler, Heidrich kaj Rosenberg venĝis al la simpatia maljuna flutisto. Ĉiu trajno, kiun faligis sub taluson partizanoj, estis kalkulata al la konto de la Standartenführer, post ĉiu sia raporto li ricevadis neniigajn ĉifraĵojn, kaj jam duan fojon la kverkaj folioj por lia kavalira kruco iris preter von Zanke, kvankam li precize sciis, ke la ordono estis portita por surskribo.

Kaj jen nun denove mistera historio kun la murdita urbestro kaj tiu damnita doktoro Postnikov, kies lojalecon la urbestro garantiis kaj kiu pafis al soldatoj de la speciala taĉmento, murdinte tri knabojn...

Eble, li kulpigu pri ĉio la komandanton de la urbo — tiun parvenuon zu Stackelberg und Waldeck?

Sed pri kio nome li lin kulpigu?

Ja lia Ĵovtjak ne forkuris al partizanoj, sed estis murdita en sia loĝejo.

De kiu?

Tenante la varmobotelon sur la ventro (tiu malnova rimedo helpadis pli bone, ol aliaj), li aliris al la fenestro, purigis per la ungo la prujnokovritan vitron kaj atente rigardis al pendumita Ogurcov. Stulta ekzekuto! La furiozigita per torturoj homo kraĉis al portreto de Hitlero, kaj oni lin pendumis pro ofendo de la nacio, nenion eksciinte de li! Sed ĉu oni povus ne pendumi? La «bona etulo» Zollinger tuj denuncos, uzinte sian rajton de la «Gestapo ene de la gestapo», ke kvazaŭ en la grupo «C» oni senpune prikraĉas portreton de la Führer!

La tago estis venta, krepuska, sur la placo estis neĝa blovado, la malviva Ogurcov estis balanciĝanta sur la ŝnuro. Grandioza atingo de la enketa fako de la grupo «C», estrata de la spertega Standartenführer von Zanke! Grandega venko super ruĝaj konspirantoj! Ĉiuj povas dormi trankvile, la partizana movado en la regionoj, regataj de la subuloj de la estro de la grupo «C», estas plene likvidita.

— Mi petas ĉe mi ne fumi! — subite, tute perdinte sinregon, ekkriegis von Zanke. — Ĉu vi ne vidas, en kia mi estas stato? Kaj mi ja ne estas knabo finfine, mi staras antaŭ mia sesdekjariĝo!

Ĉio ĉi elŝiriĝis el li preter lia volo. Kaj similis al plenda krio de maljunulo, al kiu mankas fortoj venki siajn malsanojn. Ne, tio tute ne taŭgas! Kaj la Standartenführer ŝercis:

— Ĉu vi ektimis? Mi tutsimple zorgas pri via sano, knaboj. Ne endas bruligi kandelon ĉe ambaŭ finoj. La laboro konsumas vin, vi ne havas ripozon kaj ankoraŭ venenas vin per nikotino! Prefere vi entombigu min, ol mi almenaŭ unu el vi, — sed kial?

«Denove tiuj idiotaj kial», — kun suspiro pensis Wentzlow. Kaj Zollinger al li palpebrumis — tio signifis: «Nia maljunulo tute kadukiĝis!». La «bona etulo» havis ne tre bonan aspekton hodiaŭ — lin tute ne beligis sparadrapo sur la vango. Laŭ liaj vortoj li «kroĉiĝis» per la vango al vestokroĉilo en sia ĉambro, sed Wentzlow aŭdis, ke dum la operaco «Nokto kaj nebulo» iu el la kondamnitoj en la lasta momento saltis al la Obersturmführer kaj preskaŭ strangolis lin ĝismorte.

— Tial, — daŭrigis von Zanke, — tial, ke en ĉiu el vi estas ero de mia sperto, de miaj teorioj, ideoj, naskitaj ĉi tie!

Li singarde tuŝis per la mano sian frunton, kvazaŭ timante elverŝi trezorojn de sia cerbo.

— Vi estas mia senmorteco, — oscedante per interna oscedo, aŭskultis Wentzlow. — Vi estas daŭrigo de mia mortema «mio» en la senmorta spirito de la pura raso. Pureco de nia raso...

Kaj li por longe komencis sian ŝatatan tedaĵon pri selekto de plej puraj el puraj arjanoj, kaj Wentzlow subite kun enuo rememoris, ke en iu kontraŭnazia elmigrula gazeto li legis, ke la nazia klopodo pri pureco de raso estas religio de brutoj, ellernintaj kompreni rezonojn de brutobredistoj. Ĉe tiu rememoro li ekdeziris ridi, li eĉ iomete skuiĝis, sed ŝajnigis, ke tio estas frostotremo, kaj maltrankvile ekaŭskultis. La ĉefo per teda voĉo estis parolanta pri germanoj de Frislando, liveranta reproduktantojn de la pura germana raso. Zollinger memkontente ridetis — li naskiĝis en Frislando. «La maljunulo kaĵolas, — pensis Wentzlow, — malbonaj estas niaj aferoj, se ni perdas tempon por tiu hundido».

Poste Zollinger raportis la aferon de Ogurcov. Laŭ liaj vortoj, «ili provu veni!» diris vere Ogurcov, kaj ankaŭ multaj aliaj kontraŭnaziaj eldiroj apartenis al tiu krimulo. Kio koncernas la fakton de la pendumo, do li estis pendumita jam mortinta. La afero estas en tio, ke Zollinger ne eltenis «tiun sakrilegian malicaĵon», kiel li esprimis pri la kraĉo, «ne retenis sin kaj pretas esti punita», «ne eltenis la nervoj», li mortigis tiun damnitan Ogurcov-on per du pafoj el pistolo — per rekta pafo. Certe, diris Zollinger, li — la Obersturmführer — estas kulpa, sed petas indulgon, ĉar la «incidenton» antaŭis la nokto kun ĉifro «Nokto kaj nebulo», tiu nokto postulis ioman streĉon de la nerva sistemo...

Raportinte ankaŭ ciferojn de elprenitaj post la operaco «Nokto kaj nebulo» valoraĵoj, kiel: horloĝoj, cigaredingoj, braceletoj, ringoj, ĉenetoj kaj oraj dentoj (en gramoj), Zollinger riverencetis kaj eksidis.

La ĉefo danke klinis la kapon.

— Viaj meritoj pri plenumo de la operaco «Nokto kaj nebulo» estos sendube taksitaj en deca grado, — diris la ĉefo. — Mi zorgos pri tio. La menciitajn du mil sescent gramojn da oro, forigita el la buŝaj kavoj de tiuj, kiuj ĝin ne plu bezonos, sinjorino Misel (la ĉefo ĵetis rigardon al Hunda Morto, ŝi ekstaris kaj ree sidiĝis), sinjorino Misel sendos en la imperian bankon en Berlino — ŝi bone scias, kiel tion fari. Bonkvalitaj horloĝoj kun memora surskribo devas esti enmanigitaj al ĉiu soldato de la speciala taĉmento — tia estas regulo. Valoraj kolektoj de poŝtmarkoj, moneroj, monbiletoj estos lotumitaj, laŭ nia bona tradicio, en loterio inter oficiroj de la grupo «C». Niaj oficiroj ankaŭ elektos por si ornamaĵojn, meritajn atenton de iliaj proksimuloj en nia patrujo. Poste ĉion ceteran, taŭge dokumentitan, sinjorino Misel sendos en la imperian bankon al la konata de ŝi konto (Hunda Morto ree ekstaris por momento). Kaj nun — jen kelkaj miaj konsideroj pri la afero de la ekzekutita laŭ la subskribita de mi matrikulo, — mortkondamnojn la ĉefo ĉiam nomadis matrikuloj, — ruĝa partizano Ogurcov...

Zollinger ŝajnigis atenton sur sia beleta, porcelana vizaĝeto. «La ĉefo tute obeas min, — pensis li. — Kaj nun, eĉ se li esprimos kelkajn dubojn, — mi fajfas. „Ekzekutita laŭ la matrikulo“ signifas, ke ĉio estas en plena ordo».

Wentzlow ree oscedis, ferminte la buŝon per la mano: certe, nun kun la stulta murdo de Ogurcov estas distranĉitaj ĉiuj fadenoj, neniajn partizanojn eblas atingi kaj sabotaĵojn preventi. La tuta afero estis en tiu liphara Postnikov, lin, sendube, sendis ĉi tien la ruĝuloj, kaj li ĉi tie komandis. Sed li, bedaŭrinde, estas mortinta kaj paroli ne povas. La ĉefo, certe, pravas: apliko de ajna nomenklaturo de metodoj de fizika efiko, tiel facile ellaboritaj en Berlino sur Prinz-Albrechtallee en la gestapo, — ĉi tie ne taŭgas. Per la «nomenklaturo» — en la lingvaĵo de la ĉefo, per torturoj en la komuna lingvo — ilin preni ne eblas. La sperto pruvis tion same, kiel pruvis ankoraŭ unu notindan trajton de la rusoj. Konfesas sub torturoj nur tiuj, kiuj nenion faris. Malfortuloj mensogas pri si por ke oni ilin ne turmentu. Fortuloj kaj agemuloj mortas silente aŭ insultante.

— Do, — akceptante de la «rata patrino», doktoro Schäfer, varmegan varmobotelon kaj ŝovante ĝin en la malbutonumitan pantalonon, diris von Zanke, — do, knaboj, ni devas labori pli rafinite. Sed kiel?

Wentzlow, Zollinger, stulta Wolgemut Schrank, abunde ŝvitanta Krolle, plenrajtigito de la grupo «C» en la komandantejo Obersturmführer Koditzky, dikvanga leŭtenanto de la SS Brunk kun siaj ĉiam brilantaj fulmoj sur la tro alta kolumo de la tuniko, morfinisto Rupp, la plej eleganta kaj polurita en la tuta grupo, kompilanto de pornografiaj versaĵetoj pri temoj de «arja semo de forto kaj volo» Hans Kehr, sendita por «staĝo» hispano Francisco Largo Checa, kvislingano Nursen, facilanima kreteno el Ĝenovo grafo d' Aosta, saviĝanta ĉi tie de la milito danke al iaj malnovaj ligoj de lia patrino kun Heidrich, rumano Dimitrescu, eksa lerninto de von Zanke en lia mallonga kurso «Oriento» en Kenigsbergo, senrangaj kriminalistoj Sonne, Stier, von Botzow, nana leŭtenanto Hugo Weichold, moknomata Benzinŝparulo, — ĉiuj kunvenigitaj en la kabineto de la ĉefo, eĉ Hunda Morto, aŭskultis von Zanke-n streĉite kaj atente. Tio vere estis la plej grava — labori pli rafinite; sed kiel? Instruu, se vi scias, ronĝita de tineo, flaviĝinta pro duboj sed tamen ŝajniganta saĝulon papago! Ne kaŝu la sciatan de vi sola veron. Malfermu la sezamon, se vi scias tiun artifikon. Kio povas okazi al vi, maljuna gufo, oni vin elpelos puŝe, kaj vi revenos en vian rozan paradizon, sed kio okazos al viaj «knaboj»? Reichsleiter Göring ne ŝatas ŝerci, al gestapanoj plurfoje estis legataj liaj rezolucioj, neimiteblaj en lakoneco: «La tutan grupon «3» pro plena senagado degradi kaj sendi al la Orienta fronto en la unuan eskalonon de la sturmaj trupoj». Al vi ja, olda kadukulo, tio ne minacas, sed kiel estas al viaj «knaboj»? Ili antaŭlonge forgesis bluajn revojn de la Hitlerjugend pri tio, ke la armeoj de la imperio, kiel tranĉilo en buteron, eniras en la vastaĵojn de Rusio. Ĉi tie ĉiuj scias, kiom facile estas akirataj tiuj riĉaĵoj...

— Malgraŭ tio, ke pri la identigo de la arestita komunistino Ustimenko, — daŭrigis la ĉefo, — min trafis plena fiasko, mi estas certa, ke ŝi estas tute ne Fjodorova, sed ĝuste la komunistino Aglaja Ustimenko. Ŝia firmeco kaj nefleksebleco, ŝia interna libero kaj certeco pri propraj fortoj, ŝia streĉita energio de interna rezisto donas al mi rajton esti certa pri tio, ke ŝi estas ne Fjodorova, sed Ustimenko. La malsukceson kun ŝia identigo mi klarigas por mi per komploto kaj per tio, ke la personoj, partoprenigitaj en la identigo, estis anticipe informitaj.

— De kiu? — demandis Wentzlow.

— Mi ne scias, — post paŭzo diris la Standartenführer. — Mi havas supozojn, sed dume tio estas nur supozoj. Fjodorova-n mi jam neniigus: ŝin ni ne bezonas, sed ni en hasto iom pli, ol necesis, demonstris al ŝi nian «sistemon». Kio koncernas Ustimenkon, do en tiu okazo ĉi tio estas indiferenta. Ni devas pacience kaj singarde iri laŭ ŝia spuro. Kaj, pli aŭ malpli frue, ŝi kondukos nin tien, kien ni devas veni. Ŝi ne restos en la urbo por ĉiam. Ŝi estas altranga funkciulo kaj devas agi. Ni, irante post ŝi laŭ la spuro, haltigos la agon, direktitan kontraŭ ni, ne lasos ĝin okazi. Kaj nur tiam, tute ne interesiĝante persone pri ŝi, ni ŝin pendumos.

— Do, ĉu «strikta kolrimeno»? — de sur sia loko abrupte demandis Wentzlow.

— Jes! Nur tiel!

— Kaj se ni fiaskos? Se ŝi foriros?

Wentzlow leviĝis. Sur liaj vangoj subite aperis ruĝaj makuloj. La oficiroj de la grupo «C» ekmoviĝis, ĉiuj komprenis, ke Sturmbannführer Wentzlow «razos» la maljunulaĉon. Kaj Wentzlow razis:

— Parteigenosse[52] von Zanke, — komencis li tiel, kvazaŭ ili sidis ĉi tie ne en armea uniformo, sed en brunaj ĉemizoj, kaj kvazaŭ tio estis ne profundaĵo de Rusio, sed bierejo en Munkeno, kie permeseblas disputoj kaj eĉ krioj. — Parteigenosse von Zanke! Mi ne dividas vian optimismon. Mi petas konsideri, ke dum tuta sia ekzisto la grupo «C», estrata de Standartenführer von Zanke, ne malkovris eĉ unu valoran aferon. Ni troviĝas en tre streĉita situacio; permesante al mi esprimiĝi per la lingvaĵo de la kontraŭulo, mi diros — «la tero brulas sub niaj piedoj», sed kion ni faris, por preventi disvastigon de la incendio? Tute nenion! Ni legas flugfoliojn, kiuj estas presataj sur hektografo, kaj ni ne scias, kiu tion faras! Ni esploras objektojn, kie okazis sabotoj, kaj nur dismovas la manojn! Ni registras okazojn de eksplodigitaj trajnoj, sed ne pli! Ni serĉas kulpulojn, sed ne trovas, kaj ekzekutas nur ostaĝojn. Tio al nenio helpas, sed nur kolerigas la loĝantaron...

— Do kion vi proponas, mia knabo? — iomete levinte la brovojn, demandis von Zanke. — La negativa parto estas de mi sciata. Mi atendas konstruajn proponojn.

— Dezerta zono! — malvarme prononcis Wentzlow. — Malnova kaj ĝusta ideo. Ne cent ostaĝoj, ne ducent, ne tricent, sed plena ekstermo. Absoluta!

La ĉefo karese subridis, prenis montrobastonon kaj, retenante la varmobotelon sub la pantalono, aliris al la mapo de la regiono.

— Miaj knaboj, — diris li per voĉo de bonkora avo. — Miaj simpatiaj nazmukuloj! Ardaj kapoj! Bonvolu rigardi ĉi tien!

Kaj per mallongaj, precizaj, koleraj movoj li rapide almontris sur la mapo tiujn lokojn, kie estis koncentritaj la imperiaj milittrupoj.

— Nur la vojoj, — deŝiriĝinte al falseto, kriis li. — La Untermensch, subhomo, rusa malamiko okupas tion ĉi! Ĉion, escepte de la vojoj, havas ili.

Per elipsoj, kvadratoj kaj trianguloj li pridesegnis preskaŭ la tutan regionon. Kaj poste desegnis liniojn apud la vojoj kaj signis kelkajn punktojn.

— Kaj tio estas ni, nur tio! Tamen, eble, iu el vi deziras riproĉi min pri molkoreco?

Liaj okuloj malhele ekbrilis. Kaj al ĉiuj ĉi «knaboj», verŝintaj riverojn da sango, por momento ekŝajnis, ke ili estas ŝafidoj, al kiuj venis lupo. Kaj ili, certe, estis pravaj, ĉar ĉio estas komprenata en komparo, kiel esprimis Standartenführer von Zanke, finante sian paroladon.

— Nazmukaj junulaĉoj! — kriis li, komprenante, ke se sur ŝipo komenciĝas ribelo, tiam la ŝipestro devas pafi la unua. — Mi por vi ne estas Parteigenosse, Wentzlow! Kaj ekstaru, kiel oni staras en nia glora armeo, sed ne kiel malpura judo en sinagogo! Tiele, alie mi ordonos al mia Specht okupiĝi kun vi pri marŝa ekzercado kaj li pelos vin sur la placo kun plena marŝa pezo. Kapon alten, Wentzlow! Tio estis vi, kreteno, kiu liberigis la libroteniston! Ĝuste pro via kulpo estis fiaskigita la identigo! Kaj vi scias bonege, ke vi kulpas, sed trudiĝas kun rezonadoj! Sidiĝu!

Li ĵetis la montrobastonon. Ĉiuj oficiroj de la grupo «C» rigidiĝis, direktinte rigardojn al la ĉefo. Li elprenis el la cigaredujo cigaredon, kelkaj brulantaj fajriloj etendiĝis al li. Sed li ekfumis per la sia — kaj la oficiroj rememoris: la monogramo sur tiu ĉi fajrilo signifas, ke ĝi estis donacita de Himmler.

— En la nokto de «longaj tranĉiloj», — diris von Zanke nelaŭte, — kiam, kiel vi, probable, scias, estis neniigitaj ne nur kelkaj miloj de malamikoj de la nova ordo, sed ankaŭ la niaj, permesintaj al si lukson de rezonadoj, — mi per tiu ĉi mano, multfoje reŝargante maŭseron, mian malnovan fidelan maŭseron, «liberigis» disde la ŝarĝo de la sufera valo kaj direktis en la edenon cent dek sep miajn eksajn amikojn kaj kamaradojn. Sekve, tiu spirito de duboj, kiun vi permesas al vi suspekti en via estro, estas fremda al mi! Sed mi ĉiam estas sobra, kaj ĝuste tial, ke mia kapo estas malvarma, kaj la oreloj aŭdas, kaj la okuloj vidas, ĝuste tial mi avertas vin, ke ni havas aferon kun ankoraŭ nevidita kontraŭulo kaj ni ne rajtas iluzii nin per nur militaj venkoj de niaj armeoj. Konkeri urbon N. — tio signifas ne nur ĝin trairi, detruinte kaj eĉ neniiginte. Konkeri — tio signifas alproprigi, sed kion ni alproprigis? Do komprenu finfine, ke la armeo militas, kaj ni devas alproprigi. La armeo dume faras sian aferon, kaj ni babilas kaj pendumas... Se al vi ŝajnas, ke vi estas spertaj punistoj kaj scias pri nia metio pli ol mi, do vi profunde kaj malgaje eraras. Ĉio estas komprenata en komparo. Rilatumo de via sperto al la mia — tio estas unu al mil. Por unu via matrikulo respondas mil miaj. Por viaj mizeraj rezonadoj pri utilo de apliko de absoluto en sistemo de dezerta zono respondas mia realigita ideo de fabrikoj de morto por subhomoj. Realigita! Kaj eĉ se ni trafis en zonon de malsukcesoj, se nin persekutas malbona fatalo, do tio estas nur provizore, kiel provizoraj estas kelkaj partaj malsukcesoj de niaj nevenkeblaj armeoj, kondukataj de la genio de la Führer al la granda celo de konkero de la terglobo. Do, plenumu miajn ordonojn. Ĉu vi ĉion komprenis?

Malklara rumoro traflugis la kabineton. Malklara, sed estima.

— Tre bone, — kapjesis von Zanke. — Kaj nun, mi petas, aŭskultu rekomendon de la ĉefkuracisto de la milittrupoj de la SS, Brigadenführer de medicina servo, nia bona amiko kaj instruanto profesoro Klauberg.

Kaj, metinte la branĉojn de la oraj okulvitroj sur la orelojn, la ĉefo legis pri tio, ke la scienc-esplora centro de la sanitara departemento de la SS venis al pozitivaj konkludoj pri rimedo de likvido de «neplenvaloraj elementoj» per injekto en la koran regionon de dek kubaj centimetroj da pura fenolo.

— «Tiu rimedo estas ŝpara, — trankvile kaj afereme legis la Standartenführer, — estas plenumebla per fortoj de ajna medicinisto de la plej malalta kvalifiko, produktas nenian bruon kaj per sia karaktero mem efikas konserve al la nerva sistemo de peze okupitaj laborantoj de la gestapo, de la SS, de la SD kaj de ĉiuj aliaj, kiuj laŭ sia servodevo estas ligitaj kun la granda puriga misio de nia ŝtato».

Finleginte, von Zanke permesis al si iomete ŝerci pri sia amiko «rata patrino», doktoro Schäfer:

— Verŝajne, tiu laboro plaĉos al vi, doktoro, — diris li, metante la okulvitrojn en la ujon. — Tio ne estas kuraci malsanojn de la ĉefo kaj aŭskulti lian konstantan grumbladon. Post fenolo neniu grumblos, ĉu?

Kaj li seke ordonis:

— Preparu vian bolŝevistinon al elhospitaligo. Ni ŝin liberigos jam hodiaŭ. Kaj Parteigenosse Wentzlow responsos pri ŝia konduto en la «strikta kolrimeno». Ĉu vi aŭdas min, Wentzlow?

### «Fermita mondo de mia animo»

Jam kiam ŝi estis nur «registrata» kaj tute ne kredis, ke ŝi estos liberigita, Aglaja Petrovna pensis pri tio, kien ŝi iru, por, neniun submetante sub baton kaj per nenio embarasante, tamen trovi rimedon de komunikado kun la siaj. Certe, ŝi neniom dubis pri tio, ke ŝin gvatos la gestapo, ke ŝi tage kaj nokte estos sub senlaca kaj atenta observado kaj ke ŝi estis liberigita nur provizore, por ne simple pendumi, sed pendumi tiam, kiam ŝi «donos veran aferon», kiel ili esprimadis en sia gestapo en sia kutima lingvaĵo.

Ŝajniginte, ke ŝi ne rimarkis la etenditan manon de von Zanke, kaj nur degne balancinte por adiaŭo sian fieran malgrandan kapon, la «reĝino-bolŝevistino», kiel mense nomis ŝin la Standartenführer, sincere aprezanta koncentritajn kaj elegantajn virinojn, iris tra la koridoro al la elirejo kaj ĉi tie subite montris ankoraŭfoje neaŭditan memregon kaj spiritĉeeston. Turniĝinte al von Zanke, jam malferminta la pordon en sian kabineton, Fjodorova-Ustimenko interesiĝis, kie kaj kiam oni redonos al ŝi forprenitan disde ŝi pecon de lanŝtofo, kiun ŝi havis kun si, kiam estis neleĝe arestita.

Malrapida rideto facile tuŝis la lipojn de la maljuna vulpo Standartenführer von Zanke, malrapida kaj malbonkora. Bone, venos momento, kiam al li estos dolĉe rememorigi tiun reĝinon-putinon pri tiu ŝtofpeco, kiu estis redonita al ŝi, malgraŭ certeco pri ŝia kulpo antaŭ la imperia armeo. La imperiaj soldatoj, sinjorino, ne estas etaj ŝtelistoj. Bonvolu, sinjorino, al vi oni enmanigos vian ŝtofon. Mi ĝojos babili kun vi, sinjorino, antaŭ ol oni vin pendumos. Por ni vere estas malfacile, sinjorino, sur tiu malvarma kaj malamika al ni tero, sed nia spirito estas firma, kaj la fama arja ruzeco tamen neniigos vian rektanimecon, sinjorino, jes, neniigos kune kun tuta via estonteco, pri kiu vi tiel ŝatas rezonadi...

Sed, memkompreneble, la maljuna vulpo nenion tian diris. Li nur ordonis potence kaj mallonge, la vulpo, ne plu ŝajniganta sin bonkora avo kaj kruda ekstere, sed karesa en la animo kaj honesta batalisto. Tiun ĉi ne eblas trompi per ajna varianto de la gestapa supera strategio. Tiajn karakterojn oni venkas per pacienco kaj sieĝo. Ŝi ne eltenos senagadon. Kaj tiam venos fino ne nur al ŝia fizika ekzisto, sed al ĉio, kun kio ŝi estas ligita kaj kion ŝi, probable, eĉ komandas: estas tre kaj tre probable, ke la «reĝino-bolŝevistino» estas neordinara grando...

Hunda Morto galope trovis ĉefsoldaton Krautz, administrantan konfiskaĵojn; mole paŝante per la plataj grandegaj piedoj, ŝi venigis la bolŝevistinon, liberigitan en «strikta kolrimeno», en la tenejon, ĵetis en la molan malsekan buŝon ŝatatan mentan bombonon kaj transdonis al la ĉefsoldato la ordonon de la Standartenführer.

Ĝuste tiam okazis embaraso.

Krautz perpleksiĝis.

En tiu sama vespero, kiam Aglaja-n Petrovna-n oni forkondukis al la sunumejo, el kiu, kiel sciis Krautz, neniu iam ajn revenis viva, ĝuste en tiu vespero aperis neatendita kaj fidinda oportuna okazo sendi ion al Stettin, kie loĝis lia fidela Lissi, la «ora korpeto», kiel nomis li ŝin en siaj pasiaj kaj ĵaluzaj leteroj, plenaj de amoraj sopiroj de «via frislanda virbovo», kiel li arde rekomendis kelkajn siajn trajtojn, larĝe subskribante la frenezajn sendaĵojn. Kaj ĉar nenion pli bonan en tiu damnita vespero la enamiĝinta frislanda virbovo trovis sur la bretoj de la tenejo, tial li faris sendaĵon nur el du lerte kaŝitaj oraj horloĝoj kaj el la lanŝtofo, apartenanta al la virino, kiu kontraŭ ĉiuj reguloj estis poste subite liberigita de la Standartenführer mem.

Tamen, sciante, kio estas militservo, ĉefsoldato Krautz neniam ŝtelis «simple». Li substituadis, sed substitui estis facile, kiam la afero koncernis mortintojn, sed ĉi tie ĉio statis alie. Kaj li ne povis enmanigi al tiu viva mortintino pecon de mizera surogata ŝtofo de germana produktado, al kiu per speciala vinkto estis alfiksita etikedo, demetita de la lanŝtofo. Kaj Krautz prokrastis, ne sciante, kion decidi. Kaj Aglaja Petrovna, malklare divenante pri la okazintaĵo, kun pacienca aspekto sidiĝis sur tabureton apud la bariero, suspiris kaj kun karaktera sia kvieta obstino decidis konduki la aferon nepre ĝis la fino mem.

Krautz estis afereme klopodanta ĉe siaj bretoj, Hunda Morto estis suĉanta mentajn karamelbombonojn, trans la muro gestapaj ŝoforoj estis kantantaj:

Kiu pli fidele amas,
Ol soldato en la kor'?
Li ferion longan planas —
Pelos triston la amor'...

Kaj el la laŭtparolilo aŭdiĝis voĉo de la germana anoncisto por Rusio:

— La granda Führer de la germana popolo kaj la gardanta lin providenco decidis ataki Rusion, por frakasi ĝin antaŭ ol ĝi sukcesos iĝi malamiko...

Aglaja Petrovna, mallevinte la kapon, ridetis: stultas vi, faŝistoj, aĥ, kiel stultas, estas eĉ mirinde!

Kaj demandis:

— Kio, finfine, pri mia ŝtofpeco? Ĉu ĝi mankas?

La frislanda virbovo, ĉefsoldato Krautz, malesperiĝinte, ĵetis al li la surogatan lanon, sed ŝi nur mallarĝigis la okulojn kaj diris, ke ĉi tie estas senduba eraro kaj ke ŝi petas ĉion klarigi tuj, aŭ oni voku sinjoron von Zanke. La maljuna vulpo estis ĝuste tiam malleviĝanta laŭ la ŝtuparo, iris tagmanĝi. Li estis en jako de laktokafa koloro, la kanguruan kolumon li levis, la mentonon enprofundigis en lanugan skarpon. Li aŭdis sian nomon kaj por momento haltis. Kaj tuj ekvidis en la manoj de la «reĝino-bolŝevistino» la surogatan ŝtofpecon. «Aĥ, kia karaktero, — preskaŭ kun admiro pensis la ĉefo de la grupo «C», — se mi havus almenaŭ unu tian spioninon!»

Kaj ludante per la promenbastono, sur kiu li apogis sin, malleviĝante laŭ la ŝtuparo, trenante unu piedon, li aliris pli proksime, nenion demandis kaj, galante almetinte du fingrojn de la dekstra mano al la longa viziero, en la kripligita rusa lingvo certigis sinjorinon Fjodorova-n, ke sinjorino Misel senprokraste elpagos koston de la ŝtofpeco per markoj por reciproka kontento.

Aglaja Petrovna ree reĝinece klinis la kapon.

La Standartenführer ankoraŭfoje ĵetis la fingrojn al la viziero kaj, kun apetito pripensante, kiel li mem, kontraŭ la kutimo, regos la ekzekuton de tiu fera reĝino, direktis sin al «Kara Bavario» por tagmanĝi, kaj Hunda Morto metis antaŭ Aglaja Petrovna stakon da okupaciaj markoj, pri kiuj estis sciate, ke ili estas presataj en Berlino en la sama fabriko, kie estas farataj transglueblaj bildoj, petis subskribi, kaj nur elkondukinte la bolŝevistinon, kuraĝis telefoni al Zollinger, por ke tiu ordonu aresti la ŝteliston-ĉefsoldaton.

Sur la placo Aglaja Petrovna haltis antaŭ la pendumilo. Ŝi kun peno rekonis Vlaĉjan institutan amikon — Ogurcov-on, kun peno legis la vortojn sur la ŝildo: «Li kunlaboris kun bolŝevistoj», kun peno rememoris la vivan Ogurcov-on — liajn maldensajn dentojn, patosajn ekkriojn, impetajn dubojn pri celkonformeco de kuracado, skeptikan rilaton al si mem — kaj, kun peza suspiro pli forte streĉinte la finojn de la kaptuko, ekiris pluen.

Nun ŝi sciis, kien iri.

Alevtina Andrejevna ne perfidis ŝin en tiu nokto — do, ŝi devis iri al ŝi. Tio estis, kompreneble, ne facila, sed Aglaja Petrovna bone memoris, kiel la Standartenführer per fajfanta flustro persvadis Alevtina-n rigardi pli atente, kiel li diris, ke Alevtina laboras ĉe ili, ili al ŝi fidas, kaj ŝi devas koni tiun virinon, al kiu foriris ŝia edzo. Tra kvieta kovranta ŝin dormo Aglaja Petrovna tamen aŭdis, kiel ripetadis Alevtina:

— Ne, ne, tute ne! Tute ne! Ĉu tiun mi ne rekonus? Ja tiun mi per miaj propraj manoj al vi kondukus...

Ne rekoni ŝi ne povis, tro ofte ili intervidiĝis en la pasinteco, tro bone ĉiam memoris unu la alian, kaj apenaŭ Aglaja Petrovna tiom ŝanĝiĝis, ke tiu ne povus ŝin rekoni. Sendube, ŝi estis avertita de niaj homoj, ĉar ŝi sen ajna sufloro nomis Aglaja-n Petrovna-n Fjodorova kaj eĉ diris, ke tiun Vanjon ŝi bone konas, kaj ne nur konas, sed eĉ iomete estas por ŝi amikino, «amikineto», kiel esprimis en tiu nokto per ŝiriĝanta pro emocio voĉo Alevtina-Valentena Andrejevna, la eksa ĉambristino de la gesinjoroj Gogolev-oj...

Kun malgaja duonrideto, mallarĝigante la okulojn sub frosta vento, rigardis Aglaja Petrovna al ruinoj de sia urbo. Ŝi ne retrorigardadis — ŝi sciis, ke post ŝi oni sendube iras. Sed tio nun havis nenian signifon. Post ioma tempo ŝi elpensos, kiel foriri disde siaj damnitaj gvatantoj, necesas nur defaligi de la ŝultroj la streĉon de tiuj malfacilaj tagoj kaj noktoj, defaligi de si la streĉon de senĉesa preteco al rezisto en pridemandoj kaj en «koraj» interparoloj. Ja pri estonteco ŝi ne sukcesadis pensi, ŝi pensadis nur pri tio, kion ŝi faros tuj, ĉi-minute, kio atendas ŝin kaj insidas en la plej proksima momento, kaj tio ja estas ne estonteco, sed nuno, minacanta per morto. Nun sendube venos tempo por kalkuli kaj prepari eliron el tiu ŝajna sakstrato, en kiun la gestapanoj enpelis ŝin.

Kaj certe ŝi trovos tiun eliron...

Subite ŝi tremeris — tute apude batis kupraj muzikiloj de blova milita orkestro, kaj Aglaja Petrovna ekvidis strangan sepultan procesion: kun popoj kaj militaj germanoj, kun plotono de soldatoj, akompanantaj la ĉerkoveturilon kaj kun malplenaj leĝeraj aŭtoj de la germana komandantaro — «Benz-Mercedes»-oj, «Opel-Kapitan»-oj kaj kun unu «Opel-Admiral», kiu apartenis al la komandanto majoro zu Stackelberg und Waldeck, kio estis sciata eĉ en la arbaro, ĉar ĝuste sub tiun ĉi nigran aŭtomobilon oni siatempe ĵetis grenadon, sed malsukcese.

— Kiun oni sepultas? — demandis Aglaja Petrovna kriplulon-almozulon, krablantan kun sia lambastono sur la trotuaro post la funebra procesio. — Kiu mortis?

— Ja la urbestron ni sepultas, — gaje kaj paroleme respondis la almozulo. — Nian urbestron sinjoron Ĵovtjak! Donacu, moŝtino, mil markojn por funebri la animon de nia mortinteto, por ke li pli bone en la infero brulu...

Ne sen plezuro «donacis» Aglaja Petrovna al la grizblua drinkulo presitan en la berlina fabriko de transglueblaj bildoj «centaĵon», kiel esprimis la almozulo, kaj ekiris pluen sub malgaja kupra zumado de la germana milita orkestro. Post la funebra veturilo ŝi rimarkis nur du homojn, akompanantajn la profesoron en lian lastan vojon: tiuj du estis tre bone konataj de ŝi, kaj ŝi sciis, kion ili faras en la urbo, la gefratoj Zemskov-oj — la kvieta ĝibulo Platono Zemskov kaj lia fratino Paŭnjo...

«Do, ili estas vivaj, ne fiaskis» — rapide kaj ĝoje pensis Aglaja Petrovna kaj, turninte sin en interstraton, subite rememoris, kun kia abomeno kaj malamo Vlaĉjo en fora tempo rakontis al ŝi, kiel li estis kun Banjo en la naskiĝtago de tiu sama Daĉjo, al kiu edziniĝis Alevtina, forlasinte Stepanov-on, kiel ridinde prezentis li iun Lucy-n Miĥajlovna-n, predikantan «memmasaĝon», kiel koleris pri salato el «insilaĵo» kaj kiel li montris dancojn de fratinoj Beba kaj Kuka...

«Tamen, se tio estas ankaŭ nun tia domo, tiam por mi, verŝajne, estos nemalbone», — afereme rezonis Aglaja Petrovna kaj, leviĝinte laŭ kadukaj ŝtupoj de la teraso, tiris draton, super kiu estis surskribo «sonorilo». En la profundo de la domo io tintis, poste timigita voĉo de Alevtina demandis: «Kiu estas tie?» — kaj kiam Aglaja Petrovna nomis sin, la pordo abrupte kaj larĝe malfermiĝis kaj Alevtina, en malnova peltmantelo, nekombita, kun enkaviĝintaj okuloj, depaŝis en la profundon de la duonmalluma teraso, malforte ĝemis kaj apenaŭ aŭdeble diris:

— Ĉu vi?

— Mi, — laŭte kaj klare, tiel, ke aŭdu «ili» — la spionoj, respondis Aglaja Petrovna. — Mi, kara amikino! Vidu, la vero ĉiam venkas. Oni min ne nur liberigis, sed eĉ permesis resti en la urbo kaj trovi por mi laboron. Tre ĉarmaj homoj tie estas, simpatiaj!

Larĝe malferminte la okulojn, rigardis al Aglaja Petrovna Alevtina-Valentena, kaj en tiuj malfermegitaj okuloj Aglaja Petrovna subite vidis tiel amatan de ŝi Barbara-n. Tio estis neatendita kaj timiga, sed ŝi ne povis deteni sin kaj, admirante, jam tute sincere diris:

— Mirinde vi al mi nun Banjon rememorigis!

— Ĉu Banjon? — kun malforta kaj malfeliĉa rideto perplekse diris Alevtina. — Ĉu vere? Do eniru, mi petas, kial ni sur la perono...

La teraso odoris je rubujo, katoj kaj malvarma, putra fumo. Tio estis atestaĵo de mizera vivo, kaj Aglaja Petrovna baldaŭ komprenis, ke la eksa ĉambristino de gesinjoroj Gogolev-oj ne faris karieron, restinte ĉe la germanoj.

— Nun jen kio, — diris Aglaja, retenante Alevtina-n je la kubuto. — Atendu! Ĉu ĉi tie neniu aŭdas?

Alevtina respondis, ke ĉi tie neniu aŭdas, kaj Aglaja Petrovna flustre, sed ne haste klarigis al ŝi, ke se ŝi timas, tiam Aglaja senprokraste foriros, sed se ne («Laŭ mia opinio, por vi estas tute nenio timinda», aldonis ŝi), tiam ŝi restos ĝis oportuna okazo, kiu nepre troviĝos. De Alevtina Aglaja nenion, certe, bezonas, ŝi en nenion ŝin enmiksos, sed tio, ke ili estas «amikinoj», estas fiksita de la gestapanoj, kaj ili neniom miros, se Aglaja iomete loĝos ĉe Stepanova.

— Ho dio! — feliĉe fiksrigardante al Aglaja Petrovna per Banjaj rondaj okuloj, ekparolis Alevtina. — Kiel do vi povas tiel pensi, ke mi timos? Mi eĉ tie ne timis, sed ĉe ili estis pli timinde. Sed pri ĉio ĉi poste, kaj nun ni iru en la ĉambron, vi ja bezonas manĝi kaj almenaŭ teon trinki. Ne eblas ja por malsata homo...

Ili trairis la malhelan kaj obstrukcitan per rubo enirĉambron kaj eniris en oblikvan, unufenestran, nepurigitan ĉambron, en kiu loĝis Alevtina. En la malhela lumo de venanta vintra krepusko Aglaja Petrovna distingis la «portreton de kakto», pri kiu plurfoje rememoradis Vlaĉjo. La enigma vegetaĵo sur la portreto floris: ekzota tre kolora floro estis fiere leviĝanta super la kakto — belaĵo, naskita de kriplaĵo.

— Malbone estas ĉe mi, — sinĝeneme formetante malbone lavitan kaj negladitan tolaĵon, diris Alevtina. — Mi tiel laciĝas, ke nenion sukcesas fari...

Ŝi, evidente, vere nenion sukcesis: la lito estis en malordo, sur la tablo, en amaso de jam nigriĝinta terpoma ŝelo, kuŝis kelkaj rostitaj terpomoj, pankrustoj, humidiĝinta salo estis ŝutita en ladskatolon. En pladeto videblis tute malmulte da sunfloroleo, kaj staris odoro de malbona tabako kaj densa odoro de germana desinfekta likvaĵo.

— Ĉio ĉi estas pro li, fiuloj! — kapmontrinte al la muro, trans kiu, verŝajne, loĝis hitleranoj, kolere plendis Alevtina. — Verŝas kaj verŝas el pumpiloj, priverŝis la tutan domon, sed ĉe ni neniam estis cimoj...

Ŝi interkaptis rigardon de Aglaja Petrovna, kiu estis pririgardanta starigitajn sur la komodo fotaĵojn de Eŭgeĉjo — kiel studento, de Barbara kun harligetoj, volvitaj korne super la oreloj, kaj de Rodiono Metodjeviĉ en civila kostumo, kaj tute timigite petis:

— Vi ne koleru, ke ankaŭ Rodiono estas ĉi tie. Tio nenion signifas. Simple... ĉiuj havas familiojn. Aŭ... havis... Kaj mi antaŭ li tiom kulpas, ke ne eblas priskribi, kaj jen troviĝis tiu fotaĵo...

Ŝiaj lipoj iomete ektremis, ŝi demetis de la komodo la fotaĵon de Stepanov kaj deziris kaŝi ĝin en la keston, sed Aglaja Petrovna potence prenis Alevtina-n je la mano kaj ne permesis.

— Kia stultaĵo! — diris ŝi, kuntirante la brovojn. — Kiel vi ne hontas! Mi simple tiun fotaĵon neniam vidis, tial mi rigardis. Kaj Barbara-n kun tiuj harligoj mi same ne vidis, — aldonis ŝi kun subrido. — Kaj Eŭgeno ĉi tie ĉe vi estas vere ŝika...

— En la tago de la nupto! — same ridetinte, diris Alevtina. — Mi lin de Iraida detranĉis, Iraida ĉi tie malbone aspektis, ŝi estas tute ne fotoplaĉa...

Tiu vorto estis el la malnova, mortinta leksikono de Alevtina-Valentena, ŝi mem eksentis tutan falson de la rezonoj pri fotoplaĉo kaj konfuziĝis, sed Aglaja Petrovna ne permesis al ŝi afliktiĝi kaj transiris al alia temo — al tio, kia ŝi estas brava, Alevtina, se pri nenio rakontis tie, en la gestapo.

— Kion vi diras, kiel eblas! — kun degna rideto diris Valentena Andrejevna. — Ĉu mi estas tia? Ni ĉi tie kvankam iaj-tiaj, sed ĉiuj estas sovetiaj, — sulkante la lipojn kaj kvazaŭ mem timante tiujn vortojn, aldonis ŝi. — Se eĉ tia homo, kiel Averjanov, montris sin digne...

— Ĉu librotenisto Averjanov? — ĵetinte streĉitan rigardon al Alevtina, demandis Aglaja Petrovna.

— Jes, li...

Kaj, sidiginte Aglaja-n Petrovna-n apud si sur la neordigitan liton, Alevtina per rapida flustro rakontis al Aglaja la tutan historion de la resurekto kaj morto de la maljuna Averjanov tiel, kiel ŝi aŭdis de Paŭnjo Zemskova. Rakontis ŝi longe kaj senorde, tre emociiĝante kaj spirante al Aglaja per tabako, kaj Aglaja aŭskultis, kovrinte siajn nigrajn okulojn per la mano, kaj mallaŭte ploris unuan fojon post tiu tago, kiam ŝi disiĝis kun Vlaĉjo en la tago de la evakuado de la urbo. Ŝi ploris kaj ridetis, kiam Alevtina rerakontis jurajn minacojn de la drinkulo Averjanov, liajn vortojn pri damnita Aglajaĉo, kiu post la milito elpagos al li laŭ juĝo el sia poŝo kompenson kaj ne plu rompados la leĝon!

— Ĉu ili lin tiel mortpafis? — tra larmoj demandis ŝi.

— Certe, — mallonge respondis Alevtina. — Nun kun tio estas simple, Aglaja Petrovna. Antaŭe ni estis homoj kaj civitanoj kun siaj ofendiĝoj kaj pretendoj, se io okazadis — kriadis: «Tio estas por vi ne ĉe la caro, ni ĉe la soveta potenco vivas!» Kaj nun al ĉio venis fino! Vi ne scias, mi al vi ankoraŭ tielaĵojn rakontos! Kaj ne ploru, kial nun pri li plori, al li nun estas nenio, al Averjanov. Jen al vi pura tuketo, viŝu vin...

— Do, ĉu ĉio ĉi de li komenciĝis? — skuante la kapon kaj malamante sin pro tiuj stultaj larmoj, demandis Aglaja.

— Certe. Li ja unua al Tatjana Jefimovna kuris, al Okajomova, al via malamikino, kaj minacis, ke li agas en nomo de la ĝenerala ruĝa partizana stabo. Kaj al Platoĉjo Zemskov. Kaj Paŭnjo nokte, riskante trafi al patrolo, tuj al mi alkuris. Ŝi estis tute pala, kiam ŝi eniris. Certe, Aglaja Petrovna, kial kaŝi, al mi estis terure ofende, ke ili min suspektis kaj persvadadis...

— Sed tio ja estas natura! Ne povis vi havi al mi bonajn sentojn, tio ne eblas...

— Pri bonaj sentoj neniu diras, — iomete deŝoviĝante de Aglaja Petrovna, diris Valentena Andrejevna. — Kion mi sentas aŭ ne sentas, tio estas mia intima flanko, tio estas fermita mondo de mia animo, en kiun al neniu estas permesite enpaŝi...

— Ja mi ne penas ien ajn enpaŝi, — penante subpremi rideton, respondis Aglaja, — ni lasu ilin, tiujn rezonojn. La plej granda ĝojo por mi estas tio, ke vi ĉiuj ĉi tie evidentiĝis honestaj homoj, eĉ tiuj, kiuj min persone malŝategis...

— Ĉu honestaj? — ekkriis Alevtina.

— Certe, honestaj.

— Estis li, kiu ĉiam ŝatis tiel diradi, — prononcis Alevtina, — li ie kaptis tiun ĉi vorton, li — Rodiono Metodjeviĉ, kaj ĉiam li min per tiu vorto riproĉadis, kio estas honesta, kaj kio estas malhonesta. De vi, eble, li tiun vorton kaptis?

— Ne, ne de mi, — nelaŭte respondis Aglaja. — En ilia akademio estis instruisto — malnova, ankoraŭ de la caraj tempoj, oficiro. Do li ĉiujn siajn amikojn — kontrulojn kaj blankulojn, kiam ili tie faris komploton, publike nomis malhonestaj homoj. Tio al Rodiono Metodjeviĉ faris grandan impreson, li al mi rakontis...

— Kaj al mi ne rakontis, kvankam mi estis lia edzino tiutempe, — amare diris Alevtina. — Neniun komploton li menciis, eĉ ne unu vorton... Nu, kial nun rememori, nun rememori estas senutile. Vi prefere manĝu, jen almenaŭ terpomon...

Starante Aglaja manĝis terpomojn, forte salante ĉiun, fiksrigardante al la fotaĵo, kie estis montrita la civila Rodiono Metodjeviĉ. De sur la komodo al ŝi rigardis firme kaj honeste liaj okuloj, kiujn ŝi tiom terurige longe ne vidis, kaj ne reteninte sin, ŝi eĉ flustris ion al tiuj okuloj karesan kaj rapidan, konsolan kaj samtempe kvazaŭ petantan defendon. Alevtina nenion rimarkis, purigante la ĉambron. Aglaja forturnis sin de la fotaĵo, skuis la kapon, rigardis, kiel Alevtina metas sur oblikvan petrolfornelon fulgokovritan bolkruĉon, kiel ŝi malkovras per malakra tranĉilo germanan ladskatolon.

— Ĉu faŝistoj provizas? — demandis Aglaja Petrovna.

— Ĉu faŝistoj? Ili provizos, atendu! Tio estas ŝtelitaj konservaĵoj. Ĉi tie partizanoj faligis ilian trajnon — tuj, certe, trairis onidiro, — ni el la urbo ĵetiĝis, kiel frenezuloj, grege. Ili, kanajloj, komencis pafi! Poste ni jam artifikojn trovis, kiel preni, por ke la gardistoj ne vidu, tio estas vera scienco. Ja la afero meritas riskon — ili, tiuj konservaĵoj, estas grasaj. Mi havas ankoraŭ du skatolojn. Kaj poste ni teon trinkos kun sakarino, kaj se vi ŝatas — kun sekaj fruktoj, ĉe mi saketo de la paca tempo restis, mi ĉiam por okazo konservadis...

Kaŝe, pensante, ke Aglaja Petrovna ne rimarkas, Alevtina ĉiam pririgardadis ŝin, ĉu ŝi maljuniĝis, ĉu aperis faltoj almenaŭ ĉe la okuloj, ĉu konserviĝis la antaŭa moka esprimo de la nigraj mallarĝaj okuloj? Kaj notis mense: ne, ne maljuniĝis, maldikiĝis, eble, iomete, kaj la rigardo iĝis pli bonkora, ne tiel tranĉas per la pupiloj. Sed se diri veron, efektivan veron, do Alevtina per nenio estas malpli bona ol ŝi. Ilia alto estas sama, ambaŭ havas longajn krurojn. Aglaja estas nigrahara, malhelhaŭta, kaj Alevtina estas pli hela, «pli virineca», kiel pensis pri si en sia lingvaĵo Valentena Andrejevna. «Ne vane Daĉjo diradis pri mi, ke mi estas absoluta tipo de virino», rememoris Alevtina kaj imagis al si la vizaĝon de Daĉjo, lian profundan, zorgeme trarazitan kaveton sur la mentono, lian longan anglan pipon, lian afektecon de retenitaj moviĝoj kaj tion, kiel kolere iam diris pri li Rodiono Metodjeviĉ:

— Ĝis tiom, vidu, Valentena, via Daĉjo estas eleganta, ke tute similas al internacia vagona ŝtelisto...

Por momento al ŝi ŝajnis, ke ĉio ĉi estas malbona, longa kaj stulta sonĝo: kiun al kiu ŝi ŝanĝis? Kiu estas tiu ĉarma, kvieta virino, ĵus viŝinta larmojn en ŝia ĉambro? Kie estas la vera edzo? Kien malaperis la ĉiam bruaj, eterne kverelantaj infanoj? Kial ne estas ĉi tie avo Metodo, ŝia justa kaj kaŝita malamiko, la unua, kiu komprenis, ke ŝi estas fremda en sia familio? Kaj kie vi estas nun, kien malaperis, la gesinjoroj Gogolev-oj, rompintaj ŝian animon jam en la juneco per falsa kaj sensenca beleco de via vivo? Kaj nun jam nenion eblas revenigi, nun ĉio estas finita, por ĉiam finita.

— Kaj eble, ni drinku, Aglaja Petrovna? — certa pri tio, ke Aglaja nepre rifuzos, demandis Valentena-Alevtina. — Mi havas dolĉan kaj fortan likvoreton. Po glaseto, ĉu?

— Vodkon mi drinkus, — neatendite respondis Aglaja.

— Ĉu vodkon? Vodko estas, Schnaps — germana, malbongusta. Ni ĝin ĉi tie per siropo diluas.

— Donu kun siropo, — vigle konsentis Aglaja. — Mi nepre drinki bezonas, por la bremson malstreĉi.

— Kian bremson?

— Mi, vidu, estas kvazaŭ kojnumita, — kun malmilda subrido, tre beliganta ŝian vizaĝon, klarigis Aglaja Petrovna. — Rigidiĝis en mi ĉio en tiu gestapo. Tio estas sufiĉe malfacila, kiam dum la tuta tempo, ĉiuhore kaj ĉiuminute, vi ĉion ĉirkaŭe kaj en si mem pesas: kiel respondi kaj ĉu respondi, kiel rigardi, kiel turniĝi. Tio estas tute ne facila...

Kaj ree miris Alevtina: ne nur la malmilda subrido beligis la vizaĝon de Aglaja, sed ajna esprimo, ajna ŝanĝo de emocioj en ŝia animo — ĉio konvenis al ŝi, ĉio beligis, kaj ne eblis scii nur unu aferon: kiam diri — nun restu tia, nun vi estas la plej bela...

«Fordonis mi lin, per la propraj manoj al ŝi lin puŝis, — kun doloro kaj kolero pensis Valentena-Alevtina, — ŝiajn karesojn li preferis al la miaj, ŝian senton — al la mia!»

Viŝinte la glasetojn per viŝtuko, ŝi verŝis en ilin la akre odorantan kemian Schnaps-on, diluis ĝin per aroma siropo kaj, penante ne plu vidi Aglaja-n, ĉar kiam ŝi vidis ŝin, tiam nepre pririgardadis, diris:

— Nu, je tio, ke ĉio bona al vi estu, Aglaja Petrovna. Je via sukceso.

— Je vi, — respondis Aglaja serioze kaj firme. — Je via kuraĝo. Mi ne nur aŭdis, mi vidis, kiel vi tiam eldiris — «ŝi estas Fjodorova, ŝin mi bone konas, mi kaj ŝi estas amikinetoj». Vi ja komprenis, ke al vi, en la okazo, se ili komprenos, minacas morto...

— Sed por kio mi tiun vivon bezonas, — iomete disverŝinte la rozkoloran vodkon, kun spasmo en la gorĝo kaj eĉ kun ŝriko ekkriis Valentena Andrejevna. — Klarigu, vi, saĝa, responsa, por kio mi nun bezonas la vivon? Kiu mi estas, por ke mi vivu? Ĉu laboranto, aŭ edzino, aŭ panjo por miaj infanoj? Kiu? Plej probable, simple maljuniĝinta virino kun diversaj stultaj pensoj, kun obsedoj kaj manioj. Jen ja — mi scias — estas tio ridinda kaj malbona miaflanke, sed mi ankaŭ nun ĉiam rigardas al vi ne kiel necesas rigardi, sed rigardas kiel al virino, kvankam en mia aĝo kaj ĉe mia persona situacio tio estas ia anekdoto! Aĥ, kial paroli!

Rapide, avide kaj kutime eltrinkinte la vodkon, ŝi almanĝis malvarman terpomon kaj, eltirinte el poŝeto de la bluzo ĉifitan cigaredon, ekfumis.

— Ne indas tiele paroli, — iomete sulkiĝinte, diris Aglaja. Ŝi ne eltenadis eĉ iometan proksimiĝon al histeriaĵoj, ŝi ĉiam fizike sentis naŭzon pro ĉiaj elkrioj, belaj frazoj kaj memvipadoj, kaj nun ŝi ektimis, ke necesos paroli en malamata de ŝi alta kaj konsola tono. — Ne necesas, — prononcis ŝi. — Ni prefere, dum ni ne ebriiĝis, parolu pri tio, kiel ni poste nin tenu kaj kian ni havos legendon.

— Kio estas tio — legendo? — miris Alevtina.

— Firma elpensaĵo. Tio, sur kio ni ambaŭ devas stari ĝismorte.

— Kaj ĉu nin oni nepre mortigos?

— Tute ne nepre. En tio de ni multo dependas. Vi kaj mi ja estas nestultaj kaj ruzaj, ĉu vere? Ja ni ne estas pli stultaj, ol la faŝistoj! Kaj kio koncernas nian konvinkitecon, do ankaŭ ĝi al ni ne mankas. Nia afero estas prava.

Kaj, firme rigardante en la okulojn de Alevtina, per glata kaj trankvila voĉo Aglaja Petrovna rakontis al ŝi detalan biografion de Vanjo Fjodorova, rakontis, kie kaj kiam Vanjo amikiĝis kun Alevtina, per kio ili proksimiĝis kaj kio nome estas grava en la biografio de Fjodorova...

Alevtina aŭskultis distrite kaj redemandadis, timante pri sia distriteco, kaj poste subite demandis:

— Ĉu vin la partio sendis por plenumi taskon ĉi tien?

— Nun ankaŭ mi drinkos, — levante per la malgranda firma mano sian glaseton, diris Aglaja Petrovna. — Kaj tamen mi drinkos je via, Valentena Andrejevna, kuraĝo. Cetere, ni ambaŭ devas ĉiam alparoli per antaŭnomoj, kiel malnovaj amikinoj.

— Kiu do vin ĉi tien sendis? — ree demandis Alevtina, kaj Aglaja Petrovna komprenis, ke ŝi turmentiĝas pro nefido de Aglaja, pro ŝia aparta vivo. — Ja ne memstare vi kun via partia biografio laŭ propra deziro venis en la urbon?

— Mi en la urbon ne venis, — ĝojinte al eblo foriri de la ĉefa demando, ne plu ĉagrenante Alevtina-n, diris Aglaja Petrovna. — Oni min tute ne en la urbo arestis, kiam mi iris...

Kaj ŝi trankvile rakontis al Alevtina tiun saman version, kiun sciis en la gestapo kaj von Zanke, kaj Wentzlow, la version de Vanjo Fjodorova, kaj en tiu versio Aglaja estis ne Ustimenko, sed Vanjo Fjodorova.

— Terure, — skuante la kapon, interrompis ŝin Alevtina. — Kiel terure ja estas, Aglaja Petrovna! Ĉu vi ne komprenas? Vi min el via rondo forigis, mi por vi ĉiuj nun estas fremda! Sed iam estis ja mi por ili sia, kaj ili, kunveninte, ne ĝeniĝante pro mi, paroladis pri siaj militistaj aferoj. Ili sidadis iam ĉe la tablo, kaj via frato forpasinta — Atanazio Petroviĉ, kaj mia... kaj Rodiono Metodjeviĉ, kaj aliaj kamaradoj, kaj kantadis. Tio estis antaŭ vi, en la tempoj de nia bela amo. Ili kantis, ĉu vi scias?..

Vi, maristo, belas per vizaĝo,
Vi de l' nasko aĝas dudek ok...
Amu min, maristo, plenkuraĝe,
Kion vi respondos al la vok'...

Per la gesto de la edzino de la asiza advokato Gogolev Alevtina prenis per la fingroj la tempiojn kaj kunpremis ilin, kiel sinjorino Gogoleva dum atakoj de sia «nehoma, mortiga» migreno.

— Tio estas terura, — prononcis ŝi. — Tio estas magia cirklo, sakstrato, nebulo, densa kiel vato. Kaj ne cirklo, sed kvadraturo de cirklo!

Aglaja ĵetis atentan rigardon al la unua edzino de sia edzo kaj subite ekkompatis ŝin.

— Mi estas Valentena Fjodorova, via amikino, — diris ŝi flustre esprime kaj klare. — Vi nenion plian bezonas, por fari al ni, ni, — ripetis ŝi, — seriozan kaj riskan helpon. Inter homoj, kiuj faras aferon, ne estas kutimo paroli, ĉu vi komprenas, Vanjo? Vi ne turnu la kapon, vi rigardu al mi!

Metinte la manon sur la pojnon de Alevtina, Aglaja iomete pli laŭte demandis:

— Ja ĉu vi ne pasis la ekzamenon?

— Vi ĉiuj estas stultuloj, — drinkinte ankoraŭ vodkon kaj denove ekfumante cigaredon, kolere respondis Alevtina. — Stultuloj! Nenion vi komprenas! Vi de mi deiris kaj sendis mian boaton laŭ fluo. Ĉu li penis levi min ĝis si? Li monon donadis por la familio kaj fermiĝadis en sia ŝelo aŭ kiel tio nomiĝas! Liaj ŝipoj! Liaj maristoj! Kaj tio, ke mi malrapide, sed certe iris al la fundo kaj atingis tion, ke li prave priverŝis min per malestimo, — pri tio kiu kulpas? Min necesis eduki, kaj mi malfermiĝus al tiuj radioj kaj tuta tirus min al la estonteco, sed min ĉiuj forlasis. Sed mi, eble, ne pli malbona estas, ol aliaj!

Ŝi elŝiris sian manon el la fingroj de Aglaja kaj, ekplorinte, petis:

— Ne aŭskultu min, bonvolu! Mi tre petas — ne aŭskultu. Oni diras, ke eĉ floro, se oni surpaŝas ĝin, plendas per ultrasono. Kaj mi estas virino kun ĉiuj karakteraj por ni malfortaĵoj. Ni prefere pridrinku tiun aferon, amikino, kaj pri mi, mi petas, esperu! Fidu min! Mi komprenas, ne estas permesite al tiaj, kiel vi, paroli kun tiaj, kiel mi. Sed se vi spertus tion, kion ni ĉi tie spertas ĉiutage, se vi vivus per tiu sama vivo, per kiu vivas ni, vi komprenus, vi taksus miajn travivaĵojn. Kaj vi ne permesus al vi rigardi al ni kun malestimo. Dispremita papilio iam susuris per la flugiloj sub karesaj sunaj radioj, tion necesas konsideri kaj ne forgesi... Kaj nun aŭskultu pri nia vivo...

Verŝinte por si ankoraŭ, ŝi eltrinkis kaj tute ne almanĝis, nur altrinkis per varmega akvo el la bolkruĉo kaj haste, flustre komencis rakonti.

Sulkiĝante, mallonge suspirante, suferante pro la stulte rafinita leksikono de Alevtina kaj pro nekredebla teruro de ĉiutaga vivo sub la boto de la hitleranoj, aŭskultis Aglaja Petrovna. Jes, certe, nenion tian ŝi sciis. Tie, en la arbaro, oni sciis pri ekzekutoj, pri malsato, pri ostaĝoj, pri gasumveturiloj, pri Auschwitz kaj Majdanek, pri la malnovaj, antaŭmilitaj koncentrejoj de Hitlero, sed la sufokanta ĉiutageco de vivo de tiuj, kiujn la germanoj oficiale nomis Untermensch — subhomo, estis nek en informoj de agentoj en la urbo, nek en bultenoj, kiujn la arbaro ricevadis radie el la Granda tero.

— Ili ankaŭ al siaj neniom kredas, — kliniĝinte al Aglaja, rapide diris Alevtina Andrejevna. — Ĉe ni en la kazino — tio estas tia restoracio, «Kara Bavario», — ĉe la bufeda verŝotablo staras dum tuta tago, kvazaŭ al la bufedistino helpas, unu ulo, speciale sekreta, oni lin speciale alveturigis, mi mem ne scias, sed ĉiuj niaj kelnerinoj tiel diras, ili komprenis, tio estas sekreta surdmutulo, li laŭ la lipoj rigardas, kiu kie kion parolas el la oficiroj, kaj stenografas. Tio estas preciza, la knabinoj lian stenografion vidis. Ili mem babilas, kiom ili havas da informantoj. Ili ankaŭ min penis dungi, kvankam mi en legomtranĉejo laboras, proponis transirigi al kelnerinoj, aldonan porcion, sed mi ŝajnigis min stultulino, tio helpis. Ili nur subskribon prenis, ke se mi disbabilos, ili min pendumos. Kaj ĉu pri la lazareto vi scias, kie la universitata kliniko estis?

— Ne, — diris Aglaja, — de kie ja mi povas scii?

— Tie estas tute ne lazareto, tie oni pafmortigas. Ili ĉiuj estas en blankaj kiteloj, puraj, belaj, afablaj. Certe, ĉiam ebriaj, al ili pro tio iras kaj tabako, kaj rumo, kaj aldona nutrado. Tien homo eniras, kaj al li «kuracisto» en la buŝon rigardas. Se oraj dentoj estas, tiam li sur la vango faras per peniko kruceton. Nenion specialan — ordinaran kruceton. Poste ili alton mezuras. Tien por mezuri alton ŝatas veturi gestapano Zollinger, tia estas beleta, kiel pupo. Same kitelo sur li estas, tute dece. Jen, kiam la homo ekstaros por mezuri la alton, malantaŭe malfermiĝas fendo kontraŭ la nuko — kaj pafo. Poste servisto-soldato lukon en la planko malfermas, kaj la mortinto tien, en la kelon, falas. Kaj certe, muziko.

— Kia muziko?

— Gramofono laŭte ludas, por ke aliaj venantoj la pafadon ne aŭdu. Ili sidas en la parko, vokitaj per asignoj al sanstata ekzameno, atendas. Estas malbele, se estas pafoj. Tial ili ludas muzikon, por ke neniu komprenu. Vi skribu en viaj agitiloj aŭ flugfolioj, ke neniu venu al sanstataj ekzamenoj...

Aglaja Petrovna silentis, ruĝo aperis sur ŝiaj vangostoj.

Alevtina denove ekfumis, ŝia plora rido strange kaj plende sonis en la kvieta ĉambro.

— Mi, vere, kulpas, — forte enspirante fumon de surogata tabako, diris ŝi. — Tiu kanajlino sinjorino Lis kaj Lucy Miĥajlovna, fiulino fava, diradis al mi: «Ĉu vi estas knabino, tio estas ridinda, la germana armeo estas modelo de disciplino kaj ĝentileco. Vi scipovas kudri, vi povas, finfine, doni hejmajn tagmanĝojn, ĉe vi nutriĝos oficiroj, vin forlasis la edzo, via konscienco estas pura, vi devas vivi per plenvalora vivo. Ankoraŭ estas frue entombigi sin». Kaj ili laborigis min kiel kelnerino. Jam en la unua tago mi verŝis supon sur la genuojn de unu danda Gebiets-komisaro. Li prenis la teleron kaj ĉion, kio en ĝi restis, elverŝis al mia vizaĝo. Kaj sinjorino Lis diris: ne estu mallerta kaj scipovu bele labori...

Ŝi ree plorsingultis kaj verŝis al si el la germana botelo.

— Certe, mi meritas vian malestimon, ĉu?

— Bone, — pensante pri siaj aferoj, prononcis Aglaja. — Min alio interesas. Kial, kvankam via instruistino en la vivo estas tiu sama «sinjorino Lis», tamen Paŭnjo Zemskova al vi venis?

— Mi ne scias, — obtuze diris Alevtina. — Kion mi povas scii? Mi ja estas sola, kun mi neniu parolas. Mi senŝeligas legomojn en la kelo per germana maŝineto, poste tranĉas, kiel oni al mi ordonas, kaj iras hejmen. Se estas io, mi drinkas, se ne — simple kuŝiĝas dormi. Jen ĉiuj miaj revoj. Kaj se la niaj revenos, tiam kiu mi estos? Ĉu perfidulino?

Ne atendante respondon, Alevtina leviĝis, alportis pelvon kaj elprenis el la komodo puran subveston. La garnituro estis ĉirkaŭligita per rubando, ankoraŭ neniam surmetita, de blua gaja koloro. Kaj novajn ŝtrumpojn kaj bluzon kun ruĝa manfarita brodaĵo ŝi same metis sur la liton.

— Lavu vin, — afereme ordonis ŝi, — post la prizono al vi estos bone. Ĉi tie estas varme, vi ne malvarmumos. Mi treege ŝatas lavi min pro malgajo, tiam vi spiras per la tuta haŭto, sed ne nur per la pulmoj. Jen al vi ĉio pura. Kaj tolaĵon mi ŝatas de ekskluziva kvalito, mi eĉ bedaŭras, ke nun oni ne portas puntojn... sinjorino Gogoleva iam malfermadis la negliĝon, kaj tie estas puntoj, kiel ŝaŭmo de ondoj en maro...

Aglaja, enpensiĝinte, malvestiĝis. Kaj ne rimarkis, kiel per atenta, nebonkora rigardo pririgardis ŝin — nudan, sveltan, malhel-rozkoloran, kun larĝe dismetitaj mamoj, kun deklivaj ŝultroj kaj maldikaj maleoloj de malgrandaj fortikaj piedoj — Alevtina-Valentena, eĉ ĝis nun portanta la familinomon de ŝia — de Aglaja — edzo, Stepanova. Ne rimarkis ŝi ankaŭ tion, kiel abrupte forturniĝis Alevtina, kiel ŝi trinkis ankoraŭ vodkon kaj kun furioza, malestima kaj mizera rideto flustre diris al si mem:

— Jen, provu, perfidu! Kaj pri Zemskov-oj rakontu, ili kredos! Ĝisvivis vi vian tagon, kvitiĝu...

— Kion vi tie grumblas, drinkulino? — forte sapante la longan kruron per banspongo, demandis Aglaja, kaj ŝiaj okuloj gaje brilis sur la malhela vizaĝo. — Ĉu multas klopodoj pro mi?

Poste, trinkinte teon, ili kune kuŝiĝis en la liton de Alevtina-Valentena. En profunda nokto Aglaja vekiĝis pro tio, ke ŝi aŭdis, kiel Alevtina ploras, kiel tuta ŝia korpo skuiĝas pro plorego, kiun ŝi ne povas reteni, kiel ŝi singultas pro larmoj kaj mordas per la dentoj la kusenon.

— Nu, ĉesu, ĉesu, Vanjo, — mallaŭte ekparolis Aglaja Petrovna. — Lasu tion!

— La vivon mi bedaŭras! — apenaŭ aŭdeble respondis Alevtina. — Tiel bedaŭras, Aglanjo, tiel bedaŭras la glitintan kiel sonĝo vivon. Kaj nun jam ĉio malaperis, kaj nenio revenigeblas. Kaj ne estas kiun kulpigi, kiun respondigi, ĉar mi mem pereigis mian vivon en ĝia disfloro.

— Dormu! — ordonis Aglaja. — Vi kaj mi multe da malfacila estas farontaj, kaj mi deziras, ke ni ambaŭ estu en bona stato! Ĉu klaras?

Alevtina respondis obeeme:

— Klaras.

Kaj eksilentis.

### Iam ne malbonas malfrui!

La kazino «Kara Bavario» formale estis fermata je la dekunua horo de vespero, sed esence nur ekde tiu tempo la vera gajo povis komenciĝi, ĉar la estraro de la grupo «C» de la gestapo liberiĝadis ne pli frue ol, kaj ofte eĉ post la dekunua.

Kaj ordinare la tuta elito de la garnizono, sub gvido de la komandanto majoro zu Stackelberg und Waldeck kaj Standartenführer von Zanke, aperadis ĉi tie ĉirkaŭ noktomezo. Ĝis la deka kaj tridek ĉi tie oni simple trinkadis kaj manĝadis, drinkadis ĝis ebrio kaj kriadis kantojn, kiel la fifama «Mi viŝos viajn larmojn per smirgo», sed post la deka kaj duono klientaro de la «Kara Bavario» abrupte ŝanĝiĝadis, al kio, certe, helpadis soldatoj de la komandanteja patrolo, kiuj, elŝovinte antaŭen la mentonojn, kovritajn per subkaskaĵoj, kaj tenante laŭregule siajn Schmeisser-ojn, ĉirkaŭiradis kaj la grandan halon kaj la apartajn kabinetojn, sen ajnaj ceremonioj elĵetante sur la straton trodrinkintajn armeanojn, sendepende de tio, en kia rango ili estus kaj per kiaj punoj ili minacus. «Ĉi tie la Führer-on anstataŭas mi», — estis iam dirite de la maljuna von Zanke, kaj tiujn vortojn, same kiel la nigran uniformon de la terura maljunulo kun la fulmoj sur la kolumo kaj kun unu epoleto sur la dekstra ŝultro, la soldatoj memorfiksis por ĉiam.

Ĉe insultado de la elpelataj armeanoj kaj obstina «schneller» de la patrolo la kelnerinoj ventumadis la ejon, ŝanĝadis la tablotukojn, ŝaltadis aldonajn lampionojn kaj dismetadis novajn, tiel nomatajn «noktajn», menuojn kun manĝaĵoj kaj vinoj, kiuj, kompreneble, forte diferencis disde tio, kio estis proponata al la tagaj vizitantoj de la kazino, certe nur per kvalito, sed neniel per prezoj. La oficiroj de la gestapo de la grupo «C», de la SA kaj la SD kaj iliaj gastoj pagis por multekostaj konjakoj kaj kolektaj francaj kaj malnovaj germanaj vinoj tute same, kiom la anoj de la neprivilegiitaj specoj por sintezita rumo, flava Schnaps kaj kutimaj ĉi tie grekeskaj viandbuloj, duone fabrikitaj el la nemalmoliĝanta soldata pano. Tia estis la ordo, establita de la intendantejo de Himmler, sed, kompreneble, «tute sekrete», kaj tial en la vestiblo de la kelo de la kazino post la deka kaj tridek deĵoradis inteligentaj, ĝentilaj kaj konantaj vizaĝe tute ĉiujn proprulojn serĝentoj, al kiuj estis kategorie malpermesite enlasi fremdulojn tien, kie familie komforte ripozadis de la malfacila, nerva, tre streĉita laboro tiuj, sur kies penoj kaj agado tenis sin la granda, senekzempla en la historio de la homaro «miljara imperio».

En tiu frosta, kun fajfanta kaj siblanta neĝa blovado, nokto antaŭ la deksesa de februaro de la 1942-a jaro la unua, kiel ĉiam, venis la «bona etulo» Zollinger, gaja, afabla, kun delikata, persika ruĝo sur la porcelanaj vangetoj, kun ĉielblua rigardo kaj preta por ĉiuj bonanima ŝerco sur la intense ruĝaj lipoj.

Amike plendinte al la serĝentoj pri la «terura rusa frosto» kaj deĵetinte en iliajn respekte submetitajn manojn la kaskedon kaj la peltan jakon, Zollinger salutis sidiĝintajn en riverenco kelnerinojn per ne tro laŭta «heil Hitler» kaj ordonis «inviti» al li sinjoron Vojceĥovskij. En atendo de Vojceĥovskij li trarigardis karton de vinoj kaj diris al sinjorino Eva — alveturigita el Hamburgo direktorino de la entrepreno, svelta kaj ruĝvanga bavarino, — jenon:

— Tute konfidence, Eva. Hodiaŭ ni havas, kiel vi jam scias, feston. Sinjoro Standartenführer sesdekjariĝas. Vi tion scias. Sed antaŭnelonge ni ricevis informon pri tio, ke nia intima festo havos pli grandan skalon, ol tio estis imagebla. Rekte ĉi tien en aŭtomobilo venos Brigadenführer Merkel, por enmanigi al kolonelo von Zanke la kverkajn foliojn por lia fera kruco de la unua grado. Kaj tial mi konvinke petas vin: ĉio devas esti bonega.

La bebe pura rigardo de Zollinger kun tia terurige glaciiganta forto enpikiĝis en la pupilojn de sinjorino Eva, ke eĉ tiu spertega nazia bordelistino iomete depaŝis, faris timigitan riverencon kaj petis sinjoron Obersturmführer-on fidi ŝian fidelecon kaj sperton.

— Mi tre ĝojas! — respondis la «bona etulo» kaj, fajfetante «Rommel ne timas dezerton», per kataj paŝoj ekiris laŭlonge de la bankeda tablo, por lastfoje propraokule kontroli pretecon de la «Kara Bavario» al komenco de la festeno.

Brilerinte per la lakita hardislimo, jam el malproksime riverencis al Zollinger la ĉefdirektoro de la imperiaj oficiraj «nutrejoj», antaŭnelonge alveturinta bienulo Vojceĥovskij. Dum la longaj jaroj de elmigrado li spertiĝis en la restoracia metio, liaj «Aĥ, Volgo», «Ĵiguli», «Dnipro», «Ŝaŝlikoj-ĉeburekoj», «Rusa blinejo», «Siberia pelmenejo», disĵetitaj en urboj kaj kamparo de Germanio, alportadis ioman profiton, kaj liaj esperoj pri redono de la nemoveblaĵo en Rusio kvankam plenumiĝis, sed tute ne en tiu grado, al kiu li kalkulis, kaj tial sinjoro Vojceĥovskij estis nun en iom malgaja animstato.

— Kio pri la kuirejo? — demandis la «bona etulo», ne donante la manon.

— Ni faras ĉion, kio eblas, — kunpremante la maldikajn lipojn, respondis Vojceĥovskij. — Estas malfacile pri viando. Tio, kion ni ricevas...

Zollinger delikate ridetis.

— «Por ĉiu la sian» — skribas ni sur la pordegoj de niaj koncentrejoj, — dubsence diris li. — Ĉu vi komprenas mian penson, sinjoro Vojceĥovskij? Vi nin manĝigas, ni zorgas pri via sekureco. Tiuj, kiuj nenion faras, ricevas la «sian».

— Minuton, — seke diris Vojceĥovskij. — En mia bieno, kiu ĉi tie nomiĝas «Nigraravina aeroplano», kaj nomiĝis «Anguleto», nun estas malsanulejo...

Zollinger kuntiris la brovojn. Li nun ne deziris paroli pri aferoj. Sed la ĉefdirektoro preventis obĵetojn de la Obersturmführer per vortoj pri tio, ke dum la tuta hodiaŭa tago, reveninte el la «Anguleto», li penis telefone paroli kun la estraro de la gestapo, sed pro ne dependantaj de li cirkonstancoj li ne sukcesis, malgraŭ granda graveco de la fakto, kiun li intencis sciigi.

— Nur mallonge! — avertis la «bona etulo».

— Du vortojn: tie eĉ ĝis nun ĉion, kiel ili esprimas, komandas bolŝevistino, komunistino, edzino de malnova komunisto Bogoslovskij Ksenia Nikolajevna kaj ŝia filino — impertinenta komsomolanino Sanjo Bogoslovskaja. Ĉu ne eblas fini tiun ĉi abomenaĵon?

— Eblas, — respondis Zollinger, — eblas, ĉio eblas, mia kara Vojceĥovskij, sed nur ĝustatempe. Bogoslovskaja dume estas por ni necesa. Por kio timigi ĉasaĵon antaŭ tiu tempo, kiam la ĉaso estas komerce profita? Mi esperas, vi komprenas min, ĉu?

Vojceĥovskij riverencis, kaj Zollinger ekiris renkonten al Standartenführer von Zanke, kiu kun deko da siaj oficiroj en nigraj uniformoj kaj kun staĝantoj en uniformoj de siaj armeoj, apogante sin sur la promenbastono kaj ion, kiel ĉiam, klarigante, estis eniranta en la ĉefan halon.

La kelnerinoj eksidis, farante ceremonian riverencon, von Zanke sulkiĝis.

— Por kio tio? — demandis li. — Kial tiu malbona tono? Tio ja estas bordelo en Hajdelbergo en la tempoj de mia fora juneco! Zollinger, mi esperas, ke ne vi tion elpensis? Kaj ne vi, sinjoro Vojceĥovskij? Kelnero devas ne ekzisti, li estas plie spirito, ol karno, — tia estas la ideo, ĉu vi komprenas?

Zollinger subridis. Vojceĥovskij suspiris, la Standartenführer, tintante kaj sonoretante per ĉiuj siaj krucoj kaj medaloj, sekvis pluen.

— Estas tia doktrino, ke al venkitoj kvazaŭ necesas konservi aspekton de libero, — daŭrigis li, ĉirkaŭrigardante la respektajn kaj senmovajn vizaĝojn de siaj oficiroj. — Kun tio oni asertas, ke venkitoj ŝatas aspektojn kaj kredas pri ili, esperante, ke kun tempo al ili estos tute facile. Tio, sinjoroj, estas treege malutila doktrino. Kredo pri estonteco gravedas je lukto por estonteco, tion oni ne rajtas ne kompreni. Ni estas alvokitaj de la providenco ekskludi la penson mem pri estonteco, kaj sekve, ankaŭ lukton por ĝi. Nia tasko estas garantii trupojn humilajn kaj obeemajn, morale, idee kastritajn. Kaj ne pri neniigo de individuoj ni devas okupiĝi, sed pri neniigo de tiuj homamasoj, kutimiĝintaj komuniste pensi, kiuj silentas, sed tiu silento estas plena de protesto...

Vojceĥovskij akompanis von Zanke-n kun lia sekvantaro ĝis la lokoj en la centro de la granda tablo, metita U-forme en la rusa maniero, kaj ekiris en la kuirejon por kontroli, kiel tie iras la aferoj. El la malvarma fako kelnerinoj jam ekportis almanĝaĵojn, li kutime ordonis: «Rapide, knabinoj, rapide», malleviĝis laŭ la helica ŝtuparo — tio estis la direktora enirejo — kaj, ekfuminte nigran aroman cigaredon, larĝe disstarigis la piedojn en lakitaj ŝuoj kaj kunmetis napoleone la manojn sur la brusto. En tiu sama momento li ekvidis malaltan kaj, eble, ĝiban fremdulon, kiu, rapide kaj iel bulpiede paŝante, en kitelo, surmetita super bluzo, glitis preter zinkita tranĉtablo kaj malaperis trans larĝaj dorsoj de kuiristoj-soldatoj, vokitaj ĉi tien por tiu ĉi nokto.

— Kiu estas li? — kriis Vojceĥovskij post la malaperinta homo, la germanoj ne komprenis.

Sur la fornelo sibladis fritataj minutaj viandbuloj, laŭte susuradis elŝutataj el sitelo en kuirpleton terpomfritoj, tondradis vazaro, kaj en tuta tiu bruo Vojceĥovskij devis mem esplori, kiu estis tiu «ĝiba, rapida kaj bulpieda», — nenion alian la ĉefdirektoro povis diri pri li.

En la legomtranĉejo laboris nur sola Alevtina, — pri io enpensiĝinte, ŝi estis tranĉanta beton je briketoj.

— Saluton, sinjorino! — ĝentile kaj gaje diris Vojceĥovskij (li establis por si nerompeblan regulon esti kun rusoj persone afabla kaj laŭeble ĉarma). — Kiel vi fartas?

— Bonan tagon, sinjoro direktoro, — iomete mirigite respondis Alevtina.

— Mi esperas, vi bone fartas, ĉu?

— Mi bone fartas, — jam timigite diris ŝi.

La ĉefdirektoro estis balanciĝanta, starante antaŭ ŝi, de la piedpintoj sur la kalkanojn, kaj liaj lakitaj ŝuoj knaretadis en senbrueco de tiu profunda kelo.

— Kiu estis li — tia rapida kaj bulpieda? — en bonega, kiel al li ŝajnis, sukoplena kaj vere rusa lingvo interesiĝis la ĉefo. — Li iris el ĉi tie, mi tion rimarkis el la fako de vianda fritado. Li, eble, estis ankaŭ ĝiba? Aŭ malgranda, sed tre dika? Tamen, pli probable, ĝiba.

— Ĉu el ĉi tie? — miris Alevtina Andrejevna. — Ĉi tie, sinjoro direktoro, estis neniu. Frititan terpomon mi mem ĵus elportis! Eble, dum mi estis eliranta? Ankaŭ tio dubinde, mi kunpuŝiĝus, mi eliris por ne pli ol duonminuto — la sitelon transdonis el la manoj en la manojn, vi mem komprenas...

La ĉefo levis la ŝultrojn kaj, kapadiaŭinte Alevtina-n, laŭ la ofica, sed ne la direktora ŝtuparo leviĝis supren kaj eliris en la korton, en kiu fajfis neĝoblovado kaj kie, por lia miro, li ne ekvidis ordinaran ĉi tie sentinelon.

— Soldato! — en la germana, timante malvarmumigi la gorĝon kaj kovrante la kolon per la polmo, kriis la direktoro. — Kiu estas ĉi tie?

La soldato, evidente tremanta en tiu damnita frosto en sia griz-verda uniforma palteto kaj en trikita subkaskaĵo sub la kasko, tuj aperis el trans la angulo, kie li estis kaŝiĝanta de vento.

— Kiu eliris ĉi tie? — severe interesiĝis Vojceĥovskij.

Tre ĝentile kaj detale la soldato respondis al la severa civilulo, ke li devas, komencante de la dekunua horo, senobstakle ellasi ĉiujn, ĉar al ili tempas foriri. Sed enlasi li neniun povas.

Frapferminte post si la risortan pordon, Vojceĥovskij per fajrilo rebruligis sian nigran cigaredon kaj pensis iomete pri ĉiuj ĉi stultaĵoj, poste, eliginte gorĝan sonon «b-r-r-r», korektis perlon en la griza kravato, per kutima gesto levis la manumojn kaj deziris jam iri en la halojn, kiam li renkontis forirantan Alevtina-n Andrejevna-n. Sur ŝi estis malbona palto, kaj la kapo estis ligita per malnova orenburga kaptuko. Dum irado ŝi estis ion ronĝanta, kiel ŝajnis al Vojceĥovskij — ĉirkaŭmanĝanta oston, ŝajne el supa viando. Ekvidinte la direktoron, ŝi terure konfuziĝis, ruĝiĝis, kaj en ŝiaj okuloj, plu belaj, aperis larmoj.

— Ho, tio ne gravas, — patrone prononcis Vojceĥovskij. — Ne indas ruĝiĝi, sinjorino. Manĝi — tio ne estas ŝteli. Kaj certe, bela virino devas havi eblon manĝi por subteno de sia belo en respektiva grado. Vi ĉiam povas ĉi tie manĝi, mi donas al vi tian permeson al vi. Ĉu vi kontentas?

Alevtina sentis timon. Al ŝi ŝajnis, ke li tuj ree demandos pri tiu «rapida kaj bulpieda», kiun ŝi efektive, verdire, vidis. Ŝi eĉ kunpuŝiĝis kun li — kun la malgranda librotenisto Zemskov, kiam tiu subite, verŝajne pro eraro, ŝoviĝis en la pordon de ŝia legomtranĉejo. Ili rekonis unu la alian, kaj Zemskov tuj retiriĝis. Li estis tre pala — tion Alevtina sukcesis rimarki, — kaj sur lia vizaĝo ankoraŭ estis rimarkebla streĉita esprimo, kvazaŭ li ĵus faligis de sur la ŝultroj grandan pezon kaj ankoraŭ ne sukcesis bone ripozi.

— Vi kial ĉi tie ĉe ni, Platono Zakarijeviĉ? — miris Alevtina. — Ĉu laboras nun?

— Ĉu mi? — demandis li kaj tuj frapfermis la pordon.

Kaj kiam ŝi eliris en la kuirejon kun sitelo da terpomo, li jam ne estis tie, kaj ŝi momente komprenis, ke Zemskov penetris ĉi tien kun ia sia celo, kiun ŝi neniel rajtis scii. Kaj nun, verŝajne, oni lin kaptis, kaj Vojceĥovskij jam sukcesis ekscii, ke Alevtina ne nur vidis Zemskov-on, sed eĉ rekonis lin. Nun oni ŝin kondukos en la gestapon, kaj per tio ŝi pereigos Aglaja-n.

— Sinjorino estas tre bela, — diris Vojceĥovskij. — Sinjorino estas tre malgaja, sed tre bela.

— Kion vi diras! — respondis Alevtina. — Mi ja estas maljunulino, sinjoro direktoro!

— Maljunulino! — ekkriis Vojceĥovskij. — Ho sinjorino, tion aŭdi eĉ estas dolore. Tiam kiu laŭ vi estas mi?

«Eble, li nenion scias!» — pensis Alevtina.

— Se sinjorino estas maljunulino, tiam mi estas Metuŝelaĥo, — brilante per siaj blankaj dentoj, diris la ĉefdirektoro. — Sed mi ne plendas, ne, ne plendas. Kaj neniu plendas pri mi...

«Ne scias!» — firme decidis Alevtina.

— Sinjoro direktoro nin ĉiujn mirigas per sia energio, — diris ŝi. — Ni eĉ inter ni plurfoje interparolis — kia interesa al ni alveturis sinjoro ĉefdirektoro...

Kaj ŝi, kiel en la foraj tempoj en la antaŭĉambro de la asiza advokato Gogolev, donante paltojn al liaj gastoj, ĵetis al Vojceĥovskij tian penetran, varmegan kaj bruligantan rigardon, ke la maljuniĝanta flirtemulo nur levis la ŝultrojn kaj esprimis senduban pretecon helpi al Alevtina en ŝia kariero de kelnerino.

— Malsupre ne estas kariero, — diris li, dolĉe ridetante. — Karieron oni povas fari nur supre...

— Ĉu mi povas, — kokete ridetis Alevtina. — Mi estas mallerta, mi ne sukcesos. Kaj mi ne estas pikanta, ne en la moderna gusto...

— Nu-nu, — diris Vojceĥovskij. — Sinjorino havas tute modernan aspekton. Sinjorino rememorigu al mi nian agrablan konversacion morgaŭ...

Li cedis al ŝi la vojon, de malsupre de la ŝtupara placeto ĵetis rapidan rigardon al ŝiaj plu belaj kruroj kun maldikaj maleoloj, suspiris kaj pensis pri tio, ke kun ĉiuj klopodoj kaj amaso da aferoj li perdas la vivon kun tiuj tute nemultaj ĝojoj kaj plezuroj, kiuj restas por viro en fino de la kvina jardeko...

Kaj Alevtina intertempe, turniĝante al la Fenda interstrato, pensis, ke, verŝajne, ŝi agis prave, reteninte per sia konversacio Vojceĥovskij-on, kiu pro tiu konversacio perdis Platonon Zemskov-on. Ja ne vane Zemskov aperis en ilia kuirejo: plej probable, al li iu tie «subĵetas» manĝaĵon...

La granda halo kaj la kabinetoj de la «Kara Bavario» jam estis plenaj de homoj, kiam Vojceĥovskij penis per la okuloj trovi la «bonan etulon». Obersturmführer Zollinger staris malantaŭ la dorso de la Standartenführer, kaj la ĉefdirektoro, paŝetante en malvasteco de la trairejo per lerta, kutima kelnera irmaniero, tre ne baldaŭ atingis la epoleton de Zollinger. Tiu «ĝiba, rapida kaj bulpieda» nekonato plu estis maltrankviliganta lin, kaj li kliniĝis al la rozkolora, idealforma orelo de la gestapano, por sciigi al li sian maltrankvilon, sed tiu per movo de la kapo komprenigis, ke li estas okupita, kaj Vojceĥovskij same komencis aŭskulti la malaltan, graŭlantan voĉon de von Zanke:

— En la lukto de la civitanoj de la Unuiĝintaj Ŝtatoj kontraŭ la negroidoj troviĝas, sinjoroj, tute sama ideo, kiel en nia lukto kontraŭ la judoj. Tamen, ĉiu antisemito estas spontanea naci-socialisto, kiun necesas ankoraŭ nur formi kaj farĉi per historio de la demando kaj, tiel diri, per ties plej energia ideo. Sendube, se ne nun, do poste ili iros laŭ nia vojo. Ili ne havas gvidanton, sed ĉu tio povas esti obstaklo? Ni fabrikos por ili bonegan gvidanton, ni havas sperton de Aŭstrio, Slovakio, Ĉeĥio, Moravio, Danio, Norvegio, ni scipovas fari malgrandajn, diligentajn, disciplinitajn kaj obeemajn gvidantojn. Kaj ni ja ne hastas! Kiu scias, eble, ie en Munkeno, aŭ Duseldorfo, aŭ en Berlino mem nun jam eliris el inkubatoro kaj pasas iujn stadiojn de dresado pursanga jankio, kuraĝa kaj iomete freneza, genia kaj iomete infaneca, plena de nia ideo sed tamen kapabla porti ĝin, tiun ideon, sub saŭco, ekzemple, ne nederlanda, sed kumberlanda, se ni transiros al lingvaĵo de gastronomio...

La maljunula seka mano de von Zanke kun plata geedziĝa ringo sur la ringofingro etendiĝis al la pokalo, la «bona etulo» kun preteco verŝis por la Standartenführer «viŝion», tiu kortuŝite grakis:

— Eĉ akvo el Francio estas, kiel pri ni zorgas nia Führer!

— Heil! — diris malantaŭe per mallaŭta voĉo la «bona etulo».

— Heil! — sonis super la tablo.

— Kaj ne nur «viŝio», — respektege alŝoviĝis al la orelo de la Standartenführer atendinta sian tempon kaj sian «temon» la ĉefdirektoro Vojceĥovskij. — Hodiaŭ per aviadilo al ni estis liverita kamemberto el Parizo, ostroj el Ostendo, kumberlanda saŭco el Danio, salikokoj kaj tute freŝaj strasburgaj anseraj pasteĉoj...

Von Zanke iomete klinis la kapon. Al la vortoj pri pasteĉoj ne indis krii «heil», sed ankaŭ preteraŭdi ĉion ĉi von Zanke ne povis.

— La genio de la Führer, — denove komencis li, atente rigardante en la vizaĝojn de siaj oficiroj, tiuj samaj, al kiuj li tiom antaŭnelonge menciis la «nokton de longaj tranĉiloj» kaj kiuj nun sidis, kvazaŭ nepoj apud saĝa avo, — la genio de la Führer konsistas ankaŭ en tio, ke lia sistemo de stimulado de agoj estas sentebla, ĝi konsistas el karno, estas materia kaj solida. La Führer ne nur obeigas popolojn, li tuj, senprokraste, kun tuta karaktera por li energio devigas tiujn popolojn labori por nia materia bonstato. La konkero de Francio ne estas efemera konkero — la pariza kamemberto estas pruvo de tio. Nia operaco «Nokto kaj nebulo XXI» estis gratifikita en tiu momento, kiam pri ĝi oni eksciis en la ĉefkomandejo. Tiuj kverkaj folioj al mia kruco, kiujn hodiaŭ al mi enmanigos Parteigenosse Brigadenführer Merkel, same kiel ankaŭ tiuj honorsignoj, kiujn li enmanigos al vi, miaj knaboj, estas realaĵo, sed ne esperoj pri rekompenco sur la ĉielo...

Li parolus ankoraŭ longe, sed en tiu momento Sturmbannführer Wentzlow tra la tuta halo laŭte kaj gaje permesis al si interrompi la ĉefon:

— Brigadenführer Merkel bonvolis traveturi la kontrolpostenon de la stacio Kapeljuĥi.

La maljuna vulpo iomete paliĝis. Malantaŭ lia dorso Vojceĥovskij estis rapide flustranta al Zollinger pri la «ĝiba kaj foririnta bulpiedulo», sed la «bona etulo» ne aŭskultis. Lin maltrankviligis la orkestro, kaj, facile depuŝinte la ĉefdirektoron, li hastis al la orkestrestro, por averti lin, kiam komenci «Horst Wessel»-on. Tiu kreteno tute povus komenci kanton «Supren levu la standardon, marŝu dense en la vicoj», anstataŭ la «Granda marŝo», kiel jam okazis unufoje. Dum irado li aŭdis, kiel von Zanke laŭte kaj solene proklamis:

— Mi petas ekstari, knaboj! Ni renkontos nian bravan Brigadenführer-on stare!

Tio estis la lasta, kion aŭdis la «bona etulo», ĉar la sonon de eksplodo aŭdis neniu el ĉiuj oficiroj de la grupo «C» kaj enirantaj tiutempe en la vestiblon oficiroj de la komandantaro, gvidataj de majoro zu Stackelberg und Waldeck. Tamen, mortintoj, kiel estas sciate, nenion rakontas. La eksplodaĵo, metita de la ĝiba librotenisto Zemskov, faris sian justan aferon. La eksplodigilo efikis je la dekunua horo kaj kvindek minutoj en la nokto antaŭ la deksesa de februaro de la 1942-a jaro. La trietaĝan domon, sub kiu troviĝis la kazino «Kara Bavario», por mallonga tempo prilumis ĵetiĝanta supren oranĝa flamo, eliranta kvazaŭ el profundegaĵoj de la tero, poste ĝi malrapide falis, kaj tiam ekbrulis fajfanta kaj hurlanta incendio.

Ĝuste al tiu incendio alveturis en nigra blendita aŭtomobilo, kun svastiko sur la flageto de la radiatoro, altega, ĝibeta, osteca, kromnomata «Dromedaro», Brigadenführer de la SS kaj malnova amiko de la forpasinta von Zanke Wolfgang Merkel.

Kun mieno de abomeno kunpreminte la lipojn kaj ne rimarkante sian poluritan adjutanton, li diris en la furiozantan flamon de la incendio, kvazaŭ tie estis liaj konversaciantoj:

— Nu? Pro kia diablo vi min urĝis?

### Stagnanta filistrino

Alevtina-n skuis forta tremo, en la okuloj staris larmoj, ŝiaj manoj estis senĉese moviĝantaj — ŝi jen ĉifadis kaj ŝiradis alumetan skatolon, jen remetadis de unu loko al alia tranĉileton, jen dismetadis vice trinkpoteton, glaseton, ladskatolon, cindrujon.

— Ĉu multajn ili arestis? — demandis Aglaja Petrovna.

Valentena Andrejevna kapjesis, larmo rapide ruliĝis laŭ la vango, gutis sur la tablon.

— Nur trankviliĝu, mi petas!

— Mi estas trankvila, sed al nervoj ne eblas ordoni. Ili arestas ĉiujn, eĉ kiu kuŝis malsana. Sur aviadiloj ili alflugis el Germanio mem, sataj, fronton ne flaris, kiel selektitaj — ekzekutistoj. Antaŭe alveturadis speciala taĉmento, kaj nun aliaj, la nomon mi forgesis. Ili estas la plej superaj en tiu specialeco, pli superaj ne ekzistas. Ili iradas el domo al domo, nenion diras, krom tiu sia «schneller!». Kaj tuj pafas, se io okazas, tia estas ordono.

— Kaj super ili kiu estas?

— Iu drako el Berlino, Brigadenführer. Nenien eliras. Oni diras, li eĉ mem por si manĝaĵon kuiras — ovaĵon. Ĉirkaŭ la tuta gestapo staras kordono el mitraletistoj. Eĉ sur la kontraŭa flanko de la strato ne eblas iri...

Ŝi subite kunpremis la kapon per la manoj kaj preskaŭ ĝemis:

— Almenaŭ tiu neĝvblovado finiĝu, fajfas kaj fajfas jam multan tagon...

— Vi almenaŭ valerianon trinku, — konsilis Aglaja Petrovna. — Aŭ varmegan teon!

— Mi havas germanajn pulvorojn, vigligajn, — diris Alevtina. — Kiujn ili al siaj tankistoj donas... Mi trinkos la pulvorojn kaj per Scnhaps «poluros».

Aglaja levis la ŝultrojn. Valentena Andrejevna ŝutis du pulvorojn en kulereton, altrinkis per vodko kun teo kaj ekfumis cigaredon.

— Tio estas faraĵo de Zemskov, — subite diris ŝi.

— Kial do — de Zemskov?

— Ja mi al vi rakontis, kiel li min trafis kaj retiriĝis kaj kiel mi poste intence kun la ĉefdirektoro koketis, por distri lin de suspektoj...

— Zemskov tie povis ankaŭ hazarde aperi...

Alevtina neglekte subridis.

— Mi la ĉefdirektoron distradis, kaj vi min. Interesa afero. Se vi ĉe mi loĝas kaj min fidas, do, sekve, kredas pri mia honesteco. Sed se ne kredas, tiam por kio loĝas? Tamen, tio estas konversacio superflua kaj nenion prezentanta, vi tutegale silentos, mi jam al vi, amikineto, kutimiĝis. Interesiĝas vi, probable, kie estas ili, Zemskov-oj, la gefratoj, ĉu? Malaperis, kvazaŭ sub la teron falis. Ilian straton tutan oni priserĉis, ĉiujn kelojn eĉ disbombitajn, — ili foriris, verŝajne, al la viaj. Ĉu vi kontentas?

— Certe, kontentas! — kun kvieta rideto respondis Aglaja Petrovna.

— Kaj kie estis nia «Kara Bavario», nun estas tute kvazaŭ konstrufosaĵo. Kaj ilin ĉiujn en ĉerkojn oni kolektadis per preniloj.

— Per kiaj preniloj? — kun malsimpatio kaj abomeno demandis Aglaja Petrovna.

— Por kameno tiaj estas fajropreniloj — longaj. Jen en la ĉerkon ili ĵetas iajn-tiajn ĉifonojn, kaj poste por pezo — brikojn, aŭ glaciiĝintan sablon, aŭ ajnan stukaĵon. Per najloj samtie en la kavo la ĉerkon fermas kaj sur ĝi per kreto skribas «Sturmbannführer Wentzlow». Kaj tie, eble, tute ne Wentzlow estas, sed ekzemple sinjorino direktorino aŭ tiu und Waldeck — la komandanto.

— Ĉu la komandanto same en via «Bavario» estis?

— Certe. Mi ja diris: neniu viva eliris, nur sola Hunda Morto ĉiam kuras kaj krias, verŝajne freneziĝis. Nun jam oni ŝin forkondukis, metos, eble, en frenezulejon.

— Kaj en la urbo kiel estas?

— Ordinare: ĉiuj kaŝiĝis. Eĉ infanon nenie eblas renkonti. Kaj fumo ne iras, kaj lumo ne brilas. Timas homoj...

Frostotreme skuinte la ŝultrojn, Aglaja Petrovna ripetis:

— Kaj fumo ne iras, kaj lumo ne brilas...

Alevtina ĵetis al ŝi atentan rigardon, moligis cigaredon, longe ĝin ekfumadis, poste demandis:

— Mi planon havas, Aglaja Petrovna, mi ellaboris. Longe pripensadis kaj deziras rakonti. Ĉu mi povas?

— Kia plano?

— Bela kaj simpla. Vi nur aŭskultu kaj ne pensu, ke vi sola estas plej saĝa. Jen kia plano: tiuj du ĉiam pasumas ĉi tie apud la panejo. Unu alta, la alia malpli alta kaj pli dika. Iliaj «tretuloj» — tiel kaŝobservistoj nomiĝas. Kaj ili tre rigardas, kiam mi eliras. Sed el malproksime. Ili la vizaĝon ne distingos, ili nur la figuron rimarkos kaj, certe, veston. De la drako, de la Brigadenführer, ili novajn ordonojn peti ne povas — timas. Ĉe ili ĉio estas laŭ la malnova ordo, kvazaŭ la «Kara Bavario» ne estas eksplodigita. Sed eblas, ke iu al tiu fiulo — la drako — raportis, por kio vi estis ellasita, por kio vi provizore liberas. Kaj li konsentis kun ilia plano, ĉu estas eble?

Aglaja Petrovna kapjesis: certe, tute eble. Alevtina Andrejevna kun avido, per grandaj glutoj trinkis varmetan akvon el la bolkruĉo, viŝis per la mano larmojn, atendis, por ekregi sin — ekregi tremadon, kiu subite per ondoj skuadis tutan ŝian korpon.

— Ni ne havas kion perdi, — decide diris ŝi. — Tutegale ili arestos, se ne pli, do malpli frue. Nun ja ili nepre arestos. Kaj kiam arestos, tiam pendumos, ili nun ĉiujn pendumas kaj pafmortigas, jam la ordono estas proklamita, kiaj estos ekzekutoj pro la eksplodo de «Bavario». Tio nomiĝas — «amasaj ekzekutoj». Nun aŭskultu la planon: mi eliros anstataŭ vi — en via palto, kaj en via kaptuko, kaj en la botoj. Via palto havas neelegantan fasonon, tiel nun neniu tajloras, eĉ estas strange, kie vi tian antaŭdiluvan vestaĵon trovis. Kaj la kolumo estas el vira pelto, sed rimarkinda. Tiuj du treege ekĝojos, ke vi finfine eliris, kaj post mi kuros. Mi ilin pli malproksimen foririgos, en iujn ruinojn, por ke ili pensu, ke estas en ilia dispono mistera sekreto. Kaj dum mi ilin kondukados kaj turnados, dum mi ilin trompados, vi foriros. Vi devas iri en mia palto, mi al vi ankoraŭ vulpon donos, kvankam ne nigran, sed efektan, tiajn nun en Eŭropo oni portas. Kaj mian ĉapelon, kaj la mentonon vi en la lanugan skarpon kaŝos. Kaj en miaj ŝuoj, la piedojn ni havas samajn, kvankam mia instepo estas pli kruta. Saketon, gantojn ŝamajn — ĉio ĉi konserviĝis ĉe mi, kaj en bona stato. Vi iros al Ravinetoj, tie estas ilia kontrolposteno, sed vi iros malpli alten, ne tien, kie estis la bazaro, sed kie antaŭe la modan kudrejon oni komencis konstrui, ĉu vi memoras? Tie ĉio estas frakasita, vi libere tra tiuj ruinoj preteros la kontrolpostenon — kaj al Zareĉje. Tie mi jam ne scias, kiel vi sukcesos, mi havas ses arĝentajn kulerojn, donu al ajna ulo, kiu de la bazaro kun sledo veturas. Ankaŭ ŝtofpeco estas, same prenu. Nun ankoraŭ: se ne du post mi iros, sed unu, tiam mi tuj revenos, kvazaŭ maldecidis iri. Kaj vi, kiam eliros, ĉirkaŭrigardu — por ajna okazo. Se ili forestas — risku. Ĉu vi komprenis mian planon?

— Komprenis, — nehaste, penseme respondis Aglaja Petrovna. — Certe, komprenis. Sed vin ja oni murdos, Alevtina, nepre murdos, kiam ĉio malkovriĝos.

— Interalie, oni min tutegale murdos, — kun gorĝa subrido respondis Alevtina-Valentena. — Nepre murdos, ĉar ili neniun, kiu en la «Kara Bavario» laboris, por ajna okazo restigos viva, tio estas ĝusta. Nur se estos laŭ ili, tiam estos mia morto same stulta kaj amara, kiel la vivo travivita, sed se laŭ ni, tiam mi pereos bele, disfloros, kiel jen tiu ĉi floro!

Kaj ŝi kapmontris al la «portreto de kakto», al la belega, granda, intenskolora floro, mirakle malkovriĝinta sur la malgranda kaj dorna kriplaĵo.

— Cetere, vi nur ne pensu, ke mi ĝuste por via persono deziras ion fari, — ree ekparolis Alevtina, kaj ŝia akra flustro subite elmontris tutan forton de kaŝita malsimpatio, kiun ŝi sentis al Aglaja Petrovna. — Nenion mi por vi farus, ĉar se ne estus vi, do iom pli poste li, Rodiono Metodjeviĉ, min ne nur pardonus, sed eĉ sur la manoj portus kaj ĉiujn siajn erarojn antaŭ mi agnoskus. Sed vi en malbona horo aperis, kiam mi faris teruran stultaĵon, vi trovis la tempon, kiam al li pro mia stulteco estis malbone, kaj nun jam la afero inter mi kaj li estas finita. Do, Aglaja Petrovna, mi petas, memoru, tute ne por viaj belaj okuloj strabaj mi al tio iras, sed nur tial, ke mi ne deziras morti tiel malpure, kiel mi vivis. Kaj se vi el tiu viandmuelilo eliros, — iomete patose, kiel aktorino, ekparolis Alevtina, — se vi saviĝos, tiam via partia konscienco devigos vin ne kaŝi, sed ĝuste kun detaloj rakonti al Rodiono Metodjeviĉ, kiel mi bele kaj heroe fordonis mian vivon...

— Do, ĉu nur pro beleco vi al tio iras? — akre demandis Aglaja. — Ĉu tiel mi al li diru: bele kaj heroe?

— Ne, ne tiel, — subite ektiminte, flustris Alevtina-Valentena. — Ne tiel, ne diru tiel! Ĉio ĉi estas stultaĵoj, Aglaja, ĉio ĉi pro nervozeco mia kaj la damnitaj germanaj pulvoroj. Pardonu min, mi ja vere estas tre nervoza, tuta kiel nerva bulo. Vi al Rodiono diru, ke travivis Vanjo-Alja peke, sed morti feke ne konsentis. Ne konsentis sen utilo. Decidis tiel ĉion plenumi laŭ sia propra projekto, ke nek li, nek la infanoj — Barbara kaj Eŭgeno, — pensu, ke mi estis nur stagnanta filistrino. Mi ne komprenadis, mi ne progresis, sed ne tia mi estis, ke ili pri mi hontu. Kaj, tamen, por kio mi ĉion ĉi? Ja vi estas kvankam malbona por mi, sed homo vi ja estas honesta kaj nobla. Vi mem trovos, kion diri...

Ploro spasmigis al ŝi la gorĝon, sed ŝi rapide ekregis sin kaj, forturniĝinte, komencis elĵeti el la komodo la «efektan vulpon», la ĉapelon, la lanugan skarpon kaj ĉion ceteran, necesan por transformo de Aglaja Ustimenko al Valentena Stepanova. En la malplena domo staris silento, nur aŭdiĝis susurado de neĝa blovado je trafrostigitaj vitroj kaj egalmezuraj batoj de la pendolo de la granda mura horloĝo. Poste, same silente, Alevtina vestis sin tutan en ĉio de Aglaja kaj longe rigardis al si en la spegulon...

— Mi estas hela, kaj vi estas malhela, eĉ kiel ciganino, — diris ŝi. — Mi tuj min ŝminkos, mi havas tian pomadon, tre bonan, tutan kompleton, ankoraŭ antaŭ la milito al mi Daĉjo akiris ĉe spekulistino, eksterlanda produkto, li frenezan monon pagis. Lucy Miĥajlovna simple ĵetadis sin sur la genuojn: vendu!, kaj mi al ŝi — spit! Mi nun pli malhele min ŝminkos, kaj vi prenos la pli helan. Kaj ligu viajn korvajn harojn pli alte, alie vi kaptiĝos...

En la silento denove ekfrapis la pendolo, denove eksusuris, ekknaris la neĝoblovo. Alevtina estis enfrotanta en la vangojn sian «eksterlandan pomadon», ŝiaj okuloj seke brilis, la lipoj tremeradis. Ankoraŭfoje ŝi «en la Aglaja maniero» nodis la kaptukon.

— Malbruk' militen iris[53], — diris ŝi. — Estas tia antikva romanco satira. Tio estas mi — Malbruk'. Nu, kio do nun, ĉu necesas iom sidi[54]?

Ŝi eksidis, silentis iom, enspirante cigaredan fumon, poste leviĝis kaj ne retrorigardinte foriris.

La duopo plu estis pasumanta apud la panejo.

Unu tuj plonĝis en pordegejon — la dua, male, ŝajnigis, ke li legas algluitan sur la muro ordonon. Alevtina staris iom, kvazaŭ pensante, kien ŝi iru, poste elprenis el la poŝeto de la palto papereton kaj, kiel malbona aktorino, montris, ke sur ŝia papereto estas skribita adreso. La paperpecon ŝi tuj tre ete disŝiris kaj ĵetis al vento. Ŝia koro batis nun egalmezure kaj trankvile, la ŝminkitaj lipoj ridetis orgojle kaj degne: tiel, laŭ ŝia imago, devus rideti en tia situacio Aglaja.

Ambaŭ «tretuloj» ekiris post ŝi.

Tra interstrateto, rapide kaj vigle paŝante, ŝi eliris sur la Leninan straton kaj ĉi tie rememoris, kiel tre antaŭlonge ankoraŭ en Petrogrado, estante knabino-ĉambristino, ŝi vidis en kinejo «Pariziana» ial blukoloran filmon pri detektivoj kaj forkurantaj krimuloj, pri falsa spuro kaj falsaj krimpruvoj, kiel ludis pianon hirta kineja pianisto kaj kiel kuradis sur la blua ekrano per ridindaj, saltaj paŝetoj homoj en bulaj kaj cilindraj ĉapeloj.

Apud afiŝo, kiel tiuj uloj en la filmo, ŝi haltis, rigardis al fama germana kantistino Marlene Dietrich kaj skribis per krajono du nombrojn — «9» kaj «14». La gvatantoj rimarkis, ke ŝi skribas, kaj unu el ili ekkuris post ŝi, kaj la dua haltis ĉe la grandega, malferminta la blankdentan buŝon Marlene, kaj pro tio, ke ŝi hodiaŭ ĉion tiel facile sukcesadis, Alevtina-Valentena kun ĝoja rideto enkuris en parfuman butikon, kiu tute antaŭnelonge malfermiĝis, kaj enigme demandis de la kalva mastro, «ĉu ne eblas kun lia perado akiri cent gramojn da sakarino». La mastro retiriĝis de ŝi, ŝi ridetis al li per la okuloj, kiel tie, en la juneco, en Petrogrado, kaj, frapante per la botoj, ree ekiris laŭ la Lenina strato, sciante certe, ke la «tretuloj» miregos pri ŝia demando pri sakarino. Ili vere miregis, kun ĉiu minuto ĉiam pli konvinkiĝante pri tio, ke ili havas aferon kun danĝera partizanino, insida kaj ruza, eble eĉ kun bandestrino de la «ruĝaj arbaraj homoj».

Apud ruinoj de la ĉefpreĝejo Alevtina kvazaŭ subite rimarkis, ke oni ŝin gvatas, kaj komencis sinui. Ŝi eniris en pordegejon de eksa banejo, kie nun estis konstruata provizejo de la germanoj, kaj kaŝiĝis tie, komprenante, ke la «tretuloj» same kaŝiĝis. Poste, maltrankvile ĉirkaŭrigardante, sed ŝajnigante, ke ne plu rimarkas ilin, ŝi preskaŭ kuris al la malsupreniĝejo sur la Pipran straton kaj haltis, donante al ili tempon kaŝiĝi de ŝi. Nun ili estis jam ne du, sed multe pli: eksciinte, ke Ustimenko-Fjodorova palpserĉas komunikadon, la Dromedaro ordonis je ajna kosto liveri ŝin al si — ĉu vivan aŭ malvivan, ne gravas. Brigadenführer Merkel ne intencis fari ĉi tie kriminalistikajn enketadojn. Li estis adepto de la simplega teorio de neniigo de la tuta «homa brutaro» sur la teritorio de la kontraŭulo — tiel li esprimis en sia konferenco jam en la komenco de la rusa kampanjo. Kaj ĉi tie li ordonis — neniigi sen juĝo kaj enketo.

Ĉirkaŭ la tria horo horo posttagmeze, metinte ankoraŭ kelkajn enigmajn ciferojn sur ordonojn kaj afiŝojn, Alevtina eksentis, ke ŝi neelteneble laciĝis, kaj komprenis, ke venis tempo fini la ludon. La vigliga efiko de la «germanaj pulvoroj» finiĝis, en la oreloj de Valentena Andrejevna estis zumado, kaj la kapo turniĝis. «Nun ŝi foriris, — pensis Valentena pri Aglaja, — nun ŝi, certe, foriris, nepre, kaj mi nun jam povas».

Trairinte malnovajn stratojn de la Koĉera, ŝi ekvidis ruinojn de la kinejo «Staĥanovisto». Ĉi tie ĉio estis superŝutita per neĝo kaj frakasitaj brikoj, sed Valentena ŝajnigis, ke, ne rimarkante la gvatadon, ŝi foriras en iun sekretejon. La «tretuloj» kaj la gestapanoj interŝanĝis rigardojn — kompreneble, ili povis ŝin mortpafi, sed la tento estis tro forta. Foriri al ŝi ili, certe, ne permesos, sed se tie estas ankoraŭ iuj homoj?

Glitfalinte kaj ĝeminte, Alevtina ruliĝis en malhelan, senfinan kelon, sub fleksitajn kaj torditajn per bomba eksplodo ferajn trabojn. Ŝia kapo turniĝis ĉiam pli forte, sed tamen ŝi trovis en si fortojn laŭte voki:

— Kamarado Rodiono! Ĉu vi estas ĉi tie?

Kaj iom poste ŝi diris pli mallaŭte, sed tiel, ke la persekutantoj aŭdu:

— Ĉio estas normala, en ordo!

Poste ŝi ekmalbonfartis, probable ŝi tamen batiĝis, kiam falis en tiun kavon, aŭ simple proksimeco de la fino montris sin. Ŝi jam ne plu povis imagi detektivojn kaj persekuton, ne povis ĝoji al tio, ke ŝi tiel sukcese trompis la fricojn, ne plu povis elpensi artifikojn, kiel elpensadis dum la tuta hodiaŭa tago.

Kaj teruro de soleco kunpremis ŝian gorĝon.

Tie, en mallumo, ŝin prenis la gestapanoj.

Ili estis multaj, ili lumis antaŭ si per lanternoj, ŝovadis en ĉiujn angulojn la tubojn de la mitraletoj, serĉadis «Rodionon», aliajn homojn, kaj poste, koleriĝinte, komencis bati Alevtina-n kaj demandi, kie estas la ceteraj, sed ŝi silentis, penante kovri la kapon per la manoj, kaj angore pensis, ke ili simple batmortigos ŝin ĉi tie, sed ne mortpafos, kiel mortpafus Aglaja-n.

Finfine, ŝin, senkonscian, elturmentitan, sed ankoraŭ vivan, ili eltrenis eksteren, kaj nur tie, apud la kinejo «Staĥanovisto» en lumo de la foriranta februara suno la frislanda virbovo, ĉefsoldato Krautz, rekonis en Alevtina «ne tiun bolŝevistinon». Ne tiu postulis de li la lanpecon, tiun li rekonus tuj. La «tretuloj» retropaŝis — nun, certe, ankaŭ ili estos punitaj! Nur la gestapaj soldatoj, venintaj el Berlino, interŝanĝis ŝercojn, ekfumante, ilin tuta tiu tumulto tute ne koncernis.

Je la deka horo de vespero Alevtina-n oni liveris al la Brigadenführer.

La Dromedaro, grandega, magra, flava kaj osteca, staris meze de la kabineto de la eksa Standartenführer, eksa kolonelo, eksa von Zanke, eksa kavaliro de la fera kavalira kruco kun kverkaj folioj. Sur la vizaĝo de Dromedaro, senigita je ajna esprimo, ruliĝis ŝvito: li ĵus ĉi tie parolis per rekta telefono kun la Reichsleiter mem. Sur la brusto de la Dromedaro brilis kaj lumis, fajne tintetadis kaj melodie sonoretadis ĉiuj liaj akiritaj per servado ordenoj, kiujn Reichsleiter Göring ĵure promesis de li deŝiri, se li, «fiodora dromedaro», ne finos tuj la tutan tiean kaĉon!

— Ustimenko? — kriis la Brigadenführer. Li ankoraŭ nenion sciis, al li oni simple ne kuraĝis raporti. — Vi? Respondi!

— Ustimenko! — per ekstaza kaj tremanta voĉo kriis Alevtina-Valentena. — Ustimenko! Komunistino! Kaj nenion al vi, fiuloj, kaj neniam diros! Mortaĉu! Vivu nia Sovetia patrujo, morton al vi, faŝistaj okupaciantoj, hu-r-r-a! Ankaŭ mi estas sentima, ankaŭ mi estas ne malpli bona ol aliaj, ankaŭ mi vin ne timas, ankaŭ mi...

Finkrii ĉion, kion ŝi deziris, ŝi ne sukcesis: blua flamo bruligis ŝian batitan, sangantan vizaĝon, kaj ŝi falis dorsaltere kun kuglo en la frunto. La Dromedaro ĉiam estis opiniata unuaklasa pafisto, speciale al nemoviĝantaj celobjektoj.

## Ĉapitro sepa

### Ĉi tie estas pli malfacile, ol tie

La sonĝo estis infana, malproksima, tia, ke en la sonĝo li ekkompatis sin: kvazaŭ onklino Aglaja al li, dormanta, kiel ŝi faradis tion, kiam necesis lin nesatdormintan veki por iri en la lernejon aŭ en la instituton, kvazaŭ subŝovis ŝi sub lian nukon sian malvarmetan manon, kvazaŭ tiras lin iomete je la orelo kaj flustras, malalte kliniĝinte super li:

— Do vekiĝu vi, longkolulo! Ekstaru, Vlado! Tempas, kara mia knabo, tempas, infaneto...

Kaj kvazaŭ li terure ne deziras vekiĝi, kaj li kalkulas en sia dorma nebula menso: ne gravas, eblas ankoraŭ iom dormeti, la onklino estas ĉi tie, ĉio estos bonorda, ŝi ne permesos preterdormi.

— Ĉu vi iam vekiĝos, longkolulo?

Li vekiĝis.

Onklino Aglaja sidis ĉi tie, apud li, sur tabureto, en flava hospitala kitelo, kaj ŝia polmo estis subŝovita sub lian kolon, kiel en tiuj malproksimaj infanaj kaj junulaj jaroj.

— Ĉu vi? — flustre demandis Vlaĉjo.

— Mi, infaneto, — same flustre, kliniĝinte al lia vizaĝo mem, respondis ŝi. — Mi, fileto mia...

Neniam ŝi antaŭe lin tiel nomis. Kaj li, ne memoranta sian patrinon, kun feliĉa sopiro subite aprezis tiun vorton, altiris al si la onklinon proksime kaj, sentante sur sia vizaĝo ŝiajn varmegajn, rapide gutantajn larmojn, komencis kisi ŝian tempion, la nazradikon, la malgrandan orelon, la varmegan vangon.

— Lasu min! — petis ŝi. — Vi min dispremos, jen vi kia estas! Lasu do min, Vladeto!

Vlaĉjo lasis ŝin, kaj tiam, deĵetinte harojn de sur lia frunto, ŝi komencis atente kaj serioze pririgardi lin, kvazaŭ ne kredante, ke tio estas vere li. Larmoj ankoraŭ tremis en ŝiaj okuloj, kaj pro tio la nigraj okuloj ŝajnis pli grandaj, ol estis efektive.

— Nerazita, — diris Aglaja. — Degradiĝinta! Kia honto!

— Ĉu vi tuj min ĉikanos? — feliĉe ridetante, demandis Vlaĉjo. — Ĉu de la komenco mem?

— Kaj netondita, — tenante lian manon en siaj polmoj, daŭrigis la onklino. — Ĉio estas en la pasinteco! Ankoraŭ ne komencis militi, kaj jam estas «perdita generacio». Mi legis pri tiaj. Ili drinkas brandon kaj tre multe fumas. Kaj amorantinoj ĉe ili estas ĉiuminute novaj, sed estas unu ĉefa, kiu ial ion ne komprenas. Ĉu tiel, Voĉjeto? Ĉu vi jam drinkas brandon?

— Tiaj onklinoj ne ekzistas, — diris Vlaĉjo. — Onklinoj estas tedaj. Ĉu vi deziras veton, onklino, ke eĉ unu homo en nia ĉambro ne kredos, ke vi estas mia onklino? Kamaradoj! — laŭte prononcis Ustimenko. — Karaj amikoj!

Sed en la ĉambro estis neniu. Laŭ neskribita leĝo de hospitala amikeco, kiam al iu venadis knabino, irkapablaj malsanuloj forlasadis la ĉambron. Kaj nun onklinon Aglaja ili opiniis Vlaĉja knabino.

— Ĉu vi vidas, — per jubilanta voĉo diris li. — Ĉu vi divenas? Se venas onklino aŭ duagrada avino, ili ne moviĝas. Jen kia vi estas ĉe mi onklino. Kaj nun klarigu, kial vi estas en hospitala kitelo? Ĉu vi kuŝas ĉe ni? Ĉu vundita? Malsana? Ĉu leterojn miajn vi ricevis? Ĉion laŭorde rakontu ekde tiu tago, kiam mi kun vi disiĝis. Atendu, mi vestiĝos, ni en la koridoron iros, tie estas divaneto kaj eblas fumi. Vi ja ne hastas, ĉu?

— Ne, mi ne havas kien hasti, — malrapide diris Aglaja Petrovna. — Tute nenien...

Tie, sur la divaneto, tegita per trivita, ĉiel-lazura sateno, Aglaja rakontis al la nevo detale kaj trankvile la tutan historion de sia estado en la gestapo de la grupo «C». Rakontis pri la enketisto Wentzlow kaj pri la maljuna vulpo von Zanke, pri la resurekto kaj morto de la ĉikanisto, maljuna librotenisto Averjanov, pri Tatjana Jefimovna Okajomova — sia kaj Vlaĉja malamikino, tamen ne perfidinta ŝin, Aglaja-n Petrovna-n, rakontis pri la heroa morto de Ivano Demetrijeviĉ Postnikov, rakontis pri nun forpasinta profesoro Ganiĉev kaj, finfine, pri Alevtina-Valentena Andrejevna, al kiu, kiel ŝi opiniis, ŝi ŝuldis sian vivon.

Vlaĉjo sidis senmove, rigardis en la fenestron, trans kiu estis malrapide densiĝanta antaŭprintempa krepusko.

— Kaj pri Ĵovtjak kio? — demandis li nelaŭte.

Kaj pri Ĵovtjak-urbestro rakontis Aglaja Petrovna. Li kapjesis, kvazaŭ ne mirinte. Nun, post la historio de la pereo de Alevtina Andrejevna, Vlaĉjo kvazaŭ tute ĉesis aŭdi la onklinon, li nur kunpremadis siajn grandajn polmojn — unun per la alia, kaj mordetadis la lipojn, kaj fiksrigardadis en la ankoraŭ ne nigrumitan fenestron, kvazaŭ vidis tie ion gravan.

— Nu, kaj kio pri la eksplodaĵo? — demandis li subite.

— La eksplodaĵon ni ricevis, — respondis Aglaja Petrovna, — certe, ni ĝin ricevis. Sed tro multe ĝi al ni, Vlaĉjo, kostis.

— Ksenia Nikolajevna! — ekkriis Vlaĉjo.

— Kaj ŝi kaj Sanjo. Tial nun via Nikolao Eŭgenjeviĉ orfiĝis. Li estas sola.

— Ĉu la faŝistoj murdis?

— Kvazaŭ ĉe peno forkuri.

— Ĉu tio estas ĝusta?

— Ĝusta, Vlaĉjo.

Li estis flave pala, liaj okuloj estis esprimantaj amaran kaj turmentan nekomprenon. Aglaja Petrovna, rakontante, ĉiam glatumadis lian ŝultron per la polmo. Komence Ustimenko aŭskultis la onklinon sola, iom post iom al la divaneto aliris ankoraŭ kelkaj vunditoj kaj malsanuloj. Kiam Aglaja Petrovna rakontis pri Ogurcov, Vlaĉjo kuntiriĝis. Ĉiam pli kaj pli multaj iĝadis homoj ĉirkaŭe, en silento Aglaja Petrovna rakontis ankaŭ pri tio, kiel estis eksplodigita la kazino, kiel oni enterigis ĉerkojn kun brikoj...

— En kiu do urbo tio okazis? — demandis ies kanta tenoro.

— En la urbo, provizore okupaciita de faŝistaj milittrupoj, — trankvile respondis Aglaja Petrovna, kaj ŝiaj iomete oblikvaj okuloj firme ekrigardis al la demandanto, firme kaj iomete moke — ne demandu, junulo, troe. Kaj pri la veno de la Dromedaro ŝi rakontis, kaj pri la amasaj ekzekutoj, kaj pri tio, kiel falas sub talusojn trajnoj de la hitleranoj.

— Do, tutegale, ne eblas sufoki nian popolon, ĉu? — demandis la sama voĉo, sed nun ĝi estis plena de admira ĝojo. — Eĉ tie, sur tiu teritorio?

— Neniuokaze, — diris Aglaja kaj nun jam karese rigardis al la juna tankisto en malvasta piĵamo, kiu ĉiam penis trairi al ŝi pli proksime. — Nenie faŝistoj vidas obeemon kaj neniam vidos.

Subite iĝis sufoke; aviadisto Jemeljanov, glitante sur la pargeto per la malbone alĝustigita protezo, malfermis la fenestron. En la aprila, sed ankoraŭ frosta aero aŭdiĝis pacaj sonoroj de tramoj, signaloj de aŭtobusoj, eĉ ŝrikoj de infanoj, flugantaj sur sledoj de la monteto apud la hospitalo, aŭdiĝis ĉi tie. Ĉiuj enpensiĝis por mallonga tempo, kaj en la silento Aglaja Petrovna petis de iu cigaredon. Dekoj da manoj kun skatoloj kaj cigaredujoj etendiĝis al ŝi. Vlaĉjo miris:

— Ja vi ne fumas?

— Jes, ne fumas, — konfirmis la onklino. — Tio estas tiel, por pasigo de tempo, kiel diradis avo Metodo. — Kaj simile, tre simile mokimitis: — Malseriozaĵo!

Ĉiuj silentis ĉirkaŭe, nur Moskvo estis trankvile spiranta trans la fenestro.

— Vi faru prelegon pri ĉio ĉi, — konsilis enua kaj ĉiam pri io malkontenta Smetannikov el la naŭa ĉambro. — En la konferencejo por la tuta hospitalo.

La onklino respondis ne tuj:

— Prelegon estas malfacile. Ja mi ne laŭ aliulaj vortoj, mi mem spertis.

Ŝiaj malmolaj lipoj tremeris, ŝi firme kunpremis la pojnon de Vlaĉjo kaj forturniĝis. Ustimenko montris al ĉiuj per la okuloj, ke oni lasu ilin duope. Nun venis lia vico glatumi Aglaja-n Petrovna-n. Ŝi silentis, nur ĉiam tremeradis kaj skuadis sian malgrandan fieran kapon. Jemeljanov alportis mezurflakonon kun valerianaj gutoj, kaj poste — trinkpoton da malforta hospitala teo. Aglaja Petrovna eltrinkis kaj la unuan kaj la duan, subridis kaj petis, ke oni ne juĝu severe, ja ŝi estas «psikozulo» kaj kuŝas en la nerva fako. Tamen, tio «kovras» ŝin malofte, kaj ŝi estas direktita ĉi tien plie «pro delikateco», ol pro neceso.

— Vi devas nutri vin sen limigoj de milita tempo, — serioze konsilis la aviadisto, — vitamino «L», lardo, estas la unua rimedo kontraŭ ĉiuj nervaj malsanoj. Jen kia vi maldika iĝis!

— Lardo, certe, estas bonega aĵo, — mediteme respondis Aglaja Petrovna. — Mirinda.

Sed estis videble, ke ŝi pensas pri alio, kaj Jemeljanov, subite konfuziĝinte, foriris.

— Tiele, Voĉjo, — mallaŭte diris la onklino. — Afliktis mi vin...

— Nekonvenaj vortoj, — respondis li.

— Jes, la vortoj estas nekonvenaj. Konvenaj vortoj, kara mia, ne troveblas. Nur unu aferon mi scias: jen sendis oni min per aviadilo, preskaŭ perforte, sur la Grandan teron, sed ĉi tie por mi estas pli malfacile, ol tie, nemezureble pli malfacile. Ĉu vi komprenas min?

Vlaĉjo kapjesis.

— Tie mi kvankam en malgranda, guta grado, tamen helpas al la afero de la liberigo, pardonu la patosan stilon, sed ĉi tie mi estas vivtenato de la milito...

— Ĉu vi ja?

— Mi ja.

— Tiam kiu estas mi?

Ŝi rapide al li turniĝis. Li rigardis al ŝi per furioze malfeliĉa rigardo, kaj ŝi subite komprenis, ke ĉion rakontitan de ŝi li perceptis kiel riproĉon al sia humiliĝo antaŭ la malsano, kaj ŝia lasta frazo pri vivtenatoj de la milito tute finbatis lin.

— Vlado! — maltrankvile ekkriis ŝi.

— Kio, onjo? — trankvile demandis li. Kaj Aglaja Petrovna kun kareso kaj doloro eksentis, ke disputi kun li kaj obĵeti al li estas sensence, same kiel sensence estus disputi kun ŝi, se ŝi estus sur lia loko, aŭ kun lia forpasinta patro — Atanazio Petroviĉ, se li ĝisvivus la nunan tagon. Ĉio tio, kion ŝi rakontis hodiaŭ, estis por li ne simple rakonto pri teruraj sortoj de homoj en la faŝista okupacio, sed akuzo kontraŭ li pri senagado, pri kapitulaco antaŭ objektivaj cirkonstancoj, pri tio, kion li tiel furioze malamis, — pri malvigleco de la animo.

— Vlaĉjo, — ree diris ŝi. — Vlaĉjeto, mi ja, antaŭ ol veki vin, kun viaj kuracistoj parolis. Vi estas malsana, vi eĉ ne pensu...

Li atente kaj iomete malgaje rigardis al ŝi.

— Jam mi eĉ ne pensu! — kun subrido kontraŭdiris li. — Malsano mia, onjo, estas bagatela, per si mem forpasos...

— Sed la kuracistoj...

— Kaj mi mem, interalie, onjo, estas kuracisto, kaj ne tiom malbona...

— Elĵetu el via stulta kapaĉo...

— Mi ne elĵetos! — trankvile promesis li.

Aglaja Petrovna kolere levis la ŝultrojn.

— Kaj Ivano Demetrijeviĉ? — neatendite demandis li. — Ĉu mi ne povis tiam lin eltiri?

— Kiel eltiri?

— Apud la armea komisariato mi lin renkontis, — diris Vlaĉjo. — Tamen, vi ne scias...

«Kaj neniam ekscios, — malgaje pensis Aglaja Petrovna. — Ĉu tiu frukto rakontos? Nenion mi nun ekscios — stulta virino!»

— Pri kio vi pensas? — demandis ŝi.

— Pri diversaj aferoj, — lace respondis li. — Cetere, onjo, ĉiuj ĉi meditoj estas stultaĵo. Jen Ganiĉev kaj Polunin meditadis pri Ĵovtjak, kaj li trarampis al urbestro. Aĉaĵo tio estas — meditoj...

— Ekscesas vi, knabo, — kun kvieta rideto diris Aglaja, — kaj forte ekscesas...

Ŝovinte la manojn en la larĝajn manikojn de la kitelo, ŝi leviĝis, Vlaĉjo ekiris akompani ŝin en la trian konstruaĵon, kie estis la nerva fako. En la hospitala korto estis glitige kaj malhele, en la fora ĉielo super Moskvo hele brilis steloj, el tie venadis trankvila sono de ĉasaviadiloj, gardantaj la ĉefurbon. Por ke Aglaja Petrovna ne falu, Vlaĉjo firme kaj garde prenis ŝian brakon, ŝi subite, kvazaŭ mem mirinte, konfesis:

— Mi sopiris pri vi, stultuleto.

— Ĉu vere?

— Kaj ĉu vi pri mi almenaŭ rememoradis?

— Certe, — diris Vlaĉjo. — Ĉu vin eblas ne rememoradi? Vi estas sola tia onklino sur la tuta terglobo.

Kaj demandis rapide:

— Ĉu de la rufulino vi nenion ricevis?

— Unu leteron mi ĵus ricevis, post ĉiuj aventuroj, sed nur tute malnovan, ankoraŭ aŭgustan. Ricevis kune kun viaj du. Kaj de Rodiono ricevis.

Vlaĉjo silentis.

— Rodiono militas, kiom mi komprenis, komandas ŝipgrupon, — diris Aglaja Petrovna kaj atendis: ja devis li demandi, kion skribas Barbara. Sed li ne demandis. Kaj Aglaja aldonis: — Viva kaj sana estas Rodiono Metodjeviĉ.

Apud la pordo de la tria konstruaĵo ili haltis. Ĉi tie nehele lumis blua lampeto.

— Jen ĉi tie ni loĝas, psikozuloj, — sulkante la lipojn, diris Aglaja Petrovna. — Loĝas kaj ne laboras. Venu gasti...

— Mi venos, — promesis li.

— Vlaĉjo, vi ja ŝin plu amas, — levinte al li la vizaĝon, diris Aglaja Petrovna. — Ĉu amas ja, vere?

— Nu? — malsimpatie demandis li.

— Ne nuu. Kaj pli aŭ malpli frue vi al ŝi edziĝos. Do turmentu nek ŝin, nek vin. Trovu ŝin kaj edziĝu. Pli bonas pli frue, ol malpli frue...

— Jen plej konvena tempo por fianĉumi, — kun morna subrido diris Vlaĉjo. — Por klarigi rilatojn kaj fianĉumi.

— Turmentanto stulta, — ekkriis la onklino, kaj Vlaĉjo komprenis, ke ŝi koleras. — Vere, rigoristo, kiel vin oni antaŭe insultis. Komprenu, ne el nuraj pafoj kaj atakoj konsistas milito. Vi ja amas ŝin, kiel vi povas tiel rezoni...

— Bone, — tranĉis li, — kial, onjo, paroli superfluajn vortojn. Al ĉiu la sian. Tia mi estas. Resanuĝu kaj venu, ne avaru vizitojn...

— Nu, estu sana, — suspiris ŝi.

Ŝi metis sur liajn ŝultrojn la malpezajn polmojn, leviĝis sur la piedpintojn kaj kisis lian vangon. En tiu momento mem malfermiĝis la pordo de la tria konstruaĵo, kaj korpulenta homo en blanka kitelo kaj blanka ĉapeto severe interesiĝis:

— Malsanuloj, kio estas tiu malordo?

— Tio estas mia nevo, — kun subrido respondis Aglaja. — Ĉu jam mi ne rajtas nevon kisi, doktoro?

La korpulentulo en la blanka kitelo aliris pli proksime, rapide prilumis iliajn vizaĝojn per radio de la poŝlanterno kaj, forirante, grumblis:

— Ne faru el mi idioton! Tuj iru al la ĉambroj!

— Nemalbona estas via onklino, — diris al Vlaĉjo lia najbaro en la ĉambro milita inĝeniero Kostjukeviĉ, kiam tiu revenis. — Elstara fenomeno.

Vlaĉjo pendigis la kitelon, manĝis sian salaton, eltrinkis malvarmiĝintan teon. Postnikov kun la akraj pintoj de la lipharoj, Postnikov, defendinta kun pistolo en la manoj siajn malsanulojn, Postnikov, trapafita per faŝistaj kugloj, senĉese estis antaŭ liaj okuloj. Postnikov Ivano Demetrijeviĉ, kiun li ne forveturigis, ne persvadis. Estu damnita tiu tago, tiu fia tago de lia, Vlaĉja, vivo...

Apenaŭ aŭdeble ĝemetante, kiel pro denta, persista doloro, balancante sin, sidis li sur la lito en la striita piĵamo, pensante pri si senkompate, postulante de si mem respondon — kial li ne trovis tiam Ganiĉev-on, kial ne elveturigis lin al Aglaja Petrovna per ajna kosto? Kaj Ogurcov — ankaŭ li estas sur lia, Vlaĉja, konscienco, se li havas tiun konsciencon, se li rajtas uzi tiun nocion. Kaj Valentena-Alevtina? Li eĉ ne pensis viziti ŝin, veni al ŝi por momento, ja li estus la lasta el tiu ĉi mondo! Ĉu li abomenis? Ĉu la kaktoj ne plaĉis? Ĉu Daĉjo al li ne konvenis? Sed eble, vi, kamarado Ustimenko, bombojn tiam timis, mitralajn pripafojn de iliaj sturmaviadiloj? Eble, ĉiuj viaj tiamaj rezonoj estas nur sola fia malkuraĝo kaj nenio pli?

Ĝemetinte, li skuis la kapon. Ne, ne malkuraĝis li tiam. Simple neglektis. Li estas la plej grava en tiu ĉi vivo, lia milita sorto decidas sukceson de ĉiuj bataloj. Plej ĉefa estas por li decidi pri si, kaj la cetero ne havas signifon. Ĉu gravas Postnikov! Kion signifas Ganiĉev! Kian li havas rilaton al filistrino Alevtina. Sed laŭ rezulto de elprovo per laboro — kiu estas li kaj kiuj estas ili? Ĉu kapablas li almenaŭ por malgranda ero de tio, kion faris ili? Ĉu povus li kun pistolo en la mano pafi al tiuj, kiuj minacis ne al li persone, sed minacis nur al liaj malsanuloj?

Ne, ne multe li kapablas.

Ĉi tie kuŝi — tion li povas, kaj eĉ kun trankvila konscienco aŭ kun preskaŭ trankvila — paroli kun junpioniroj, kiuj vizitas frontanojn. Kaj ankaŭ pri batalaj epizodoj, preskaŭ forgesitaj pro longa pasinta tempo, li povas rakonti al la infanoj en ruĝaj koltukoj; al plenaĝuloj li ne kuraĝas rakonti pri la militiro de la taĉmento «Morton al faŝismo». Kion vi faris, Ustimenko Vladimiro Atanazijeviĉ, sperta, esence, kirurgo, por opinii vin rajta rigardi en la okulojn de homoj?

Susurante per la babuŝoj, hirta, retenante per la manoj la baskojn de la surĵetita sur la ŝultrojn kitelo, li frapis al la pordo de la deĵoranta kuracisto, eksidis sen invito, diris severe:

— Mi petas, Nikolao Nikolajeviĉ, min elhospitaligi morgaŭ.

La militkuracisto demetis ĵurnalon, ekrigardis al Vlaĉjo super la okulvitroj sufiĉe bondezire, oscedis:

— Jen kiel. Elhospitaligi.

— Jes, elhospitaligi.

— Ĉu vi militi intencas?

Vlaĉjo nenion respondis, al la kuracisto ne rigardis.

— Vladimiro Atanazijeviĉ, kara mia, vi ja mem estas kuracisto. Kaj jam ne la unuan fojon ultimatojn al ni faras. Ridinde estas, vere, mi vian analizon hodiaŭ rigardis...

— Eĉ kun ne tia albumino homoj militas.

— Estas tre bedaŭrinde, se estas tiel.

— Mi ne povas, — diris Vlaĉjo, — komprenu, ne povas...

— Nu kaj ankaŭ mi ne povas, — prenante en la manojn la ĵurnalon kaj per tio komprenigante, ke la konversacio estas finita, diris la deĵoranta kuracisto. — Ne povas mi, kara mia, ne koleru. Iru prefere dormi, mi ordonos al la flegistino alporti al vi dormigilon.

Kiam Vlaĉjo revenis, Kostjukeviĉ ne dormis, foliumante volumeton de «Milito kaj paco». La surtabla lampo hele prilumis lian maldikan vizaĝon, la tre nigrajn arkajn brovojn.

— Aŭskultu, Andreo, — eksidante sur sian liton, per laŭta flustro diris Ustimenko, — ĉu vi povas fari al mi komplezon?

— Memkompreneble, — evidente ĝuante iujn liniojn de Tolstoj kaj ne tre atente aŭskultante Ustimenkon, konsentis Kostjukeviĉ.

— Grandan komplezon...

Kaj, hastante kaj eĉ stumblante pro emocio, Ustimenko rakontis al la militinĝeniero sian ankoraŭ ne tre detale ellaboritan, se tiel diri, ĝeneralan planon.

— Bone, konsentite, vi nur aŭskultu, — interrompis lin Kostjukeviĉ kaj, instalinte sin pli oportune, prepariĝis legi el Tolstoj, sed Vlaĉjo ne permesis.

— Bone, — diris li, — mi aŭskultos, sed vi antaŭe respondu.

— Ja mi jam respondis — mi pretas.

— Vi respondis — ne komprenante. Tio estas longa laboro. Ne dum tago kaj ne dum du. Kaj teda. Vi liverados al mi materialon por analizoj.

— Ĉu por scienca laboro?

— Tute ne por scienca. Por ke oni min elhospitaligu. La afero estas en tio, ke la renoj, produktante...

— Aĥ, ja bonvolu, ĉu mi avaras, — interrompis Vlaĉjon, jam incitiĝante, Kostjukeviĉ. — Mi eĉ la tutan ĉambron povas provizi. Sed, se vi poste mortos, min ne kulpigu. Kaj nun aŭskultu!

Kaj li komencis legi flustre al Vlaĉjo la faman scenon, okazantan post la morto de Peĉjo Rostov, kiam Doloĥov ordonas al kozakoj ne preni kaptitojn.

— «Denisov ne respondis; li alrajdis al Peĉjo, deĉevaliĝis kaj per tremantaj manoj turnis al si la makulitan per sango kaj koto, jam paliĝintan vizaĝon de Peĉjo.

„Mi kutimiĝis ion dolĉan. Bonegaj rosinoj, prenu ĉiujn“, rememoris li. Kaj la kozakoj kun miro returniĝis al la sonoj, similaj al hunda bojado, kun kiuj Denisov rapide forturnis sin, aliris al la plektobarilo kaj kaptis ĝin».

— Kiele? — demandis Kostjukeviĉ. — Jen kiajn flugfoliojn necesas skribi...

Vlaĉjo silentis. Kostjukeviĉ sidiĝis sur sia lito kaj ekvidis, ke laŭ la vizaĝo de Ustimenko estis ruliĝantaj larmoj.

### Tri leteroj

#### Letero unua

«Kara, amata Aglaja Petrovna! El letero de la patro, tre lakona — Vi ja scias lian manieron skribi, — mi komprenis, ke Vi estas en hospitalo. Ĉu Vi estas vundita? Mi penis pensi pri forpermeso, almenaŭ por kelkaj tagoj al Vi en Moskvon, sed Vi ja komprenos, peti la konscienco ne permesis. Ĉe ni nun estas febra kaj urĝa laboro, kaj mia laboro estas responsa — mi ĉi tie havas nemalgrandan rangon de ekspedistino. Ĉu vi scias, kio estas tio? Ni, ekspedistinoj, laboras en la servo de sango. Ni ekspedas sangon por transfuzo tien, kie tiu sango estas necesa. Necesas ordinare tie, kie estas bataloj, kaj kiam estas bataloj, tiam oni la vojojn kaj pripafas kaj pribombas, sed la sango ne atendas, pli ĝuste, oni ĝin atendas — tiun valoregan sangon, sekve, ni, ekspedistinoj, «sur panjajn manojn», kiel ŝatas esprimi konata de Vi V. A. Ustimenko, peti preni nin ne rajtas. Tial ni spertas diversajn teruraĵojn sur tiuj militaj vojoj kun niaj valizoj. En la lastaj tagoj mi eĉ rajdi ellernis — oni donis al mi ĉevaleton, vilan, dikventran, kvietan, mi kun ĝi trotas sur niaj marĉoj. Noktoj nun estas blankaj, en mallumo ne eblas kaŝiĝi.

Iam mi tre timas, Aglaja Petrovna, ne koleru, ke mi tiel skribas.

Rulŝtonoj, marĉoj, nebulo, kaj minoj hurlas, kaj mitraloj pafas. Kaj ĉio ĉi kontraŭ mi — Banjo Stepanova — kaj mia valizo kun sango. «Estas malfacile sen kutimo», kiel diris ĉe ni unu soldato, kiam oni al li amputis la brakon.

Ĉu vi nenion aŭdis pri mia panjo?

Laŭ la letero de la patro al mi ŝajnis, ke li ion scias.

Skribu, mi petas, al mi ĉion, kion Vi scias, al mi ial ŝajnas, ke al ŝi estas malbone — al la panjo.

De Eŭgeĉjo mi ricevadas regulajn leterojn. Li estas en ordo kaj eĉ prepariĝas ien veturi por diserti.

Kio pri Vlaĉjo? Mi pri li nenion scias. Ĉu li plu estas en sia eksterlando? Se tio al Vi ne estas malagrabla, transsendu al mi tion, kion li al Vi skribas. Mi simple interesiĝas, ni ja iam tre amikis.

Eble, Vi scias, mi ja ne plu estas aktorino. Mi forlasis tiun okupiĝon. Kaj multon jam vidis dum la milito. Nun oni nomas min «fratino» — tio estas la plej bela el ĉiuj konataj de mi vortoj. Antaŭ kelkaj tagoj mi estis demetanta piedvestojn de vundito, li ne permesas, poste diras:

— Lasu ĝin al diablo, fratino, estas ĝene, miaj piedoj estas malpuraj...

Interalie, al tiu vundito mi donis mian sangon. Mi, vidu, havas la nulan sangogrupon, kaj li, tiu vundito, estis tute, kiel oni ĉe ni diras, «malbona». Sur unu brankardon oni kuŝigis lin, sur la duan min, ĉio estis en ordo. Nur mi treege malfortiĝis. Oni multe da sango prenis, ĉirkaŭ kvarcent kubetojn. Kaj mi en tiu sama tago ankoraŭ nekredeble laciĝis. Kaj matene oni alveturigis majoron Kozirev — cetere, li jam estas subkolonelo. Sapeisto. Konata. Nia Mikaelo Ivanoviĉ Rusakov venas al mi: tiel kaj tiel, diras, Barbara, vi ne ĉagreniĝu, necesos ankoraŭ de vi sangon pruntepreni. Nenio, diras, estos terura, ni al vi fiziologian solvaĵon injektos. Kaj por mi jam, honeste dirante, estis tutegale, mi eĉ ne komprenis bone. «En ordo, respondas mi, faru, mi fajfas!» Li eĉ sulkiĝis, Mikaelo Ivanoviĉ: «Kiele vi, Barbara, vulgare esprimiĝas».

Nun ambaŭ estas vivaj — kaj la soldato kaj Kozirev. Kaj la Kozirev-aj sapeistoj — ilin oni ĉi tie ĝuste tiel nomas «kozirevanoj» — portas al mi ĉiajn keksojn kaj ceterajn manĝaĵojn el lia ekstra porcio, por revenigi la «sangeton». Tial mi nun estas kvazaŭ en sanatorio.

Jen do en la libera tempo mi al Vi skribas.

Ĉio estis, Aglaja Petrovna, ĉion mi vidis. Portadis mi vunditojn, rampadis, trenadis vunditojn sur paltoj, sur treniloj. Ĝenerale, tio estas malfacila, ĉevala laboro, pro kiu doloras la lumbo kaj oni deziras ĝemi. Ankoraŭ mi estis rastisto, sanitara rastisto. La afero estas en tio, ke ĉi tie eblas perdi vunditojn, tro sovaĝa estas la naturo — holmetoj, marĉoj, ĉiaj diversaj branĉegoj, rulŝtonoj neatenditaj. Do ni iradis ĉene laŭ tiu vojo, laŭ kiu, ekzemple, estis atakanta la roto. Estas simple kaj utile.

Ĉu al Vi ŝajnas, ke mi skribas en ia malĝusta tono?

Mi ial malgajas, Aglaja Petrovna. Ĉu vi deziras, mi Vin iomete amuzos, skribos, kiel mi ankoraŭ printempe estis en banejo? Kiam al mi estas malgaje, mi tiun historion rememoras, fojfoje tio helpas. Eble, ankaŭ Vi ridetos?

Jen venis en banejon: nia fama kirurgia flegistino Anna Markovna — ŝi estas tre dika kaj portas viran trikitan subveston, — poste la «sanga servo» — ekspedistinoj Kapa, Tasja kaj mi. Tasja ĉe ni estas bela, ne eblas okulojn deŝiri — alta, longkrura, tute ne tia dikmalalta, kiel mi.

Kaj la banejo ĉe ni estas ne en terkabano, sed en tia tendeto. Duontendo, duonkonstruaĵo. Ni malvestiĝis, al Anna Markovna ni varmegan akvon verŝas, levis teruran bruon. Kapa brogiĝis kaj krias:

— Rassulov, donu pli malvarman. Ĉu vi freneziĝis?

Rassulov ĉe ni estas soldato, kiu estras aŭtoduŝan instalaĵon. Poste ĉio ordiĝis, la akvo ekiris normala, ni lavas la kapojn, diskutas, kiu kian figuron havas. La ĉefa juĝisto, certe, estas Anna Markovna: Tasja havas tro longajn krurojn, mi tro malgrandajn, Kapa havas tro deklivajn ŝultrojn.

— Kaj nun rigardu al mi, — diras Anna Markovna kaj ekstaras en pozo de statuo.

Ni konsiliĝas kaj verdiktas: necesas al vi, Anna Markovna, iomete maldikiĝi, vi havas tro Rubens-ajn formojn.

Tiutempe io subite ektondris, ekhurlis. Anna Markovna tuj ekkaŭris kaj sur la kvar piedoj — salt' en angulon. Ni ĉiuj — same kien ajn. Kaj Tasja klarigas:

— Tio, knabinoj, estas aeratako!

Ĝi denove bategas! Splitoj flugas, brikoj falas, ia feraĵo deŝiriĝis, fumo, incendio, el la tubo varmega akvo verŝiĝas. Anna Markovna krias:

— Knabinoj, al tranĉeoj!

Kaj ni ĉiuj estas nudaj, kaj en la korto neĝo falas. Kaj niaj vestoj estas nesciate kie, ĉiuj superŝutitaj. Ĉu vi imagas la situacion? Kaj jam nia Tasja la pordon malfermis kaj eksteren ekkuris, vaporo de ŝi iras. Kaj post ŝi Anna Markovna per mallongaj transkuroj salt'-salt', kiel rano. Kaj per emajlita bovlo la kapon kovris!

Poste Kapa ekkuris, poste mi — en littolo, kiel fantomo.

Certe, ni nenion komprenas.

Kaj la aviadilo ja antaŭlonge forflugis. Dum ni enordiĝadis — tiom da ridego estis, ne eblas eĉ al homoj rigardi. Ja ni nudaj en la neĝon saltis, en tranĉeon.

Anna Markovna filozofie rimarkis:

— Kaj nenio speciala. Mi, knabinoj, aŭdis, ke virinoj, kiam ili estas sen viroj, tre facile cedas al amasaj psikozoj. En tiu ĉi okazo estis amasa psikozo de timo. Kaj amasa infektiĝo je tiu psikozo.

Ĉu ne estas ridinde?

Ĉu mi neniom Vin amuzis per tiu ĉi historio, Aglaja Petrovna?

Se Vi scius, kiel malbone estas en mia animo!

Mi finas skribi. Venis Kozirev, li transdonas al Vi profundan riverencon kaj petas skribi, ke li multe pri Vi aŭdis kaj estus feliĉa iam konatiĝi. Tamen, li mem deziras alskribi de si kaj prenis de mi promeson, ke mi ne rigardos al lia alskribaĵo.

Mi kisas Vin, kara, amata Aglaja Petrovna.

Via Banjo.

Estimata Aglaja Petrovna! Mi feliĉas sciigi al Vi, ke Barbara Rodionovna antaŭ du monatoj, nome la 23-an de majo de tiu ĉi jaro, eltiris min sur trenilo el aventuro, el kiu, plej ofte, oni ne eliras vivaj. Tial mi nun duoble ŝuldas al Barbara Rodionovna pri tio, ke mi ekzistas en tiu ĉi mondo. Ie iam en tagoj de la paca vivo mi legis tian frazon: «Se vi bezonos mian vivon — venu kaj prenu ĝin». Tiujn belajn kaj fortajn vortojn mi adresas al Barbara Rodionovna, la plej bona homo el ĉiuj, kiujn mi iam renkontis sur militaj vojoj.

Sincere Via inĝeniero-subkolonelo Kozirev».

#### Letero dua

«Saluton, kara mia edzino!

La kamarado, kiu transdonos al vi sendaĵon kaj enmanigos la leteron, estas veselleŭtenanto Zvjagincev Alekseo Aleksandroviĉ, komandanto de destrojero «Serioza», sur kiu mi tenis mian flagon. Nun la supremenciita ŝipo estas direktita al riparo, kaj k-do Zvjagincev estis mallongdaŭre forpermesita al la familio en Kazano. Vi lin karesu, li havas malfeliĉon en personaj aferoj: mortis la patrino. En la aldonata sendaĵo estas mia ekstra porcio, ĉion ĉi vi devas manĝi: butero, konservaĵoj — gado en tomatoj, kukaĵoj. La cetero estas donaco de la komandantaro, la estraro hazarde eksciis, en kiaj vi troviĝis cirkonstancoj, kaj devige ordonis al mi transsendi al via adreso la aldonatan pakaĵon. Kio estas en ĝi — mi ne scias.

Kiel ni militas — al vi raportos veselleŭtenanto Zvjagincev. Li estas sufiĉe informita. Ĝenerale, vi povas lin fidi. La kamarado estas elprovita en bataloj kaj fortvola komandanto. Batalajn epizodojn rakonti mi ne scipovas, nur pri unu afero mi povas vin certigi — mi penas servi al la Sovetunio kaj esti merita je tia edzino, kiel vi. Pardonu, se mi mallerte esprimis.

La pereo de Alevtina kaj ŝia heroa konduto sub kalkano de la damnitaj okupaciantoj min tre afekciis. Mi eĉ vortojn ne trovas, por priskribi al vi mian staton.

Kio koncernas la instruistinon Okajomova kaj la libroteniston Averjanov, do mi ĉi tie ĝuste ne miras. Tro ofte ni supraĵe juĝas homojn kaj malantaŭ iliaj bagatelaj malvirtoj ne vidas la ĉefan esencon. Mi, laŭ la serva devo, havis okazojn konvinkiĝi pri tio.

Nun, kara edzino, klarigu al mi iun enigmon: venis al mia ŝipo antaŭnelonge tre bela juna virino, kapitano de medicina servo k-dino Veresova Vera Nikolajevna, kaj diris, ke ŝi turnas sin al mi kun granda kaj grava peto rilate de konata de mi militkuracisto Vladimiro Atanazijeviĉ Ustimenko. Mi, certe, tre ĝojis, aŭdinte pri Vlaĉjo. Ŝi priskribis al mi la iron de la partizana taĉmento kaj karakterizis Vladimiron en tre bela aspekto, al kio mi, certe, same ĝojis, alian mi de li neniam atendis. Plue k-dino Veresova ankaŭ priskribis al mi Vladimiron kiel homon, ekmalsanintan je la renoj en batala situacio, kaj dum la konversacio deklaris, ke ŝi esperas pri mia helpo rilate de solvo de la demando pri militservado de Vladimiro en nia floto. Al mia demando — ĉu deziras tion k-do Ustimenko mem — k-dino Veresova V. N. respondis eviteme, kaj mi, pro ĝentileco, ne povis insisti. Samtiam ŝi deklaris, ke ŝi jam havis interparolon kun la estro de la sanitara departemento k-do Mordvinov, kaj ankaŭ kun la flagŝipa kirurgo general-majoro de m. s. profesoro k-do Ĥarlamov. Ili kvazaŭ ne estas kontraŭ, sed estus bone, se mi (t. e. Stepanov R. M.) «puŝus la solvon de la demando». Mi, memkompreneble, deklaris, ke «puŝi mi ne estas instruita», rezultiĝis eĉ malĝentile, sed mi ne povis min reteni. Skribu, mi petas, kara mia edzino, en kio tie ĉi estas problemo kaj kion diras pri tiu demando Vladimiro mem.

Resaniĝu kaj refortiĝu.

Mi kisas vin, ĉiam via

Rodiono Stepanov».

#### Letero tria

«Onjo mia, onklino!

Juĝante laŭ via degne ironia letero, vi min pardonis. Sed vi ankoraŭ ne scias, ke kiam oni min elhospitaligis, mi venis al vi en la trian konstruaĵon, sed ĉe vi tie estis okazanta iu rondvizitado kun profesoroj, kaj mi ne estis enlasita. Kaj la tempo estis limigita, kiel esprimas oratoroj. Kaj ankaŭ timis mi, ke oni min kaptos kaj metos reen, ja via nevo foriris el la hospitalo, kio nomiĝas, «restante sub suspekto». Nur, mi petas, ne maltrankviliĝu — mi estas sana kaj fartas bonege.

Mi ĝojos, se la persona vivo de Barbara ordiĝos. Sed skribi al ŝi pri tio mi ne intencas. Nu, se Kozirev, do Kozirev. Min tio tute ne koncernas. Ke ŝi estas brava — tion mi ĉiam sciis kaj neniom dubis pri ŝiaj homaj kvalitoj, kaj ke niaj sortoj disiris — kun tio nenion, onklino, eblas fari. Certe, kulpas nur mi, neniu alia, sed ja mi ne intencas iun kulpigi. Tial ni metu en tiu demando punkton. Kaj ne revenu al tio, kio estas decidita definitive por ĉiam.

Nun legu, kiel min renkontis ĉi tie mia estro — majoro de m. s. Oganjan Aŝĥen Ovanesovna. Se vi deziras ŝin imagi al vi — rememoru aspekton de normala malica maljuna sorĉistino; ŝi, cetere, mem scias, ke similas al fisorĉistino, kaj eĉ laŭforte per tio koketas.

Mi venas.

— Kapitano de medicina servo Ustimenko?

— Ĝuste tiel.

— Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Tute precize.

— Ĉu la novelon de Ĉeĥov «Ioniĉ» vi legis?

— Legis.

— Tiaj doktoroj okazas ankaŭ en nia tempo, ĉu vi ne trovas?

— Ne trovas.

— Certe, ili estas ne tiom senkaŝaj akiremuloj kaj sian cinikecon tenas ĉe si, sed ili ekzistas. Kaj taktikon ili havas alian, kaj strategion. En milito ili, laŭ mi, havas unuan kaj ĉefan celon — resti vivaj.

— Mi ne konas tiajn, — diris mi.

— Ili uzas protektojn...

— Por kio?

— Por resti vivaj!

Tia stulta konversacio daŭris sufiĉe longe. Finfine mi esprimiĝis, ke Ioniĉ estas malaperinta ekzemplero, ne ebla en nia socio.

— Ĉu ne ebla? — interesiĝis Aŝĥen.

Kaj celumis al mi sian nazumon, kiun ŝi uzas, kiel duopan mitralon.

— Ĉu ne ebla? Kaj ĉu tion asertas vi? Vi, pro kiu min, maljunan virinon, vokis al si la estro de la sanitara departemento Mordvinov kaj komprenigis, ke iuj instancoj estas interesitaj pri tio, ke vi — Ustimenko — estu kontenta pri mi. Vi, kiu...

Ĉu vi imagas, onjo, kio al mi okazis?

Eble, al mi fariĝis ĝuste tio, kion forpasinta Prov Jakovleviĉ Polunin sufiĉe precize karakterizis kiel «kokinan histerion». Mi nun absolute ne memoras, kion mi kriegis, nur unu aferon mi memoras certe, ke la maljunulino numero du — Zinaida Mikaelovna Bakunina, nia terapeŭto, — vekiĝis trans sia vando kaj alportis al mi kuleron da bromo. Nun vi, mi esperas, komprenas, ke tutan tiun fiaĵon kun protekto al mi aranĝis ĝuste tiu tre bela Vera Nikolajevna Veresova, pri kiu al vi siatempe skribis Rodiono Metodjeviĉ. Tiun Vera-n mem mi ankoraŭ ne havis honoron vidi ĉi tie, ŝi estas ĉi tie en nia floto, sed kiam mi ŝin vidos, tiam mi jam kun ŝi parolos! Konversacios sincere!

Kaj dume (vi ne povas min ne kompreni, onklino) mi devis kaj devas per ĉiu mia paŝo pruvadi al la maljunulinoj, ke mi ne estas estonta Ioniĉ, ne Ostap Bender[55] kaj, kiel ŝatas diri via edzo, honesta homo. Tio estas nefacila laboro. Ĝenerale, pruvi ke vi ne estas vi, ĉiam estas turmente, kaj ĉi tie estas simple terure, ankoraŭ sciante, kiaj estas miaj estrinoj.

Kaj nun — kiaj do ili estas?

Aŝĥen — la ĉefa estrino — estas tre seka en komunikado, severa, neparolema, sed sub tiu oficialeco kaj ĝentila malmildeco, sub la nazumo, kiun ŝi, tenante per la fingroj, celumas al la konversacianto, sub abrupta parolo kaj tute viraj manieroj nur stulta kreteno povas sukcesi ne vidi koron, plenan de kompatemo kaj vera helpemo, koron de kuracisto — pardonu, onklino — danke al Dio, de tia, kiel N. E. Bogoslovskij aŭ forpasinta I. D. Postnikov.

Tute sola en la mondo, pro volo de la sorto maljuna fraŭlino, neniam havinta kaj edzon, kaj infanon, ŝi neniam sciis, kaj ankaŭ nun, en maljuneco, ne scias, kion signifas vivi por si, kaj kvankam ŝi de neniu postulas ajnan abnegacion, tamen neniu povas labori ĉe ŝi malbone aŭ mezbone, ĉiuokaze sub siaj kapabloj. Kun homoj, laborantaj pro timo, sed ne pro konscienco, mia maljunulino numero unu estas absolute senkompata kaj nepetegebla. Kaj tiujn, kiuj laboras, ne ŝparante siajn fortojn, Aŝĥen ne rimarkas, opiniante, ke nur tia laboro estas normo, kaj fojfoje diradas ne sen malica ĝojo, ke nun estas milito, kaj la sindikata kolektiva laborkontrakto pri okhora labortago estas nevalida.

Kaj la maljunulino numero du estas mildega kaj ĉarmega estaĵo, malgranda, magra, interalie, bonega terapeŭto, sed tute malcerta pri si, tia, ke ĉiujn diagnozojn ŝi faras en demanda formo, ŝateganta Aŝĥen-on Ovanesovna-n, kun kiu la sorto konatigis ŝin jam en la jaroj de la intercivitana milito sur iu kirastrajno, kie Zinaida malespere enamiĝis al estro aŭ komandanto, pri kio Aŝĥen rememoradas ankaŭ nun, dirante enigme:

— Via fama senprudenteco!

Tamen sur la fingro de Zinjo estas geedziĝa ringo. Kaj ŝi ruĝiĝas, kiel ruĝiĝas, onjo!

Aŝĥen al mi pri ŝi rakontis tiel:

— Zinjo estis tre malriĉa kaj ĉiam malsata, ĉiam! Kaj ŝia patro — efektiva sekreta konsilisto — malbenis Zinjon, kaj, kiam ŝi plenumis sian minacon kaj forkuris por lerni, tiu sekreta konsilisto eĉ revenigis ŝin per la polico. Sed ŝi forkuris duan fojon, kaj ne por iĝi fama, ne, ŝi eĉ ne havis por tio kapablojn, ŝi nur deziris porti utilon al homoj. Kaj rekte el Sorbono ŝi venis en Mordovion — kiel zemstva kuracisto. Polica serĝento parolis kun ŝi malĝentile, car ŝi estis sub kontrolo pro mallojaleco, kamparanoj kuracadis sian sifilison ĉe popola resanigisto, kaj Zinjo ne havis lignon, por hejti la domon. Kaj havis nenian protekton, kian ekzemple havas vi, Vladimiro Atanazijeviĉ! Tute nenian...

Ĉu vi komprenas, onklino, kiele estis por mi tion aŭskulti? Kaj ree Ioniĉ. Ekzemple, tia konversacio:

Aŝĥen: — Kaj ĉu vi plu insistas, ke Ioniĉ-oj ĉe ni ne ekzistas?

Mi: — Plu insistas.

Zinaida: — Vi estas tre obstina, Vladimiro Atanazijeviĉ!

Aŝĥen: — Se oni deziras bonon al nia sovetia socio, tiam oni ne riverencu kaj ne flatu al ĝi. Ioniĉ-oj ekzistas. Ĉeĥov estis rare bona doktoro kaj scipovis vidi antaŭen. Ekzemple, vi estas juna Ioniĉ.

Mi: — Ĉu denove Ioniĉ?

Zinaida: — Rigardu al tiu junulo. Li eĉ estas mirigita!

Aŝĥen: — Kioma horo nun estas?

Mi: — Mi kulpas, mi preterdormis! Sed mi...

Aŝĥen: — Kiel mi supozas, Zinjo, Ioniĉ, verŝajne, same komencis sian ruliĝon sur deklivo per tio, ke malfruadis en sian malsanulejon. Li ne havis tie realajn interesojn, li entute havis neniajn interesojn, li nur amuzadis sin, kalkulante monbiletojn...

Zinaida: — Tranĉadis kuponojn...

Mi: — Mi ne komprenas, kia estas ligo inter mia malfruiĝo kaj tranĉado de kuponoj...

Aŝĥen: — Kaj kian vi havas aspekton, kapitano Ustimenko. Al vi estas hontinde rigardi. Vi ne trovis tempon por razi vin. Sur vi estas ĉifita tuniko, ĉifita kaj reĉifita. Kaj ĉu vi ne povas eĉ purigi viajn ŝuojn?

Mi (en vica fanfarona, impertinenta, abomena, ĝenerale ne karaktera al mi, sed tamen kokina histerio): — Nu bone, mi per ĉio estas malbona. Mi estas Ioniĉ, trafinta al vi laŭ protekto. Mia ĉefa ideo estas resti viva. Do aŭskultu nun, en kian embarason mi trafis...

Aŝĥen: — Ĉu vi aŭdas, Zinjo, li, evidentiĝas, trafis en embarason!..

Zinaida: — Tamen, eble, ni aŭskultos lin, Aŝĥen. Li tro nervoziĝas. Kaj rigardu, kia li estas pala. Eĉ iomete blua...

Mi: — Mi ne bezonas vian kompaton. Vi mem sendis min vespere en la regimentan punkton, kaj ĝuste tie...

Poste mi rakontas, kio nome estis tie.

Tio estas neseninteresa historio, onklino.

Ĉu vi imagas — iras grupo de niaj matrosoj el la marinfanterio. Inter ili estas vundito, sed vigla, paŝas mem, sen ajna helpo, kaj laŭte krias de tempo al tempo:

— Disiru, mi eksplodos! Disiru, mi eksplodas! Ne aliru proksime — danĝero por la vivo! Venigu medicinon kun sapeistoj...

Mi aliras al tiu matroso. Brava knabego, evidente drinkinta nemalgrandan dozon por vigleco kaj kuraĝo. Kiel poste evidentiĝis, li estas skolto el fama ĉe ni trupunuo de kapitano Leontjev, lia nomo estas Saĉjo Djakonov. Oni donis al li alkoholon jam post la okazintaĵo. Kaj la okazintaĵo, kiel klarigis al mi la eskortantaj la vunditon kamaradoj, konsistis jen en kio: en la ŝultron de Saĉjo trafis kvindekmilimetra mino kaj ne eksplodis. Eksplodi ĝi povas en ajna minuto, ĝia eksplodigilo estas el plasto, unuvorte ruza aĵo. La minon aŭ la eksplodigilon necesas forigi, sed tie ĉi sola kirurgio estas senforta, necesas partoprenigi sapeiston, kaj tian, ke li estu inteligenta.

Saĉjo ĉion ĉi elmalproksime konfirmas, penante ne gestadi.

Al li oni alportas tabakaĵon — li fumas, starante trans rulŝtonego, por ke, se la mino eksplodos, ne vundi aliajn.

Ni kunvokas konsiliĝon de la regimentaj kuracistoj, kaj dum nia konsiliĝo venas sapeisto, morna oĉjo el tiu speco de niaj oficiroj, kiujn oni neniam kaj per nenio povas ne nur mirigi, sed eĉ elirigi el la stato de kutima flegmo. Li aliris al Saĉjo, kaŭriĝis, pririgardis la eksplodigilon kaj deklaris ties tipon, kvazaŭ tio povis al io helpi. Ĉi tie estis kaj «duobla vo», kaj «naŭ», kaj kelkaj «a», kaj ankoraŭ diversaj artifikoj.

Mi demandas:

— Kaj kio?

Li respondas:

— Mi tiun ĉi eksplodigilon nun ne kaptos. Ĝi apenaŭ el la haŭto eliĝis. Necesas, ke vi la karnon por li pluen distranĉu, al tiu mara aglo, tiam ni la minon puŝos je ĝia okpluma stabiligilo kaj plenumos neŭtraligon. La homoj disiru, por ke, se ni eraros kaj ĝi eksplodos, neniu, krom ni tri, suferu.

— Kaj vi, — tion Saĉjo diras, — penu ne erari. Sapeisto eraras unufoje en la vivo, sed mi en via eraro partopreni ne intencas. Vi estu pli diligentaj.

Ni iris triope en la tendon. Matrosoj al Saĉjo el malproksime konsilas:

— Vi sub la piedojn rigardu, ne mispaŝu, Saĉjeto!

— Saĉjeto, via vivo necesas al la popolo!

— Saĉjo, amiko, konservu senmovecon.

Ni venis, mi lin sidigis. Li ridetas, sed pene. Blanka, ŝvito fluas. Nu, kaj mi rideti ne povas. Elstaras el lia ŝultro tiu okpluma stabiligilo, diablo ĝin prenu, kaj mi ĉiam pensas, kiel mi ĝin ne tuŝu. Kaj la sapeisto rekomendas:

— Vi, doktoro, estu singarda. Tiuj ĉi «kvindekaĵoj» havas sentemajn eksplodigilojn. En ajna sekundo ĝi povas el ni salaton fari.

Distranĉis ni per razilo sur nia Saĉjeto la vatjakon. Mi neniam pensis, ke tio estas tia turmenta laboro — distranĉi vatjakon. Poste la kamizolon ni malkudris. La mino eniris sub la haŭton rekte sub la skapolo, kaj la eksplodigilo apenaŭ videblis en la akselkavo. Donis mi al li grandan dozon da novokaino — al Saĉjo — kaj prenis la skalpelon. Tiam ankaŭ mi mem kovriĝis per ŝvito. Kaj la sapeisto gvidas:

— Ne, mi ankoraŭ ne povas kapti, miaj fingroj estas masivaj, vi, doktoro, ankoraŭ karnon al li tranĉu. Ne gravas, ke la suturo estos pli granda, tamen ni tri restos vivaj. Ĉi tie risko estas pravigebla kaj celkonforma...

Finfine tiu nigra plasta eksplodigilo tuta iĝis ekstere. Kaj tiam ĉu vi scias, kion al mi la sapeisto diris?

— Nun vi, doktoro, foriru: por la tria estas necelkonforme eksplodi, se estas eblo limiĝi per du.

Li min elpelis, kaj post minuto vokis reen: la eksplodigilo jam estis malŝraŭbita, kaj mia sapeisto, kies nomon mi ne eksciis kaj nun jam, verŝajne, neniam ekscios, kaj Saĉjo, kiel knaboj, estis pririgardantaj la internaĵojn de tiu eksplodigilo kaj disputantaj:

— Ĉu vi vidas, kian ĝi havas fuzeon?

— Ja tio estas nabo!

— Vi mem estas nabo, matroso. Jen, rigardu, memorfiksu: tio estas inercia perkutilo...

Kaj la neŭtraligita mino kuŝis sur la tabureto.

Mi prilaboris la vundon, surmetis suturojn kaj, dio min juĝu, donis al Saĉjo ĉirkaŭ cent gramojn da medicina alkoholo.

— Almanĝi per io, — petis mia Saĉjo. — Ĉe mi pro tiu aventuro apetito nun vekiĝis, kamarado doktoro...

Dum mi kuŝigadis mian Djakonov-on, la sapeisto malaperis, kunpreninte la minon. La amikoj de Saĉjo estis atendantaj min sur rulŝtonoj. Ili havis vodkon. Kaj sub plej tradicia «trinku ĝis la fundo, trinku ĝis la fundo» mi, onklino, via amata nevo, via bonkonduta knabeto Vladeto, ebriiĝis, kiel lasta mizerulo. Mi ne memoras, kion ni tie kriis, sur la rulŝtonoj, mi memoras nur, ke mi kune kun ĉiuj kantis «Sterniĝis la maro senfina», interkisis kun tiuj lipharaj albatrosoj, iradis kune kun ili al ilia komandanto, poste ilia komandanto kondukis min al sia estro, kaj tie, kiel al mi ŝajnas, mi ial donis solenan ĵuron eterne resti en la kadroj de la Milit-mara floto.

Poste mi tro longe dormis kaj, finfine, fanfaronis al la maljunulinoj, kia mi estas heroo.

Ĉu vi scias, kion diris Aŝĥen, elaŭskultinte la historion pri la mino? Ŝi diris kun rideto:

— Jes, kapitano Ustimenko, ĉi tie ne eblas voki laborprotekton!

Ĉio ĉi faris al ili nenian impreson.

Sed rilati al mi ili komencis iomete pli bone. Eble, eĉ tute bone, ĉiuokaze, pri Ioniĉ ili ne plu rememoras. Kaj en tiu malbona mateno Aŝĥen diris:

— Ĉu ni matenmanĝu kune? Eksidu, Ustimenko, ni trinkos teon! Palkin, Palkin, kie vi estas, ni deziras trinki bonan, fortan, varmegan teon kun oksikoka ekstrakto! Aŭ kun kondensita lakto. Kaj panon, Palkin, Palkin!

Kaj Palkin, onklino, sciu, tio estas neordinare ruza viro kun barbo, kiel ĉe Greĉjo Rasputin[56], tre forta, sanulo, sed, vidu, tolstojano-nerezistanto, kiel li mem sin prezentas. Li estas brankardisto, li timas sangon, svenas ĉe vido de vundo, kaj ni neniel povas konvikti lin pri simulado. Miaj maljunulinoj sklave dependas de li, ĉar ili scipovas nek hejti fornon, nek trovi akvon, scipovas fari nenion, krom sia afero. Li, kanajlo, tion uzas. Do jen:

— Palkin, Palkin, ni trinku teon! Palkin, sed kie estas la sukero? Kiel — formanĝita, ankoraŭ hieraŭ estis multege da sukero! Kiel tiel — estis kaj nun ne estas, ne arogantu, Palkin! Ja neniu vin, Palkin, suspektas, kaj pri nenio ni al vi aludas, simple estas tre strange. Kaj ĉu kondensita lakto ne estas?

Aĥ, onjo, kara onjo, kiel mi malamas, kiam oni ofendas tiajn, kiel miaj maljunulinoj! Se vi scius! Al Palkin-oj nur necesas ne doni liberon, kaj ĉio estos en ordo.

Atinginte Palkin-on, mi lin vokis:

— Palkin, he, Palkin!

Li haltis. Sed ne returniĝis. Kio mi estas por li? Nur kapitanaĉo. Li eĉ siajn majorinojn ne timas.

— Palkin, — diris mi, — kiel vi staras?

— Mi neniel staras, — respondis Palkin. — Mi ne estas marŝa servanto. Mi ne devas stari antaŭ ĉiu ajnulo.

— Jen kio, Palkin, — diris mi al li. — Jen kio, kara mia kamarado Palkin. Unue, vi nun antaŭ mi ekstaros en atentopozo. Laŭ ĉiuj reguloj! Vi tion scipovas fari, mi vidis, kiel vi staris, kiam venis la estro de la sanitara departemento. Atenton, Palkin!

Li paliĝis. Verŝajne, tian aspekton havis Rasputin, kiam al li levis la manon Sumarokov-Elston aŭ Puriŝkeviĉ. Kaj tamen ekstaris en atentopozo. Kaj mi diris tiel:

— Vi, Palkin, estas normala simulanto kaj sentaŭgulo. Mi kontrolis, vi tute ne estas tolstojano. Vi estas simple kanajlo! Kaj ŝtelisto. Abomena ŝtelisto de la milita tempo. Se vi kuraĝos ŝteli de miaj majorinoj eĉ peceton da sukero, eĉ grajneton, mi vin kunprenos promeni al la unua frontlinio. Vi rampos la unua, kaj mi post vi. Kaj se vi haltos — mi vin mortpafos. Ĉu vi komprenas, Palkin?

— Komprenas, kamarado kapitano, — frapante per la blankaj dentoj, respondis Palkin. — Permesu plenumi?

Ial tro multe mi skribis al vi, onklino.

Kaj ĝenerale, ĉio iras ne tiom malbone, onklino! La maljunulinoj, certe, plu turmentas min per sia edukado, ili opinias, ke al nia generacio ne sufiĉas «moralaj principoj». Kaj mi, el ilia vidpunkto, estas nemalbona kuracisto, sed havas malbonajn manierojn (ho dio!), krias al ilia kompatinda Palkin, kiu (kial mi nur komencis zorgi pri ili?) eĉ muŝon ne ofendas, neniam ion ŝtelas kaj sen kiu ili eĉ minuton ne vivos, kaj krome — kiel ili opinias, miaj estrinoj, — estas tre malbone, ke mi ne havas fianĉinon.

— Al vi mankas retenanta elemento, — deklaris al mi foje Aŝĥen.

— Kial? — miris mi.

— Vin neniu kaj nenie atendas. Kaj poeto Simonov skribis: atendu min, atendu do!

— Ne skribis tion Simonov! — respondis mi.

Mallonge dirante, onjo, vespermanĝi mi nun devas kun ili, ili «firmigas» miajn moralajn principojn kaj ŝtopas min per ĉiaj vitaminoj. Iam estas interese, kaj iam enue.

Zorgu pri vi.

Se vi ne edziniĝus al Rodiono Metodjeviĉ, tiam mi, ĉe malesto ĉe mi de «moralaj principoj», tute povus al vi edziĝi. Bedaŭrinde, mi estas via nevo, tio estas iel malbone. Aliflanke, diferenco en aĝo inter ni estas ne tiom granda. Kaj kun paso de tempo mi edziĝus al aliaj, pli junaj, kaj mi kun miaj junaj edzinoj promenigadus vin, maljunan, en rulseĝo.

Skribu al mi, onklino! Onjo vi mia!

Vladimiro».

### En la medicin-sanitara bataliono ĉe la maljunulinoj

Dum vica edifa konversacio pri moralaj principoj en medicino Palkin alportis flotan ĵurnalon «En vaĉo». Al Vlaĉjo estis ordonite voĉlegi la unuan paĝon de la komenco ĝis la fino, kvankam ĉion, kio estis tie presita, ili jam aŭdis per la radio. Unue Ustimenko malnete tralegis la paĝon per la okuloj. Li ĉiam tiel faradis, kaj Aŝĥen Ovanesovna ĉiam pro tio koleris.

Kaj nun li same koleriĝis.

— Nu! — kriis la fisorĉistino. — Tio estas ne kamaradece, Ustimenko! Ni atendas, sed li legas mem por propra plezuro. Mi ĉiam sciis, ke vi estas egoisto, Vladimiro Atanazijeviĉ...

— Tricent tridek mil homoj, — legis Vlaĉjo. — Kiele! En Germanio estas oficiale deklarita funebro.

— Vi al mi ne rerakontu, kiel en legoĉambro, vi al mi sinsekve voĉlegu, — ordonis Aŝĥen. — Li nin kiel stultulinojn traktas, ĉu vere, Zinjo? Li nin ne degnas per voĉlegado!

Zinaida Mikaelovna brogis sin per teo kaj konsentis, ke «ne degnas».

— Ja je dio, bonvolu! — ekkriis Vlaĉjo kaj, alŝoviĝinte pli proksime al la lampeto, komencis voĉlegi: — «Finrezulte la kontraŭofensivo ĉe Stalingrado transkreskis en ĝeneralan ofensivon de la tuta Sovetia Armeo sur grandega fronto ekde Leningrado ĝis la Azova maro. Dum kvar monatoj kaj dudek tagoj de la ofensivo la Sovetia Armeo en malfacilegaj kondiĉoj de vintro moviĝis okcidenten sur kelkaj sektoroj je 600–700 kilometroj, puriginte disde la malamiko la regionojn de la lando...»

— Ĉu vi iam aŭdis, kiel oni psalmas? — interesiĝis la fisorĉistino. — Aŭ ne aŭdis?

— Ne aŭdis! — diris Vlaĉjo. — Sed mi ne plu voĉlegos. Vi ĉiam estas malkontentaj pri mi!

— Vi, Vlaĉjo, ne havas artistan talenton, — diris Bakunina. — Eĉ mi pli bone ol vi voĉlegus.

Kaj ŝi per sia alta voĉeto komencis legi pri tankoj kaj kanonoj, pri kirasitaj transportiloj kaj aviadiloj, pri trofeaj obusoj kaj aviadilaj bomboj. Kaj la fisorĉistino aŭskultis kaj aprobe balancadis la longnazan kapon, kaj sur la muro de la terkabano balancadis la kapon ŝia ombro — eĉ pli timinde, ol Aŝĥen Ovanesovna mem.

— Per kio vi tie ĉiam knaras? — demandis ŝi Vlaĉjon.

— Ĉi tie kuŝas malmuntita pistolo, mi ĝin deziras munti. Ĉu ĝi estas via?

— Mia, — kapjesis Aŝĥen. — Mi ĝin malmuntis, sed kunmeti reen ne povas. Laŭ mi, tie estas multe da superflua.

— Ĉu vi tiel pensas?

— Mi estas certa.

Zinaida Mikaelovna per tremerinta voĉo legis pri la turna punkto en la historio de la milito. Kaj legis pri tio, ke en la fajro de la Stalingrada batalo la homaro ekvidis aŭroron de venko super la faŝismo. Kaj ankoraŭ pri tio, ke la germanoj skribas: «Ni perdis tamen nur Stalingradon, sed ne Breslaŭon aŭ Kenigsbergon».

— Stultuloj! — diris Aŝĥen. — Memkontentaj idiotoj! Ĉu vere, Vlaĉjo, Zinjo bone voĉlegas? Ŝi antaŭe deklamadis, kiam estis juna, «Frenezulon» de, ŝajne, Apuĥtin, kaj tion, ĉu vi scias, «Ŝakjamunion». Ĉu vi ne aŭdis? Iam Zinjo al vi deklamos!

Kaj ŝi montris, kiel Bakunina laŭtlegas versaĵojn. Por tio Aŝĥen Ovanesovna iomete globigis siajn nigrajn okulojn, tordis la buŝon, retropaŝis al la muro kaj ekkriis:

Jam enrompiĝis al mi,
Nin disdividis per muro,
Pikas al mia krani',
Faras folioj torturon...

— Petaloj! — korektis Zinaida.

— Ha! — minace graŭlis Aŝĥen. — Ha!

Krevas la brust' pro angor',
Dio, mi vane vin vokas!
Ĉie cejana horor'
Min persekutas kaj mokas![57]

— Ĉu fortas? — demandis ŝi de Vlaĉjo.

— Fortas, vere fortas, — diris Ustimenko. — Mi eĉ timiĝis iomete.

— Mi povus ludi Otelon, — patose prononcis Aŝĥen, — se tio, certe, estus virina rolo. Kaj sciu, kara Vladimiro Atanazijeviĉ: mi tre ŝatas la malnovan skolon sur la scenejo, kiam teatro estas vera teatro, kiam oni siblas, kaj raŭkas, kaj ŝrikas, kaj kiam estas terure kaj eĉ iomete honte en la spektejo. Kaj nun, tiu «grilo sur kameno»...

Ŝi svingis la manon.

Zinaida Mikaelovna ne konsentis.

— Nu, ne diru tiel, Aŝĥen, — diris ŝi timide, — aktoroj — tio estas neforgesebla. Ĉio estas simpla, kiel la vivo mem, kaj samtempe...

— Teda, kiel la vivo mem! — ekkriis Aŝĥen. — Ne, ne, kaj ne disputu kun mi, Zinaida, tio estas por ideaj asizaj advokatoj kaj tiaj anĝeletoj, kiel vi en la juneco. Arto devas esti arda, jen tia!

Kaj, por Vlaĉja sufero, ŝi denove deklamis:

— Vi iru for, — min markis stampo de pasi'...
De am' mi estas filo, katenita
De la pasi' momenta malbenita.
Por la moment' mi sangon verŝos el la kor'...
Por ĝi mensogos mi!
Vi iru for![58]

— Jen, ankaŭ al Palkin plaĉas! Ĉu plaĉis, Eŭgrafo Romanoviĉ?

— Kio en tio povas plaĉi, — morne respondis Palkin, metante varmigitan bolkruĉon sur la tablon. — Entute nenia senco estas, sola maldecaĵo... Kaj kiel vi povas, jam nejunaj virinoj...

Li ĉiam nomadis siajn estrinojn en pluralo.

— Palkin deziras nin engaĝi en la sinon de la eklezio, — kun suspiro diris Aŝĥen. — Aŭ en sekton. Vi, ŝajne, estas saltulo, Palkin?

Kaj al Vlaĉjo ŝi kriis:

— Ŝmiru buteron pli dense! Pli alte! Pli dike ŝmiru buteron, vi abomene aspektas, Vladimiro Atanazijeviĉ, mi tion ne toleros kaj eĉ plendos al via onklino. Vi ja scias, kia mi estas intrigemulino...

Palkin aldonis brullignon en la feran hejtofornon, malhelruĝa flamo por momento prilumis lian Rasputin-an barbon, la sangajn lipojn, la blankajn dentojn, la rabistajn ciganajn okulojn. En la longa tubo aŭdiĝis fajfo, Zinaida Mikaelovna ekparolis langvore:

— Mi memoras, en Nico mi iam aĉetis tri blankajn rozojn. Mirindaj tie estas rozoj. Kaj sur la tombo de Aleksandro Ivanoviĉ Herzen...

— Jen via pistolo, — diris Vlacjo al la fisorĉistino. — En ĝi ne estas ajnaj superfluaj pecoj, Aŝĥen Ovanesovna. Nur vi mem ĝin ne malmuntu.

— Ĉu vi gin ŝargis?

— Ŝargis.

— Tiam metu ĝin en la pistolujon, kaj la pistolujon metu sur la breton super mia lignolito. Mi ne ŝatas tuŝi tiujn revolverojn. Kaj la Zinjan vi same pririgardu, ĉe ŝi tie, eble, jam musoj elkoviĝis, ŝi ĝin eĉ unu fojon ne tuŝis... Zinjo, faru al Vladimiro Atanazijeviĉ buterpanon, li ne scipovas...

Trinkinte teon kun lakto, Aŝĥen Ovanesovna volvis por si grandegan memfaritan cigaredon, enmetis ĝin en cigaredingon el vitroplasto kun gravuritaj ornamaĵoj, faritaj de helpkuracisto Mitjaŝin pri milit-medicinaj temoj, eligis al la malalta plafono tutan nubon da tabaka fumo kaj revenis al la problemo, de kiu komenciĝis la hodiaŭa konversacio, — pri konduto de kuracisto en diversaj malfacilaj vivaj cirkonstancoj.

— Decidemo kaj ankoraŭ decidemo! — minace movinte la brovojn, prononcis Aŝĥen Ovanesovna. — Jen, bonvolu aŭskulti, Vladeto, pri kazuistika kazo kun fama pediatro Rauchfuß[59]: la gepatroj kategorie malpermesis fari al la infano trakeotomion. Rauchfuß ordonis al brankardistoj ŝnuri la gepatrojn kaj, certe, savis la infanon. Idioto juristo, elpaŝinta en la peterburga jura societo, kvalifikis la konduton de la profesoro Rauchfuß kiel duoblan krimon: malliberigo de la gepatroj kaj kaŭzado de korpa damaĝo al la infano. Ĉu vi aŭdis ion similan?

— Idiotojn oni ne semas kaj ne rikoltas, ili mem kreskas, — diris Ustimenko. — Mi legis, ke jam en nia jarcento profesoroj de la pariza medicina fakultato indignis pri faktoj de kuracado de sifiliso. Ili asertis, ke «estas malmorale doni en la manojn de la homoj rimedon droni en malĉasto». Mi ne eraras, mi havas bonan memoron...

Li direktis flanken la pistolon TT de Bakunina kaj klakis per la perkutpinglo.

— Estu pli singarda! — petis Aŝĥen. — Kial ĉiuj knaboj tiel ŝatas ludi soldatetojn?

— Ja nun estas milito! — trankvile respondis Vlaĉjo. — Ĉu vi forgesis?

— Kaj vi estas impertinentulo! — diris la fisorĉistino. Kaj transiris al la temo, kiu ĉiam maltrankviligadis ŝin, — tion ŝi nomadis «diagnoza komforto». La juna generacio de kuracistoj, asertadis Aŝĥen, ne scipovas efektive «inspekti» malsanulon, ĝi plene fidas al laboratoriaj kaj instrumentaj metodoj de esplorado, kiuj dorlotas la kuracistojn, iliaj sensorganoj perdis necesan akrecon, la vidkapablo malfortiĝis, la flarsenton ilin preskaŭ ne uzas...

— Jes, jes, certe, — kapjesis Bakunina, miksante ludkartojn antaŭ paciencludo. — Certe. Profesoro Besser prave asertis, ke variola malsanulo odoras je ŝvita ansero.

— Sed de kie mi sciu, kiel odoras ŝvita ansero? — miregis Vlaĉjo. — Nin pri tio neniu iam ajn instruis. Kaj por kio...

Sed ambaŭ maljunulinoj, kiel ĉiam, ne permesis al li diri eĉ vorton. Tamen ili mem lin edukadis, ili al li konsiladis, ili lin plenigadis per ĉio, pri kio ili pensis mem, kion ili spertis kaj travivis. Interŝanĝante, kiel al ili ŝajnis, enigmajn rigardojn, ili traktis lin, kiel Makarenko siajn junajn deliktulojn[60], ili havis ian metodologion de influo al li, ili opiniis lin obstinulo, tre ofendiĝema, ili havis al li siajn «alirojn», iomete kiel al nerva malsanulo. Kaj subite li komprenis: ili ambaŭ neniam havis infanojn — jen kio! Kaj ĉi tie, en tiu Arkta regiono, ili kvazaŭ trovis por si filon...

— Manĝu vitaminojn! — ordonadis unu.

— Trinku koniferan tizanon, — insistadis la alia.

— Ne malutilu al la okuloj per malbona lumo! — koleradis Aŝĥen. — Vi estas kirurgo, vi devas havi bonan vidadon.

— Ne ŝutu tiom da pipro en supon, — per alta voĉo petadis Bakunina. — Kion vi faras kun vi?

— Por kio vi fumas?

— Ĉu vi, ŝajne, trinkis vodkon, kapitano Ustimenko?

— Ne indas maĉi sodon, vi alkalizas la stomakon.

— Kial vi havas grizan vizaĝon?

— Ĉu vi skribis leteron al via onklino?

— Ĉu vi iam okupiĝos pri viaj renoj?

Jam, danke al dio, forpasis la periodo, kiam ili deziris lin edzigi. Zinaida Mikaelovna, vidviniĝinta, kiam ŝi estis tute knabino, insistis pri tio, ke nur en «feliĉa geedzeco homo plene malfermiĝas». Oganjan kredis al la vortoj de la amikino.

— Vi ja komprenas, Vladeto, — diris ŝi foje al Ustimenko, — kun mia aspekto mi ne povis kalkuli pri ies favoro. Nun mi jam iel nobliĝis — en vera fisorĉistino estas siaspeca ĉarmo de malbeleco, — sed kiam vi aĝas dudek jarojn kaj de vi ĉiuj forĵetiĝas, tiam edzineco imagiĝas kiel sorto de filistrinoj. Sed vi ne devas preni de mi ekzemplon. Vi devas ekami sinforgese, pasie, por la tuta vivo. Kial vi ne ekamu Katinjon? Ŝi estas serioza kaj nestulta knabino, kun via helpo kun tempo el ŝi kreiĝos nemalbona doktoro...

Vlaĉjo timigite strabis al Oganjan: kial subite Katinjo? Kial ne dika Kondoŝina? Kial ne Nora kun ŝiaj harligoj kaj inklino al gitaro? Kion ili de li deziras — la maljunulinoj?

— Lasu lin, Aŝĥen, — konsilis Bakunina. — Li havas korinklinon, pri kiu li silentas.

— Li ne havas korinklinojn! — ekkriis Oganjan. — Memkontenta knabaĉo, jen kio li estas. Mi konas tiun tipon, ili ne scipovas ami. Kapraj tiriĝoj — jen kiel tio nomiĝas...

— Ja ne deziras mi edziĝi, — plende diris Vlaĉjo. — Kia vi estas, je dio, Aŝĥen Ovanesovna, fortvola komandanto. Vi decidis min edzigi, kaj fino. Kaj kio estas kapraj tiriĝoj?

— Vi ĉiuj estas virkaproj! — diris Aŝĥen. — Virkapraj tiriĝoj, jen kiel!

Finfine la ideon pri edziĝo ili forlasis, sed tiam en iliajn kapojn venis, ke li devas verki disertaĵon. Verki, veturi kaj defendi. Al tiu ideo ili revenadis ĉiutage. Sed li ne havis tempon kaj ne deziris preni temojn, per kiuj lin litere superŝutadis Aŝĥen. Foje, koleriĝinte, li demandis ŝin:

— Laŭ mi, vi tre ŝatas Ĉeĥov-on, ĉu?

— Jes, ŝatas, — streĉiĝinte, respondis Oganjan.

— Jen, aŭskultu, — diris Vlaĉjo kaj voĉlegis el la «Teda historio» pri tio, kiel juna doktoriĝa kandidato venas al profesoro por temo. «Mi tre ĝojas esti utila, kolego, — legis Vlaĉjo, — sed unue ni interkonsentu pri tio, kio estas disertaĵo. Sub tiu vorto oni konvencie subkomprenas verkon, konsistigantan produkton de memstara kreado. Ĉu ne? Sed verko, skribita laŭ aliula temo kaj sub aliula gvido, nomiĝas alie...»

Aŝĥen Ovanesovna ruĝiĝis kaj nomis Vlaĉjon «malfacila homo». Kaj al Zinaida Mikaelovna li plendis, kiam ili estis solaj:

— Ni kun niaj edifaj konversacioj kondukis nian knabon ĝis morala krizo. Suspektinte lin komence pri elementoj de karierismo, ni ne rimarkis en li la koron de princo Miŝkin. Nun ni ĉion ĉi devas solvi, ĉar li ne estas adaptita por la vivo...

Pro ĉio ĉi eblis freneziĝi.

Eĉ pri lia uniformo ili okupiĝadis kvarmane. Elpensinte pri Miŝkin, la doktorinoj kun grandaj por si malfacilaĵoj vestis kaj piedvestis Vlaĉjon per ĉio nova kaj eĉ luksa — la maljunulinojn oni ĉie tiel amis, ke al ili neniu rifuzadis pri io ajn, — kaj nun Ustimenko paradis en bonege tajlorita flota tuniko, li havis mantelon de speciala fasono, havis dandan palton, eĉ kaskedon al li alveturigis Aŝĥen el la baza vestostaplo. Memkompreneble, lin embarasis tiuj zorgoj, li ĝeniĝis, kiam la maljunulinoj en la naskiĝtago donacis al li cigaredujon, anticipe aĉetitan en Moskvo kaj transportitan kun oportuna okazo al la floto, ĝis tiom ĝeniĝis, ke li eĉ bruskis.

Fojfoje li malamadis ilin ambaŭ, kaj ili ambaŭ ĉe li miksiĝis: la nazo de Aŝĥen kaj la alta voĉo de Zinaida Mikaelovna, la nazumo de la fisorĉistino kaj la paciencludoj de Bakunina apartenis al unu sama homo. Tiun homon, elturmentintan lin per la zorgemo, li ne povis elteni, sed la maljunulinojn li amis respekte, karese kaj gaje. Amis ankaŭ nun, kiam li aŭskultis tion, kion li bonege sciis...

— Sergio Petroviĉ Fjodorov, — kun signifo en la voĉo prononcis Aŝĥen, — vi lin, Vladeto, ne konis, do li rekomendis tre sprite kaj saĝe: en sia strebo pli bone kuraci homojn post unu aŭ du jarcentoj ne tranĉmurdi siajn samtempanojn...

— Eble, tio estas sprita kaj saĝa, — diris Vlaĉjo, — sed por ni, kirurgoj, en tio estas io danĝereta. Esence...

— Sed ĉu vi deziras tranĉmurdi? — demandis Aŝĥen.

Tiutempe ekpepis la zumilo de la kampa telefono. Oganjan levis la parolilon kaj per vira voĉo diris:

— «Siringo» aŭskultas. Jes, kamarado kolonelo, estos plenumite. Ĉu ekskluzive al ni? Bone, ni estos pretaj.

Ŝi leviĝis, miksis la kartojn de la paciencludo de Zinaida Mikaelovna, tiris Vlaĉjon je la haroj kaj ordonis:

— Ni iru. Tuj estos vunditoj. Multe. Ni iru prepariĝi.

Kaj kante prononcis sian ŝatatan verson el «Iliado»:

— «Multajn soldatojn valoras resanigisto grandlerta». Ĉu vi estas grandlerta resanigisto, Vlaĉjo?

— Ne, — diris Ustimenko. — Sed mi lernas.

La tutan nokton, kaj la tutan tagon, kaj la duan senfinan nokton la kuracistoj de la medicin-sanitara bataliono 126 pasigis sur la piedoj. Multfoje dum tiu freneza tempo flegistino Kondoŝina faradis al Aŝĥen Ovanesovna injektojn de kafeino. La kuracistoj laboris sur ĉiuj tabloj. La helpkuracisto Mitjaŝin en la fino de la dua nokto perdis konscion, oni zorgeme eltrenis lin al frosto. Rekonsciiĝinte, Mitjaŝin tre konfuziĝis kaj, flava, kiel sterila tuko, denove revenis en la operaciejon. En tiu sama minuto Ustimenko ekvidis Vera-n Nikolajevna-n Veresova-n, alveturintan kune kun kuracistoj de plifortiga grupo. Ŝi eniris, elstariginte antaŭen la manplatojn, rozkolora pro malvarmo, afereme gaja, ekscitita.

— Saluton, Vladimiro Atanazijeviĉ! — kriis ŝi al li.

Li nur ĵetis al ŝi malsimpatian rigardon per la okuloj elturmentitaj kaj ruĝiĝintaj, kiel ĉe kuniklo. Ne gravas, poste li al ŝi ĉion diros. Sed, certe, tute nenion li diris. Tutsimple ne sukcesis, ĉar komencis Vera:

— Vi tiel kondutas, kvazaŭ mi vin instalis en Almaaton[61], — ekparolis ŝi, per brilantaj, humidaj kaj feliĉaj okuloj fiksrigardante al Vlaĉjo. — Vi paŭtas, vi al mi ne skribis, vi kondutas kiel ofendita. Sed kion mi al vi faris malbonan? Vi estas en medicina bataliono, sur varmega sektoro, vi havas bonegajn estrojn, kiel vi impertinentas ne danki min?

— Kaj vere, Vlaĉjeto, vi devas esti danka al kapitano Veresova, — diris tute ĉion forgesinta Aŝĥen. — Ĉu al vi ĉi tie estas malbone?

La lacaj doktoroj el la plifortiga grupo, laŭte interparolante, manĝis salaton «kun freŝa cepo» kaj trinkis teon en malalta terkabano-manĝejo. Palkin, jam sukcesinta ŝteli antaŭ la okuloj de Vlaĉjo tri ladskatolojn de konservita kolbaso kaj tre timanta senmaskigon, estis troigite afable regalanta la gastojn. Vera Nikolajevna, postulinte de Nora ŝian gitaron, ekkantis la flotan kanton:

Mi scias, amikoj: mi mortos sen maro,
Kaj maro ne vivos sen mi...

Ŝi kantis bone, tiel bone, ke Zinaida Mikaelovna eĉ ekkriis:

— Vi devas lerni, karulino! Vi havas veran senton!

— Sento ne sufiĉas, — ekridis Vera Nikolajevna. — Senton havas centmiloj, sed da veraj kantistinoj estas dekoj...

Alkuris flegistino Kondoŝina, sciigis, ke komenciĝas neĝblovado, kaj pro tiu neĝblovado tie, ekstere, ĉiuj eksentis sin ankoraŭ pli komforte. Krome ŝi alportis paketon, Aŝĥen ĝin solene malfermis, laŭtlegis ordonon pri promocio de ŝi kaj Bakunina al rango de subkolonelo de m. s., kaj de Ustimenko — al majoro. Kaj ĉiuj vidis, kiel kaj ŝi, kaj Zinaida Mikaelovna ĝojas pri Vlaĉjo. Je tio oni decidis drinki, kaj Palkin estis sendita en la terkabanon de Aŝĥen por botelo da portovino.

— En mia flasko estas alkoholo, — diris la estro de la plifortiga grupo kirurgo Stupin. — Se ni ĝin diluos...

Stare ili drinkis je la subkoloneloj kaj majoro. Kaj Vera Nikolajevna tiutempe ne deŝirante rigardis al Ustimenko. Kaj ankaŭ Aŝĥen rigardis al li. Tre nelaŭte ŝi diris al Bakunina:

— Mi hodiaŭ rigardadis al li fojfoje en la operaciejo, kiam iris la torento. Kaj hodiaŭ kaj hieraŭ. Li estas energia, rapida, singarda, pensema. Kia lerteco, Zinjo. Mi en liaj jaroj estis simple malseka kokino. Kaj ĉu vi scias, pri kio mi pensis?

— Pri kio? — kiel ĉiam timide interesiĝis Zinaida Mikaelovna.

— En tiu lerteco estas jam iomete da nia senmorteco. Ekzemple, li kliniĝas tute kiel mi, kaj mi tion faras, kiel nin instruis Spasokukockij. Ĉu vi kaptas mian penson?

— Kaj palpas li en mia maniero, — definitive timidiĝinte, sed tamen rigardante rekte en la okulojn de Aŝĥen Ovanesovna per siaj malgrandaj, helaj, radiaj okuletoj, diris Bakunina. — Mi al li dufoje diris, ke tiel estas pli oportune, kaj li finfine konsentis...

— Obstina! — admire rigardante al Vlaĉjo, diris Aŝĥen.

— Tre, tre obstina! — konfirmis Zinaida Mikaelovna. — Kaj vidu, li jam estas okupita. Jam disputas kun Stupin. Ĝentile, sed disputas...

Kaj Vlaĉjo vere disputis, ili lin bonege konis.

— Ĉu eblas, ke mi restos ĉe vi? — demandis Vera Nikolajevna, alsidiĝante al Aŝĥen. — Ĉu vi ne kontraŭos? Ja mi estas diversflanka kamarado, kun mi ankaŭ en mastrumado estos ideala ordo.

Tiutempe ŝi rigardis al Vlaĉjo, kiu per la tenilo de forko estis premdesegnanta sur la laktolo situon de fremda korpo en la humero de la operaciita hodiaŭ nokte ĉefserĝento Monasenko. Kolonelo Stupin estis morne aŭskultanta kaj penis obĵeti, sed Vlaĉjo ne permesadis al li.

— Ĉu vi opinias, ke en mia mastrumaĵo estas malordo? — demandis Aŝĥen.

— Ne, kial do, vi havas modelan medicinan batalionon, sed mi ankaŭ en tiu tereno povas al vi helpi.

Aŝĥen silentis.

— Ĉu mi povas esti kun vi sincera, kiel kun propra panjo? — karese demandis Vera. — Ĉu vi permesos, Aŝĥen Ovanesovna?

La maljunulino kapjesis per la granda kapo.

— Mi freneze amas tiun ĉi homon, — almontrinte Vlaĉjon per rigardo, flustre diris Veresova. — Mi amas lin pli ol la vivon, pli ol la gepatrojn, pli ol min mem. Mi pretas pro li akcepti mizeron, mi pretas iri kun li ĝis mondrando...

— Mondrando ne necesos, — kun sia karaktera, kriĉa akĉento penseme prononcis Aŝĥen. — Kaj mizero ne necesos. Tiu ŝipo bezonas grandan profundon, el Ustimenko rezultos neordinara kuracisto. Jam nun li prezentas per si fenomenon...

— Ĉu fenomenon? — per solaj lipoj ripetis Vera, kaj ŝiaj vangoj kovriĝis per intensa ruĝo.

— Fenomenon, jes! Kaj ne kompreni tion povas nur tre stultaj homoj. Tial vi, Vera Nikolajevna, nenion riskas, donacinte al li vian senton...

Ŝi kun malmilda intereso celumis al Vera sian nazumon:

— Pri kapabloj de kamarado Ustimenko oni scias en nia sanitara departemento, lin oni jam plurfoje invitadis en la bazan hospitalon, vi tion, plej probable, scias. Generalo Ĥarlamov estas tre interesita pri lia plua sorto. Kaj Aleksandro Markoviĉ Levin[62], kiu, kiel vi scias, estas grave malsana, diris al mi, ke Ustimenko lin tute ĉarmis...

Vera silentis, mallevinte la okulojn: ŝi eĉ iomete timis. Kaj Aŝĥen daŭrigis, kvazaŭ legante ŝiajn pensojn:

— En tiu ĉi milito, mia karulino, ĉio estas ne tiom simpla: estas generaloj, kiuj okupas postenojn de kapitanoj, — eble, mi iomete troigas... Sed estas kapitanoj, kiuj eniros en Berlinon kiel generaloj, kaj eble eĉ marŝaloj, kaj en tio mi neniom troigas. Mi kredas je tiu supera justeco, kara Vera Nikolajevna, kvankam al generalo sur kapitana posteno ŝajnas, probable, alie. Ĉu vi konsentas kun mi?

Veresova rapide kapjesis. Ŝi komprenis ne ĉion. Ŝi nur komprenis, ke Vlaĉjo eniros en Berlinon kiel generalo. Kaj ŝi eĉ fermis la okulojn por momento, tiel ŝi ekĝojis pri li.

— Tia homo, kiel Ustimenko, bezonas bonan edzinon, — aŭdis ŝi. — Por li ĉio estas tro serioza, ĉu vi komprenas? Li serioze rilatas al la vivo.

— Kaj per kio mi por li malbonas? — malrapide ridetis Vera Nikolajevna. — Ĉu mi estas stulta? Ĉu malbela? Kaj profesion, interalie, Aŝĥen Ovanesovna, ni havas saman...

— Ĉu vere? — silentinte iom, subite demandis Aŝĥen. — Ĉu ankaŭ vi estas doktoro?

«Ĉu ŝi freneziĝis? — timigite kaj kolere pensis Vera. — Nu, atendu, maljuna fisorĉistino!»

Je la unua horo posttagmeze, kiam la neĝblovo iom kvietiĝis, la plifortiga grupo forveturis al la marponto, kaj de tie al la ĉefa bazo — per leĝera ŝipo. Ustimenko ne adiaŭis Vera-n, li tiutempe estis laboranta en pansejo. Aŝĥen Ovanesovna rigardis, kiel li tie komandas, kun plezuro aŭskultis, kiel li ekskoldis subite mallertan flegistinon Sonjo Simakovskaja, aldonis al Sonjo ankaŭ de si mem kaj direktis sin laŭ la granitaj glaciiĝintaj ŝtupoj al sia terkabano. Kun peno malferminte la pezan, glaciiĝintan pordon, ŝi demetis la vatjakon, ekfumis cigaredon el donacita hodiaŭ de Stupin bela skatolo, suspiris kaj diris al Bakunina:

— Estos nia virĉevaleto jungita, Zinjo! Jam eĉ ŝi, tiu belulino, komprenas, en kion kun tempo elkreskos tia persono, kiel nia Vlaĉjo. Kaj mi, stulta kaduka maljunulino, ne retenis min kaj ankoraŭ enverŝis oleon en fajron. Vi, probable, ne scias pro via sankteco, sed ekzistas virinoj, kiuj sincere, kun tuta pasia ardo, freneze amas sukceson. Jes, jes, tiaj ekzistas! Ili amas nur sukceson kaj povas iri al sinoferado por prospero...

Bakunina miksis la kartojn kaj ekkriis:

— Vi min simple timigas, Aŝĥen!

## Ĉapitro oka

### Pri pajlo kaj pri «ŝnureto»

La konferenco malfermiĝis vendrede en la spektejo de la Domo de oficiroj de la Ĉefa bazo de la floto. La tablo de la prezidantaro, kovrita per ruĝa drapa tablotuko, staris en ĝardeno de hispana grandulo — sub intense florantaj, feste pompaj kronoj de arboj, apud marmora fontano: la estro de la teatro deklaris, ke la dekoracioj devas esti starigitaj anticipe, alie la komenco de la spektaklo tre malfruiĝos. Kaj la responsulo pri aranĝo de la konferenco kolonelo Mordvinov konsentis: la alveturintaj doktoroj tre deziris vidi ankaŭ la spektaklon, pri kiu oni tiel multe parolis en la floto.

La prezidanto general-majoro Ĥarlamov, la flagŝipa kirurgo de la floto, dikmalalta, kun kamparana vizaĝo kaj severaj ŝtalaj okuletoj, sentis sin ne tre komforte en la fiodoranta je lignogluo ĝardeno de hispana grandulo, des pli ke tra la troplenigita spektejo ruliĝis retenita rido, kiam Alekseo Aleksandroviĉ, direktante sin al la katedro, preskaŭ faligis marmoran Apolonon, kiu evidentiĝis lignofolia. Tamen la konferenco malfermiĝis solene, kaj ĉiuj ĉeestantoj spertis senton de festa humoro, senton de tio, ke ili partoprenas realan aferon kaj ilin ĉiujn atendas multe da interesa, nova kaj grava.

Malferminte la konferencon, Ĥarlamov faris mallongan raporton pri celoj kaj taskoj de la nuna mallongdaŭra kunveno, kaj, aŭskultante lin, Vlaĉjo subite pensis pri tio, kiom multaj niaj kutimaj oratoroj el la speco de parolantoj pri ĝeneralaj temoj devus lerni de kuracistoj pri ilia modesta lakoneco, pri simpleco kaj klareco de penso. Kaj Alekseo Aleksandroviĉ ja prezentis ne legitajn de li fremdajn pensojn, sed la proprajn, naskiĝintajn ĉe li el longaj observoj, kaj konkludojn, kiujn li siavice faris el tiuj propraj observoj.

Post Ĥarlamov parolon ricevis Ŝapiro. Tio estis juna knabo, hirta kaj pro konfuziĝo kolera. Li plene trafis en la dekminutan reglamenton, demonstris tri vunditojn kaj konklude rapide deĵetis la tunikon kaj sur si mem demonstris vundon, bonege cikatriĝintan rezulte de surmeto de senpera suturo. En la ejo oni ekridis kaj ekaplaŭdis, la hirta kapitano, ne trafante per la manoj en la manikojn de la tuniko, vestis sin kaj impete forkuris en profundon de la floranta ĝardeno de hispana grandulo. Kaj la malalta Ĥarlamov, akompaninte lin per rigardo de siaj severaj okuletoj, prononcis signife:

— Mi opinias ne superflue noti, ke doktoro Ŝapiro, tuj komencinte iradi post la vundo, penetris en nian operaciejon, kie kun utilo uzis la nevolan libertempon, helpante al ni kaj lernante tion, kion li ne finlernis en la paca tempo.

En la spektejo oni denove aplaŭdis, kaj Aŝĥen diris al Vlaĉjo:

— Bona knabo estas tiu Semĉjo. El tiuj, kiuj eĉ en maljuneco similas al studentoj.

Ŝi estis en mildiĝinta, iom eĉ ravita stato — Aŝĥen Ovanesovna, al ŝi hodiaŭ ĉio plaĉis, kaj, ĉirkaŭrigardante per sia nazumo la doktorojn, iliajn gladitajn tunikojn kaj pantalonojn, iliajn poluritajn ŝuojn, iliajn epoletojn kun kalikoj kaj serpentoj, ŝi diris al Vlaĉjo dum la paŭzo:

— Vi bone faras, ke skribas en vian notlibreton. Ĉi tie estas neordinare multe da utila. Ĉi tie ĉio iras de la vivo, de nia ĉiutaga laboro. Mi ne ŝatas belajn vortojn, sed kredu, Vlaĉjeto, al mia sperto, la ĉefa motoro de nia metio en milita tempo estas tiaj konferencoj. Ĉi tie vere estas klare, kio estas la armeo de niaj sovetiaj medicinistoj, kia tio estas forto, kia povo! Kaj atendu, ĉi tie ankoraŭ leviĝos ardaj pasioj, estos tre, tre interese. Kaj kiel hele, kiel bele, kiel feste!

La okuloj de Oganjan brilis, ŝi tusadis, kaj Vlaĉjo ofte ĵetadis maltrankvilajn rigardojn al ŝi. Apud la bufedo, kie oni kontraŭ specialaj kuponoj vendadis buterpanojn kun ia mistera ŝmiraĵo kaj teon s/s, tio estas sen sukero, Ustimenko dense kunpuŝiĝis kun kolonelo Mordvinov, kiu estis ion gaje kaj laŭte rakontanta al du doktorinoj. Ilin Vlaĉjo ne rekonis, ili staris kun la dorsoj al li, kaj nur poste, kiam li turnis sin al la estro de la sanitara departemento, li ekvidis Vera-n Nikolajevna-n Veresova-n, kiu staris ĉe trumo kaj estis malbutonanta la pistolujon, por elpreni el ĝi lipruĝigilon. Ĉiuj doktorinoj portadis pudron kaj lipruĝigilon en pistolujoj.

— Do, mi aŭskultas vin, majoro, — malsimpatie diris Mordvinov, kiu malŝategis, kiam oni parolas kun li pri oficaj aferoj en neofica tempo. — Kion vi deziras?

— Oganjan-on kaj Bakunina-n necesas transigi en pli konvenajn kondiĉojn, — ripetis Ustimenko. — Ili ambaŭ estas maljunaj virinoj, Zinaida-n Mikaelovna-n turmentas radiklito, Aŝĥen Ovanesovna senĉese malvarmumas.

— Ĉu ili al vi komisiis paroli kun mi?

— Ne, ne ili, — iomete konfuziĝis Vlaĉjo, — sed vi devas kompreni...

— Oganjan kaj Bakunina servas en la cent dudek sesa laŭ la propra deziro, — malmilde kaj firme diris Mordvinov. — Ilin neniu devigis kaj ne devigas. Ĉiu el ili skribu raporton, kaj ni kontentigos ilian deziron. Ĉu al vi estas klare, majoro?

— Ne, — obstine klinante la grandfruntan kapon, respondis Vlaĉjo. — Ili ne skribos raporton. Ili, kiel grandega plimulto de niaj militservantoj, ne opinias eble turni sin al estraro kun petoj pri plibonigo de siaj vivkondiĉoj.

— Aŭskultu, — incitiĝante kaj trovante per la okuloj Veresova-n kaj la alian doktorinon, diris Mordvinov, — aŭskultu, majoro. Ambaŭ viaj estrinoj tute kontentas pri sia laboro. Ili havas al ni neniajn riproĉojn. Ili ambaŭ havas nedisputeblan aŭtoritaton, estas dekoraciitaj per registaraj ordenoj, promociitaj en rangoj. Pri ili oni skribas en ĵurnaloj. Kio koncernas vian medicin-sanitaran batalionon, do ni havas hospitalojn, kiuj estas ekipitaj multe pli primitive, ol via cent dudek sesa.

— Vi devas per ordono transigi Oganjan-on kaj Bakunina-n.

Mordvinov mallarĝigis la okulojn.

— Kaj kiaj ankoraŭ estos ordonoj viaflanke?

— Mi ne ordonas, — rigardante en la orgojlajn kaj ironie potencajn okulojn de la departementestro, diris Vlaĉjo. — Mi estas certa...

— Mi finis la interparolon! — interrompis Ustimenkon Mordvinov kaj turniĝis al li per la larĝa dorso.

— Sed mi ne finis, — paliĝante pro furiozo kaj paŝante post Mordvinov, diris al tiu larĝa kaj, probable, tre forta dorso Ustimenko. — Mi en proksima tempo turnos min al la komandanto de la floto...

— Eĉ al sinjoro Dio, — respondis, ne returniĝante, Mordvinov kaj turnis sin al la vestiblo, kie estis fumanta Veresova. — Vera Nikolajevna! — vokis li ŝin.

Sed ŝi jam ekvidis Vlaĉjon kaj per malpezaj, glitantaj, rapidaj paŝoj, ĉirkaŭirinte Mordvinov-on, impetis al Ustimenko.

— Kaj li eĉ ne rigardas! — diris ŝi, etendante al li ambaŭ manojn. — Eĉ ne rigardas! La okuloj estas frenezaj, li mem estas hirta. Kio estas al vi, Vladimiro Atanazijeviĉ? Ĉu tio estis vi, kolonelo, kiu lin ofendis?

— Li mem ajnulon povas ofendi, — per roranta baso de maljuna kaj sperta amindumanto rebatis Mordvinov. — Li mem kiun ajn povas plorigi. Li intencas plendi pri mi al la komandanto, ĉu vi aŭdis ion similan, Vera Nikolajevna? Ĉu aŭdis?

Ŝi subridis.

— Kaj li plendos, — aŭdis Vlaĉjo ŝian glatan voĉon. Ŝi estis potence kondukanta lin, tenante lian brakon, ĉe la alia flanko iris Mordvinov. — Kaj nepre plendos. Kaj li estas prava, kvankam mi ne scias esencon de via malkonsento. Tiu homo neniam estas malprava.

Nun ridetis Mordvinov.

— Ĉu eĉ tiel?

— Ĝuste tiel. Ĉu vi memoras, kamarado kolonelo, kiam mi turnis al vi kun peto pri Vladimiro Atanazijeviĉ, — vi ja rilatis al tio ironie? Sed hodiaŭ antaŭ la komenco de la konferenco kion vi al mi diris? Nu, kion? Interalie, sen ajna preteksto miaflanke...

La departementestro silentis.

— Vi diris: tia kirurgo estas necesa en la ĉefa bazo. Vi diris: tio estas vidpunkto de Ĥarlamov mem. Ĉu tiel?

Mordvinov iomete devancis Veresova-n, dum irado retroturniĝis kaj haltis antaŭ Vlaĉjo.

— Ĉu nun vi komprenas, kial mi ne povas nudigi la cent dudek sesan? — demandis li Vlaĉjon. — Aŭ plu ne komprenas? La ordono pri via transigo estos subskribita en proksimaj tagoj.

— La ordono ne estos subskribita! — malvarme respondis Ustimenko.

— Kiel tiel?

— Tre simple: mi ja vin avertis, ke mi turnos min al la komandanto!

— Vladimiro Atanazijeviĉ! — kun milda riproĉo interrompis lin Vera. — Sed se...

Li ne finaŭskultis. Kolere levinte la kapon, li foriris de ili — kaj de Vera Nikolajevna, kaj de la estro. La komandanto ne permesos ofendi la maljunulinojn, ne vane tiun homon oni tiel amas en la floto. Certe, li akiros por si malagrablaĵojn, sed al la admiralo li traŝiriĝos, des pli ke, laŭ onidiroj, al li estas ne tiom malfacile trafi. Kaj li trafos!

— Ĉu vi manĝis tiun buterpanon? — demandis Aŝĥen, kiam Vlaĉjo eksidis apud ŝi. — Mi pensis, ke ĝi estas kun ciro, sed tie estas balenaĵo.

— Kio? — rapide demandis Vlaĉjo.

— Tio estas el baleno, — diris Oganjan. — Oni diras, estas tre utila. Kaj estas ĉarme, ke ĉi tie estas bufedeto. Tamen Mordvinov estas brava, li scipovas aranĝi aferojn... Cetere, ĉu vi rimarkis, ke tute ĉiuj odoras je parfumo «Majfloro»?

— Mi rimarkis.

— Tion same Mordvinov faris. Antaŭ la komenco de la konferenco, ekde la mateno, ĉi tie estis malfermita kiosko de Militflotkomerco. Por ĉiu invitkarto eblis ricevi flakoneton da tiu parfumo, du subkolumojn kaj klingojn por raziloj. Sed ni malfruis. Ni kaj vi ĉiam malfruas, Vlaĉjeto! Kaj nun ĉiuj odoras je majfloro, sed ni — ne. Kaj al Zinjo mi ne alveturigos donacon.

— Ne gravas, ni trovos! — morne promesis Vlaĉjo.

Post la paŭzo, kiam la prezidantaro komencis okupi siajn lokojn ĉe la tablo sub branĉoj de florantaj hispanaj arboj, subite aŭdiĝis aplaŭdo. Evidentiĝis, ke alveturis armeanoj el najbaraj kun la floto teraj milittrupoj. Kaj nun en la ĝardeno de grandulo sidis ne nur flotaj kuracistoj en bluaj tunikoj, sed ankaŭ la terarmeaj medicinistoj — en uniformaj ĉemizoj de defenda koloro kaj en pezaj altaj botoj.

— Parolon havas nia gasto, subkolonelo de medicina servo, — per laŭta tenoro anoncis Ĥarlamov, — Bogoslovskij Nikolao Eŭgenjeviĉ!

Vlaĉjo kunpremiĝis. Hodiaŭ ili renkontiĝos. Kaj hodiaŭ Vlaĉjo sur si mem spertos la tutan forton de netolerebla malfeliĉo de sia instruisto. Kiel do li vivas, perdinte kaj Ksenia-n Nikolajevna-n, kaj Sanjon? Kiel li povas labori? Kiel li eltenas tutan tiun turmenton?

Kaj li tuj pensis pri si, pri Rodiono Metodjeviĉ, pri Barbara. Ja vivas ili, eltenas. Mankas Aglaja Petrovna, malaperis senspure jam definitive, malaperis post la moskva hospitalo, malaperis ankaŭ la aviadilo, sur kiu ŝi forflugis al siaj partizanoj. Kaj malestas eĉ ajnaj spuroj de la aviadilo. Kaj neniam plu ŝi ridetos — tiu sola en la mondo, al neniu simila onklino, ne diros «longkolulo», ne brilos ŝiaj strabetaj okuloj per tiu speciala lumo, al kiu ĉiam estis tiel bone kaj facile rakonti la plej gravan, la plej kaŝitan, la plej sekretan. La onklino malestas kaj neniam plu estos, sed ili ĉiuj vivas, laboras, dormas, manĝas kaj eĉ ridas. Sed ĉu povis li, Vlaĉjo, imagi, ke Aglaja mortos?

— Vi ne aŭskultas, Vlaĉjeto, — kliniĝinte al lia orelo, diris Oganjan. — Li interese rakontas, via instruisto.

Vlaĉjo levis la kapon. Ŝajne, Bogoslovskij neniom ŝanĝiĝis dum tiu ĉi tempo, nur ĉi tie, en la Arkta regiono, li ne ŝajnis tia sunbruna, kiel en Nigra Ravino, kaj iom maldikiĝis post kiam ili intervidiĝis en Moskvo. Li estis, kiel ĉiam, pure razita, kaj lia razita kapo brilis, hele prilumita per teatraj lampoj.

— Ne, ni ne havas! — laŭte kaj firme diris Bogoslovskij, returninte sin al la tablo de la prezidantaro. — Mi ripetas, ni ne havas! Tion povas kontroli ajna komisiono.

Alta armea kuracisto kun prizorgita hardislimo kaj en tre bone tajlorita tuniko staris nun apud Ĥarlamov. Lia longa rozkolora, prizorgita vizaĝo estis orgojle ridetanta, li estis plu impetanta ankoraŭ ion diri, sed Bogoslovskij ne permesis al li. Ĥarlamov same ekstaris kaj sonorigis kupran sonorileton, tamen Bogoslovskij ne eksilentis, sed komencis paroli ankoraŭ pli energie kaj laŭte, ol antaŭe. La altulo kun hardislimo, kvazaŭ partonpetante pro Bogoslovskij, dismovis la manojn kaj eksidis, kaj Ĥarlamov donis la sonorileton kaj la liston de oratoroj al Mordvinov kaj ne haste foriris en la misteran profundon de la ĝardeno de hispana grandulo, kie ĉio estis bonege aŭdebla, sed el kie ne necesis ion ajn estri.

— Kio okazis, mi pretaraŭdis? — demandis Vlaĉjo flustre de Aŝĥen.

Tiu, same flustre, respondis al li, ke Bogoslovskij pro manko de gazo en siaj hospitaloj komencis serĉi surogaton kaj, rememorinte la kamparan infanecon, ekuzis pajlon, el kiu negrave vunditoj plektas splintojn, kiel li mem iam en vilaĝo plektadis por vendo al ĉiaj «sinjoridoj» kaj «fraŭlinoj» saketojn kaj cigaredujojn. Tiujn splintojn li ŝmiras per gipsa kaĉo, tiamaniere la senmovigitaj membroj eltenas transportadon eĉ en Siberion.

Tiumomente Nikolao Eŭgenjeviĉ, peze lamante, aliris lernejan skribtabulon, kiu staris apud la fontano, kaj per kreto rapide komencis skizi desegnojn de siaj splintoj.

— Kaj kie vi prenas pajlon? — demandis iu el la unua vico.

— Ĉe vologdaj kolĥozaninoj. Ni ja estas malfrontuloj, — ne deturniĝante de la skribtabulo, respondis Bogoslovskij. — Ni elveturas sur sledo, se troviĝas malsanuloj, ni ekzamenas, helpas, poste petas pajlon...

— Al ili mem ne sufiĉas pajlo, — diris la militisto kun hardislimo el la prezidantaro. — Tio estas sentakta — tiaspecaj vizitoj.

— Jen miaj splintoj, — diris Bogoslovskij, per danda gesto ĵetante la kreton. — La skalon mi skribis en la maldekstra supra angulo. Mi petas, kiel oni diras, ŝati kaj estimi. Kaj kio koncernas sentaktecon, — malrapide prononcis li, turnante sin flanke al la tablo de la prezidantaro, — kaj diversajn aliajn viajn rimarkojn, Zinovio Romualdoviĉ, do tiuj vortoj ne konvenas, kiam temas pri helpo al vundito. Rusa kamparano kaj rusa kamparanino ekde antikveco al sia soldato nenion avaras. Li en honesta batalo, tiu soldato, por sia patrino-patrujo estis vundita, do pri kia sentakteco oni povas diri?

En la spektejo oni kun krako ekaplaŭdis.

— Mi ankoraŭ ne ĉion diris, — levinte la grandan manon, severe kaj eĉ feroce prononcis Bogoslovskij. — Mi pri la manko de gazo ankoraŭ ne plene respondis. Ĉi tie min Zinovio Romualdoviĉ, en kies kompetenco, interalie, troviĝas raportado al superaj postenuloj, riproĉis min pri tio, ke mi, vidu, ofte plendas pri manko de gazo. Mi ne scias, kien malaperis gazo, destinita por miaj vunditoj; eble, vere ekzistas «malfacilaĵoj», pri kiuj ĉi tie estis menciite. Sed mi ja ne plendas. Mi proponas eliron, ŝparon, mi agas kiel komunisto kaj maljuna kuracisto. Mi dum mia longa vivo unu konkludon por mi faris tute nekontesteblan: oni devas labori ne por estroj, sed por la popolo. La senmovigitaj per niaj splintoj membroj de vunditaj soldatoj kaj oficiroj kviete veturas nun en malproksimajn malfrontajn hospitalojn, — mi pensas, karaj kamaradoj, ke ĝuste tio estas por ni honoro kaj rekompenco. Kaj ankoraŭ unu aferon mi preskaŭ forgesis. Pri nia ŝnureto mi al vi raportos. Ni en niaj hospitaloj...

Kaj, kolere forsvinginte ree ruliĝintan tra la halo aplaŭdon, Bogoslovskij denove ekiris al la skribtabulo kaj rakontis pri «ŝnureto», kiun oni ĉe ili uzas por haltigo de subitaj refojaj sangelfluoj, pri «bastoneto», per kiu tiu ĉi ŝnureto «jen tiele, tiamaniere» estas volvata, kaj de la «ŝnureto» sen ajna videbla ligo li transiris al kunkudrado de ostoj kaj al demando de konservado de membroj. Estis videble, ke Bogoslovskij havas, kion diri, ke li deziras dividi ĉion trovitan, elpensitan, inventitan, ke li hastas klarigi, kiel nome oni uzu liajn trovaĵojn kaj elpensaĵojn, tial ke li estas firme konvinkita — tion bezonas ĉiuj. Kaj tiuj splintoj, «ŝnuretoj», «bastonetoj» vere estis necesaj al ĉiuj, la tuta halo estis susuranta per folioj de kajeroj kaj notlibretoj, enskribante la necesegajn en la ĉiutaga milita vivo etajn malkovrojn de la vilaĝa doktoro.

Sed ne nur pri tiuj malkovroj okupiĝis Bogoslovskij.

Sub facila kaj aproba rido de la doktoroj en la halo Nikolao Eŭgenjeviĉ iomete, saĝe kaj ruzete, neniun ofendante, kaj eĉ kun riverencoj, kritikis kelkajn instrukciojn, kaj speciale la instrukcion, preskribantan nepre amputi kruron ĉe desekco de la femurosto super sep centimetroj.

— En nia Vologdo ni iam rompas ĉi instrukcion, malbone, certe, ni kulpas, agnoskas nin plene kulpaj, — ne sen humuro, kvankam kolere, diris li, — ni allasas desekcojn ĝis dek-dek du, en du kazoj eĉ ĝis dek naŭ centimetroj, sed la krurojn, danke al tiuj eraroj, al tiuj rompoj, la krurojn al vunditoj ni savas kaj, kiel oni diras, ankaŭ poste plu savados...

Tiutempe el trans la hispana mistera arbo, kovrita per bluaj kaj ruĝaj floroj, malrapide eliris, aplaŭdante al Bogoslovskij, akademiano, ĉefkirurgo, general-leŭtenanto, unu el tiuj doktoroj, kies nomojn ne forgesas la homaro.

La fama doktoro iris malrapide, kaj la tuta halo vidis, kiel gaje brilas liaj okuloj sur la granda kaj iom ŝvela vizaĝo de romia patricio, kiam li haltis apud la skribtabulo, kie Bogoslovskij laŭforte «arte» desegnis la «ŝnureton» kun «bastoneto» kaj aliajn siajn etajn inventojn. Metinte la manojn malantaŭ la dorson, la ĉefkirurgo longe kaj atente pririgardis la «bildojn» de Bogoslovskij, poste, turninte sin al la konferenco, iomete kuntiris la brovojn, pensante, kaj subite ridetis per tiu sia rideto, pri kiu eĉ plej ardaj malamantoj de la ĉefkirurgo menciadis kiel pri «ĉarma kaj ĉion konkeranta». Kaj, ridetante, li demandis per plena, laŭta kaj basa voĉo:

— Nu, kiel, kamaradoj doktoroj? Ĉu estas ankoraŭ pulvo en niaj pulvujoj? Ĉu ni vivas ne per solaj malvivaj instrukcioj? Ĉu ni scipovas spiti eĉ al plej aŭtoritataj subskriboj?

Bogoslovskij ruĝiĝis makule, eĉ lia razita kapo iĝis rozkolora; la ĉefkirurgo aliris al li proksime, karese kaj singarde tuŝis lian kubuton kaj ekparolis kun la konferenco, kvazaŭ ĝi estis unu homo — lia proksima amiko, kamarado de la juneco, kunlerninto.

— Mi ja ĉion aŭdis. Kaj pri la pajlo aŭdis, kaj pri la ŝnureto, kaj pri la bastoneto, kaj pri aliaj ceteraj malkovroj kaj inventoj de nia Nikolao Eŭgenjeviĉ. Mi trans tiu ĉi grandega arbo, kudrita el ŝtofo, staris, mi estis devigita malfrui, kaj mi ne deziris rompi la ordon. Sed jen, mi ne eltenis, rompis, eĉ mem ne rimarkis, kiel mi trafis ĉi tien, sur la scenejon. Mi petas pardonon. Kaj mi ne povas ne noti tion, kio speciale ĝojigis min. Larĝeco de la animo de tiaj homoj, kiel nia Nikolao Eŭgenjeviĉ. Ja por kio li alveturis, por kio elpaŝis? Por plej baldaŭ doni al ĉiuj la sian. Senprokraste! Li, raportante al vi, tre hastis, eĉ kvazaŭ tamburadon klakis, por en la reglamenton enŝovi ĉion tion, kion li al ni alveturigis. Kaj por la tempon ne perdigi. Ĉu vi konsentas? Kaj nun — tio, kion mi konfide deziras al vi diri, sciigi, dividi mian personan opinion. Mi, kio koncernas min mem, pro tiu pajlo, kaj pro la ŝnureto, kaj pro la ceteraĵo, kiel subkolonelo Bogoslovskij mem esprimas, donus sciencan rangon. Ni ja ĉiuj aŭdis la statistikon, plej modestan statistikon: miloj da vivoj. Do kiel tio okazas, kiel tion kompreni, ke nia Bogoslovskij plu estas simple kuracisto? Kiu por mi povas respondi al tiu demando?

La fama ĉarma rideto subite malaperis de sur la patricia vizaĝo, la malhelaj grandaj okuloj kolere ekbrilis, la dekstran manon la ĉefkirurgo pugnigis kaj, batinte per tiu pugno la aeron antaŭ si, kvazaŭ ordonis:

— Trabati necesas! Trabati necesas ĉiujn ĉi diversajn, respektindegajn, neatingeblajn sanktejojn — la plej superajn kvalifikajn komisionojn. Necesas fini tion. Nun mankas tempo, ni militas, sed, kiel esprimas niaj junulinoj, je la sesa horo post la milito[63] ni okupiĝos, ni petos nian Sovetan potencon meti ordon en tiun vere doloran demandon. Jen tiele, Nikolao Eŭgenjeviĉ, kara nia amiko, kolego kaj instruisto!

— Aĥ, saĝulo, aĥ, ora nia profesoro, — klukis apud Vlacĵo Aŝĥen. — Ĉu vi taksis? Akademiano simplan kuraciston nomis instruisto! Ĉu vi komprenis, Vladimiro Atanazijeviĉ?

En la halo nun oni aplaŭdis stare, kaj tiel longe kaj laŭte, ke Mordvinov neniel povis deklari paŭzon por tagmanĝo. Kaj la ĉefkirurgo tiutempe estis diranta al Ĥarlamov, moke kaj karese ridetante:

— Ja mi vidas — malaperis vi. Lasu, Alekseo Aleksandroviĉ, ĉu vi vere supozas, ke ne ekzistas pli forta besto, ol kato? Ĉu ni — vi kaj mi — timu tiun ĉi Romualdoviĉ-on, aŭ kiel li tie nomiĝas? Kio en li estas timinda, en tiu eksa abortigisto? Ĉu respekto al estraro? Ĉu scipovo montri al la estraro la deziratan de ĝi kiel realon? Ĉu la alta stilo de bombastaj kaj malplenaj paroladoj? Ne, amiko mia karega, ne por tio vi kaj mi havas generalajn epoletojn, kaj sciencajn rangojn, kaj plenan potencon, por ke ni ĉion ĉi en la laboro kaj por la laboro ne uzu. Ni lin, Alekseo Aleksandroviĉ, elpelos per piedbatoj, ja ni, kara mia, estas potencaj, sed ne nur porsolenaj generaloj...

— Ne scipovas mi, Georgo Zakarijeviĉ, — kolerante kaj pri si mem, kaj pri la okazinta konflikto, kaj pri la ironia voĉo de la ĉefkirurgo, diris Ĥarlamov. — Mi estas kuracisto.

— Kaj ankaŭ mi, karega mia, same estas kuracisto, — brakumante Ĥarlamov-on per unu mano, kaj per la alia elprenante el la poŝo arĝentan, kun emajlo kaj multegaj monogramoj cigaredujon, respondis la ĉefkirurgo. — Sed ĝuste en tio estas la afero, ke la Soveta potenco ĝuste al ni — kuracistoj — konfidis esti generaloj en sia medicina armeo. Kaj elektis por tiuj postenoj, delikate esprimante, ne la plej malbonajn, ne tiel, pri kio Pirogov diris — ĉu vi memoras: «Ne estas pli grandaj kanajloj, ol el doktoroj generaloj»? Nu, se la armeo estas konfidita, bonvolu ĝin komandi. Ĉu tiel? Tamen, sufiĉas pri tiu temo. Ĉu tagmanĝi vi min al vi kondukos? Ĉu via gastamo estas sur la sama alto? Ĉu ni drinkos vodkon? Anna Timofejevna, mi memoras, estis granda majstrino en la antaŭmilita tempo ĉiajn likvorojn herbajn fari. Mi speciale memorfiksis — kun ribaj burĝonoj...

Tiel, ŝercetante kaj subridante, ili pasis preter majoro de medicina servo Ustimenko, kiu staris antaŭ ili, laŭ la reguloj, en atentopozo, pasis liaj nunaj dioj: li ja ne scipovis vivi, ne opiniante iun nekompareble pli alta kaj bona, ol si...

### Aŝĥen ekmalsanis

Dum la tagmanĝa paŭzo Ustimenko kuris ankaŭ en la stabejon — en la rokon, kie li longe marĉandis kun la gardestro, por ke oni enlasu lin, sed li, certe, ne estis enlasita, kaj nur per telefono li eksciis, ke pri veselkapitano Stepanov neniaj informoj povas esti sciigitaj.

— Kial? — kriis Vlaĉjo. — Mi ja...

Sed oni lin malkonektis.

Kaj ankaŭ la administranto al li nenion diris.

En la loĝejo, kie Rodiono Metodjeviĉ antaŭe estis okupanta ĉambron, Vlaĉjon oni renkontis ne tre afable. Nun ĉi tie edzinoj de submaristoj estis atendantaj siajn edzojn el ekspedicio. Vlaĉjo komprenis, kio estas atendi submariston, povis al si imagi. Eksidi al la militkuracisto oni ne proponis, alta maldika virino en malhela robo, levinte la ŝultrojn, diris:

— Detale mi, kamarado, nenion scias. Ŝajne, lia edzino pereis, kaj li mem fordonis sian ĉambron. Plej probable, li definitive transloĝiĝis sur la ŝipon.

— Sed ĉu la edzino certe pereis?

La alta virino denove ŝultrolevis. Ŝi, verŝajne, deziris, ke li pli baldaŭ foriru. Kaj li foriris en la manĝejon, deŝiris kuponon, manĝis supon el tritiko kun gado kaj longe atendis la duan pladon, kiun oni al li tamen ne donis, klariginte, ke kulpas la kalkulisto.

— Tiam donu ankoraŭ supon, — humile petis Vlaĉjo.

Fordonante la uniforman palton en la vestejon en la Domo de oficiroj, Vlaĉjo ree renkontis Vera-n. Ŝiaj vangoj brulis post frosto. Brilante per la okuloj kaj la dentoj, ŝi diris:

— Kiam tiu enuaĵo finiĝos — mi atendas vin ĉe mi. Ni babilos.

— Mi ne povas, — respondis Vlaĉjo. — Unue, mi responsas pri Aŝĥen Ovanesovna, due, mi bezonas vidi Bogoslovskij-on.

— Bogoslovskij-on vi venigu al mi. Li al mi plaĉis. Kaj memoru: viaj amikoj estas miaj amikoj, ĉiuj viaj malamikoj estas miaj malamikoj. Ĉu vi konsentas? Mi vin trovos, kiam la afero venos al la fino.

Ustimenko kapjesis. Kaj, trovinte kuraĝon, subite petis Veresova-n akiri por li du flakonojn da parfumo «Majfloro».

— Do, ĉu samtempe du amaĵoj? — ridetante per la okuloj, demandis Vera.

— Jes. Aŝĥen kaj Zinaida Mikaelovna...

— Sciu, vi estas vere kortuŝa homo, — alpremiĝinte por momento per la ŝultro al la Vlaĉja kubuto, diris Vera. — Mi neniam pensus, ke vi kapablas memori pri viaj maljunulinoj...

Kaj ŝi promesis, ke «Majfloro» nepre estos...

Post la tagmanĝa paŭzo homoj estis, kiel kutime, malpli multaj. Kaj la alta estraro forestis. Aŝĥen, sidanta apud Vlaĉjo, malfacile tusadis, ŝi, ŝajne, febris.

Por grandega miro de Vlaĉjo, la unua kun raporto elpaŝis Veresova. Tre ĉarma, tiela modesta doktorino, glate kombita, kun hardislimo en la mezo, ŝi klare laŭ papero, sen stumblo voĉlegis rezultojn de observoj pri vundoj de grandaj artikoj. Mordvinov atente aŭskultis ŝin kaj dufoje kolere sonorigis, kiam en la halo oni parolis. Ankaŭ Vlaĉjo aŭskultis atente, al li estis interese, kia ŝi estas doktorino, tiu Venjo Veresova.

— Nu, tute racie, — oscedinte, diris Aŝĥen. — Volgo, vere, enfluas en la Kaspian maron[64], kun tiaspecaj malkovroj neniu kaj neniam disputas. Kaj ĝenerale, tio estas preskaŭ disertaĵo por rango de kandidato de sciencoj. Kaj ŝi eĉ opinias sia devo danki helpintojn en kolektado de materialoj. Vidu, ankaŭ Mordvinov helpis!

Vlaĉjo ridetis: li ŝatis, kiam la fisorĉistino koleris, ĉe ŝi tio ĉiam aspektis gaje.

— Helpon al ŝi faris nur definitivaj donĵuanoj, — ridinde globigante la okulojn, diris Aŝĥen. — Tio estas ne scienca laboro, sed kapraj tiriĝoj. Aŭ virkapraj. Mi, interalie, Vlaĉjeto, ĉiam rimarkadis, ke por tre beletaj kuracistinoj estas multe pli facile iĝi sciencaj laborantoj, ol por tiaj, kiel mi. Tio, probable, estas pro tio, ke vi ĉiuj, viroj, estas fiuloj.

— Dankon! — respondis Ustimenko.

Ĉirkaŭ la sepa horo en la prezidantaro aperis la ĉefkirurgo kaj Ĥarlamov. Nun la halo denove estis plena, kaj, kiam Alekseo Aleksandroviĉ donis parolon al subkolonelo Levin, multaj doktoroj jam staris apud muroj kaj en pasejoj. Aleksandron Markoviĉ-on Levin-on oni renkontis per aplaŭdoj, li levis la okulvitrojn, mirigite ekrigardis en la halon kaj tuj faligis ĉiujn siajn paperojn. En la spektejo oni ree ekaplaŭdis, pri distriĝemo de Levin en la floto cirkuladis legendoj, li sciis pri tio kaj ridinde diris al la tuta konferenco:

— Nu ĉesu do! Vi ja estas plenaĝaj homoj!

— Ĉu vi scias, Vlaĉjo, ke li baldaŭ mortos? — flustre demandis Aŝĥen.

— Mi scias, — diris Ustimenko. — Al mi Lukaŝeviĉ rakontis, li lin ekzamenis kune kun Timoĥin. Ili ankaŭ al Ĥarlamov asistis. Karcinomozo de la transperitoneaj glandoj. Ili lin kudrofermis. Kaj por li elpensis varianton, ke ili trovis ulceron kaj faris gastro-intestan anastomozon.

— Sed li ja divenis?

— Certe.

— Tio estas ĝuste tiu kazo, kiam scio de medicino por malsana kuracisto estas dua malsano, komplikanta la ĉefan.

— Li scias ĉion, sed tamen tenas sin! — diris Vlaĉjo. — Jen aŭskultu, kiel li parolas...

Per sia grakanta, tre laŭta voĉo, forgesinte pri la preparitaj notoj, subkolonelo Levin estis rakontanta pri plastio ĉe vundoj de molaj histoj. Se ĝuste sekci haŭtajn tegumentojn, plene uzante kapablon de la haŭto al elasta etendiĝo, tiam eblas kovri grandajn haŭtajn difektojn. Kun tiu metodo forte mallongiĝas daŭro de kuracado de vundoj, kaj ĉefe, ne kreiĝas turmentaj, rigidaj cikatroj, tiel karakteraj por la malnova kuracado de vundoj.

— Iru ĉi tien, Pŝeniĉnij! — kriis subite Levin por la tuta halo, tiel ke multaj tremeris. — Iru pli rapide, kien vi tie malaperis? Mi petas rigardi al niaj postlongaj rezultoj...

La grandega matroso Pŝeniĉnij, ne trovinte transpasejon sur la scenejon, subite risorte kuntiriĝis kaj saltis trans la orkestrejon. En la spektejo oni ekridis kaj ekaplaŭdis, laŭ sola tiu salto la doktoroj sukcesis taksi la «postlongajn» rezultojn de la operacio de Levin.

Ekvidinte rekte antaŭ si ridantajn generalojn kaj kolonelojn, Pŝeniĉnij por momento konfuziĝis, poste ĵetis rapidan kaj obeeman rigardon al Aleksandro Markoviĉ, kvazaŭ demandante, kion nun necesas fari, kaj tuj per ambaŭ manoj lerte kaj facile detiris de sur si la uniforman ĉemizon kaj subĉemizon. La ĉefkirurgo per siaj potencaj polmoj glatumis la dorson de Pŝeniĉnij, balancis la kapon kaj turnis la matroson tiel, ke ĉiuj en la halo vidu la laboraĵon de Levin.

— Lumu ĉi tien per lumĵetilo! — kriis Mordvinov en la iluministan loĝion, kaj tuj blanka radio glitis sur la arboj de la ĝardeno kaj prilumis la potencan, kvazaŭ bruligitan de la suno kaj ne tre glatan dorson de la matroso.

Kaj Levin, preninte montrobastonon, el malproksime, el duonmallumo, kiel ŝajnis ĉe la lumo de la lumĵetilo, montradis enplantiĝintajn pecojn de haŭto kaj per la grakanta, kolera voĉo klarigadis la procedon de la operacio. La grandega Pŝeniĉnij staris senmove, kaj eblis pensi, ke tio estas ne viva matroso, sed unu el skulptaĵoj en la ĝardeno de hispana grandulo.

— Nun iru en la spektejon, Pŝeniĉnij, — ordonis Levin, — ili vin palpu. Ne, la ĉemizon lasu ĉi tie, neniu ĝin prenos.

Li facile antaŭenpuŝis sian matroson, kaj kiam tiu trafis en la spektejon kaj ekiris tra la pasejo inter seĝoj, ĉiuj doktoroj tuj komprenis, kun kia respekto Pŝeniĉnij nun rilatis al tio, kion li havis tie, malantaŭ la ŝultroj, kaj kio antaŭe simple nomiĝis dorso.

— El jen tiaj etetaj pecetoj la subkolonelo faris, — diradis Pŝeniĉnij kun fiereco. — Jen el tielaj! — Kaj li montradis la pinton de la etfingro. — Ĉu imageblas! Kiam oni min alportis — estis simple kaĉo, vera kaĉo. Sed li komprenis, faris, kiel necesas...

Kaj Vlaĉjo, kaj Aŝĥen Ovanesovna premis kaj palpis la dorson de Pŝeniĉnij — vere, krudajn cikatrojn ili ne trovis. Kaj Pŝeniĉnij plu iradis inter doktoroj, kaj estis videble, ke li tre deziras ankoraŭ kaj ankoraŭ montradi sin, demonstri atingojn de la scienco kaj rakontadi pri «tielaj» pecetoj. Sed lia tempo jam finiĝis, kvankam li ĉirkaŭrigardadis sopire, serĉante almenaŭ iun, kiu ne pririgardis lian dorson. La dorson vidis ĉiuj, nun Levin estis demonstranta gluteon. La ĉefmatroso, la posedanto de la gluteo, komence konfuziĝadis, sed poste, kiam oni hontigis lin, dirinte, ke tio estas «scienco», — ruĝiĝis tre dense, grumblis: «Ja rigardu, se vi bezonas, ĉu mi avaras», — kaj ekiris, peze paŝante per la botoj, inter la seĝoj tra la pasejo kaj nur fojfoje iomete jelpetadis per alta voĉo, dirante, ke li timas tikladon kaj ne povas elteni, kiam oni «kaptas» lin per malvarmaj manoj. Preter Aŝĥen li deziris trairi pli rapide, sed ŝi diris al li base: «Ĉu mi viajn pugojn ne vidis, tuj staru ĉi tie!» — kaj bone ekzamenis ĉion, kion ŝi opiniis necesa. Kaj Levin tiutempe, tenante en la mano la okulvitrojn, estis respondanta al demandoj de doktoroj el la spektejo kaj de tiuj, kiuj sidis en la prezidantaro.

Kiam la konferenco finiĝis, Aŝĥen Ovanesovna diris, ke ŝi «tute disfalis» kaj la spektaklon ne spektos. Ustimenko penetris post la kulisojn kaj, trovinte tie Mordvinov-on, petis de li motorboaton por Oganjan.

— Nenian motorboaton mi nun havas, — respondis la departementestro kaj, demetinte de la vestokroĉilo sian uniforman palton, rapide ekiris post la foriranta ĉefkirurgo kaj Ĥarlamov.

— Sed ŝi estas malsana, — atingante Mordvinov-on, kiel antaŭe, al lia dorso diris Vlaĉjo. — Ŝi tre malbone fartas.

— Ŝi restu ĉi tie en la hospitalo. Ni kreos por ŝi bonajn kondiĉojn.

— Ŝi ne restos. Ŝi ja havas la batalionon, vi scias...

— Aŭskultu, mia boato estas mia boato, — returniĝinte al Vlaĉjo, per furioza voĉo bojis la departementestro. — Al vi en la Ĝiban golfon kursadas linia leĝera ŝipo — vi tion bonege scias. Ĉu estas ankoraŭ demandoj?

— Al la linia ni malfruis, — akre diris Vlaĉjo. — Ankaŭ tion vi bonege scias. Mi petas vian boaton esceptokaze.

Ili staris unu kontraŭ la alia silente sufiĉe longe. Poste Mordvinov diris preskaŭ amike:

— Mi ne povas, Ustimenko. Mi petas kompreni, la boaton bezonas mi persone.

— Vi povas ne uzi ĝin. Vi loĝas ĉi tie.

— Tio estas ne via afero, kie mi loĝas, — denove furioziĝis la departementestro. — Kaj ne vi al mi ordonu...

— Kaj vi ne kriu, — petis Ustimenko. — Mi ja ne timas vian krion.

Plua parolado jam ne estis sencohava. Mordvinov, bruante per la ŝuoj sur la ŝtuparo, foriris. En la halo apud Aŝĥen Ovanesovna staris Bogoslovskij kaj Vera. Nun, kiam Nikolao Eŭgenjeviĉ estis per nenio okupita, Vlaĉjon konsternis liaj malplenaj, sen ajna esprimo okuloj. Tamen li firme premis la manon al Vlaĉjo, frapis facile lian ŝultron, montrante, ke li ĝojas pri la renkontiĝo, kaj diris, ke li deziras drinki.

— Ne, mi ankoraŭ sidos iom, — diris subite Oganjan. — Mi atendos, kiam ĉiuj eliros, ja tie nun estas tumulto en la vestiblo...

Ŝi sidis iomete, ferminte la okulojn, poste abrupte leviĝis kaj nekomprene ĉirkaŭrigardis ĉiujn — maljuna ekmalsananta fisorĉistino. Sed kiam ili eliris, ŝi ekfartis pli bone — «probable, ĉio ĉi estas pro sufoka aero», deklaris ŝi.

Akompanante triope Aŝĥen-on al la marponto, nek Ustimenko, nek Bogoslovskij eĉ unu vorton diris pri Ksenia Nikolajevna, Sanjo kaj onklino Aglaja, kaj Vlaĉjo pensis, ke Nikolao Eŭgenjeviĉ, eble, intence ne rememoras kaj la edzinon, kaj la filinon, por ke sufiĉu fortoj por vivi.

En la setlejo estis malhele kaj malvarme, el la golfo vipe blovis vento. Aŝĥen paŝadis peze, kelkfoje glitstumblis kaj, malgraŭ tio, ke Vlaĉjo kondukis ŝin, tenante ŝian brakon, preskaŭ falis. Ŝia humoro estis malbona, eĉ la flakonoj de «Majfloro» ŝin ne ĝojigis, ŝi nur diris al Vera per voĉo de monduma damo:

— Mi estas danka al vi. Vi estas tre, tre kompleza...

Deĵoranto en la marponto — juna suboficiro kun lipharetoj — sciigis ĝentile, kun speciala flota dandeco, ke la linia ŝipeto, certe, jam foriris, kio koncernas laŭvojajn «kestojn», do, eble, tiuj venos, sed dume estas neniaj precizaj informoj. Estas bedaŭrinde, ke kamaradoj militkuracistoj ne zorgis pli frue, la sanitara departementestro ĵus, litere antaŭ kelkaj minutoj, forveturis en la urbon kune kun kapitano de medicina servo.

— Ĉu la kapitano estas virino? — demandis Veresova.

— Ĝuste, — retenante rideton, respondis la suboficiro. — Tre gaja, ĉiam ridis...

— Li Linjon Makarjeva-n iris akompani, — klarigis Vera, sed, ekvidinte la streĉitan vizaĝon de Vlaĉjo, eksilentis.

Aŝĥen peze eksidis sur tabureton kaj tuj lace fermis la okulojn. «Mia malfeliĉa fisorĉistino, — malgaje pensis Vlaĉjo, — kion mi kun vi faru?» Ekstere hurlis vento; penetrante tra fendoj de la malfortaj muretoj, ĝi movadis paperojn sur la tablo de la deĵoranto, balancadis la lampeton sur la konduktilo...

— Iru al mi, — diris Vera, — mi vin tre petas, Aŝĥen Ovanesovna. La deĵoranto telefonos, se io estos...

— Certe, mi telefonos! — promesis la suboficiro.

Sed la maljunulino kategorie rifuzis foriri.

— La boato, aŭ kio tie okazos, povos albordiĝi al la marponto litere por minuto, — diris ŝi. — Mi ne sukcesos ĝiskuri. Ne gravas, mi ĉi tie dormetos, kaj vi iru. Iru do, — kriis ŝi al Vlaĉjo, — mi tian «socialan servon» malŝategas. Drinku je mia sano, kaj mi resaniĝos. Kaj mi ĝenerale estas sana, simple la aĝo sin montras kaj malkutimo al kunsidoj...

Ĉe Vera Nikolajevna estis malgaje. Bogoslovskij drinkis glason da vodko, morne enpensiĝis kaj eĉ pro ĝentileco neniom partoprenis la konversacion. Veresova streĉadis gramofonon, ludis gitaron, penis kanti, alportadis manĝaĵon kaj forportadis ĝin reen netuŝita. Venis gaste du oficiroj-maristoj, mallaŭdis alopation, laŭdis gomeopation kaj komencis oscedi, Vlaĉjo demandis ilin pri Rodiono Metodjeviĉ; la maristoj, kiel evidentiĝis, konis lin kaj sciigis al Vlaĉjo, ke Stepanov-on ne tiom antaŭlonge vizitis la filino.

— Ĉu Barbara? — timidiĝante, demandis Ustimenko.

— Ĝuste. Barbara Rodionovna. Ŝi estas ie ĉi tie, en nia Nordo.

— Eble, nun vi gajiĝos? — ĵetinte akran rigardon al Vlaĉjo, interesiĝis Veresova. — Kiom mi komprenas, Banjo estas via amo?

Ne respondante, Vlaĉjo verŝis por si vodkon kaj drinkis sola. Poste li drinkis kun la oficiroj, poste kun Bogoslovskij, kiu drinkadis glaseton post glaseto kun evidenta deziro ebriiĝi. Kaj ne povis!

Estis jam malfrue, kiam al ebrietiĝinta Vlaĉjo alsidiĝis Vera kaj ekparolis pri tio, ke ŝi nepre deziras trafi al li en la 126-an.

— Por kio do? — morne demandis li.

— Divenu.

— Mi ne estas majstro diveni enigmojn. Vi prefere al mi diru, kion vi aŭdis pri nia amiko Cvetkov?

Vera Nikolajevna iomete rozkoloriĝis, verŝis por si kaj Vlaĉjo vodkon kaj, tintiginte la glasetojn, proponis:

— Ni drinku je li. Li nun estas granda estro. Tiel leviĝis, kiel neniu el miaj konatoj.

— Kaj ĉu vin li ne kunprenis en tiun leviĝon?

Veresova ekrigardis al Ustimenko milde kaj malgaje.

— Mi nun eĉ mem ne irus.

La oficiroj, subite treege enuiĝinte, ekkantis per du voĉoj:

Fajro dancas en streta hejtforn',
Sur la ligno — rezin' kiel larm'...

— Tro alte, Miĉjo! — diris unu.

— Ne, ne alte, Greĉjo, — respondis la alia. Kaj ili ree nelaŭte kaj elkore ekkantis:

Vi atendas min en malproksim',
Sed ĝis mort' estas nur paŝoj kvar.[65]

— Do, ĉu vi definitive ne prenos min? — kun mallaŭta rido, proksime rigardante per la mallarĝigitaj okuloj al Vlaĉjo, demandis Veresova. — Ĉu vi definitive rifuzas?

— Sed kiel ni vin povas preni, kiam ni havas plenan kompleton, ĉiujn cent procentojn de la etato...

— Tiam, Vladimiro Atanazijeviĉ, mi mem min prenigos. Mi ja, se deziros, ĉion povas. Vi min ankoraŭ ne konas...

— Iomete konas.

Je la dekdua horo de nokto ĉe Veresova eksonoris la telefono. Ŝi prenis la parolilon kaj, subite tuj incitiĝinte, transdonis ĝin al Vlaĉjo:

— Vin petas iu damo.

— Jes, — diris li. — Ustimenko aŭskultas.

— Tio estas Nora, Vladimiro Atanazijeviĉ, — aŭdis li hastajn, stumblajn vortojn. — Mi el forpermeso venis kaj en la deĵorejo ekvidis Aŝĥen-on Ovanesovna-n. Ŝi tute malbone fartas, eble estas, mi tiel pensas, pneŭmonito. Eĉ ŝia konscio estas nebula...

— Kie vi estas?

— Ja sur la marponto ĉe la deĵoranto. Mi deziris nian subkolonelon en la hospitalon sendi, sed ŝi koleras.

— Mi iras! — diris Vlaĉjo.

Bogoslovskij kaj ambaŭ oficiroj — Miĉjo kaj Greĉjo — ekiris kun li. Vera Nikolajevna, oscedante, adiaŭis kaj promesis helpi, se necesos. Dum Vlaĉjo estis surmetanta la uniforman palton, li per rapida flustro konsilis al li ne kvereli kun Mordvinov kaj ĝenerale ne akiri ĉi tie malamikojn.

— Vin ĉi tie oni tiel alte taksas, — aldonis ŝi, — por kio do vi mem ĉion por vi detruu...

En la rokoj de la ĉefa bazo plu hurlis vento, sed nun ĝi portis ondojn da pikanta, tranĉanta neĝo. En la deĵorejo estis tiel malvarme, ke eĉ la suboficiro en ĉapo kun klapoj kaj nigra flota ŝaffela manteleto estis dancanta per la feltbotoj klakdancon por varmiĝi. Aŝĥen Ovanesovna, ruĝega pro febro, estis dormetanta en angulo sur sia tabureto, la maldika Nora en nigra uniforma palto penis trinkigi ŝin per akvo el trinkpoteto. Kaj ankoraŭ iu estis ĉi tie, io envolvita en kovrilon kaj ŝalon, plej probable, infano, Vlaĉjo ne komprenis komence.

— Hu, nia avino! — ĝoje miris oficiro Miĉjo. — Ĉu vi rekonas, Greĉjo?

Evidentiĝis — ili ambaŭ estis torpedboatistoj kaj iam post ataka operaco trafis en la 126-an, iomete kontuzitaj kaj frostvunditaj. Nun ankaŭ Vlaĉjon ili rememoris, kaj la flegistinon Nora-n.

Bogoslovskij prenis en la manojn la manradikon de Aŝĥen kaj balancis la kapon, kaj Nora tiutempe estis diranta:

— Ŝin nepre necesas veturigi hejmen. Ŝi alie ne trankviliĝos. Al ŝi ĉiam ŝajnas, ke tie nun vunditoj venas kaj ĉio ĉe ni estas tute malbona...

Greĉjo kaj Miĉjo interŝanĝis rigardojn, interflustris kaj vokis Vlaĉjon flanken. El ilia vidpunkto, estis nur sola eliro — ekvidi la komandanton.

— Estas malfrue, — ekdubis Vlaĉjo.

— Li ĉiam tiutempe estas en la stabejo, — diris Greĉjo.

— Tio estas ĝusta, — konfirmis Miĉjo. — La admiralo pli frue ol je la dua horo el la stabejo neniam foriras.

— Sed ĉu oni nin enlasos?

La oficiroj ree interrigardis kaj deklaris, ke kun ili oni enlasos. Iliaj rozkoloraj, energiaj vizaĝoj estis plenaj de bonkora kompato, ili nepre devis agi kaj eĉ riski ion ajn, se tio estis necesa.

— Kaj nin oni ne haltigos, kamarado majoro, ni scias la pasvorton, — diris Greĉjo.

— Ĉi tie necesas orientiĝi al traŝiriĝo, — decideme deklaris Miĉjo, — ĉi tie aŭ ĉio, aŭ nenio...

La stabejon laŭ frostiĝintaj ŝtupoj, en fajfado de neĝa blovado, ili ĝiskuris dum ne pli ol dek minutoj. Dufoje Vlaĉjo renverse ruliĝadis malsupren, la torpedboatistoj akorde lin levadis, akorde purigadis de neĝo, akorde vigligadis. En la domon de la stabo ili penetris senobstakle, ĉi-tiea adjutanto estis por Miĉjo kaj Greĉjo simple Genĉjo, amiko laŭ la militlernejo. Ĝuste Genĉjo faris la paspermeson.

— Nun estas via afero, — diris li haste, — traŝiriĝu...

Ĉi tie staris severa matroso kun mitraleto, laktovitraj lampetoj estis prilumantaj ruĝan irtapiŝon. La torpedboatistoj, ĝustiginte siajn tunikojn, kombinte sin per samaj gestoj ĉe spegulo, ĝustigis la tunikon ankaŭ sur Vlaĉjo, kombis ankaŭ lin.

— Rekte antaŭen! — ordonis Greĉjo.

— Kuraĝon kaj honeston! — konsilis Miĉjo.

— Neniajn antaŭparolojn, — diris demalsupre la adjutanto Genĉjo, — li tion ne ŝatas.

Kaj tuj ili triope trafis en grandan malhelan kabineton, kie nur sur la skribotablo brulis lampo, ombrigita per lumŝirmilo.

— Kiu? — demandis la admiralo, kiam ili eniris post la laŭregula «ni petas permeson».

Vlaĉjo raportis laŭregule. Klakis la ŝaltilo, la admiralo ŝaltis la lustron, kaj Ustimenko tuj ekvidis tiun, kiu estis komandanta la floton, en kiu li servis. Li estis ankoraŭ tute juna — tiu flotestro, jam famiĝinta en tiu ĉi milito, — laŭ la aspekto la aĝon de la komandanto ne eblis taksi je pli ol kvardek jaroj. Liaj haroj de koloro de pipro kun salo estis malfermantaj la altan frunton, el sub la tre malhelaj brovoj trankvile rigardis lacaj okuloj de homo, kiu jam delonge ne dormas sufiĉe.

— Do, klaras, — diris la komandanto post paŭzo. — Kaj vin akompanas eskorto de torpedboatoj, ĉu?

— Alie mi ne sukcesus trafi al vi, — klare prononcis Vlaĉjo.

— Nu, kaj kun tiuj agloj vi, nature, sukcesis, — diris la admiralo. — Ili ne havas obstaklojn, kiel oni skribas en nia ĵurnalo. Mi aŭskultas vin, majoro!

Ustimenko faris paŝon antaŭen kaj ekparolis. Li pri neniu plendis, li nenion petis. Li simple rakontis pri siaj maljunulinoj, kiaj ili estas — tiuj maljunulinoj. Li deklaris, ĝuste deklaris, ke per ordono ilin necesas transigi en aliajn kondiĉojn. Li decide kaj firme rezignis de sia nomumiĝo en la hospitalon de la ĉefa bazo. Kaj kun karaktera por li malmildeco li sciigis, en kia malfacila stato nun troviĝas subkolonelo de medicina servo Oganjan kaj kiel ŝi estas tuj transportenda — li ĝuste tiel diris: transportenda — en la medicin-sanitaran batalionon numero 126, pri kiu ŝi tiel maltrankvilas, ke eĉ «malsani normale» ekster sia mastrumaĵo ŝi ne povos.

— Ĉu necesas motorboato? — demandis la komandanto.

— Ĝuste tiel! — respondis Vlaĉjo.

La admiralo premis butonon kaj ion mallonge diris en la telefonan parolilon. La «eskorto de torpedboatoj» rapide ekflustris en ambaŭ Vlaĉjajn orelojn iajn senorde admirajn vortojn, rilatantajn al la persono de la komandanto. Poste la admiralo konektiĝis kun ankoraŭ iu kaj ordonis morgaŭ je la dek unua kaj nul-nul «detale raporti». La «torpedboatoj», ekscitiĝinte, siblis en la Vlaĉjajn orelojn, «kia knabego» estas la komandanto.

— Ĉu vi estas tiu sama militkuracisto Ustimenko, kiu elprenis minon el skolto?

— La minon senmalutiligis la sapeisto, kamarado komandanto... Kaj mi nur...

— Do, ĝuste tiu. Kaj ĉu estis vi, kiu saltis kun paraŝutistoj sur kabon Meĵujev?

— Nia medicina bataliono estis aldonita al la paraŝuta trupo, pli ĝuste, niaj kamaradoj el la bataliono...

— Sed ĉu vi tie estis — kun la paraŝutistoj?

— Ĝuste tiel.

— Ĉu vi saltis en akvon kun paraŝuto? Ĉu doktoroj el la aerarmeo engaĝis vin en siajn eksperimentojn?

— Jes, al ili min sendis general-majoro Ĥarlamov. Mi saltis kelkfoje, sed al mi ne fortunis, tro frue oni min elprenadis...

— Ĉu estis vi, kiu al la komandanto de la aerarmeo skribis memornoton kun viaj konsideroj pri tromalvarmiĝo de aviadistoj en akvo? Kion li al vi respondis?

— Dume nenion...

— Dume, — ripetis la admiralo. — Jes. Kaj ĉu pri brulvundoj sur ŝipoj estis vi, kiu skribis?

— Ĝuste tiel.

— Ĉu same respondo ne estas?

— Ne estas, kamarado komandanto.

— Tio estas komprenebla, — per trankvila tono prononcis la admiralo. — La granda estraro estas okupita. Mi petas: ĉion ĉi — tromalvarmiĝojn kaj brulvundojn — resumu kaj raportu al mi en klara kaj ne por medicinisto formo. Ne maltrankvilĝu, la motorboato venos ne pli frue ol post dudek minutoj. Eksidu. Kaj ankaŭ vi, eskorto, eksidu. Miĉjo kaj Greĉjo, — subite kun speciala, neimiteble moka bonanima esprimo diris la komandanto. — Trabata grupo. — Kaj, rapide turniĝinte al Vlaĉjo, li demandis: — Per kio nun la komandantaro povas esti utila al viaj doktorinoj? Speciale al la ekmalsaninta Oganjan?

— Per bona vorto, — diris Vlaĉjo. — Cetero venos mem.

— Jes, bona vorto, — penseme kaj malrapide diris la admiralo. — Nu, do tio ne estos problemo.

Leviĝinte, li pririgardis Vlaĉjon kaj, neatendite subridinte, diris:

— Estas strange, ke vi estas kuracisto.

— Kial? — miris Vlaĉjo.

— El vi submaristo nemalbona fariĝus laŭ la karaktero. Komandanto de submarŝipo el tiuj, kiuj foriras en aŭtonomajn ekspediciojn. Ĉu vi aŭdis pri tiaj? Tamen, eble, ankaŭ en via profesio estas necesaj tiaj karakteroj?

Li etendis al Ustimenko la varmegan manon kaj kun rideto aldonis:

— Okaze de neceso mi petas veni. Kaj vi povas sen la eskorto, Miĉjo kaj Greĉjo ordonos anticipe, ilia konato Genĉjo ĉion organizos. Ho, tiuj amikoj!

Akompaninte la gastojn ĝis la pordo de la kabineto, li ĉi tie je la kubuto retenis Ustimenkon kaj demandis de li nelaŭte:

— Ĉu de Aglaja Petrovna estas neniaj informoj?

— Ne, — respondis Vlaĉjo. — Kaj, mi pensas, ne estos. Eble, Rodiono Metodjeviĉ...

— Li estas en ekspedicio, — diris la komandanto. — Kaj ne baldaŭ revenos. Do, sukcesojn...

Greĉjo kaj Miĉjo ankoraŭfoje akompanis Ustimenkon ĝis la marponto, helpis kun la deĵoranta suboficiro kaj la ĉefmatroso de la motorboato porti Aŝĥen-on tra la ponteto en malgrandan varman kajuteton kaj, starante apud Bogoslovskij, mansvingis al Vlaĉjo, kiel al malnova amiko. Nora demetis de Aŝĥen Ovanesovna la uniforman palton, gardeme kovris ŝin, poste ŝi longe malligadis kovrilojn, ŝalojn kaj kaptukojn, per kiuj estis volvita ŝia filino.

— Nun elgrimpu, Helenjo, — diris ŝi finfine, — ĉi tie estas varme, nun vi kun mi ne perdiĝos, ni venis hejmen. Donu al la oĉjo la manon, salutu, tio estas oĉjo doktoro, Vladimiro Atanazijeviĉ.

— Saluton, — tre serioze diris la knabino, kaj ŝiaj grandegaj okulharoj malrapide leviĝis. — Mi estas Helena.

— Saluton, Helena, — same serioze respondis Ustimenko. — Ĉu vi al ni gaste veturas?

— Ne, ne gaste, — plektante al la filino per la rapidaj fingroj la harligon, respondis Nora. — Mi por ĉiam ŝin prenis. Nian paĉjon faŝistoj murdis, kaj la avino mortis. Mi kun Helena nun estas solaj en la tuta mondo, al ni el parencoj nur la paĉja fratino restis, sed ŝi nin malŝatas, eĉ malamas. Certe, ŝi estas nervoza...

— Ŝi batis min, — serioze kaj severe diris Helena. — Pinĉis kaj batis. Ŝi nin malamas...

La motoroj ekhurlis pli forte, ondo batis al la maldekstra flanko.

— Ni eliris en la maron, nun ĝi skuos nin iomete, — diris Vlaĉjo. Li ne plu havis fortojn por rigardi al tiuj du orfinoj.

— Premligilon, — estis komandanta en deliro Aŝĥen, — envejne kalcian kloridon kaj subhaŭte — kamforon. Kaj turniĝu pli rapide!

### Pri knabino Helenjo

— Vi min anstataŭos! — ordonis matene la fisorĉistino al Vlaĉjo. — En malsimplaj okazoj mi ordonas al vi konsiliĝi kun mi. Se mi, certe, havos klaran menson. Kaj ĉesu rigardi al mi kun esprimo de kompato en la okuloj, min eĉ sen tio naŭzas tiu damnita sulfidino.

— Ne parolu multe, Aŝĥen, — alpremante la manojn al la brusto, petis Zinaida Mikaelovna. — Mi vin petegas.

Oganjan silentis iom kaj petis doni spegulon. Dum minuto ŝi rigardis al si, poste suspiris:

— Kaj mi, ĉu vi scias, plibeliĝis. Imagu, subite en ĉerko Aŝĥen Ovanesovna Oganjan iĝos io simila al la dormanta belulino, io tiaspeca tre konsoladis min en la infaneco, ia fabelo, ŝajne... Mi kuŝos tia maldika, blonda, kun bluaj okuletoj. Tamen, la okuletoj en tiaj okazoj ordinare estas fermitaj...

Kaj ŝi fermis la okulojn, ree ekdormante.

Apud la pansejo Vlaĉjon estis atendanta la ekonomino — grandega kaj dika Karolina Janovna. Ŝi sukcesis mem diveni, kiu iĝos anstataŭanto de subkolonelo Oganjan, kaj demandis Vlaĉjon — kiaj de li estos ordonoj. Kun ioma miro li respondis, ke neniajn specialajn ordonojn li intencas fari. Tiam Karolina Janovna, malbone famiĝinta en la 126-a per trodolĉa ĝentileco kun la estraro, same kiel per fenomena malĝentileco kun subuloj, en tre delikata formo demandis, kion fari kun la knabino Helena, kiun Nora neleĝe alveturigis en la batalionon kaj loĝigis kune kun aliaj flegistinoj.

— Sed ĉu la flegistinoj plendas? — demandis Ustimenko.

— La flegistinoj havas, kamarado majoro, rajton pri ripozo.

— Ĉu la knabino al ili malhelpas?

— Ĉia knabino, se ŝi estas nesufiĉe disciplinita...

— Mi vin demandas — ĉu la flegistinoj plendas aŭ ne?

— Por la nuna momento la flegistinoj ne plendas, sed se ili, kamarado majoro, obĵetos...

— Tiam sendu ilin al mi. Ankoraŭ kion?

— Ankoraŭ — kion fari kun nutrado de la knabino? Mi ne rajtas je la konto de la vunditoj kaj malsanuloj, kiuj per sia sango...

Nehaste Vlaĉjo ekrigardis en la malgaje mensogajn kaj ruze sincerajn okulojn de la ekonomino; certe, ŝi ne rajtas, certe, kiu disputos kun ŝi? Nu, kaj se ne levi tiun demandon, sed tutsimple verŝi por Nora en ŝian gamelon iomete pli multe da supo? Kaj meti iomete pli multe da gulaŝo? Kaj da pano, kiu ankaŭ sen tio restas en la bataliono? Ja la knabino same spertis militajn malfeliĉojn, restinte sen la patro, pereinta en batalo, kaj sen la patrino, foririnta volontule al la fronto?

— Mi petas, komprenu min ĝuste, — diris Karolina Janovna. — Mi mem havas infanojn kaj estas por ili bona patrino, sed esti simpatia je la konto de konfiditaj al mi vunditoj kaj malsanuloj...

— Bone, — respondis Ustimenko, — ni pensos pri tiu demando. Kaj dume voku Nora-n, proponu al ŝi subskribi ian formularon kaj eldonu al ŝi mian ekstran porcion...

— Ĉu al Nora? — ekkriis, ne reteninte sin, Karolina Janovna. — Ĉu la tutan porcion?

— Al Nora Jarceva. Escepte de tabako. Ĉu al vi klaras?

— Al mi klaras! — funebre levinte la prirazitajn brovojn, diris Karolina. — Estos plenumite, kamarado majoro. Sed ĉu mi havas rajton senigi vin, la gvidan kirurgon...

— Kaj tio jam estas ne via afero!

Vespere li ekvidis Helena-n en la vestiblo de sia subtera kirurgio — tiel nomiĝis la fako, kiun li estis komandanta: grandega ĉambro estis elhakita en granita roko, estis ankaŭ koridoro, kaj ankoraŭ du ĉambroj, operaciejo, pansejo, boligejo...

— Saluton, — diris Helena.

— Saluton, — respondis Ustimenko kaj iomete ektimis, ke la knabino dankos pro la porcio. — Vi por kio estas ĉi tie?

— Permesu al mi kanti, danci kaj rakonti, — rigardante al Ustimenko demalsupre supren el sub siaj kvazaŭ algluitaj okulharoj, tre solide, digne kaj serioze petis la knabino. — Mi bone scipovas tion. Speciale danci.

— Kiom da jaroj do vi aĝas, Helena?

— Estos dek.

— Kial do vi estas tia malgranda?

— Pro nesufiĉa manĝado. Pri tio min ankaŭ en la trajno ĉiuj demandadis, kaj sur la vaporŝipo. Ni havis tre malfacilan situacion kun provianto.

La gorĝo de Vlaĉjo spasmis. Li tusis.

— Kaj ĉu la panjo scias, ke vi estas ĉi tie?

— La panjo nun deĵoras en la dua kirurgio. Ŝi al mi ordonis demandi de vi permeson kanti, danci kaj rakonti.

— Bone, mi permesas. Sed memoru, estas vunditoj, al kiuj estas tre dolore kaj malfacile. Se al ili ne plaĉos — ne ofendiĝu.

— Mi komprenas.

Ili silentis iom. Helena staris kontraŭ li, iomete levinte la kapon, kaj rigardis al Ustimenko per sia neeble malfermita rigardo.

— Ni iru, — diris Ustimenko, — trovu por vi kitelon.

Sed kitelon trovi ili ne sukcesis, ne estis eĉ proksimume tiaj ampleksoj. Tiam flegistino Kondoŝina, kiun Vlaĉjo renkontis survoje al la vestejo, elpensis vesti Helena-n en viran kalikotan ĉemizon, zoni per pansobendo kaj kuspi la manikojn. Tiutempe al Vlaĉjo venis Mitjaŝin: de la kabo Gada oni alveturigis vunditojn.

— Ni iru, — diris Ustimenko, — kaj vi, Helena, agu sen ni.

Kaj la alta doktoro, kaj la flegistino Aleksandra Timofejevna foriris. Helenjo staris iom, pensis, suspiris. Poste ŝi malfermis pordon kaj trafis en subteran koridoron. Malalta, timeme rigardante al la flankoj, rememorante la vortojn pri tio, ke al la vunditoj estas malfacile kaj dolore, la knabino mallaŭte iris laŭ la longa koridoro. Ĉio estis ĉi tie fremda, nekomprenebla, nekutima, eĉ timiga: kaj akra odoro de medikamentoj, kaj strangaj altaj brankardoj sur radoj, kaj hela lumo en blanka pansejo, kaj longaj egalmezuraj ĝemoj el malfermita pordo al negranda ĉambro.

Subite el alia pordo renkonten al Helenjo eliris vundito kun lambastono, kliniĝis al la knabino kaj demandis per densa baso:

— Kio estas tiu fantomo?

Helena silentis, alpremiĝinte al la muro. La vundito intense odoris je tabako, kaj li estis tia nerazita, ke rememorigis al ŝi Robinsonon Kruzon el la libro, kiun ŝi antaŭnelonge legis, nur papagoj mankis ĉirkaŭ li.

— Raportu, — ordonis Robinsono, — kial vi ĉi tien venis, fantomo? Kaj ankoraŭ raportu: ĉu ekzistas infanaj fantomoj?

— Mi ne scias, — kun karaktera al ŝi seriozeco respondis Helena. — Sed mi ne estas fantomo, mi estas knabino kaj venis al vunditoj — por kanti, danci kaj rakonti. Kaj al mi doktoro Vladimiro Atanazijeviĉ permesis.

— Freneziĝi eblas! — raviĝis Robinsono Kruzo.

Frapante per la lambastono, li venigis Helena-n en grandegan ĉambron kun ŝtonaj muroj kaj ŝtona plafono. Nur la planko estis ĉi tie ligna. Sub grizaj litkovriloj ie estis leviĝantaj altaĵoj — Robinsono Kruzo ne tute klare diris, ke tiuj altaĵoj nomiĝas «kanonoj». Ie en duonkrepusko ŝi vidis ion strangan, blankan, preskaŭ senforman, Robinsono diris, ke tio estas engipsigitaj brakoj kaj kruroj kaj ke en tio estas nenio speciala. Unu vundito kuŝis sterne, liaj kruroj estis kovritaj per kloŝo, en la kloŝo brulis elektra lampo, tiu lampo simple teruris Helena-n, kaj ŝi longe ne povis deŝiri rigardon de la vundito kun la lampo.

— Vi, Helena, ne tremu, — diris al ŝi Robinsono. — Al Paŭĉjo estas brulvunditaj la kruroj, lin Vladimiro Atanazijeviĉ laŭ nova sistemo kuracas, laŭ modernaj sciencaj atingoj. Por ke tie, en tiu kesto, ĉiam estu sama temperaturo. Kaj nun pri la «kanonoj». Tiel ni ilin inter si nomas, sed efektive tio estas osta etendado. Unuavide estas vera teruraĵo — nadlo estas traigita tra la osto. Sed esence, nia heroa ĉefmatroso Panasjuk spertas nenian doloron. Ĉu mi pravas, Arkadio?

— Kaj kio ĝi estas? — demandis Arkadio.

— Mi tuj prezentos, — respondis Robinsono. — Ĝi iomete kutimiĝu al nia zoo...

— Mi jam kutimiĝis, — trankvile diris Helena.

— Nu, se kutimiĝis, do, ni komencu.

Kaj per voĉo de sperta varietea anoncisto Robinsono prononcis:

— Kamaradoj vunditoj! Ĉi tie al ni venis infano, nomata... Kiel vi nomiĝas, knabino?

— Helena. Jarceva Helena.

— Infano Jarceva Helena. Ŝi diras, ke ŝi povas kanti, danci kaj rakonti. Ŝajne ŝi estas komencanta aktoro. Do, ĉu ni petu?

— Ni petas! — aŭdiĝis de la lito de la ĉefmatroso Panasjuk.

Kaj ankaŭ aliaj vunditoj same rilatis al la estonta debuto de Helenjo sufiĉe favore:

— Ŝi faru!

— Ek, knabino, ne timu!

— Nur la unua batalo estas timinda!

— Iru per plena forto!

Ne sciante, kie ŝi staru kaj kiel sin tenu, Helenjo aliris al tiu lito, sur kiu kuŝis Panasjuk, prenis per la manoj la piedparton kaj diris, rigardante en lian bonkoran palan vizaĝon:

— Kanto. Sub titolo «Oraj vesperoj».

— Do, bona verko, — aprobis Arkadio.

Helena tusis kaj ekkantis per sia alta, pura, iomete tremanta voĉo:

Odoras miele,
Odoras je mento
La oraj vesperoj...

Ŝi kantis kaj rigardis per la grizaj, ankoraŭ iomete timigitaj okuloj al la vundito, sub kies kruroj estis brulanta la elektra lampo. Kaj la vundita Paŭĉjo rigardis al Helenjo simple, serioze kaj penseme, kaj kiam ŝi finis sian kanteton, tuj laŭte diris:

— Bis-brave-bis!

— Timu, fricoj, ĉi tie staras la matrosoj, — enigme kaj stimule diris Arkadio kaj surdige ekaplaŭdis per la grandaj manplatoj.

Helenjo kantis ankoraŭ. En la pordo de la ĉambro nun staris flegistinoj kaj brankardistinoj, venis kelkaj irkapablaj vunditoj. Robinsono Kruzo kun severa esprimo de la harkovrita vizaĝo petis teni plenan silenton, sed tion li diris por ajna okazo, ĉar eĉ sen tio estis absolute senbrue.

— Kaj nun mi al vi rakontos versaĵon, — diris Helena, kaj ŝiaj longegaj okulharoj malleviĝis, pro kio la maldika vizaĝeto iĝis subite tia kortuŝe ĉarma, ke Robinsono Kruzo, kiu ie en la Orjola regiono havis du filinojn, momente ekŝvitis kaj sufokiĝis. — Versaĵo, verko de kamarado Marŝak.

Nun Helena tute ne timis, kiel komence, kiam ŝi eniris en la subteran kirurgion. Kaj tiuj vunditoj, kiuj tute antaŭnelonge ŝajnis al ŝi timige danĝeraj, nun aspektis tute ordinaraj homoj, nur kuŝantaj en maloportunaj pozoj. Kaj ĉiuj ili aplaŭdis al ŝi, kaj tiuj, kiuj ne povis aplaŭdi, ĉar estis vunditaj al la brakoj, kriis:

— Donu, Jarceva, la versaĵon!

— Ne malkuraĝu, Henjo!

Plu tenante la piedparton de la lito, Helenjo komencis rakonti pri maljunulino:

Maljuna virin' al bazaro ekiris...[66]

En la versaĵo estis multe da ridinda pri la maljunulino, kaj ĉar Helena ne laŭtlegis la versaĵon, kiel oni ordinare laŭtlegas versaĵojn, sed rakontis ĝin kvazaŭ de si mem kaj krome kun plej serioza aspekto, do tio estis eĉ pli ridinda, kaj la vunditaj maristoj laŭte ridis, kaj al Paŭĉjo eĉ larmoj aperis sur la okuloj. Li viŝadis la larmojn per la polmo kaj ĝemadis:

— Jen kia maljunulino! Kiele...

— Kaj nun mi por vi dancos! — anoncis Helena, fininte la versaĵon.

— Nun Helena Jarceva elpaŝos kun dancoj, — lerte saltante, apogante sin sur la lambastono, kvazaŭ tradukis Robinsono Kruzo, kiu nun iĝis nepra partoprenanto de la koncerto kaj eĉ ties gvidanto. — Atenton, kamaradoj, dancoj!

La tria parto de la programo — dancoj — iris multe malpli bone, ol la antaŭaj du. Evidentiĝis, ke tabuloj de la planko en la ĉambro sekiĝis, kaj, kiam Helenjo komencis salti, plenumante diversajn komplikitajn turniĝojn kun piedfrapoj, la planko skuiĝis, eksaltis la litoj, kaj unu plej malpacienca vundito eĉ ĝemis, pro kiu lin poste, tamen, skoldis la kamaradoj. Ĉiuokaze la «Kabardan» dancon Helena rompis en la mezo kaj tre konfuziĝis, sed oni tuj komencis laŭdi ŝin, samtempe klariginte, ke dancojn oni prefere faru en la koridoro, ke dancoj, certe, estas bonega afero, sed ĉar ĉi tie estas tia specifeco, eble, Helena ankoraŭ kantos, kaj la dancon prezentos en proksima estonteco, kiam Robinsono Kruzo, profesia ĉarpentisto, firmigos la plankon, por ke ĝi ne tremu, kiel hunda vosto.

Kaj Helena ekkantis.

Ŝia repertuaro evidentiĝis granda: kaj «Katjuŝa», kiu, kiel sciate, iris sola en la primaver'[67], kaj gaja kanteto «Nek tien nek ĉi tien», en kiu Helena mokis la frenezan Führer-on, kaj eĉ «Al heroaĵo mi vin akompanis...»

Ĝuste dum la plenumado de Helenjo de tiu ĉi lasta programero eniris en la ĉambron, pli ĝuste, eniĝis en la homamason apud la pordo Vladimiro Atanazijeviĉ Ustimenko. La vunditoj iomete disiĝis, por tralasi lin antaŭen, kaj li ekvidis Helena-n, kiu, rozkoloriĝinte pro falinta sur ŝin sukceso, estis finkantanta la kanton. En la dorson de Vlaĉjo varmege spiris helpkuracisto Mitjaŝin. Aplaŭdinte kune kun ĉiuj al Helena, Ustimenko ordonis ekde morgaŭ enskribi Jarceva-n en la provizliston, kaj ĉar Mitjaŝin suspiris kaj gratis sin, Ustimenko finis sian ordonon tiel:

— Je mia responso. Poste ni ordigos.

— Se estus ia bazo, — ankoraŭ suspiris Mitjaŝin. — Por burokrateco.

— Bazo: brankardistino, — senpripense diris Vlaĉjo.

— Ja kia ŝi estas brankardistino, kamarado majoro?

Duope, inventante bazon por enskribo en la provizliston, ili eliris el la subtera kirurgio al pura frosta aero. En la Ĝiba golfo signalis foriranta trenŝipo, en direkto al fjordo Kuvenap alte en la ĉielo trairis bombaviadiloj. Ustimenko diris, elektante vortojn:

— Oni ne povas, kamarado Mitjaŝin, rezoni pri la homaro, preteratentante homon. La homaro konsistas el homoj. Helena estas homo.

— Tio estas prava! — konsentis Mitjaŝin. — Mi timas, ke ne estu klaĉoj.

— Kiaj tiaj klaĉoj?

En mallumo la voĉo de Ustimenko sonis malkontente, preskaŭ kolere.

— Tiaj! Nora estas virino interesa, belaspekta. Krome, vidvino. Vi estas viro belaspekta, ĉiuj niaj al vi rigardas, kaj fraŭlo...

— Mi pri tio ne deziras aŭskulti! — diris Ustimenko.

Lavinte sin kaj trinkinte teon, li venis al Aŝĥen. La fisorĉistino fartis tute malbone, Zinaida Mikaelovna, mallaŭte plorsingultante, estis boliganta injektilon. Vlaĉjo rigardis al la temperatura listo, kalkulis la pulson.

— Kio estas tie ĉe ni? — demandis Bakunina.

— Ĉio estas en ordo.

— Ĉu vere en ordo? — ne malfermante la okulojn, dubis Aŝĥen. — Kiam mi leviĝos, ĉion ekscios.

Poste ŝi ekparolis en la armena.

— Ŝi insultas, — ridetinte tra larmoj, klarigis Zinaida Mikaelovna. — Vi, probable, rimarkadis, ŝi neniam plendas. En tiuj okazoj, kiam aliaj plendas, Aŝĥen insultas. Tia mirinda karaktero.

Je la dua horo de nokto al la terkabano de Vlaĉjo oni frapis.

— Al ni venis du kapitanoj, — diris flegistino Kondoŝina. — Novaj nomumitoj...

— Do, Karolina ilin instalu, — respondis Ustimenko. — Mi laciĝis.

— Ili deziras nepre vidi vin, — tremerante en frosto, klarigis Kondoŝina. — Unu, ĉu vi ne memoras, tia bela, Veresova Vera Nikolajevna, estis ĉe ni iam...

— Morgaŭ! — diris Ustimenko. — Morgaŭ matene. Ĉu klaras?

Kondoŝina suspiris:

— Klaras!

### Sed se via onklino kapitulacis al kaptiteco?

— Tamen sen viaj altestimataj maljunulinoj estas pli bone! — diris Vera Nikolajevna. — Pardonu, la aero estas pli pura.

Ustimenko silente ekfumis. Li komprenis, ke Veresova lin intence mokas, kaj penis ne incitiĝi.

— Via Aŝĥen estas tirano, diktatoro, despoto kaj Saltiĉiĥa[68], — prononcis ŝi antaŭlonge preparitan frazon. — Tamen, vi estas ŝia merita disĉiplo. Eĉ Palkin plendas, ke ĉe vi iĝis ankoraŭ pli «senkompate».

Deflanke, ruze ŝi ĵetis al li rigardon. Li estis iranta nehaste, mallarĝigante la okulojn al la helblua printempa ĉielo, al la blankaj ŝaŭmondetoj, kurantaj sur la ĉiam malvarmaj akvoj de tiu ĉi malafabla maro. Kiom da tempo pasis, dum li estas ĉi tie? Kiom da longaj, lacigaj tagoj, semajnoj, monatoj, jaroj, operacioj, vindadoj, konsiliĝoj, katastrofoj, venkoj, atingoj, perdoj? Kiomfoje li forveturadis el ĉi tie kaj revenadis en sian «ŝtonan palacon», kiel ŝercis Aŝĥen Ovanesovna, kiomfoje li estis skoldita de ŝi, kiomfoje ili kverelis kaj dum tutaj tagoj interparoladis nur en la oficiala lingvaĵo? Kaj ĉu nun, kiam la maljunulinoj forveturis, li subite ne kaptadis sin uzi la intonaciojn de Aŝĥen Ovanesovna en la pansejo, eĉ en la operaciejo? Ĉu ne rimarkadis li en si mem rezultojn de ŝia malfacila instruado? Kaj, se li iĝis ne tiom malbona terapeŭto, — ĉu tio ne estas merito de la kvietega kaj humilega Zinaida Mikaelova kun ŝia vidvina, trivita maldika ringo sur la blanka mano?

— Ĉu vi laciĝis en la ekspedicio? — demandis Veresova.

— Ne.

— Tamen vi bone sunbruniĝis. Nun vi havas aspekton de malnova marhundo. Kiel Miĉjo kaj Greĉjo, ili estas same sunbrunaj pro siaj nord-uestoj kaj marŝtormoj. Kaj vi tre beliĝis, Vladimiro Atanazijeviĉ. Nun ĉiuj niaj knabinoj tute freneziĝos. Speciale via ŝatata Jarceva.

— Kiel fartas Helena?

— Iu, interalie, opinias, ke ŝi estas via filino, — kun pigra subrido respondis Veresova. — Oni eĉ trovas certan similecon, ekzemple, la okulharojn. Ĉu ne estas tiel?

— Ne diru maldecaĵojn! — petis li.

Ili turniĝis al la rokoj. Ĉi tie estis komenciĝanta leviĝejo. Ankaŭ betuloj ĉi tie kreskis — malgrandaj kaj malfeliĉaj betuletoj de Arkto.

— Ĉu vi ne miris, ke mi vin renkontis? — demandis Veresova.

— Mi miris. Por kio, vere, vi min renkontis?

— Sed mi tute ne vin estis renkontanta, — respondis ŝi. — Mi ĉiam venas al la linia ŝipeto. Ĉi tie vere eblas pendumiĝi pro enuo, en via difavora establaĵo.

— Se vi laborus pli multe, ne lasadus ĉion al kompatinda Ŝapiro, eble, por vi estus pli gaje.

— Mi rekonas intonaciojn de Oganjan...

— Mi tre ĝojas, ke mi similas al ŝi.

Vera subite firme prenis lian brakon.

— Ĉesu, — arde kaj rapide diris ŝi. — Mi ne povas kun vi kvereli. Tio estas turmenta. Ĉu vi komprenas? Vi kvazaŭ incitas min, ne parolas kun mi serioze, uzas ian stultan, ironian stilon, kunbekiĝon, mokojn. Tio estas netolerebla! Mi ja estas homo, virino, sed ne ŝtono...

— Propre, pri kio vi diras? — malvarme interesiĝis li. — En kio mi kulpas?

Ŝi forlasis lian kubuton, li demetis la mantelon, ĵetis ĝin sur la ŝultron, transmetis en la maldekstran manon, por ke Veresova ne plu tuŝu lin, kaj silente ekiris pluen. La plej malagrabla estis, verŝajne, tio, ke li estis bonege komprenanta kaj sentanta en ŝi ĝuste virinon. Kaj ŝi tion sciis. Same kiel, tamen, sciis ankaŭ tion, ke li ial per ĉiuj fortoj rezistas al la neevitebla, el ŝia vidpunkto, iro de eventoj.

«Ankoraŭ nemulte, kaj mi simple freneziĝos, — subite kun malespero pensis ŝi. — Ĉu mi forveturu el ĉi tie, eble? Finfine, tio iĝas stulta, idiota farso! Mi ja estas en ridinda situacio».

Kaj ŝi tuj respondis al si mem: «Kial do tio estas ridinda situacio? Nu, mi amas la homon, kiu min ne amas, nu, aliaj vidas tion. Kio do en tio estas ridinda? Tio estas eĉ kortuŝa. Se mi estus malbela, oblikva aŭ variolmarkita, sed mi estas bela, ne malpli, se ne pli bela, ol li. Tio estas li, kiu estas ridinda, jen kio — netuŝumino, Jozefo, filo de Jakobo».

Preskaŭ kun kolero ŝi ekrigardis al li. Li estis iranta ne haste, maĉante la ingon de antaŭlonge finfumita cigaredo, pri io enpensiĝinte. Kaj renkonten al li estis jam kuranta varmiĝinta, kiel post bano, diketa Mitjaŝin: raporti, manpremi, ĝoji...

— Nu, ĝis la vespero, — diris ŝi malgaje. — Ni hodiaŭ ankoraŭ intervidiĝos...

— Sendube! — respondis li distrite kaj jam ridetante al la kuranta plenforte Mitjaŝin. — Certe...

Ŝi devancis lin kaj ekiris per malpezaj paŝoj antaŭen kaj, retrorigardinte el malproksime, ekvidis, kiel Mitjaŝin ion vigle rakontas al Ustimenko, kaj tiu kapjesas kaj larĝe ridetas.

En tiu terkabano, kie iam loĝis la maljunulinoj kaj kie nun loĝis li sola, Ustimenko iom sidis sur la tabureto, trinkis teon, ankoraŭ fumis, poste razis sin, iris en la duŝejon, alivestiĝis al alia tuniko, surmetis la kitelon kaj la ĉapeton kaj ekiris inspekti sian medicin-sanitaran batalionon numero 126, kiu antaŭlonge ĉesis esti bataliono kaj transformiĝis en hospitalon, sed la floto kutime plu nomadis la hospitalon en rokoj medsanbato 126, aŭ eĉ, laŭ la pli malnova kutimo: «Ĉe la maljunulinoj».

La unua, kiun ŝi ekvidis en sia kirurgio, estis Helena. La koro de Vlaĉjo tuj varmiĝis, li kaŝis sin en la koridoro kaj ekvidis, kiel la knabino en bone tajlorita, almezurita laŭ la alto, kitelo (nun ŝi havis propran kitelon, evidente), kun diligente kaj egale tonditaj fruntharoj, kun larĝe malfermitaj grizaj okuloj aliris al vundito, tenante en la manoj bovlon kun fumanta supo, kiel ŝi eksidis apud li sur tabureton kaj komencis lin manĝigi per kulero. Paŝinte iomete pli proksimen al la pordo, Vlaĉjo ankoraŭ fiksrigardis kaj subite rimarkis sur la kitelo de la knabino medalon. Litere ne kredante al si, Ustimenko eniris en la ĉambron, vokis Helena-n, rimarkis rapidan kaj feliĉan brilon en ŝiaj okuloj, eksidis apud ŝi sur la liton ĉe la piedoj de tiu vundito, kiun ŝi estis manĝiganta, kaj demandis:

— Kio estas tio, Helena?

— Registara dekoracio, — respondis ŝi, iomete mallevinte la okulharojn al sia kitelo kaj ree levante ilin, por vidi Vlaĉjon. — Dum vi estis en la ekspedicio, Vladimiro Atanazijeviĉ, al ni venis admiralo, la komandanto, kaj dekoraciis min en la nomo kaj laŭ komisio. Medalo «Pro batalaj meritoj». Vi manĝu, oĉjo Niĉjo, — diris ŝi al la vundito, — ja la supo estas bona, ne kun konservaĵo hodiaŭ, sed kun freŝa viando.

— Severa! — rimarkis oĉjo Niĉjo, larĝŝultra viro kun vinditaj manoj. — Severa fratino!

— Kun vi alie ne eblas, — suspiris Helena.

— Kiam oni al vi konfidis manĝigadon? — interesiĝis Vlaĉjo.

— Ja tuj post la unua koncerto. Tio estis kamarado Mitjaŝin, kiu min mobilizis. Kiam vi al li la ordonon neplenumeblan donis, li kun la panjo longe pensis, ĝis la vespero mem. Kaj poste kamarado Mitjaŝin subite kriis...

— Kion kriis?

— Heŭreka, jen kion. Kaj tiam ili min mobilizis. Vidu, mi havas viŝtuketon puran, por sur la bruston al vundito meti, ĉar ili kelkaj malpureme manĝas...

— Ho, kia ŝi estas ruza, kiel muŝo, — etendante al Helena la lipojn, por ke ŝi ilin viŝu, diris oĉjo Niĉjo. — Ĉu vi scias, kamarado doktoro, kiajn ŝi artifikojn elpensis? Jen, ekzemple, vundito rifuzas manĝi... Naŭzas lin, aŭ entute — suferojn li ne povas venki, aŭ konscienco malmultas, unuvorte — rifuzas. Ĉu vi scias, kion ŝi diras?

— Mi diras, ke oni min maldungos, — kun mallonga suspiro sciigis Helena. — Kiel nekapablan. Sed ĉu ne maldungos ja?

Forbalainte panerojn de la larĝa brusto de oĉjo Niĉjo, Helena foriris por dua plado, kaj oĉjo Niĉjo diris:

— Infano, sed estas pli interesa, ol kino. Ŝi venos kaj babilos — kaj en la animo estas pli trankvile. Ŝin oni ĉe ni nomis «viva gazeto». Ŝi nur ĉe vi estas kvieta, sed kun ni — vera maŝinpafilo!

Kaj en la malfrua vespero Ustimenko faris skoldegon al la tuta personaro de la medsanbato 126, kiu nun havis rajtojn de hospitalo, konkeritajn de Aŝĥen Ovanesovna tiam, kiam ŝi estis komandanta ĉi tie, en la rokoj, kaj kiu nun, laŭ la vortoj de Vlaĉjo, «degeneris», «disfalis», «trograsiĝis» kaj prezentis per si nenion alian ol «kompanion da pigre pensantaj aŭ tute ne pensantaj etaj kaj grandaj estroj kaj ties subuloj, dezirantaj nepre same iĝi estroj».

Dum li estis elpaŝanta kun sia parolado, Mitjaŝin skribis al li letereton: «Por morgaŭ ni planas partian kunvenon, ni membrigos vin en la partion». Vlaĉjo tralegis. Mitjaŝin tiutempe rigardis al li atende. Vlaĉjo tuj komprenis Mitjaŝin-on, kaj tiu laŭ subita brilo de la Vlaĉjaj pupiloj same komprenis, ke faris nekorekteblan eraron, skribinte tiun averton: ĝuste nun ja Ustimenko, kio nomiĝas, baŭminte, okupiĝos pri malbonigo de rilatoj...

Kaj la nestulta Mitjaŝin ne eraris.

Kion ajn, sed malbonigi rilatojn Ustimenko scipovis. La unuan baton la faris al la plej humila kaj neniom atendinta tiun baton Mitjaŝin. Kial paneis la motoro de la elektrostacio, kaj paneis tiel, ke ĝis nun ne estas riparita? Interese, kiu pri ĝi responsas? Kaj kiel okazis, ke Mitjaŝin, «pendinte» dum kelkaj diurnoj en la proviza administrejo kaj eĉ penetrinte al la generalo mem, eĉ per vorto ne menciis pri la paneo? Ĉu ne deziris ricevi mallaŭdon? Nu, kaj kiele estas labori en la operaciejo, kiam tie lampoj lumas duonforte kaj, operaciante, la kirurgoj ĉiam maltrankviliĝas, ke ili restos tute sen lumo? Ĉu tio, kamarado Mitjaŝin, eble, helpas al sukceso de la afero? «Kontribuas?» — kiel esprimis Vlaĉjo, rememorinte Polunin-on kaj lian leksikonon. Aŭ ili ĉi tie forgesis, ke la milito plu daŭras?

Mitjaŝin ekpalpebrumis, petis permeson diri informon.

Ustimenko ne permesis. La sekvan baton li faris al Karolina Janovna — la ekonomino, kiu de la komenco mem de la kunveno ne havis pacon en la animo, ĉar ŝi rimarkis sur la tablo apud majoro Ustimenko kovritan gamelon kaj divenis, kio estas en tiu gamelo.

«Kiam li nur sukcesis — damnita — penetri en la kuirejon? — demandadis sin Karolina Janovna, preteraŭskultante la skoldadon al Mitjaŝin. — Kiam li nur traŝoviĝis tien, diablo lin prenu! Ja mi preskaŭ ne foriris, nur por unu horo, ne pli, — por dormeti, kaj la kuiristo al mi nenion raportis! Nu, atendu, kuiristo!»

Kaj la kuiristo estis ruze ridetanta: lia afero estas prava, li eĉ atestantojn havas — la deĵorantojn en la kuirejo, malfeliĉo ja povas okazi al ĉiu, nu, brulis la supo, sed ja estis averto al la ekonomino, ĉu ne? Ŝi nur provu nei tion! Kaj pri tio, kiel, farinte gustumon, ŝi ordonis ankoraŭ unu supon kuiri nur por la kuracistoj, kaj en la brulintan ĵeti laŭrofolion, — li ankaŭ pri tio raportos. Oni lin sendu eĉ en la punejon, sed ankaŭ la damnita Karolinaĉo ne evitos malbonon. Ja tiu ĉi jam stampos, jam karesos. Kun tiu ĉi eĉ Aŝĥen mem ŝajnos anĝelo!

Kaj Vlaĉjo stampis kaj karesis. La supon gustumis ĉiuj kuracistoj, kaj al Mitjaŝin estis ordonite gustumi. Kaj ankaŭ Karolina gustumis la supon, kaj la kuiristo, farinte ofenditan mienon, glutis sian supon.

— Vera Nikolajevna, — turniĝis subite Vlaĉjo al Veresova, — ĉu hodiaŭ fari gustumon devis vi?

— Mi, kamarado majoro, — gaje kaj trankvile konfirmis ŝi. — Al mi oni alportis en la terkabanon tagmanĝon, kaj mi gustumis...

Per ridantaj okuloj ŝi ĉirkaŭrigardis la kunvenintojn kaj aldonis:

— Ja tiel oni ofte faras, kaj ĉie...

Multaj ekridis, sed Ustimenko ne ridetis.

Kaj Mitjaŝin iĝis eĉ pli malgaja. Li pli multe, ol la aliaj, konis kaj estis komprenanta la novan estron kaj divenis, per kio ĉio finiĝos.

Post la historio kun la supo Ustimenko ordonis al la nerezistanto — brankardisto Palkin — «doni detalajn klarigojn pri la sciata de li afero». Greĉjo Rasputin, kiu nun havis tian aspekton, kvazaŭ Puriŝkeviĉ kaj Jusupov jam murdis lin, li iomete kuŝis en la tero kaj venis en la medsanbaton 126, leviĝis de la benko kaj komencis kaptadi per la buŝo aeron, montrante malsanon.

— Koran insuficiencon prezentas, — kun abomeno diris Mitjaŝin. — Lertiĝis, vera aktoro...

— Ni atendas, Palkin! — diris Ustimenko.

Kaj Greĉjo Rasputin komencis rakonti, kiel li ŝtelis konservaĵojn. Li rakontis detale kaj ĉe tio estis konfidence ridetanta, kvazaŭ ĉiuj tiuj, kiuj kunvenis ĉi tie, estis se ne liaj komplicoj, do tiaj homoj, kiuj ne povas ne kompreni lin, ĉar ili ja same estas homoj kun ĉiuj karakteraj por homoj mankoj. Li paroladis kaj demandadis rapide: «Ĉu ne vere?», «Se io malbone kuŝas, tiam jam ne tiom granda estas peko?», «Ĉu estas mi, kiu kulpas? La tento kulpas kaj tiu, kiu pri tiu tento ne pensis, ĉu ne?» Ĉiuj silentis, neniu rigardis al Palkin-Rasputin, ĉies koro pezis, ĉiuj sentis naŭzon kaj honton. Kaj tial, ke Palkin ŝteladis ŝtatan propraĵon jam delonge kaj multaj tion divenis, sed silentis pro stulta abomeno, kaj tial, ke li ne rakontis ĉion, kiel estis efektive, sed kvazaŭ per siaj demandoj palpadis, kiel kaj kion li diru, kaj ankoraŭ tial, ke al multaj el la ĉeestantoj li faradis ĉiajn etajn, ne ĉiam leĝajn komplezojn, — doktoroj, brankardistoj, flegistinoj suferis kaj deziris nur solan aferon: ke ĉio ĉi pli baldaŭ finiĝu. Sed Ustimenko, kiu, evidente, mem suferis ne malpli ol la aliaj, ne permesis ion ajn prisilenti en tiu ĉi historio, kaj okazis tiel, ke eĉ Karolina Janovna devis leviĝi de sia loko kaj detale klarigi unu kombinaĵon, al kiu aludis la jam montrinta siajn dentojn nerezistanto Palkin. Poste leviĝis de sia loko, apud la enirejo mem en la manĝejon, la kvieta kaj ofte ruĝiĝanta flegistino Kondoŝina kaj per neatendite laŭta voĉo rapide ekparolis:

— Prave faris kamarado majoro, ke malbridis tiun absceson. Mi delonge konas Vladimiron Atanazijeviĉ-on, li mem plej multe suferas. Kaj mi devas diri, nepre devas, kaj ĉiuj diru...

Ŝi paŭzis, kolektante fortojn, ŝia bonkora vizaĝo tute paliĝis, poste ŝi plumpe svingis la manojn kaj ekkriis:

— Kiel do okazis? Mi, partianino ekde la dudek kvara jaro, same, kiel evidentiĝis, priŝtelis niajn vunditojn? Kontraŭ ŝtelitaj konservaĵoj mi al tiu kanajlo vodkon donis, kaj la konservaĵojn en sendaĵo sendis. Do, mi estas kune kun li? Sed mi ja ne sciis! Ĉu mi pensis?

— Vi pensis, flegistino Kondoŝina, — nelaŭte interrompis ŝin Ustimenko. — Estu honesta! Malklare, nedifinite, sed pensis: de kie Palkin prenis tiujn grandajn ladskatolojn da konservaĵoj? Ja ne povis tio ne veni en vian kapon...

Post Kondoŝina parolis Nora Jarceva, ŝi kompatis Palkin-on, kaj ŝi diris, ke, eble, indus solvi tiun demandon bonkore, kvankam, certe, tiu historio estas abomena. Ĉu estas senco malhonoriĝi antaŭ la tuta floto, antaŭ la sanitara departemento, antaŭ alta estraro? La voĉo de Nora tremis, kaj ĉiuj estis komprenantaj, kiel ŝi hontas pri la bona, ĝis nun ne makulita nomo de la medicina bataliono, kiel al ŝi estas dolore, ke ankaŭ sur la maljunulinojn falos parto de la kulpo pro delonge ŝtelanta Palkin, kiel al ŝi estas amare, ke nun la vunditoj dirados: oni kuracas ĉe ili nemalbone, sed nutraĵojn ŝtelas, ne eblas saviĝi...

Kapitano Ŝapiro same subtenis Jarceva-n, kaj al li, plu gaje brilante per la okuloj, aliĝis Veresova. Ŝi estis «tute por la bonkoreco». Certe, Palkin-on necesas puni, sed ne lavante malpuran tolaĵon publike. Ja tutegale la malaperintan ne eblas repreni!

Vera Nikolajevna parolis tiel sincere, tiel bonvole kaj tiel malkaŝe, ke al ŝi, unuafoje dum tiu ĉi vespero, oni eĉ iom aplaŭdis, kaj sufiĉe laŭte. Sed Vlaĉjon oni aŭskultis modere, eĉ morne. Sed li sciis, ke tiel estos, jam kiam komencis sian mallongan paroladon.

— Ekzistas diversaj bonkorecoj, — diris li, ĉirkaŭrigardante per atenta kaj obstina rigardo la kunvenon. — Kaj ni, medicinistoj, komprenas tion ne malpli, sed pli bone ol homoj de aliaj profesioj. Ĉu deziras malbonon avino al sia nepo, kiam, ne komprenante, kio estas «akuta abdomeno», metas al la infano varmbotelon, antaŭdestinante la fatalan finon? Kaj ĉu ne bonkora estas tiu juna, nesperta, neprofesia kirurgo, kiu, cedinte al petoj de vundito, konservas al li, ni supozu, nekroziĝintan kruron, kaj poste perdas la homan vivon? Pri Palkin mi ne disputas, la historio kun li por mi estas klara, ĉi tie mi faros decidon kiel komandanto. Temas pri alia afero: pri tio, kiel ni vivu kaj laboru plu. Ĉu ni estu bonkoraj? Ĉu ni pardonu bonkoran Vera-n Nikolajevna-n Veresova-n pro tio, ke ŝi, neglektante sian militistan devon, sian honoron de kuracisto — ne rigardu al mi tiel riproĉe, kapitano Ŝapiro, tiuj vortoj rilatas ne nur al la fronto, sed ankaŭ al ni samgrade, — do, ĉu ni pardonu pri tio, ke ŝi formanĝis sian bongustan, speciale por ŝi destinitan supon, kaj la vunditoj sian brulintan supaĉon elverŝis? Ĉu al tio vi kondukas, kamaradoj? Ĉu vi tion deziras? Aŭ al kamarado Mitjaŝin ni glatumu la kapon pro tio, ke li, vidu, «forgesis» en la proviza administrejo levi la demandon pri la motoro? Nu, kaj se ĉe mi hodiaŭ nokte estingiĝos lumo en la subtera kirurgio, tiam kiele? Ĉu ni atendu viajn kerosenajn lampojn? Kaj en kia ili estas stato, tiuj lampoj? Ja mi rigardis, ekzamenis! En aĉega stato! Nu, kaj en mallumo operacii — ankoraŭ la scienco tion ne atingis. Do, ni estu al Mitjaŝin bonkoraj, kaj al tiu soldato Ivanov aŭ Petrov, kiun oni al mi en la operaciejon alportos, — kiaj ni estu? Konsilu, bonkoruloj! Instruu!

En la malalta manĝejo oni malpacience, malkviete ekmoviĝis. Iu apud la muro malfacile suspiris.

— Se servi, do ne kartavi, kaj se kartavi, do ne servi, — aŭdis mi tian malnovan proverbon, — severe diris Ustimenko. — Alie ĉe ni la afero ne iros. Kaj kio koncernas tiun fakton, tutcerte malĝojegan esence, ke subkolonelo Oganjan ekscios pri nia malhonoro, do kun tio nenion eblas fari! Mi dezirus ricevi de ŝi leteron kaj voĉlegi ĝin al vi. Kio koncernas bonkorecon, do ŝiajn ideojn pri tio vi bone konas...

Per tiaj vortoj Ustimenko finis sian elpaŝon kaj ekfumis cigaredon. Li estis nun sola, neniu eĉ rigardis al li, ĉiuj eliradis aparte de li, per siaj grupetoj. Kaj nur elmalproksime al li ĵetadis akrajn rigardojn Greĉjo Rasputin, atendante, verŝajne, kiam ĉiuj eliros. Sed ankaŭ tiam li ne kuraĝis aliri Ustimenkon — ne tian vizaĝon havis la majoro, ke indus komenci interparolon.

Tuj kiam Vlaĉjo eksidis al sia tablo, por komenci skribi ordonon, eksonoris la telefono.

— Ĉu vi vere al mi skribos riproĉon? — demandis Veresova.

— Nepre.

— Sed tio ja ne estas ĝentlemane, — subridante, diris ŝi. — Al la virino, kiu estas ĝismorte al vi enamiĝinta, kaj subite anstataŭ orkideoj aŭ, ekstremokaze, kamomiloj — riproĉon.

Li silentis.

— Ie mi legis tian titolon, — mallaŭte kaj rapide diris ŝi. — «Glacio kaj flamo». Tio estas pri vi.

— Tro bele.

— Sed ĉu vi ne ŝatas, ke estu bele? Hodiaŭ vi mem kian parolegon faris: «...neglektante honoron de kuracisto, militistan devon»! Eĉ Cvetkov mem envius. Kial do vi silentas?

— Mi estas okupita, skribas ordonon.

— Ĉu tio havas sencon: lasu min trankvila? Sed mi ne lasos. Mi prenos botelon da vino kaj venos al vi. Nu, respondu ja ion ajn!

— Bonan nokton! — morne diris li kaj surmetis la parolilon.

Matene la ordono estis afiŝita. Riproĉojn ricevis Mitjaŝin, Karolina Janovna kaj la kuiristo. Severan riproĉon li faris al Veresova.

— Kial do al mi sola severan? — jam kolere, sen ordinara sia subrido, demandis Vera Nikolajevna. — Ĉu ne tro forte, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Vi estas oficiro! — ekrigardinte en ŝiajn okulojn hele kaj rekte, diris li. — Kaj mi ne povas agi alie, ol pensas...

En la tagmezo oni forprenis Palkin-on, ordonon pri lia aresto subskribis la prokuroro de la floto.

Kaj por la dekoka horo estis fiksita partia kunveno. La komunistoj kunvenis sur monteto, super sia hospitalo, apud granita roko. Estis kviete, iomete nebule, nekutime varme, apud la marponto signaladis trenŝipoj, per aŭtomobilaj voĉoj interkriadis motorboatoj kaj ŝipetoj. Alte super la kapoj, en direkto de fjordo Kuvenap, per kojna ordo trairis aviadiloj.

— Aĥ, milito, milito, — diris sidanta apud Vlaĉjo rufa kaj akraokula vundito. — Renkontiĝoj, disiĝoj, diversaj rememoroj. Ĉu vi ne rememoras min, kamarado majoro?

— Ŝajne ie mi vin vidis...

— Kaj mi vin ne fo-orgesos! — kun tiro diris la vundito kaj, kun serioza mieno celinte per la pinto de la lambastono, dispremis grandegan araneon, elgrimpintan sur rulŝtonon. — Ne-e, mi ne forgesos! Do, ĉu vi ne povas rememori?

— Ĉu vi estas el aerfortoj?

— Kial el aerfortoj? Ni estas homoj surteraj! Ĉu vi deziras ekfumi?

Vlaĉjo ekfumis.

Demetante dum irado la kitelon, el trans la roko aperis kapitano Ŝapiro — hirthara kaj pala, post li iris Mitjaŝin kaj portis malgrandan tableton, al kiu per prempingloj, por ĝin ne deŝiru vento, estis alpinglita ruĝa tablotuko. Post Mitjaŝin flegistino Kondoŝina portis tekon, en kiu (Ustimenko sciis tion) kuŝis lia persona dosiero.

— Mi pardonpetas, — anhelante, diris Mitjaŝin, — ni iomete malfruis, sed kapitano Ŝapiro estis urĝe suturanta, al Jeremejĉik okazis malagrablaĵo, li decidis, kiel urso, elprovi la fortojn — lukti. Nu, kaj luktis. Do, ĉu ni komencu? Kio pri kvorumo? Kaj eble, ni ĉesu fumi, kamaradoj, respektu la partian kunvenon?

Brankardisto Belkin nelaŭte ridis: Mitjaŝin ĉiam forgesadis, kie eblas fumi, kaj kie ne eblas.

Ili elektis la prezidantaron, poste Kondoŝina anoncis peton de tiuj kaj tiuj kamaradoj ĉeesti en la kunveno, Vlaĉjo ne distingis la familinomojn. Per neaŭdeblaj paŝoj el post la Vlaĉja dorso aperis Nora Jarceva, flustris en lian orelon: «Vi, kamarado majoro, ne maltrankvilu, ĉio estos en ordo!» — ridetis kaj malaperis. Kaj Karolina Janovna majeste kaj afable kapsalutis Vlaĉjon, kvazaŭ vigligante kaj sciigante, ke la ofendon de li ŝi eĉ ne memoras.

Mitjaŝin rapide kaj lerte instalis sian tableton, metis sur la tablotukon la Vlaĉjan personan dosieron, flegistino Kondoŝina anoncis la tagordon, kaj kapitano Nesteroviĉ el la Politika departemento de la floto alŝovis al si la dosieron kun tia aspekto, kvazaŭ li ekscios nun ion eksterordinare gravan kaj novan, kion ĝis nun neniu en la mondo sciis.

Kiam Vlaĉjo rakontis sian «aŭtobiografion», kiel esprimis flegistino Kondoŝina, super la situo de la eksa medsanbato 126 en la direkto de la fjordoj ree trairis bombaviadiloj, kaj li akompanis ilin per rigardo. Li jam plurfoje havis okazon flugi sur DB-3 kun ĉiaj specialaj medicinaj taskoj, en la aerfortoj li havis amikojn, kaj al li ŝajnis, ke ili vidas lin el tie kaj scias, kian tagon li hodiaŭ havas. Kaj ĉiuj ĉeestantoj en la kunveno same ekrigardis en la pal-bluan vesperan ĉielon de Arkto. Ĉi tie estadis multaj aviadistoj — kaj inter tiuj, kiuj estis irantaj nun al la bombado, verŝajne, la flegistinoj, la brankardistinoj kaj la doktorinoj havis plurajn konatojn. Kaj flegistino Lusja eĉ suspiris, kaj ŝia pli aĝa amikino Nora ĵetis al ŝi rapidan kaj riproĉan rigardon, kvazaŭ dirante, ke pri tiu pafisto-radiisto, kiu eĉ ne trovis tempon por skribi leteron, ne indas sopiri.

— Ĉu iu havas demandojn al doktoro... al majoro kamarado Ustimenko? — demandis flegistino Kondoŝina.

Vlaĉjo staris senmove. Facila vento de la maro estis flirtiganta liajn harojn, la lacaj okuloj rigardis severe kaj trankvile, la sunbruna vizaĝo paliĝis: li laciĝis hodiaŭ, dum la tuta tago li devis operacii en la bazo de torpedboatistoj, poste li ordigadis aferojn ĉi tie...

— Estas demando, — signife tusinte, diris kapitano Nesteroviĉ. — Mi havas demandon al majoro Ustimenko. Jen vi deklaris, ke la patrinon vi ne memoras kaj estis edukita de via onklino, ŝajne tiel, iu Ustimenko Aglaja Petrovna. Vi deklaris ankaŭ, ke ĉion ŝuldas al ŝi kaj via patro, pereinta en speciala oficvojaĝo. Vi ankaŭ sciigis la partian kunvenon, ke Aglaja Petrovna Ustimenko ĝis la somero de la mil naŭcent kvardek dua jaro subtenadis kun vi korespondadon, sed nun vi ne havas de ŝi leterojn. Mi dezirus precizigi tiun ĉi parton de via elpaŝo. Kiel vi mem supozas, kie nuntempe troviĝas via onklino?

— En milito okazas, ke oni mortigas! — morne respondis Vlaĉjo.

— Tion ni scias! — malsimpatie prononcis Nesteroviĉ. — Sed tio ne estas respondo, tio estas demagogio. Sed se via onklino kapitulacis al kaptiteco aŭ kunlaboras kun la faŝistaj degeneruloj?

— Aŭskultu, kamarado kapitano, mi pardonpetas, — ekstarante, diris flegistino Kondoŝina. — Aŭskultu...

Nesteroviĉ same ekstaris de sia ŝtono.

— La demando estis farita al majoro Ustimenko, — prononcis li dise. — Kaj Ustimenko devas respondi al mi.

— Bone, mi respondos, — ne tuj diris Vlaĉjo. — Bonvolu! Mi ne scias, kio okazis al Aglaja Petrovna. Plej probable, ŝi pereis. Sed mi persone ne renkontis en la vivo homon pli puran, pli bonan kaj pli idean, ol mia onklino, ĉu vi tion komprenas, kamarado kapitano? Kaj dum mi estas viva, neniu ĉe mi rajtos senpune eĉ suspekti ŝin pri tio, pri kio vi ĉi tie parolas.

— Kial do ne rajtos?

— Tial, ke mi ne permesos.

— Sed kiel vi povas ne permesi?

— Kiel oni pri sia propra patrino ne permesas paroli! — subite per raŭka kaj furioza voĉo kriis de sia loko la ĉefserĝento, proponinta al Vlaĉjo ekfumi. — Ĉu vi ne aŭdis? Kiel pri fratino, kiel pri patro, ĉu vi ne scias?

— Mi pensas, ke la demando estas klara, — diris kapitano Ŝapiro. — Ĉu vi konsentas, kamaradoj?

— Des pli ke infanoj pro gepatroj ne responsas! — sufiĉe venene de sur sia loko diris ekonomino Karolina Janovna. — Same, tamen, kiel gepatroj pro infanoj...

— Mi responsas, — trankvile kaj firme interrompis Karolina-n Ustimenko. — Mi portas plenan responson pri Aglaja Petrovna, same kiel ŝi pri mi, mi supozas, kvankam ŝi por mi estas ne patrino, sed onklino. Sed ŝi por mi estas pli ol patrino, ĉar esti bona patrino estas normo de konduto, sed malfaciligi sian junecon, kaj krome junecon de bela kaj sola virino, per la sorto de la nevo, fordoni al tiu nevo la animon, por eduki el li sovetian homon, kaj ankoraŭ kun tiu knabo suferi, ĉar li kaj opiniis sin tro grava, kaj penis montri sin geniulo, kaj lernis iel-tiel, ĉio ĉi, vidu, estas ne tiom simpla. Kaj kia mi evidentiĝus fiulo, se mi ĉi tie permesus al mi cedi al la demando de kapitano Nesteroviĉ kaj almenaŭ eĉ ekdubi, por unu momento ekdubi pri honesteco de Aglaja Petrovna? Kaj ĉu petskribo pri partianiĝo de tia... ekdubinto... ĉu ĝi povus esti traktita?

Li paŭzis, kvazaŭ enpensiĝinte, poste renkontis puran kaj klaran rigardon de Nora Jarceva, sidanta rekte kontraŭ li, kaj, ekĝojinte al tiu kredanta kaj nedubanta rigardo, diris laŭte, dise, firme kaj konvinkite:

— Ne eblas ne fidi! Nenio estas pli terura ol reciproka suspektemo! Kaj neniu min konvinkos ne fidi al tiu, al kiu mi fidas. Alie mi ne povus vivi! Ĉu eblas vivi sen fido al siaj kamaradoj, eĉ kiam vi skoldas ilin kaj kverelas kun ili? Ne, ne eblas! Kaj ĉu militi? Des pli ne eblas! Nenion eblas fari, ne fidante, ĉu mi ne pravas?

— Prave! — abrupte finis Mitjaŝin. — Ĉu demandoj ne plu estas? Kiu deziras paroli? Vi eksidu, kamarado Ustimenko, sidiĝu sur ŝtonon...

Vlaĉjo eksidis kaj viŝis la ŝvitan frunton per poŝtuko. Nesteroviĉ plu estis fosanta en lia persona dosiero, kaj tio ial estis ofendanta Ustimenkon. Li eĉ malbone aŭdis, kiel veselleŭtenanto Kozjurin laŭtlegis al la kunveno leteron de sia patrino, adresitan «al tiu nia elstara sovetia doktoro, kiu vin, mia kara fileto, resanigis kaj savis el malfeliĉo ne malpli, sed pli bone, ol mi».

Post Kozjurin parolis helpkuracisto Mitjaŝin, la garantianto[69] pri Vlaĉjo, poste estis laŭtlegitaj leteroj de Aŝĥen Ovanesovna kaj Bakunina. Aŝĥen same estis garantianto pri Vlaĉjo, sed nun ŝi ankoraŭ skribis al la kunveno leteron, kaj dum flegistino Kondoŝina ĝin voĉlegis, malbone komprenante la skribmanieron de Aŝĥen, la tuta kunveno ridetis, ĉar ĉiuj aŭdis la voĉon de subkolonelo Oganjan — potencan kaj abruptan, kaj kiam ŝi komencis voĉlegi la leteron de Zinaida Mikaelovna, ĉiuj ekaŭdis la humilajn intonaciojn de Bakunina, ŝian delikatan manieron ne ordoni, sed peti, kaj ĉiuj eĉ ekvidis ŝian ĉarman rideton. Kaj kiam Kondoŝina legis pri salutoj «al nia bonega, neforgesebla, persista kolektivo», ĉiuj ekaplaŭdis, kaj, dum ili aplaŭdis, Mitjaŝin sukcesis diri al Vlaĉjo:

— Ĉu vi vidas? Kredas al ni la malunulinoj, salutas la kolektivon. Ne tiom ni estas malbonaj...

— Sed ĉu mi ne prava estis hieraŭ?

— Verŝajne, prava, — sen deziro respondis Mitjaŝin. — Sed tro severe, kamarado majoro...

La lasta petis parolon ĉefserĝento Saĉjo Djakonov. Kaj kiam li ekstaris, apoginte ne sen ioma afekto sur sia lambastono, Vlaĉjo subite tuj rememoris ĉion: rememoris tiun kuraĝan brilon de la okuloj, tiun venkan rideton, tiun fruntan hartufon, pendantan super la rompita brovo, kaj la karakteran raŭketan voĉon.

— Mia parolo estos mallonga, altestimataj kamaradoj! — diris Djakonov, subite emociiĝinte kaj iomete saltetante helpe de la lambastono. — Mi ne okupos vian atenton tro longe. Kio koncernas mian personan aŭtobiografion, do ĝi ne gravas, mi ĝin mencii ĝeniĝas, estis mi, mallonge dirante, krimula knabo. Ĉu vi komprenas? Mi ne precizigos, sed la militon mi komencis en punbataliono, kie mi troviĝis ne vane, kiel kelkaj preferas pri si mensogi, sed pro afero. Pro malbela afero. Nu, certe, mi tie eksciis, kio kion kostas, kaj forlavis de mi ion per propra sango. Mi penis, certe, ke da mia sango estu malpli, kaj da faŝista pli multe. Jen el tie min elprenis nia heroa fama kapitano Petro Kosmiĉ Leontjev, fama por la tuta nia Sovetunio. Kaj devis mi al li pruvi, ke li ne eraris en sia fido al tia homo, kiel mi. Mi bone pruvis, en ĵurnaloj estis, kiel mi pruvis, kaj kiam, pruvinte, mi estis rampanta hejmen — tiam ĝi min trafis. Nu, pensas mi, pereis Saĉjo! Fino al vi, pupeto! Forbrulis, kiel papilio, ne raportinte siajn finajn rezultojn. Mallonge, venis mi al la patrolo kaj tie petis akompani min, ĉar en min trafis mino kaj ne eksplodis en mia organismo, sed fiksiĝis en la ŝultro...

— Oj! — laŭte ekkriis Nora.

— Ĝuste! — severe konfirmis Djakonov. — Sidiĝis sub la skapolo kaj sidas, nur sola empeno el mi leviĝas, kaj la eksplodigilo eniris en la internaĵon, kaj neniu scias, kio tie okazas...

Vlaĉjo mallevis la kapon. Precipe Saĉjo estis rakontanta la veron, sed tiu vero ĉirkaŭkreskiĝis per tiaj elpensaĵoj, ke Vlaĉjo nur grakadis kaj suspiradis, aŭskultante pri tio, kiel «militkuracisto Ustimenko, ne treminte per sia kuraĝa vizaĝo kaj tuta koncentriĝinta en sia ŝtala volo, metis taskon senminigi tiun ĉi batalkamaradon...»

Ĉiuj aŭskultis Djakonov-on reteninte la spiradon, la virinoj ofte suspiradis kaj oj-adis, Mitjaŝin koncentrite snufadis, kaj strange — neniu eĉ foje miris pri artifikoj de la rakontanto, neniu ekdubis pri vereco de la fabelaj elpensaĵoj, neniu ridetis eĉ pri bombasto de la Saĉja leksikono.

«Kio do estas ĉio ĉi? — mirigite kaj feliĉe pensis Vlaĉjo. — Mi hieraŭ diris al ili senekzemple amarajn vortojn, sed ili nun kun ĝojo kredas al legendo pri mi, al absurdaĵo! Do, ili deziras kredi pri mi? Kaj kia mi nun devas iĝi, se eĉ Karolina Janovna aplaŭdas al Djakonov, eĉ kun admiro?»

Al Djakonov oni forte aplaŭdis, sed li per potenca mano haltigis la aplaŭdojn kaj, turnante sin al Vlaĉjo, preskaŭ kriis:

— Kaj ke vi tiel pri via onklino eldiris, kamarado majoro, do honoron kaj laŭdon al vi! Jen al mi Leontjev fidis, kaj kiun vi vidas antaŭ vi? Trioble ordeniton kaj prezentitan al eĉ pli alta titolo, ni ne precizigu — al kiu. Kaj al via onklino mi estas danka, ke ŝi edukis tian sovetian inteligenton, kiel vi, sed ne mizeran intertavolon aŭ aĉan burokraton, kiuj ankoraŭ — ne ofte, sed kiel rara escepto — implikiĝas sub niaj piedoj...

Kaj, transformiĝinte momente en monumenton al si mem, Saĉjo Djakonov subite per senmova rigardo por longe boris la palajn okulojn de la kapitano el la Politika departemento, poste apogis sin per la lambastono sur la ŝtono, turniĝis ĉirkaŭ la propra akso kaj sub tondraj aplaŭdoj eksidis.

Vlaĉjo estis membrigita unuvoĉe.

Post la kunveno li ankoraŭfoje rondvizitis sian subteran kirurgion. En la granda ĉambro li haltis malantaŭ la dorso de vundito, kiu, dolĉe suspirante, estis diktanta al Helena, jam sufiĉe laciĝinta dum la tago, leteron:

— Mi kisas viajn kruretojn kaj braketojn, komo, kaj tutan vian belegan figureton, komo, Galinjo mia kara...

Helena estis skribanta malrapide, per grandaj, infanaj literoj, metinte paperan folion sur libron. Pro tio, ke la papero estis neliniita, la linioj de la letero estis fleksiĝantaj malsupren, Helena denove levadis ilin supren, kaj pro tio ŝajnis, ke ŝi ne leteron skribas, sed desegnas serpentojn — dikajn kaj terurajn.

Apude oni kun frapado ludis domenon, karesa voĉo el radiricevilo estis kantanta:

Blua modesta tuketo
Falis de ŝultroj ĉe vi...[70]

— Ĉu vi al filino skribas, oĉjo Baĉjo? — svinginte la okulharojn, demandis Helena.

— Al kia filino? — ektimis oĉjo Baĉjo. Poste pensis iom kaj jesis: — Certe, al filino, ja al kiu alia? Galinjo — ŝi estas filino. Poste skribu: «Tage kaj nokte vi estas antaŭ miaj okuloj, — komo, filinjo, komo, — pri vi mi freneziĝas, kiel sovaĝa besto...»

— Vi timigos la infanon, — ĉirkaŭirante la liton, diris Vlaĉjo. — Por kio do la filinon per sovaĝaj bestoj timigi...

Tiu, kiun Helena nomis oĉjo Baĉjo, por nelonge konfuziĝis, poste rekte ekrigardis en la okulojn de Vlaĉjo kaj diris trankvile:

— Ŝi ĉe mi estas kuraĝa, la filineto, kamarado doktoro. Ne timiĝos!

— Iru, Henjo, — ordonis Vlaĉjo. — Mi anstataŭ vi finskribos...

Li eksidis sur ŝian tabureton, rapide reskribis la skribitan kaj demandis:

— Kaj plue?

— Ĉu plue? Plue tiel: se vi min forgesos, mi pereos, ĉar vi estas mia amo. Kaj la amon, kamarado doktoro, skribu per majuskla litero.

— Per majuskla... — ripetis Vlaĉjo. — Eblas ankaŭ per majuskla, kiel vi deziras!

## Ĉapitro naŭa

### En certaj cirkonstancoj...

La flagŝipa kirurgo en la ĉefa bazo ne troviĝis — Alekseo Aleksandroviĉ operaciis ie en la aerfortoj, ŝajne en la hospitalo ĉe Levin, kaj nun tie noktas — tiel klarigis al Vlaĉjo diklipa deĵoranto. Kaj nenian gastamon montris la diklipulo, malsame de ĉiuj konataj de Vlaĉjo doktoroj. Li respondis al demandoj de tiu pala pro laco majoro de medicina servo — kaj nure. «Ja ne gastejo ĉi tie estas, finfine», malvigle pravigis sian kolegon Vlaĉjo kaj ree eliris al la golfo — sub la malvarman meznoktan sunon.

En la ĉielo estis malkviete: nun Ustimenko jam ellernis kompreni eĉ malproksimajn sonojn de aviadilaj motoroj — li distingadis siajn bombaviadilojn disde la germanaj, kaj ankaŭ ĉasaviojn ne konfuzadis, kiel ajn alte ili flugus. Li klare distingis obtuzan, pulsantan, singultantan sonon de iranta al la urbo armado de malamikaj bombaviadiloj kaj tuj ekaŭdis ritmajn, hastajn frapojn de kontraŭaviadaj kanonoj de sur transportaj ŝipoj kaj el baterioj. Denove kuiriĝis kaĉo...

«Tio estas pro la ŝiptrajno», — pensis Ustimenko kaj rememoris antaŭnelongajn maristojn en la hospitalo sur la monto — anglojn, usonanojn, negrojn, rememoris frostvunditan malajon, mortintan sur la operacia tablo, kaj kolerajn vortojn de generalo Ĥarlamov:

— Prenu min diablo, mi ne komprenas, kial estas tiom da frostvunditoj. Mi absolute ne komprenas!

Al la haveno trairis ĉasaviadiloj, el trans la montetoj subite elfalis nekredeble grandega, tuta en nigra fumo, kliniĝanta al la maldekstra flugilo germana bombaviadilo; muĝante per la motoroj, ĝi trafulmis super la stabejo kaj la hospitalo, tuta priverŝiĝis per flamo kaj falis tute nemalproksime, ie trans la setlejo Vdovjino. Kaj la ĉasaviadilo, faliginta la bombaviadilon, faris super la ĉefa bazo rondon kaj denove impetis en la plej varmegan lokon — al la haveno.

Malrapide, per lacaj, pezaj paŝoj leviĝis Ustimenko laŭ trahakitaj en la roko ŝtupoj kaj malfermis pordon de malalta barako, nomata ĉi tie gastejo. Junulino kun koleraj brovetoj, en surĵetita sur la ŝultrojn mallonga matrosa palteto, rapide turniĝinte, eĉ sen lia demando diris, ke neniaj lokoj hodiaŭ estas kaj, tutcerte, ne estos.

— Sed eble, iel? — interesiĝis li, malestimante sin pro sia nedifinita kaj malcerta tono. — Propre, mi povus eĉ sur la planko... Mi, vidu, absolute ne havas kie nokti, kaj samtempe mi tion absolute bezonas...

Al li oni ĉiam rifuzadis, se li petis por si eĉ plej malgrandan bagatelon. Kaj oni neniam rifuzadis, se li petis por aliuloj. Plej probable, ĉio dependis de la tono, de la propra konduto, pro nesolideco, kiun li neniel povis venki en si. «Vi, Vlaĉjeto, estas ne solida, — riproĉadis lin siatempe Aŝĥen Ovanesovna, — vi estas ia tute knabo plenaĝa! Mi ne komprenas, kiel oni povis doni al vi rangon de majoro. Tiaj majoroj ne ekzistas, ĉu vere, Zinjo?» — «Certe, ne ekzistas», — konsentadis ankaŭ li.

Sed kial en tiu ĉi, ekzemple, okazo ne rilati al si mem kiel al fremda majoro de medicina servo, kiu devas, finfine, nokti? Ja tiu majoro estas necesa por la milito, se oni vestas lin, nutras, pagas al li salajron? Do defendu la majoron, Ustimenkon! Ne murmuru! Ne fingrumu butonon sur la palto! Postulu por Ustimenko, kiel vi postulas por viaj subuloj aŭ por viaj vunditoj, kiel vi postulis por Helena Jarceva — ĉu vi memoras, kiel vi kverelis pro ŝi eĉ kun la estro?

— Aŭskultu, kamarado militkuracisto, — diris la junulino kun koleraj brovetoj, — kia vi estas insista, kial vi staras super mi! Ĉu al vi ne estas klare? Mankas lokoj!

Ho, se li povus meti ŝin sur la ĝustan lokon, diri al ŝi per tiu fera voĉo, per kiu li scipovis paroli ĉe si eĉ kun Karolina Janovna, montri al ŝi, kio estas fortvola komandanto!

Tamen, pri tio li estis pensanta multe pli malfrue, ankoraŭfoje promeninte tra la bazo kaj haltinte apud malgranda dometo, ene de kiu io estis snufanta kaj ritme plaŭdanta.

Kaj Vlaĉjo tuj divenis, kio estas tiu domo: tio estas nova kaj jam fama banejo de la ĉefa bazo, pri tiu banejo li antaŭnelonge legis en la flota ĵurnalo ion similan al odo — tian ravitan, kun granda kvanto da krisignoj.

Kaj bonege!

Se li tute ne havas kie nokti, tiam li banos sin.

«Kion ni ne ĝismanĝis, tion ni ĝisdormos», — kiel diradis ĉefmatroso Ŝilov, kiam ili estis elĵetitaj en la pasinta jaro sur la Malgrandan Gadan insulon.

Li, Ustimenko, banos sin, varmiĝos kaj dormetos. En tia «somera» arkta nokto plej multe oni deziras varmiĝi!

Timu, fricoj! Majoro de medicina servo Ustimenko nun scias, kion li faru. En lia sako estas kompleto de subvesto kaj ŝtrumpetoj! Li havas sapon! Kio koncernas banspongon, do li prunteprenos ĝin de bonkora homo! Jen kiel ĉio estos.

Tamen kie al li algluiĝis tiu esprimo — «timu, fricoj»? Aĥ jes, certe, el la ĵurnalo: «De la Barenca ĝis la Nigra», «En trupoj kaj sur ŝipoj», «Timu, fricoj, ĉi tie staras matrosoj». Tiajn rubrikojn li ĉiutage vidadis sur la dua paĝo de la flota ĵurnalo...

Estas tamen treege stulte, ke li ne metis sur la ĝustan lokon tiun, kun brovetoj, el la gastejo. Ja li ne estis neniofaranta, li dum tri diurnoj operaciadis, preskaŭ dum tri diurnoj. Li operaciadis, kaj oni injektadis al li kafeinon, por ke li ne dormu stare, sed oni ne enlasis lin por dormi en tiun barakon. Timu, fricoj, li skribos pri tiu fakto en la ĵurnalon ion plendan kaj eĉ animŝiran, sub originala titolo «Nedelikateco», ion tian, kio surprizos la tutan floton!

Tamen, la ĉefa afero estas — ne ekdormi en la banejo tuj.

Ne, li ne ekdormos.

Li estas nuda, kaj ĉirkaŭ li ĉiuj estas nudaj. Senvestaj, kiel oni skribas en libroj. Apude sur benko estas iu senvesta kartvelo — malgranda, muskola, moviĝema, tuta, kiel simio, ĉirkaŭkreskita de fortaj malhelaj haroj. Li plaŭdadis sin al la femuroj, frapetadis per la eĝo de la mano la ŝultrojn, lerte, kiel profesia banservisto, masaĝis al si la surojn kaj la genuojn. Kaj babiladis. Kaj ĉiuj babiladis — ne banejo, sed ia psikiatria malsanulejo.

Ili prefere sidus kviete kaj dormus, kiel bonege!

Tamen, dormi, certe, ne indis.

Timu, fricoj, necesas esti atenta!

Ĉi tie en la banejo eblas, sendube, renkonti konaton kaj saĝe trudi sin al li por noktado — jen por kio necesis esti atenta. Povas esti, ĉi tie estos veselleŭtenanto Loŝadnij — ja el li Vlaĉjo eltiris sufiĉe kurban spliton, kiun li, cetere, donacis al Loŝadnij por memoro. Ĉu vi memoras, kamarado Loŝadnij? Aĥ, se li trafus en la kajuton al Loŝadnij! Kaj entute, ĉu malmultas ĉi tie submarinoj, destrojeroj, minbalaantoj...

Sed antaŭe necesas fliki la ŝtrumpetojn. Kiel ĉiu vera longservanto, li en la sako havas kaj kudrilon kaj fadenon. Sed al liaj okuloj okazis io tia, pro kio li longe ne povis trafi la kudriltrueton. La okuloj estis kungluiĝantaj. Finfine, mallarĝigante la okulojn, kiel miopulo, levinte al la okulo mem la kudriltrueton, li ekcelis kaj trafis. Tuj ne sen lerteco Vlaĉjo traigis la kudrilon ĉirkaŭ la vila truo en la ŝtrumpeto kaj firme streĉis. Rezultis siaspeca tubero. La tuberon li moligis per la fingroj. Nun necesis prepari por riparo la duan ŝtrumpeton. Pripensante, kion fari kun la disŝirita je pecoj kalkano, li ŝovis la kudrilon per la trueto malsupren en la fendon de la benko, por ke ĝi ne perdiĝu. Kaj tuj sur la kudrilon, gaje ion rakontante, sidiĝis la harkovrita kartvelo.

Estis eĉ nekredeble, ke ĉe tiu vireca, muskola homo evidentiĝis tia akuta voĉo.

— Mordis! — kriis li, turniĝante inter senvestaj oficiroj de la milita floto. — Mordis!

Ĉiuj salte ekstaris de siaj lokoj. Kaj tiuj, kiuj estis ripozantaj post la ŝvitejo, kaj tiuj, kiuj ankoraŭ estis antaŭĝuantaj banejajn ĝojojn.

— Ĉe li tie fadeno pendas! — kriis per raŭketa marista voĉo suboficiro en kalsono kaj en tuniko kun ordenoj. — Ja li sur kudrilon sidiĝis.

— Permesu, mi estas kuracisto! — seke haltigis Vlaĉjo la ĵetiĝantan senvestan kartvelon kaj kaŭriĝis apud li.

La viktimo altvoĉe singultis.

— Ne piedbatu! — per profesia doktora voĉo ordonis Vlaĉjo. — Estas tute ne tiel dolore.

— Ne tiom dolore, kiom humilige, — kolere bruskis la viktimo.

Ĉirkaŭe oni jam estis singarde subridantaj.

— Estas nenio ridinda, — mem ne kredante al sia hipokriteco, diris Ustimenko. — Tio estas porkaĵo — ĵeti kudrilojn sur benkojn.

Kiam la «operacio» finiĝis, la kartvelo arde manpremis Vlaĉjon.

— Ne dankinde, — plu miregante pri propra scipovo mensogi, diris Vlaĉjo, — sed, mi ripetas, tio estas porkaĵo.

Kaj li glitis laŭlonge de la muro. Al li ŝajnis, ke iu al li atente ekrigardis, kaj «danĝero donis al li kuraĝon». El la banejo li por ajna okazo trairis en la ŝvitejon. Ĉi tie oni lin, certe, ne trovos — en dolĉaj ĝemoj de ŝvitantoj, en nuboj de vaporo, en blanka mallumo de gaja baneja infero. Kaj se oni trovos, tiam li forneos. Estus bone, se la viktimo estas civila dungito. Sed se li estas kolonelo? Aŭ, savu dio, admiralo el severaj. Kaj se li ordonos:

— Donu al mi tuj tiun frenezan idioton kun lia kudrilo!

Kaj pruvu tiam, ke vi ne dormis dum tri diurnoj.

Li simple kramfis pro sento de malamo al si mem.

Kaj evidentiĝis, ke li estas mensogulo! Abomena, impertinenta kaj trankvila mensogulo! Hipokrita estaĵo!

Aŭ tio same okazis pro la trolaciĝo?

Por ajna okazo li ankoraŭ dormetis super sia kuvo dum ĉirkaŭ duonhoro en la banejo. Ĉi tie almenaŭ estis varme, sed kiu scias, kio atendis lin poste en tiu glora bazo, kie estas tiom da grandaj varmaj domoj, en kiujn lin neniu vokas. Kaj ĉi tie estas ne tiom solece, kiel sur la granitaj rokoj de tiu ĉi bazo, kaj ne necesas agordi sin al pensoj pri «severa kaj netransdonebla beleco de la Nordo».

Sed se malfortunas, tiam do malfortunas, kiel diris maljunulino Aŝĥen, kiam li antaŭ la Sepa de novembro de la pasinta jaro, mallerte turniĝinte, elverŝis sur sin grandan flakonon da jodo: tuj kiam li eliris el la antaŭbanejo, li trafis al patrolo. Jam pasis la templimo — necesis havi noktan paspermeson, kiun Vlaĉjo, memkompreneble, ne havis. Kaj li eĉ ne rezistis kaj ne disputis — li obeeme ekiris inter mitraletistoj-matrosoj, kiel sperta dizertulo aŭ «danĝera sabotisto».

«Timu, Ustimenko, — pensis li, — ĉi tie staras matrosoj. Esence, ĉio ordiĝis bonege. Nun mi havas kie nokti — sur benko en la komandejo. Tie, verŝajne, estas varme kaj seke kaj iu el la retenitoj regalos per tabako. Kaj jen ĝi, feliĉo...»

Apud li iris ankoraŭ unu retenito, kaj Vlaĉjo ne sen interna maltrankvilo subite rekonis la ĵusan kartvelon. Feliĉe, la viktimo evidentiĝis civilulo. Sur lia kapo estis mola ĉapelo, en la mano li portis lakitan valizeton kaj, plej probable, estis obsedita de la samaj pensoj pri malfortuno, kiuj estis afliktantaj ankaŭ Vlaĉjon.

— Mia kara doktoro! — diris la kartvelo. — Mia savinto, ĉu ne? Vidu, mi ĝuste intencis kun vi konsiliĝi, sed vi ien malaperis. Al mi fatale malfortunas nome kun tiu ĉi korpoparto! Ĉu vi nenion rimarkis, kiam vi estis foriganta la kudrilon? En la monato oktobro de la 1941-a jaro mi ekdormis, sidante sur elektra hejtilo, en jen tiu ĉi domo, ĉe unu mia malnova amiko. Io tie ŝaltiĝis aŭtomate, kaj oni min veturigis en la hospitalon kun brulvundo de dua grado. Ne pasis eĉ jaro, kiam mi ĉe similaj cirkonstancoj, sed en la bazo de torpedboatistoj dum sufiĉe forta frosto ekdormetis sur trafrostiĝinta granito, sur ŝtupoj. Rezultis frostvundo, tamen negrava. Kaj nun — tiu malgranda katastrofo. Eble, vi donos al mi ian praktikan medicinan konsilon? Vidu, kara doktoro, ĉio ĉi ne povas tiel plu daŭri, ĉu vi ne trovas? Interalie, ni konatiĝu.

Kaj la civilulo iomete ceremonie prezentis sin: lia nomo estas Elisbaro Ŝabanoviĉ Amiraĝibi, li estas ŝipestro, lia ŝipo estas «Aleksandro Puŝkino», mi petas ami kaj estimi. Li ĵus venis el Usono. Ĝenerale li hodiaŭ havas malsukcesan tagon, ni ne precizigu ĉiujn detalojn.

— Aŭskultu, — subite turnis sin Amiraĝibi al mitraletisto per sia raŭketa voĉo kun apenaŭ sentebla milda laringa aspiracio. — Aŭskultu, karaj, — ĉu vi estas homoj aŭ ne tute? Mi devas iri al mia amiko sur la ŝipon, tio estas tre proksime, jen ĝi staras — «Suna», ĉu vere vi tion ne komprenas? Penu kompreni. Morgaŭ oni min starigos sub malkargadon, kaj mi estos finita homo, aŭskultu, vi, kun mitraleto!

La matroso brue tusis kaj ne respondis.

— Ĉu estas aŭ ne? — penetre demandis la ŝipestro. — Animo? Koro? Ĉu ujo kun bono ekzistas interne de vi? Neniam estingiĝanta lucerno?

— Necesas la vorton scii, — per profunda, el la interno mem, karesa baso, kvazaŭ al etulo, diris la matroso, — la tempo estas milita, ne estas sciate, kiu iras, okazas paraŝutistoj-sabotistoj...

— La vorto estas «celgrajno»! — per dolĉa voĉo, kun kveraj aspiracioj prononcis Amiraĝibi.

— Ne! Ne celgrajno.

— La vorto estas «aviadilo»!

— Kaj ne aviadilo.

— Ne aviadilo kaj ne celgrajno, — penseme kaj kore konsentis Amiraĝibi. — Eble, tiuokaze — «motoro»?

— Ne.

Amiraĝibi prenis aeron en la pulmojn kaj rapide eldiris:

— Tanko-rudrostango-flughelico, kokino-koko-anaso-meleagro-tetro-mevo, petardo-mastbutono-kaskedo-geŭzo-minbalaanto-destrojero-batalŝipo-aviadilportanto.

La matroso silentis. La dua nelaŭte hihiis.

— Jen kia homo, — malgaje diris Amiraĝibi. — Mirinda homo. Malmola homo. En la ŝtona epoko tiaj homoj vivis...

La matroso subite ekstreme ofendiĝis.

— Insultu, insultu! — respondis li. — Ni en nia servo ĉion vidis. Unu kaptiĝis — la vizaĝon deziris atingi, ricevis kvin diurnojn da punejo — nur hodiaŭ finis, antaŭ la vespermanĝo eliris. Maldekstren, en la kelon, en la duan pordon dekstre!

Trans la dua pordo dekstre sidis rozvanga, juna kaj bonkora komandanto.

Amiraĝibi kaj Vlaĉjo metis antaŭ li siajn dokumentojn. La ŝipestro de «Aleksandro Puŝkino» regalis la komandanton per cigaredoj «Chesterfield» kaj per maĉgumo. La komandanto prenis du cigaredojn kaj du lamenojn da chewing gum. La matroso kun grizaj makuloj sur la iam frostvunditaj vangoj estis morne kaj ofendite sidanta sur la benko. Amiraĝibi proponis cigaredon ankaŭ al li, kion, certe, fari ne indis.

— Ne necesas, — diris la matroso per interna, senfine bonkora, sed ekstreme ofendita baso. — Komence vi insultas, kaj poste cigaredojn? Mi, eble, kvar raportojn donis, por ke oni sendu min militi, kaj ĉi tie mi de diversaj personoj, kiuj eĉ nenian militon flaris, ekskluzive insultojn aŭdas.

— Kiu vin insultis, Petrenko? — demandis la komandanto.

— Ja tiu ĉi civila dungito insultis: en la ŝtona, diris, epoko tiaj homoj vivis. Kiel mi tion komprenu?

— Klaras, — diris la komandanto per metala, komanda voĉo. Kaj lia vizaĝo el la bonkora, juna kaj gaja transformiĝis al nepenetrebla, speciala vizaĝo de komandanto: sen esprimo, sen aĝo — nur sola firmeco. — Klaregas, — ripetis la komandanto. — Kaj mi petas vin eksidi tie, sur la benko por retenitoj. Fumi ĉi tie ne estas permesite. Paroli same. Matene ni klarigos viajn personecojn.

— Sed la dokumentoj! — ekkriis Vlacĵo.

— Dokumentojn faras homoj! — kun mistera intonacio en la voĉo diris la komandanto. — Ĉu klaras?

Kaj ĉar ne plu estis io dirinda, la komandanto elkraĉis la maĉgumon kaj ĵetis en la hejtfornon la nefinfumitan cigaredon. Kaj Vlaĉjo pri la cigaredo bedaŭris kaj tuj firme ekdormis.

Estis precize la sesa horo, kiam li vekiĝis. Amiraĝibi estis firme dormanta, sterninte la ĝibnazan vizaĝon. Lia profilo estis akre konturita, kaj Vlaĉjo miris: la ŝipestro aspektis nun tute ne juna homo.

— Ne estis! — per dorme vigla voĉo estis raportanta telefone la komandanto. — Herooj de la Sovetunio ĉe mi inter la retenitoj ne estas...

— Kial ne estas? — malfermetinte unu okulon kaj tuse puriginte la gorĝon, demandis Amiraĝibi. — Ajna el ni, miaj karaj amikoj, povas morgaŭ aŭ postmorgaŭ iĝi heroo.

Per risortaj paŝoj Elisbaro Ŝabanoviĉ trairis la ĉambron, elkaptis el la mano de la komandanto la parolilon kaj nelaŭte diris:

— Jes, kamarado admiralo, tio estas ŝipestro Amiraĝibi. Ne, nin neniu retenis, ni simple implikiĝis kun unu simpatia majoro de medicina servo kaj frostiĝis en la klimato de la ĉi tiea belega printempo. Kaj la komandanto — delikata kamarado, nin gastigis kaj varmigis laŭ nia peto. Ni ĉi tie ripozis. Ne, kamarado admiralo, male, ni estas al li treege dankaj. Li montris veran flotan gastamon. Ĉu mia supera asistanto vin maltrankviligis, Petrokovskij? Dankon, kamarado admiralo, ni nun ĝuste al la «Suna» nin direktos.

La komandanto faris kaptan movon de la mano, sed Amiraĝibi jam surmetis la parolilon. Dum kelkaj sekundoj ĉiuj silentis. La ofendita hieraŭ per la vortoj pri la «stonepoko» matroso estis finfumanta ĉe la hejtforno memfaritan cigaredon.

— Necesis ja diri, ke vi estas Heroo! — penante ne rigardi al la ŝipestro, komencis la komandanto, sed Amiraĝibi interrompis lin.

— Ne, ne necesis, — klare, nelaŭte kaj malgaje diris la ŝipestro, — kaj ne necesas ofendiĝi. Mi petas pardonon, se mi ofendis vin, kamarado Petrenko, sed, kredu, mi ne deziris ofendi. «Ni premu kune niajn manojn», — kiel estas dirite en unu kortuŝa restoracia kanteto, — «la vojo kuŝas antaŭ ni».

La matroso ekstaris, ŝovis la cigaredstumpon en la hejtfornon, paŝis antaŭen.

— Donu la manon, kara Petrenko, — diris Amiraĝibi, — ni ĉiuj estas nemalbonaj homoj, nur iomete trolaciĝintaj. Certe, tute iomete, plej malmulte, nur tria jaro da milito, tio ja por veraj knabegoj estas nuraj bagateloj. Sed fojfoje okazas, ke al ni ne sufiĉas humursento. Al iuj el ni. Speciale al mi. Mi ne divenas la momenton, komprenu, kaj la ŝerco turniĝas kontraŭ min. Saluton, kara kamarado komandanto, estu plu atenta, tio estas utila dum milito. Ĉu ni iru, kamarado majoro de medicina servo?

— Kien?

— Kun mi, al mia malnova amiko...

Nun ili staris en nepenetrebla vata nebulo, kovrinta la bazon. Kaj ĉio kaŝiĝis en tiu ĉi malvarma printempa nebulo — kaj batalŝipoj, kaj malgrandaj motorboatoj, kaj vaporŝipoj, kaj gigantaj «Liberty»-oj[71], kargitaj per eksplodaĵo, ladviando, ŝuoj; kaŝiĝis ankaŭ la ringo de aerodromoj, kaj la haveno, kaj la urbo, kaj la proksimaj kaj malproksimaj bazoj.

— Kamarado heroo de la Sovetunio, — aŭdiĝis malantaŭe la mallaŭta kaj karesa baso de la matroso, — mi havas ordonon akompani vin al la «Suna».

— Do, akompanu, kara, — same nelaŭte respondis Amiraĝibi. — Akompanu, amiko. Kaj kio koncernas vian al mi alparolon, do ĝi estas ne tute ĝusta. Jen, ekzemple, hieraŭ kun mi unu incidento okazis antaŭ la okuloj de nia estimata militkuracisto. Mi iomete suferis. Mi ricevis negrandan kaj tute neantaŭviditan traŭmaton en pacaj, esence, kondiĉoj. La militkuracisto faris al mi sur la loko kirurgian helpon, urĝan helpon, li estas tre inĝenia, tiu majoro de medicina servo. Do, ĉu vi pensas, ke mi ne kriis en la procezo de ricevo de la traŭmato? Ne, kara, mi kriis kaj ĝemis kaj, kiel trafe rimarkis nia amiko militkuracisto, eĉ piedbatis. Tiamaniere, kamarado Petrenko, vi povas fari konkludon, ke ne ekzistas homo, kiu ĉiam estus heroo. Heroo devas kaj povas esti ĉiu el ni en certaj cirkonstancoj. Ĉu klaras?

— Klaras, — ie el la humida nebulo aŭdis Vlaĉjo respondon de la matroso.

— Tion vi memoru, kara, — daŭrigis Amiraĝibi. — Kaj se vi troviĝus en miaj cirkonstancoj, tiam vi same havus la Oran Stelon, mi ne dubas pri tio. Ĉu vi konsentas?

Sur la gviddestrojero «Suna» ĉe la ŝtuparo oni ilin pridemandis, poste kondukis en la puran, varman salonon. Pace kaj komforte klaketadis vapora hejtado. Servomatroso en blanka kitelo demandis, ĉu la gastoj ne deziras teon, kaj teo tuj aperis, kvazaŭ oni atendis ilin. Amiraĝibi ordonis alporti glasetojn kaj montris per la fingroj: tri, poste malfermis sian lakitan valizeton kaj metis sur la tablon botelon da brando. Vlaĉjo estis leganta la buntan etikedon, kiam li aŭdis neelteneble konatan voĉon:

— Do kiu ĉi tie en nekonvena tempo aranĝas drinkadon?

La peza botelo elglitis el la Vlaĉjaj manoj kaj mole falis sur la veluran sofon. Ankoraŭ ne sukcesinte returniĝi, li eksentis sur sia epoleto potencan manon de Rodiono Metodjeviĉ kaj mem ne rimarkis, kiel, kvazaŭ en la fora infaneco, li alpremis la vizaĝon al la ĵus razita, kruda pro vento, malmola post malvarmo vango de la veselkapitano Stepanov. Kaj Rodiono Metodjeviĉ glatumadis Vlaĉjon sur la molaj haroj kaj same, kvazaŭ tiam, tre antaŭlonge, en tiu paca vivo, sur la strato Bela, kiam ankaŭ onklino Aglaja ne «iĝis mankanta», kiam ankaŭ Barbara estis kun ili, diradis:

— Jen, militkuracisto. Majoro de medicina servo. Ordenoj. Sperta homo. Do, vi militas...

— Jes, jen...

— Vere, jen! Ĉu Banjon vi ne renkontis?

— Sed kie ŝi estas?

— Ĉi tie, nemalproksime, vizitadas min, ni intervidiĝas. Nu, kaj pri la onklino — mi antaŭas vian demandon — mi nenion, tute nenion scias. Kaj neniu scias.

Ia kvazaŭ ombro ŝirmis lian vizaĝon, li abrupte ŝiris la ŝultron, skuis la kapon kaj, turninte sin al Amiraĝibi, brakumis la ŝipestron, kisis kaj nelaŭte, kun firma ĝojo en la voĉo diris:

— Mi ja vin ankoraŭ ne gratulis. Ne sciis, kien depeŝon telegrafi. Al kiuj havenoj kaj al kiuj landoj. Do, ĉu rekte el malamikoj de la popolo — al Herooj de la Sovetunio? Sen trajnŝanĝo? Rakontu, kiel ĝi tamen okazis?

— Ja neniel, Rodiono. Ni servas al la Sovetunio, jen ĉio. Kaj pri niaj batalaj epizodoj kaj kiel ni rebatadis atakojn de faŝistaj vulturoj, liverante valorajn kargojn al la destinita loko, estas tre bele skribite en la flota ĵurnalo. Vi ja ĝin legas, ĉu? Tie ni ĉiuj estas absolute sentimaj, fortvolaj, disciplinitaj, inĝeniaj maraj agloj...

Ili ambaŭ estis ridetantaj pri io, kaj pri kio ĝuste — Vlaĉjo ne komprenis. Nehaste, tre bele (li ĉion faradis iel speciale bele kaj elegante) Amiraĝibi plenigis la glasetojn kaj, levinte la sian, diris nelaŭte kaj tre klare:

— Mi dezirus, ke la juna doktoro, mia nova amiko kaj eĉ bonfarinto, sciu, ke kamarado de mia juneco Rodiono Metodjeviĉ Stepanov, timante absolute neniajn sekvojn por si kaj por tio, kion iuj nomas sia kariero, elprenis min el prizono, en kiu mi estis pro akuzo nurnure pri ŝtatperfido...

— Ni servas al la Sovetunio, — kun sia milda duonrideto diris Stepanov.

— Jen, ĝuste je tio mi proponas toston, — metinte la polmon sur la manikon de la tuniko de Stepanov, diris Elisbaro Ŝabanoviĉ. — Toston, tre konvencian sur mia ŝipo «Aleksandro Puŝkin».

Ili kunigis la mallaŭte tintintajn glasetojn, kaj ŝipestro Amiraĝibi prononcis tute mallaŭte kaj rapide:

— Je la servo! Morton al la germanaj okupaciantoj!

### Siro Lionel Richard Charles Gay, la kvina grafo Neville

— Al vi telefonis ŝipestro Amiraĝibi, kamarado majoro, — diris al Vlaĉjo la deĵoranto, rigardinte en paperon; la familinomon de la ŝipestro li prononcis kun peno, silabe. — Li retelefonos je la dektria. Li tre petis ĝisatendi lian vokon.

Kaj la deĵoranto hihiis: verŝajne, Amiraĝibi jam sukcesis lin per io tre ridigi.

— Ĉu vi atendos?

Ustimenko kapjesis.

Sian gadon kun kaĉo li formanĝis kaj nun estis atendanta promesitan teon, sed pri ili oni, ŝajne, forgesis — kaj pri Vlaĉjo, kaj pri la teo. Esence, Vlaĉjo ne esperis pri tiu teo kaj atendis nur pro ĝentileco, ne en tia li estis rango, ke oni pri li ne forgesu, sed ne eblas ja leviĝi kaj foriri, se al vi estis dirite: «Kaj nun, doktoro, ni vin per teo trinkigos, ja tro elturmentite vi aspektas...»

Li sidadis, fumadis, atendadis kaj relegadis leteron de Eŭgeĉjo:

«Pri Aglaja, certe, estas neniaj informoj. Kial ŝi bezonis enŝoviĝi en la viran aferon, mi precize scias, ke oni ŝin retenadis en Moskvo! Certe, ŝi estas tre bedaŭrinda, ŝi estas nemalbona virino kaj por la patro estis nemalbona edzino, kiom mi komprenas. Sed imagu — kiajn sekvojn tio povas kaŭzi? Ĉiuokaze, por la paĉjo tio ne estos sukero, almenaŭ en la serva linio, ni ĉiuj estas plenaĝuloj kaj komprenas, pri kio temas. Li ankoraŭ spertos suferojn!

Ĉu vi vidis lin, cetere?

Trovu kaj vigligu la maljunulon, al mi ŝajnas, ke li splenas; ĉu vi scias, en lia aĝo — la lasta amo kaj tiel plu!

Grandan homan traŭmaton al mi faris la sciigo pri la morto de la panjo. Tamen, pri tio mi prefere ne parolu — estas tro malfacile.

Ĉu vi renkontis Barbara-n? Sian aktorecon ŝi definitive forlasis kaj militas, kiel ni ĉiuj, ie en viaj lokoj. Evidentiĝis la knabino kun karaktero de la patro.

Iraida kun Juĉjo estas en Almaato. Ili trudpetas kaj elpremas el mi sendaĵojn. Lia moŝto paĉjo iel restis sen aferoj, «ne trovis sian lokon», kiel li persone esprimis en letero al mi, kaj, ĝenerale, same ekpendis sur mia dorso. Ĉu vi imagas, kiel mi nun fartas?

Mi laboras pri kandidata disertaĵo. Unu strangulo donacis al mi temon, poste, ŝajne, li mem bedaŭris, sed se mi jam kaptis ion, vi scias, mi ne fordonos — kio estas mia, tio jam estas mia, speciale se tio koncernas demandojn de scienco. Ĝuste tiel, interalie, mi al li respondis!

Ni ne intencas ĉi tie aranĝi socialajn servojn!

Ĉi tie, en nia mastrumaĵo, preterveture noktis du maljunulinoj — Oganjan kaj Bakunina. De ili mi multon aŭdis pri via moŝto. La ĉefa maljunulino — Aŝĥen Ovanesovna — esprimis pri vi kun ia eĉ preĝa ekstazo, kvazaŭ vi estos kun tempo io kiel Kuprijanov, aŭ Burdenko, aŭ Bakulev[72]. Mi enverŝis oleon en la fajron, dirinte, ke mi konis vin, kiam vi estis studento, kaj ke vi estis ĉe ni numero unu laŭ ĉiuj indikoj — la plej kapabla. La maljunulinoj kun admiro interrigardis, kaj nun mi por ili estas plej bona amiko, eĉ leteron de ili ricevis. Mi ĝojas, amikego, pri vi. La maljunulinoj estas ekzaltitaj kaj kun konatoj, ilin oni ĉie estimas, kaj se havi saĝon, tiam ili ankaŭ helpi povas en malfacila minuto.

Skribu!

Se io en la organiza linio bremsos, vi povas pri mi kalkuli, mi estas homo ne rankora, ĉiam faros ĉion, kio estas laŭ miaj fortoj.

Ĉu vi, hazarde, ne edziĝis?

Ne faru tiun neprudentan paŝon, poste vi malbenos vin mem.

Simple, vidu, amu amon, amu ami, nia vivo donas en tiu senco tute nelimigitajn eblojn. Ni paŝtas nin, eblas diri, inter aromaj floroj, do kiu flaru tiujn aromojn, se ne ni — tiel esprimis inspektinta nin antaŭnelonge kolonelo de m. s. Konstanteno Georgijeviĉ Cvetkov, kiu de vi, ŝajne, estas konata. Tamen, kun mi li ne degnis konversacii, mi por li estas tro mizera malgravulo...

Nu, estu sana, oldulo, ne tusu, ĝis renkontiĝo en Berlino».

— Ĉu tio estas mia savinto? — demandis Amiraĝibi precize je la dektria.

— A ha! — diris Vlaĉjo. — Saluton, Elisbaro Ŝabanoviĉ, bonan venon.

— Sed ĉu vi scias, ke ĝi estas bona?

Vlaĉjo silentis iom. Poste li trovis respondon:

— Tamen vi ja ree estas ĉi tie.

— Tute ĝuste — tamen! Mi havas al vi aferon, kara. Ĉu vi en proksimaj tagoj ne vizitis tiun hospitalon, kie oni kuracas usonanojn kaj anglojn?

— Ĉu de Ward? Ne.

— Vi tie estas necesa. Mi hodiaŭ aŭdis, ke vi ĉe ni ĉi tie estas la ĉefa specialisto pri ĉiaj frostvundoj. Nu, kaj ĉe tiu Ward, aŭ kiel li nomiĝas, kuŝas unu bona knabo, anglo, aviadisto, li batalis super ni, kaj, finfine, ni lin eltrenis sur nian ŝipon. Interesa knabo kun koro de komencanta leono. Lin necesas ripari, doktoro.

— Sed mi ne havas respektivajn ordonojn, — diris Vlaĉjo. — Vi min komprenu, Elisbaro Ŝabanoviĉ, Ward ne toleras, kiam mi vizitas lian hospitalon. Ĉio ĉi ja estas ne tiom simpla.

— Bone, vi havos ordonojn, — kun minaco en la voĉo diris ŝipestro Amiraĝibi. — Atendu ordonojn, doktoro, kaj kiam vi trovos tempon, venu gaste al ni sur «Aleksandron Puŝkinon», sed ne tro prokrastu. Penu trafi al ni, dum ni ankoraŭ havas kafon, brandon kaj cigaredojn...

La ordonon Vlaĉjo ricevis senprokraste. Alekseo Aleksandroviĉ Ĥarlamov sciigis al majoro Ustimenko, ke la obstina Ward jam sukcesis fuŝi en sia regno, kaj ke Vladimiro Atanazijeviĉ devas senprokraste ripari la Ward-an fuŝon.

— Kies ordonon mi invoku, kiam mi venos al Ward?

— Peton de komodoro Woodsworth, adresitan al mi. Ĉu klaras?

— Klaras.

— Kaj estu pli singarda, — neatendite petis Alekseo Aleksandroviĉ. — Estu iomete diplomato. Ĉu vi scias — tiujn ĉiajn «persona grata» kaj «persona non grata» — diablo ilin komprenos, tiujn nuancojn, sed, mi petas, estu pli singarda.

— Estos plenumite, — diris Ustimenko, — vespere mi estos tie.

Apud la hospitalo sur la monto dika kaj ruĝvanga angla ĉefkuiristo Jack estis paŝtanta sur kondukrimeno maljunan miksrasan «rubejan» virkaton, kiun li amis tutkore. La virkato, ŝajnigante sin vera rabobesto, estis kvazaŭ ŝteliranta inter rompitaj brikoj, kaj Jack iris post ĝi kaj vokadis ĝin anglalingve.

Ekvidinte Ustimenkon, Jack, kiel ĉiam, penis treni lin en sian kuirejon, por tie manĝigi, sed Vlaĉjo rifuzis, kaj Jack, kiel ĉiam, iomete ofendiĝis.

— Mi kompreni, — diris li, — ladskatolo-ladskatolo-ladskatolo esti malbona, sed mi havas iomete pudingo. Same el ladskatolo-ladskatolo-ladskatolo, sed bone.

— Ne eblas, Jack, mi hastas.

La kuiristo atente kaj malgaje ekrigardis al li per siaj malgrandaj okuletoj.

La tuta multhoma familio de Jack pereis pro bombo en Coventry, kaj ekde tiu horo mem, kiam la kuiristo eksciis pri tio, li ĉiam iun flegadis en la arkta rusa urbo. Speciale multe li okupiĝadis pri infanoj. Antaŭ jaro la maljuna restoraciisto amikiĝis kun knabo Peĉjo, en kiun li preskaŭ perforte ŝovadis dolĉaĵojn, sed Peĉjo evakuiĝis kaj lasis al Jack sian katon, kiu, laŭ vortoj de Jack, estis neordinare saĝa, tamen ĝi neniel deziris kompreni la anglan lingvon.

— Ĉu ne komprenas? — kapmontrinte la katon, demandis Vlaĉjo.

— Tre kapabla! — diris Jack. — Sed — obstina.

— Kaj ĉu Peĉjo skribas?

— Unu fojo. Kapabla, sed pigra.

La rusan doktoron Ward renkontis en la pordo.

Li estis malalta, tre edukita, tre ĝentlemano, tre ĝentila — tia etendita antaŭen beko en brilantaj okulvitroj. Kaj pri ĉio li havis siajn konvinkojn, parkerigitajn el libroj, — tiu kuracisto el Glasgovo, eternajn, neniam ŝanĝatajn, subtenitajn per plej aŭtoritataj nomoj ferajn regulojn. Certe, li ankoraŭ ne havis aferon kun homoj, tromalvarmigitaj en akvoj de la Barenca maro, kun homoj krome vunditaj kaj iam ankaŭ brulvunditaj, sed li havis dikajn kaj maldikajn gvidlibrojn, helpe de kiuj li kompilis al si por ĉiaj okazoj novajn, same bazitajn sur aŭtoritatoj, regulojn, kaj, krom tio, li havis bokalojn kun ungventoj kaj balzamoj, multe da plej diversaj bokaloj kun bonegaj smirgoŝtopiloj kaj ŝraŭbaj kovriloj kaj, certe, kun etikedoj, kie sub malgranda ruĝa kruco la fama farmacia firmao estis rekomendanta siajn mirindajn rimedojn.

Ward kredis je tiuj bokaloj, sed pleje li kredis je bastonetoj el streptocido, je streptocido per si mem kaj je sulfidino. Necesis aŭdi, per kia voĉo li diradis:

— Kaj en la vundan kanalon mi enigos streptocidan bastoneton, ni ja havas tiujn bastonetojn de ajnaj ampleksoj kaj formoj. Nepre bastoneton.

Kaj li enigadis siajn bastonetojn, kaj ŝmiradis per siaj ungventoj, kaj priŝutadis per siaj pulvoroj, diligenta, laborema, pri nenio dubanta, — ja li ĉion faradis laŭ la opinioj de tiuj aŭtoritatoj, al kiuj ne eblas ne fidi. Kaj se li havis respektivan instrukcion pri streptocidaj bastonetoj, do kiel li povis ne obei tiun instrukcion?

Eble, li estis nemalbona homo, tiu Ward, kaj, certe, tre diligenta, sed oni instruis lin, plej probable, iel alie, «ne home», kiel esprimis pri li Anjo — ĉi-tiea kirurgia flegistino de Vlaĉjo.

Dum la tuta vespero, dum tuta tiu printempa nokto kaj dum parto de la tago Vlaĉjo estis ekzamenanta malsanulojn kaj vunditojn de Ward. Kaj komandadis en sia glaciiganta la sangon angla lingvo. Plej ofte, la angloj komprenadis lin post dua aŭ eĉ tria ripeto, sed finfine ili alkutimiĝis.

Ĉe la mateniĝo al li sur la operacian tablon oni kuŝigis knabon en tia stato, ke Vlaĉjo eĉ perpleksiĝis. La junulo estis vundita sub la dekstra skapolo per kuglo de grandkalibra mitralo, brulvundita kaj tromalvarmigita en maro.

— Pro kia diablo vi ĉi tie... — komencis Vlaĉjo, sed, rememorinte: «estu diplomato», interrompis sin. Ward per pinĉtenajlo almontris al li situon de siaj patentitaj kusenetoj. — Grupon de sango! — ordonis Ustimenko, ŝajnigante, ke li aŭskultas sian ĝentilan kolegon.

La junulo sur la tablo kunpremis la dentojn tiel, ke la makzelmuskoloj vidiĝis sub la delikata blanka haŭto. Vlaĉjo sciis, kian netolereblan doloron li sentas — tiu mallarĝfemura, helhara, ĝisfine elturmentita knabo. Malgraŭ certigoj de farmaciaj firmaoj, la kusenetoj ne deiradis «sen ajnaj doloraj sensaĵoj». Ilin necesis deŝiri. Kaj kiom ajn majstre tion faradis Vlaĉjo, spertiĝinta pri brul- kaj frostvundoj, grandaj gutoj de ŝvito aperis sur la blanka frunto de la anglo.

— Leŭtenanto Neville estas treege pacienca, — diris doktoro Ward. — Li scipovas regi sin. Interalie, hodiaŭ ni eksciis, ke la leŭtenanto estas dekoraciita per kruco de Viktoria pro la lasta batalo super la ŝiptrajno...

«Tio estas ĝuste tiu — kun koro de komencanta leono», — rememoris Vlaĉjo la telefonan interparolon kun Amiraĝibi.

— Siro Lionel, — daŭrigis doktoro Ward, — tamen, iomete nervoziĝas...

— Ho, eksilentu vi! — subite ne eltenis Neville. — Min simple naŭzigas, kiam mi aŭdas, kiel vi knaras.

Li tute ne ĝemis, tiu siro Lionel, kvankam larmoj tremis en liaj okuloj. Koleraj larmoj de doloro kaj honto pri tio, ke aliaj vidas liajn suferojn.

— Aŭskultu, Ward, — diris Vlaĉjo, kiam ili trinkis kafon en la malgranda kabineto de la angla doktoro. — Mi komencas tiun interparolon jam pluran fojon: vi pereigas frostvunditojn per via timo de varmo. Ĉiuj ĉi stultaj elpensaĵoj pri tio, ke frostvunditaj membroj derompiĝas. Varmo, komprenu, varma kuvo...

— Sed neniu tradicia aŭtoritato... — komencis sian rekantaĵon Ward.

— Bone, — svingis la manon Ustimenko, — viaj tradiciaj aŭtoritatoj falos, pereiginte ĉiujn frostvunditojn en tiu ĉi milito. Sed tiam estos malfrue!

En la koridoro lin atendis malnova konato — barba ferdekestro de «Otilia». Li havis misteran vizaĝesprimon.

— Ĉu vi denove estas ĉi tie? — miris Vlaĉjo.

— Min tordis reŭmatismo, — diris la ferdekestro. — Kaj krome, mi deziris vidi vin...

El post la dorso li elprenis libron kaj etendis ĝin al Vlaĉjo.

— Tio estas donaco, — diris la ferdekestro. — Tio estas bela donaco al vi, doktoro, pro tio, ke vi tiel klopodis pri mi, kiam mi estis mortonta. Tio estas libro! Tio estas nerifuzebla...

Vlaĉjo malfermis la titolpaĝon: la ferdekestro de «Otilia» alveturigis al li bonege eldonitan unuvoluman eldonon de Ŝekspiro: «Hamleto», «Otelo», «Reĝo Lear».

— Ho, dankon, — diris Vlaĉjo. — Mi tre dankas vin...

— He! He! — kriis la ferdekestro. — Atendu! Ĉio ĉi estas ne tiom simpla. Mi konsiliĝis kun saĝaj knaboj. Ŝekspiro verkis tre bone. Plej bone. Vi tion traduku kaj donu al rusaj teatroj. Ili ĉiuj freneziĝos, kaj vi faros grandan monon! Vi havos tiun monon — jen ĝi!

Kaj li fingromontris la donacitan al Vlaĉjo libron.

— Dankon! — diris Vlaĉjo. — Mi, certe, ne deziras vin aflikti, malnova amiko, sed Ŝekspiron ĉe ni oni antaŭlonge tradukis kaj delonge ludas en teatroj. Tre delonge. Tial monon mi per tio ne faros! Nu, kaj Ŝekspiron en la angla mi legados kaj rememorados la ferdekestron de «Otilia».

La ferdekestro restis en la koridoro, trafita en la koron mem. Kaj Vlaĉjo el malproksime svingis al li la manon kaj eniris en la ĉambron al Neville.

— Al vi estis treege dolore, — diris li, eksidante sur tabureton inter la anglo kaj ĉiam ebria ferdekestro-usonano de «Sankta Mikaelo». — Vi krietu kelkfoje — tio helpas...

— Li estas ne el tiaj, — kun pigra subrido sur la dikvanga vizaĝo enmiksiĝis la ferdekestro. — Li estas fiera, doktoro! Li al nenio kredas en tiu ĉi mondo kaj ĉion malestimas. Eĉ kiam la admiralo mem hieraŭ...

— Ŝtopu vian grasan kraĉujon! — ordonis al la ferdekestro Neville, kaj tiu, strange, neniom ofendiĝis.

Vlaĉjo prenis la manon de la anglo, por kalkuli pulson, kaj rimarkis sur la maldika fingro ringon kun nigra gemo.

— Doktoro, ĉu vi estas komunisto? — subite demandis Neville.

— Kaj kial vin tio interesas?

— Mi neniam vidis rusajn komunistojn.

Li rigardis al Ustimenko impertinente kaj atente.

— Kaj nun mi faras kolekton...

— Kian kolekton?

— De impresoj.

— Mi ne tre bone vin komprenas, — incitiĝante kaj denove retenante sin per la mistika nocio «persona grata», grumblis Vlaĉjo. — Mi estas kuracisto, vi estas vundito. Jen ĉio.

— Ne, ne ĉio, — mordetante la malsupran lipon (li plu sentis grandan doloron), diris Neville. — Tute ne ĉio. El la akvo min elprenis rusaj komunistoj. Unu el ili, interalie, preskaŭ dronis. La ŝipo, sur kiu mi estis eltrenita, same estis komunista ŝipo kun nomo de via gvidanto — «Aleksandro Puŝkino»...

Ustimenko ridetis, sed la leŭtenanto ne rimarkis lian rideton.

— Nun min kuracas komunista kuracisto. Jen kian kolekton mi havas. Tio estas komunistoj. Sed mi konas ankaŭ Mosley-n[73], — ĉu vi aŭdis pri tia homo, aŭ vi ne rajtas eĉ paroli pri tiaj?

— Mosley nun, ŝajne, estas en prizono?

— Kaj ankaŭ Mussolini-n mi vidis, — kun defio en la voĉo diris Neville. — Li estis tute proksime de mi. Kaj ankaŭ al Göring ni estis prezentitaj, mi estis tiam la plej juna aviadisto de Eŭropo.

— Vi havas simpatiajn konatojn, — diris Ustimenko, leviĝante. — Eĉ estas simple ĝene babili kun tia famulo, kiel vi.

— Sidu, doktoro, — penante ne rimarki la tonon de Vlaĉjo, petis la aviadisto. — Drinku kun mi viskion...

Ili estis nun duope en la ĉambro. La dika ferdekestro kaj tri matrosoj foriris ludi kartojn, trans la malfermitaj, kovritaj per krucligno klapoj de la fenestroj estis verŝiĝanta longa pluveto, en la rodo muĝadis sirenoj de transportaj ŝipoj, snufadis trenŝipoj...

— Ĉu viskion aŭ brandon?

— Nek la unuan nek la duan, — diris Vlaĉjo. — Kaj vi verŝu al vi brandon en lakton, tio al vi ne malutilos...

— Kaj vi ne rajtas, ĉar vi estas komunisto?

— Mi ne rajtas, ĉar mi ankoraŭ operacios hodiaŭ. Same kiel vi ne rajtas, kiam vi estas flugonta.

— Ĉu mi neniam plu flugos, doktoro?

La demando estis farita tiel neatendite, ke Vlaĉjo perpleksiĝis.

— Kial vi silentas?

— Stultaĵo! — diris Ustimenko. — Vi flugados ankoraŭ dum cent jaroj!

— Kreteno Ward same tiel parolas, — malgaje subridis la aviadisto. — Sed mi ja scias. Kaj mi komprenis, ke li kun siaj kusenetoj ne rimarkis la ĉefan. Mi komprenis, kiel vi koleriĝis tie, en la operaciejo...

— Ward estas scianta kuracisto, — ne rigardante al Neville, mensogis Ustimenko. — Ni havas malsamajn opiniojn en detaloj, sed ĝenerale...

— Ward estas ŝtipkapulo, — obstine kaj kolere ripetis la aviadisto. — Li simple ne rimarkadis min, dum ne sciis, kiu mi estas. Kaj mi intence silentis, ĉar tio estas neelteneble abomena. Tamen, kiam alveturis la komodoro kaj venis ĉifraĵo de la panjo...

La maldika vizaĝo de la junulo montris ekstreman gradon de abomeno, li svingis la kapon kaj eksilentis.

— Kaj kiu do vi estas? Ĉu princo? — mallaŭte demandis Vlaĉjo. — Aŭ inkognita duko? Mi legis ion tiaspecan — sufiĉe enuan.

— Ĉu vi scias, kio estas la reganta elito de Grandbritio? Ĉu aŭdis?

— Nu, aŭdis, — ne tre certe diris Vlaĉjo. — Tio estas la ducent familioj aŭ io tiaspeca, ĉu?

— Mi estas tio, kio ĉe vi nomiĝas «klasa malamiko». Mi estas via malamiko.

Kaj li ekrigardis al Vlaĉjo kun virkoka defio en la okuloj.

— Ĉu vi estas mia malamiko?

— Jes. La elito!

Nun Vlaĉjo rememoris: tio estas lordoj, pajroj, dukoj, kavaliroj de la ordeno de la Bano, de la Ĝartero kaj cetero.

— Nu, do mi estas lordo!

— Ankaŭ Bajrono estis lordo, kaj nenio malbona! — ne tro saĝe diris Vlaĉjo. — Lordo Bajrono!

— Ĉu Bajrono? — miris Neville. — Tamen, jes.

— Ĉe ni estas tre bona verkisto, — rememoris Ustimenko, — Alekseo Tolstoj. Grafo, interalie. Kaj ankoraŭ Ignatjev — generalo, same grafo.

Ili rigardis unu al la alia per grandaj okuloj. Poste Ustimenko ekridis.

— Ĉio ĉi estas stultaĵo, — kun defio en la voĉo diris la aviadisto. — Sed nun vi ĉesos rideti: mia nomo estas Lionel Richard Charles Gay, la kvina grafo Neville.

— O ho! — prononcis Vlaĉjo. — Impone! Mi tielaĵon vidis nur en teatro en la paca tempo. Eniras kelnero kaj raportas: «Baronino, al vi venis lia grafa moŝto...»

Lionel kun mieno de abomeno subridis:

— Kial kelnero?

— Nu, ĉambristo!

— Kaj ne ĉambristo.

— Sed kiu? Ĉu arkiduko? — intence interesiĝis Ustimenko. Li ankaŭ pri kelnero diris intence.

Sed Lionel komprenis lian ludon.

— Lasu, — diris li kolere. — Ĉiuokaze, mi por vi ne estas kamarado!

Vlaĉjo suspiris. Al li tio komencis tedi.

— Por mi ĉiuj ĉi ĉambristoj kaj arkidukoj ne estas interesaj, — diris li. — Por mi vi estas simple vundita aviadisto, kaj mi por vi — kuracisto. Kaj ni ne ĝenu unu la alian per ĉia absurdaĵo, ĉu vi komprenas, sinjoro kvina grafo Neville?

— Ha, vi timas liberan interŝanĝon de opinioj! — kun ridinda jubilo en la voĉo ekkriis Neville. — Vi timas eĉ disputi kun mi. Mi scias, al mi oni diris, ke vi ĉiuj ĉi tie estas kvazaŭ feraj...

— Jen kio, siro Lionel, — jam decide leviĝante, diris Ustimenko. — Kiam vi resaniĝos, ni detale babilos pri ĉiuj interesantaj vin temoj. Sed nun vi bezonas dormi, kaj mi havas laboron...

— Sed ĉu vi ankoraŭ venos al mi?

— Certe. Ja mi vin kuracas.

— Sed mi ja...

— Ĉu vi estas mia klasa malamiko?

— Jes. Kaj vi ne devas klopodi pri mi.

— En via kapo estas rubo, — plene forgesinte pri «persona grata», kolere diris Vlaĉjo. — Lavakvo! Mi esperas, ke, kiam ni vin restarigos, vi iĝos pli saĝa, siro Lionel. Cetere, vi diris: ne kamarado! Mi pensas, ke al tiu knabo, kiu trenis vin sur la savan floseton kaj mem preskaŭ pereis, tiu via orgojlo ne plaĉus. Ĉe ni ĉiuj homoj, batalantaj kune, estas kamaradoj — de matroso ĝis admiralo. Nu, resaniĝu!

Kaj li eliris, memorfiksinte ial la esprimon de kolera malespero en la larĝe malfermitaj knabaj okuloj de la neordinara paciento. En la kabineto de Ward, ne eksidante, Ustimenko rigardis radiografaĵojn kaj kuntiris la brovojn.

— Nu, kio? — demandis Ward.

— La kuglo fiksiĝis tro proksime al la radiko de la pulmo, — diris Ustimenko. — Ĉu vi vidas?

Certe, Ward vidis. Ĝuste tial li opiniis la operacion tute neebla.

— Jes, sed danĝero de refoja sangelfluo? — diris Ustimenko. — Tiu aĵo sidos en lia pulmo, kiel prokrasta bombo. La meĥanismo iam ekfunkcios, kaj la sangelfluo kaŭzos katastrofon.

— Ni esperu je pli bona, — ne rigardante al Vlaĉjo, diris Ward. — Finfine, ni estas nur homoj...

— Diablo nin prenu, se ni estas nur homoj! — mallaĉante la ŝuojn en la kuracista ĉambro de la baza hospitalo, kie li hodiaŭ noktis, subite koleriĝis Vlaĉjo. — Nur homoj, nur homoj!

Matene li asistis al Ĥarlamov kaj pensis pri sia Neville kaj pri tio, kiel kaj kiam ekfunkcios la damnita prokrasta bombo. Pri tio, ke ĝi «ekfunkcios», li preskaŭ ne dubis, kaj fermi la okulojn al tiaj historioj kaj konsoli sin per tio, ke ni estas «nur homoj», li ankoraŭ ne ellernis...

— Ial vi hodiaŭ estas en malbona humoro, majoro, — diris al li Ĥarlamov, lavante sin, — ĉu vi enamiĝis?

Vlaĉjo afekte ridetis kaj neatendite por si rakontis al Alekseo Aleksandroviĉ la vesperan interparolon kun Ward kaj siajn proprajn meditojn. La «kamparana profesoro», kiel nomadis Ĥarlamov-on enviantoj, eksidis, frotis per la grandaj manoj la faltoplenan, vere «kamparanan» vizaĝon, verŝis al Vlaĉjo lumon de siaj palaj, nun cejanbluaj okuloj kaj diris penseme:

— Jes, jes! Ĉi tie ne eblas decidi tuj. Sed el mia, vidu, impertinenta vidpunkto, — kaj mi, kiel vi scias, en ia grado estas impertinenta kirurgo, — necesas operacii. La analogio estas konvena. Cetere, kiam tiujn bombojn niaj kamaradoj sendanĝerigas, — risko estas neevitebla, kaj gra-anda risko! Pensu, majoro, pensu! Nu, kaj se vi bezonos konsilon, vi estos bonvenigita en ajna tempo...

Ĉirkaŭ la dekdua horo al Vlaĉjo telefonis Anjo. Per obtuza voĉo, sed evidente pri io ĝojante, ŝi diris:

— Vladimiro Atanazijeviĉ, tre malbele okazas, kaj mi mem tuta embarasiĝis. Tiu aviadisto ne iras al pansado, sed deziras nur al vi. Kaj la alia — maljunulo-meĥanikisto el eksterlandanoj. Kaj ankoraŭ tri. Kaj la aviadisto forte kverelas, li, laŭ mi, estas ebria — sian viskion li tutan eltrinkis, kaj oni ankoraŭ al li alportis.

— Ĉio ĉi estas galimatio! — seke diris Vlaĉjo. — Ward hodiaŭ sukcesos, ne indas indulgi ĉiajn kapricojn.

— Do, ĉu vi ne venos?

En la voĉo de Anjo al Vlaĉjo ŝajnis malespero.

— Kaj vi kiel opinias?

— Mi ne scias. Sed, se vi ne venos, mi mem el ĉi tie fuĝos. Li diras, tiu aviadisto, ke tra ilia admiralo al vi via estraro ordonos. Ĉi tie nia oficiro de komunikado venis — tute embarasiĝis, same kiel mi...

Tage Vlaĉjo asistis al la flagŝipa kirurgo, kaj kiam li iris tagmanĝi, deĵoranto kriis:

— Majoron de medicina servo Ustimenkon — al la elirejo!

Vlaĉjo aliris al la pordo.

— Ĉu vi estas Ustimenko? — demandis juna ruĝvanga oficiro de komunikado. Kaj ekparolis flustre, kvazaŭ konfidante al Vlaĉjo grandegan militan sekreton: — Pardonu, ke mi malhelpis al vi tagmanĝi, sed oni min sendis urĝe. Tie tiuj vunditaj aliancanoj estas ekstreme ekscititaj, ili malŝatas sian kuraciston. Ili postulas vin en la hospitalon al Ward, ilia estraro dufoje turnis sin al la nia. Ĝenerale, vi mem komprenas!

Kio en tio estis nekomprenebla!

Ward ŝlosis sin en sia eta kabineto kaj eĉ ne eliris renkonten al Vlaĉjo. La kitelon al li alportis Anjo, dirinta pri si, ke ŝi estas «tuta ĝis lasta fadeno elturmentita de tiuj ingliŝoj».

Kun forto plaŭdante per ludkartoj, la matrosoj kantis «Tri respektindaj maljunulinoj». Vlaĉjon maristoj-usonanoj salutis per mallongaj fajfoj kaj aprobaj ekkrioj.

— Nu? — demandis Vlaĉjo, malferminte la pordon al la ĉambro kaj rigardante al la mallarĝigitaj kaj jubilantaj okuloj de la kvina grafo Neville. — Kio estas tiuj ŝercoj?

— Vi, interalie, sufiĉe aĉe parolas en la angla, — diris la leŭtenanto. — Aĉe, sed mirinde memcerte. Alvorte, mi devas vin averti: ne lernu la anglan de mi. Mi longe estadis en Usono, kaj tie oni min «kripligis», kiel opinias mia panjo kaj mia onklo Torpentow. Ili havas tre glueman lingvon, la jankioj, kaj mi algluiĝis...

Li ekridis ne tute nature.

— Do, kian skandalon vi ĉi tie organizis? — demandis Vlaĉjo. — Kun plendoj kaj preskaŭ kun histerio? Tio estas ne vira afero, siro Lionel!

La kvina grafo Neville iomete ofendiĝis.

— Nenia histerio kaj nenia skandalo estis entute, doktoro, — respondis li seke. — Mi simple postulis!

— Kion do vi postulis?

— Matrosoj de «Otilia» konsilis al mi... Pli ĝuste, ili diris: se ili estus sur mia loko kaj havus mian riĉon...

Li jam ĝeniĝis, kaj Ustimenko rimarkis tion.

— Nu, se ili havus vian riĉon, kio plu?

— Nenio speciala, — tute morniĝinte, diris Neville. — Vere, mi havas eblon pripagi viajn kontojn. Mi ne estas malriĉa! Kaj vi al mi plaĉas, tio estas, certe, ne vi persone, sed tio, ke vi scias vian metion pli bone, ol tiu memŝatema rato Ward. Al mi vi pli bone konvenas! Sed uzi viajn komplezojn al mi estas malagrable, des pli ke vi mem diris, ke vi havas sufiĉe da laboro. Tial pro la servoj, kiujn vi faras al mi, mi deziras pagi.

Ustimenko iĝis ridema.

— Tio estas interesa, — diris li, fiksrigardante al la juna vizaĝo de sia lordo. — Pagi. Pro servoj. Mi legis en libroj, ke ĉe vi tie necesas iĝi monduma kuracisto, kaj tiam la kariero estos garantiita. Sekve, mia kariero nun estas garantiita?

Neville subite dense ruĝiĝis.

— Kaj ĉu multe vi intencas pagi al mi pro servoj? — demandis Vlaĉjo. — Ĉu malavare?

— Ĝuste tiom, kiom estos skribite en via konto.

— Ĉu sen trinkmono?

— Aŭskultu, doktoro, — ekkriis Lionel. — Mi...

— Bone, — diris Vlaĉjo. — Mi kuracos vin, sed ne tial, ke vi «ne estas malriĉa» kaj oni konsilis al vi pripagi miajn kontojn, sed tial, ke tiel al mi ordonis miaj estroj. Ĉu vi tion komprenas?

Neville deziris ion diri, sed Ustimenko ne aŭskultis lin.

— Leŭtenanton Neville-on — en la radiografian kabineton, — ordonis Vlaĉjo al la flegistino kaj ekiris antaŭen al la radiografisto kapitano Subbotin, ĉiam malgaje kaj apenaŭ aŭdeble kantetanta ariojn el operoj. Ankaŭ nun, meditante super radiografaĵoj, li same kantetis ion el «Onegin».

— Ja li jam estis ĉe mi, — diris Subbotin, kiam Vlaĉjo nomis al li Neville-on. — Aŭ vi deziras pririgardi lin mem?

Kaj ankaŭ Lionel tre miris, kiam oni alveturigis lin sur rulseĝo en la radiografian kabineton.

— Ĉio dekomence, — diris li kolere. — Por kio?

— Por deŝiri de vi pli da viaj sterlingaj pundoj, — klarigis al li Ustimenko. — Tio ja estos en la konto, kiel vi ne komprenas!

Subbotin malŝaltis la ordinaran lumon — necesis adaptiĝi. Du-tri minutoj pasis en silento, poste Neville diris:

— Pro tiu tempo, kiam ni sidas en mallumo sen ajna afero, mi ne pagos eĉ pencon! Ĉu vi aŭdas, doktoro!

Vlaĉjo ridetis. La ruza kvina grafo Neville komprenis, ke kun la kontoj li trafis en stultan situacion, kaj nun ŝajnigis, ke tio estas simple ludo. Bone, li lin ankoraŭ vere tedos, tiun siron!

— Turnu lin por mi pli dekstren, — petis Ustimenko. — Ankoraŭ pli, ankoraŭ iomete!

Neville mallonge ĝemis. Certe, al li estis dolore, tre dolore. Kuracistoj en tiaj okazoj delikate esprimas, ke al la malsanulo estas «maloportune». Sed Vlaĉjo sciis, kian doloron li sentas: krom la kuglo, kiun li klare vidis, videblis ankaŭ rompitaj ripoj — la tria kaj la kvara.

— Necesos toleri, siro Lionel, — petis Vlaĉjo. — Mi petas! Kun tio nenion eblas fari, mi mem devas ĉion vidi.

— Kaj kion vi vidas?

— Mi vidas, ekzemple, vian koron.

— Kaj kia ĝi estas?

— Mil ĉevalfortoj kaj funkcias bonege.

— Tamen la ripoj estas aĉegaj? Ĉu tiel, doktoro?

— La ripojn ni al vi kungluos tre facile.

— Kaj la kuglon de tiu damnita germanaĉo vi vidas?

— Mi vidas, vidas!

Kaj en la rusa Vlaĉjo diris al Subbotin:

— Apud la radiko de la dekstra pulmo, plie supre, ĉu prave?

Subbotin estis penseme kantetanta.

— Tro proksime, treege proksime, — respondis li nehaste, kvazaŭ respondante al la pensoj de Ustimenko. — Tute proksime. Kaj cetere, Vladimiro Atanazijeviĉ, estas sango en la pleŭra kavo...

Vlaĉjo malfleksiĝis, petis fari fotaĵojn kaj eliris el la radiografia kabineto. En la koridoro kun cigaredo en la dentoj staris Ward.

— Nur hieraŭ vi timis sangelfluon, sed hodiaŭ vi turnas lin por viaj projekcioj, — ĝentile ridetante, sed per kruda voĉo diris Ward. — Tio estas nesendanĝera, doktoro.

— Ni parolos pli poste, se vi permesas, — respondis Ustimenko. Tiu «se vi permesas» devis signifi la lingvaĵon de diplomato.

El la radiografia kabineto Neville estis veturigita en la operaciejon. La vizaĝo de la aviadisto iĝis malseka pro ŝvito, sed li plu penis ŝerci.

— Vi forte okupiĝis pri mi, — diris li, ĉirkaŭlekante la lipojn. — Sufiĉis, ke mi promesu al vi monon, kaj la kuracado ekiris vere. Ja la usonanoj pravas!

— Jes, — konfirmis Ustimenko, — mono faras ĉion. Mi aŭdis, ke per mono eblas eĉ aĉeti al si titolon. Jen ankaŭ mi iĝos markizo, ekzemple...

Neville tremeris. La nadlo eniris tuj, Vlaĉjo malrapide ektiris al si la piŝton.

— Ĉu vi min operacias, doktoro?

— Neniom! En via pleŭro akumuliĝis sango — mi ĝin forigas.

— Ĉu tio kostos multe?

— Ni prenos dece! — diris Vlaĉjo. — Ni estas proksimaj homoj, aliancanoj! Sed ni povas, same kiel vi, kredite!

Poste Ustimenko okupiĝis pri pansado, ankaŭ tio estis sufiĉe turmenta por Neville, sed li tenis sin, kvankam larmoj bolis en liaj intence larĝe malfermitaj okuloj.

Kaj nur en sia ĉambro li plendis:

— Vi forte min hodiaŭ elturmentis, doktoro!

— Mi ne povis alie, — diris Vlaĉjo. — Mi devis ĉion kompreni.

— Kaj ĉu komprenis?

— Mi nun pensos.

— Kaj mi drinkos. Ĉu vi deziras viskion, doktoro? Mi ĉi tie havas bonegan, skotan...

La viskion Ustimenko ne drinkis. Lin atendis ankoraŭ interparolo kun Ward. Interparolo, juĝante laŭ la hieraŭa komenco, senespera, sed Vlaĉjo ne povis ne daŭrigi ĝin, ne rajtis.

— Ĉu cigaron, tason da kafo? — demandis Ward, kiam Ustimenko eniris en lian etan kabineton.

Ankoraŭ malsekaj radiografaĵoj pendis antaŭ la ekrano — Vlaĉjo divenis, ke ĉi tien ilin alportis Subbotin.

— Tio estas Neville, — kun konvena al la okazo suspiro prononcis Ward kaj etendis al Ustimenko grandan tason da nigra kafo. — Laŭ mi, nenio bona!

Ustimenko ekzamenis la fotaĵojn laŭvice — ĉiujn tri: jes, nenio bona!

— Malagrablaj fotaĵoj, — diris Ward, sed laŭ esprimo de lia voĉo eblis supozi tute malan: ĝuste tiaj fotaĵoj estis taŭgaj por li — ili konformis al lia koncepto. — Certe, la knabo estas bedaŭrinda. Treege riĉaj homoj. Estis kvin filoj — Lionel estas la lasta. La sola heredanto de granda kapitalo...

Subite Vlaĉjo distingis la okulojn de Ward sub la okulvitroj: en la okuloj fiksiĝis revema esprimo.

— Riĉaj homoj, — karesante per la voĉo tiun tiom neatingeblan por li riĉon, diris Ward. — Kaj la patrino, kiu tute nenion komprenas kaj ne scias valoron, la kompatindulino preskaŭ freneziĝis pro malfeliĉo. Al lunĉo oni ĉiam primetas kvin garniturojn — kvazaŭ ĉiuj ili estas vivaj kaj ĉiuj sidas kun ŝi ĉe la tablo. La patro — forpasinta brigadgeneralo — estas antaŭlonge forgesita, sed la mortintaj knaboj estas ĉiam kun ŝi. Vidu, la militon tiuj ĉi knaboj perceptis kiel grandan sporton, kiel olimpikon aŭ ion tiaspecan. Ĉu iomete da brando, doktoro?

Brandon Vlaĉjo ne deziris.

Trans la fenestro plu ŝutiĝadis eta, sombra printempa pluvo, frapadis al krucligno, anstataŭanta vitrojn. Ĝuste tial estis tiel kviete, ke ĉion kovris pluvo kaj nebulo, alie la germanoj montrus sin. Printempa pluvo, somera, aŭtuna! Ĉi tie ĉiam pluvas...

— Bone, — post paŭzo diris Ustimenko. — Ni transiru al la afero. Mi pensas, ke Neville-on tamen necesas operacii!

— Neniuokaze! — ekkriis Ward.

— Komence vi tamen min aŭskultu!

— Mi ne havas plenpovon! — grave diris Ward. — Mi ne rajtas decidi tiujn demandojn.

— Sed se mi estas invitita al malsanulo, tiam vi devas scii mian vidpunkton, — malsimpatie kaj malmilde diris Ustimenko. — Ĉu vi komprenas?

Ward faris humilan vizaĝon. Humilan, tamen iomete sendependan. Li estis anticipe kontraŭanta, — havante tute nenian opinion pri la aferoj, li, por ajna okazo, estis kontraŭanta. Kaj per tuta sia aspekto li estis montranta sendependecon de sia pensmaniero kaj de sia forestanta vidpunkto.

— La kuglo estas ĉe la radiko mem de la pulmo, — tenante la radiografaĵon tiel, ke la situo de la grandkalibra kuglo estu videbla ankaŭ al Ward, malrapide kaj diligente ekparolis Vlaĉjo. — Ĉu vi vidas? Eĉ infanoj scias, ke ju pli proksime fremda korpo sidas al la pulmoradiko, des pli danĝera kaj malfacila estas operacio. Tamen ĝuste la situo de la kuglo en tiu ĉi kazo kolose pligrandigas danĝeron de refoja sangelfluo. Ĉu vi konsentas?

Por ajna okazo Ward eligis per la lipoj sonon, egalgrade kaj nean kaj jesan.

— Refojaj sangelfluoj estas sendube danĝeraj, — diris Vlaĉjo. — Ĉu tiel? Ili povas, kaj ne nur povas kaŭzi, sed, plej probable, kaŭzos katastrofon. Tamen, kvankam operacio estas danĝera kaj malfacila, ĝi ne estas absolute neebla, eĉ male, ĉe bona ĝenerala sanstato ĝi povas doni bonan rezulton. Tiamaniere, mi opinias, ke rifuzo de la operacio estas pli danĝera, ol la operacio mem.

— Vi tre akre metas la demandon, doktoro! — diris Ward.

Ustimenko silentis.

— Mi persone ne farus tian operacion, — Ward estis insista. — Forigo de kuglo ĉe vundo de pulmo estas danĝera, speciale en fruaj periodoj post la vundo. Treege danĝera, kaj ĉe ni tio estas malrekomendata.

— De kiu malrekomendata?

— De tiuj, kiuj min instruis.

— Oni vin instruis en paca tempo, — diris Vlaĉjo. — Kaj instruis profesoroj de precipe paca tempo. Mi laŭ sperto de niaj kuracistoj scias, ke risko de operacio sur pulmoj estas forte troigita. Kio koncernas koservativan kuracadon de refojaj sangelfluoj, kvankam laŭ sperto pri membroj...

— Membroj nenion pruvas! — ekkriis Ward. — Tute nenion! Kaj morto de la kvina grafo Neville ĉe mi sur la operacia tablo estos ankaŭ mia morto, — ĉu komprenas vi tion? Kaj per sperto de rusaj kirurgoj, des pli pri membroj, mi neniel helpos al mi. Mi esperas, almenaŭ en tio vi kun mi konsentas?

— La flagŝipa kirurgo generalo Ĥarlamov ne rifuzos operacii Neville-on, — diris Ustimenko. — Mi komprenas, ke mia aĝo...

— Nu, nu! — per kveranta voĉo kontraŭdiris Ward. — Ni alte taksas viajn sciojn kaj vian sperton, doktoro! Sed ĉi tie estas demando de principo, vidu.

— Verŝajne, jes, — leviĝante, diris Vlaĉjo. — Verŝajne, vere, de principo. Kaj tio estas la plej malfacila. Sed, eble, vi petos permeson de via ĉefa medicina estraro? Eble, vi sciigos al ĝi, tiu via estraro, la vidpunktojn kaj de vi kaj de ni.

— Ĉu vi deziras venigi ĉi tien generalon Ĥarlamov?

— Kaj kial ne?

Ward timigite ekpalpebrumis sub la okulvitroj.

— Kompreneble, mi tre ĝojos, sed siro Lionel, certe, ne devas scii... Li povas postuli, kun lia decidema karaktero...

— Bone, — diris Vlaĉjo, — li nenion scios. Sed generalo Ĥarlamov kaj doktoro Levin ekzamenos vian grafon kaj diros al vi sian vidpunkton...

Ĝuste tiam li, plej probable, faris eraron — nepardoneblan, tragikan eraron: li foriris el la hospitalo, ne veninte al Neville kaj ne dirinte al li ĉion, kion li pensis pri la operacio.

Jes, kompreneble, sendube, certe, ekzistas tradicioj, kaj respektivaj reguloj, kaj dum jarcentoj ellaborita praktiko de nuancoj de kuracista konduto — kio estas etika, kaj kio estas ne etika, kiel necesas konduti, kaj kiel ne indas, kion povas scii malsanulo, kaj kion oni rekomendas de li kaŝi, sed ĉi tie ja la afero koncernis ne tiom la malsanulon, kiom doktoron Ward-on kaj lian estontecon.

Tamen, diablo komprenos ĉiujn ĉi internaciajn regulojn, tiun damnitan «persona grata» kaj ceteran diplomation. Ĉio ĉi, certe, estas vero, la afero ĉi tie estas malsimpla, sed se li enirus en la ĉambron al sia stulta lordeto kaj dirus per homaj vortoj proksimume tiel:

— Jen kio, siro Lionel: nun vi bone fartas kaj resaniĝas, kiel al vi ŝajnas. Sed interne de vi kaŝiĝis morto. Vi povas morti ne morgaŭ kaj ne postmorgaŭ, sed vi preskaŭ certe mortos ĝuste pro tiu ĉi kuglo. Kaj se ni vin operacios — nur pensu bone, antaŭ ol respondi, — se ni forigos tiun kuglon kaj la operacio pasos bonorde, vi estos absolute sana knabo. Komprenu, absolute! Tamen, la operacio estas malfacila kaj riska. Vi povas morti. Povas! Sed mi supozas, ke ĉio estos en ordo. Decidu.

Jen kiel, verŝajne, li devus agi.

Sed tio ja ial estas malpermesita!

Tio estas kontraŭ reguloj!

Tiel oni ne faras!

Oni, vidu, ne rajtas timigi malsanulon!

Oni al li mensogu, fidante al tiuj, kiuj timas ne tiom pri la malsanulo, kiom pri si mem, kiel tiu Ward.

Ne enirinte al sia Neville, Ustimenko ekiris al linia motorboato kaj vespere estis jam sur la «Suna», sidis en la salono de la veselkapitano Stepanov, ŝmiris bulkon per butero, trinkis fortan, bone infuzitan teon kaj rakontis al Rodiono Metodjeviĉ la historion de sia disputo kun Ward, rakontis pri Lionel Richard Charles Gay, la kvina grafo Neville, pri la kuglo ĉe la radiko de la pulmo kaj pri ĉio, kio minacas al la knabo kun «koro de komencanta leono».

— Ĉu vi komprenas, Rodiono Metodjeviĉ, — parolis Vlaĉjo, — tio, certe, estas ne tiom simpla, kompreneble, sed la historio mem kun senhelpeco antaŭ troa singardemo elirigas min el necesa ekvilibro. Mi simple perpleksiĝis. Paroli kun tiu Ward — estas kvazaŭ paroli kun surdulo. Ĉio estas alie, ol ĉe ni. Inverse, se tiel diri...

— Jes, inverse, — penseme konsentis Stepanov. — Tio estas ĝusta, inverse...

### Vi, Amiraĝibi, ŝatas troigi!

Poste, kiam Vlaĉjo prenis duŝon, razis sin kaj surmetis freŝan kraketantan piĵamon de Rodiono Metodjeviĉ, subite venis gaste la ŝipestro de «Aleksandro Puŝkino».

— Mi deziris kunpreni botelon da brando, — diris li, salutante, — sed mi havas feran asistanton — mian Petrokovskij-on. Inter mi kaj li, vere, estas iomete distribuitaj la devoj: mi estas bonkorulo, grandanimulo, malavarulo, unuvorte. Kaj li estas konservanto! Li estas avara! Mi kaj li tiel decidis, ĉar alie tuta mia ŝipo pereus. Do li — mia George, Jegoro Simonoviĉ — ne permesis. Li deklaris, ke kiam venas gastoj — tiam al ili estu honoro kaj regalo, sed kiam «por elporto» — li ne donos. Li, vidu, ne povas provizi ĉiujn, kiujn mi vizitas gaste, ĉar mi tro ofte faras tiajn vizitojn. Mi sukcesis ŝteli en mia kajuto nur tiun ĉi ĝinon, kaj nur kiam mia George perdis atenton. Li ĉe mi estas tirano, sed iom gapulo, iomete. Ĝuste tio min savas...

— Sed eble, fraĉjoj, ni vodkon drinkos? — demandis Rodiono Metodjeviĉ. — Mi havas — dum la ekspedicio akumulis. Kaj konservaĵojn iajn mi havas. Mi tuj ordonos, estos ĉe ni gvardia ordo...

En la salono estis varme, seke, komforte. Trans la malfermitaj rondaj fenestroj fajfetadis humida vento, akute kriadis mevoj, de la marponto aŭdiĝis egalmezuraj sonoj de valso: tie, malgraŭ malbona vetero, dancis matrosoj.

— Interese ni militas, — pri io ridetante kaj dismetante sur la tablo glasetojn, diris Stepanov. — En la maro vi ĉiajn teruraĵon vidas, kaj ĉi tie jen subite antikva valso...

— Ĉu tio estas «Sur montetoj de Manĉurio»? — demandis Amiraĝibi.

Li facile dirigentis per unu mano, poste, kiam la muziko finiĝis, suspiris kaj diris:

— Bele. Kial ĝuste maristoj, Rodiono, pli ol ceteraj ŝatas valson?

— Eble, tial, ke disiĝo konservas amon, — pensante pri io sia kaj respondante al tio sia, diris Stepanov, sed tuj konfuziĝis kaj invitis la gastojn veni al la tablo.

— Mi petas al la tablo, — diris li per la sama voĉo, per kiu li diradis tiujn vortojn dum multaj jaroj en la salonoj de siaj ŝipoj, kaj pro la invito de Stepanov Vlaĉjo eksentis sin ankoraŭ pli komforte.

Amiraĝibi ridetis.

— Kiam mi faris edziĝproponon al mia edzino, — diris li al Ustimenko, — al mia nuna edzino, tiam inter aliaj argumentoj — ne tro konvinkaj — mi donis unu, decidintan la rezulton de mia arda, temperamenta, sed tute ne lerta parolo. Mi diris: «Anastanjo, kara Anastanjo!» (Ŝi estas rusino — Anastasia Baziljevna). «Anastanjo!» — ekkriis mi kaj enmanigis al ŝi varman, duone dispremitan piron «Duchess» — tiu piro varmiĝis en mia poŝo ĝis temperaturo de fandiĝo de metalo. «Anastanjo, — diris mi, — ni, maristoj, ĉiam sopiras pri niaj edzinoj, ĉar longe ilin ne vidas. Ni freneziĝas pro amo, ĉar ni ne konas ĉiutagan geedzan vivon, ni konas nur festojn». Ĉu vi kaptas mian penson, Rodiono? Ĉu vi komprenas min, doktoro? La edzino por la edzo estas festo, kaj li por ŝi — same. Neniam estas paroloj pri trosalita supo aŭ pri tio, ke vi denove hodiaŭ ne razis vin. «Ne razu vin, — diras ŝi, — ne malŝparu tempon por tiu damnita razado!» — «Mi ŝategas manĝi ĝuste trosalitan supon, — diras li, — por mi ne ekzistas supo, se ĝi ne estas trosalita!»

— Ĉu ĝuste tiel rezultis? — demandis Ustimenko.

— Preskaŭ tiel. Kelkfoje ŝi deziris divorci, sed poste, kiam ni iomete maljuniĝis, Anastanjo komprenis, kia en tio kaŝiĝis romantiko. Kaj ŝi ne plu bedaŭras, ke ŝi prenis tiun ardan piron kaj manĝis ĝin sur la kajo en Odeso, akompanante min.

— Kaj kiam vi estis en la prizono?

— Anastanjo trovis Rodionon kaj poste renkontis min tiel, kvazaŭ mi estis en sufiĉe malfacila vojaĝo. Estis bonega tagmanĝo, kaj sacivo, kiel mi ŝatas, kaj basturmo, kaj aliaj pladoj, kiujn ŝi ellernis kuiri ĉe ni en Kaĥetio[74]. Tamen, ĉi-foje ŝi ploris pli, ol ordinare. Estas mirinde, ĉu ne, Rodiono, ke maristaj edzinoj, kiam ili renkontas la edzojn, ial ploras...

Per trankvila kaj preciza movo li levis la glaseton kaj proponis drinki je Aglaja Petrovna kaj Anastasia Baziljevna. Poste li ekrigardis al Vlaĉjo.

— Li ankoraŭ estas fraŭlo, — interkaptinte lian rigardon, diris Stepanov. — Li drinki je edzino ne povas. Li drinku je la niaj!

Dum ili manĝis, la konversacio denove revenis al la kvina grafo Neville, kaj de li transiris al la aliancanoj.

— En tio same estas ne tiom simple, — subite kolere ekparolis Rodiono Metodjeviĉ. — Estas ĉe ili bonegaj homoj, sed ekzistas ankaŭ iaj malhelaj fortoj, kiuj kvazaŭ intence penas per ĉiuj eblaj kaj neeblaj rimedoj malhelpi, fiaskigi, fuŝi. Tiajn homojn oni sur mia ŝipo nomas vipuraj ŝafidoj. Kaj estas ankaŭ oficiraĉoj, kiuj sian propran popolon malhonorigas. Antaŭnelonge venis al la estraro tiaj ulaĉoj kaj metas demandon: kiam, diras, finfine solviĝos la problemo de bordeloj por maristoj? Ĉu vi povas imagi tiaspecan konversacion?

Rodiono Metodjeviĉ ekstaris, ekfumis, iris tra la salono. Amiraĝibi ĵetis al li rigardon de malsupre supren, pensis iom kaj diris malgaje:

— Kial boli, Rodiono, kara? Ĉi tie ĉio estas tute konsekvenca — por tiuj malhelaj fortoj, ne por la popolo, certe. Maristoj faras ĉion, kio estas en iliaj fortoj, eĉ pli multe faras, sed ĉu tiuj, kiuj perfidis en Munkeno la interesojn de Britio, estas tute forigitaj el la ŝtata aparato? Ĉu ili estas tute senpotencaj? Ne, certe, kaj ili demonstras al ni siajn penojn, sed tute ne por tio, ke ni ricevu tion, kion ni tiel bezonas. Mi ne estas diplomato, mi ne estas historiisto, mi estas simple, kiel ĉiuj ni ĉi tie, laboranto de milito — kaj mi ne povas rezoni alie, ĉar mi vidas per la propraj okuloj. Mi vidas, kiel ili dronigas transportajn ŝipojn, kiuj tute povus plu resti flosantaj. Kaj mi ne povas pro tio riverenci kaj rideti kaj skribi «kun plena respekto». Ne, mi ne akuzas la maristojn — la brita floto famas pro siaj maristoj. Sed mi iujn iliajn instrukciojn akuzas. Jen, bonvolu, ekzemplo: ni en tiu ĉi konvojo havis damaĝojn nekompareblajn kun tiaj, kiajn ili nomas mortaj, kaj ni iel-tiel, sed venis. Ni, kara Rodiono, eltenis tridek naŭ atakojn de aviadilaro dum tri diurnoj, eltenis kaj rebatis. Kaj kiam bombo trafis en la teŭgon kaj kaŭzis incendion, la faŝistoj rekomencis atakojn, al ili plaĉis la incendio, ili deziris fini nin, kaj ni ne havis tempon nombri tiujn atakojn. Ni havis, kiel oni tion nomas, du frontojn — la aviadilojn kaj la incendion. Kaj tiam la komandanto de la konvojo sciigis nin, ke laŭ la instrukcio li devas dronigi la damaĝitan ŝipon, kaj proponis al la ŝipanaro de «Puŝkino» forlasi la ŝipon kaj transiri al la eskorta ŝipo. Mia Petrokovskij respondis digne, mi ĝis nun ne scias, per kiaj vortoj, eble, mi ankoraŭ devos pardonpeti la estraron pro malĝentila rilato al la aliancanoj. Sed ja por ni la instrukcio, verkita, eble, de unu el la lordoj de la brita militflota departemento, ne validis. Dum ankoraŭ diurno ni estingadis nin mem kaj riparadis niajn damaĝojn. Mi estis surda dum tiu tempo kaj, probable, nur malhelpadis, tial ĉiuj meritoj en tio apartenas ne al mi, mi ne fanfaronas — ja vi komprenas! Kaj kiam ni devancis la konvojon, tiam ni ricevis sekan saluton kaj ne malpli sekan gratulon de la brita marflota departemento...

— Idioteco! — diris Vlaĉjo.

— Kial idioteco? — miris kaj iomete koleriĝis Amiraĝibi. — Estas strange, ke tiaj simplaj aferoj bezonas komentojn. Tio ja estas ridinda. Rodiono, antaŭ viaj okuloj okazis la katastrofo kun krozŝipo «Edinburgo». Rakontu al via nevo, li ne estas babilema kaj ne enbatos kojnon en niajn rilatojn kun la karaj aliancanoj...

— Ja kion rakonti, — subridis Stepanov, — tie ĉio estis simpla. Vi nur, vere, Vladimiro, ne babilu, la afero estas delikata, diplomatia. Fricoj atakis «Edinburgon», difektis al ĝi la pobon. Mallonge dirante, ĝi perdis nur la helicojn kaj la rudron. Ni tute povis ĝin treni al ni kaj eĉ faris tian proponon. Sed ne! La ŝipanaron de «Edinburgo» ili sendis sur la torpedŝipon, kaj ek — ili finbatas la krozŝipon. Dronigis. Kaj kun kargo da oro, per kiu ni al ili pagas pro militaj liveroj. Dek tunojn da oro ili dronigis, sciantaj kamaradoj diras: cent milionojn da rubloj. Kaj certe, nun estas bruo por la tuta mondo: al ili ne eblas trairi, tio estas afero senespera, jen eĉ «Edinburgo» estas dronigita! Sed de kiu? De kiu dronigita? Iru ili ĉiuj, pardonu, al diablo! Kiel ili mem pafas al aviadistoj, kiuj malleviĝas sur paraŝutoj en maron el trafitaj aviadiloj! Mi persone dufoje faris protestojn, kiam ili nin invitis. Kio danĝera estas en aviadisto, kiam li kun paraŝuto trafos al ni, des pli en oceano? Ankaŭ germano taŭgos, ni lin prenos! Hazarde, eble, ili kvar siajn sukcesis mortigi, estas mirinde, kiel tiu via grafo restis viva? Kaj ni nun ankoraŭ malmulte scias, kiam ni la militon finos, tiam ni ĉion ekscios. Kaj eĉ estas demando — kiam...

— Ni dume scias tion, kion ni vidas, — trankvile, verŝante vodkon, diris Elisbaro Ŝabanoviĉ. — Ankaŭ tio estas ne tiom malmulta. Eĉ tio, kion ni vidas per la propraj okuloj, pensigas, ĉu ne, juna doktoro, mia savinto? Kaj ĉu vi scias, kio en tio estas ofenda? Ofenda estas tio, ke eĉ post la milito, kiam ĉio iĝos tute klara, kiam eĉ la vipuraj ŝafidoj skribos siajn memoraĵojn, kaj ni, tiuj, kiuj ĉion vidis, diros, ke ili, milde dirante, distordas la realon, tamen — mi substrekas, tamen — troviĝos simpluloj aŭ tro bonaj homoj — tiaj ekzistas, — kiuj kredos al ili. Ili diros al mi: «Vi, Amiraĝibi, estas maljuna stultulo! Vi ŝatas troigi! Ili estas bonegaj knaboj — kaj tiuj ingliŝoj, kaj ĉiaj aliaj ceteraj, ili faris ĉion, kion povis! Do eksilentu, eksa ŝipestro, maljuna Elisbaro, ne enmiksiĝu en fremdajn aferojn!» Jen kion ili diros, kaj tion estos sufiĉe ofende aŭdi. Speciale de tiuj, kiuj ne flaris militon.

— Tiuj ja nepre diros! — konfirmis Stepanov.

— Kaj kial vipuraj ŝafidoj? — kvazaŭ vekiĝinte, demandis Ustimenko. — Tio estas pri kiu?

— Ĉu vi pri minportilo «Adventure» ion aŭdis?

— Nenion aŭdis, — diris Ustimenko. — Kaj kio?

— «Adventure» estis sendita al ni de vipuraj ŝafidoj, — kun mallonga, malbonkora subrido diris Amiraĝibi. — Ĉu prave, Rodiono?

Stepanov kapjesis kaj ree ekfumis. Vlaĉjo notis mense, ke Rodiono Metodjeviĉ, kiu preskaŭ ne fumis en la pasintaj jaroj, nun ne ellasadis el la buŝo cigaredon kaj vodkon por si verŝadis pli ofte, ol por aliaj. «Kiel Bogoslovskij, — pensis li amare, — sed ja nenion eblas diri!»

— La minoj, kiujn liveris tiu «Adventure», — daŭrigis intertempe Elisbaro Ŝabanoviĉ, — la magnetaj minoj taŭgis nur por maraj profundoj ne pli ol dudek, dudek kvin metroj, kaj ĉi tie, en nia teatro, ne povis esti uzitaj. Liverado de tia kargo al ni, mi pensas, estis organizita de vipuraj ŝafidoj — de neniu alia. Kaj la matrosoj de «Adventure» riskis siajn vivojn, liverante al ni tiun rubon, kaj ili estas pri nenio riproĉindaj, tiuj knaboj. Sed estas interese, kiel ili kondutus, se ili scius anticipe, ke ili liveras falsaĵon, postiĉon, imitaĵon al tiuj homoj mem, kiuj prenis sur sin la tutan pezon de la milito...

Li malfermis la «ŝtelitan» en sia kajuto ĝinon, flaris el la botela gorĝo kaj proponis:

— Ni ne plu parolu pri tio. Mi estas trankvila homo kaj nejuna, mi scipovas regi min, sed iam terure malbone estas en la animo. Jen tiele, Vladimiro Atanazijeviĉ. Ĉu al vi estas malgaje?

— Aĉege, — konfesis Vlaĉjo.

— Li estas honesta knabo, — diris Rodiono Metodjeviĉ. — Li kun peno distingas mezurojn de fieco. Kaj kion diri pri li, junulo, jen mi aĝas kiel lia patro, sed ne povas kutimiĝi...

— Sed mi ja ne alvokas vin kutimiĝi, — kolere respondis Elisbaro Ŝabanoviĉ. — Mi, male, persvadas vin gajiĝi, ekzemple, ni rakontu anekdotojn, ĉu bone? Gajajn, ridindajn anekdotojn, kaj ridegu tutkore. Ĉu vi konsentas?

Sed anekdotojn ili ne atingis, ĉar super la urbo kaj la haveno aperis germanaj bombaviadiloj kaj ili povis tuj veni ankaŭ ĉi tien. Rodiono Metodjeviĉ direktis sin al la ŝipkomandejo. Elisbaro Ŝabanoviĉ, surmetinte susurantan pluvmantelon, ekkuris al la lasta por hodiaŭ linia motorboato, kaj Vlaĉjo kuŝiĝis sur la sofon kaj submetis la manojn sub la nukon.

En la sama momento lia koro iĝis facila kaj kvieta.

Li miris pri tiu kvieto, poste ŝoviĝis antaŭen kaj longe, feliĉe suspiris: rekte antaŭ li sur la vando de la kajuto pendis granda portreto de Barbara. Per siaj larĝe malfermitaj okuloj fideme kaj pure ŝi rigardis al li kaj per tuta sia aspekto kvazaŭ diris al li: «Nu, kion vi atendas, Vlaĉjo! Kie vi estas? Jen ja mi!»

### Operacii eblas kaj endas!

Matene Vlaĉjo kun Ĥarlamov estis en la hospitalo ĉe kolonelo Levin, trinkis tie teon kun oksikoka ekstrakto kaj operaciis ĝis la tagmezo. Poste Ustimenko gvidis lecionon kun flegistinoj kaj helpkuracistoj de la plifortiga grupo — rakontis al ili pri kuracado de frostvundoj, poste li kun Alekseo Aleksandroviĉ ekzamenis brulvunditojn en la ĉefa bazo — en la hospitalo de Ĥarlamov, kaj en la urbon Vlaĉjo revenis, kiam, kiel oni diras, ĉio estis pasinta. La ĉifra telegramo el Londono jam venis, Ward estis «honesta» homo kaj demandis por ajna okazo sian medicinan estraron. Juĝante laŭ la respondo, la demando estis farita en sufiĉe objektiva tono. Kaj la respondo estis skribita trankvile, el alto de akademia superkompreno kaj superscio, sed tute kategorie. Kaj iu Torpentow same kontraŭis «radikalan enmiksiĝon».

— Kiu estas tiu Torpentow? — interesiĝis Vlaĉjo.

— Tio estas lia onklo, — diris Ward. — Nun la familiestro.

— Ĉu kuracisto?

— Kial kuracisto? Generalo, longe servis en Hindio.

— Aĥ, en Hindio! — diris Ustimenko, kvazaŭ ĉion komprenis.

Nur nun li rememoris, ke li promesis renkonti la flagŝipan kirurgon kaj Levin-on. Certe, ilia veno estis nun senutila, sed preventi ĝin Vlaĉjo jam ne povis.

Kiam Vlaĉjo eniris al Neville, tiu estis aŭskultanta radion, ŝaltitan el la koridoro.

— Ŝostakoviĉ[75]! — ekkriis li, avide kaj feliĉe fiksaŭskultante la muzikon. — Ĉu vi komprenas, doktoro?

Kaj, movante la fingrojn sur la litkovrilo, li dense fermis la okulojn, lia vizaĝo tremis pro admiro. Kaj finaŭskultinte la simfonion kaj silentinte iom, li demandis per voĉo de venkinto:

— Ĉu? Kaj ĉion ĉi verkis homo en okulvitroj, en tiaj okulvitroj, kiel ĉe nia Ward. Kiel al vi tio plaĉas, doktoro? Kaj li tie, en Leningrado, estingas incendiojn — tiu Ŝostakoviĉ, — mi vidis bildon. Ne, sed tiu ĉi peco — tio estas la germanaĉoj, tio estas ĉio — kaj Dunkerko, kaj la batalo ĉe Londono, kaj eĉ pli frue — Munkeno kun iliaj bierkruĉoj![76]

Kaj, jen apenaŭ aŭdeble fajfetante, jen kantetante, jen tamburetante per la fingroj al vando de krucligna ŝranketo, li ripetis tion, kio al li tiel plaĉis en la komenco de la simfonio.

General-majoro de medicina servo Ĥarlamov kaj Aleksandro Markoviĉ Levin eniris en la ĉambron, kiam siro Lionel estis rakontanta al Vlaĉjo pri tio, kiel li mem «iomete» komponas muzikon kaj kiajn muzikaĵojn li verkis. Kaj Ustimenko, preter sia volo, estis admiranta tiun ĉi knabon kun elkreskintaj sur la frunto kaj la tempioj helaj bukloj kaj ne rimarkis, kiel per sia karaktera irmaniero, iomete flanke, «ne profesore» — tiel diradis pri li enviantoj, — iomete ĝeniĝante pri sia generala stato, eniris Alekseo Aleksandroviĉ, kaj post li en flirtanta kitelo — flava longnaza grakanta Levin. Laŭ la vizaĝoj de ĉiuj tri (inter Levin kaj Ĥarlamov ĉiam estis enŝoviĝanta Ward) Vlaĉjo subite komprenis, ke interparolo pri interŝanĝo de depeŝoj jam okazis kaj Ĥarlamov troviĝas nun en stato de tiu retenata, eĉ humila furiozo, kiun tiel timas liaj subuloj.

La ekzameno daŭris ĉirkaŭ dek minutojn — ne pli. La maldika, kuspnaza, etfalta vizaĝo de la «senkultura profesoro», kiel oni sarkasmis pri li, estis nenion esprimanta, eble escepte de trankvila kontentiĝo, kiam en lia menso jam maturiĝis formulo de fina kaj nekasaciebla verdikto. En facila tono li interŝanĝis kelkajn eĉ tre optimismajn rimarkojn kun la maljuna kaj saĝa Levin. Kaj maltrankvila esprimo en la okuloj de Levin ŝanĝiĝis al esprimo de gaja ruzo, kaj Vlaĉjo pensis, ke ne ekzistas en la mondo aktoroj pri bonaj, ol tiaj doktoroj, kiel Ĥarlamov kaj Levin, kiam ili ludas siajn nekompareblajn spektaklojn nur por helpi al homa spirito venki timon de venanta pereo.

— Do, — en bona kaj eĉ vigla franca lingvo, sed iomete tro akcentante sonon «o» (Ĥarlamov estis volgano), — do, kara amiko, resaniĝu, — diris li al la aviadisto. — Ĉio iras laŭ sia ordo. Trankvilo, pacienco, humursento — ŝajne, ĝi estas ege karaktera por angloj, bona apetito...

— Kaj ĉu iom da viskio? — demandis la kvina grafo Neville.

— Kial ne? Eblas ankaŭ viskio...

— Ĉu vi aŭdas, doktoro? — jubilante, sed modere diris Lionel al Ustimenko. — Ĉu vi aŭdas? La profesoro mem...

En la eta kabineto de Ward ili apenaŭ lokiĝis kvarope.

— Esence, ni alveturis sen ajna reala senco, — per iomete tremanta voĉo diris Ĥarlamov. — Sinjoro Ward sekurigis sin, kaj sekve ankaŭ nin, per malpermeso agi...

Ward facile dismovis la manojn, komprenigante, ke li dezirus aŭdi anglan parolon.

Kaj Ĥarlamov subite freneziĝis. Al li tio okazadis, kvankam estadis ankaŭ monatoj, kiam li kondutis tute kviete. Hodiaŭ okazis ĝuste tia «efelidhava» tago, kiel li poste konfesis al Vlaĉjo.

— Sinjoro Ward kaj liaj ĉefoj tie, — li forte kaj esprimplene svingis la manon al tiu flanko, kie, laŭ lia supozo, devis esti Britio, — esperas pri tio, ke la kuglo enkapsuliĝos por longaj jaroj. Ili ne deziras kompreni, ke la celo de la operacio estas ne tiom forigo de fremda korpo, kiom firma haltigo de sangelfluo el la vundita pulmo, ĉar okaze de abunda refoja sangelfluo ŝancoj al bona rezulto de operacio praktike malestas. Traduku al li, majoro!

Vlaĉjo tradukis iel-tiel. Sed por kio? Al kio ĉio ĉi povis helpi? Ward, aŭskultante, nur kuntiriĝadis kaj levadis la ŝultrojn.

— Mi avertas, — deŝiriĝante al falseto, diris Ĥarlamov, — mi avertas, la malsanulo nun estas en bona stato, kaj lin jam hodiaŭ eblas kaj endas operacii. Refoja sangelfluo ekskludos la operacion.

Ward elaŭskultis la tradukon kaj ankoraŭfoje suspiris.

Akompaninte Ĥarlamov-on kaj Levin-on al la elirejo, Vlaĉjo iomete staris en la koridoro, penante koncentri la pensojn, poste revenis al Neville.

— Li estas bravulo, via profesoro, — diris Lionel. — Probable, li bone scias vian metion? De kie li estas?

— De kie? Verŝajne, tio estas rakontinda.

Kaj, penante pensi pri nenio, Vlaĉjo rakontis al Lionel pri profesoro Ĥarlamov. Maĉante maĉgumon kaj suĉante cigaredojn, ĉirkaŭe staris kaj sidis usonaj kaj britaj matrosoj ĉekape kun la eterne ebria ferdekestro de «Sankta Mikaelo». Kaj ankaŭ ili aŭskultis. Tiu knabo — antaŭ la Granda Oktobra revolucio senhejma orfo, mizerulo, — disportadis bulkojn en Moskvo en korbo, jen tiel — sur la kapo. Kaj poste militis dum la intercivitana milito. Interalie, en la Nordo, ĉi tie, kie elŝipiĝis la angloj, — jen kiel fojfoje aranĝiĝas sortoj. Kaj li kuracadis siajn vunditojn, kuracadis, kiel povis kaj per kio povis...

— Per bulkoj! — malbone spritis la ebrieta ferdekestro.

— Bulkojn ni ne havis. Bulkojn havis vi, — serioze kaj severe diris Vlaĉjo. — Kaj poste Ĥarlamov iris lerni.

— Kiu donis al li monon? — demandis malgranda, maldika matroso.

— La ŝtato de laboristoj kaj kamparanoj.

Neville rigardis al Vlaĉjo atente kaj iomete moke.

— Vi, kiel evidentiĝas, estas ankaŭ komisaro, — diris li por adiaŭo.

— Nepre! — ridetante, respondis Ustimenko. — Neniom kostas tiu kuracisto, kiu ne scipovas esti komisaro, kiam oni bezonas tion de li. Kondutu bone, siro Lionel, mi vin vizitados.

Kaj li foriris, eĉ ne rigardinte en la etan kabineton de Ward.

Tro fortan abomenon li sentis en la animo, kaj tro bone li sciis, per kio ĉio ĉi finiĝos. Por tio ja li estis sufiĉe sperta kuracisto.

Tamen, li antaŭdivenis, sed tute ne ĉion.

Ĉu eblis nun supozi en detaloj la iron de la eventoj?

Certe, ne!


— Ĉu mi povas veturi? — demandis Vlacjo, forte blovante en la telefonan parolilon.

— Mi opinias, ke jes! — diris Ĥarlamov. — Kiel al vi plaĉis tiu ĉi fruktaĉo?

Ustimenko silentis. Li deziris dormi.

— Se estos tempo, vizitu vian aviadiston! — konsilis Ĥarlamov. — En li estas io altira. Ĉu vi aŭdas min, majoro?

— Mi aŭdas.

— Do, veturu! Ĉu vi veturos per linia motorboato?

— Ĝis la ĉefa bazo — jes, kaj poste per iu preterpasanta!

— Bone!

Ankaŭ Levin adiaŭis kun li telefone. Sur la motorboato Vlaĉjo ne sukcesis dormi — ne estis sida loko, dum tutaj tri horoj li suspiradis malantaŭ la varma tubo. Susuris pluvo, kriegis mevoj, — kiel ĉio, esence, tedis lin! Kaj kia komuna tio estis sento por ĉiuj en tiu tempo de la milito — tedis! Kaj ankaŭ al tiu malnovservanta suboficiro tedis, kaj al ies edzino kun infano tedis, kaj al li, Vlaĉjo Ustimenko, tedis! Kiam vi almenaŭ faras aferon — tio estas komprenebla, sed kiam vi tiele enuas malantaŭ tubo, aŭ atendas preterpasantan transportilon, aŭ ekiras, sciante, ke la ĉefa tempo foriros por atendado...

— Malordo! — diris incitita voĉo malantaŭ la Vlaĉja dorso. Kaj Ustimenko eĉ ne rigardis al la incitito. — Malordo!

Kvazaŭ la vorto «milito» povas enhavi nocion de ordo! La milito mem, antaŭ ĉio, estas malordo.

Nur vespere li atingis finfine sian karan 126-an, eksciis, ke tute nenio nova estas, satmanĝis, plenŝtopinte la ventron, kaj, ĝoje mirinte, ke malgraŭ ĉiuj liaj pensoj en lia hospitalo ja estas ĝuste ordo, momente ekdormis.

Estis profunda nokto, kiam oni alveturigis ilin, kaj Ustimenko dum ĉirkaŭ minuto staris apud la roko, en kiu estis elhakita lia terkabano, — li neniel povis vere vekiĝi: li oscedadis, tremeradis kaj fiksaŭskultadis; sube, ĉe la maro, ie apud la golfo Marĉa, estis bruantaj kanonoj, kaj en la griza humida ĉielo kun zumanta persista sono estis iranta germana «Arado», — kion ĝi ĉi tie bezonis?

— Ĉu, ŝajne, denove militeto? — preterkurante laŭ kotiĝinta padeto, demandis kapitano Ŝapiro. — Kiel vi opinias, kamarado majoro?

Vlaĉjo ne respondis.

En la enveturejo en mallumo estis frapanta motoro de kamiono.

— De kie? — demandis Vlaĉjo de la ŝoforo, riglanta la hokojn de la kargujo.

— Ja el la malnova marponto. El la vojkonstrua bataliono homoj estis vunditaj. Ili estis metantaj vojon tra la Gubina roko, li skoltis kaj fajrigis.

En la antaŭoperaciejo estis varmege. La motoro jam laboris, la lampoj rapide ardiĝis. «Kiam li tion sukcesas? — estime pensis Vlaĉjo pri Mitjaŝin. — Ja oni nur ĵus demetis de la kamiono la vunditojn, sed jam ĉio estas preta!»

Premante per la piedo la pedalon de la lavabo, li kutime komencis la proceduron de lavado de la manoj. Malantaŭ lia dorso oni portadis brankardojn, Ustimenko aŭdis koleran krion de Mitjaŝin:

— Kiu do per la piedoj antaŭen portas, stultuloj dormantaj! Ĉu vi komprenas?

«Ankaŭ ĉi tie li sukcesas!» — ree miris Vlaĉjo.

Kvin minutoj pasis, Ustimenko formetis la brosojn kaj etendis la manojn al Nora Jarceva, por ke ŝi verŝu solvaĵon de amoniako. Sed la solvaĵo ne verŝiĝis.

— Junulinon oni alveturigis, be-e-lan! — diris Nora.

— Solvaĵon! — severe ordonis Ustimenko.

Frotinte la manojn per sennaturigita alkoholo, li aliris la tablon kaj, mallarĝigante la okulojn pro hela lumo de la malalte mallevita operacia lampo, komencis ekzameni la vunditon, tute forgesinte ĉe tio la vortojn de Nora, ke oni alveturigis junulinon. Lin nur por momento mirigis malgranda rozkolora orelo kaj forte bukliĝantaj kupre-orkoloraj haroj, kiujn Nora kun plendaj lamentoj estis tondanta sur la nuko...

Vera Nikolajevna averte diris:

— Pulso fadenforma, Vladimiro Atanazijeviĉ!

Ustimenko silentis, pensante. Por momento glitis kutime sopira penso pri Aŝĥen kaj malaperis, kaj tuj majoro de medicina servo Ustimenko komencis ordoni per malmilda, toleranta neniajn kontraŭdirojn voĉo.

Ĉiu kirurgo dum sia vivo havas okazojn, kiam la vido, la menso, la manoj atingas plej grandan harmonion, kiam agado de la penso iĝas vico de brilaj inspiroj, kiam detaloj de la ĉirkaŭaĵo tute malaperas kaj restas nur la sola — la duelo de la scio kaj talento kontraŭ stulta idioteco de la staranta apude morto.

Scienco ne ŝatas vorton «inspiro», same, tamen, kiel ne ŝatas ĝin vera arto. Sed neniu neos tiun specialan, kun nenio kompareblan staton de koncentriteco kaj samtempe sinforgeso, de tiu feliĉa streĉo de scianta racio kaj de plej alta leviĝo de la fortoj de homo en minutoj, kiam li plenumas la aferon de sia vivo...

Ĝi staris ĉi tie, apude, — tiu, kiun oni desegnas kun falĉilo en la manoj, blinda, sensenca, abomena per sia kretena obstino; ĝia voĉo aŭdiĝis al Vlaĉjo en la modere avertaj vortoj de la anestezisto; tio estis ĝi, kiu faris tia blu-blanka la ankoraŭ antaŭnelonge rozan etan orelon, tio estis ĝi, kiu faradis ĉiajn artifikojn kun la pulso; tio estis ĝi, kiu hihiis, kiam Vlaĉjan vizaĝon kovris ŝvito, kiam subite neatendite ekmisfunkciis la motoro kaj oni alportis kandelojn; tio estis ĝi, kiu malice ekĝojis kaj ekjubilis, kiam doktoro Ŝapiro faris mallertan movon kaj preskaŭ kondukis ĉiujn penojn de Vlaĉjo al katastrofo.

Sed majoro de medicina servo Ustimenko sciis ĝiajn kutimojn, sciis ĝiajn fortojn, sciis ĝiajn ruzaĵojn, same kiel sciis kaj komprenis siajn fortojn kaj kapablojn. Kaj ĝenerale, ne li sola staris ĉi tie, ĉe la operacia tablo, — kun li nun estis, kvankam li ne estis komprenanta tion kaj tute ne pensis pri tio, kaj Nikolao Eŭgenjeviĉ Bogoslovskij, kaj la eterna insultantino Aŝĥen Ovanesovna, kaj Bakunina, kaj Postnikov, kaj Polunin, kaj tiuj, kiujn li neniam vidis, sed konis, kiel fidelajn kaj bonajn mentorojn: Spasokukockij, kaj Burdenko, kaj Ĝanelidze, kaj Viŝnevskij[77]...

Ili estis ĉi tie ĉiuj kune — vivantaj kaj forpasintaj, tio estis milita konsilio ĉe li, ĉe ordinara kuracisto Ustimenko, sed la batalon komandis li. Kaj, kiel vera militestro, Vlaĉjo ne nur gvidis al batalo siajn trupojn, siajn jam venkantajn armeojn, sed li kondukis ilin kun konsidero de ĉiuj ĉirkaŭiraj ebloj de la kontraŭulo, de ĉiuj eblaj batoj al la malfronto, tenajloj, poŝoj kaj plej insidaj neatenditaĵoj. Li ne nur vidis, sed kun helpo de sia militkonsilio antaŭvidis — kaj jen finfine venis tiu momento, kiam li povis ne plu pensi pri komplikitaj kaj ruzaj planoj de la kontraŭulo.

La malgranda orelo denove rozkoloriĝis, la pulso iĝis egala, la spirado — kvieta kaj profunda. La abomena skeleto kun malplenaj okulkavoj kaj rusta falĉilo nenion akiris en tiu ĉi nokto en la subtera kirurgio. La operacio finiĝis. Flegistino Kondoŝina diris per elturmentita voĉo:

— Tio estas io nekredebla, Vladimiro Atanazijeviĉ. Ĝanelidze mem...

— Li al mi, interalie, multe helpis hodiaŭ — via Ĝanelidze, — mallaŭte interrompis ŝin Ustimenko.

Li sidis sur tabureto, forgesinte demeti la gazan maskon de la buŝo, malbone konscianta, tute malplena, kiel al li ŝajnis. Kaj interne de li ĉio tremis pro terura laco.

Ĝuste en tiu momento li rekonis Banjon.

Ŝia spirado estis trankvila, ŝi ankoraŭ ne rekonsciiĝis. Ŝiaj sekiĝintaj, morditaj lipoj tremeradis. Kaj en la okuloj fiksiĝis nekomprenanta esprimo.

— Ho dio! — apenaŭ aŭdeble prononcis Vlaĉjo. — Ho dio!

Li ne sciis, de kie venis al li tiuj vortoj. Sed li tute ne estis ŝokita. Li simple estis mirigita, kaj nenio pli. Li estis tro malplena nun, tro multajn fortojn li malŝparis al lukto por la vivo de tiu grave vundita «batalanto», propre por Banjo restis nenio...

— Ĉu tio estas via... konatino? — demandis Veresova.

— Jes, — sen deziro respondis li.

— Ŝi estis ĉi tie en marto, — malsimpatie diris Vera Nikolajevna. — Mi, ŝajne, forgesis vin sciigi.

— Ĉu en marto? — demandis Vlaĉjo. — Jam en marto?

— Nu jes, tuj post mia nomumo. Sed pri vi ja multaj demandas... Povas ja okazi... Mi kulpas, murdu min! Aŭ metu en la punejon.

Ŝiaj belaj trankvilaj okuloj rigardis moke, la buŝo estis ridetanta. Eĉ nun ŝiaj lipoj estis ŝminkitaj. Kaj malgranda buklo videblis el sub la kaptuko. Vlaĉjo forturniĝis.

«Jam en marto, — diris li al si mem. — Do, antaŭ tiam, kiam mi estis sur la „Suna“ ĉe Rodiono Metodjeviĉ. Jen kiam ŝi trovis min...»

Ŝapiro estis laboranta sur la maldekstra tablo, Vera — sur la dekstra. Vlaĉjo pensis, ĝibiĝinte sur la tabureto. Veresova operaciis same, kiel Ward. Io en ili estis komuna. Ĉu memcerteco? — miris pri sia diveno Ustimenko.

— Kudru! — ordonis ŝi.

— Vi prefere eliru, Vladimiro Atanazijeviĉ! — konsilis Ŝapiro. — Via vizaĝo estas tre pala...

Vera same rekomendis al li iri ripozi, sed li restis. Tian li havis regulon — eĉ se gravaj vunditoj ne estis. Aŝĥen tiel instruis lin, kaj tiu ĉi subtera kirurgio malgraŭ ĉio estis restanta ŝia kirurgio.

Nur je la oka horo de mateno li ekfumis apud la roko, sur benko. Estis tre humide kaj malvarme, kaj ĉi tie, ĉe la roko, lin kvazaŭ frapis penso: Banjo! Barbara Stepanova! Ŝi estas, ŝi vivas, ŝi lin serĉis. Kaj nun li ŝin, ŝajne, eltrenis. Ŝin — Banjon!

Estante ekster si pro feliĉo, impete li kure leviĝis laŭ la glitaj pro pluvoj ŝtupoj kaj malfermis la pezan, ŝvelintan pordon al sia terkabano. Ĉi tie ĉe la tablo, en pozo iom afekta kaj samtempe potenca, sidaĉis subkolonelo en malbutonumita tuniko, kun brilanta per ordenoj kaj medaloj brusto — li estis verŝanta por si en glason germanan trofean rumon. Flava raglano pendis sur lia unu ŝultro, ŝamaj gantoj kuŝaĉis sur la planko, leda tabakujo — sur la tabureto, kaj tuta tiu malordo same ŝajnis al Vlaĉjo organizita, speciala stilo.

— Ĉu vi estas Ustimenko? — neglekte, sed ankaŭ karese demandis la subkolonelo.

— Mi, — ion timante kaj ne komprenante, kion nome, respondis Vlaĉjo. — Mi estas Ustimenko.

— Kozirev, Cirilo Arkadijeviĉ, — diris la subkolonelo kaj etendis la sekan, tre fortan manon. — Ni estu konatoj. Ĉe mi estis vundita unu fraŭlino, ŝi postulis nepre al vi veturigi, jen mi alveturigis. Ĉu vi estas io simila al Kuprijanov aŭ Aĥutin[78]?

Vlaĉjo silentis, malsimpatie kaj morne fiksrigardante la belan, kvankam nejunan vizaĝon de la subkolonelo. Kaj subite li rememoris Rodionon Metodjeviĉ-on, kiam li menciis tie, en la salono de la «Suna», Banjon, rememoris, kiel kvazaŭ ombro glitis sur lia pure razita, ventkrudigita vizaĝo ĉe la mencio de la Banja nomo. Kio estis tio tiam? Ĉu tiu Kozirev mem?

— Vi operaciis ŝin bonorde, pli ĝuste, normale, por la sorton ne tenti, ni elektu tian difinon, — daŭrigis la subkolonelo, verŝante en trinkpoteton, probable por Vlaĉjo, rumon. — Al mi miaj skoltoj raportis, mi al vi, amiko, konfesu, Kozirev ĉie havas siajn homojn. Do, en tiu ĉi etapo ĉio estas en ordo, sed kiel estos plu?

— Kio — plu? — malfacile elpremis el si Ustimenko.

— Kiel poste fartos tiu mia junulino, teĥnikisto-leŭtenanto? Kiaj estas prognozoj, laŭ via scienco? Mi al vi sincere diros, kamarado militkuracisto, ŝi por mi, tiu Banjo, ne enprofundiĝante en detalojn, estas la plej proksima homo. Pli proksima ne ekzistas, ceteron vi mem komprenos, vi ne estas infano. Milito estas milito, ĉiuj ni estas homoj, kaj kio koncernas malkonkordojn, do kiu juĝos?

Vlaĉjo plu silentis. Io malfacila, dolora glitis en liaj larĝe malfermitaj, kvazaŭ mirigitaj okuloj kaj malaperis. Sed Kozirev nenion rimarkis. Li estis elektanta vortojn pli belajn kaj finfine elektis tiujn, kiuj ŝajnis al li la plej sukcesaj:

— Fajrobirdo ŝi estas por mi. Ĉu klaras? Kaj se ne klaras — drinku la rumon: ĝi estas aĉa, sed vi ja, avarulo, nenion verŝos. Tiele vagas subkolonelo Kozirev kun sia drinkaĵo kaj almanĝaĵo inter bonaj homoj...

Li enpensiĝis, viŝis per la fingro larmon kaj, ŝirinte sian ŝultron, diris:

— Pardonu! Tio nomiĝas — avara vira larmo. Kredu, militkuracisto, al mi estas malfacile. Jen mi drinkis: pereis homoj en la bataliono, nun kiun oni responsigos? Subkolonelon Kozirev. Kaj sapeisto eraras unufoje dum la vivo. Mi estas sapeisto, eraris, juĝu min...

— Vi vane kun tia bruo la vojon trabatas! — nelaŭte kaj malamike diris Vlacjo. — Jen heroaĵo! Ĉi tie ni jam delonge miras, kiel vi tion sukcesas senpune...

Li tute ne deziris paroli nun pri tio, kion li aŭdis en la hieraŭa nokto en la operaciejo de vunditoj, sed la subkolonelo kun lia afekta «avara vira larmo» kaj «fajrobirdo» vokis en li tian akran senton de amara malamo, ke li ne eltenis kaj ne retenis sin. Sed Kozirev neatendite perceptis la vortojn de Vlaĉjo kiel amikan riproĉon kaj konsentis:

— Tion vi diras saĝe! Prave! Plej ĝuste vi diris, trafe. Sed mi, kara mia militkuracisto, estas, vidu, homo de granda risko, jam dum la Finnlanda milito per tiu riskemo mi aŭtoritaton akiris. Kaj, kiel vi vidas, ne per vortoj...

Specialmaniere Kozirev moviĝis — tiel, ke liaj ordenoj kaj medaloj samtempe kaj tintis kaj facile lumiĝis per brilo de kandelaj fajretoj.

— Dekoraciita! Nu, kaj ĉi tiam ne fortunis! Kaj jen malfeliĉo, ĝuste mia Barbara tie troviĝis. Ne devus mi ŝin sendi, sed, aliflanke, kiel ne sendi, se en la trupo niaj interrilatoj estas bone kaj eĉ tro bone sciataj. Juĝu per via saĝa kapo, komprenu, kiele estas al mi? Kaj ankoraŭ ŝi mem postulas, ŝin, vidu, la devo vokas. Sekve, se mi rifuzos — tuj troviĝos kamaradoj, kiuj al mi atribuos detruon de la politik-morala stato.

Ankoraŭ glutinte, li subite interesiĝis:

— Do, ĉu vivos ŝi?

— Mi ne scias! — morne respondis Vlaĉjo.

— Eble, iun pli sciantan mi ĉi tien venigu? — tordante la vizaĝon, ofende demandis Kozirev. — Se vi mem ankoraŭ nenion scias? Mi havas konatojn en la medicina mondo... Mi povas al Ĥarlamov ŝin veturigi...

— Nu, ek, veturigu, — leviĝante, diris Ustimenko. — Sed senprokraste, kaj mi kuŝiĝos dormi, ĉar mi baldaŭ devos labori...

Li bezonis resti nun sole kun si mem. Li ne plu povis aŭdi tiun raŭketan, memkontentan voĉon, ne povis vidi la rumon, plaŭdantan en la glaso. Al li restis tute neniaj fortoj por io ajn...

Senfine longe estis foriranta Kozirev — ŝajnis, li neniam foriros. Kaj en la pordo li ordonis severe kaj ebriete:

— Mi petas por mia vunditino krei respektivajn kondiĉojn.

— Ĉe ni por ĉiuj vunditoj estas samaj kondiĉoj! — obtuze respondis Vlaĉjo.

Kaj kuŝiĝis.

Sed fortoj ne restis eĉ por ekdormi. Frotinte per alumeto, li bruligis la kandelon, elverŝis en la trinkpoteton restaĵojn de la rumo kaj, bruligante la buŝon, eltrinkis ĉion ĝis la fundo. Poste li kun miro eksentis, ke li ploras...

Al la piedoj blovis malvarmo, kaj ĝenerale estis malvarme — la hejtforneto antaŭlonge malvarmiĝis, sed Ustimenko nenion rimarkis. Lia buŝo tordiĝis, plorante li mordadis la lipojn kaj balbutadis, sufokiĝante:

— Ho dio, ho dio! Fajrobirdo! Kion vi, Barbeto, faris, ĉu vi freneziĝis?

Poste li tamen ekdormis, sed dormis nelonge, ĉirkaŭ du horojn. Kaj vekiĝinte, kun abomeno ekrigardis al la germana botelo, al la trinkpoteto, el kiu li trinkis la rumon, li razis sin, frotis sin per neĝo, alkudris puran subkolumon kaj, vokinte Ŝapiron kaj Veresova-n, ekiris rondviziti siajn vunditojn.

Per stranga rigardo — longa, atenta kaj maltrankvila, kvazaŭ kontrolanta, — ekrigardis al li Barbara, kiam ili intervidiĝis en tiu ĉi mateno. Nora per la basko de la kitelo viŝis por Vlaĉjo puran tabureton. Vera Nikolajevna, oscedinte ĉe la malalta enirejo, diris, ke ŝi foriros — «tute ne dormis hodiaŭ». Ŝia voĉo estis kolera, eĉ ŝiriĝis. Pli malproksime — trans memfarita kurteno — ŝakludis vunditoj, iu per sentema voĉo kantis «Bluan tuketon». Ankoraŭ pli profunde — en la fino mem de la subtera kirurgio — unutone sakradis elturmentita de suferoj matroso Golubenkov, kaj estis aŭdeble, kiel Ŝapiro karese konsolas lin.

Ustimenko eksidis.

Barbara ĉiam rigardis al li, ne deŝirante sin.

Poste en ŝiaj okuloj kvazaŭ ekbolis grandaj larmoj, kaj per mallaŭta voĉo ŝi diris ian vorton, kiun Vlaĉjo ne distingis.

— Kio? — demandis li, kliniĝinte al ŝi.

— Mi trovis, — rapide ripetis ŝi, — trovis! Ĉu vi ne komprenas? Vin trovis.

«Ne, mensogas la subkolonelo! — kun pasia deziro, ke estu ĝuste tiel, pensis Vlaĉjo. — Mensogas! Ĉion mensogas, opereta belulaĉo, fajrobirdo, vulgarulo!»

Li prenis ŝian pojnon en sian grandan malvarmetan manon. Kaj, kalkulante la pulson, li nur pene detenis sin kaj ne alpremis al siaj lipoj ŝian ĉarman larĝan polmon. Li estis kalkulanta la pulson kaj ne estis kuracisto en tiuj minutoj. Li eĉ estis malbone konscianta. Kaj estro li ne estis, nek kirurgo, al li nun estis okazanta tio, kion antaŭlonge li travivis sur la vaporŝipo «Unĉanska heroo», kiam veturis al staĝado al Bogoslovskij, balbutante nokte sur la ferdeko: «Rufulino, ja mi vin amas, amas, amas!» Kaj, kiel tiam, en tiu jam neripetebla, fora tempo, li riproĉadis sin, kaj ĵuris, ke ĉio tiel stulte okazis jam lastfoje, kaj neniel povis vidsatiĝi per ŝiaj malfermitaj renkonten al lia rigardo okuloj.

— Nu? — kiel ĉiam komprenante lian internan vivon, demandis ŝi. — Kian mi havas pulson, Vladeto?

Vlaĉjo ne sciis.

Kaj, konfuziĝinte, ruĝiĝinte, kiel en la jaroj de juneco, alpremiĝis per la lipoj al ŝia polmo, kredante kaj ne kredante, ĝojante kaj dubante, esperante kaj timante...

Poste li leviĝis kaj, grumblinte: «Mi tuj revenos», elkuris el la subtera kirurgio al la frosto, trovis cigaredojn, fumis, ankoraŭ spiris kaj revenis kiel solida doktoro, kirurgo, estro — ŝarĝita de gravaj kaj senprokrastaj aferoj, tamen iun ajn, sed nur ne Barbara-n li povis impresi per tiaj artifikoj...

Ŝi kuŝis kvieta, pala, nur ŝiaj okuloj ridis: ho, kiel ŝi sciis lin! Kaj kiel malfacile al li estis ĉion reludi de la komenco, denove preni ŝian manon, denove fari penseman vizaĝon, denove erari en kalkulo kaj finfine kompreni, ke ŝia pulso estas iomete tro ofta, sed sufiĉe plena, ĝenerale normala.

— Eble, al mi entute nenio okazis? — per komplota flustro demandis Barbara. — Eble, vi ĉiuj intence min pansis?

Ustimenko rigardis al ŝi kaj silentis. Nu, kaj se eĉ Kozirev? Kian do tio havas signifon? Aŭ tamen havas? Kial ŝi diris: «Vi ĉiuj»?

Ŝi estis ankoraŭ ridetanta, li jam ne.

— Vlaĉjo! — mallaŭte vokis ŝi kaj tiris lin per la fingroj je la manikroverso de la kitelo. — Vlaĉjeto, kio estas al vi?

— Al mi — nenio, normale! — prononcis li nehaste.

Kaj Banjo komprenis — tio ne plu estas ludo. Tio estas ne plu tiu Vlaĉjo, kiu ĵus kisis al ŝi la manon. Ĉio ekstaris sur siajn lokojn, kaj tio, kio okazis — tio estis mallonga, bona, ĉarma sonĝo. Kaj kiel ĉiu sonĝo, ĝi malaperis. Kaj ĝi estas neniam plu revenigebla. Eble, estas pli bone, se tiu fremda maldika malfacila homo nun foriros? Ja li estas fremda, ne pardonanta, ne komprenanta...

Sed eĉ tian ŝi ne povis lin delasi.

Kaj ŝi ekparolis, malestimante sin, sian malfortecon, sian senvolecon, ekparolis pri bagateloj, nur li ne foriru. Sed li foriris, dirinte por adiaŭo, ke al ŝi estas malutile babili kaj ke al ŝi endas — ĝuste tiel li diris: endas — konservi plenan kvieton. Nun li ne estis ŝajniganta — ŝi komprenis tion: li forhakis, kiel tiam antaŭ la forveturo al Zatiruĥi. Kaj foriris ne returniĝinte.

— Duan fojon, — flustre prononcis Banjo. — Duan! Sed estos ankoraŭ la tria, Vlaĉjeto, — plorante kaj ne viŝante larmojn, flustris ŝi. — Estos ankoraŭ en nia vivo la tria, estos — mi scias tion!

Sed li ne sciis, ke estos la tria. Li neniam pensis pri ajnaj nigraj katoj, pri ajnaj antaŭsignoj — malbonaj aŭ bonaj, pri ajnaj triaj fojoj. Kaj krome, kiel ĉiam, al li mankis tempo. Li jam estis lavanta la manojn, kaj sur la tablo oni estis preparantaj junan aviadiston kun grava vundo sur la kolo. Kaj la ŝirvundo, kaj ŝprucanta arteria sango, kaj momenta batalo kontraŭ la skeleto, kiu denove venis por akiro en la subteran kirurgion kaj ekstaris ĉe la piedparto de la operacia tablo, kaj longa suspiro de faciliĝo, kiu elŝiriĝis ĉe doktoro Ŝapiro, ĉio ĉi kune forŝovis Barbara-n kaj por kelkaj horoj obtuzigis la akutan, preskaŭ neelteneblan doloron. Poste estis aliaj aferoj, kaj vespere alveturis la subkolonelo — severa, sobra, razita ĝis blueco, en rimenoj, alveturigis al la «sia», kiel li esprimis, transdonaĵon kaj petis permeson ŝin viziti.

La transdonaĵon portis Nora, sed viziti Vlaĉjo ne permesis.

En la sekva tago Kozirev ree alveturis kaj ree ne estis enlasita.

— Eble, mi pri vi plendu? — interesiĝis Kozirev. — Al Mordvinov, ekzemple?

— Plendu, — permesis Ustimenko.

— Aŭskultu, majoro, vi ne ekscitiĝu, — ree ardiĝis la subkolonelo, — ŝi ja por mi ne estas fremda homo...

— Tio estas via afero.

— Kaj se mi sen via permeso eniros?

Ustimenko ne respondis, foriris. Post du horoj al Vlaĉjo oni raportis, ke «tiu impertinenta subkolonelo» sendis ĉefsoldaton, kiu estas «treege lerta knabo» kaj preparas «penetron» de la subkolonelo al la teĥnikisto-leŭtenanto. La ĉefsoldaton oni kondukis al Vlaĉjo, kaj tiu ĉion konfesis.

— Bone, foriraĉu el ĉi tie! — ordonis Ustimenko.

— Sed eble, ŝi jam estas malviva? — timigite globigante la okulojn, interesiĝis la ĉefsoldato. — Mi al vi, kamarado majoro de medicina servo, sincere konfesas: kiaj estas iliaj aferoj kun la subkolonelo — nin ne koncernas. Sed en la trupo ŝin la popolo estimas! Maltrankvilas pri ŝi la popolo! Ŝi estas ĉu vi scias kia homo?

Malgaje ridetante, Vlaĉjo fumis sian memfaritan cigaredon: ja li scias, kia homo estas Barbara.

Kaj ordonis al la deĵoranto konduki la ĉefsoldaton al teĥnikisto-leŭtenanto Stepanova, sed ne pli ol por kvin minutoj.

La ĉefsoldato enŝoviĝis kun ioma krakado en la plej grandan kitelon, kiun oni trovis por li kaj, farinte diligentan kaj timigitan vizaĝon, ekiris en la subteran kirurgion.

Kaj al Vlaĉjo Veresova, kiel ĉiam multsignife kaj promese ridetante, enmanigis telefonaĵon: majoron Ustimenko senprokraste vokis al si la estro de la sanitara departemento de la floto.

— Gra-andan vi havas estontecon, Vladimiro Atanazijeviĉ, — tirante la sonon «a» laŭ sia maniero, diris Vera Nikolajevna. — Ni ĉiuj vivas ordinare, sed vin ĉiuj deziras al si. Jen vi kun Ĥarlamov mem operacias, jen en la hospitalo por la aliancanoj, jen Mordvinov vin senprokraste postulas. Mi pri vi, Vlacĵo, vetas!

— Kiele? — ne komprenis li. Li ĉiam ne komprenadis ŝiajn strangajn frazetojn.

— Vi estas tiu ĉevalo, pri kiu estas senco veti. Ĉu vi komprenas? Aŭ vi eĉ en ĉevalvetkuroj neniam estis?

— Ne havis okazon! — per maljunula voĉo diris li. — Ne havis mi okazon esti kaj en rajdkonkursoj, kaj en ĉevalvetkuroj...

Ŝi plu rigardis al li, mordetante siajn ĉiam humidajn, dionmalfermitajn lipojn, kvazaŭ atendante.

— Ĉu vi veturos?

— Ja tio estis ordono — ne invito.

— Sed ĉu se estus invito — ne veturus?

— Plej probable, ne!

Sed al ŝi ankaŭ tio ne sufiĉis. Rigardinte en lian speguleton kaj ŝajniginte, ke ŝi purigis lian terkabanon — tiel, nemulte, sed tamen per «virina mano» — tio estis ŝia ŝatata esprimo, — Veresova demandis oficiale:

— Kaj kiaj estos specialaj ordonoj pri vunditino Stepanova?

— Neniaj! — preskaŭ trankvile repondis li. — Mi interparolos kun doktoro Ŝapiro.

## Ĉapitro deka

### He, sur vaporŝipo!

La aero estis travidebla, malvarmeta, saleta, nuboj super la nigriĝinta pro malnovaj incendioj urbo naĝis diafane rozkoloraj, kaj, kiel ĉiam en tiuj ĉi latitudoj en tiu sezono de blankaj noktoj, Ustimenko konfuzadis — ĉu nun estas mateno aŭ vespero.

Apud la disbombita hotelo «Arkto» sur granitaj ŝtupoj kaj inter la kolonoj dormeme fumis usonaj matrosoj — ĉiuj fortikaj, rozvangaj, kun ligitaj sur la fortaj koloj damaj ŝtrumpoj, — penis komerci. Apud unu el ili — tre alta, tute blonda — piramide staris konservaĵoj: kolbaso, ladviando; alia — sunbruna, variolmarkita — ligneske frapetadis per grandegaj platoj de ĉokolado. Iom malproksime estis ebrie ploranta kaj minacanta per la pugnoj franca matroso el la Rezistado — en bereto kun ruĝa bulkvasto, ĝibnaza, ĉifona.

Ustimenko trairis flanke, ĝibetiĝante, ĝeniĝante pri blokoj da cigaredoj, ŝtrumpoj, maĉgumo, apetitvekaj sandviĉetoj kun ŝinko, per kiuj la matrosoj same komercis kontraŭ freneza prezo, aĉetinte ilin en la restoracio «Eksterlanda turisto» kontraŭ sesdek kopekoj por unu. Kaj jam el la pordo de la hotelo Vlaĉjo ekvidis, kiel alta kaj maldika ŝarĝistino, elpreninte du ruĝajn tridekrublajn monbiletojn, etendis ilin por la sandviĉetoj kun ŝinko, kaj kiel usona matroso lerte volvis en preparitan paperon sian varon. Kaj la variolmarkito estis plu frapanta per ĉokoladaj platoj klakdancon.

«Kiel en sonĝo!» — pensis Vlaĉjo, leviĝante laŭ la ŝtuparo.

Sed la strata komerco evidentiĝis vera bagatelo kompare kun tio, kio estis sur la dua etaĝo en la dudek naŭa numero: ĉi tie tutsimple malfermiĝis magazeno, vera ĉiovendejo, en kiu vigle kaj gaje komercis usonaj matrosoj de transporta ŝipo «Paola». Unu el ili estis konata de Vlaĉjo, li iam estis iomete brulvundita — tiu rufa knabego, — kaj Ustimenko ekzamenis lin en la hospitalo de Ward. Kaj la rufulo rekonis sian kuraciston.

— Ha lo, doktoro! — kriis li, brilante per la blankaj dentoj. — Ni faros por vi, se vi deziras, rabaton. Ni havas ĉion: fumaĵitan lardon, ĉokoladon, cigaredojn, sulfidinon, diversajn farunojn, rizon, buteron, bonvolu!

Kaj aĉetantoj ĉi tie estis nemalmultaj — Ustimenko rekonis aktorojn de opereto, antaŭnelonge alveturintaj al la floto. Ili staris en vico — kvietaj, humilaj, hontante antaŭ preterpasantaj en la koridoro oficiroj.

Kaj mallongbraka dikuleto, stevardo de «Paola», tiutempe estis mezuranta per glaso tritikfarunon, sukeron, kafon, semolon. Skribotablo, kovrita per littuko, estis baranta la pordon en la numeron kaj anstataŭanta vendotablon, plue, en la profundo de la ĉambro, videblis ankoraŭ iuj homoj — ili estis movantaj kestojn kaj pakojn.

— Nu, doktoro! — viglige kriis la rufulo. — Ni donos al vi sen vico. Nemultekoste. Very good produktaĵo!

Li jam nemalbone parolis ruse — tiu rufa negocisto — kaj eĉ kriis al lia dorso:

— Ha lo, doktoro! Ni havas bonegan sulfidinon!

La estro de la sanitara departemento Mordvinov, kovrinte sin kun la kapo per la uniforma palto, estis dormanta sur kaviĝinta sofo kaj longe ne povis kompreni, por kio venis majoro Ustimenko. Poste li trinkis flavan, malnovan akvon el karafo, volvis kampartabakan memfaritan cigaredon, tuse purigis la gorĝon kaj diris:

— Ni longe pensis, Atanazio Vladimiroviĉ...

— Vladimiro Atanazijeviĉ, — iomete malĝentile korektis la estron Vlaĉjo.

— Pardonu, majoro. Do, ni longe pensis kaj, konsiliĝinte, venis al konkludo, ke vi devos iri kun la ŝiptrajno.

La bela vizaĝo de la departementestro flaviĝis, sub liaj nigraj esprimplenaj okuloj pufiĝis maljunulaj ŝvelaĵoj. Kaj tuspurigi la gorĝon ĝisfine li neniel sukcesis.

— Kaj kion mi faros tie, en tiu ŝiptrajno? — demandis Vlaĉjo.

— Tutcerte vi ne komandos ŝipon, mi tion al vi garantias. Sed ian specifan kaj precizan informon pri la medicina servo kaj medicina subteno en ŝiptrajnoj ni nepre bezonas. Iliaj ŝipaj kuracistoj ion forte troigas. Krome ili havas okazojn, kiam funkcioj de ŝipa kuracisto estas kumulataj kun funkcioj de pastro, — ĉi tie objektivan informon, kompreneble, ne eblas ricevi. Estas ankoraŭ unu strangaĵo, kies aperon ni dezirus trankvile kaj klare kompreni: absurde, strange granda kvanto da frostvundoj inter iliaj maristoj, dum inter ŝipanaro de niaj ŝipoj estas tute aliaj ciferoj.

Dispreminte la memfaritan cigaredon en la cindrujo, Mordvinov eksilentis.

— Ĉu tio estas ĉio? — demandis Vlaĉjo.

— Ne, ne ĉio...

Trans iomete malfermitaj fenestrokadroj, kovritaj per krucligno, ekhurlis sirenoj de aeralarmo.

— Kune kun vi iros via paciento — tiu angla leŭtenanto. Nia komandantaro ricevis buŝan peton de la patrino de via aviadisto, ke oni lin transportu nepre sur rusa vaporŝipo, sur la sovetia. La situacio, se tiel diri, estas kun nuancoj, por eviti ion ajn la peto estas buŝa. Sed, se pripensi, ĉio estas tre simpla: ni estas barbaroj, kaj bolŝevistoj, kaj vandaloj, kaj sendiuloj, kaj ankoraŭ diablo scias kio, sed ni — tiu ĉi lordino tion scias, — ni ne forlasos ŝian knabon sur dronanta transporta ŝipo. Aŭ ni mem ne venos, aŭ ŝia knabo estos kun ŝi.

— Kun la knabo estas malbona afero! — morne diris Vlaĉjo. — Vi ja, verŝajne, ĉion aŭdis, al vi Ĥarlamov rakontis...

— Rakontis, sed mi ne komprenas, kial la afero estas tiom malbona, refoja sangelfluo okazos ne nepre...

— Ĝuste pri tio kalkulas la anglaj kuracistoj. Sed Ĥarlamov kaj Levin estas certaj, ke refoja sangelfluo okazos nepre, la demando estas nur en tio — kiam. Ĉu vi komprenas?

Estas mirinde, kiel Ustimenko ne scipovis paroli kun estroj.

— Bone, — incitiĝante, diris Mordvinov, — al tio mi, ĝenerale, tute ne rilatas. Temas pri plenumo de peto de la alianca komandantaro. Ni opinias, ke tiun peton necesas plenumi.

Kaj, leviĝinte, li aldonis, ke ŝipestro Amiraĝibi — la komandanto de la vaporŝipo «Aleksandro Puŝkino» — estas informita kaj konsentas disponigi al la vundito tutan eblan komforton.

En la koridoro, apud tiu numero, kiun Vlaĉjo mense baptis «usona superbazaro», nun bolis batalo. Anglaj militaj matrosoj ofendiĝis pri tiu komerco, disŝiris sakon kun faruno, batis per kesto la ĉefon de la prosperanta firmao, kaj nun el la numero, en kiu oni jam sukcesis frakasi elektrajn lampojn, aŭdiĝis nur laŭta grakado de interbatantoj, insultoj kaj krioj. Angla kaj usona patroloj penis instali ordon, sed ankaŭ ili estis batitaj...

— Komerci eblas kaj endas, — ĝentile klarigis al Ustimenko oficiro, la estro de la angla patrolo, — sed necesas kompreni kie, kiam kaj per kio. Ĉu ne?

El la «superbazaro» ree aŭdiĝis longa kriego de la sieĝatoj. La matrosoj de la patrolo, verŝajne, komencis lastan sturmon.

Kiam Mordvinov kaj Ustimenko estis elirantaj el la hotelo, nemalproksime plonĝis bombaviadilo, kaj ilin facile puŝis eksplodondo, sed tiel subtile, ke ili tion ne rimarkis aŭ ŝajnigis unu al la alia, ke ne rimarkis. Sed en la oreloj ankoraŭ longe estis zumado, eĉ tiam, kiam Vlaĉjo haltis, por purigi la ŝuojn ĉe fama knabo-ŝupurigisto, eterne sidanta en la ruinoj de la eksa Domo de maristo.

— Kiom al vi, amiko? — demandis Ustimenko, admirante fabelan brilon de siaj trivitaj flotaj ŝuoj.

— Cent rublojn, — lakone respondis la knabo kaj levis al Vlaĉjo la langvorajn, rondajn, senfine profundajn okuletojn.

— Sed ĉu vi ne freneziĝis?

— Interalie, mi riskas la vivon, laborante en tiuj ĉi kondiĉoj, — seke respondis la knabo.

Kaj li devis pagi!

Sur la hospitala perono sidis la dika Jack. Apude estis diligente lavanta sin la miksrasa kato de Peĉjo.

— Kiaj novaĵoj, oldulo? — demandis Ustimenko.

— Nenio bona, doktoro, — morne respondis la ĉefkuiristo. — Oni min transigas al Afriko, sed mi ja ne povas preni tien tiun ĉi trezoron! — li kapmontris al la kato. — Kaj sen mi kiu ĝin prizorgos? Revenos Peĉjo kaj pensos, ke mi lin trompis. Mi ja promesis al la knabo...

Malproksime trans la rokoj ree eksplodis du bomboj. La kato ĉesis lavi sin, la kuiristo gratis malantaŭ ties orelo.

— Tre saĝa. Ĉiam komprenas, se estas bomboj. Kaj ne ŝatas. Ĉu vi deziras matenmaĝi, doktoro?

— Ne, — pro fiereco diris Vlaĉjo, kvankam li deziris manĝi. — Ne, Jack, mi estas sata. Mi deziras al vi feliĉon.

Ili premis kaj skuis la manojn unu al la alia. Kaj en la animo de Ustimenko subite iĝis bone.

— Ha, doktoro! — diris Neville, kiam li eniris en la ĉambron. — Por kio vi kuras sub bomboj?

— Mi hastas al mia tre riĉa paciento! — diris Ustimenko. — Ja mi havas unu vunditan kaj bruligitan lordon, klasan malamikon el la ducent familioj de Britio. Poste mi skribos al li konton, kaj li al mi donos amason da siaj pundoj. Mi riĉiĝos kaj malfermos butikon. Jen, kiel evidentiĝas, en kio estas la senco de la homa vivo...

Neville ridetis, sed ne tre gaje: Vlaĉjo lin tamen multe tedis per tiuj pundoj kaj privata praktiko.

— Kaj kial vi tiel longe ne aperadis?

— La milito ankoraŭ ne finiĝis, siro Lionel. Kaj viaj amikoj Hitlero, Göring kaj Mussolini ankoraŭ ne estas pendumitaj. Ekzistas ankaŭ aliaj vunditoj, krom vi...

La aviadisto rigardis preter Vlaĉjo — ien al la pordo.

— Mi ĉie tie iomete ektimis sen vi, — per indiferenta tono diris li. — Hieraŭ subite el la buŝo ekiris sango...

«Jen ĝi!» — pensis Ustimenko. Kaj ordonis al si: «Trankvile!»

— Tio eblas! — penante paroli kiel eble plej nature, diris li. — Vi ja havas kuglon en la pulmo, kaj nemalgrandan... Ĝi povas doni eĉ pli grandan sangelfluon...

— Min ne necesas konsoli, — per egala voĉo diris Neville. — Tiu kreteno Ward hieraŭ ektimis pli ol mi, sed tamen, malgraŭ ĉiuj viaj konsoloj, mi fartas pli malbone, ol antaŭe...

Vlaĉjo ne respondis — li rigardis al la temperatura kurbo.

— Ĉeso de aeralarmo! — informis anoncisto el la laŭtparolilo. — Ĉeso! — kaj, interrompinte sin mem, ekhastis: — Aeralarmo! Aer...

— Estas tre enue! — plendis la kvina grafo Neville. — Miaj najbaroj dum tutaj tagoj sidas en rifuĝejo. Dum estis pluvoj kaj pendis nebuloj — ili bruadis ĉi tie, tio estis abomena, sed almenaŭ estis ne tiel solece. Kaj nun ili enradikiĝis en la rifuĝejo: ludas kartojn kaj ĵetkubojn, drinkas viskion kaj ĝuas la vivon. Permesu al mi esti kun viaj knaboj, mi scias — apude estas aviadistoj. Unu knabo venis al mi, kaj ni parolis per la manoj — aviadistoj de la tuta mondo scipovas klarigu unu al la alia per la manoj, kiel li faligis aŭ kiel li estis faligita...

Vlaĉjo silentis.

— Nu, doktoro?

— Tio ne eblas.

— Sed kial, doktoro?

— Tial, ke via Churchill ree plendos al nia komandantaro, ke por vi ne estas kreitaj kondiĉoj kaj ke oni vin ofendas.

— Tio estas malvero, doktoro! Vi simple timas, ke mi vidos, kiom pli malbone oni manĝigas viajn aviadistojn, ol tiujn ĉi sentaŭgulojn? Kaj timas, ke mi vidos tiujn terurajn ĥalatojn anstataŭ piĵamoj? Kaj ke tie estas aĉaj matracoj? Ne gravas, doktoro, mi ĉion ĉi jam scias, kaj kio koncernas malriĉecon, do en la infanaĝo mi kun la fratoj ludis «malsatajn mizerulojn», kaj tio estis treege interesa.

— Ĉi tie ni havas ne infanajn ludojn, — malvarme prononcis Vlaĉjo.

— Kaj ĉu pri Winston vi diris serioze aŭ ŝercis? — demandis Lionel.

— Tute serioze.

— Mi ĉion diros al la panjo, kaj la panjo diros al lia edzino, — afereme minacis la kvina grafo Neville. — Vi ne ridetu, ili ofte intervidiĝas.

Vlaĉjo deziris ridi: tiom absurda ŝajnis la penso, ke la panjo de tiu knabo al iu ion diros kaj Winston Churchill ordonos ĉesigi la malordojn, ordonos sendi ŝiptrajnojn unu post la alia, ordonos malfermi la duan fronton.

— Vi prefere verŝu al ni ambaŭ viskion, — petis Neville. — Ja nin, kiom mi scias, atendas komuna vojaĝo! Kaj ni drinkus je kvin futoj da akvo sub la kareno...

— De kie vi scias, ke nin atendas komuna vojaĝo?

— Por vi estas utile ekvidi la mondon! — kun subrido diris Lionel. — Kaj al vi plaĉos mara aero. Tamen, se vi ne deziras, mi helpos al vi resti ĉi tie... En la arktaj konvojoj vere estas nervoza situacio...

Vlaĉjo deziris sakri, sed ne sukcesis, ĉar tute proksime — multe pli proksime ol la havena distrikto — tondris du bomboj. La hospitalo dufoje saltetis, kaj Neville diris:

— Interalie, sur la tero estas sufiĉe abomene, kiam ili komencas tiel ĵeti — tiuj germanaĉoj. Estas strange, sed mi neniam aŭ, pli ĝuste, preskaŭ neniam spertis bombadon, kuŝante en lito, senhelpa. En la aero estas pli gaje.

— Vi havas strangan leksikonon, — diris Vlaĉjo. — Abomene, pli gaje! Kvazaŭ vere tio estas ia ludo...

Li foriris, ne ĝisatendinte ĉeson de la alarmo. De malsupre, de la fabriko de fiŝkonservaĵoj, estis venanta fiodora, mordanta fumo, ĉasaviadiloj estis glitantaj trans nuboj, serĉante kaŝiĝantajn tie germanojn, severaj virinoj-ŝarĝistinoj estis kriantaj virajn vortojn:

— Suben!

— Supren, iom!

— Stop, fek'!

De la supra placeto de la ŝtuparo de grandega kamuflita «Liberty» supren al la virinoj en vatjakoj enue rigardis usonaj matrosoj, unu per speguleto estis sendanta al ili sunradiojn, alia, kunmetinte la manojn per paroltubo, kriis iajn alvokajn vortojn. Kaj kuiristo en blanka ĉapo, dande sidigita sur la kapon, kriegis:

— Fraŭlin' — rusa virin'!

— Kie «Puŝkino» staras? — demandis Vlaĉjo de dikmalalta virino kun akraj vangostoj, ĉirkaŭligita ĝis la brovoj per bunta kaptuko.

— Ha! Jen nia! Maristo! — diris la dikmalaltulino.

— Ne fremda ja, klare! — penante esti pli vigla, respondis Vlaĉjo.

— Kaj ŝajne eĉ beleta!

La dikmalaltulino tranĉis la Vlaĉjan vizaĝon per hela, arda rigardo, subridis kaj prononcis kantece:

— Kna-abi-inoj! Al ni knabeto venis! Kompatis nian sorton pajlvidvinan. Ĉu vi sukcesos, maristeto? Ni estas multaj, oficireto, kaj ni ĉiuj estas bo-onaj!

Kovriĝante per sia eterna stulta ruĝo, Ustimenko ekbalbutis ion en tiu senco, ke li ne emas ŝerci, sed la virinoj, subite gajiĝinte, amase ekiris al li, kriante, ke ili provizos lin per trifoja nutrado, ke ili kisos lin ĝismorte, ke li devas esti vera patrioto, alie ili tuj lin ĉi tie tiklos kaj ĵetos en la akvon por nutro de gadoj...

Ĝenite hihiante, Vlaĉjo retropaŝis, kroĉiĝis per la piedo al soklo, ruliĝis sur tabuloj kaj ne sukcesis eĉ entiri la kapon en la ŝultrojn, kiam tio okazis. Rekonsciiĝis li, batsvenigita, verŝajne, ne baldaŭ. Li penis leviĝi, sed ne sukcesis. Li kuŝis ankoraŭ iomete, tuŝis sin (ĉu estas sendamaĝa) ne per siaj manoj — per manoj de kirurgo. Ŝajne, sen damaĝoj. Ekvidis nubojn — ĉu tagajn, matenajn, vesperajn — li ne sciis. Ekvidis la flankon de la «Liberty» — grandegan, grizan, ĝis la ĉielo mem. Kaj ree la ĉielon kun kurantaj nuboj, la pal-bluan ĉielon de Arkto.

Nur poste li ekvidis ilin. Ili ĉiuj estis mortintaj. Ja ili eĉ ne ekzistis entute. Estis vizaĝo. Poste mano. Aparte en tuketo panpeco — matenmanĝo. Parto de kruro — blanka, aparta. Ankoraŭ io en vatjako — sanga, neeltenebla...

Eĉ li ne eltenis. Je ĉirkaŭ dudek paŝoj for de tiu ĉi tombo li naŭze reversiĝis. Kaj ankoraŭ foje, kaj ankoraŭ! Kaj kiam li denove malfortiĝis kaj alpremiĝis per la ŝultro al iuj ŝpaloj — li ekaŭdis ĝemojn.

Tiun virinon ĵetis la eksplodo, kaj ŝi estis mortanta ĉi tie — apud la gruo. Li penis ion fari per la malpuraj, gluaj, ne obeantaj manoj. Kaj tiam li rememoris pri la «Liberty» — grandega ŝipo, kie estas ĉio — kaj kuracistoj, kaj lazareto, kaj instrumentoj, kaj brankardoj...

Ŝanceliĝante, per malfidelaj piedoj li ekiris laŭlonge de la ŝipflanko laŭ la marponto. Sed la ŝtuparo ne estis. Ja li ne freneziĝis — tie, sur la placeto de la ŝtuparo, la matroso antaŭe sendadis sunradiojn kaj la kuiristo en ĉapo kriadis el tie: «Fraŭlin', fraŭlin'!» Kaj la ŝtuparo estis pendinta — grandega, firma, ĝis la marponto mem.

— He, sur vaporŝipo! — kriis li.

Poste li komprenis, ke ili tie, probable, ne aŭdas, rememoris, ke li havas pistolon, kaj pafis. Elpafinte la tutan ŝargilon, Vlaĉjo fiksaŭskultis: ne, estas nenio, nenia respondo.

Li levis la kapon kaj ekvidis neniun.

Nenion — krom grandega, ĝis la ĉielo, griza ŝipflanko.

Ili forigis la ŝtuparon — jen ĉio, por ke ne estu klopodoj, por ke al ili neniu grimpu kaj ke tiu bombo, kiu estis ĵetita sur ilin, sed trafis en la rusajn virinojn, ne malhelpu al ilia kutima ordo.

Peze spirante, raŭkiĝinte, kun la pistolo en la mano li revenis al tiu lasta — la mortanta. Ŝi jam estis mortinta, kaj neniaj usonaj lazaretoj al ŝi nun helpus.

Kaj super la haveno ree hurlis sirenoj, proklamante komencon de nova aeratako.

Malrapide, ĝibetiĝinte, paŝante kun peno, li ekiris serĉi «Puŝkinon».

Kaj subite li ekŝajnis al si tia nana, tia mizera, tia bagatela — stultulo kun la ideo, ke homo por homo estas frato. Ili forigis la ŝtuparon — tiuj fratoj, — jen kion ili faris!

### Pri sanganta koro

— Mia kara doktoro! — diris ŝipestro Amiraĝibi, kiam Vlaĉjo eniris al li en la salonon. — Mia savinto!

Poste li atente fiksrigardis kaj miris:

— Vi havas sufiĉe aĉan aspekton. Eble, bankuvon?

Ustimenko kapjesis.

Amiraĝibi sidis ĉe malgranda skribtableto — li estis dismetanta paciencludon. La kartojn li metadis kun klakado, kvazaŭ tio estus hazardludo. Malantaŭ la dorso de Vlaĉjo kun gaja lirlado estis pleniĝanta la blanka aroma bankuvo — stevardino onjo Paŭlinjo ŝutis tien flavan koniferan pulvoron.

— Ĉi vi trafis sub bombojn? — demandis la ŝipestro.

— Iomete, — ne aŭdante sin mem, respondis Ustimenko.

— Vi prenu banon, kaj poste ni drinkos brandon, mi havas ankoraŭ botelon.

— Bone.

— Kaj ni manĝos. Mi ankoraŭ ne tagmanĝis.

— Kaj kioma horo estas? — demandis Vlaĉjo. — Mia horloĝo haltis...

Kaj, kvazaŭ pruve, li montris la sangokovritan manon kun la horloĝo sur la pojno.

— Ho, doktoro, — diris Amiraĝibi, — ŝajne, necesas doni al vi brandon jam nun... Petrokovskij ne kontraŭos, li estas gastama.

La ŝipestro plu rigardis al la mano de Vlaĉjo.

— Tio estas ne mia sango, — balbutante, prononcis Ustimenko, — mi ne estas vundita.

Li neniel povis rememori, por kio li venis ĉi tien, sur «Puŝkinon». Ja li havis ian celon, kiam li ekiris. Eble, li deziris ion demandi, sed kion?

Ĉu pri sia kvina grafo?

Eble, Mordvinov ion al li komisiis hodiaŭ matene?

Sed kion?

La ŝipestro ankoraŭ iomete ŝercis, sed modere, nemulte.

Sed nek li, nek Vlaĉjo ridetis. Kaj la brando neniom helpis. Pli facile iĝis nur en varmega akvo. Li eĉ dormetis iomete, kvankam eĉ en la dormeto li aŭdis la voĉon de tiu, ne plu ekzistanta virino, la tire gajan intonacion: «Ni estas multaj, oficireto, kaj ni ĉiuj estas bo-onaj».

— Kaj puran subveston al la doktoro! — kriis la ŝipestro trans la pordo. — Prenu de la supera asistanto, ili estas samaltaj.

«Sur tiu ĉi vaporŝipo ĉio estas komuna, — kun malvigla aprobo pensis Vlaĉjo. — Ili iam fanfaronis, ke nur municio ĉe ili estas gardata, kaj nenio alia».

Amiraĝibi alportis al li subveston, babuŝojn kaj negliĝon el ia krispa, bela ŝtofo. Onjo Paŭlinjo primetis tablon samtie, en la salono, kaj Vlaĉjo manĝis plenan teleron da makaronioj. Venis Petrokovskij, kun kompato ekrigardinte al Vlaĉjo, demandis:

— Kiel fartas via anglo, doktoro?

— Ĉi vi lin konas?

— Jen surprizo, jen neatenditaĵo, — diris la asistanto. — Ja kiu trenis lin el la akvo, kiam li preskaŭ tute enĉerkiĝis?

— Ne fanfaronu, Jegoro Simonoviĉ, — diris Amiraĝibi, subskribante etatojn. — Ne fanfaronu, mia amiko!

— Ja mi ne fanfaronas, sed al mi tedis, ke savitoj estas nepre iliaj. Katapulti en la ĉielon — tion ili scipovas, sed haltigi motorojn, kiam tia knabo bobelas, — ne.

Kaj, ruĝegiĝinte pro furiozo, la impulsiĝema Petrokovskij prononcis vorton je litero «p». La ŝipestro eĉ ŝanceliĝis sur sia seĝo.

— Vi min murdas, asistanto! — ekkriis Amiraĝibi. — Ĉu vi ne povis trovi ekvivalentan nocion, sed decan! Ekzemple — bakĥanino! Aŭ hetajro! Aŭ publikulino, finfine! Se vi deziras esprimi vian negativan rilaton al la konataj de vi vipuraj ŝafidoj, diru: ili estas amoristinoj! Sed vi en la milita tempo sur mia ŝipo esprimiĝas, kiel tute fia, malbona strata bubo. Kion pensos pri ni la doktoro? Ni devas esti ĉiam modestaj, ekskluzive sobraj kaj nekredeble morale puremaj, jen kiaj ni devas esti, supera asistanto Petrokovskij! Ĉu al vi klaras?

— Klaras! — kun suspiro diris la asistanto kaj foriris.

Kaj la ŝipestro, starante ĉe malfermita fenestro, mallaŭte ekkantis:

Propetu la edzon pro olda husaro,
Li min ne enlasas loĝiĝi ĉe vi...[79]

Poste li abrupte turniĝis al Vlaĉjo kaj demandis:

— Ĉu vi iras kun ni en tiu ĉi veturo?

— Ŝajne.

— Mi havas informojn, ke vi ricevis nomumon sur nian ŝipon.

— Io simila...

Kaj denove li ne rememoris, por kio li venis ĉi tien. Verŝajne, li havis sufiĉe sovaĝan aspekton, ĉar Amiraĝibi atente fiksrigardis lin.

— Ĉu lia afero estas malbona — de tiu knabo?

— Kial vi tiel pensas?

— Tial, ke min vizitis ingliŝoj. Tre afablaj. Iomete eĉ tro afablaj. Mi ja ilin bone konas — tiujn militajn oficistojn. Pli ĝuste, militmaristajn burokratojn.

— Liaj aferoj estas nebonaj, — diris Ustimenko. — Ili rifuzis operacii.

— Kaj sur mia vaporŝipo ĉu vi mem sukcesos?

— Ne eblas.

— Domaĝe, — penseme kaj gardeme diris Amiraĝibi. — Li estas iom aroganta, tiu knabo, li estas iomete el tiuj hundidoj, kiuj tro frue komencis boji, sed li bojas al grandaj, timindaj hundoj. Li kuraĝe kaj lerte batalis en tiu aĉa tago, ni ĉiuj observis tiun ĉi batalon. Li atakadis kaj provokadis atakojn; komprenu, li deziris helpi al ni per ĉiuj siaj malgrandaj fortoj. Se tiaj, kiel li, sidus en ilia militflota departemento...

— Jes, ĝuste! — diris Vlaĉjo, sentante subite dankemon al Amiraĝibi pro tio, ke li komprenis Lionel-on. — Tion vi ĝuste, tre ĝuste...

— Li iomete paradis, kiam li estis vundita — via knabo, — daŭrigis la ŝipestro, — ĉu vi scias, ili fojfoje diras tiel, tiuj knaboj: «Mi ne estas vundita, mi estas mortigita, ekscelenco». Bele, ĝenerale, kaj estas tre domaĝe pri la knabo. Ni drinku, doktoro!

Onjo Paŭlinjo alportis du grandegajn tasojn da nigra aroma kafo — sur «Puŝkino» oni scipovis kuiri tiun ĉi trinkaĵon, — kaj Amiraĝibi elprenis cigarojn, du longajn, Virginiajn.

— Ne plu estas, — diris li. — Nenio plu restis. Kiam oni deziras preni — ĉiuj prenas de la ŝipestro de «Puŝkino», kaj por la returna vojo mankas eĉ aĉa kampartabako. Hieraŭ sur nia ŝipo oni aranĝis idiotan subskribon por filantropaĵo kaj fordonis por ies bono la tutan sukeron. Bando de anarkiistoj, sed ne sovetia ŝipo...

— Vi mem la unua subskribis, — malantaŭ la dorso de la ŝipestro diris onjo Paŭlinjo. — Kial do homojn kulpigi, Elisbaro Ŝabanoviĉ...

— Al mi ne eblas doni tiajn paperojn, — diris Amiraĝibi. — Mi estas malforta. Min necesas gardi kontraŭ tiaj paperoj, onjo Paŭlinjo, min entute necesas teni sur ĉeno...

Onjo Paŭlinjo purigis kaj gladis kaj la tunikon kaj la pantalonon de Vlaĉjo, li povis foriri, sed ne deziris. Kune kun Amiraĝibi li pririgardis la ŝipan lazareton — blankan, puran, ili kune pensis, kiel en necesa okazo eblos elporti Neville-on sur la ferdekon, poste ili iom sidis en ferdekseĝoj sub vento, kaj Ustimenko neatendite por si mem rakontis, kiel al kuracisto fojfoje mankas fortoj paciĝi kun tio, ke homo, kiun li kuracas, forpasas. Sed la malsanulo aŭ la vundito, unuvorte — la homo forpasas, kaj vi kulpigas vin mem. Kaj ne vane, eble, unu sciencisto publikigis laboraĵon pri tio, ke ne indas alligiĝi al siaj malsanuloj, ilin necesas teni en ioma, se tiel diri, foreco.

Amiraĝibi aŭskultis, poste kun malsimpatio en la voĉo okupiĝis pri «precizigo» de la demando.

Al la akvo oblikve, kun stridaj krioj estis falantaj mevoj; la ŝipestro de «Puŝkino» ekparolis nehaste, mediteme:

— He, tio estas stultaĵoj! Oni multon skribis en libroj, la papero eltenadis eĉ ne tiajn aferojn, kaj ankoraŭ longe eltenados. La papero eltenis «Mein Kampf», rasistojn, antisemitojn, kion ajn. Li, vidu, estas fama profesoro, kaj li, vidu, estas aŭtoritato, sed asertas, ke kirurgo ne devas eniri en personan kontakton kun tiu homo, kiun li operacios, ĉar okaze de malsukcesa rezulto la kirurgo spertos emocian traŭmaton. Ĉu tiel? Ĉu mi ĝuste vin komprenis?

— Ĝuste! — kapjesis Vlaĉjo.

— Fiaĵo! — kun abomeno skuinte la ŝultrojn, prononcis Amiraĝibi. — Persona kontakto subkomprenas kontakton animan. Anima kontakto estiĝas nur kiam aperas reciproka simpatio de homoj unu al la alia, kaj ĉi tie jam estas tutegale, kiuj ili estas — ĉu kirurgo kaj paciento, aŭ du maristoj, aŭ aviadisto kaj maristo. Apero de anima kontakto kun nova homo ĉiam riĉigas vivan animon, kaj nur plena kaj malbonkora stultulo povas sin limigi en tiu senco. Kaj daŭrigante la ideon ĝis absurdo, ni entute ne havu amikojn, ĉar iu iun en tiu ĉi aĉa mondo iam entombigos. Kaj entombigi amikojn estas traŭmato.

Li metis la manon sur la ŝultron de Vlaĉjo, silentis iom kaj konsilis:

— Ne farĉu vin per bagateloj, mia juna amiko! Por neniu kaj neniam avaru fortojn de via koro. Pardonu min pro patoso, sed, sanganta, ĝi estas multe pli necesa al aliuloj, ol tia, kiel oni antaŭe desegnadis sur poŝtkartoj — ĉu vi scias, kun kolomboj. Maljunulo Gorjkij pri tiu temo bele skribis, kaj mi, pekulo, ŝatas, kiam estas bele...

Li frapis siajn poŝojn kaj demandis:

— Ĉu vi havas kampartabakon?

— Havas, — diris Vlaĉjo.

— Denove, ŝipestro, estas alarmo, — alirante, sciigis la asistanto.

— Ĉu vi atendas miajn ordonojn, Jegoro Simonoviĉ? — miris Amiraĝibi. — Ja vi scias ilin por ĉiam: pafu, sed bone... Aĥ, George, kia vi estas distriĝema!

En la haveno ekhurlis sirenoj — «Junkers»-oj estis irantaj per batala ordo.

— Ĉu vi ŝatas militon, doktoro? — malbone volvante memfaritan cigaredon, demandis Amiraĝibi.

— Ne! — mirigite respondis Vlaĉjo.

La ŝipestro ĵetis al li rapidan rigardon kaj subridis per sia malgaja rideto.

— Kia mirinda koincido, — diris li jam sub tondrado de la grandkalibraj mitraloj de «Aleksandro Puŝkino». — Mi kaj vi estas samideanoj...

Nur en tiu ĉi momento Vlaĉjo rememoris, por kio li bezonis vidi Amiraĝibi-n: li devis ekscii almenaŭ proksimume, kiom da tempo restis ĝis la foriro de la ŝiptrajno. Ja tie, en la hospitalo, estas Barbara. Kaj li devas iel ĉion organizi, por evakui «la vunditinon Stepanova-n» en malfrontan hospitalon.

— Post la ĉeso mi kun vi konversacios! — kriis al li Amiraĝibi. — Nun tutegale nenio aŭdeblas!

### Super homaj fortoj...

Helena estis ŝnursaltanta: tio estis tia neordinara spektaĵo, ke Ustimenko eĉ haltis. Nur vintre ŝajnis, ke tiu knabino neniam ridetos. Sed nun ŝi, kvazaŭ nenio okazus, revenis en la naturan por ŝi infanecon kaj, evidente, bonege tie sin sentis.

— Saluton, Helenjo, — diris li el malproksime.

— Aj-aĥ, kamarado majoro, — ridinde ekriis Helena. — Mi ne rimarkis, jen malfeliĉo!

Kaj novajn vortojn ŝi akiris — jen subite ia «aj-aĥ». Kaj ŝi lumas, rigardante en la okulojn, palpebrumante per la grandegaj okulharoj, kvazaŭ ankoraŭ kreskintaj dum tiu ĉi tempo.

— Kiel vi vivas? — demandis li, mallerte metante la manon sur la firman ŝultron de Helenjo. — Ĉu nemalbone?

— Ni ordinare vivas, — ĝojante pri lia neofta kareso kaj movante sub lia mano la ŝultron, respondis la knabino. — Ni havas novan koncerton hodiaŭ, ĉu vi venos?

— Certe.

— Do, estas gvardia ordo. Vi nur nepre venu, ĉu bone?

— Nepre!

— Mi «Bluan tuketon» plenumos, bela kanteto, ĉu vi ne aŭdis?

— Ne aŭdis.

Esence, li la demandojn de Helenjo kaj siajn respondojn estis ne plu komprenanta. Li nur rigardis — nur vidis Kozirev-on, afekte haltigintan sian «Willis»-on apud la enveturejo en la hospitalon. La subkolonelo alveturis sola, ĉirkaŭrigardis, pensis iom, plenigis la pipon per tabako kaj, ekfuminte, al iu salute, kvazaŭ en kinofilmo, svingis la manon.

— Tio estas — al Vera Nikolajevna Kozirev salutas, — klarigis al Vlaĉjo Helena, kvazaŭ penante al li en io helpi. — Ĉu vi vidas nun?

Kaj Ustimenko malgaje pensis: «Jam eĉ tiu knabino, verŝajne, estas informita pri eventoj de mia vivo kaj penas al mi laŭforte helpi. Helpi ne esti ridinda. Ŝi aŭdis en la terkabano, komprenas. Kaj mi, certe, estas tre ridinda. Tamen, kian tio havas signifon — ĉu ridinda, ĉu ne ridinda! Ja ĉio ĉi estas finita, por ĉiam, al diablo, finita!»

Alvenis kapitano Ŝapiro, haste raportis pri tio, ke dum la pasinta tempo nenio nova okazis, kaj eksilentis, iomete konfuziĝinte kaj eĉ rozkoloriĝinte. Ili ĉiuj pri li ĝeniĝis, ĉu tiel?

Kaj subkolonelo Kozirev per balanciĝema mastra irmaniero, ne haste kaj donacante al la flankoj ridetojn, malrapide aperis el trans la rokoj, sed nun jam en kitelo, kaj direktis sin al la subtera kirurgio, kie kuŝis Barbara.

— Nenio fareblas, — kun suspiro diris Veresova, — li ricevis permeson de Mordvinov mem. Kaj Mordvinov, kiel vi scias, nin kaj vin ne tre ŝatas. Ja kia feroca estis la telefona interparolo. Ĉu vi lin vidis?

— Ĉu Mordvinov-on? Vidis.

— Kaj ĉu li al vi nenion diris?

— Nenion.

— Tio estas tial, ke mi la tutan kulpon prenis sur min, — kun jubilo en la voĉo diris Versova. — Kvazaŭ estis mi, kiu ne enlasis. Li kredis...

Kaj, ekridinte, aldonis:

— Estas facile trompi vin, virojn...

De la golfo puŝe impetadis vento, plaŭdigadis pendigitajn sur ŝnuroj tolaĵojn, portadis etan mordantan akvan polvon.

— Ja vi, verŝajne, eĉ nenion manĝis! — ekkriis subite Vera Nikolajevna. — Ĉu vere? Ne manĝis? Iru al vi, mi tuj vin bonege manĝigos. Ni hodiaŭ havas elstaran pilafon! Nu, iru do, kia neeltenebla homo! Forkonduku la majoron, Helenjo, kaj primetu ĉe li la tablon... Ja vi nun ĉion scipovas!

— Ne indas, mi mem! — malvigle diris Ustimenko kaj ekiris al si, sufere antaŭsentante longajn kaj senutilajn kompatojn de Veresova.

Sed ŝi estis ankoraŭ pli saĝa, ol li pri ŝi pensis.

Ŝi diris neniajn «kompatajn» vortojn, male, kondutis facile, simple, nature, kiel bona amiko, kiu decidis nenion dolorigi. Verŝinte por li vodkon, Vera pipris per «sia propra» pipro la pilafon (ŝi ne eltenadis senspicaĵojn) kaj kun karaktera por ŝi scipovo rimarki en homoj ridindan kaj malnoblan rakontis subite, kiel en la ĉefa bazo flirtis kun ŝi iu tre serioza kaj solida generalo, kiel li donacadis al ŝi memoraĵetojn kaj kiel subite, en unu momento ĉio ĉi ĉesis, ĉar al la generalo, maltrankviliĝinte pro onidiroj, venis la edzino, virino severa, histeriema kaj treege kuraĝa. Por esplori detalojn ŝi venis al Veresova en la hospitalon kaj kunvenigis la tutan estraron.

Vera Nikolajevna rakontadis kun karaktera por virinoj de sia tipo kruela observemo, ne kompatante eĉ sin mem, sed tiel vigle kaj pitoreske, ke Vlaĉjo ĉesis pensi siajn malgajajn pensojn, kaj simple aŭskultis kaj ridetis...

— Do, kiu, kara mia Vladimiro Atanazijeviĉ, ne havis siajn subkolonelojn, — subite kun tiro konkludis ŝi. — Kaj kion ili ĉiuj valoras kompare kun amo, se ĝi ekzistas?

— Pri kio vi diras? — malsimpatie interesiĝis li.

— Pri via persona vivo! — apoginte sin per la genuo sur la tabureto kaj malalte kliniĝinte al Ustimenko, diris Veresova. — Ĉu estas nekompreneble?

Li silentis, sombre deskrapante de la pato restaĵojn de la pilafo. Kion ŝi de li deziras? Por kio ŝi subite bezonis paroli pri Barbara? Ja li pensis, ke al ŝi sufiĉos anima takto, por ne tuŝi tiun ĉi temon.

— Ĉu estas ne mia afero? — mallaŭte demandis ŝi. — Ĉu vi tiel rezonas?

— Proksimume tiel, — ĵetinte mallongan rigardon en ŝiajn brilantajn okulojn, respondis li.

— Ne, mia, — kolere diris Veresova. — Mia, ĉar mi amas vin. Amas, sciante, ke vi neniom amas min kaj ne amis. Mia, ĉar mi kion ajn kapablas pro vi. Mi amas, malfeliĉa vi egocentristo, amas, kredas je vi senfine, deziras esti kun vi ĉiam, deziras rigardi al vi demalsupre supren, deziras ĝoji pri sorto, kiu donos vin en miajn manojn. Ĉu vi ne komprenas?

— Vi eraras, — ĝentile respondis li. — Vi min, Vera Nikolajevna, elpensis. Vi eĉ pri ia ĉevaleto elpensis, pri kiu vi vetas. Ĉio ĉi estas sensencaĵo, bagateloj, ja mi tutsimple estas sufiĉe teda kuracisto. Kaj nenio el mi elkreskos...

— Rigardu al li, — kun facila subrido diris Veresova. — Kia kuraĝo! Li eĉ sin mem forstrekis, nur mi foriru de lia vojo. Nu, dio estu kun vi. Vere, tiu via teĥnikisto-leŭtenanto estas ĉarmega estaĵo. Mi same povus al ŝi enamiĝi kaj tute dividas kaj viajn sentojn kaj la sentojn de la belulo Kozirev. Kio koncernas, Vladimiro Atanazijeviĉ, vian estontecon, do apenaŭ la subkolonelo poste edziĝos al Stepanova. Mi pridemandis liajn soldatojn, jen al vi donaco de mi: kamarado subkolonelo estas edziĝinta, ricevadas de la edzino regule leterojn kaj fotaĵojn de siaj infanoj, mem skribadas leterojn kaj sendadas sendaĵojn. Sekve, la estonteco apartenas al vi. Tiaj birdoj, kiel Kozirev, — mi tion bone scias, ne vane mi al vi la parabolon rakontis pri mia generaleto — kuraĝas nur en foresto de la leĝaj edzinoj. En la paca tempo ili estas kvietaj kiel ŝafidoj. Sian edzinon Kozirev, sendube, nomas «panjo», li ŝin — «paĉjo», estas sana, normala familio, kiel do eblas subite ĝin detrui. Ne, kamarado majoro, Barbara Rodionovna, sendube, estos via akiraĵo, nur atendi necesas, kara Vladimiro Atanazijeviĉ, atendi kaj paciĝi...

— Aŭskultu, — subite, ne reteninte sin, preskaŭ kriis li, — mi ne deziras...

— Kaj vi min starigu en atentopozon, — kun gorĝa, malsimpatia subrido vigle respondis ŝi. — Aŭ por kvin tagoj sendu en la punejon! Ĉio estas ĝusta, kamarado majoro, ja mi estas via subulino, vi tute rajtas min revoki al ordo...

Malgraŭ ĉiuj ĉi ŝercoj, ŝiaj fingroj tremis, kiam ŝi volvis por si cigaredeton, kaj Ustimenko ne sen incitita miro pensis, ke, eble, tiu virino vere amas lin.

Tamen, kian tio havis nun signifon?

Gravis nur unu afero — ĉu foriris Kozirev de Barbara aŭ plu sidas tie. Kaj gravis ekscii pri tio.

Eksciis Vlaĉjo simple: la subkolonelo mem venis al li.

— Saluton al scienco! — diris li, eksidante. — Do, baldaŭ mian malsanulinon vi elhospitaligos, ĉu?

— Ne tute tiel, kamarado subkolonelo, — seke respondis Vera. — Ni ŝin evakuas en malfronton. Ŝi devos kuraciĝi ankoraŭ longe kaj funde.

— Nu, el la malfronto vojo al mi por neniu estas fermita.

Veresova subridis:

— Por ŝi — fermita.

— Kiel tiel? Eble, vi klarigos?

— Tre simple: ŝi sian militservon jam finis.

— Ĉu vere? — simplanime kaj arogante miris Kozirev. — Ĉu vi ĉi tie ĉion mem decidas?

— Al mi ne plaĉas via tono, subkolonelo, — akre enmiksiĝis Ustimenko. — Ni faras tion, kion opinias necesa, vi kun viaj ligoj povas plendi pri ni al kiu vi deziras. Kaj bonvolu lasi nin en kvieto...

Sed tio estis ne taŭgaj vortoj: ili al Kozirev neniel efikis. Efikis al li subite Veresova, li eĉ ĉesis insulti, kiam ŝi ekparolis. Kaj iomete flaviĝis.

— Mia afero estas flanka, — subite milde ekparolis ŝi kaj eĉ tuŝis per la fingroj la kubuton de Kozirev. — Sed mi sincere konsilas al vi, subkolonelo, ĉesigi la muzikon, kiun vi levis. La komandantaro aludis al mi, ke via peto pri tralaso al Stepanova ĉi tie estas la lasta, kiu povas esti plenumita. Tiu historio faris multan bruon, tro multan...

Kozirev profunde suspiris, poste rapide demandis:

— Ĉu estos mallaŭdo?

— Mi ne scias, — nehaste respondis Vera. — Estos, se ekzistas signaloj...

— Signaloj, certe, ekzistas, sen signaloj eĉ birdeto ne vivas, — kolere diris Kozirevv. — Nu, dankon, konsolis vi min.

— Ja mi vin ne intencis konsoli, subkolonelo. Kaj mi avertis vin nur tial, ke, nature, mi ne deziras ajnajn senmeritajn malagrablaĵojn por nia hospitalo.

— Ĉu vi vin sekurigas?

— Eĉ se tiel. La pekoj estas viaj, vi mem elembarasiĝu...

— Ja mi ne petos helpon...

Bruliginte la pipon, li foriris, kvazaŭ vere estis venkinto. Kaj Vera Nikolajevna mallaŭte kaj fideme demandis:

— Ne pereos vi kun mi, ĉu, kamarado majoro?

— Pereos! — akre kaj furioze respondis li. — Ĝuste pereos, kaj pereos kiel fiulo.

— Ho, kiel bele! — subridis Veresova. — Tion mi, vidu, jam ie legis aŭ en kino vidis — kiel ŝi lin, anĝeleton, transformis en fiulon. Tamen ĉio ĉi estas absurdo, Vladimiro Atanazijeviĉ. Se li estas bona, lin ne eblas fari fiulo. Kaj se li interne de si estas fia kaj nur tiun ĉi kvaliton eksteren ne manifestis, tiam ja eĉ peko en tio ne estas. Kaj vi min en tiu ĉi okazo kun Kozirev ne haltigis, kvankam sciis, ke mi mensogas, ĉar vi deziris, ke tiu dandaĉo pli rapide foriru. Ĉu ne tiel?

— Ĉion vi mensogas! — malcerte diris li. — Kaj pri viaj sentoj mensogas. Nenio estis, ne estas kaj ne estos.

— Kaj kion vi nomas — sentoj? — kun sia mallaŭta subrido demandis ŝi. — Kion vi subkomprenas sub tiu nocio?

Ustimenko ekrigardis al Veresova el sub la frunto kaj petis:

— Ĉu povus vi lasi min en kvieto, ĉu, Vera Nikolajevna? Vi estu per si mem, mi — per si mem. Ni estas malsamaj homoj, kaj por ni estas malfacile kompreni unu la alian...

— Ĉu vi min forpelas?

Li ne respondis kaj ne returniĝis al la frapo de la fermata pordo, poste suspiris kaj, eltrinkinte poteton da akvo, ekiris al Barbara.

— Ĉu vi kiel kuracisto al mi venis, — demandis ŝi, kiam li eksidis, — aŭ hodiaŭ kiel homo?

— Ĉe mi tiuj nocioj koincidas, — sufiĉe stulte respondis li, kaj, certe, ŝi tion rimarkis, ŝi ja ĉiam rimarkadis tiajn aferojn.

— Do, vi estas homama kuracisto-humanisto? Laŭforte lumante por aliaj, forbrulas mem?

Ŝi koleris, ŝiaj lipoj tremeradis.

— Komenciĝas la spektaklo! — laŭte en la profundo de la subtera kirurgio ekparolis Helena. — La unua parto — cirko de politika satiro!

Vunditoj ekaplaŭdis kaj kriis «brave, bis!». Nelaŭte ekludis akordiono, Vlaĉjo per la mano facile detiris la littukon, fermantan por Banjo la komenciĝintan spektaklon, kaj ili ambaŭ ekvidis Helenjon en longa kalikota ĉemizo, zonita per pansobendo, kun grandega banto en la haroj kaj kun imitaĵo de cirka vipo en la dekstra mano. En la maldekstra mano la knabino tenis kondukŝnuron.

— Tie ŝi havas nian hundon, — diris Vlaĉjo, komprenante, ke Banjo ne povas vidi ĉion. — Bob tuj bojos — kaj tio signifos Hitleron en la komenco de la invado en la USSR-on. Kaj poste li turniĝos sur la dorson — kaj tio estos Stalingrado. Interalie, nia Helenjo ĉiam havas frenezan sukceson...

— Ho dio, — mallaŭte diris Banjo. — Kial ĉio ĉi devas min interesi nun! Vi ree foriros kaj malaperos por kelkaj tagoj, kaj mi ĉi tie kuŝados kaj pensados...

Li rapide ekrigardis en liajn okulojn, rimarkis en ili larmojn kaj petis:

— Ne indas, Banjo! Vi ne devas nervoziĝi...

— Ĉu al mi endas konservi plenan kvieton?

Ŝi memorfiksis tiun lian tiaman vorton: «endas».

— Jes, endas!

La vunditoj ekaplaŭdis kaj ekkriis sian «bis, brave, bis!», poste denove ekludis la akordiono — Helena dancis solistan dancon «valso-neĝero». Kiomfoje Vlaĉjo ĉion ĉi vidis kaj aŭdis!

— Al mi endas konservi plenan kvieton, ĉar mi preskaŭ mortis?

— Jes, ne bone al vi estis.

— Kaj ĉu vi min savis?

— Savis — tion oni skribas en libroj, — diris Vlaĉjo. — Ankoraŭ tie oni skribas: «Li estos viva» — li aŭ ŝi. Oni skribas ankaŭ: «Bonkoraj kaj saĝaj manoj de la kirurgo...»

— Kial vi koleras? — nelaŭte kaj karese demandis ŝi.

— Min tedis banalaĵoj, — sentante, ke lia voĉo ŝiriĝas, diris Ustimenko. — Vi ne povas imagi al vi, kiel ĉio ĉi tedis min! Por mi abomeniĝis kirurgoj, ludantaj violonojn, kaj kirurgoj, prenantaj akordojn sur piano. Tio tre similas al... fajrobirdo!

Tion ne indis diri, tio estis kruela kaj malnobla, sed tiel elŝiriĝis. Por momento Barbara fermis la okulojn kvazaŭ prepariĝante al io ankoraŭ pli terura, ekzemple al tio, ke li batos ŝin. Tamen, tio ne estus terura. Tio, verŝajne, estus la plej bona. Prefere li ŝin murdus, kaj fino!

Sed li silentis.

Kaj Helena tie, en la granda subtera kirurgio, estis plenumanta novan programeron — la kernon de la programo — «Bluan tuketon». Kaj la vunditoj aŭskultis reteninte la spiradon, ne moviĝante, ĝuante la voĉon de Helenjo kaj la senartifikan melodion kun tiaj kompreneblaj kaj simplaj vortoj:

Blua modesta tuketo
Falis de l' ŝultroj ĉe vi,
Diris vi tiam, ke ne forgesos
Pri la karesa juni'...
En nokt'-malfru'
Feliĉis ni dum rendevu'.
Nokte somere,
Amo-espere,
Blua tuket' flirtis plu...[80]

— Nenio speciala okazis, — koncentrinte fortojn, preskaŭ trankvile diris Vlaĉjo. — Mi vin, Banjo, operaciis.

— Ĉu vi nur plenumis vian devon? — malgaje rigardante al li, demandis ŝi. — Ĉu vi nur faris tion, kion sur via loko farus ĉiu? Kaj ĉu al vi ne ŝajnas, ke tio similas al la kirurgo, prenanta akordojn sur piano? Tiu modesteco!

Ne, ŝi tute ne deziris, ke la «fajrobirdo» preteru nerimarkite. Ŝi revenis al la damnita «fajrobirdo», ŝi deziris tuj pri ĉio paroli, ĉion klarigi, ĉion decidi ĝis fino.

Sed li ne povis, ne rajtis.

— Mi alportis al vi viajn splitojn! — diris li, penante rideti. — Konservu por memoro, post la milito vi montrados ilin al konatoj... Prenu!

Ŝi submetis la polmojn — kave, kaj li elŝutis tien la mallaŭte tintintajn splitojn — ĉiujn sep.

Helena estis kantanta bise:

Kaj plu reven'
De l' sonĝo en frua maten':
Buklas la haroj,
Okuloj klaraj
Lumas sub blua saten'...[81]

— Ĉu ĉion ĉi vi elprenis el mia kapo? — preskaŭ flustre demandis Banjo.

— A ha!

— Kaj ĉu mia kranio estas same abomeneta, kiel ĉe tiu skeleto, kiun oni rifuzis al ni vendi kontraŭ kontanta mono?

— Ĉu vi memoras, vi tiam skribis en la plendolibro, ke «Rifuzon de vendo de skeletoj per kontanta mono eblas nomi fuŝado», — ridetante, diris Ustimenko. — Kaj postulis, ke mi permesu al vi konduki vian plendon ĝis la «logika fino».

— Ĉu vi ĉion tiel memoras?

— Mi havas bonegan memoron.

— Sed vi memoras parkere.

En la subtera kirurgio oni ree ekaplaŭdis, estis aŭdeble, kiel Helena diris:

— Kamaradoj malgrave kaj grave vunditoj, nia koncerto estas finita!

— Vi demandis, ĉu ne abomeneta estas via kranio? — ne rigardante al Barbara, interesiĝis Vlaĉjo. — Ne, ne abomeneta!

— Ĉu flava, kiel melono?

— Ne, blanka...

Kun tremanta rideto sur la lipoj ŝi ludis kun li tiun ludon — nur li ne foriru. Kion ajn — nur li sidu ĉi tie.

— Kaj ĉu tio ne estas maldeca, ke vi fosis en mia cerbo?

— Ne, ne maldeca. Ĉiuokaze, mi penis fosi kiel eble malpli!

— Sed tamen iomete palpis per viaj manegoj?

Nur ŝi sola en la tuta mondo scipovis tiel konversacii.

— Kial vi silentas? — subite demandis Barbara. — Ni ne povas plu simple babili. Mi devas al vi respondi pri ĉio. Kaj pro ĉio...

— Vi ne povas nun! — rapide diris li. — Vi ankoraŭ esta malsana, Banjo! Vi nervoziĝos, kaj ploros, kaj...

— Kaj ĉu vi pensas, ke mi estas ŝtona! — subite raŭkiĝinte, ekkriis ŝi. — Ĉu vi pensas, mi ne ofendiĝas? Kiel vi arogas pri nenio min demandi? Vi elsaltis tiam el la tramo, elsaltis por ĉiam, forstrekis min, ĉu? Ja mi... ja vi... ja tio estas turmenta... Ne arogu foriri, aŭskultu, mi devas ĉion tuj al vi rakonti!

Sed li ne povis aŭskulti, li ne rajtis aŭskulti. Ja li estis kuracisto. Kaj per fera voĉo de komandanto, ne laŭte, sed tiel, ke ŝi komprenis — alie li tuj foriros, — Ustimenko ordonis al ŝi eksilenti.

— Ja por vi estas malpermesite, Banjo, — kliniĝinte al ŝia pansita kapo, diris li, — vi ne povas, ne rajtas emocii. Poste, kiam vi resaniĝos, — ni parolos. Kaj nun ne eblas, tio estas krimo — tio, kion mi al vi permesas.

— Ĉu mi mortos pro parolado? — subite interesiĝis ŝi, kaj ŝiaj okuloj ekbrilis. — Ĉu tiel? Kaj nun diru: «Idiotino!» Ĉu vi memoras, kiel vi parolis, kiam mi ne estis komprenanta, kion deziras de ni ĉiuj via granda Seĉenov?

— Idiotino! — per ĝoja flustro diris li.

— Kaj kion ankoraŭ vi diradis?

— Obskurantoj!

— Tio estas super homaj fortoj! — diris ŝi, paliĝante. — Super la fortoj, Vlado! Atendu!

Dum kelkaj momentoj ŝi silentis. Kaj li sidis, kliniĝinte al ŝi, — atendis. Li jam ne kuraĝis haltigi ŝin.

— Tio, kio okazas, estas krimo, — rapide kaj klare ekflustris ŝi. — Min nenio interesas. Nek viaj artifikoj, nek tiu... fajrobirdo. Mi kaj vi estas solaj en la mondo, ni solaj! Mi ne komprenas, ne scias, ne plu deziras pensi. Tio, kio okazis, — okazis, tio estas sensencaĵo! Sed tio, ke ni perdas unu la alian, estas terura, tio estas nerevenigebla, Vlaĉjo. Komprenu, mi petas, komprenu! Mi scias, vi same scias — ni kondamnas nin al senedzeco, ĉar, kiel ajn iru niaj vivoj, ni estos solecaj, terure solecaj, ja ĉio ĉi ne eblas sen amo, tio estas ne efektiva. Sed jaroj, Vladeto, jaroj foriros, la vivo estos stulta, malsaĝa, kiel ĝi jam estis, kiel estas, vivo duona, kvarona, ne vera. Vi ne komprenas, vi nenion komprenas, vi ankoraŭ ne ellernis kompreni, vi ja ĝis nun estas ne ĝisfine plenaĝa. Pensu, rememoru, imagu al vi, stultulo, kiel vi povus preni min tien, en vian eksterlandon. Ja vi povis! Ĉu povis?

Li leviĝis.

— Ĉu vi foriras? — flustre demandis ŝi.

— Jes, — respondis li. — Mi morgaŭ venos. Ni ne plu povas paroli nun.

— Viŝu al mi, bonvole, la nazon, — petis ŝi, — mi min tutan ĉirkaŭploris. Tie, sur la ŝranketo, estas naztuko...

Li viŝis al ŝi la nazon kaj foriris, ĝibetiĝante, kaj Barbara pensis: «Ne, tio estas ne la tria fojo — la tria fojo estos tute aparte, ne morgaŭ, ne ĉi tie, eble post multaj jaroj, kiam ni maljuniĝos. Tamen, apenaŭ! La tria fojo povos entute ne esti...»

Kaj ŝi komencis atendi la morgaŭon.

Sed la morgaŭon Banjo same ne ĝisatendis, ĉar nokte majoron Ustimenko oni vokis telefone al granda estro, pri kio al Stepanova sciigis militkuracisto Veresova.

— Kaj en proksimaj tagoj ni vin evakuos en malfronton, — gaje aldonis ŝi. — Subkolonelo Kozirev estas informita kaj, sendube, akompanos vin...

Banjo nenion respondis.

### «Danco de malgrandaj cignoj»

Ward alveturigis Neville-on sur aŭtomobilo de sanitara transporto kaj mem gvidis la procezon de ŝarĝado de la vundito sur la vaporŝipon. «En tiaj aferoj li estas spertulo», — tiel pensis Vlaĉjo, observante la anglan kuraciston. Sed ĝuste en tiaj — ne pli. Kaj la malsanhistorion Ward alveturigis en luksa koverto sub kvin sigeloj.

— Tiel ne taŭgos, Ward, — diris Ustimenko, kiam ili restis duope en la salono. — Mi devas scii, kio ĉi tie estas skribita. Ni iomete ekkonis unu la alian, ĉu ne? Responson pri via, pardonu, malkuraĝo — eble, mi estas tro akra — ja portas vi, sed ne nia medicina servo. Tial mi deziras — same, kiel ankaŭ mia ĉefo, profesoro generalo Ĥarlamov, — ke en la malsanhistorio estu prezentita nia vidpunkto, nia aserto pri neceso de operacia enmiksiĝo. Plej probable, en la sigelita dokumento estas dirita ne ĉio, alie vi jam ĉi tie malfermus la koverton.

Sed Ward, kompreneble, la koverton ne malfermis.

Li enprofundiĝis en tradician anglan sensonecon, ne silenton, sed ĝuste en orgojlan sensonecon, poste diris, ke Ustimenko estas «tre precizema, tre», kaj foriris, promesinte liveri alian malsanhistorion.

— Vidu, kiel mi vin malkovris, — kun malbona subrido rimarkis Ustimenko.

— Ne kaptu min je vorto, — seke respondis Ward. — Alian, en la senco malfermitan, jen kion mi volis diri.

— Sed ankaŭ tiun ĉi ja eblas malfermi! Malsanhistorio estas ne diplomatia poŝtaĵo. Cetere, ne forgesu noti en la alia historio ambaŭ okazojn de refoja pulma sangelfluo.

Tio estis dirita jam sur la ŝtuparo. La anglo ŝultrolevis kaj forveturis, kaj Vlaĉjo ekiris al sia kvina grafo Neville.

— Vi povas min nomi simple Lew, doktoro, — diris li.

— Ĉu siro Lew?

— Ne, Lew. Vi ja estas tre maljuna kompare kun mi! Kaj mi prefere kuŝu ĉi tie en freŝa aero, doktoro, dum estas tia bona vetero. Por mi ĉi tie estas bonege kaj ĉio videblas.

— Sed ĉu al vi ne tro blovas?

— Neniom!

La brankardo staris subvente — apud la lazareto, sed tamen ĉi tie estis malvarmete. Ĉe onjo Paŭlinjo troviĝis orenburga lana kaptuko — ŝi mem portis ĝin al la anglo. Duope kun Vlaĉjo ili ĉirkaŭligis por li la kapon — laŭ ĉiuj malsimplaj reguloj — rapide kaj lerte. La kreskintajn linkolorajn buklojn onjo Paŭlinjo eligis eksteren — sur la puran, ne brulvunditan frunton kaj sur la tempiojn. Lionel interesiĝis:

— Nun mi estas rusa matrjoŝko, ĉu, doktoro?

Vlaĉjo ne sukcesis ridetigi sin, rigardante al la leŭtenanto: fiera, freneze fiera knabino, penanta teni sin kiel knabo, — jen tiel pensis majoro Ustimenko pri tiu aviadisto de la reĝa aerarmeo de la metropolo Lionel Richard Charles Gay, la kvina grafo Neville kaj komponisto, kies nomon neniu kaj neniam aŭdos.

— Nun mi trinkos lakton! — diris Lionel.

— Trinkos, trinkos, Leĉjo! — konfirmis onjo Paŭlinjo, kiam Ustimenko tradukis pri lakto. — Trinkos, Leonĉjo!

Ekde tiu momento sur «Puŝkino» Neville-on ĉiuj komencis nomadi Leonĉjo kaj eĉ Leonido. Al li ĝenerale ĉi tie oni rilatis kun estimo post tiu batalo super la ŝiptrajno. Li sciis tion kaj ridetis, al li same ĉi tie ĉio plaĉis — kaj la eleganta supera asistanto de ŝipestro Petrokovskij, kaj salato el freŝa brasiko, kiun al li alportis kuiristo Sljusarenko, kaj fama rusa oksikoko, kiun li ĉiam maĉadis kaj laŭdadis, kaj ŝipestro Amiraĝibi, vizitinta sian pasaĝeron kaj konversaciinta kun li pri vetero, kaj krioj de mevoj super la golfo, kaj malvarma, eleganta, akorda trankvilo de la ŝipanaro de la vaporŝipo, kaj la tuboj de mitraloj «Oerlikon», kiujn diligente prizorgadis solida kaj memcerta matroso...

Vespere, kiam Vlaĉjo en la salono estis skribanta leteron al Barbara, oni vokis lin al la ŝtuparo.

Ĉi tie estis pasumanta Ward. Sur li estis mantelo de rana koloro; sube sur la albordiĝejo estis turniĝanta angla ĵipo.

— Jen, bonvolu! — diris Ward kaj etendis al Vlaĉjo malfermitan koverton.

La nove kompilita malsanhistorio de la leŭtenanto de la aerarmeo de la metropolo siro Lionel Neville estis esprimita en iom nebula formo, sed la faktoj tamen estis indikitaj.

— Do bone, — diris Vlaĉjo. — Ĉio estas pli aŭ malpli normala.

Faldinte la paperojn, li ŝovis la koverton en sian poŝon.

— Nun, ŝajne, vi ripozos de mi...

Vlaĉjo subridis.

— Mi tamen dezirus adiaŭi siron Lionel.

— Ni iru.

Neville ne estis dormanta — li fumis kaj trinketadis viskion el glaso. Li estis iomete ebria kaj iel enigme ekĝojis al la apero de Ward. Enigme kaj malicĝoje.

— Ha, doktoro! — mallarĝigis li la okulojn. — Imagu, mi jam komencis supozi, ke mi ne plu rigardos en viajn brilantajn okulvitrojn. Kaj via sekreto restos kun vi. Kion vi tiam babilis al mi antaŭ la forveturo mem pri ia operacio, kiun proponis la rusoj kaj kiu min mortigus?

Ustimenko plenigis la pulmojn per aero: eĉ tion li elbabilis, damnita Ward! Ĉu li ne povis reteni sian langon? Li ja mem petis silenti kaj ne enmiksi la vunditon en la telegrafajn interparolojn!

— Ho! — movante la nazon, diris Ward.

— Kio? — tre ĝentile demandis Lionel. — Mi ne tuj komprenis, pri kio temis, sed nun mi ekinteresiĝis.

— Operacio kun gradega risko! — flanke rigardante al Ustimenko, diris Ward. — Operacio preskaŭ nerealigebla...

— Jes, sed se ili ĝin proponis, jen ili, — Neville kapmontris al Vlaĉjo, — tiam miaj aferoj estas ne tiom bonaj? Aŭ vi opinias min plena idioto?

Vlaĉjo eliris.

Tiu interparolo havis nun al li nenian rilaton.

Al ĉiuj demandoj respondu Ward, respondu, se li povas.

Post ĉirkaŭ dudek minutoj — ne pli — li ekvidis, kiel Ward eksidis en sian ĵipon kaj forveturis, kaj baldaŭ la ŝipa helpkuracisto Milenuŝkin trovis Ustimenkon kaj diris, ke «Leonido» insultas kaj vokas sian doktoron.

— Ĉu vi scias? — diris Lionel, kiam Vlaĉjo eniris en la lazareton. — Mi subite ĉion komprenis. Ne maltrankvilu, doktoro, mi vin ne turmentos per tiu ĉi malnobla historio, ĝi nun neniun koncernas, escepte de mia onklo Torpentow kaj liaj altrangaj doktoroj, ili pri ĉio ĉi responsas, ili iru al diablo, mi komprenis alion, la ĉefan.

— Vi ebriiĝis — jen kion mi komprenis! — kolere diris Vlaĉjo.

— Iomete. Sed tio ja nun havas nenian signifon. Nur ne malhelpu al mi, alie mi implikiĝos; jes, jen: la tuta historio kun mia operacio, kiun oni al vi ne permesis fari, havas eĉ filozofian sencon. Ĉu vi deziras drinki?

— Nu, verŝu!

— Filozofian! Tre profundan. Mi ne povos tion esprimi, sed ni ĉiam prokrastas, ne prenas sur sin responson kaj ne kuraĝas riski. Ĝuste tio estas nia tradicia politiko. Ĉu vi komprenas? Ward ne kulpas. Li estas simple stultulo! Interalie, li ĉion al mi rakontis, kaj mi nun komprenas. Li rakontis tial, ke li nun ne plu responsas. Tamen, mi lin iomete timigis, ke mi petos meti min en vian hospitalon kaj vi min operacios, sed eĉ al tio li havis pretan respondon: vi ne povas min operacii, ĉar mia sano apartenas al la nacio, kaj la nacio malpermesis. Ĉu vi komprenas?

Lionel ekridis.

— Evidentiĝas, ke la nacio estas mia onklo Torpentow... Tamen, sufiĉas pri tio. Nun mi, eble, dormos, kaj morgaŭ vi min ree kuŝigu sur la ferdeko, ĉu bone, doktoro? Mi deziras vidi tutan tiun tumulton de malsupre...

— Por kio?

— Por tio, ke desupre ĉiuj bataloj aspektas veraj bagateloj, ia malmorala ludo, sed tamen ludo, dum el ĉi tie...

— Mi ne vidis tiun vian ludon kaj desupre, kaj el ĉi tie, — respondis Vlacĵo. — Sed mi ne pensas, ke tio ŝajnus al mi tumulto... aŭ ludo!

Neville, kial ĉiam, elaŭskultinte la respondon de Ustimenko, iomete pensis, «maĉante» la anglan lingvon de Vlaĉjo.

— Por vi ne sufiĉas facileco en la pensoj, doktoro, — diris li finfine. — Vi ĉion prenas tro serioze. Tiel pensi estas karaktere por la anglosaksoj, sed ne por la slavoj. Kaj vi estas ofendiĝema. Ŝajne, vi emas diri tiajn vortojn, kiajn ŝatas mia onklo Torpentow, ekzemple — «tiuj sanktaj tomboj».

— Ekzistas ja ankaŭ sanktaj tomboj! — grumblis Vlacĵo.

— Jes, en tiu okazo, se tie ne kuŝas restaĵoj de pufaj memamantoj, sentalentaj flotestroj kaj memkontentaj idiotoj, kiel mia onklo Torpentow. Sed plej ofte ili, ĝuste ili kuŝas en la defendataj de la leĝo tomboj kaj en familiaj ĉerkujoj. Sed mian fraton Johnny-n iu putinido — tankisto de Rommel — tiel enpremis en la sablon de la dezerto per siaj raŭpoj, ke lin oni eĉ ne povis entombigi.

— Bone, ni lasu tion! — ordonis Vlaĉjo.

— Por kio do lasi? Kio koncernas mian pli aĝan fraton — Haroldon, doktoro, do lin mortigis nazioj en Hamburgo en somero de la tridek oka jaro. Li estis, vidu, spiono, kaj li malamis Munkenon kaj ĉion tian ceteran. Li kriis al mia onklo Torpentow, ke al ni venos fino, se ni ne trovos veran kontakton kun la rusoj. Kaj al la nazioj lin perfidis angloj. Jes, jes, ne globigu la okulojn — ili ludis briĝon, tiuj du moslistoj, kun du diplomatoj de Ribbentrop, kaj nomis al ili la fraton. Ne miru, francaj Cagoul-anoj same agadis, nun ja ni ion bone scias, sed ne ĉion...

Li silentis iome, poste aldonis:

— Haroldon oni entute ne trovis. Plene. Kaj mia onklo Torpentow — homo informita en ĉiuj tempoj — jam tiam diris: «Tiaj, kiel mi, havas tro multe da komuna kun ili. Tro multe!»

— Kun kiuj — kun ili? — ne komprenis Vlaĉjo.

— Kun la nazioj, doktoro, nur ne koleru, mi petas...

— Vi estas ege kolera kontraŭ via onklo Torpentow, — diris Vlaĉjo.

— Mi fajfas pri ili ĉiuj! — dormeme dentomontris Neville. — Mi nur ne deziras morti en proksimaj tagoj. Almenaŭ unu inda ulo devas nutri vermojn en nia familia ĉerkujo, kaj tiu ulo estos mi. Kaj morgaŭ mi ebriiĝos, por ne pensi pri mia grandkalibra kuglo...

— Bone, vi ebriiĝos!

— Kaj ĉu min oni ree kuŝigos sur la ferdeko...

— Kiel vi deziros, Lew...

Preminte la butonon, Vlaĉjo transŝaltis la lustron al la dormolampo.

— Ĉu mi nun restos sola? — flustre demandis la anglo.

— Ne. Mi noktos same ĉi tie, ĉar mi ne havas alian lokon, — mensogis Vlaĉjo. — Mi nur manĝos iomete.

— Ĉu tiun vian milean kaĉon?

— Nian milean kaĉon.

— Sed ĉe mi ĉi tie estas tuta sako da ladskatoloj! — per fajfa, furioza flustro ekparolis Neville. — Tio estas stulta, doktoro! Mi nenion povas manĝi kaj speciale konservaĵojn. Forportu tion en la salonon, doktoro, mi vin petas. Konservitajn ananasojn. Kaj kokaĵon. Kaj fumaĵitan lardon...

— Ĉu vi komprenas, kion vi diras? — mallaŭte demandis Vlaĉjo.

— Ne komprenas! — kriis post li Lionel. — Ne komprenas, diablo prenu vian frenezan fierecon!

Vlaĉjo dense fermis la pordon.

Apude, sur najbara ŝipo, ekkriis, frapante per la flugiloj, antaŭlonge freneziĝinta en tiuj ĉi latitudoj virkoko. Delikate, kristale tintis la ŝipa horsonorilo, kaj Ustimenko denove ne komprenis, kioma estas horo kaj kia tempo de diurno. Tamen, tio estis tute egala. Lia horloĝo plu ne funkciis post tiuj du bomboj.

En la salono onjo Paŭlinjo vere donis al li milean kaĉon kaj ian trinkaĵon sub nomo «kakao» — de brungriza koloro, odoranta je lano.

— Kaj kial ĝi estas «kakao»? — interesiĝis Vlaĉjo.

— Tiel la kuiristo indikis, — kolerante, respondis onjo Paŭlinjo. — Li pli bone scias, Vladimiro Atanazijeviĉ. La ŝipestro, interalie, hodiaŭ laŭdis, diris, ke el lignosegaĵoj ne eblas kuiri pli bone...

Eniris Petrokovskij, demetis la laktolan mantelon, levis la kovrilon de la piano kaj komencis provi ludi «Bluan tuketon».

Blua modesta tuketo
Falis de l' ŝultroj ĉe vi,
Diris vi tiam, ke neniam forgesos
Pri la karesa juni'...

— «Neniam» — ne necesas! — diris Vlaĉjo.

— Se ne necesas, do ne necesas! — obeeme konsentis Petrokovskij kaj demandis: — Kio estas al mi, doktoro, vere psika: odoras ĉio je trinitrotoluelo kaj odoras — nenio fareblas. Hieraŭ mi ajlobulbon manĝis — ne helpis.

— Fajfu!

— Ĉu forpasos?

— Nepre.

— Kaj ĉu kuracilon kontraŭ tio oni ne inventis?

— La kuracilo estas — fino de la milito.

— Tio estas vero, — konsentis la supera asistanto, — tion vi ĝuste diris...

Kaj li ree turniĝis al la piano:

En nokt'-malfru'
Feliĉis ni dum la rendevu'...

— «La» — ne necesas! — ordonis Vlaĉjo.

Deŝovinte la teleron, li estis finskribanta al Banjo: «...Vi en ĉio pravas, rufulino, ja mi scias, ke mi ne povas sen vi vivi, scias ĉiam, komprenas, sed la damnitan karakteron estas malfacile rompi. Ankaŭ nun ŝajnis al mi perfido — la plej terura krimo, konata de mi sur nia planedo. Sed tio nur ŝajnis: finfine, mi multe pli kulpas antaŭ vi, ol vi pri io ajn! Vi ja lin ne amas, vi ne foriris kun li de mi, vi restis, kiel al vi ŝajnis, sen mi kaj svingis al ĉio la manon. Mi ĉion komprenas, sed ĉiam malĝustatempe, jen en kio, amiko mia, estas la malfeliĉo. Kaj vortoj haltas en mia gorĝo. Sed vi ĉion pri mi scias — pli bone, ol mi mem. Tio estas ne grava, ke ni nun denove disiĝas, ni trovos unu la alian, ni ne povas ne trovi. Kaj pelu for vian belulon, kvankam tio estas stulta, sed por mi li estas turmenta, kaj la pensoj...»

— Ĉu letero al la patrujo? — demandis Petrokovskij.

— Jes! — diris Ustimenko, skribante numeron de sia armea poŝto sur la koverto. — Ĝuste al la patrujo! — Kaj interesiĝis, ĉu tiu aŭdis ion novan.

— Ĉu pri ŝiptrajnoj?

— Ĝuste tiel.

— Pri tiu afero eĉ sinjoro Dio mem scias proksimume. Aŭ tute nenion scias. Tia estas la leĝo de la ŝiptrajnoj.

— Kaj ĉu sur la bordon vi iri ne intencas?

— Ĉu pri la letero? La poŝtokesto en la haveno estas proksime — je kvin minutoj da irado.

— Kio estis por la vespermanĝo? — demandis Lionel per dormema voĉo, kiam Ustimenko, sendinte la leteron, eniris en la lazareton. — Ĉu milea kaĉo?

— Milea kaĉo. Kaj kakao! Kaj omaroj, langustoj, ostroj, salikokoj kaj kio estas ĉe vi tia aristokrata? Desertoj, jes, jen kio! Kaj kafo kun likvoroj. Nu kaj, certe, fruktoj.

— Iru al diablo, doktoro! Mi kuŝis kaj pensis ĉu vi scias pri kio? Jen ni venos en la destinitan havenon, ĉu en Rejkjavikon? Ni venos, kaj en via salono estos primetita tablo por ĉiuj tiuj idiotoj, kiuj al vi venos, kaj estos rusa kaviaro, kaj estos vodko, kaj barĉo, kaj blinoj, ĉio estos. Kaj vi ĉiuj ŝajnigos, ke vi pri ĉio ĉi fajfas, kaj fumos dikajn rusajn cigaredojn kun ora strio, kaj komodoro Graves el la militflota departemento manĝaĉos vian kaviaron per kulero kaj aludos al via ŝipestro, ke estus nemalbone kunpreni unu ladskatolon, kaj la ŝipestro donos. Kaj kaviaron, kaj vodkon, kaj cigaredojn...

— Nu, donos! — diris Ustimenko.

— Sed tio ja estas stulta!

— Mi ne scias, — diris Vlaĉjo. — Mi ne komprenas, kial stulta? Ni prefere dormu, Lew, jam estas malfrue...

— Ĉio estas stulta, doktoro, — kun peza suspiro balbutis Lionel. — Ĉio estas senfine stulta kaj malpura. Ĉio estas abomena. Kaj sciu, mi treege laciĝas pensi. Tiu malkovro, kiun mi faris kun la damnita fiodorulo Ward, kaj kun mia oĉjo Torpentow, kaj kun ĉio kune, ne lasas min kvieta. Tamen, ĉu vi deziras dormi?

— Jes, mi deziras! — diris Ustimenko, por ke Neville same ekdormu. Sed li eĉ ne intencis dormi — tiu aviadisto, li deziris konversacii. — Morgaŭ! — ordonis Ustimenko — Ĉu vi aŭdas?

— Tiam injektu al mi ian aĉaĵon, doktoro, ĉar mi alie vin turmentos kaj mem matene komencos mordi...

Vlaĉjo suspiris kaj ekiris boligi la injektilon.

Kaj kiam ili vekiĝis, la ŝiptrajno estis jam en la maro.

Preninte malvarman, forte pikantan la korpon duŝon, Vlaĉjo leviĝis sur la ŝipestran ponton al Amiraĝibi, prenis de sur hoko rezervan binoklon kaj aĥis — tia spektaĵo malfermiĝis antaŭ li. Sub hela blua norda ĉielo, litere kiom povis vidi la okulo, estis irantaj grandegaj transportaj ŝipoj kaj potencaj militaj ŝipoj de la konvojo. En la ĉielo, arĝentaj sub la suno kaj nigraj ĉe la ombra flanko, estis naĝantaj aerostatoj de kontraŭavia defendo, kaj super ili en la travidebla bluo patrolis tiun grandegan flosantan urbon malgrandaj, lertaj ĉasaviadiloj.

— Kiel belege! — neatendite por si laŭte diris Ustimenko.

— Fotu, prenu por memoro kaj neniam plu revenu, — per grumblema voĉo respondis Elisbaro Ŝabanoviĉ. — Tiel esprimas odesanoj...

Vlaĉjo ĵetis al li rigardon kaj rimarkis edemojn sub liaj okuloj, severan brilon de la pupiloj kaj lacan ĝibetiĝemon de la ŝultroj.

— Mi ne ŝatas panikigi, — kolere kaj nelaŭte ekparolis Amiraĝibi, — sed mi esperas, ke tio restos inter ni. Ni povas havi gajan baleton, se tiuj fiaj batalŝipoj, kaj «Admiralo Scheer», kaj «Tirpitz», kaj «Lützow», kaj la peza krozŝipo «Admiralo Hipper», kaj malpezaj «Kolonjo» kaj «Nurenbergo» kun ĉiuj iliaj destrojeroj kaj submarinoj eliros al ni. Ĉu vi imagas?

— Ne! — levinte la ŝultrojn, diris Vlaĉjo. Li vere ne imagis al si, kiel ĉio ĉi povas okazi.

— Unuvorte, estos bruo. Kaj por vi troviĝos laboro.

— Mi estas preparita.

— Mi ne dubas! Sed ĉi tie okazas pli malfacile, ol sur la firma tero.

— Jes, kompreneble! — kapjesis Vlaĉjo.

— Speciala specifeco, — daŭrigis Amiraĝibi. — Krome, ni ne havas tiun manieron forlasi ŝipon, dum ĝi estas flosanta. Nia regulo estas: lukti ĝis la fino. Sed vunditoj devas esti evakuitaj ĝustatempe. Kaj ankaŭ via anglo, tiu kvina grafo, — same. Vi responsas pri ili ĉiuj. Ĉu klaras?

— Jes! — diris Ustimenko.

Malleviĝante sur la mezan ferdekon, Vlaĉjo subite pensis, ke Amiraĝibi mistifikas lin kaj ke ĉion ĉi li diris intence, sed tuj forpelis de si tiun penson. Ĉio ĉirkaŭe — kaj mitralistoj de «Oerlikon»-oj, kaj artileriistoj, kaj sanitaristoj kun sakoj, kaj la milita komandanto de la ŝipo — en nigra flota uniformo, tiel strange aspektanta sur tiu ĉi, ŝajne, paca ŝipo, kaj kaskoj sur la homoj, kaj koncentriteco, kaj streĉiteco — ĉio parolis pri tio, ke «solviĝi per si mem» la afero ne povas, ke tio estas milito kaj okazos batalo!

Sed la vento fajfis tiel libere kaj pace, la suno lumis tiel malavare kaj gaje, Lionel tiel ĝojis, ke lin oni denove elportis al tiu ĉi sala, tiklanta la naztruojn aero, ke militkuracisto Ustimenko decidis «ĝis sia horo» pensi pri nenio milita, sed simple ĝui la vivon en tiu skalo, kiu al li estas donita.

— Ĉu ni ludos? — kun sia ĉarma fripona esprimo demandis Neville.

— Ni ludu, leŭtenanto.

— Sed vi penu memori, doktoro! Alie tio estas sensenca — mi vin neniam instruos, se vi pensos pri via knabino. Interalie, ĉu vi havas knabinon?

— Ne! — morne respondis Ustimenko.

— Tia maljuna, kaj ankoraŭ ne havas.

— Kaj vi?

— Mi ne sukcesis, doktoro! Mi entute nenion sukcesis.

Malforta ruĝo kovris lian vizaĝon: eĉ diri maldecaĵojn tiu militaviadisto ankoraŭ ne sukcesis ellerni.

— Ĉu vi komprenas, doktoro? Mi iris al ili post giga vetkurado, sed el tio tute nenio rezultis. Ili nomis min «amikino» kaj ŝovis perforte en la buŝon grandegan gluecan bombonon. Kaj poste mi ebriiĝis — jen ĉio.

Vlaĉjo ridetis — tia maljuna kaj tia saĝa serpento apud tiu ĉi aviadisto. Ridetis, rigardis al la blankaj bukloj, flirtigataj de la vento, kaj pensis malgaje: «Se vi ekamos, stultuleto, tiam vi ekscios, kia tio estas turmento. Vi vivos kun kojno, enbatita en la animon, kaj farados ĉe tio gajan vizaĝon».

— En la juneco mi neniam ion ajn sukcesadis, — diris Neville. — Mi ĉiam malfruadis. Al mi mankis tempo, doktoro, ĉu vi komprenas...

Kaj, svinginte la manon kun la ringo, li apenaŭ aŭdeble ekfajfis. Ĝuste tio estis ilia «ludo», stranga ludo, elpensita de siro Lionel Neville.

— Nu? — demandis li iom poste.

— Skrjabin! — diris Vlaĉjo per streĉita voĉo.

— Doktoro, vi estas simple surdulo. Mi ripetos.

— Je dio, Skrjabin! — ripetis Ustimenko obstine.

— Tio estas tre flate, tamen tio estas Neville, «opus 9».

— Treege similas al Skrjabin.

— Ĉu vi pensas? Nu, kaj tio?

Vlaĉjo aŭskultis kun serioza aspekto.

— Tio jam certe estas Skrjabin.

Lionel ekridegis per feliĉa rido.

— Tio estas nia aviadista kanteto sub titolo «Katoj sur tegmentoj»! Sufiĉe maldeca kanto. Nenion vi, doktoro, komprenas en muziko...

Li plu estis ridanta, kiam tio komenciĝis. Kaj ne li la unua rimarkis la sangon, sed Ustimenko. Ĝi estis helruĝa, kaj ĝi verŝiĝis tuj tiom multe, ke Vlaĉjo embarasiĝis. Duope kun hartufa matroso, kiu estis apude, Vlaĉjo forportis la brankardon kun Lionel en la lazareton. Neville kvietiĝis, liaj okuloj estis fermitaj. Ĉi tie pli aŭdeble estis spirantaj la ŝipaj maŝinoj, aŭ tio estis aloj de la helico, turniĝantaj en la mara malvarma akvo? Kaj trans la vando, baranta la lazareton disde la kuirejo, la kuiristo estis malgaje kantanta:

Kaj plu reven'
De l' sonĝo en frua maten':
Buklas la haroj,
Okuloj klaraj
Lumas sub blua saten'...

La «tuketo» jam definitive konkeris «Aleksandron Puŝkinon».

— Ĉu tio denove estas refoja sangelfluo? — finfine demandis Lionel. — Ĉu? Kaj ĉu forta?

— Malforta! — mensogis Ustimenko.

— El mi verŝiĝis, kiel el buĉita bovido! — diris Neville. — Estas interese, kia do estos la forta...

— Vi prefere ne babilu.

— Ĉu tiam mi vivos cent jarojn?

— Mi vin petis ne babili! Kaj ne maltrankvilu tiel terure, ĉion tion, kion vi ĵus perdis, mi al vi tuj enverŝos. Mi ĉi tie havas kiom ajn da bonega sango.

Venis Milenuŝkin, kaj ili okupiĝis pri transfuzado.

— Aŭskultu, tio, vere, estas tre simpla! — ironie miris Neville. — Kiel eterna motoro.

— Eĉ pli simple!

— Do, nun al mi oni konstante alverŝados?

— Jes, kaj en Britio el vi oni elprenos la kuglon, kaj vi pri tio forgesos!

— Doktoro, — diris Lionel, kiam la proceduro de transfuzado finiĝis, — kaj ĉu vin ne mallaŭdos viaj komunistoj pro tio, ke vi tiel kun mi klopodas? Mi, vidu, ne tute estas «sia knabo», kvankam unu via aviadisto en la hospitalo, kiam mi kun li kaŝe drinkis, diris, ke mi estas «sia knabo». Kaj ankoraŭ li konsilis al mi pli baldaŭ malfermi la duan fronton kaj ne prokrasti. Nur pripensu...

Li stumblis.

— Kion pripensu?

— Nur pripensu, ke mi povus faligi lin samtiel ie super iu maro.

— Aŭ li vin.

— Aŭ li min, tio ne gravas. Gravas alio, gravas tio, ke knaboj, kiuj komencas ion kompreni, komprenas, kiam jam estas malfrue...

— En kia senco malfrue?

— En la senco almenaŭ de hemoglobino. Jam tie, en la hospitalo, Ward elbabilis, kaj mi aŭdis. Tio estas vi, kiu scipovas gardi vian damnitan kuracistan sekreton, sed Ward eĉ pri tio ne kapablas...

Li turnis la nigran ringon sur la maldika fingro kaj fermis la okulojn.

— Ĉu vi laciĝis?

— Verŝu por mi viskion, ja vi malgajnis per Skrjabin.

Vlaĉjo verŝis, sed Neville ne trinkis.

— Abomene! — diris li, suspirinte.

Liaj pensoj estis ie malproksime.

— Eble, vi dormetos? — demandis Ustimenko. Sed, eble, iel malĝuste, ĉar la aviadisto enpensiĝis, antaŭ ol respondi. Kaj finfine demandis:

— Kion vi volas diri?

Lia rigardo estis distrita: verŝajne, konfuziĝis la pensoj. Evidentiĝis, ke ne, male, li estis persiste pensanta pri unu sama afero.

— Jes, jes, doktoro, vi min ne deklinos, — revenis li al la antaŭa temo. — Tiu knabo povis esti kontraŭ mi, se oni nin instigus unu kontraŭ la alia. Ĉu vi komprenas? Li same ankoraŭ ne sukcesis, kaj ni ambaŭ nenion estus sukcesintaj, krom mortigi unu la alian.

Li fermis la okulojn, kaj lia vizaĝo — la maldika vizaĝo de suferanta knabino, kiu deziras ŝajnigi sin knabo, — kvazaŭ estingiĝis. La vizaĝo en kadro el malmolaj, humidaj kaj implikiĝintaj bukloj.

Ne malfermante la okulojn, tute mallaŭte li avertis:

— Kaj ne malhelpu al mi paroli, dum mi povas. Aŭ tiuj ĉi refojaj sangelfluoj estas tiaj facilaj?.. Al mi tro malmulte restis babili laŭ kalkulo de tempo, kiel en la aero, kiam finiĝas fuelo. Kaj viaj fuelumadoj aŭ alverŝoj — tio estas bagateloj. Verŝajne, en tio, kion vi alverŝas, hemoglobino estas pli likva...

Li ne ĝisdiris, ridetis pri io kaj ekdormis.

Penante ne permesi al si pensi, Ustimenko suspiris kaj, singarde volvinte la sangajn viŝtukojn en paperon, elĵetis ilin ekster la ŝiprandon. Nur ĉi tie, sur la ferdeko, li rimarkis, ke kvankam la ŝiptrajno estis moviĝanta laŭ la antaŭa kurso, tamen io ĉirkaŭe ŝanĝiĝis. Kaj li ne sukcesis kompreni, kio ĝuste ŝanĝiĝis, kiam ektondris kontraŭaviadaj kanonoj unue sur la militaj ŝipoj de la konvojo, kaj poste, preskaŭ tuj, — sur la transportaj.

Maldekstre de la kurso ekstaris seninterrompa muro da muĝanta fajro, sed spite al tiu verd-roza, tremanta torento da mortiganta lumo de spurkugloj, germanaj torpedaviadiloj, hurlante per la motoroj, iris al proksimiĝo, ne forturniĝante flanken. Ili iris malalte super la akvo, per sternanta, alpremiĝanta al la mara supraĵo flugo, strebante al la distanco, de kiu estis senco ĵeti la torpedojn, — kaj jen ili ĵetis ĝuste en tiu momento mem, kiam malantaŭe kaj dekstre de la ŝiptrajno onde ekiris plonĝaj bombaviadiloj. Kaj eble, Vlaĉjo eĉ ne komprenis klare, kiu el ili kion faris, sed ĝuste tiel li tion vidis: en la lumo de la arkta, hela suna tago — vico da torpedaviadiloj, trabatantaj la fajran muron, kaj bombaviadiloj tie, supre, super la kapoj. Kaj poste en muĝado kaj kriĉado de la sufokiĝantaj kontraŭviadaj kanonoj de sia vaporŝipo, en senĉesa tondrado de «Oerlikon»-oj apud la orelo li entute ĉesis ion ajn kompreni kaj taksi, sed nur komprenis, ke, verŝajne, por li jam estas laboro, kaj, deŝirinte de la hoko la helmon, streĉis ĉe la kolo la rimeneton kaj tuj ekvidis apud si, apud sia vizaĝo mem la variolmarkitan, rufan kapeton de Milenuŝkin, ĉiam timida kaj iom eĉ balbutanta pro timideco.

— Kio? — kriis al li Ustimenko.

— Ordo! — kriegis Milenuŝkin. — Dume ordo!

Vlaĉjo svingis la manon kaj ekkuris sur la ŝipestran ponton. Ĉi tie estis pli kompreneble, sed la timpanaj membranoj, ŝajnis, tuj krevos pro hurlado de ie apude frapantaj kanonoj. Amiraĝibi kun malseka pro ŝvito bronza vizaĝo staris apud la rudristo, kaj Ustimenko aŭdis, kiel signalisto kriis al la ŝipestro preskaŭ samtempe, ke «dekstre de la pobo estas bombaviadilo de la kontraŭulo», kaj ke «ekiris bomboj», kaj kiel Amiraĝibi tuj ordonis al la rudristo: «Dekstren». La rudristo afereme respondis: «Jes, dekstren», kaj la bomboj kun hurlo traflugis ie tute apude, kaj tiam la ŝipestro ordonis «deirigi», kaj subite tiam ĉio mallaŭtiĝis, kvankam la pruaj mitraloj ankoraŭ estis plu tondrantaj.

— Ĉu vi komprenis? — raŭke demandis Amiraĝibi kaj komencis tuse purigi la gorĝon.

— Ĉu tio estas la baleto? — rememoris Ustimenko.

— Ne, kara doktoro, tio estas nur danco de malgrandaj cignoj el la baleto «Cignolago». Tio estas iomete da milito...

Puriginte la gorĝon kaj lerte ekfuminte sub vento, la ŝipestro interesiĝis:

— Ĉu vi vidis, kiel pereis «Faraono»?

— Ne, ne vidis.

— Tuj. En unu momento. Ili, verŝajne, perdis atenton, povruloj, bombaviadilo elĵetis sur ili du bombojn. Jen korvetoj tumultas — rigardu, esperas ankoraŭ savi homojn...

La signalisto kriis:

— Mi vidas signalon de la komodoro: mallevi la flagojn omaĝe de la pereinta ŝipo.

— Mallevu la flagon! — turniĝinte, ordonis Amiraĝibi.

Kaj, demetinte la helmon, viŝante per ankoraŭ tremetanta mano per blanka tuko la ŝviton de milito de sur la frunto, li ekparolis per hejmeca, mallaŭta, laca voĉo:

— Eternan memoron al la pereintoj! Neniam forgesos vin la sovetia popolo! Gloron por jarcentoj, laborantoj de la maro, militfratoj! Estu la profundo por vi varma lito, batalaj agloj, kie vi ripozas en eterna dormo...

Estis simile, ke li preĝas, sed, subite koleriĝinte, la ŝipestro diris:

— Se viaj torpedŝipoj pafus, kiel pafas «Suna», — per la ĉefa kalibro, tiam neniu torpedaviadilo traŝiriĝus! Neniu tion ankoraŭ, interalie, faris, sed Rodiono batas per tuta ŝipflanko el distanco de sepdek kabloj. Batas kaj ne allasas, kia brava veselkapitano! Sed tiuj ĉi gapas!

Kaj li kolere montris, kiel «tiuj ĉi gapas». Poste li frapis Ustimenkon al la ŝultro kaj konsilis:

— Ne indas esti tia serioza, kara doktoro! Rememoru, kiel vi savis al mi la vivon — tie, en la baza banejo. Kaj konfesu nun — antaŭ la morta danĝero: ĉu la kudrilo estis via?

— Mia! — ĝoje ridetante al la vizaĝo de tiu mirinda homo, diris Vlaĉjo.

— Certe! Mi elspuris, kie vi vestiĝis. Mi delonge pri tio pensas.

— Pardonu, Elisbaro Ŝabanoviĉ, — diris Vlaĉjo. — Sed mi timis, ke tio subite estas admiralo kaj min oni ĉiel humiligos.

— Nun ne humiligos! — diris Amiraĝibi. — Nun mi pardonis vin, doktoro, kaj se estos tia sorto, ni renkontiĝos sub la akvo kiel amikoj. Kaj nun iru al via anglo kaj ne forlasu lin pro bagateloj.

Poste, rememorante tiujn horojn, tagojn, noktojn, atakojn de submarinoj kaj seriojn de profundakvaj bomboj sub brilantaj sunradioj, rememorante hurlantajn, sternitajn ombrojn de kvarmotoraj torpedaviadiloj, penantaj traŝiriĝi al la ŝiptrajno, usonajn matrosojn, kiuj estis levitaj sur «Puŝkinon» post kiam ilia «Paola», ankoraŭ flosanta, estis pripafita de la brita patrolŝipo kaj fine ĝisbatita de germana bombaviadilo, rememorante histeriajn kriojn de la stevardo de «Paola» pri tio, ke li klare vidas «grandan floton» de la germanoj, laborante poste super ofica raporto kaj rememorante tutan tiun ĉi ekspedicion, — Ustimenko per sia grandlitera skribmaniero skribis tian alineon:

«Miaj observoj atestas favore al tiu vidpunkto, ke ĉe principe alia aliro al la demandoj de vivemo de ŝipoj la kvanto de suferintoj pro malvarmiĝo estus dekoble pli malgranda, — sekve, estus nombrata per unuoj, kio, sendube, pruvus senbazecon de la opinio de la sanitara servo de la aliancana floto, bedaŭrinde subtenanta la radikale malĝustan vidpunkton de la Brita militflota departemento pri plena neeblo de konduko de arktaj ŝiptrajnoj».

Sed tiun alineon majoro de medicina servo Ustimenko skribis multe pli poste, kaj dume li estis nur observanta, laboranta kaj pensanta, ankoraŭ ne havante plene propran opinion pri la okazantaj antaŭ li eventoj.

## Ĉapitro dek unua

### Vi nur naskiĝas!

Ne sciante, ke Vlaĉjo havas malmultajn aferojn sur «Puŝkino», Neville ofte persvadadis lin:

— Ne malŝparu pro mi tempon, doktoro, vi havas ĝin tro malmulte por permesi al vi lukson sidi kun mi, kvazaŭ vi estas fratino-karmelanino. Iru al viaj vunditoj kaj frostvunditoj. Nun mi estas certa, ke eĉ sen via partopreno knaboj de tiu ĉi ŝipo ne forlasos min, eĉ se la stato iĝos definitive aĉa. Iru do, doktoro!

Ustimenko boligadis la injektilon, faradis al Lionel injekton kaj foriradis kun suprenfalditaj ĝis la kubutoj manikoj de doktora kitelo. Malvarma vento fajfadis en la maro, la suno naĝadis sur la blindige pura firmamento, konstanta balancado naŭzadis Ustimenkon kaj lia kapo turniĝis, sed li tenis sin, ne montrante tion: la mara uniformo estis deviganta. Lionel, la kvina gravo Neville, ĉirkaŭvolvita per la orenburga kaptuko, de sur la brankardo rigardante el trans la lazareta vando, malsimpatie deŝovante la malsupran lipon, de supre malsupren, longe demandadis pri io la «postvivintojn» — «survivers» — tiel ĉi tie oni nomis la prenitajn de sur la ferdeko de «Paola» matrosojn. Poste li insultadis:

— Iru vi al diablo, lupoj, kun viaj paroloj! Ĉu vi aŭdas? Vi min tedis ĉiuj!

Kaj al Ustimenko li rakontis:

— Ĉu vi aŭdis, doktoro? Ilin tutsimple forlasis nia konvojo, kiam ili estis irantaj al vi. Nia kara militflota departemento ordonis al la komandanto de la konvojo doni al la transportaj ŝipoj «rajton de memstara navigado». En traduko en la normalan lingvon tio signifas: «Saviĝu kiu povas!» Ja viaj ŝipoj ankoraŭ ne aliris, tio okazis ankoraŭ antaŭ la limoj de via operaca zono. Ĉu vi aŭdas min, doktoro, aŭ al vi estas malpermesite pri tio paroli?

— Prefere diru tion al viaj admiraloj!

— Paroli pri malbonaj admiraloj — tio estas malbontona! — diris Lionel. — Ĉi tie, doktoro, estas io multe pli abomena.

— Kaj ankaŭ tion adresu al ili!

— Se via scienco scius, kiel fuelumi min per hemoglobino...

— Do kion vi tiam farus? — demandis Ustimenko.

— Kion mi farus?

Li prokrastis respondi. Malforta rideto tremis sur liaj lipoj.

— Mi farus tion, kion mi devas, doktoro. Ja mi multon scias. Kaj nun super mi ne estas guvernisto, kiel en la infaneco en Surrey aŭ Essex. Kaj golfludi por mi estas ne interese. Hemoglobino — jen kio estas por mi necesa, sed kun tio nenio fareblas!

— Kial vi kroĉiĝis al tiu hemoglobino!

— Kun hemoglobino eblas multon fari, se vi ne nur batalas en la aero. Ĝuste tial mi bedaŭras. Ne sufiĉas, vidu, esti normala aviadisto, eĉ post la kolegio de Jesuo en Oksfordo, kie estas tiel komforte, kie ĉiutage sonoras sonorilo ĝuste tiomfoje, kiom da studentoj estas ĉe ni...

Li plu estis ridetanta — mistere kaj milde, kaj liaj pensoj estis klaraj, kvankam fojfoje povis ŝajni, ke li ion konfuzas. Sed Vlaĉjo sukcesis kutimiĝi al tio, kiel parolas Lionel, kaj estis komprenanta ĉion.

— Vidu, doktoro, — diris li neatendite. — Niaj oficistoj-diplomatoj ne rajtas ricevi eksterlandajn ordenojn. Antaŭ tri jarcentoj kaj duono reĝino Elizabeta pri tio esprimis kun krudeco, konforma al ŝia tempo, sed tre precize: «Mi deziras, ke miaj hundoj portu nur miajn proprajn kolrimenojn!» Estis forte dirite, ĉu ne, doktoro? Nu, kaj se mi deziras porti nenies kolrimenon? Se mi estas per si mem?

— Tio, ŝajne, ĉe vi ne okazas! — morne respondis Ustimenko.

— Mi ne scias, kio ĉe ni okazas kaj kio ne okazas, sed mi ne deziras porti ies ajn kolrimenon, — diris Neville. — Mi ne deziras paroli: «Aĥ, Dostojevskij, Dostojevskij, aĥ, tiuj vastaj slavaj animoj» — kaj fari tion, kion penas fari onklo Torpentow kaj liaj amikoj moslistoj. La ĉefa afero estas, ke tion ili fojfoje sukcesas. Eble, mi ne komprenus tiun malpuraĵon, se ne mia propra haŭto. Ĉio tio tiel videblas sur mi, ĉio ĉi estas tiel krude kunkudrita. Aŭ vi pensas, ke mi estas stultulo, kiu tute nenion komprenas? Ĉu vi pensas, mi havis malmultajn aferojn kun konvojoj?

— Tion, ŝajne, vidas ĉiuj, — morne grumblis Ustimenko. — Eĉ tiuj, kiuj, laŭ la esprimo de via historia reĝino, portas ŝiajn «kolrimenojn».

— Ne nur portas, sed eĉ penas per servo akiri ĉiu por si tiun kolrimenon, ridinde, sed estas tiel... Tamen, diablo ilin prenu, tiujn kolrimenojn, mi deziris al vi rakonti pri la antaŭa ŝiptrajno. Ĉe vi oni ne scias, kiel ĉio ĉi komenciĝis, sed ĉe ni iuj scias ĉiujn cirkonstancojn. Kaj la cirkonstancoj naskis spritaĵon. Tiu spritaĵo iĝis populara, kaj mia onklo Torpentow ĝin kun plezuro, verŝajne, ripetas. Tio estas vortludo kaj ankoraŭ io stulta, sed ekstreme fia. Mi estas anglo kaj serioze rilatas al mia lando, tiom serioze, ke eĉ al vi, doktoro, mi ne povas rerakonti tiun spritaĵon. Ili deziras, ke vi vidu, kiel cirkonstancoj iĝas pli fortaj ol nia deziro helpi al vi. Kaj por tio ili ludas tutan tiun ĉi malpuran ludon. Kaj pro tio estas tiel aĉe en mia animo...

Nun li estis parolanta raŭke, lace kaj rapide; ŝajnis, ke interne de li brulas kolera flamo, kaj tiu fajro ankoraŭ subtenadis liajn fortojn tiom, ke Lionel eĉ kun detaloj rakontis al Vlaĉjo, kiel «malaperis», kvazaŭ en mistika kinofilmo, el la franca haveno Bresto pezaj ŝipoj de nazioj, trairis «nerimarkitaj» preter la floto de lia reĝa moŝto kaj kiel poste ili iĝis sur la vojo de la arktaj konvojoj.

— Ĉu vi komprenas, doktoro? Tute kiel kun mi, aŭ proksimume kiel kun mi. Prefere tiu Neville mortaĉu pro refojaj sangelfluoj, sed sen ajna risko niaflanke. Ni ja estas nur homoj. Ĉu vi komprenis la analogion? La germanaĉoj, sed ne Ward kaj mia onklo Torpentow iĝas kulpaj pri tio, ke ni ne plenumis niajn devontigojn kaj fuŝis la promesitajn liverojn. Ni estas nur homoj, kiel esprimas tiu stulta bruto Ward. Sed estas ja minutoj, kiam ni devas esti pli ol nur, ĉu vi komprenas? Pli! Dispremi la naziismon povas pli ol nur homoj. Nur homoj estas tro fleksebla nocio, ne vane pri tio tiel ofte parolas Pétain.

Li sufokiĝis, kaj Vlaĉjo ordonis al li silenti, sed Lionel ne obeis. La kolera flamo ĉiam pli arde brulis en li, tiun fajron ne eblis estingi.

— Malhonesta ludo... Vi ne estas sportisto, vi ne komprenas, kia fiaĵo estas organizita, trompa ludo. Mi dufoje estis katapultita en la ĉielon, ĉu vi memoras tiun konvojon — vintre, en marto? Dufoje dum unu sama tago. Kaj poste ankoraŭ foje. Unue, kiam ni trenis nin inter la Ursoinsulo kaj la Norda Kapo, kaj poste jam ĉe aliro al via golfo. Tio estis malfacila tasko, sed por kia diablo ĝi necesas, se la tuta tasko de Ward kaj Torpentow estas — laŭeble, per ĉiuj fortoj ne liveri la promesitan.

Lionel sufokiĝis, al li subite mankis aero. Ustimenko kliniĝis al li. Kaj ŝiris viŝtukon.

— Ree! — finfine elparolis Neville. — Ree, kaj neniel haltas...

Milenuŝkin alportis ankoraŭ viŝtukon, sed la sango plu fluis kaj fluis en la buŝo, kaj ĝin ne eblis haltigi. Nur post ĉirkaŭ du horoj, kiam ili transportis lin en la lazareton, al li sufiĉis fortoj demandi:

— Kiom al mi restis, doktoro?

— Se vi malpli multe babilus, tiam nenio tia okazus, — mensogis Vlaĉjo. — La tuta afero estas en absoluta kvieto.

— Sed tamen?

— Al vi restis grandega, longa vivo, leŭtenanto, — ree mensogis Vlaĉjo, por konvinkeco nominte Neville-on leŭtenanto. — Grandega, longa kaj tre interesa vivo.

— Ĉu vi pensas? — tire diris Lionel, penante kredi al Ustimenko. — Ĉu vi estas certa?

— Aĥ, ne faru el vi martiron, — ekkriis Vlaĉjo. — Se vi vidus, kio iam okazas en la mondo!

— Ĉu malfacilaj kazoj?

Vlaĉjo ne respondis. Neville hihiis.

— Vi nur ne timu aflikti min per fremdaj suferoj, — diris li. — Ni, vunditoj, ŝatas, kiam al proksimulo estas malpli bone, ol al ni. Tio nin ial eĉ konsolas. Speciale, se proksimulo estas tia bruto, kiel tiu el Panamo, kiu ŝtelis kaj kaŝis du savzonojn kaj dek unu savjakojn. Li simpe ŝtelis tion de siaj kamaradoj...

Kaj, vigliĝinte, Lionel komencis detale rakonti pri la bruto-panamano, pri tio, kiel al li lia propra amiko promesis «ŝovi tranĉilon», se ripetiĝos tia historio. Li estis viva, tute viva, tiu knabo, kaj nur Vlaĉjo sciis, ke vivas li jam je konto de morto. Tio estis artefarita vivo, la koro ankoraŭ batis kaj nutris la cerbon, tamen ne per si mem, sed obeante al tio, kion faris majoro de medicina servo Ustimenko: obeante al senfinaj transfuzoj, ampoloj, injektilo.

— Jen, ni ankoraŭ parolis pri niaj tradicioj, — tute gajiĝinte, rememoris li. — Niaj tradicioj! Tio estas grandioza, doktoro! Ĉu vi aŭdis pri incendio de la ĉambro de komunumoj en Londono? Ĉu ne scias? Jen al vi niaj tradicioj: la gardisto de la ĉambro kategorie rifuzis enlasi fajrobrigadanojn en la brulantan domon pro tio, ke la fajrobrigadanoj ne estas membroj de la parlamento. Ĉu vi povas tion al vi imagi?

Li ekridis, poste por longe enpensiĝis kaj neatendite tre serioze diris:

— Estas neordinare stulta tio, ke mi ne vidos, kiel ĉio ĉi finiĝos. Eble, tio estas troa memfido, pri kiu vi min tiel ofte riproĉas, sed tamen...

— Kio — tamen?

— Mi tre taŭgus post la milito, kiam ili tie, en Londono, kaj en Vaŝingtono, kaj en Parizo, piedfrapos kaj ordonos: «Nun sufiĉas stultumi, sufiĉas da ĉiaj makisanoj, Rezistado, partizanoj kaj komplimentoj al la rusoj. Nun estas leĝa registaro!» Ĝuste tiam ni taŭgus. Sed da ni tre malmulte restos, bedaŭrinde, doktoro, kaj tiuj, kiuj restos, suspiros kaj trenos sin laŭ la malnova vojo...

Poste li aldonis:

— Mi havas amikojn en Francio. Jam nun ili plendas pri tio, ke ilian partizanan militon kontraŭ nazioj oni insultas revolucio.

Antaŭ la noktomezo Neville ree ekfartis aĉe. Li estis malbone aŭdanta, malbone komprenanta. Liaj pensoj konfuziĝis, blueta paleco kovris la vizaĝon, la maldikan kolon.

— Aĥ, doktoro, se tiu nereturnebla procezo irus pli gaje, — diris li kun peza suspiro. — Ĉu vere via scienco ankoraŭ ne ellernis transporti nin sur tiun bordon pli komforte?

Kaj li komencis paroli pri aŭtomobiloj — pri «Daimler», «Jaguaro» kaj «Bentley».

Vlaĉjo estis lavanta la manojn, kiam Milenuŝkin demandis lin per solaj lipoj:

— Kiel?

— Terure! — same, nur per la lipoj respondis Ustimenko kaj subite eksentis, ke lia mentono nereteneble tremas.

— Eliru, — balbutante, petis Milenuŝkin. — Eliru, vi nun ne devas esti ĉi tie. Eliru, kaj mi sukcesos mem, kamarado majoro...

Kaj, sufokiĝante, Vlaĉjo eliris.

Alpreminte la frunton al la sava floso apud la lazareto, kaptinte per la mano duoncirklon de «Oerlikon», li prononcis kiel sorĉparolon:

— Mi ne povas, ke vi mortu! Ĉu vi aŭdas?

Sed neniu lin, certe, aŭdis. Kaj neniu al li, kompreneble, respondis.

— Mi ne povas, ke vi mortu! — tra la dentoj, ne spirante, elpremis Ustimenko. — Vi ne rajtas morti! Vi estas nur naskiĝanta! Vi ankoraŭ estos, knabo! Vi ankoraŭ estas knabo, infano, sed via tago venos, vi estos! Vi ne rajtas morti! Mi ne deziras, ke vi mortu!

Nelaŭte kaj egalmezure estis tremanta la maŝino en la granda sino de la vaporŝipo, la helico pelis la ŝipon antaŭen, fajfis sala, kolera vento, brileradis sub la malvarma suno kurantaj ondoj, frapadis per domenpecoj la savitaj kaj jam sukcesintaj kvereli inter si bronzvizaĝaj, tatuitaj, ebrietaj «survivers», kaj ĉi tie apude, trans la vando de la blanka lazareto, sur la lito sub numero 2 estis mortanta la knabo. Ĉiuj, malgraŭ la milito kaj danĝeroj, havis ĉion en la estonteco, kaj por li en la estonteco restis tute nemulte da tempo. Tute mizera tempo, ja tion Vlaĉjo sciis. Same kiel li sciis, ke helpi eblas per nenio.

Lavinte sian vizaĝon ĉe kontraŭincendia ferdeka akvohoso, viŝinte la vizaĝon per la basko de la kitelo, li ekiris en la lazareton. Neville ankoraŭ estis dormetanta, kaj Vlaĉjo, ne rimarkante miregan rigardon de Milenuŝkin, verŝis por si en mezurflakonon viskion kaj eltrinkis unuglute. Poste li eksidis sur la liton numero 1, apoginte la vizaĝon per la manplatoj, kaj diris al la ŝipa helpkuracisto, ke tiu povas esti libera.

— Mi iros en la salonon, — respondis Milenuŝkin. — Okupiĝos tie...

— Iru, okupiĝu!

— En ia okazo...

— Mi mem scias, kion mi faru en ia okazo...

Milenuŝkin timigite foriris.

Ree ie maldekstre oni komencis ĵeti profundajn bombojn. Neville ekĝemis kaj penis leviĝi.

— Ne gravas, — severe diris Vlaĉjo. — Kuŝu!

— Al mi estas ege aĉe, doktoro, — plendis la aviadisto. — Kvazaŭ rato ronĝas min ie elinterne. Kaj ĉio doloras, kaj ĉio fluas. Donu al mi akvon!

Trinkinte el bektaso, li iom kuŝis silente, poste rapide kaj ordone diris:

— Mi deziras al la aero. Al mi estas sufoke ĉi tie, doktoro. Ĉu nun estas mateno aŭ vespero?

— Nun estas nokto, Lew. Kaj tie estas malvarme kaj vente.

— Mi fajfas, doktoro!

— Mi al vi ne konsilus.

— Ĉu tio povas malutili al mia sano? Apenaŭ! Mi dezirus, ke al ni oni kuiru kafon, doktoro, mi ĉi tie havas tutan ladskatolon, oni kuiru ĉion. Ja neniu dormas, tio ja estas la lasta nokto de la vojaĝo, ĉu vere?

— Vere! — kun peno diris Ustimenko.

— La lasta! Kaj mi deziras pasigi ĝin kun homoj.

— Sed mi ja estas ĉi tie?

— Vi sola por tiu nokto malmultas. Mi tre deziras, ke venu la ŝipestro, al li estas utile trinki tason da kafo, kaj la supera asistanto, kaj la stevardino! Kaj tiu knabo, kiu min eltrenis el la akvo, same venu, li pro mi ĝeniĝas kaj eĉ unu fojon min ne vizitis. Kaj konjakon mi havas bonegan krome. Kial ne aranĝi festenon? Veran diboĉon!

Rememorante post jaroj, jam en pacaj tagoj, tiun ĉi nokton — la lastan nokton en la vojaĝo, kiel esprimis Lionel, — Vlaĉjo severe riproĉadis sin pro facilanimeco, sed tiam — en tiu freneza nokto, kiam denove, post meditoj pri tio, ke homo al homo estas lupo, malfermiĝis al li feliĉo de kompreno de tiu simpla veraĵo, ke homo al homo, certe, estas frato — li ne pensis, ĉu utilas tiu emociiĝo por la mortanto aŭ malutilas. Plej probable, ne indis elporti la aviadiston al la sonoranta vento, sed tio estis la lasta deziro de la kondamnito, kaj ili «elveturis» — kun kafo, konjako, glasoj, tasoj kaj brando. En atendo de almozo ĉirkaŭe proksimiĝis la lupoj — dungitoj-«survivers», sed la frato kriis al ili, kiel al lupoj:

— Iru for!

Kaj, subridante per la sekaj lipoj, klarigis al Vlaĉjo:

— Ili vendadis diversajn sandviĉetojn, kiujn ricevadis de vi kontraŭ firmaj prezoj, kaj profitadis mil procentojn. Kaj nun ili postulos, ke oni ŝanĝu ilian profiton al valuto. Pri tio ili al mi fanfaronis. Kaj ili ne hontis, ke tiuj, kiuj savas la mondon de faŝismo, manĝas mileon...

Kaj li aldonis, atente fiksrigardante al la «survivers»:

— Malbone estas pensi tiel en tia nokto, sed tiujn ĉi povus dungi ankaŭ faŝistoj, ĉu ne, doktoro? Iliaj okuloj lumas, kiel ĉe lupoj, — tiel esprimis la mortanto, kiu, certe, neniam vidis aŭ, kiel li diradis, «ne sukcesis» vidi lupojn. Sed li estis komprenanta ĉion tion, kion estis komprenanta ankaŭ Ustimenko. Neville estis homo, kiu estis naskiĝanta en tiu ĉi sonoranta, fajfanta arkta nokto, homo, kiu estis naskiĝanta en malfacilegaj moralaj suferoj, por malaperi por ĉiam.

«Do, kio mirinda estas en tio, ke kuracistoj fojfoje mortpafas sin?» — tiel pensis Vlaĉjo poste, rememorante tiun ĉi nokton de la vojaĝo — tiun nokton de naskiĝo kaj morto. Tiun nokton, kiam venis en lian kapon penso, ke la honoro de kirurgio, al kiu li tiel fidele kaj pasie servis, estas tretita ne de homoj, ne!

Ĝin tretis lupoj!

### Necesas iri kaj iri!

Elisbaro Ŝabanoviĉ venis nerazita, kun sekiĝinta vizaĝo, cindrokolora en nokto. Venis ankaŭ la danda Petrokovskij — en blanka svetero sub moleskina[82] jako. La kuiristo en blanka ĉapo alportis al la ingliŝo Leonĉjo kafon, kuiritan kun tuta fajneco, tradicia sur «Puŝkino». Kaj onjo Paŭlinjo elprenis gardatajn servicajn «Gardner»-ajn[83] tasojn kaj donis ilin sur pleto, kiel en la malproksima paca tempo, kiam ŝi priservis kongreson de fiziologoj. Kaj tiu, kiu eltrenis la kvinan grafon Neville el la akvo — nodoplena aĝa ferdeka matroso, kun nepriskribebla nazkataro — same venis kaj ekstaris malproksime, por ne «infekti», kiel li esprimis, «antaŭ la patrujo mem la gaston». Eltrinkinte rapide sian martinion kaj almanĝinte ĝin per cepa bulbeto, la savinto ekiris al la mitraloj, kaj Neville silentis kaj ridetadis per malforta, laca rideto.

Lia rigardo estis esprimanta strangan paciĝon, kaj estis sovaĝe, kontraŭnature konscii, ke tiu homo estas forpasanta, ke per nenio plu eblas lin reteni, ke li, samtempe kaj senforta fizike, kaj plena de grandegaj moralaj fortoj, mortanta kaj mirinde viva kaj tera, ĵus naskita homo, — baldaŭ, tre baldaŭ dissolviĝos en neekzisto.

— Nu, — plu ridetante, diris Neville. — Nun jam restis nelonge, ĉu vere, ŝipestro?

Amiraĝibi kun netreminta vizaĝo prenis glaseton da martinio, lipis kaj kapjesis.

— Plej probable, — kiel ĉiuj ŝipestroj, singarde respondis li. — Je via sano, Neville!

Je la sano de la leŭtenanto drinkis ankaŭ Petrokovskij.

— Kaj kafon, — petis Lionel, — bonvolu trinki kafon. Kaj ankoraŭ brandon, aŭ kion ni tie havas? Doktoro, verŝu por vi!

Ustimenko plenigis glaseton kaj intencis eltrinki, sed forgesis.

— Mi ie legis, — subite abrupte diris Neville, — tute antaŭnelonge, ke kelkaj el tiuj, kiuj faras historion, tre malvarme rilatas al la homa gento, tial la historio fojfoje estas farata je la konto de la homoj. Ni drinku je tiuj homoj, kiuj, farante historion, ne forgesas pri la homaro...

Li same lipis kaj rapide, kvazaŭ timigite, ĉirkaŭrigardis.

Amiraĝibi ĝistrinkis sian tason da kafo kaj, mallonge glatuminte Vlaĉjon al la ŝultro, kvazaŭ komprenante, kio lin atendas, foriris al la ponto, Petrokovskij-on vokis stafeto, onjo Paŭlinjo forportis la vazaron, kaj nun ili restis duope — en verda lumo de profunda nokto, sub risortaj batoj de malvarma vento — rusa milita kuracisto en blanka kitelo super marista tuniko kaj mortanta junulo kun knabinaj bukloj sur la tempioj kaj la frunto, tiom sentima, ke al li sufiĉis kuraĝo demandi:

— Ĉu nun estas la fino, doktoro?

Sed la respondon li jam ne komprenis, ne povis kompreni. Li estis parolanta mem — Lionel Richard Charles Gay, la kvina grafo Neville, parolanta, ĵuranta al Ustimenko, ke ili drinkos kune tie, «hejme», po argila kruĉo da malnova, bona malvarma Gildforda biero, kaj li ludos finfine ne per la lipoj, sed per piano siajn «opus 2», «opus 7», «opus 9».

— Tio estas ne tiom malbona, — penante leviĝi kaj serĉante Vlaĉjon per jam ne vidantaj okuloj, balbutis li, — gongo al tagmanĝo, kaj la panjo, kiam ni kunvenas. Sed kiu kunvenos, doktoro?

Kvazaŭ en sonĝo rimarkis Vlaĉjo, kiel aliris kaj retiriĝis malantaŭen Milenuŝkin. Ankoraŭ kaj ankoraŭ foje sonoris la horsonorilo, la mateno estis venanta, la lasta mateno de Lionel Neville. La pensoj konfuziĝadis ĉiam pli forte en lia konscio, li estis ien glitanta kaj timanta tion nekonatan, kien li estis tirata kun nevenkebla forto. Kaj por ke al li estu ne tiel terure kaj ne tiel solece, Vlaĉjo prenis liajn manojn en la siajn, komprenante, ke tio estas la fino. Per la varmegaj, grandaj, fortaj polmoj li kunpremadis kaj frotadis — sensence, ne kiel kuracisto, sed kiel frato, — la malvarmiĝantajn, senhelpajn polmojn de Lew, fiksrigardadis en lian serĉantan, perpleksan, nekomprenantan rigardon kaj diradis ĉiam la samon — mallaŭte, sensence, ne angle, sed ruse:

— Ne gravas, Lew, ĉio estos bona, ĉio ordiĝos, vi resaniĝos! Ĉio estos bonega!

Sed kio povus esti bonega en tiu ĉi mondo, kie honesta kaj pura homo iam mortas pli frue ol la aĉa kaj malkuraĝa? Kio?

Kaj Vlaĉjo ĉiam plu frotadis kaj frotadis la manojn, ĉiam plu fiksrigardadis al la okuloj, ĝis la kuracisto en li ne klarigis al li — al frato de homo kaj al homo, ke nek la frato, nek la homo plu ekzistas, sed estas nur tio, kio nomiĝas «kadavro».

Tiun kadavron duope kun Milenuŝkin ili prizorgis kaj vestis per kakia uniformo de la aerfortoj de Grandbritio kun arĝentaj flugiletoj sur la manikoj. Super la ŝiptrajno jam estis patrolantaj britaj ĉasavioj, kaj tondro de iliaj motoroj kaj hurlo, kiam li ĝiradis, ne nur ne rompadis tiun majestan kvieton, en kiun por ĉiam nun estis metita leŭtenanto Neville, sed eĉ kvazaŭ sonis per sola nun inda je Lionel, solena kaj minaca muziko. Kaj stranga afero: la suferanta knabino, ŝajniganta sin kuraĝa knabo, malaperis. Nun ĉi tie, en blanka lumo de diafanaj lazaretaj lampetoj, kuŝis juna viro — forta kaj fragila kaj senfine, neelteneble soleca...

Per sia kombilo Vlaĉjo kombis la linajn buklojn de tiu, kiu nomadis sin la kvina grafo Neville, ĝustigis butonon sur la epoleto de la mortinto, ĵetis ankoraŭ rigardon al li kaj foriris, dense ferminte post si la pordon.

Kaj sur la ŝipo jam estis okazanta «ordigo», kaj en la salono, lavita kaj balaita, oni estis prepariĝantaj al tio, kion tiel ĝuste antaŭdiris la nun mortinta Lew: sur la blanka tablotuko larmokovrita onjo Paŭlinjo estis dismetanta ladskatolojn kun kaviaro, vodkon, skatolojn da cigaredoj «Norda Palmiro». Volontulaj helpantoj estis viŝantaj glasetojn kaj pokalojn. Ŝipestro Amiraĝibi, razita ĝis blueco, en malfermita tuniko kun galonoj, en amelita subvesto, kun ora stelo sur la roverso, estis malrapide paŝanta laŭ la diagonalo de la salono, fumadis kaj, pensante pri io sia, nelaŭte kantetadis:

Propetu la edzon pro olda husaro,
Li min ne enlasas loĝiĝi ĉe vi,
Sed kor' de virino...

— Onjo Paŭlinjo, mi alportis vian kaptukon! — diris Vlaĉjo kaj, sentante, ke liaj kruroj fleksiĝas, eksidis sur la sofon.

— Regu vin, Vladimiro Atanazijeviĉ, — rimarkis Amiraĝibi. — Ĉu vi pensis, ke milito similas al kino, kie oni eĉ mortas tiel, ke la spektantoj nenin kompatas? Tiu fiaĵo faŝismo, — kun senfina malamo en la voĉo diris li, — tiu bruto Hitlero... Ili, kiel milvoj, elŝiras el vivuloj pecojn de viva koro. Sed necesas iri kaj iri, necesas paŝi laŭ sia vojo, dum estas fortoj, kaj laŭeble ridetadi, doktoro, per ĉiuj fortoj ridetadi, sugestante viglecon al sia skipo. Rigardu, kiel mi ridetos, mi ellernis...

Ustimenko levis la elturmentitan vizaĝon kaj skuis la ŝultrojn. Rekte antaŭ li, hele prilumita per lumo de la senombra operacia lampo, kiun oni forgesis en la salono, estis ridetanta per algluita, aparta rideto plej ĝentilaspekta homo kun cindre bronza, tranĉita de faltoj vizaĝo kaj kun malamanta, furioza rigardo de tre nigraj, senbrilaj okuloj.

— Ĉu bone? — demandis Amiraĝibi.

— Ne! — ĉirkaŭlekante la sekiĝintajn lipojn, respondis Vlaĉjo. — Ja estas tro kompreneble, kion vi pensas...

— Sed tio estas mia afero, — ekridis per sia karaktera, kriĉa rido la ŝipestro. — Tio al la demandoj de diplomatio ne rilatas.

Kaj, abrupte forturniĝinte de Vlaĉjo, li denove apenaŭ aŭdeble ekkantis:

Propetu la edzon pro olda husaro...

### Amen

Post la tagmezo de sur la ŝipestra ponto Vlaĉjo ekvidis, kiel sur la akvon de la golfo sidiĝis grandega flugboato «Catalina». Super la haveno Rejkjaviko estis patrolantaj dekoj da aviadiloj, kaj en bruo de iliaj motoroj ne eblis kompreni, kie kaj kiu ludas signalon «veno», poste sur la ŝtuparo oni komandis «atenton», kaj Ustimenko, preter sia volo, trafis en la salonon, kie ĉio iĝis simila al teatro — kaj cilindroĉapeloj, kaj uniformoj kun verdiĝinta oro sur la manikroversoj, kaj fasko da vilaj kaj gluece aromaj nigraj rozoj, kaj cigaredoj «Capstan», kaj nekredeble longaj cigaroj, kaj kalvoj super broditaj kolumoj, kaj brilantaj pro pluvo manteloj, kaj moviĝemaj, servemaj oficiroj de komunikado kun pistoloj sur la flanko, kvazaŭ en la fronto, kaj iu mallarĝvizaĝa, blanka, kiel kreto, virino, vestita tute nigre kaj en nigra peltaĵo — kun senkomprenaj, forestantaj okuloj.

«Tio estas la patrino! — kunpremante la dentojn, komprenis Vlaĉjo. — Tio estas lia patrino».

Korpulenta militisto, sur kies mano ŝi estis sin apoganta, vokis al si oficiron de komunikado, kaj tiu, kunfrapinte la kalkanumojn, turnis sin al Amiraĝibi. Ili pri io interparolis duonvoĉe, poste la ŝipestro almontris per la okuloj Vlaĉjon, kaj iliaj rigardoj subite renkontiĝis.

«Regu vin, Vladimiro Atanazijeviĉ, — legis Ustimenko. — Tio estas malfacila, tio estas preskaŭ neeltenebla, sed ni devas iri kaj iri kaj fari tion, kion ordonas al ni nia konscienco! Vi ja mem ĉion komprenas, doktoro!»

Tio estis, vere, neelteneble malfacila, sed li ne povis ne iri. Li venis en la centran hotelon — kaj malgranda rufa friponaspekta knabo-servisto en ruĝ-ora uniformo kondukis lin en la apartamenton de lordino Neville. Zorgoplena kaj tre dignaspekta ĝentlemano — verŝajne, sekretario — avertis la rusan doktoron, ke la sinjorino estas ne tute sana, tio ja estas komprenebla, ĉu ne? Tion ne eblas ne kompreni en tiu ĉi tempo...

— Mi komprenas! — diris Vlaĉjo.

Maljuna lakeo aŭ ĉambristo, sed same dignaspekta sinjoro, malfermis ankoraŭ unu pordon — ĉi tie estis same duonmallume, kiel en la ceteraj ĉambroj. Kaj ĉi tie, ĝibiĝinte, kuntiriĝinte, kovrinte la genuojn per plejdo, sidis tiu alta, kun senkomprena, forestanta rigardo maljunulino, kiun ĉiuj nomadis per stranga vorto «lordino».

«Ja tio estas la patrino, la patrino de Lionel, kiu ne plu havas por kio treni la vivan ŝarĝon, — kun angoro kaj doloro pensis Ustimenko. — Tio estas la patrino de ili ĉiuj — patrino de mortintaj filoj».

Kaj ŝi silentis.

Silentis kaj atendis — kion?

Kaj la korpulenta militisto kun grizhara kroneto de mallongaj bukloj ĉirkaŭ la kalvo, staranta kun cigaro flanke, — onklo Torpentow — same atendis.

— Lordino Neville dezirus scii ĉion, kion eblas, pri sia filo, nun forpasinta. Siro Lionel Neville, kiun vi... — komencis Torpentow.

— Jes, mi komprenas! — kapjesis Vlaĉjo.

Kaj, rigardante en la okulojn de tiu maljuna virino, rekte, trankvile kaj streĉite, tiel, ke ŝi ĉion komprenu, Ustimenko ekparolis. Komence li rakontis pri la batalo super la ŝiptrajno — kun ĉiuj sciataj de li detaloj: pri kuraĝo kaj heroeco de Lionel, pri tio, kiel al lia eta aviadilo oni rigardis de sur ĉiuj militaj kaj transportaj ŝipoj, pri tio, kiel li faligis nazian aviadiston, kaj, finfine, pri tio, kiel la leŭtenanto — vundita — estis levita sur la vaporŝipon «Aleksandro Puŝkino». Ne hastante, penante kiel eble plej precize traduki la opinion de Amiraĝibi pri Lew, li transdiris la vortojn de la ŝipestro pri la juna aviadisto kun koro de komencanta leono. Ĉi tiam la grasa Torpentow grakis kaj komencis refumigi la estingiĝintan cigaron.

— Jes, jes, — diris lordino Neville, — mi aŭskultas vin, doktoro, mi vin aŭskultas...

Sed la grasa Torpentow ne lasis al Ustimenko tuj daŭrigi. Li ion nelaŭte diris al la maljunulino kaj sonorigis, kaj tiam tre baldaŭ en tiu ĉi duonmalluma ĉambro aperis ankoraŭ kelkaj homoj — junuloj en kakia uniformo kun litero «P». «Press — gazetaro!» — pensis Vlaĉjo, kaj tiu stato, en kiu li troviĝis, kiam li estis iranta ĉi tien kaj kiam li komencis rakonti pri Lionel, subite ŝanĝiĝis al sento de malvarmo kaj vakuo.

— Tio estas ĵurnalistoj! — diris onklo Torpentow. — Gazetaro! Mi petus vin, doktoro, ripeti tion, kion vi al ni rakontis pri lordo Neville.

Ustimenko ripetis. Sed nun li ripetis aŭtomate, pensante dume pri tio, kiel kondutus Lionel nun kun tiu ĉi onklo Torpentow, «servinta en Hindio». Kaj la malmilda rido de Lionel ankoraŭ sonis en liaj oreloj, kiam li ree turniĝis al la patrino de Lew, penante forgesi pri la junuloj kun literoj «P», kiuj estis skrupule, modeste kaj vigle notantaj tion, kion li rakontis...

— Jes, doktoro! — ree prononcis la maljunulino.

Ŝi tuta etendiĝis antaŭen — tiu alta virino, ŝajnanta al Vlaĉjo malgranda, kaj ŝia grizhara kapo kun hardislimo estis egalmezure skuiĝanta tute proksime de li. Ne plorante, ŝi aŭskultis avide kaj pasie, ŝia rigardo el senkomprena kaj forestanta iĝis ĝoje koncentrita, kaj ŝajnis, ke nur per la rakonto de Vlaĉjo ŝi vivas nun. Kaj li rakontadis al ŝi ĉarmajn bagatelojn, karajn por ŝia koro stultaĵojn — kiel sur la vaporŝipo Lionel-on oni nomadis ruse Leonĉjo kaj Leonido, rakontadis pri ilia ludo pri divenado de muziko, pri tio, kiel li penis al ĉiuj disdoni siajn frandaĵojn kaj kiel li amikiĝis en la hospitalo kun rusa aviadisto, kiu eĉ nomis lin «sia knabo»...

— Ni tre dankas al vi pri tiuj ĉi detaloj, — subite potence kaj eĉ iom malsimpatie interrompis Vlaĉjon onklo Torpentow. — Sed ni dezirus pli multe aŭdi pri la lastaj tagoj de la kvina grafo Neville. Vi estis proksime de li, kaj, plej probable, vi aŭdis kelkajn liajn pensojn, gravajn ĝuste nun...

Ustimenko silentis iom.

Kaj denove li viziis Lionel-on Neville-on kaj lian vagantan, malamantan kaj senpardonan rideton. Denove li ekvidis la vizaĝon de la suferanta knabino, penanta esti knabo. Kaj nesciate kioman fojon li demandis sin: ĉu estis tio nur fizikaj suferoj?

La ĵurnalistoj en kakio senmove rigidiĝis kun siaj notlibretoj kaj eternaj plumoj. Ili atendis. Kion al ili dirus nun Lionel Neville, se lin ne murdus ilia tradicia politiko? Kiajn li trovus vortojn por ilia gazetaro — tiu ĵus naskiĝinta homo?

Ankoraŭfoje Ustimenko ĵetis rigardon al la patrino.

Ŝi estis same atendanta.

Kaj unu el la murdintoj de Lionel, subskribinta la kondamnan telegramon, — onklo Torpentow, kiu havas tro multe da komuna kun la nazioj por deziri al ili malvenkon, same estis atendanta.

Ne hastante, ekstreme singarde uzante nuancojn de la angla lingvo, militkuracisto Ustimenko finfine ekparolis. Li devis ekzakte transdoni la frazojn de Lionel: li havis sian manieron paroli — nervan kaj malmildan, siajn parolturnojn, ankoraŭ knabecajn, angulecajn, ŝiritajn, kaj li sekvis la mortintan Neville-on, restarigante liajn intonaciojn, atente aŭskultante ilin eĉ nun, imagante al si marajn ondojn, blankan ŝaŭmon kaj egalmezuran moviĝon de la arkta konvojo.

Li rakontis pri la sango de la rusoj, kiu estas mezurata en hektolitroj, pri la frato, enpremita per raŭpoj en la dezertan sablon. Li rememoris la alian fraton — la spionon, malamintan Munkenon kaj murditan en Hamburgo helpe de moslistoj. Tio, ke li sciis tiujn detalojn, estis pruvo de ilia vereco. Kun malvarma koro kaj klara menso, retenante sin en siaj propraj taksoj, li ripetadis nur tion, kio estis ĝuste sciata de Lionel, kiu certe ne ellernis mensogi. Tiel li atingis la plej akran temon — la temon de la arktaj konvojoj, kaj ĉi tiam li ekparolis ankoraŭ pli malrapide, turnante sin nur al onklo Torpentow kaj tute ne rigardante al la patrino. Dronigitaj eksplodaĵoj kaj kanonoj, aviadiloj kaj tankoj, kuŝantaj sur la fundo de malvarmaj oceanoj, — tio estas malfeliĉo de miloj da patrinoj, vidviniĝintaj edzinoj, orfiĝintaj infanoj. Do la ĵurnalistoj notu la vidpunkton de ĉiuj Torpentow kune.

Li ne perfidis Lionel-on, li nur plenumis sian devon rilate al lia memoro. Kaj kiam la grandega Torpentow interrompis Vlaĉjon per forme ĝentila rimarko, ke la forpasinta leŭtenanto Neville ĉiam inklinis al troigoj, kaj la troigoj de la knabo, sendube, estas ankoraŭ hiperboligitaj per komunistaj konvinkoj «de nia karega doktoro», Vlaĉjo estis tute preta al respondo.

— Mi eĉ ne kalkulis, generalo, — diris li nelaŭte kaj trankvile, — ke vi al mi kredos aŭ eĉ deziros kredi. Sed, esence, tio estas tute ne grava. Mi nur diris tion, kion ne povis al vi diri siro Lionel Neville, al kiu, kiom mi komprenas, vi same ne kredus, kvankam vi bonege scias, kiu pravas. Sed la afero estas ne en tio. Por ni tre gravas, ke tiaj homoj, kiel la forpasinta leŭtenanto Neville, en la plej malfacilaj elprovoj iĝas niaj veraj amikoj — kaj en vivo, kaj en batalo, kaj en morto...

Kaj, riverencinte al lordino Neville, li ekiris al la pordo.


— Sed necesas iri kaj iri! — diradis al si Ustimenko, paŝante sub pluvo al la haveno. — Kun tio nenio fareblas — necesas iri kaj iri!

Islandanoj en pluvmanteloj timigite fortiriĝadis disde la rusa militmaristo. Li estis parolanta kun si mem, tiu maristo, kaj liaj okuloj seke kaj malmilde brilis.

Apud la haveno mem antaŭ li abrupte bremsiĝis malgranda blua aŭtomobileto, kaj tuj sur la Vlaĉja vojo, spirante en lian vizaĝon fortan miksaĵon de cigaro kaj alkoholo, aperis unu el tiuj — kun litero «P» sur la uniformo, kiu ĵus notadis en sian notlibreton lian rakonton pri Lionel Neville.

— Ankoraŭ du vortojn, doktoro! — diris li, eltrenante el la aŭtomobilo pluvmantelon.

— Mi ne havas tempon! — lace suspiris Ustimenko.

— Ĉi tie proksime estas bonega stardrinkejo!

— Ĉio ĉi ne havas sencon, — diris Vlaĉjo. — Kaj vi mem tion bonege komprenas. Vi ĉiuj pensas kaj rezonas, kiel tiu Torpentow.

La ĉevala, dentoriĉa vizaĝo de la ĵurnalisto estis malseka pro la pluvo.

— Kiele! — diris li. — Tio, laŭ mi, estas iom tro. En la nuna milito ni faras unu kaj saman aferon.

— En nia armea regularo estas punkto, kiun vi devas memori, — diris Ustimenko. — Alie vi nenion komprenos. Mi penos traduki ĝin al vi laŭ la memoro...

Kaj post paŭzo li diris:

— «Riproĉon meritas ne tiu, kiu en strebo neniigi la malamikon ne atingis la celon, sed tiu, kiu, timante responson, restis en senagado kaj ne uzis en necesa momento ĉiujn fortojn kaj rimedojn por atingo de venko».

La ĵurnalisto silentis.

— Ĉu vi komprenas?

— Tio estas tro politiko!

— Tio rilatas al ĉio, — kun forto kaj kolero prononcis Ustimenko. — Kaj se vi deziras, al la historio de la morto de Lionel Neville — same. Komprenu ĉion ĉi kaj pripensu en libera tempo, se al vi tion permesos Torpentow.

Kaj, ĉirkaŭirinte la ĵurnaliston, kvazaŭ tiu estis fosto, Ustimenko eniris en la havenon. Kaj kiam li revenis sur la vaporŝipon, li tiel tremis, ke onjo Paŭlinjo donis al li en la bufedejo glaseton da vodko, por ke li trankviliĝu.

— Kaj nin oni intertempe eĉ ne intencas kargi, — diris al Vlaĉjo Petrokovskij, enrigardinte en la bufedejon. — Ĉu vi scias, kion ili opinias? Ili opinias, ke ni bezonas ripozon post la vojaĝo. Neniu estas tiom zorgigita pri la stato de nia nerva sistemo, kiel la karaj aliancanoj. Homoj de freneza bonkoreco...

— Diablo ilin prenu! — diris onjo Paŭlinjo. — Jam vodko preskaŭ tute ne restis, ekde mateno ili vizitadas, kaj kaviaron ili ne per sandviĉoj manĝas, sed el skatolo prenas per kuleroj.

— Kaj vi ne donu! — konsilis Petrokovskij. — Vi mem ĉi tie sandviĉojn faru — et-etajn...

— Kun nia ŝipestro ne eblas ne doni!

Antaŭ la sekva vespero la zinkan ĉerkon oni ŝarĝis sur «Catalina»-n, por transporti la korpon en tiun saman ĉerkujon, pri kiu rakontis Neville. En la salono de «Puŝkino» britaj oficiroj el la konvojo estis drinkantaj vodkon kaj almanĝantaj per kaviaro. La supera oficiro faris paroladon pri senekzempla heroeco de la Ruĝa, Sovetia alianca armeo kaj floto. Ŝipestro Amiraĝibi sidis kun duonfermitaj okuloj, lia cindre bronza vizaĝo ŝajnis malviva, nur unu palpebro tikis.

— Morton al faŝistaj okupaciantoj! — diris li angle kaj levis glaseton. Ĝuste en tiu sekundo Petrokovskij enkondukis en la salonon lordinon Neville. Per la okuloj ŝi tuj trovis Vlaĉjon. Ŝi estis sola, tiu maljunulino, kaj de sur ŝia gumtola mantelo estis fluantaj pluvaj gutoj. Ŝia malseka vizaĝo estis ankoraŭ pli blanka, ol hieraŭ.

— Mi ne scias, — diris ŝi, konsternite ĉirkaŭrigardante la ekstarintajn antaŭ ŝi oficirojn. — Mi ne scias... Mi iris ĉi tien...

Ŝi eĉ penis rideti, kaj en tiu rideto subite montriĝis Lew — la sama fiera kaj sufera esprimo.

— Iomete da viskio, lordino, kaj vi varmiĝos, — diris Amiraĝibi. — Vi simple laciĝis kaj malvarmiĝis...

Vlaĉjo aliris pli proksime al ŝi, kaj ŝi rapide ekrigardis al li.

— Jes, — prononcis ŝi per sia rompiĝema, konsternita voĉo. — Mi hieraŭ ne dankis la doktoron. Mi ne komprenis hieraŭ. Sed poste, nokte, mi komprenis. Tio estis Lew, certe, tio estis mia knabo — Lew. Li... neniam mensogis!

Kaj kvazaŭ ion perdinte, ŝi komencis serĉi en la poŝoj de sia pluvmantelo.

— Ĉu kuracilon? — demandis Vlaĉjo.

— Ne! — dolore sulkiĝinte, respondis ŝi. — Ne, ne kuracilon.

Kaj, disvolvinte folion de malseka papero, ŝi elprenis fotaĵon kaj etendis ĝin al Vlaĉjo. La fotaĵo same estis malseka kaj tre brilis, kaj, probable pro tio, ke sur la vizaĝon de la juna Lionel falis akva guto, ĝi ŝajnis tute viva, kaj la helico de la aviadilo malantaŭ liaj ŝultroj same ŝajnis reala. Ili kvazaŭ estis en pluvo — la knabo kaj la aviadilo — kaj ambaŭ atendis, kiam puriĝos la ĉielo.

— Jen! — diris lordino Neville kaj firme fleksis la fingrojn de Vlaĉjo sur la fotaĵo de la filo, kvazaŭ komprenigante per tio al li, ke la fotaĵo estas lia. — Kaj nun ankoraŭ preĝon, kaj mi foriros! Nenion plian mi povas!

Sen eĉ guto da sango en la vizaĝo, ŝi silentis iom, kvazaŭ rememorante, ĵetis ankoraŭ rigardojn al Vlaĉjo, al Amiraĝibi, al la ceteraj — kaj ĉi tie, ĉe la tablo, super la kaviaro kaj vodko, super la cindrujoj kaj cigaredoj, super boteloj da sukoj kaj sifonoj da sodakvo, seke, klare kaj senpasie ŝi laŭtlegis malnovan preĝon de maristoj.

— Ho Dio! — aŭdis Vlaĉjo. — Vi malfermas larĝe la ĉielojn kaj kvietigas la marojn, Vi direktas fluon de akvoj en ĉiuj akvujoj de la malgranda ĝis la plej granda, Vi estas mastro eterna, prenu, ho Dio, sub Vian protekton la homojn, kiuj servas al Vi en floto Via. Gardu ilin de timo en maro, ordonu al ili neniam timi malamikon, por ke ili povu ĉiam leĝe navigi en maroj, kaj pro tio servantoj Viaj, ho Sinjoro, sur insuloj Viaj povu en paco kaj kvieto servi al Vi kaj ĝoji pri mirakloj teraj, ĝui fruktojn de sia laboro kaj kun danko glori nomon Vian, same kiel la sanktan nomon de Jesuo Kristo. Amen!

— Amen! — konfirmis la oficiroj de la reĝa floto.

— Amen! — aparte, per alta voĉo diris la supera oficiro.

Ŝipestro Amiraĝibi kaj Vlaĉjo akompanis la maljunulinon ĝis la ŝtuparo. Super la haveno Rejkjaviko bruis pluvo. Malsupre sur la albordiĝejo estis frapetanta per la motoro nigra «Cadillac».

— Ili jam trovis min, — diris kun sia stranga duonrideto lordino Neville. — Sed mi ja tute ne estas freneza!

Kaj je la deka horo «Catalina», ekhurlinte per la potencaj motoroj, deŝiriĝis de la akvo, faris adiaŭan rondon super la haveno kaj prenis kurson al Londono.


Jen kiel ĉio ĉi okazis — la naskiĝo kaj morto de la homo.

Poste kun ĉiu tago pligrandiĝadis la distanco, disiganta Vlaĉjon disde tiuj amaraj tagoj, sed strange: multaj aferoj tute malaperis el la memoro, sed la knabino, la suferanta knabino, kiu tiel deziris simili al kuraĝa knabo, ne sukcesis dissolviĝi en la tempo.

Sed rakonti kaj klarigi ĉion ĉi li povis al neniu, krom Banjo, kaj Banjo ne estis, ne estis, ne estis!

### Estas apud Kievo malsanulejo...

Ĉe la komandanto sidis britaj admiraloj kaj la supera estraro de tiu konvojo, kun kiu revenis «Puŝkino». La peza pordo ofte malfermiĝadis, kaj tiam en la akceptejo estis aŭdeblaj ekscititaj voĉoj de la aliancanoj kaj malsimpatiaj, mallongaj, akraj replikoj de la komandanto. La adjutanto en tre mallonga tuniko kun penema kaj diligenta vizaĝesprimo respekte refermadis la pordon, kaj denove en la akceptejo estiĝadis senbrua kaj solena atmosfero, nur aŭdeblis, kiel fajfetas vento sur montetoj, tie, trans la granda fenestro, kaj foliumas paperojn en dosierujo la superŝutita per aferoj diketa adjutanto.

La horloĝo batis la duan horon, kiam la aliancanoj foriris. Vlaĉjo rimarkis, ke tiu admiralo, kiu estis malpli alta, trairis la akceptejon ruĝega, ne levante la okulojn. Kaj iranta sekve post li ĝibeta bluokula maljunulo — veselkapitano — diris laŭte, evidente ne pensinte, ke lin povas kompreni la rusoj, tre klare, kun furiozo en la voĉo:

— Estu damnita tiu tago, kiam mi iĝis milita maristo!

La aliaj angloj returniĝis al li, sed li nur forsvingis iliajn klukantajn ekkriojn kaj malaperis en la koridoro. Sur la tablo de la adjutanto ekbrulis lampeto, kaj Ustimenko eniris en la kabineton, kie per blu-grizaj ondoj naĝis fumo de pipa kaj cigara tabako kaj kie kelnerino Zoja el la salono estis kunmetanta sur la pleton teajn glasojn kaj ne finmanĝitajn de la gastoj sandviĉojn. La komandanto estis kolere malfermanta la fenestron. Haltinte ĉe la pordo, Vlaĉjo sukcesis rimarki liajn ankoraŭ kolere kuntiritajn brovojn kaj la manon, deŝiriĝantan de la fenestra riglilo.

— Bonan tagon, majoro, — diris la admiralo, malferminte finfine la fenestron kaj eksidante sur la fenestrobreton. — Venu ĉi tien, alie eblas sufokiĝi ĉe mi post la amika konversacio. Eksidu. Ĉu vi ripozis?

Li parolis rapide, evidente ankoraŭ ne trankviliĝinte post la «amika konversacio», lia vizaĝo brulis, kaj la okuloj briletis per malbonkora lumo. Ustimenko raportis ĉion, kio necesis formale, la admiralo kapjesis, ankoraŭfoje invitis eksidi. Dum ioma tempo li rigardis malproksimen, al la golfo, poste la sulko inter liaj brovoj glatiĝis, la okuloj ekbrilis per tiel karaktera al li esprimo de kolera humuro, kaj li subite demandis:

— Ĉu vi, doktoro, antaŭlonge legis la «Ensorĉitan lokon» de Nikolao Baziljeviĉ Gogol?

— Antaŭlonge, kamarado komandanto.

— Tie estas tia malsukcesa avo, ĉiam serĉas kaŝitajn trezorojn, — rigardante en la okulojn al Vlaĉjo kaj ridetante, daŭrigis la komandanto. — Tiu avo, por trovi trezoron, vidu, bezonis trafi sur tian lokon, de kie samtempe videblas kaj «la kolombejo de la popa plantejo» kaj «la draŝejo de la subdistrikta skribisto». Sed neniel la avo tion sukcesadis, ne fariĝadis la afero, ĉar aŭ «la kolombejo elstaras, sed la draŝejo ne videblas», aŭ «la draŝejo videblas, sed la kolombejo mankas». Jen tute same ankaŭ tiuj ĉi...

Li almontris per la kapo al tiu flanko, kien foriris la aliancanoj...

— Tute same! Por kondukado de konvojoj ili bezonas tian vojon malkovri, por kaj la kolombejon kaj la draŝejon vidi samtempe. Sed ja estas milito — kaj tiel ne rezultas. Mi al ili tiun ĉi parabolon rakontis ĵus — ili ne taksis, eĉ pli paŭtis, diablo ĉion ĉi prenu...

La ridemaj fajretoj en liaj okuloj estingiĝis, li ekfumis kaj, rigardante malproksimen, al la blu-verdaj, helaj sub la sunaj radioj kaj kvietaj akvoj de la golfo, prononcis:

— Pardonu, tion mi diris tiel, interalie. Mi invitis vin, por danki pro la memornotoj. Treege utilan laboron vi faris, kamarado majoro. Kaj politike ĝuste taksis la situacion. Mirinda afero estas tiu politiko. Jen vi estas kuracisto, skribis al mi pri brulvundoj kaj tromalvarmiĝoj en konvojoj, sed jen! Kia bildo estis disvolvita, eĉ spiro perdiĝas! Mi pensas, nia «amiko» Churchill kaj aliaj «amikoj» el ilia militflota departemento multe pagus pro tio, ke viaj memornotoj entute ne ekzistu. Ciferoj! Ilin ne eblas kontraŭi! Do, pri tio mi diras al vi dankon, sed mi ankoraŭ al vi havas unu peton. La lastan. Poste revenu al via kirurgio, des pli ke Ĥarlamov insiste vin postulas, asertante, ke vi estas lia anstataŭonto...

Ustimenko ruĝiĝis knabece, kiel li scipovis tion fari eĉ nun, la komandanto rimarkis la ruĝon sur liaj vangoj kaj subridis:

— Ne gravas, majoro, ne konfuziĝu! Laŭdon de Ĥarlamov meriti estas honore, kaj kiam tiun laŭdon ankaŭ Levin konfirmas per siaj grakantaj krioj, kaj kun ili konsentas via skeptikulo Mordvinov, tio, vidu, ne estas bagateloj. Nu, kaj nun pri la peto...

— Mi aŭskultas vin, kamarado komandanto.

— Senprokraste, tuj, rekte el ĉi tie vi iros sur la aerodromon «Fiŝa». Ĉu vi estis tie?

— Estis.

— Trovu tie kolonelon Kopjuk. Ĉu vi memorfiksis? Kopjuk. Li vin atendas. Kun li vi iros sur transporta aviadilo en la regionon de Blanka Tero. Tio estas mallonga afero, sed tie, eble, estas frostvunditoj. Necesas ilin el tie evakui. Kaj same esplori la situacion. El la sama vidpunkto, kiun vi scias. Kopjuk Paŭlo Ivanoviĉ klarigos al vi la detalojn. Kun Mordvinov vi konsiliĝos pri demandoj speciale medicinaj. Jen tiele.

Li ekstaris kaj etendis al Vlaĉjo la manon.

— Mi deziras sukceson.

— Jes! — diris Ustimenko.

— Ĉu kun Amiraĝibi vi amikiĝis? — akompanante Vlaĉjon ĝis la pordo, demandis la admiralo. — Kia estas la homo?

— Elstara homo, — respondis Ustimenko per plena kaj feliĉa voĉo. Li eĉ haltis por momento. — Mirinda homo, bonega...

Kaj ankaŭ la admiralo por momento haltis, fiksrigardante al Vlaĉjo.

— Kaj tio estas bona, — diris li iomete malmilde. — Estas bone, doktoro, ke vi scipovas ĝoji, renkontante verajn homojn. Sed ekzistas, vidu, uloj, kiuj ne ellernis pri tio ĝoji. Sed kiam ili ekvidas malnoblaĵon kaj fiaĵon — eĉ ŝrikas pro admiro. Neniel mi tion povas kompreni...

Mordvinov nenion novan sciigis al Ustimenko. Li nur sciis, ke en la regiono de la Zubovska golfo sur la Blanka Tero ĉe la rando de la glacioj suferas katastrofon usona transporta ŝipo «Jesse Johnson», kaj kian katastrofon, neniu sciis klare.

— Sed permesu, — ekkriis Ustimenko, — tiu «Jesse» mem estis en nia konvojo, mi bone memoras, ni kune kargiĝis, sur unu sama albordiĝejo...

Mordvinov nur ŝultrolevis.

Kaj la korpulenta, treege trankvila fama aviadisto Kopjuk same sukcesis diri al Vlaĉjo nenion klaran. Nek flegistinojn, nek helpkuraciston li permesis kunpreni, timante superŝarĝon de la maŝino en la revena flugo.

Ĝis la vespero oni ne permesadis elflugon. Ustimenko ronĝadis biskotojn, altrinkante ilin per malforta teo, kaj aŭskultadis, kiel Kopjuk kverelis kun meteologoj pri iu varma fronto kaj aviadil-glaciiĝo, poste al li venis helpi la navigaciisto — alta kaj kolera junulo, poste la piloto-mekanikisto, kiun oni ĉi tie respekte nomadis avo. Tiam subite evidentiĝis, ke la dua piloto ekmalsanis, kaj estas neniu por lin anstataŭi.

— Li venenfungojn manĝis, — subridante, diris Kopjuk, — je dio, ĝuste. Mi vidis. Mi eliris matene el la terkabano, li al mi diras: «Paŭĉjo, rigardu, fungetoj!» Mi al li: «Oj, Lenĉjo, lasu!» Li ne eltenis — fritis! Kaj, ĉefe, li interesiĝas: «Paŭlo, kaj se estas veneniĝo per fungoj, ĉu tiam sekvos nepra morto, aŭ ekzistas okazoj de resaniĝo...»

Estis aŭdeble, kiel la aviadistoj kaj la meteologoj ridis, poste subite la dikmalalta, kvazaŭ gisita el krudfero «avo» kriis al Vlaĉjo: «Ni kuru al la maŝino», — kaj tie Kopjuk ĝentile invitis Ustimenkon sidiĝi en la seĝon de la dua piloto.

— Ĉu vi flugis iam? — demandis li.

— Flugis, — respondis Ustimenko.

Li morte deziris dormi, dum kvar tagoj li skribadis siajn memornotojn kaj nun, transdoninte la manuskripton al la komandanto, deziris forveturi al si, kiam oni lin subite tuj vokis kaj sendis sur ian Blankan Teron. Kaj la fama kolonelo Kopjuk estis intertempe en babilema humoro kaj detale rakontadis al Vlaĉjo, kiel li ekflugas:

— Ĉu vi sentas? Mi akcelas. Ĉe elirigo de aviadilo al la ekfluga loko la maŝinon oni regas per la bremsoj sur la dekstra kaj la maldekstra rado kaj, certe, per la motoroj, ŝanĝante jen dekstre, jen maldekstre nombron da rivoluoj. Kaj jen ni jam estas sur la ekfluga loko...

Ustimenko suspiris.

— Ĉi tie ni elprovos la motorojn, retenante nian flugaparaton per la bremsoj. La motoroj, kiel vi aŭdas, funkcias glate, ne stumblas, ni la maŝinon ellasas, ĉu vi komprenas? Jen-jen-jen. Nun nia aparateto impetas en la aeron. Ni levos al la aviadilo la voston, kontrolos laŭ la linio de la horizonto, laŭ la aparatoj — kaj jen deŝiriĝo. Tion ni diras laŭ sensaĵo — deŝiriĝo...

«Mi pereis, — pensis Vlaĉjo. — Li ne donos dormi eĉ por sekundo!»

Kaj la fama aviadisto estis parolanta senĉese.

— Jen kio, — diris Ustimenko proksimume post horo. — Vi min pardonu, kamarado kolonelo, sed mi deziras dormi. Mi ne povas...

Tiam Kopjuk-on atakis rido.

Kaj kiam li rakontis al siaj kolegoj pri tio, ke la militkuracisto deziras dormi, ilin same kaptis neretenebla ridego. Kaj la avo eĉ estis viŝanta larmojn pro rido kaj oj-adis, skuiĝante tuta. Iom poste Vlaĉjo eksciis, ke la skipo de Kopjuk neniel sukcesas satdormi dum la lastaj tagoj, kaj ĝuste por ne ekdormi la kolonelo sidigis apud si la majoron de medicina servo, sed la majoro, laŭ vortoj de Paŭlo Ivanoviĉ, «ne pravigis fidon», kaj nun mem tion konfesis.

— Bone, — fininte ridi, diris la korpulenta Kopjuk. — Ni parolu pri via medicino, eble tiam vi ne ekdormos.

Vlaĉjo malgaje suspiris: kiel li konis tiujn konversaciojn pri medicino! «Mi havas bopatrinon, ŝin kuracadis, kuracadis doktoroj, ne resanigis, sed kiam ŝi iris al homeopato — ŝi tuj resaniĝis! Unu homon oni tranĉis, distranĉis kaj lasis en la vundo tondilon, kaj poste kudris! Al onklino Serafima oni „trovis“ kanceron, kaj distranĉis — kaj estis nenia kancero, pro tio estas tio? Ĉe konata aviadisto ne malfermiĝis paraŝuto, li falis, kaj al li nenio okazis — kiel tion kompreni?»

Sed nenion tian diris Kopjuk.

Li neatendite malmilde demandis:

— Kial estas tiel malbone en la malsanulejoj, ĉu, doktoro?

— Kiel — tiel?

— Kaj en la malsanulejoj, kaj en la hospitaloj, — estis laŭte parolanta la kolonelo, tenante la manojn sur la stirilo. — Jen mi al vi pri mi mem rakontos. Operaciis oni min post la vundo en la kvardek dua, tio ankoraŭ sur la Nigra maro estis. La kapon oni operaciis. Mi estis kontuzita en la aero — estis bedaŭrinda okazo. Kaj mi aŭdas deklaron de la kirurgo — bona estis kirurgo, solida, profesoro, certe. Do li deklaras: «Nun al nia vundita amiko estas preskribita la sola kuracilo: kvieto!»

Preskaŭ kolera esprimo glitis sur la granda, forta, malfermita vizaĝo de la aviadisto.

— Nu, kaj oni donis al mi kvieton! Kaj tio estis en malfronta hospitalo, en la vera, bona. Ĉu vi imagas? Jen, ekzemple, nokto. Kiam vi ekdormetas — kaj tion fari estas malfacile por ni, ekdormi, — vi tuj saltas — iu bezonas flegistinon. Kaj la flegistino ne venas. Ĉiuj estas malfortaj, ekstari estas malpermesite. Kaj eĉ ne povas ni ekstari, eĉ se deziros. Do, oni tamburas per trinkpotoj, teleroj. Nature, ĉiuj vekiĝas. Kaj mankas kvieto, ne eblas ĝin akiri. Vi denove ekdormos — oni jam iradas, termometrojn ŝovas, la plankojn viŝas. Kaj taburetojn movas kun bruo. Poste, certe, injektoj. Komencis mi morti, doktoro. Kaj mortus, se ne prenus min la fratino en sian hejmon. Ŝi en la sama Novosibirsko loĝas, prenis min per dek subskriboj. Kaj mi, imagu, post du semajnoj resaniĝis. Nur pro kvieto...

Ustimenko silentis, ĵetante incititajn rigardojn al Kopjuk. Silentis, suspiradis kaj pensis pri tio, pri kio en tiaj okazoj pensas tre multaj kuracistoj: certe, protekta tagordo, ĉio ĉi estas bonega! Nu, kaj se la malsanulo havas perforitan ulceron? Aŭ volvulon? Per kia kvieto kaj ordo en la ĉambro vi devigos, kamarado kolonelo, la atrofiiĝintan intestaron restarigi siajn funkciojn? Aŭ al vi ŝajnas, ke hejme ĉe via fratino malsanulo kun kora insuficienco resaniĝos nur pro sola kvieto?

— Kaj ĉu vi scias, doktoro? Rakontis oni al mi, ke en Ukrainio, apud Kievo, estas malgranda malsanulejo...

Oscedinte en la pugnon, Vlaĉjo forturniĝis. Ora nubo estis naĝanta renkonten al la peza maŝino. Tie, malproksime sube, la oceano estis egalmezure rulanta siajn malvarmajn, neĉirkaŭrigardeble longajn, malhelajn ondojn...

— Jes, mi aŭskultas, malsanulejo...

Sed la kolonelo nenion pli rakontis. Li estis ne el tiuj homoj, kiuj scipovas rakonti en vakuon. Jam ne unuan fojon li «alŝoviĝadis» kun tiu vilaĝa malsanulejo. Plurfoje li rakontadis kaj al medicinaj generaloj, kaj al simplaj kuracistoj — kaj civilaj, kaj militaj. Kaj neniu ankoraŭ elaŭskultis lin ĝis la fino. Pri la mino, kiun Ustimenko elprenis el la ŝultro de matroso, Kopjuk legis en la flota ĵurnalo kaj, konatiĝinte kun Vlaĉjo, decidis, ke «tiu» komprenos, finaŭskultos, konsideros. Sed eĉ tiu ĉi ne finaŭskultis...

Li simple forgesis pri la malgranda malsanulejo nemalproksime de Kievo.

Forgesis, ne finaŭskultinte.

Kaj ĉu povis kolonelo Kopjuk scii, ke tiun konversacion Vlaĉjo Ustimenko ankoraŭ rememoros, kaj kiel rememoros! Rememoros multe pli poste, en malfeliĉo, kiu kaptos lin subite, en malfeliĉo, kiu, sensence kaj sovaĝe falinte sur lin, rompos lian tiom klaran kaj tiom precize nun difiniĝintan estontecon...

Certe, nenio tia povis veni en la kapon de la kolonelo.

Ĵetinte al la dormetanta militkuracisto furiozan rigardon, kolonelo Kopjuk ekfajfis. Li fajfis nelaŭte, penante trankviligi sin, kaj pensis malgaje pri tio, kiel malfacile estas por io nova kaj vera trabati por si vojon tra rutino, indiferenteco kaj malplenaj, laŭtaj frazoj de profesiaj oratoroj.

«Sanprotektado, — pensis li, — bonaj doktoroj, bonaj flegistinoj, bonaj brankardistinoj. Sed kiam ia estro bezonas hospitalon, tiam oni lin metas en apartan ĉambron, kaj tie oni ne bruas! Tie estas necesa kvieto. Tie tabureton oni ne puŝos tra la tuta ĉambro. Tie oni ne vekos por enŝovi termometron. Pri dormo de estro ili komprenas. Kaj se apud Kievo oni tian malsanulejon faris por kamparanoj, por kolĥozanoj, tio neniun interesas. Pro tiaj paroloj ili oscedas kaj ekdormas! Nu, atendu, kamaradoj doktoroj, ankaŭ mi iel-tiel estas deputito de la Supera Soveto de la USSR kaj trovos eblon takte elpaŝi en disputoj koncerne de via inercia rutino! Jen ni finos la militon, pinĉos al la Führer la voston definitive, tiam ni revenos al la demandoj de paca konstruado».

Pensante tiamaniere, kolonelo Kopjuk ekkondukis sian pezan maŝinon al alteriĝo. Ĉi tie, sur la Blanka Tero, tio estis malsimpla afero, des pli ke alteriĝi necesis kiel eble plej proksime al «Jesse Johnson», kiun la kolonelo ekvidis el la dua ĝiro, sed sur kiu neniu montris signojn de vivo. Tio estis tre stranga — ja ne mortis ili tie dum la pasintaj kvin tagnoktoj? Ne povis ja oni ĉi tie ilin mortigi?

En hurlado de la motoroj Vlaĉjo vekiĝis kaj same komencis rigardi, sed li des pli nenion komprenis. Li eĉ la transportan ŝipon ne vidis ĝis tiam, kiam li surpaŝis sur ĝian prujniĝintan, senbruan, silentan, kiel ĉio ĉi tie, ferdekon.

Kune kun la aviadistoj li staris iom sur la meza ferdeko, fiksaŭskultante malvivan sensonecon.

— Ĉe iliaj kanonoj la kulasoj estas demetitaj, — diris subite la avo. — Ĉu vi aŭdas, kamarado kolonelo?

— Do, kiu demetis? Ĉu ĉi tie estas faŝistoj?

La alta navigaciisto elrampis el la ferdeka kastelo, knaris per la pordo, vokis la radiiston:

— Nikola-aĉjo!

— Kion, Andreo? — kvazaŭ en arbaro, ie apud Moskvo, respondis la radiisto.

— La kargo estas en ordo.

— Terura afero, — tremerante per la dorso, prononcis la avo. — Ia tragedio ĉi tie okazis. Terura tragedio, jen rigardu...

Sed ĉi tie okazis nenia terura tragedio. Ĉio evidentiĝis mirinde simpla: la ŝipanaro, laŭ ordono de la ŝipestro, tutsimple forlasis la ŝipon kaj loĝiĝis en tendoj sur la bordo. Kaj la grasa ŝipestro kun skuiĝantaj frambaj vangoj, volvita super peltjako en litkovrilojn, longe kaj furioze kriadis al kolonelo Kopjuk, sur kies vizaĝo estis infane perpleksa esprimo:

— Jes, min malkovris germana skolta aviadilo! Kaj mi signis al ĝi, ke mi kapitulacas. Mi estas komerca maristo, sed ne milita. Al mi oni pagas asekuran kaj polusan kompenson pro tiuj diablaj veturoj. Sed al mi oni ne pagas pro morto. Ni transloĝiĝis sur la bordon kaj portas nenian responson pri via kargo. Mi ne komencis tiun ĉi militon. Mi ne havas kion dividi kun la germanoj. Mi estas izolisto kaj pacifisto. Kaj mi ne deziras sekvi al la gorĝo de via maro, tie estas germanaj submarinoj, kiuj min dronigos. Mi estas senarma! Elveturigu min el ĉi tie sur aviadilo; finfine, mi povas al mi permesi tiun lukson, vi havas vian kargon, la cetero estas detaloj...

Ustimenko estis nehaste tradukanta. Ĉio ĉi ŝajnis nereala — kaj la ĉirkaŭkreskitaj per barboj ebrietaj maristoj, kaj odoro de multekosta tabako, kaj la pipoj, kaj la mallerte starigitaj tendoj, kaj tio, ke la ŝipo kapitulacis al la kontraŭulo, kiu ĉi tie ne ekzistis, kaj la nesubiranta, nevarmiganta suno, kaj la litkovriloj, pitoreske surĵetitaj sur la ŝultrojn de tiuj dizertuloj, kaj iliaj kurbaj subridoj, kaj tremanta sur la manoj de la ferdekestro, en verda kostumeto kaj ĉapeleto kun plumo, malgranda, tusanta simio.

— Mi povas interparoli nur kun reprezentanto de la Sovetia registaro, — subite deklaris la ŝipestro. — Kaj kun vi mi ne deziras!

Kopjuk, peze paŝante en siaj peltbotoj, aliris al la ŝipestro, malbutonis la peltjakon kaj montris insignon de deputito de la Supera Soveto sur la malhelblua uniforma tuniko.

— Ili restos ĉi tie, — konfide sciigis la ŝipestro, — kaj mi iros kun vi. Ĉu taŭgas?

— Ne, ne taŭgas! — respondis la kolonelo. — Ni prenos nur malsanulojn, se ili ekzistas, kaj vunditojn, certe.

Sed Vlaĉjo trovis nek vunditojn, nek malsanulojn inter la ŝipanaro de «Jesse Johnson».

Tiam la ŝipestro proponis monon.

La monon kolonelo Kopjuk rifuzis.

Post tio la ŝipestro proponis preni «kion ajn kaj en kia ajn kvanto» de la transporta ŝipo «por via persona uzado».

— Ni iru al la maŝino! — diris Kopjuk.

Apud la aviadilo la ŝipestro komencis kaptadi Kopjuk-on je la baskoj de la peltjako. Kopjuk abrupte turniĝis, lia granda vizaĝo tremis pro furiozo. Kaj, leviĝante laŭ la ŝtuparo en la aviadilon, Vlaĉjo tradukis:

— Hontu!

Kaj en la aero la kolonelo, kvazaŭ petante pardonon de Ustimenko, diris al li:

— Mi ne diris al li la verajn vortojn — vidu, alilandano. Sed indus! — Poste li neatendite demandis: — Do, ĉu mi finrakontu pri la malsanulejo? Aŭ por vi estas tiom malinteresa? Homo vi estas ŝajne nemalbona, kun ili vi parolis tute inde, ĉu vi vere pri via specialeco malpli interesiĝas, ol mi pri la via?

Tiel, en la aero, en fora Arkto, majoro de medicina servo Vladimiro Atanazijeviĉ Ustimenko unuafoje en la vivo aŭdis pri tio, kio multe pli poste okupis nemalgrandan lokon en la afero, al kiu li servis...

### Mi laciĝis sen vi!

— Ho, kiel vi odoras je eksterlando! — diris al li Veresova, ĝoje brilante per la okuloj kaj fiksrigardante en lian ĝis la ostoj maldikiĝintan vizaĝon. — Vere, Vladimiro Atanazijeviĉ, estas ia tute speciala odoro...

Li plu staris sur la sojlo de sia terkabano: io ĉi tie ŝanĝiĝis, sed kio — li ne povis kompreni.

— Ĉu vi ne koleriĝos? Mi ĉi tie loĝis. Mi tuj ĉion forigos.

— Kial mi koleru, — indiferente respondis li.

Kaj ekvidis sur la tablo letereton — oblikvajn kaj kurbajn, ĉiam hastajn skribaĉojn de Barbara.

— Jes, tio estas de via Stepanova, — spurinte lian rigardon, diris Vera Nikolajevna. — Ŝi ĉiam atendadis, kompatinda, ke vi revenos, en la lastaj minutoj ŝi skribis, antaŭ la ekveturo mem, Kozirev eĉ koleris, ke ŝi prokrastas...

Ŝi ion diris ankoraŭ, sed li jam ne aŭdis — legis.


«Mi tiel atendis vin, — legis li, kaj lia koro peze batis, — mi tiel sufere atendadis vin, Vladeto! Mi tamen pensis, ke vi aperos en la vera, tria fojo. Sed vi ne aperis, vi, certe, intence foriris, denove desaltis de la tramo, ne pardoninte al mi mian nevolan kulpon. Aĥ, Vladeto, Vladeto, kiel mi laciĝis sen vi, kaj kiel vi laciĝis sen mi, kaj kiel vi bezonas esti pli simpla kaj pli bonkora al homoj, kaj kiel vi bezonas ellerni kompreni ne nur vin mem, sed ankaŭ aliajn, kaj kiel tempas al vi finfine kompreni, kie estas vivo homa, kaj kie estas vivo de sanktuloj... Kaj ĉu entute ekzistas tiuj vivoj de sanktuloj?

Kvankam mi jam ne estas knabino, tamen, kiam mi trafis en la fronton, por mi multe kostis tiu imago pri vivo de homoj kiel pri vivo de sanktuloj. Homoj estas homoj, ili estas malsamaj, kaj la malsamaj homoj havas ankoraŭ malsamajn flankojn en ĉiu, kaj vi tion ĝis nun ne deziras kompreni kaj agnoskas nur sanktulojn el via vidpunkto, ekskludante ĉiujn, kiuj ne konformas al via kruela kaj ne ĉiam justa mezuro.

Jen nun vi ankaŭ kun mi rompis, ĉar mi denove ne estas sankta. Sed mi ja amas vin, mia eterna, abomena turmentanto, mi estas sola tia ĉe vi, kiu al vi necesas ĉiam, mi ĉion en vi komprenadus kaj helpadus al vi ne rompi seĝojn, mi kvietigadus vin kaj glatumadus, eĉ tiam, kiam vi impetas mordi, mi aŭskultadus viajn deliraĵojn, mi... sed kial nun pri tio rezoni. Sed tamen dankon al vi pri ĉio. Dankon ne pro mi, sed pro tio, ke vi estas, pro tio, ke la ĉefan — tion, kion mi en vi ĉiam amos, vi ne perdis dum tiuj ĉi jaroj, sed, eble, eĉ firmiĝis en tio.

Kion mi subkomprenas — mi neniam diros, sed ĝi en ĉiu viva homo, sendube, estas la ĉefa.

Do, jen — dankon al vi pro tio, ke vi estas! Mi tre bezonis ĝuste nun, en tiuj ĉi miaj malgajaj tagoj, ekscii, ke en la mondo ekzistas tiaj, kiel vi. Adiaŭ, la plej kara mia homo!

Barbeto».


— Kaj ĉu mian leteron ŝi ne ricevis? — demandis Ustimenko de Veresova, kiu, volvinte tube sian liton, jam malfermis la pordon.

La demando havis nenian sencon: li komprenis, ke nenian leteron ŝi ricevis.

— Atendu, — diris Vera. — Mi revenos kaj ĉion rakontos.

Li verŝis por si malvarmiĝintan teon el tekruĉo kaj avide eltrinkis, poste relegis pri vivoj de sanktuloj. Ĝenerale, ĉio ĉi estis maljusta — aŭ ne tute justa. Jam tiam, dum la pesto, li neatendite por si miris, rigardante al Soldatenkova. Kaj la maljunulinoj? Kaj Cvetkov? Sed ankaŭ tio havis nenian signifon antaŭ tiu fakto, ke li nun tute perdis Barbara-n. Kaj neniu estis pri tio akuzenda, krom li mem!

— Jen via letero, — enirante kaj ĵetante la leteron sur la tablon, diris Vera. — Ĝi venis post la evakuo de Stepanova.

— Ĉu vi estas certa, ke post?

— Ja ne mi liveras poŝton, — defie prononcis Veresova. — Mi ekvidis vian skribmanieron — jen ĉio. Certe, mi povus transsendi vian sendaĵon al subkolonelo Kozirev — ja li scias, kie estas Stepanova, li mem ŝin el ĉi tie forveturigis, sed vi apenaŭ laŭdus min pri tio...

Ustimenko silentis.

Veresova eltrenis el sub la lignolito sian trivitan valizon, malfermis ĝin kaj, facile malleviĝinte sur la genuojn, okupiĝis pri kunmetado de siaj aĵoj — de io rozkolora, diafana, strange ne soldata en tiu ĉi milita vivo. Kaj odoro de parfumo subite atingis Vlaĉjon.

— Vi ne ĉagreniĝu! — petis ŝi. — Ĉi tie ja tutegale estis vake. Kaj al mi tiel tedis la gitaro de Nora, flustrado de la flegistinoj, tuta tiu nia kara kolektivo. Tiel bone estis legi ĉi tie kaj cedi al ĝojoj de individuismo. Bezonas ja homo iam esti sola.

— Ja mi nenion diras, — malvigle respondis li.

Al la pordo oni frapis, Mitjaŝin alportis bolkruĉon kun bolakvo, panon en viŝtuko kaj aldonan oficiran porcion — biskvitojn, buteron, konservaĵojn — veran riĉaĵon. Kaj ankoraŭ vodkon — du botelojn, donacon de la «patronoj», venintan dum Vlaĉjo forestis. La dungita civilulino Helena jam estis saltanta, kiel kaprino, kapitano Ŝapiro, kun sia ĉarma, iom distrita rideto, alportis paperojn por subskribo, Nora, anhelante, raportis, ke «pri pantopono oni impertinente rifuzas duan fojon», la zumilo de la kampa telefono ekzumis sur la breto, la konata, kutima «senorda ordo» de milito, ties ĉiutaga vivo denove absorbis en sin militkuraciston Ustimenko, kaj li revenis en sian ŝtonan terkabanon nur antaŭ nokto — malsata, laca, sed trankviliĝinta — kaj neniom miris, ekvidinte primetitan tablon kaj Vera-n Nikolajevna-n — maldikan, altan, mirinde belan, arde kaj karese ĉirkaŭrigardantan lin.

— Tio estas pro kio? — demandis li, kutime pendigante la kitelon ĉe la pordo.

— Ĉu la balo? Pro via bonorda reveno.

— Kaj vi, laŭ mi, jam drinkis?

— Nepre. Se por vi estas tutegale, ke vi revenis, do por mi tio tute ne egalas, kaj se vi revenis cetere en mia naskiĝtago, do, konsentu, tio estas tre kompleza viaflanke...

— Ĉu hodiaŭ estas via naskiĝtago?

— Post dudek minutoj komenciĝos mia naskiĝo!

— Do ni voku pli da homoj!

— Ne, — atente kaj arde rigardante en la Vlaĉjajn okulojn, diris Veresova. — Neniuokaze. Tio ja estas mia naskiĝtago, sed ne via! Ĉu vere?

Li eksidis kaj etendis la manon por preni cigaredojn.

— Nur timu nenion, — petis ŝi. — Tutegale pri ni oni parolas kaj parolos. Kaj tutegale Sanjo ploros, kaj Nora portos en la mamzono vian fotaĵon. En tio neniel eblas helpi...

En ŝiaj okuloj dancis fajreroj, la lipoj tremeradis pro retenata rido.

— Ĉu vi scias, kiu vi estas, Ustimenko?

— Nu, kiu?

— Kvieta donĵuano, jen kiu vi estas! Inoj parolas pri vi ne alie, ol kunfrapante la manojn kaj montrante la okulblankojn. Kaj ankoraŭ tiu via sendependeco, ĉu vi memoras, kiel diris la saĝa Aŝĥen: «Eleganta impertinenteco rilate al la potenculoj». Ja inoj pro tio freneziĝas. Vidi homon, kiu tute ne malkuraĝas antaŭ altranguloj kaj konservas trankvilon...

— Lasu, — diris Ustimenko, — vi min tro laŭdegas. Kaj ne en konservado de trankvilo ja estas la afero. Mi, Vera Nikolajevna, plurfoje diradis, ke nia armea regularo estas saĝega libro. Ĝi donas plenan eblon senti sin plenrajta civitano ĉe plej strikta sistemo de plenumo de subordiĝo.

Li verŝis por ŝi kaj por si vodkon kaj metis sur la teleron pecon da gado en oleo.

— Sed tutegale vi estas ia elturmentita! — subite mallaŭte diris Veresova. — Neprizorgita orfo! Ekzistas tiaj — lupidoj. Necesas vin enordigi, prilavi, purigi. Nur ne prancu tuj, neniu atencas vian internan sendependecon.

Kaj, silentinte iom, ŝi interesiĝis:

— Ĉu estas malfacile en tiuj konvojoj?

— Ne, ne tre.

Ili kunfrapis la glasetojn tra la tablo, streĉite rigardante en la okulojn de unu al la alia. Vera eltrinkis sian vodkon, turnis la malgrandan kapon kaj la alte metitajn harligojn, ekridis kaj tuj verŝis ankoraŭ.

— Mi ebriiĝos hodiaŭ. Nur ne juĝu min, severa Vlaĉjeto!

«Kaj kio, se ŝi vere min amas? — trankvile pensis li. — Tiam kiel?»

— Nenion vi al mi deziras rakonti, — diris Veresova malgaje. — Mi scias, ke vi por Stepanova konservas. Ŝi, certe, estas ĉarma — via Banjo: kaj senartifika, kaj malfermita animo, kaj junecon vi ambaŭ havis poezian, kaj ĉio cetera, sed infanaj amrilatoj ordinare finiĝas per nenio. Se ne per tro fruaj geedziĝoj, kiuj estas kondamnitaj al disfalo. Sed ĉio ĉi estas stultaĵoj, mi parolas ne pri tio. Mi parolu pri alio...

Deklininte la kapon malantaŭen, ridante per la malhelaj, profundaj, flagrantaj okuloj, kun nebonkora rideto sur la lipoj Veresova avertis:

— Mi vin al ŝi ne donos! Ne tial, ke vi al ŝi ne necesas, ĉio ĉi estas bagateloj — tiuj diversaj Kozirev-oj, kvankam mi, certe, povus eĉ kun pli granda profito por mi tiun Kozirev-on al vi priskribi, sed mi tion konscie ne faras, ĉar vi estas saĝa kaj miajn konsiderojn komprenas. Mi al vi ĝuste diras, ke Kozirev estas malgrava, li estas ŝia malfeliĉo. Sed tamen mi vin al neniu donos. Kaj ne tial ne donos, ke vi por mi estas nekompareble pli necesa kaj grava, ol por ili ĉiuj. Ĉu vi scias, kial?

— Kial? — iomete timigite demandis li.

— Tial, ke mi scias, mi observas vin kaj pro tio scias — kio vi povas iĝi! Kaj vi antaŭ miaj okuloj fariĝas tio! Kaj eĉ kun mia helpo, ĉar, kvankam vi tion neniom rimarkas, sed mi ĉiam diradas al vi — kaj kun konvena okazo kaj sen ĝi, — ke vi estas fenomeno! Ĉu vi komprenas? Kaj homo devas ekkredi tion, ke li estas fenomeno, tiam ankaŭ aliaj tion ekkredos, mi ion tiaspecan legis. Kaj mi vin devigos esti fenomeno, kiel ajn vi obstinu, mi vin devigos leviĝi sur la pinton, sur grandiozan alton, kie la kapo turniĝas, kaj tie mi al vi diros, sur tiu alto, sub tiu vento, mi al vi ĝuste tie diros, ke mi estas via parto, mi estas parto de tiu via estonteco, mi, mi estas parto de via genio, de via gloro, de via — nu, kiel tion diri, kiel esprimi, — kiam vi, ekzemple, malfermos kongreson de kirurgoj ie en postmilita Parizo, aŭ Londono, aŭ Lisbono...

— O ho! — ridante, diris li kaj tuj sulkiĝis, rememorinte pri Torpentow kaj Ward kaj pri la morto de la naskiĝinta homo. — Vere, sur grandan alton vi min intencas suprenigi...

— Sed vi ne ŝercu! — abrupte interrompis ŝi lin. — Mi estas sentalenta kuracisto, ĉu vi pensas, ke mi ne komprenas? Mi estas nenia kuracisto, sed mi estas saĝa, mi estas virino, kaj mi estas vera edzino por tia homo, kiel vi. Vi pereos sen mi, — subite senkompate diris ŝi. — Oni vin dispremos, formanĝos, eĉ ostojn de vi ne lasos. Vi al stultaj, sentalentaj profesoroj kaj mizeraj karieristoj, pro homaj ideoj kaj ankoraŭ pro tio, ke vi estas tute, stulte ne ambicia, — vi al ili, ĉiaj konformistoj-idiotoj, verkados librojn pro danko en antaŭparolo aŭ eĉ en piednoto. Jen kio al vi estos sen mi. Ja mi vin jam konas sufiĉe. Kaj kun mi vi ekkredos je vi mem, mi al vi dum tutaj niaj noktoj flustrados — kia vi estas, kaj matene, nu almenaŭ dum du-tri horoj, vi tion devos memori, ĉu vi komprenas?

— Komprenas, — ridetante, diris li, — sed por tio ja ni ankoraŭ bezonas geedziĝi, ĉu ne?

— Kaj vi ja edziĝos al mi, — kun forto diris ŝi. — Mi ne estas fiera, mi atendos. En amo, ĉu vi scias, Vlaĉjeto, nur stultulinoj kaj kokinoj estas fieraj — kaj filistrinoj. Aĥ, ŝi prefere mortos, ol oferos sian fierecon. Do, ŝi ne amas, se fieras. Do, la vera sento ne ekzistas eĉ je groŝo, jen kion tio signifas... Estis ankaŭ mi iam fiera...

Ŝi drinkis ankoraŭ vodkon, subridis — densa, varma ruĝo kovris ŝiajn vangojn:

— Kun koloneloj kaj subkoloneloj! Kun unu aviadisto — aĥ, kiel li timidis, kaj arogis, kaj ploris. Kaj eĉ kun generalo. Kun profesoro nia en la instituto — kiam mi ankoraŭ tute knabino estis. Ora kapo — vera sciencisto...

Ŝiaj brilantaj okuloj rigardis kvazaŭ tra Ustimenko, en iun por ŝi sola videblan foron. Poste ŝi skuis la kapon tiel forte, ke unu ŝia harligo — malhel-kaŝtankolora, glacea — glitis sur la epoleto trans la dorson, — tiris sin kaj diris:

— Ĉu vi scias, kio en vi estas la ĉefa? Interna morala sendependeco. Ili, ĉiuj miaj, neniam tion havis. Havis, sed ĝis ia nivelo, aŭ eĉ ĝis plafono. Dio scias, kion mi al vi babilas, kaj tio aspektas flato, sed mi tiel pensas, kaj bezonas, ke vi ĉion sciu. Drinku, mi petas, je mia sano almenaŭ unufoje — ja mi tamen hodiaŭ naskiĝis.

Vlaĉjo etendis la manon tra la tablo al ŝia glaseto, Veresova subite rapide kliniĝis, per du varmegaj polmoj kunpremis lian pojnon kaj alpremiĝis per la lipoj al lia mano.

— Lasu! — konfuziĝante, ekkriis li. — Ĉesu do, Vera... Venjo! Vera Nikolajevna, ja ne eblas tiel!

— Kaj vi min nomu Vereto, — tra subite aperintaj larmoj petis ŝi. — Tio ja estas nemalfacila! Aŭ vi timas malpurigi? Ne timu, en tio estas nenio timinda, subkolonelo Kozirev verŝajne nenion kun ŝi timas...

Li ŝiris la manon, ŝi ne lasis.

— Tio estas stulta! — prononcis li. — Kaj malnobla!

— Ne. Tio estas simpla, kiel almozulino sur preĝeja perono, — jen kia tio estas. Sed mi ja al vi diris, ke mi ne estas fiera...

Retenataj larmoj aŭdeblis en ŝia voĉo, sed ĉio ĉi lin neniel interesis — en lia animo amare kaj dolore plu sonis la vortoj: «Subkolonelo Kozirev verŝajne nenion kun ŝi timas!»

Kaj subite kvazaŭ vento alportis — forta kaj momenta — tiun aŭtunan matenon en la fora kaj kara juneco, kiam bruis branĉoj de sorpujo sub la malfermita fenestro kaj kiam li unuafoje en la vivo spertis al Barbara senton de kompato kaj kareso, rememoris la larĝan polmon inter siaj kaj ŝiaj lipoj, ŝian knabinan korpon, kiun li brakumis, kaj ŝiajn mokajn vortojn pri tio, kiel ili geedziĝos:

— En via libera tempo, ĉu tiel, Vlaĉjeto?

«Kara mia homo! — subite kun peza, bolanta kolero pensis li. — Fajrobirdo! Dankon, ke vi estas! Kaj vi mem?»

Elŝirinte sian manon, li leviĝis, verŝis en la glason pli da vodko, ekfumis kaj, penante esti pli simpla kaj pli senĝena, sed tamen per streĉita voĉo li diris:

— Je via sano, Vera. Kaj vidu, al mi kaj vi estas nemalbone! Jen, tio, alia, ni drinkas, almanĝas!

— Tion vi diras ne al mi, — kun mallonga kaj malgaja subrido sagace divenis Veresova. — Ĉi tie via «tio, alia» tute ne koncernas. Nun vi, Vladimiro Atanazijeviĉ, al Stepanova repagas. Nur ne pensu, mi petas, ke mi faras al vi scenon. Ne zorgu, mi ankaŭ en tio al vi helpos, mi al vi en ĉio helpos, kaj tiujn viajn sentojn venki — same helpos. Mi estas eltenema kaj, se mi enjungis min, mi tiros. Kaj mi ja enjungis min. Mi ja estas via, kamarado majoro, ĝis, vidu, la ĉerka kovrilo mem. Ne gravas, ke al mi estas malfacile, ne gravas, ke mi ĉiujn venantajn al vi leterojn, nur por ajna okazo, tenas super vaporo kaj per tranĉileto — havas mi tian malnovan skalpelon, specialan — malfermas kaj tralegas, la amo ĉion senkulpigas, gravas alio...

Survolvinte sur la manon sian falintan harligon, ŝi kun forto ŝiris ĝin, leviĝis, mordis la lipon kaj, proksime alirinte al Ustimenko, ripetis:

— Gravas alio! Gravas — ĉu mi taŭgas al vi?

Ŝi rigardis al li rekte — per senmova malhela rigardo.

— Taŭgas! — bruske diris li. — Nepre taŭgas!

Lia kapo estis iomete turniĝanta pro la trinkita vodko kaj pro tio, ke Veresova estis tiel proksime de li.

— Tiam ordonu: restu! — ordonis ŝi, preskaŭ ne malfermante la lipojn.

— Restu! — ripetis li.

— Tio ne gravas, ke vi min ne amas, — same ne malfermante la lipojn, prononcis Vera Nikolajevna. — Tio havas nenian signifon. Vi min ekamos — kun tempo, — mi scias, mi estas certa. Ekamos, ĉar mi iĝos parto de vi.

Metinte la manojn sur liajn ŝultrojn, ŝi iomete altiris lian vizaĝon al siaj lipoj kaj, preskaŭ tuŝante lian buŝon, petis:

— Kaj bonvolu diri almenaŭ unu proksimume karesan vorton. Tio ja estas por vi ne malfacile. Pro ĝentileco, kaj mi penos kredi, ke tio estas vero. Diru al mi «kara», aŭ «amata», almenaŭ ion! Tio estos al mi donaco por la naskiĝtago...

— Venjo! — flustre kompate diris li kaj, subite rememorinte kun turmenta, venĝa kolero ĉion poreterne pasintan, aldonis: — Vereto!

— Kiel? — tremerinte per la tuta korpo kaj alpremiĝante al li, demandis ŝi.

— Vereto! — avide kaj rapide ripetis li. — Vereto!

— Vidu! — apenaŭ aŭdeble en lian orelon diris ŝi. — Vidu, kia vi ĉe mi estas malavara, dankon al vi! Vi ne avaris!

Kaj matene Nora Jarceva, ne rigardante al liaj okuloj, gratulis lin.

— Pro kio? — demandis li.

— Pro via persona feliĉo! — tra larmoj respondis Nora.

## Ĉapitro dek dua

### «Kaj do iru danci nun!»

«Vundita! — pensis li. — Kiel stulte!»

Li sukcesis ankoraŭ iomete altreni al la ŝtuparo la serĝenton, probable jam malvivan, poste li ekaŭdis sonoran, longan ĝemon de salvo — la destrojero estis pafanta per la ĉefa kalibro, — poste li ekvidis nigrajn aviadilojn kun svastikoj — ili denove estis alirantaj por atako, — kaj nur tiam, faliginte la vizaĝon sur la ĉirkaŭbruligitan ŝuon de pereinta matroso, Vlaĉjo perdis la konscion.

Li rekonsciiĝis en la salono de «Suna», kie nun estis operaciejo. La ŝipoj plu pafadis, kovrante elŝipiĝantajn trupojn, ĉio zumis kaj tremeradis pro salvoj, kaj subite apude Ustimenko ekvidis Rodionon Metodjeviĉ-on, al kiu la ŝipa kuracisto estis rapide kaj lerte surmetanta vindon sur la kubuton. Pro la flava, blindiga lumo de la senombra lampo doloris la okuloj. Ustimenko mallarĝigis la okulojn kaj, kiel al li ŝajnis, tre laŭte vokis la veselkapitanon, sed neniu kaj nenion aŭdis, kaj Vlaĉjo tute senfortiĝis, kaj denove ĝin io ektiris ien sur malhelan, sufokan fundon, kie li estis ĝis tiam, kiam ekvidis sin en malalta volba kelo de nekonata hospitalo. Tamen, tio estis la bone konata de li hospitalo, sed li ja neniam havis okazon vidi la plafonon, kuŝante sur lito, kiel vidas vunditoj.

Kelkajn tagnoktojn, kaj eble eĉ multe pli, li pasigis en la mistera mondo de malklaraj sonoj kaj blanka nebulo, jen forlasante la vivon, jen denove revenante en ĝin. Plej probable, oni lin operaciis — li ne sciis tion. Dum iuj sekundoj al li ŝajnis, ke li vidas la flagŝipan kirurgon Ĥarlamov, aŭdiĝis lia potenca, nedisputebla tenoro, poste li rekonis Vera-n kun larmoj, bolantaj en la okuloj...

— Kio, Vlaĉjeto? — streĉite demandis ŝi.

— Aĉe! — plendis li, denove falante en senkonsciecon.

Kaj ree ekkuris horoj, tagoj, noktoj, diurnoj, ĝis tiam, kiam li ekaŭdis nemalproksime de si obtuzetan kaj lacan voĉon:

— Mi timas, ke ni lin perdas!

— Oni instruis min... — sufokiĝante pro malforteco, apenaŭ movante la sekiĝintan langon, diris Ustimenko, — oni min siatempe instruis... eĉ... en la plej malgajaj okazoj... pli reteni la langon...

En la ĉambro estiĝis silento, poste pri li iu diris per estima baso:

— Tio estas karaktero!

Li petis trinki.

Varma, rozkolora, en flankenŝovita kaptuko, ĵus vekiĝinta, super li kliniĝis Vera kun bektaso.

— Kien mi estis vundita? — demandis li severe.

— Nur lezo de molaj histoj, Vlaĉjeto...

— Ne mensogu! — ordonis li. Kaj, restariginte la spiron, interesiĝis: — La manoj, ĉu?

Ŝiaj lipoj tremeris kunsente kaj kompate.

Ustimenko fermis la okulojn, kvazaŭ ekdormante. «Kantis vi en la somero, — rememoris li, — kaj do iru danci nun!» Unu afero estas kuraci, la alia — esti vundito.

Denove ekkuris tagoj kaj noktoj. Sed eĉ kiam li ekfartis multe pli bone, li kun neniu povis konversacii. Kaj Ĥarlamov-on mem Ustimenko pri nenio demandis — ĉu ne sciis li, kiel mirinde scipovis mensogi Alekseo Aleksandroviĉ «por necesoj de sano»?

— Ĝenerale, tio utilas! — prononcis li iam en ĉeesto de la flagŝipa kirurgo, respondante al la propraj pensoj.

— Pri kio vi parolas? — miris Alekseo Aleksandroviĉ.

— Pri tio, kamarado generalo, ke ni, kuracistoj, iam devas ion sperti sur si mem. Ekzemple, suferojn. Al mi estis tre dolore, mi petis morfinon, sed al mi oni ne donis pro tiuj altaj kaj kortuŝaj konsideroj, ke mi poste iĝos morfinisto. Antaŭe ankaŭ mi rifuzadis, sed nun...

— Hm! — diris Ĥarlamov. — Ĉiam vi al ekstremaĵoj ĵetiĝas, Vladimiro Atanazijeviĉ, sed ja vere estis okazoj... Tamen, ni disputos, kiam vi resaniĝos.

Mordvinov — la estro de la sanitara departemento de la floto, — en generala uniformo kun pantalongalonoj, laŭtlegis al li ukazon pri tio, ke subkolonelo de medicina servo Ustimenko V. A. estas dekoraciita per ordeno de Ruĝa Standardo. Vlaĉjo deziris diri, kiel diradis antaŭe, ricevante ordenojn: «Mi servas al la Sovetunio», sed nun tio ŝajnis al li nesufiĉe preciza, kaj li nur dankis. La ordeno estis enmanigita al Vera Nikolajevna, ĉar Vlaĉjo ne havis, per kio preni ĝin.

En la sekva tago Veresova voĉlegis al li artikolon el la flota ĵurnalo, en kiu estis rakontite pri lia heroaĵo. Supre de la paĝo estis kapo: «Timu, fricoj, ĉi tie staras matrosoj», kaj en la centro de la artikolo Vlaĉjo ekvidis sian fotaĵon — diligenta doktoreto kun penema vizaĝesprimo de plenaĝa unua lernanto. Vera legis per kortuŝita voĉo, en la ĉambro estis silento, ĉiuj vunditoj aŭskultis, kiel subkolonelo Ustimenko operaciis dum batalo, kiel li eltrenis el fajro matroson Ŝaligin, kiel li anstataŭis mitraliston...

— Mensogo, — diris Vlaĉjo. — Nenian mitraliston mi anstataŭis, mi ja ne scipovas pafi per mitralo...

— Kian tio havas signifon, — severe prononcis Vera, — tio ja estas arta eseo...

— Des pli, ili ne mensogu!

Vera suspiris kun obeema aspekto, kaj li komprenis, ke ŝi pensis pri li: «Turmentanto!»

«Kaj kial mi alkroĉiĝis?» — insultis li sin.

Poste estis kelkaj tagoj da senĉesaj vizitoj, kiuj lin tute elturmentis: Vlaĉjon oni konsoladis kaj vigligadis. Al li oni donadis ekzemplojn de diversaj feliĉaj finoj kaj gajaj elnodiĝoj. Oni adresadis alvokojn al lia volo, al kuraĝo, al tio, ke optimismo estas la ĉefa afero. Ne konsoladis nur sola saĝa Elisbaro Ŝabanoviĉ. Li venis en hela kostumo, tre sunbruna, kaj oni lin longe ne enlasadis en la militan hospitalon — tian facilaniman aspekton li havis, tiu fama ŝipestro: bunta kravato, helaj ŝuoj, naztuko el la brusta poŝo.

— Verŝajne, mi similas al spiono, — diris Amiraĝibi, eksidante apud Ustimenko. — Manko de solideco estas mia malbeno, oni min sur la bordo ne opinias plenaĝa homo, vi komprenas, Vladimiro Atanazijeviĉ. Ankaŭ vi estas same nesolida, mi rimarkis.

Kaj, pri nenio demandante Vlaĉjon, ne farante «hospitalan» vizaĝon, ne penante esti «delikata», li rakontis unu, du, kvin historiojn pri eksterlando kaj pri tio, kiel li trafadis en la altan, plej monduman mondon, por ke oni pli rapide kargu lian ŝipon; li prezentis diversajn titolulojn kaj ties kutimojn, prezentis sin mem kaj la kargadan ĉefon McCormick-on, prezentis tiel precize, observeme kaj gaje, ke la tuta Vlaĉja malgaja ĉambro ekbruis, ĝoje ekridegis, postulis ankoraŭ rakontojn kaj longe, ĝis la nokto mem ne forliberigadis la legendan ŝipestron.

Adiaŭante, Elisbaro Ŝabanoviĉ neatendite diris:

— Kaj post la milito, Vladimiro Atanazijeviĉ, mi ricevos iun konvenan keston kaj invitos vin kiel ŝipan kuraciston. Ni farados ĉirkaŭmondajn vojaĝojn, mi montros al vi oceanojn kaj marojn, vi vidos Atlantikon, kaj Mediteraneon, kaj diversajn aliajn flakojn. Ni sidados en ferdekseĝoj, la eksa iom fama Amiraĝibi, nun maljuna ŝipestro, kaj vi — ankoraŭ juna bela doktoro, iomete gratita en la milito. Vi havos grizajn tempiojn, doktoro, kaj vi aĉetos al vi blankan pantalonon, tio neordinare konvenos al vi. Ni sidos en ferdekseĝoj, kaj mi montros al vi kelkajn nemalbonajn angulojn de la naturo, en tiu ĉi freneza mondo tamen estas io rigardinda, ĉu? Ĉu vi konsentas?

— Konsentas! — gaje konfirmis Ustimenko.

— Tamen konsideru, — diris Amiragibi. — En tiuj diversaj landoj necesas scipovi porti ĉapelon, tio estas grava. Kaj vi havas sur kion ĝin surmeti — la ĉapelon, post tia milito tute ne ĉiu povas fanfaroni pri viaj atingoj...

Li foriris, kaj en la ĉambro oni ankoraŭ longe rememoradis liajn rakontojn kaj ridadis, rememorante.

Finfine la brankardon kun Vlaĉjo oni singarde enportis en vagonon por grave vunditoj, Vera Nikolajevna alpremiĝis al lia nun nerazita kava, seka vango per la varmaj, malsekaj pro larmoj lipoj, kaj la sanitara trajno malrapide ekiris preter forbruligitaj urboj, preter cindro kaj malfeliĉo de la milito — en malproksiman malfronton. Dum plej granda parto de la longa vojo Ustimenko kuŝis kun fermitaj okuloj. Li tiel terure, tiel neelteneble laciĝis dum la milito, tiel laciĝis pro pensoj pri sia estonta loko en la vivo, ke li ĵuris al si en la vojo nur ripozi kaj akumuli fortojn por la lukto por si mem, kiu ĝin atendis. Kaj kio estas, finfine, eĉ lia plena invalideco kompare kun la prezo de la jam nun tiel videbla Venko...

Kaj senbrueco!

Kiel bone nun li komprenis prezon de tiu benita senbrueco, de tiu pura, varma aŭtuna ĉielo, de tiu konifera odoro, verŝiĝanta en la malfermitajn fenestrojn de la vagono. Kie, kiam, el kie li memorfiksis tian senbruecon? Eble, el la malproksimaj tagoj de la juneco?

La trajna kirurgo — karesa maljunulo, komforte loĝanta kun sia same oficiale karesa edzino en duloka kupeo, — longe konversaciadis kun Vlaĉjo, delikate kaj saĝe rakontante al li pri ĝojoj de simpla, senartifika vivo, ekzemple, pri fiŝkaptado, aŭ pri kolektado, aŭ pri tio, kia estas sunleviĝo sur Volgo. Li paroladis ne nur por Ustimenko, sed por la tuta vagono, kaj la vunditoj, aŭskultante lin, ne interrompadis, sed interpalpebrumadis kaj kompreneme ridetadis. «Ĉiu havas sian okupiĝon, — estis dirantaj tiuj malgajaj, iam eĉ koleraj ridetoj, — ĉiu estas destinita por sia afero. Lia, ekzemple, afero estas konsoli».

— Sed ĉe vi ja la manoj ekzistas! — diris la doktoro al sola Vlaĉjo. — Ne amputitaj, tio, vidu, estas grava!

— Kompreneble, grava! — kun malvarma duonrideto respondis Vlaĉjo.

Jes, certe, la manoj ekzistis, sed nur en fora Starodolsko, en profunda evakuhospitalo, kaj eĉ ne tuj, Vlaĉjo komprenis ĉion kaj, kiel al li tiam ŝajnis, ĝisfine.

Oni longe atendis lin — tiun faman profesoron, unu el tiuj neestingiĝantaj nomoj, antaŭ kiuj estis malfacile ne timidiĝi. Timidiĝis ankaŭ Ustimenko en la tago de alflugo el Moskvo de la akademiano kun tuta lia stabo, timidiĝis tiel, ke eĉ ekstaris, apogante sin per lambastono, kiam malfermiĝis la pordo kaj suna lumo falis sur la vizaĝon de romia patricio — potenceman, saĝan, malmildan.

— Sidiĝu! — per forta, tondra baso ordonis la akademiano. — Mi ĉi tie estas ne generalo, sed kuracisto.

— Kaj mi ja ekstaris antaŭ kuracisto, sed ne antaŭ generalo! — firme rigardante en la flavajn, katajn okulojn de la romia patricio, diris Ustimenko.

— Ĉu vi min konas?

— Estante kuracisto, mi ne rajtas ne koni viajn laboraĵojn.

— Kaj kial vi koleras?

Vlaĉjo silentis.

Ĉirkaŭe en tima tumulto ĵetiĝadis hospitalaj doktoroj kaj doktorinoj, flustre raportadis al la stabo de la akademiano, portadis malsanhistoriojn kun analizoj — ĉion kune, necesan kaj tute nenecesan, sed nepran laŭ respektivaj ordonoj, ukazoj kaj cirkuleroj. Oni alportis ankaŭ Vlaĉjajn dokumentojn, li ĵetis flankan rigardon al ili kaj ridetis: tie estis ĉio, escepte de tio, ke li estas kirurgo.

— Do pro kio vi tamen estas incitita? — interesiĝis la profesoro.

— Laciĝis, eble...

— Nun vi ripozos.

— Esperinde!

Jam kun senkaŝa kolero li rigardis en la ideale razitan grandan, bonrasan vizaĝon de la fama doktoro. Vi mem tiel ripozu!

— La afero estas en tio, ke mi same estas kirurgo, — retenante sin, diris Ustimenko. — Kaj tiu ripozo, kiun vi al mi promesas... por mi estas... ne tro granda konsolo.

Per la flavaj, kataj, tute ankoraŭ ne maljunaj kaj kroĉiĝemaj okuloj ekrigardis la profesoro al Vlaĉjo, silentis iom, iun abrupte vokis, fosis en la dokumentoj de Vlaĉjo, kaj kiam oni finfine alportis, evidente, perdiĝintan depeŝon de Ĥarlamov, per tia voĉo prononcis «grandan dankon», ke Vlaĉjo froste kuntiriĝis, imagante al si postan konversacion de la profesoro kun la kulpulo de la perdo de la telegramo el la floto.

Tio estis malgaja mateno, kiam la «romia patricio» faris sian senapelacian verdikton. Saĝa homo — li estis sufiĉe bonkora, por diri la veron, kaj sufiĉe kuraĝa, por ne prokrasti longe tiujn malgajajn formulojn.

— Do, senespere? — demandis Vlaĉjo.

— Mi ne intencas kaj ne rajtas konsoli vin, — fiksrigardante al Vlaĉjo per malvarmaj okuloj, respondis la profesoro, — sed mi ne povas ne rememorigi, ke krom via kaj mia specialeco ekzistas ankoraŭ multe da interesa en la mondo...

Kaj, fleksante la fingrojn de la grandaj, fortaj manoj — jen de la maldekstra, jen de la dekstra, — li komencis nombri:

— Neŭropatologio, ĉu? Mikrobiologio? Patologia anatomio, kiel? Cetere, mi konas neŭrokirurgon, kun kiu okazis historio simila al la via, sed li trejnis sin tiel, ke per la maldekstra mano faras mjelan punkcion, kaj ĝuste kun la maldekstra ĉe vi la afero statas sufiĉe bonorde. Poste — radiografio, nemalbona kaj multe promesanta tereno, postulanta talentajn homojn...

Ustimenko preskaŭ ne aŭskultis, rigardis flanken.

— Mi, certe, komprenas, kolego, vian staton, sed mi ne povas ne rakonti al vi konvene al la okazo unu epizodon, — daŭrigis la «romia patricio», — eble, vi atentos ĝin. Nia famega kirurgo, mia malnova konato kaj, eblas diri, kamarado, perdis nelonge antaŭ la milito la vidkapablon... Rejnberg — jen kia estas la nomo de tiu homo. Do, imagu al vi, tiu homego ekde la komenco de la milito opinias sia morala devo ĉeesti en ĉiuj operacioj, farataj en lia eksa kliniko, kaj, ne havante eblon operacii, per sia valorega sperto kaj talento alportis tre multan plej gravan utilon, nur konsilante en malsimplaj kazoj. Ankaŭ ĝis la nuna tempo sidadas dum multaj horoj mia malnova kamarado en la operaciejo, kaj liaj doktoroj malantaŭ li sentas sin sekuraj, kiel malantaŭ ŝtona muro, ĉu vi komprenas?

— Ĉio ĉi, kompreneble, estas tre kortuŝa, — rigardante en la okulojn de la akademiano, severe kaj malmilde respondis Ustimenko, — kaj ĉio ĉi, certe, devas subteni mian spiriton. Sed doloroj, kamarado generalo, neelteneblaj doloroj, ilin ja same ne eblas ne konsideri! Neŭromo, antaŭe mi pri ĝi nur legis, sed nun konas ĝin laŭ mi mem. Kiel estas dirite en tiu fablo — kantis vi en la somero, kaj do iru danci nun...

— Kion vi, propre, tiam deziras? — demandis la akademiano kaj, elpreninte el la cigaredujo dikan cigaredon, frapis per ties ingo al la ora monogramo. — Per kio mi povas esti por vi utila?

— Al mi necesas amputi la dekstran manon.

La akademiano forte enspiris fumon, dispelis la fumon per la blanka manplato kaj respondis ne haste:

— Bone, ni ĉi tie pripensos la demandon entute. Pripensos, konsiliĝos, ankoraŭ kun vi konversacios plurfoje...

Kaj foje vespere oni alportis al li telegramon:

«Renkontu nepre la dekunuan vendrede moskvan pasaĝeran aviadilon».

«Ĉu Vera? — malsimpatie kaj maltrankvile pensis li. — Sed kial tiam sen nomo?»

Vendrede la dekunuan laŭ ordono de la hospitalestro mem oni helpis al li vestiĝi kaj kondukis en malnovan leĝeran aŭtomobilon, en kiu veturadis la hospitala estraro en Starodolsko.

«Renkontu, — pensis Vlaĉjo. — Kian diablon?»

La aviadilo estis malnova, trivita, sed la piloto alterigis ĝin kun ŝiko, kvazaŭ tio estis la lasta atingo de la aviada teĥniko. Kaj la ŝtuparon sur la kvieta starodolska aerodromo oni same altrenis al la maŝino kun eleganta rapideco, kvazaŭ sur la moskva aerodromo Vnukovo.

La pordo malfermiĝis, sur la ŝtuparon ekpaŝis generalo. Kaj tuj Vlaĉjo komprenis, ke tio estas ne generalo, sed Aŝĥen Ovanesovna Oganjan — proprapersone, en parada tuniko, kun ĉiuj siaj ordenoj kaj medaloj, en epoletoj, brilantaj per arĝento, en kaskedo, dande oblikve surmetita sur la kapon, sur la grizajn buklojn, kaj eĉ ne sur buklojn, sed sur iajn kurbaĵojn, flirtigatajn de aŭtuna vento...

Krom mantelo kaj malnova kampa sako, ŝi nenion kunhavis, kaj al soldato-ŝoforo ŝi ordonis veturi rekte al «komerca restoracio», sed al bona, la plej bona, kiel en Moskvo. Nur post tio la maljunulino turniĝis al Vlaĉjo, ŝia liphara supra lipo leviĝis, nudiginte ankoraŭ firmajn, junajn dentojn, kaj Aŝĥen demandis:

— Mi vetas, ke vi pensis pri mi, Vlaĉjeto, kiam mi alflugis, per tiaj vortoj: la fisorĉistino alflugis sur balailo. Ĉu tiel?

— Ne, — diris Ustimenko, — sed mi pensis, ke vi estas generalo.

— Ĉu masklo?

— Kial masklo? Generalo.

— Tio estas Zinjo, kiu estas tre virineca, sed mi krudiĝis, — prononcis Aŝĥen. — Kaj ĉu vi scias, Vlaĉjeto? Hodiaŭ mi kondutos en via urbo, kiel kruda militisto, kiu venis por ripozo. Ĉu tio estas restoracio? Kun vodko?

Ŝi ĵetis rigardon al la horloĝo, ĝustigis la nazumon, ordonis al la ŝoforo alveturi por preni ilin precize je la dekkvara kaj nul-nul kaj peze elgrimpis el la aŭtomobilo.

La restoracio «Venteto» ĵus malfermiĝis. Ĵetinte la kaskedon kaj la mantelon kun la sako al vestisto, miregigita per ŝiaj manieroj, la maljunulino ordonis voki la direktoron kaj okupis la plej bonan tablon inter fikuso, palmo kaj fenestro.

— Ĉu vi estas la direktoro?

La kalva homo en kornaj okulvitroj, simila al protestantisma pastro, riverencis.

— Ĉion plej bonan, kion vi havas, — diris la maljunulino. — Konjakon, certe, armenan. Mi fordiboĉos frenezan monon, ŝmirados vizaĝojn de kelneroj per mustardo kaj frakasos trumon. Ĉu vi havas bonan, multekostan trumon?

— Ni trovos por bona gasto, — karese ridetante, diris la direktoro. — Ĉion trovos.

— Kaj muziko kie estas?

— Ankoraŭ estas frue, sinjorino.

— Mi ne estas sinjorino, civitano direktoro. Ni ĉiujn sinjorinojn siatempe sendis al generalo Duĥonin, aŭ, por ke al vi estu kompreneble — en la teron. Mi estas kolonelo de la Milita Floto de la USSR. Kaj estu ĉampano, seka kaj bone malvarmigita.

La direktoro retiriĝis, Aŝĥen regalis Vlaĉjon per cigaredo «Hercegovina Flor», ekfumis kaj diris base:

— Se mi estus viro, Vlaĉjeto, kiajn terurajn diboĉojn mi aranĝadus. Kaj ne estus de mi kompato al la malforta sekso.

Ŝi fiksrigardis lin atente kaj subite demandis:

— Do? Ĉu ni estas enprofundiĝintaj en si mem? Ni eĉ ne interesiĝas pri bultenoj de Sovinformburoo? Ni al la letero ne respondas, al ni du kadukaj maljunulinoj skribas, kaj ni tiel impertinentiĝis, tiel vartas niajn suferojn, ke dikti kelkajn vortojn ne povas. Ni estas specialaj, ĉu?

— Se vi por tio min ĉi tien vokis... — komencis Vlaĉjo, sed Aŝĥen tiel frapis per la pugno al la tablo, ke maljuna kelnero, dismetanta glasetojn, eĉ desaltis.

— Sidu kaj aŭskultu, — brilinte al li per siaj globaj okuloj, konsilis Ogajnan. — Kaj kviete sidu, alie mi tre koleriĝos, mi jam sen tio estas sufiĉe kolera, kaj se ankoraŭ tre koleriĝos, al vi estos malbone, subkolonelo. Verŝu do, — kriis ŝi al la kelnero, — vi ja vidas, tio estas malfeliĉa invalido de milito, kiu bezonas plej rapide dronigi la malfeliĉon en vino, alie li insultos per malbonaj vortoj kaj ofendos preterpasantojn. Verŝu rapide kaj riverencu al li profunde, avo, vi antaŭ li kulpas, ĉar vi havas kaj la piedojn kaj la manojn en ordo...

Ustimenko longe suspiris: li tamen dekutimiĝis de la fisorĉistino kaj forgesis ŝian manieron apliki ĉiam drastajn rimedojn.

— Je mia sano, — diris Aŝĥen. — Mi estas kaduka maljunulino, drinku je mi kaj aŭskultu...

Vlaĉjo eltrinkis glaseton kaj rimarkis rigardon de Aŝĥen, ĵetitan al liaj fingroj.

— Ne maltrankvilu, — subridis li, — glaseton teni mi povas.

— Ja mi ne maltrankvilas. Aŭskultu: en la tridek dua jaro somere al grave malsana Oppel kuracistoj proponis urĝe forigi la okulon, trafitan de kancero. Oppel pensis dum kelkaj tagoj, poste venis en sian klinikon, ligis la malsanan okulon per tuko kaj, kiel ĉiam, komencis vican operacion. Nur absolute konvinkiĝinte pri tio, ke operacii eblas ankaŭ kun unu okulo, Oppel konsentis pri la propra operacio. La rajto resti kirurgo estis por li pli kara ol la vivo mem.

— Kaj prave, — diris Vlaĉjo. — Ĉu mi disputas kun tio? Se vi decidis min iomete eduki, Aŝĥen Ovanesovna, do la ekzemplo estas malsukcesa...

Liaj okuloj rigardis kolere kaj moke, la vilaj okulharoj tremis.

— Oppel ĝuste en tiuj tagoj skribis, — malcerte daŭrigis sian historion Aŝĥen, — skribis, vidu, tiujn famajn vortojn...

— Kiajn?

— Ĉu vi ne aŭdis? — senhelpe demandis ŝi.

— Ne.

Ustimenko verŝis por si ankoraŭ konjakon kaj eltrinkis. Oganjan ekrigardis al li kun teruro.

— Vi estas drinkemulo! — ekkriis ŝi.

— Neniom, mi estas alkoholulo! — mokis li ŝin. — Do kie estas tiuj famaj vortoj?

Aŝĥen elprenis el la interna poŝo de la tuniko paperujon, fosis en ĝi kaj metis antaŭ si mallarĝan papereton, kovritan per malgrandaj, bidaj linioj de Bakunina.

— Suflorkarteto, preparita speciale por mi, — diris Vlaĉjo. — Mi imagas, kiom da tempo vi malŝparis por tiu skribaĵo, kiom da libroj foliumis kompatinda Zinaida Mikaelovna, kiom vi kverelis kun ŝi. Nu, ĉu vi trovis?

— Trovis.

— Ĉu ni voĉlegu la ekzemplon?

— Vi jam estas ebria, Vlaĉjeto, — riproĉe balancis la maljunulino la kapon kun hararanĝo el kurbaĵoj. — Ebria, kiel grio, jen vi estas kia...

— Kiel tabulo kaj segaĵo! — timigante Aŝĥen-on, diris Ustimenko. — Kaj kiel tamburino...

— Necesas tuj manĝi pli da butero. Kaj salmon! Kial vi ne manĝas salmon? Avo, alportu al la subkolonelo ankoraŭ ion grasan, li jam ebriiĝas...

— Mi ŝercas, — ridetante, respondis Vlaĉjo. — Ŝercas, Aŝĥen Ovanesovna. Mi simple vin tre amas, kaj ĝojas pri vi neordinare...

La maljunulino kun bruego mungis sin kaj, iomete forturniĝinte, diris:

— Nu, nu, konas mi vin. Aŭskultu la citaĵon!

Kaj, oblikve sidiginte sur la nazon la nazumon, ŝi laŭtlegis kun esprimo:

— En tiuj tagoj la fama kirurgo Oppel skribis: «Veraj, aŭtentikaj kirurgoj ordinare serĉas malfacilaĵojn, por tiujn malfacilaĵojn venki. Al la speco de kirurgoj, serĉantaj malfacilaĵojn por ilin venki, mi, ŝajne, rajtas min alkalkuli». Ĉu vi komprenas?

— Absolute komprenas. Sed al mi tio havas nenian rilaton. Bonvolu kompreni, Aŝĥen Ovanesovna: min turmentas neŭromo. Mi ne plu dormas, kiel dormas normalaj homoj. Mi perdis la kapon pro tiuj doloroj kaj pro ĉio, kio estas kun ili ligita. Al mi necesas amputi la manon, sed ili ne deziras. Kun la kirurgio ĉio estas finita, sed ili ne prenas sur sin responson, diablo ilin formanĝu. Kaj por mi mem mi tion ne povas fari. Ne sufiĉas kuraĝo. Kaj ankaŭ malfacile estas, verŝajne. Parolu kun ili, ĉu bone?

— Bone, — penseme trinketante ĉampanon, diris la fisorĉistino. — Mi parolos. Sed la manon ni al vi ne amputos. La neŭromon vi postvivos, ne, ne, ne furioziĝu, kara Vlaĉjeto, mi scias, kio estas neŭromo. La neŭromon, mi ripetas, vi venkos kun tempo, sed perdon de la profesio vi postvivos neniam. Ĉu vi komprenas?

— Mi perdis ĝin, mian profesion, — kun mallaŭta furiozo en la voĉo respondis li, — ja mi ne estas knabo, Aŝĥen Ovanesovna, mi estas kuracisto, kaj sperta.

— Ne, vi estas knabo, mi estas pli sperta ol vi.

— Sed vi ja nenion pri mi scias!

— Jes, viajn manojn mi ne ekzamenis, sed ĉion, kio necesas, mi vidis en Moskvo, oni al mi sendis. Kaj hodiaŭ mi ekzamenos viajn manojn.

Vespere en la pansejo ŝi longe ekzamenadis tiujn liajn damnitajn, malfeliĉajn manojn. Ustimenko odoris je alkoholo. Li estis pala, ekscitita kaj kolera. Aŝĥen silentis, snufadis kaj tute nenion diradis.

— Nu? — demandis li ŝin.

— Mi diros al vi la veron, Vlaĉjeto. Absolutan veron. Oni vin jam dufoje operaciis, kaj la stato de viaj manoj, certe, pliboniĝis. Necesas ankoraŭ minimume du operacioj, vi mem scias tion. Sed la ĉefa estas ne la operacioj. La ĉefa estas vi mem!

— Dankon! — riverencis li. — Volo, koncentriteco, kredo je la fina venko de la homa racio super si mem. Bukedo de mia avino. Ĉion ĉi ankaŭ mi mem scipovis diri ĝis certa tempo. Kaj nun sufiĉas. Bonan nokton, Aŝĥen Ovanesovna, mi iel laciĝis dum la hodiaŭa tago.

— Bonan nokton, Vlaĉjeto, — per malgaja baso respondis Oganjan.

En la sekva tago li akompanis ŝin al la aerodromo. Ŝi proponis al Vlaĉjo meti lin en Moskvo en hospitalon, sed li rifuzis. Kaj la aviadilo, malnova aviadileto, fiere forflugis el Starodolsko, kaj Vlaĉjo ne baldaŭ revenis en sian kvinan ĉambron, plej grandan parton de la varmega aŭtuna tago li trasidis en la hospitala parko. Kaj en la sekva tago li sidis tie, kaj vespere, kaj tiel de tago al tago, de vespero al vespero, sidadis, pensadis, aŭskultadis, kiel en la urba ĝardeno super rivero Soĵara ludas orkestro, kaj tio rememorigadis la junecon, la muzikon en la eksa Negocista, nun de Jardeko de Oktobro, ĝardeno, tiu sama, en kiu mortis Prov Jakovleviĉ Polunin.

Du fingroj de la maldekstra mano servis al Vlaĉjo senrifuze — per ili li prenadis el disŝirita skatolo maldikajn cigaredojn kaj fumadis ilin unu post la alia, kuntirinte siajn tufajn brovojn kaj senmove rigardante en la malheliĝantajn profundojn de la malnova parko. Tie jam estis densiĝanta, sedimentiĝanta obskuro de venanta nokto. Kaj la orkestro plu ludadis, tute kiel tiam, kiam ĉio estis en la estonteco, kiam la «longkola» Ustimenko vidis sin vera kirurgo, kiam lia arda fantazio elpensadis neimageblajn ankaŭ nun operaciojn, kiam, sufokiĝante pro emocio, li lasadis malproksime malantaŭe post si la modernan kirurgion kaj tutsimple transpaŝadis jarcentojn, furioze flustrante pri siaj grandaj samtempanoj:

«Inerciuloj! Resanigistoj! Beotoj! Oficistoj de kirurgio!»

Nu, estimata Vladimiro Atanazijeviĉ, kirurgo, havanta sperton de la Granda Patruja milito, doktoro, troviĝanta en la centro de la modernaj scioj, la sola kaj vera revoluciulo en la scienco, riparu al vi mem la manon! Ĉu vi ne povas? Kaj eĉ pensojn neniajn havas? Kaj kiel simple li trovadis konsolajn vortojn por siaj vunditoj, kiel racie, ĝuste racie rekomendadis al ili aliajn specialecojn kaj profesiojn, kiel incitiĝadis pri tiuj, kiuj rifuzadis manĝi kaj longe silentadis, enfermiĝante kaj forirante de tio, kion li nomadis «kolektivo».

— Tio estas lamentantoj! — tiel li nomadis ilin, la homojn, perdintajn la plej ĉefan aferon, al kiu ili servis. — Tio estas lamentantoj!

Fojfoje kun li ekparoladis ĉi-tieaj doktoroj, — ursosimila, kun ventro, kurbkrura Nikolao Teodoroviĉ, alta, maldika kaj muskola Antonova, maljuna kaj mokema Zakoldajev kaj ankoraŭ tute juna doktorino Maria Paŭlovna. Plej verŝajne, por ne kaŭzi al li troan doloron, ili ĉiuj kvazaŭ forgesis, ke li estas kuracisto, kaj konversaciis kun li pri io ajn, escepte de tiu afero, sen kiu li ne povis vivi. Ili distradis lin per babilado pri plej diversaj temoj, sed li nur silentis, morne kaj akre rigardante al ili el sub la vilaj okulharoj kaj malpacience atendante finon de la konversacioj «pro delikateco».

Ili nur «kantis», same kiel li kantis siatempe.

Kantis kaj ĝiskantis!

Kaj do iru danci nun — saĝa, talenta, donanta tiajn esperojn, fera, nefleksebla, altprincipa, postulema ĝis pedanteco subkolonelo Ustimenko! Eksa kuracisto Ustimenko, kaj nun kuracata subkolonelo. Dancu!

### Du tablojdoj — bona dormo, kvindek — kvieta morto

Li jam intencis foriri en la hospitalon, kiam apude peze malleviĝis sur la benkon majoro Maleviĉ — najbaro en la ĉambro, kartludisto kaj drinkemulo.

— Ĉu tio estas vi, subkolonelo?

— Mi.

— Ĉu plu meditas?

— Kaj kion ankoraŭ mi faru?

— Certe, nenio estas farinda.

Vlaĉjo ne respondis.

— Mi jen alkoholon akiris, — plu anhelante, diris la majoro. — Tian frenezan prezon prenas ĉi tie damnitaj drinkejestrinoj pro tiu ĉi pocio, sed kion fari? Ĉu vi deziras iĝi partnero?

— Mi povas.

— Pago per kontantaĵo.

— La mono estas en la ĉambro.

— La transakcio plenumita. Ĉu ni komencu?

Ja kial ne? Kial ne drinki, kiam aperas eblo? Kaj ankaŭ kartojn li nun ludos — tio same estas rimedo por pasigi la tempon, ĉu tiel, ŝajne, esprimas kamaradoj kartludistoj?

— Bulbeto estas, paneto same, — dolĉe basis Maleviĉ. — Kaj glaseton mi havas. Ĉiujn rimedojn por subpremo de angoro.

Lumiginte flamon de fajrilo, li lerte verŝis alkoholon el flakono, alverŝis akvon el duonlitra botelo, derompis panon, etendis al Vlaĉjo bulbeton.

— Jen, manĝu bonvole, subkolonelo...

Teni la glason per du fingroj estis multe pli malfacile, ol cigaredon, kaj majoro preskaŭ verŝis en la Vlaĉjan buŝon la bruligantan, odorantan je keroseno likvaĵon. Poste li eltrinkis ankaŭ mem, poste enverŝis la restaĵojn.

— Ĉu faciliĝis? — demandis Maleviĉ.

— Ŝajne faciliĝis.

— Nia afero estas tia, — kun suspiro diris la majoro. — Al panjo ne eblas plendi.

Ili ankoraŭ iom sidis, fumis, poste la majoro ekhastis «hejmen, manĝi», kiel li esprimis. Kiam silentiĝis liaj pezaj paŝoj, pli aŭdebla iĝis la orkestro el la ĝardeno, kaj sub tiuj malrapidaj kupraj pacaj sonoj de malnova valso Ustimenko subite serioze kaj eĉ afereme unuafoje pensis pri sinmortigo. Tio estis tiom simpla eliro el la situacio, ke eĉ lia spiro haltis.

Se homo estas senigita je sia afero, rezonis li, se li estas senigita je la senco de sia vivo, senigita je la senco de la nocio mem de feliĉo, tiam por kio porti la ŝarĝon, pasigi la tempon per kartludado kaj alkoholo kaj, esence, ĝeni aliulojn per la procezo de sia ĝisvivado, ne de la vivo, sed ĝuste de la ĝisvivado? Por kio?

Kiel simpla, kiel ekstreme simpla kaj klara al li iĝis ĉio post tiu ĉi malkovro...

Kaj denove ektiriĝis tagoj kaj vesperoj, similaj unu al la alia — kun kartludado, ŝakludado, kaŝa drinkado, leteroj de Vera, al kiuj li respondadis per poŝtkartoj. Flegistino aŭ brankardistino skribadis kun suspiro laŭ lia diktado: «Mi kuraciĝas, kisas, la humuro estas normala, saluton al la laboraj kamaradoj».

Alion dikti li ne povis.

Al Aŝĥen kaj Bakunina, al ilia kolektiva letero li respondis vigle: «La farto pliboniĝas, la humuro estas batala, la kondiĉoj estas bonegaj, la prizorgo estas unuaklasa, petoj kaj deziroj ne estas». Kaj al Ĥarlamov li entute ne respondis, same kiel ne respondis ankaŭ al Rodiono Metodjeviĉ, al lia malgaja letero, en kiu tiu sciigis, ke li kuŝas kun korinfarkto. Tiuj du, se al ili skribi ne per propra mano, komencos bredi delikatecon, sed por kio?

Por kio ĝeni la nejunajn kaj malsanajn homojn per la procezo de sia ĝisvivado? Kia senco estas en tio?

Iam, kiam jam komenciĝis longaj pluvoj, en malfrua melankolia vespero li eliris el la ĉambro de sia unua etaĝo kaj eksidis en la vakantan, kun elstarantaj risortoj foteleton de la deĵoranta flegistino. Tiu decido, kiun li faris en la sufoka nokto en la hospitala parko, nun definitive kaj firme enradikiĝis en li, li nur atendis okazon, por «ekzekucii la verdikton». Kaj nun ĉi tie, en la fotelo, kiel ĉiam, restante sola kun si mem, li komencis pensi pri «la fino», obstine rigardante per siaj ĉiam firmaj okuloj al la pordeto de la blanka ŝranketo kun ruĝa kruco. En lia animo estis trankvilo, li tute nenion timis, eĉ Vera-n forlasi estis ne timinde. «Esence, mi nur faciligos ŝian vivon, — pensis li, — ŝi estas tro honesta, por forlasi min nun, kaj gajan estontecon kun mi ŝi, kompreneble, ne ĝisatendos». Tiel rezonante, li plu rigardis al la blanka pordeto de la ŝranketo, ĝis rimarkis elstarantan el la seruro ŝlosilon. Nun deĵoris ĉiam sovaĝe gaja, punce ruĝa kaj nigraokula flegistino Rainjo, — tio, certe, estis ŝi, kiu forgesis ŝlosi sian apotekon.

Ne ekstarante, Vlaĉjo etendis la maldekstran manon — la pordeto malfermiĝis. Ĉi tie, kiel ankaŭ en aliaj hospitaloj, ĉio estis dismetita laŭ la por ĉiam establita, kutima ordo; li sciis kaj memoris tiun ordon, tial longe serĉi li ne devis. Jen maldekstre, sur la dua breto: du tablojdoj — bona dormo, kvindek — kvieta morto. Dormo, transiranta en morton. Kaj por ke Rainjo havu neniajn malagrablaĵojn, li ŝutos la tablojdojn en la poŝon, kaj la flakonon metos reen en la ŝranketon, la tablojdoj ĉi tie ne estas kalkulitaj...

Kun morna ĝojo li plenumis sian planon kaj, peze apogante sin sur la lambastono, foriris en la ĉambron, kie brulvundita Ĥatnjuk kaj flota veselleŭtenanto Karcev, enue interparolante, ludis domenon.

«Almenaŭ iel ellogi ilin en la koridoron!» — incitite pensis Ustimenko, kuŝiĝante sur la liton. Glaso kun akvo staris apude sur la ŝranketo, sed ne povis ja Vlaĉjo komenci la proceduron de glutado antaŭ la okuloj de tiuj homoj: ili nepre demandos, kion li faras? Kaj kial li «prenas» tiom da tablojdoj? «Ĉu prokrasti tiun okupiĝon ĝis la nokto?» — demandis li sin. Kaj malforte subridis, komprenante, ke li serĉas pretekston por kun honoro prokrasti la ekzekucion de la verdikto...

Diligente pendiginte la kitelon sur la kroĉilon, por ne elŝuti la tablojdojn el la poŝo, li malkovris la liton kaj momente ekdormis per tia dormo, kiel en la juneco, kiam li laciĝadis pro laboro, kaj vekiĝis kun veno de mateniĝo — la ĉambro jam griziĝis, kaj ĉe la piedparto de lia lito iu staris, ia maldika blanka sombra figureto...

— Kiu... estas tio? — flustre demandis li.

— Tio estas mi — Maria Paŭlovna, — same per flustro, sed jam per tute mallaŭta, apenaŭ aŭdebla, prononcis la doktorino.

— Maria Paŭlovna?

— Jes. Ĉu vi ne povas eliri... kun mi? — ankoraŭ iomete alproksimiĝinte al li, demandis ŝi. — Por kelkaj minutoj... Se, certe, vi bone fartas.

«Ŝi vidis, kiel mi ŝtelis la tablojdojn, — kun kolero pensis li, — ektimis, ja tio estis dum ŝia deĵorado. Aŭ Rainjo vidis».

— Donu la kitelon! — ordonis Ustimenko.

Li ial ne ŝatis tiun ĉi doktorinon, same kiel, tamen, ne ŝatis ĉi tie multajn. Ili pri nenio estis kulpaj antaŭ li, ĉiuj lokaj doktoroj kaj doktorinoj, sed li, kiel ŝajnis al li, sciis tion, kion neniam ekscios ili, kaj tial opiniis sin rajtohava rigardi al ili moke, malsimpatie kaj eĉ malestime.

«Herooj en blankaj kiteloj! — incitite pensis li, penante ne gliti per la kaŭĉuka pinto de la lambastono sur la kahelaj platoj de la planko. — Savantoj de homoj! Nu kian diablon bezonas de mi tiu sombra virgulino?»

Maldika, malalta, kun senfine laca kaj ia eĉ malforta esprimo de la helaj okuloj, ŝi konfuzite kaj rapide ĵetis rigardon en la mornan vizaĝon de tiu ĉiam kolera subkolonelo kaj ree petis:

— Ĉu por vi ne estos malfacile ĝisiri kun mi ĝis la kuracista ĉambro?

Ne, la afero, ŝajne, estas tute ne en la tablojdoj. Tiam en kio do? Ĉu en lia politik-morala stato? Eble, Aŝĥen plendis pri mallongeco de la leteroj, kaj tiu etulino nun kun li faros animsavan konversacion kaj klarigados al li, kio estas la bazaj karakteraj trajtoj de la sovetia homo?

Ŝi provu!

Ŝi risku!

Ŝi multe pagos pro tio!

Ŝia lito sur la vakstola sofo estis netuŝita — verŝajne, ŝi ne kuŝiĝis. Certe, ŝi estas el tiaj, ŝia tuta vivo estas heroaĵo! Ŝi ne dormos, kvankam tute eblas dormi! Kiel ŝi povas, ja ŝi servas al la suferanta homaro!

— Nu? — demandis li, eksidante kaj almetante apud si la lambastonon. — Mi aŭskultas vin.

— Vidu, doktoro, — komencis ŝi, kaj Ustimenko rimarkis, kiel subite tiu modesta Maria Paŭlovna ruĝiĝis kaj subite iĝis bela per ia knabina, nematura, juna belo. — Mi dezirus, doktoro...

— Mi estas korv', ne muelisto, — morne interrompis li ŝin, — kia mi estas doktoro...

— Ne, vi estas doktoro, — venkinte sian momentan sinĝenemon kaj eĉ kun certa forto en la voĉo prononcis Maria Paŭlovna, — vi estas doktoro, mi scias. Kaj mi bezonas vian konsilon, komprenu, vian konsulton. La afero estas en tio, ke mi aŭdis pri vi de Oganjan, kaj, ĝenerale, mi ankoraŭ ricevis leteron. Kaj ĉi tie estas ĝuste tia kazo...

Per la malgrandaj, mallongfingraj manoj kun zorgeme tranĉitaj ungoj, plu ĝeniĝante, ŝi dismetis antaŭ li radiografaĵojn — multe da radiografaĵoj, lerte kaj klare faritaj: ĉi tie, en la hospitalo, estis bonega radiografisto. Ne hastante, singarde Vlaĉjo fiksrigardis al unu radiografaĵo, al la alia, al la tria, poste li peze restarigis la spiron. Eĉ ŝvito al li aperis — tiel tio estis neatendita kaj timiga...

Ĝuste tiajn radiografaĵojn li rigardadis tiam, en la kabineto de la okulvitra doktoro Ward — tie, en la arkta hospitalo sur la monto. Ĝuste tiel estis vundita la angla aviadisto Lionel Neville, kara knabo, rememoro pri kiu ĝis nun per neeltenebla pezo subite premadis la koron. Nu jes, ĝuste same kuŝas la kuglo, same, ĉe la radiko de la pulmo. Nu jes, ĉio estas sama, kaj kio? Kion deziras de li tiu sufere ruĝiĝanta fraŭlino?

Ŝi estis parolanta, kaj li aŭskultadis kaj foliumadis la fotaĵojn. Estas kompreneble, ke tiun operacion ŝi konas nur el literaturo, pri tio ne indas ĝeniĝi, — se li ne eraras, ŝi estas juna? Antaŭ kvar jaroj ŝi finis la instituton, kaj tuj okazis la milito? Do, milito por kirurgo — tio estas ne kvar jaroj, tio estas tutaj dudek. Per kio, propre, li povas esti utila? Ŝi, verŝajne, komprenas, ke liaj manoj ne taŭgas nun por laboro? Aŭ al ŝi, kiel ankaŭ al multaj aliaj kuracistoj, ŝajnas, ke per jen tiuj ĉi du fingroj li povas fari ion ankoraŭ utilan? Do li certigas ŝin, ke ŝi profunde eraras...

— Ne, mi pro alia kaŭzo vin invitis, — mallaŭte prononcis la doktorino. — Mi, pli ĝuste ne mi, sed ni ĉiuj ĉi tie bezonas vian konsilon, kamarado subkolonelo! La afero estas en tio, ke kolonelo Oganjan diris kaj el la letero, kiun ni ĉi tie ricevis, ni scias, ke vi operaciis pulmojn...

«El kia tia letero, — divenante, ke la leteron skribis Veresova, kaj kolerante al ŝi pro tiu ŝia „aferemo“, pensis li. — Verŝajne, io kompatiga pri kriplulo-kuracisto...»

— Vi sur via floto multe operaciis... — daŭrigis la doktorino.

— Ne «sur floto», sed «en floto»! — tute jam ne saĝe korektis li Maria-n Paŭlovna-n, komprenis tion, sed pro obstineco tamen klarigis: — Oni ne diras «sur floto»! «En»!

— En! — embarase ripetis ŝi. Kaj ekhastis, evidente hontante pri lia per nenio retenata kolero, pri liaj sentaktaj rimarkoj, hontante tion, ke li eĉ ne penas bridi sian incitiĝon: — Ĝenerale, mallonge dirante, doktoro, ĉe ni ĉi tie kuŝas kolonelo Sarancev — jen la fotaĵoj. Ĉio nun estas bona, sed ni pensas, ke tio estas ne vera, ne efektiva, pli ĝuste, pornelonga bonfarto. Kolonelo Sarancev tre suferis, lia kruro estas malbona, ĝenerale komence lian kuracadon fuŝis ne tre spertaj kamaradoj. Kaj jen ni deziris peti vin, Vladimiro Atanazijeviĉ, ĉar vi sub gvido de Oganjan kaj de Ĥarlamov mem kaj vi mem persone...

— Mi komprenas! — diris Ustimenko, foliumante la malsanhistorion de Sarancev A. D. — Ĉion komprenas!

Li ne tre aŭskultis ŝin — la doktorinon, demandante sin mem: ĉu ĉio ĉi ne estas bonfarado, ĉu ne spektaklo, aranĝita por okupi lin per laboro, ĉu tio ne estas rezultoj de la veno de Aŝĥen kaj de la kompatiga letero de Vera? Sed tiam li rimarkis sian voĉon, ekaŭdis siajn abruptajn demandojn pri Sarancev kaj forgesis pri tiuj duboj, kiuj lin ĵus turmentis. Li rekonis tiun sian eksan voĉon, de kiu li mem dekutimiĝis. Tiel li paroladis, laborante, al kapitano Ŝapiro, se tiu ion detale, sed neprecize klarigadis en la afero, kiun ili estis farantaj kune.

Sed ĉu li nun laboris?

Tamen, ĉio ĉi ne estis grava, ĉiujn siajn dubojn li tuj forgesis. Lian matenmanĝon kaj kakaon oni alportis ĉi tien, en la kuracistan ĉambron, kie li, morne mallevinte la kapon, elaŭskultis la matenan «kvinminutan» konsiliĝon, post kiu Maria Paŭlovna, ree rapide kovriĝinte per ruĝo, deklaris, ke ŝi laŭ komisio de la kolektivo permesis al si inviti doktoron Ustimenko por konsultado al kolonelo Sarancev kaj Vladimiro Atanazijeviĉ donis konsenton...

«Donis konsenton! Stulte!» — pensis Vlaĉjo kaj per atente streĉita rigardo kontrolis ĉiujn — ĉu ne interpalpebrumas ili, ĉu ne estas ĉi tie «komploto de delikateco», ĉu ne spektaklo estas preparita por li?

Ne, nenion suspektindan li rimarkis. La ursaspekta Nikolao Teodoroviĉ estis volvanta memfaritan cigaredon. Doktoro Antonova estis skribanta en notlibreto. La flegistinoj estis ion afereme eksciantaj de Zakoldajev.

— Do, kio? — bonanime interesiĝis Nikolao Teodoroviĉ. — Ĉu ni iru, subkolonelo, al Sarancev? Mi nur avertas, ke li estas forte elturmentita kaj povas subite impertinenti...

— Ni iru! — konsentis Ustimenko.

La damnita kaŭĉuka lambastona pinto dufoje glitis, antaŭ ol li oportune apogis sin per ĝi. Sed kvazaŭ neniu ĉi tie rimarkis tiujn liajn penojn. Poste ili iris laŭ la koridoro — ne vundito kaj kuracisto, sed du kuracistoj, nehaste interparolante pri siaj profesiaj aferoj kaj pri gravaj bezonoj de la hospitalo en la nuna tempo...

— Kio estas tiu ĉiufonfiguro? — mirege interesiĝis la bluokula Sarancev, kiam Vlaĉjo ne sen peno eksidis apud lia lito sur tabureton.

— Subkolonelo Ustimenko estas ne ĉifonfiguro, sed kuracisto, — per sia grumbla ursa baso respondis Nikolao Teodoroviĉ. — Kondutu dece, Sarancev, kaj ne ofendu homojn, kiuj venis al vi, por...

— Mi ne estas tiom facile ofendebla! — interrompis Ustimenko.

Certe, li povis defendi sin! Kaj defendus sen ajna protekto. Aŭ ĉu li estas tiom mizeraspekta, ke vokas deziron protekti?

Post ĉirkaŭ dek minutoj Nikolao Teodoroviĉ foriris, kaj Vlaĉjo restis duope kun la malgranda, maldika kaprazita tankisto. Per helaj, nebonkoraj, akcipitraj okuloj la kolonelo ĉiam fiksrigardadis al sia nova kuracisto, ĉiam kvazaŭ taksadis lin, ĉiam solvadis ian problemon. Kaj Vlaĉjo silentis, fumante en la malfermitan fenestron de la malgranda ĉambro, trans kiu, kiel en tiuj tagoj, en Arkto, kiam zumis en la haveno trenŝipoj, semis eta, longa pluvo.

— Nu? — finfine demandis la kolonelo. — Ĉu longe vi silentos, militkuracisto?

— Ja mi nenien hastas, — respondis Ustimenko. — Mi estas el la kvina ĉambro, ĉi tie en la etaĝo.

— Do, ĉu por pasigo de tempo vi venis?

— Ĉiuj ni ĉi tie estas nervozaj, Sarancev, — diris Vlaĉjo. — Al ĉiuj estas aĉe.

La kolonelo subite ekbolis.

— Sed mi ja pri nenio plendas, — komencis krii li, kolere globigante la okulojn. — Mi postulas kaj insistas pri elhospitaligo. Mi estas sana! Pro kia diablo ili ĉi tie bredas ĉirkaŭ mi delikatan diplomation? Nu, sidas la kuglo, nu kaj ĝi sidu, se ĝi min neniom ĝenas. Eĉ ne kun tiaj pecoj de fero en tripo homoj vivas. Eĉ en ostoj, okazas, sidas — do oni ne nur vivas, militas nemalbone, interalie. Kaj la ĉi-tieaj diras nek jes, nek ne. Inter si ili parolas en sia hunda latino, kaj mi estas kiel peono...

— Necesas operaciiĝi! — seke diris Vlaĉjo.

— Kion operacii?

— La kuglon el vi necesas eligi.

— Ĉu el la tripo?

— El la pulmo.

— Mi ne konsentas! — morne respondis la kolonelo. — La risko estas tro granda. Ankaŭ mi ĉi tie iomete kleriĝis, aŭdis. Kvindek procentoj kontraŭ kvindek, tio ja estas danĝera.

— Nu, kaj se sen operacio, tutaj naŭdek kvin estas por tio, ke trafos vin tia refoja sangelfluo, vidu, el kiu jam neniu eltrenos...

— Ĉu vi ne mensogas?

— Ne mensogas.

— Bone, vi povas esti libera, subkolonelo, ĝis la vespero. Mi pensos.

La stranga kombino — bluaj okuloj kaj akcipitra esprimo de tiuj okuloj de la tankisto — dum la tuta tago maltrankviligadis Ustimenkon. Kaj pri siaj tablojdoj li tutsimple forgesis. Certe, ne indis timigi la kolonelon per refoja sangelfluo, sed Sarancev ne estas timema. Kaj ĉu eblas ne diri la tutan veron en tiaj okazoj? Jen de leŭtenanto Neville oni kaŝis la veron...

En la antaŭvesperaj, krepuskaj, tiaj neelteneble malgajaj hospitalaj horoj li eniris en la kuracistan ĉambron kaj sola ree okupiĝis pri la radiografaĵoj, ree malrapide foliumis la malsanhistorion kaj denove por longe enpensiĝis, kaj poste, elfuminte seninterrompe du cigaredojn, direktis sin en la ĉambron de Sarancev. Liaj okuloj severe briletis, kaj la tuta vizaĝo estis plena de esprimo de energio kaj forto.

— Nu? — demandis li en la pordo.

— La rezolucio: rifuzi! — prononcis la kolonelo. — La demando estas elĉerpita. Iru, subkolonelo, promeni. Vi povas esti definitive libera.

— Kvindek procentoj viaj estas mensogo! — diris Vlaĉjo, eksidante kaj metante pli oportune la lambastonon. — Absurdo! Risko, certe, estas, sed mi deziras al vi rakonti unu historion, kaj vi aŭskultu atente...

— Larman ne rakontu! — ordonis per sia komanda tenoro la kolonelo. — Sed se ridindan, mi aŭskultos.

— Ridinda ne estos! — avertis Ustimenko.

Kaj li rakontis pri Lionel Neville ĉion. Neniam li estis bona rakontanto, la militkuracisto Ustimenko Vladimiro Atanazijeviĉ, ĉiam li rakontadis iel fragmente, sen glateco kaj transiroj, ne scipovante amortizi, sed ĉi tie, ĝuste en tiu ĉi okazo, verŝajne, alie eĉ ne eblis rakonti...

### Kaj ankoraŭfoje leŭtenanto Lionel Neville

La pluvo plu egalmezure kaj trankvile bruis trans la malfermita fenestro, kiam en la malgrandan ĉambron de la tankisto Sarancev Aleksandro Daniloviĉ kvazaŭ eniris kaj restis kun ili triope Lionel Neville, la malgranda anglo, la knabo, iĝinta viro, la junulo, kiu komprenis ĉion, kiam estis tro malfrue por kompreni. Kaj nun la leŭtenanto kun siaj bukloj sur la frunto, kun la firma rideto sur la ankoraŭ knabaj lipoj, la antaŭlonge mortinta kvina grafo Neville pere de militkuracisto Ustimenko kvazaŭ diris al la kamparana filo Sarancev: «Lasu, kolonelo, vi vidas laŭ mi, kion ĝi signifas — tiu konserva metodo, kiam temas pri la vivo de mi kaj vi. Ne stultumu, oldulo, danku vian dion, ke vi ne havas Ward-on kaj onklon Torpentow, iru al la operacia tablo, esperu al tio en via mondo de estonteco, kion mi komprenis tro malfrue kaj inter kio vi havas feliĉon estadi ĉiam».

Kaj ankoraŭfoje fajfis super Vlaĉjo la malvarma vento de tiu lasta en la vivo de Neville arkta nokto, kaj ankoraŭfoje, ĝirante, trairis super «Puŝkino» britaj ĉasaviadiloj, kaj ankoraŭfoje li fordonis al onjo Paŭlinjo — la ŝipa stevardino — ŝian orenburgan kaptukon, kiam finfine kolonelo Sarancev suspiris kaj demandis:

— Do, estas senco?

— Plena.

— Se mi povus ŝin vidi, — subite flustre prononcis Sarancev kaj, verŝajne, pro honto, ke li parolas pri tio, mallevis la palpebrojn. Tiel al li estis, probable, pli facile, kaj li aldonis: — En iu kanto oni kantas, ĉu vi memoras? «Mi bedaŭras nur... ion tian... sunon sur ĉielo kaj amon sur la ter'». Jen tio estas ĝusta. Mi estas tankisto, kiam tio komenciĝis — mi tempon ne havis, eĉ minuton, de ŝi — de varma — el la lito oni min elprenis. Mi memoras — ŝia hartufo al la frunto ŝvite algluiĝis. Vi, militkuracisto, provu, deŝiriĝu de tia virino por tutaj jaroj. Nun skribas mia hartufo, skribas, griza: elĵetu viajn stultaĵojn el la kapo. Kaj al mi estas ridinde, je dio, subkolonelo, ridinde! Stultaĵojn! Kiam vi liberigos mian tripon de la kuglo, mi al ŝi tiajn stultaĵojn rememorigos!

Vlaĉjo aŭskultadis, rigardadis en la nigran, susurantan per pluvo aŭtunan hospitalan parkon. Lionel Neville jam foriris de ili en sian landon de mortintoj. Li ne sciis pri la stultaĵoj kaj pri tio, kiel algluiĝis la hartufo. Kaj ankaŭ Vlaĉjo tute povus nenion el tio scii, kaj la delonge malviva Lionel povus ne helpi al kolonelo Sarancev, se ne vokus la viva Ustimenko el la neekzisto doktoron Ward kaj onklon Torpentow. Evidentiĝis, ke vivo helpas al vivo, kaj neniu rajtas memvole forlasi tiun ĉi eterne vivan vivon...

En la kuracista ĉambro li demandis de Maria Paŭlovna, kian leteron ili ricevis. La letero vere estis de Vera — mallonga kaj afera. Nominte la lokajn kuracistojn «karaj kamaradoj», ŝi skribis al ili, ke la deprima stato de subkolonelo Ustimenko, pri kiu ŝi scias, estas ligita, certe, kun tio, ke li tute ne laboras, kaj li apartenas al tiuj homoj, kiuj, ne laborante, ne povas vivi. Kaj poste mallonge kaj same tre afere, sen eĉ sola superflua vorto kaj sen ajna plibeligo, estis listigita, per kio kaj en kio kiel konsilanto li povus helpi al la hospitalo. Per ruĝa krajono estis substrekita: «operacioj de pulmoj». Kaj la referenco al Ĥarlamov «mem» kaj al Aŝĥen.

— Kiu tion substrekis? — demandis Ustimenko.

— Nikolao Teodoroviĉ, — tremerinte pro la estra voĉo de Ustimenko, respondis Maria Paŭlovna. — Post la konversacio kun kolonelo Oganjan, kiam ili eniris en sakstraton, — tiam li substrekis.

Vlaĉjo apenaŭ rimarkeble ridetis: tiu malgranda doktorino ŝatis tiajn esprimojn, kiel «katastrofo», «lin atendas pereo», «ni estas en sakstrato». Kaj iom pli alte: «vojoj de scienco», «skalpelo venkis morton», «la homa racio ĉion povas!»

Kaj subite Ustimenko ekhontis. Li ja same iam ion proklamis al onklino Aglaja pri la racio — nokte dum manĝado. Ion tute patosan kaj senprudentan...

— Kio do pri Sarancev? — demandis Maria Paŭlovna. Laŭ esprimo de ŝia vizaĝo, ŝi estis demandanta duan fojon — verŝajne, li tiel enpensiĝis, ke ne aŭdis ŝiajn vortojn. — Ĉu vi parolis kun li, Vladimiro Atanazijeviĉ?

— Jes, parolis, — tute trankvile kaj ĝentile respondis Vlaĉjo. — Li operaciiĝos, Maria Paŭlovna. Kaj mi sur la loko de Nikolao Teodoroviĉ ne prokrastus la operacion...

En sia ĉambro li longe kaj pedante transmetadis la tablojdojn el la poŝo de la kitelo en koverton, poste deprenis du, glutis ilin, kiel oni devas por facila dormo, kaj la ceteron kaŝis profunde en la keston de la ŝranketo. Kiam venos tempo, li dissolvos ilin en sia emajlita trinkpoto kaj eltrinkos...

Sed, pensante tiel, li jam estis komprenanta, ke tiu tempo ne venos.


«Urso en okulvitroj! — pensis Vlaĉjo, rigardante al lavanta sin post la operacio Nikolao Teodoroviĉ. — Kiel tio antaŭe ne venis en mian kapon? Tamen, mi ne vidis lin antaŭe en okulvitroj».

Apude estis lavanta sin blua pro laco Maria Paŭlovna. «Kaj tute ŝi ne estas maljuna fraŭlino, — riproĉante sin pro siaj antaŭaj pensoj, decidis Ustimenko. — Ŝi simple estas ekstreme elturmentita».

Kaj li diris pri tio iom poste, kiam ili restis duope, al Nikolao Teodoroviĉ.

Tiu snufis, pensis kaj respondis kolere:

— Ŝi havas la nulan sangogrupon. Ŝi disipas ĝin kiel deziras, kaj mi ne povas kontroli, mi estas maljuna, suferas je anhelado, iam tia dormemo atakas, ne eltenebla. Ŝi estas por si mem mastrino, faras, kio venas en la kapon...

Ili sidis duope en la kuracista ĉambro, trans la fenestro ore brilis aŭtuna bonvetera malvarma tago. Oscedante pro laco, la «urso en okulvitroj» prononcis reveme:

— Dum tia vetero en arbaro estas paradizo!

Ustimenko ridetis: certe, via afero estas ursa! Kaj subite li imagis tiun maljunan doktoron en arbaro — kiel homurso, li iras, apogas sin sur lambastono, ĝojas al la paradizo, akre sentas kuremajn odorojn de aŭtuno, subite haltis sur monteto — rigardas al malproksima foro, arbara mastro.

— Pri kio vi ridetas? — kun intereso fiksrigardante al Ustimenko, demandis la maljuna doktoro. — Kial vi gajas?

— Tiel... Arbaron imagis...

— Bona afero...

Li plu rigardis al Vlaĉjo, poste neatendite rekte, eĉ malĝentile diris:

— Mi neniam vidis, kiel vi ridetas.

Kaj, kvazaŭ konfuziĝinte, li altiris al si la radiografaĵojn de la kruro de majoro Ĥatnjuk, turnis unu el ili tiel kaj tiel, kolere grumblis:

— Nenion mi komprenas! Ĉu vi komprenas?

Liaj okuloj estis akre observantaj Vlaĉjon. Ĉion komprenis tiu maljuna homurso pri la kruro de majoro Ĥatnjuk, kio tie estis nekomprenebla! Kaj ne la kruro lin interesis nun, sed tiu lumo en la okuloj de la subkolonelo de medicina servo Ustimenko, tiu malaperinta kaj denove ekbrilinta lumo, tiuj ankoraŭ tute antaŭnelonge malplenaj kaj subite ree vivoplenaj okuloj sub la vilaj okulharoj...

— Do kion vi pensas?

Ustimenko ekparolis. Tuj, post la operacio, kie, kiel al li ŝajnis, li komandis, post lia, kiel al li ŝajnis, sukceso, post liaj instrukcioj dum la malfacilega eligo de la kuglo preskaŭ el la radiko de la pulmo — post tuta tiu venko, kiun poste la «urso en okulvitroj» nomis «parigita operacio», aludante savon de samtempe du vivoj — de Ustimenko kaj Sarancev, — Vlaĉjo jam ne rimarkis, ke super li oni «laboras». Ĉu povis li scii, ke Nikolao Teodoroviĉ plurfoje operaciis pulmojn kaj ke la instrukcioj de Vlaĉjo simple koincidis kun tio, al kio li estis preta anticipe, sed ke li kvazaŭ obeis lin, ĉar plene konsciis la hodiaŭan tagon de la kripligita de milito kolego. Kaj la brilo en la Vlaĉjaj okuloj, kaj tiu facila ruĝo de ekscitiĝo, kaj tiu voĉo de kirurgo, sed ne de vundito, — ĉio ĉi estis rezultoj de la parigita operacio, de malgranda ruzaĵo, preparita de ili ĉiuj en tiu ĉi fora malfronta hospitalo. La operacio pasis sukcese, nun la afero estis nur en bonorda iro de la postoperacia periodo. Laboro — jen kio nomiĝis bonordo por Ustimenko, amaso da aferoj, por ke, kiel oni diras, «ne eblu spiri»...

— Jes, jes, jes! — ĉiam kapjesadis samtakte kun Vlaĉjaj rezonoj la maljuna doktoro. — Jes, jes, jes!

Kaj la arbara homurso oscedis, ja al li estis enue aŭskulti, des pli post la operacia malfacila tago, la detalajn Vlaĉjajn klarigojn.

— Jes, jes. Sprite, ŝajne!

Por sekundo Ustimenko perpleksiĝis: kio do en tio estas sprita? Sed li tuj komprenis — la maljuna kirurgo laciĝis terure, nenion bone komprenas, deziras dormi, kaj li vere iru dormi.

— Kaj vere, mi iros! — kun suspiro diris la «urso en okulvitroj». — Mi iros, diablo prenu, supon manĝos kaj dormos. Kaj vi ĉi tie kun Antonova esploru, Ĥatnjuk estas ŝia paciento. Kaj mi ankoraŭ petos vin, se mi ne tro vin penigas, pri nia Sarancev. La nokto por li estos malfacila, doktoro.

Doktoro!

Kaj subite al li rememoriĝis Nigra Ravino, la fama tiea «aeroplano» kaj tiu mateno, kiam Bogoslovskij diris al li: «doktoro». Ho, tiam ĉio estis multe pli facila kaj simpla.

Jen, se vi estas doktoro, do iru danci nun!

La pordo post la «urso en okulvitroj» fermiĝis, Ustimenko eksidis al la tablo sur la lokon de kuracisto, fumis iom, pensis. Poste venis Antonova — por konsiliĝi, poste enrigardis, palpebruminte al ŝi, partoprenanto kaj eĉ la iniciatinto de la komploto de «delikateco» — doktoro Zakoldajev. Sed lian palpebrumon doktoro Antonova ne rimarkis. Ŝi tutsimple forgesis pri la komploto kaj estis kolere disputanta kun tiu ĉi subkolonelo pri lia trankvila kaj eĉ iom ironia rilato al streptocido kiel al savilo el tute ĉiuj malfeliĉoj. Post ioma paŭzo Zakoldajev same forgesis pri la komploto kaj enmiksiĝis en la disputon, akceptinte tute kaj plene la flankon de Ustimenko kaj atakinte Antonova-n per riproĉoj pri ŝia ĉiama raviteco...

Tiel nerimarkeble estis finita la demando pri la komploto, ĝi simple iĝis de ĉiuj forgesita, «dissolviĝis», kiel esprimis poste pri tiuj tagoj Nikolao Teodoroviĉ.

En la disputoj trapasis la vespero, poste venis nokto.

Persvadinte Antonova-n, kiu estis deĵoranta hodiaŭ, kuŝiĝi dormi definitive, Ustimenko direktis sin en la malproksiman malgrandan ĉambron, al Sarancev, kie nun estis posteno kun sperta kaj klera flegistino. Per unu fingro, ne sen lerteco Ustimenko trovis la pulson, kalkulis kaj konsentis kun la flegistino, ke ĉio iras bone — la koro de Sarancev funkcias sendifekte. Same ĝi funkcius ĉe Lionel Neville.

Apogante sin sur la lambastono, malrapide preteris militkuracisto Ustimenko la tablon, ĉe kiu en sia fotelo dormetis la nekredeble ruĝvanga flegistino Rainjo. La ŝlosilo plu estis elstaranta el la apoteka ŝranketo, kiel tiam, kiam Vlaĉjo ŝtelis la luminalon.

— Raisa, he, Raisa! — tuŝis li la flegistinon je la ŝultro.

— Ĉu, kio? — rigardante al li per dormantaj, kvankam malfermitaj okuloj, demandis ŝi.

— La apotekon ŝlosi necesas! — severe ordonis Ustimenko. — Ĉu vi aŭdas? Mi scias okazon, kiam unu idioto... Ĉu vi vekiĝis aŭ ne?

— Vekiĝis! — ĉirkaŭlekante la lipojn kaj skuante la kapon, diris Raisa. — Eĉ estas strange, kiel mi ne vekiĝis?

— Do, mi scias okazon, kiam unu idioto ŝtelis flakonon kun luminalo, dissolvis la tablojdojn en akvo, eltrinkis kaj ekdormis por ĉiam. La flegistino estis juĝita. Ĉu vi komprenas?

— Kia teruraĵo! — diris Rainjo. — Freneziĝi eblas! Ĉu indas tielaĵon diri al homo antaŭ nokto, se mi la unuan fojon forgesis...

— Ne, ne la unuan! — rigardante rekte en la okulojn de Raisa, malmilde prononcis Ustimenko. — Ne la unuan!

Ekkuŝante, li intencis preni, kiel ĉiam, siajn du tablojdojn, sed pensis, ke necesos iri al Sarancev, — kaj manĝis donacitajn de la «patronoj» sekvinberojn. Li rememoris pri la kruro de Ĥatnjuk, ankoraŭfoje imagis al si, kiel iras tra arbaro la «urso en okulvitroj», penis klarigi al Antonova, ke ŝia kazo de frostvundo estas tute ne tipa, sed escepta, kaj ke el tiu kazo ne eblas fari ajnajn konkludojn, sed ne sukcesis, ĉar ekdormis kaj vekiĝis nur kiam oni vokis lin al Sarancev.

La kolonelo kuŝis kaj ridetis — pala, memkontenta, gaja.

— Ĉu tio estas ĝusta, ke la kuglon oni el mi elprenis? — flustre demandis li.

— Elprenis! — tuŝante per la fingro la pulson de Sarancev, respondis Vlaĉjo. — Elprenis, kaj kiel bonege!

— Ĉu la tripo estas sendamaĝa?

— Sendamaĝa estas via tripo. Sed paroli vin nun tute ne devas. Nun — kvieton, kaj vi estos sana homo...

La kolonelo grincis per la dentoj, liaj makzeloj firme kunpremiĝis, la nekredeble bluaj kaj tamen akcipitraj okuloj rigardis foren, tra la muroj.

— Sed la kruro ja tutegale malhelpos! — kolere diris li. — Tutegale la samo! Je-en, medicino!

Ridetante per la okuloj, silente rigardis Ustimenko al Sarancev. Jen, ĝuste tio estas la vivo! Do, li grumblu pri la senhelpa, ankoraŭ mallerta, mizera kirurgio, vivu kaj grumblu kolonelo Sarancev, fordoninta ĉion, kion li povis, en tiu batalo, kiam oni eltrenis lin el la eksplodigita, mortinta tanko. Li nur vivu. Li estas inĝeniero, la lama kruro preskaŭ ne malhelpos en la afero, al kiu li servas, li vivos, laboros kaj grumblos...

Kaj la algluiĝinta hartufo, al kiu oni redonos lin viva, forgesos pri tio. Li rakontos al ŝi pri la «tripo», kaj ili ridos, kaj neniam al ŝi venos en la kapon, ke ŝia Sarancev estus malviva pro ia tia «tripo». Jen, ke la kruron oni ne riparis — tio estas malhonoro!

Poste la subkolonelo suspiris kaj ekrigardis al Ustimenko.

Tiel ili ankoraŭ iomete interrigardadis — ambaŭ savitaj per unu sama operacio, ambaŭ vivaj, ambaŭ ankoraŭ ne maljunaj homoj...

Poste Vlaĉjo palpebrumis al Sarancev kaj ekiris al si — findormi, sed la ĉambron ne ĝisiris, ĉar en la koridoro lin interkaptis la «urso en okulvitroj», brakumis per unu brako ĉe la talio kaj diris, kliniĝante al la orelo de Ustimenko, konfide kaj nelaŭte:

— Ĉu ni okupiĝu jam hodiaŭ, Vladimiro Atanazijeviĉ, pri via maneto? Pri via manegeto? Ne prokrastante plu, vidu, eĉ je horo. Mi persone tiel rezonas: via neŭromo en la lasta tempo iomete cedis, do kial ankoraŭ prokrasti? Por trejnado de la fingroj poste necesos nemalmulte da tempo, ne dum unu tago vi ellernos regi la manojn kiel antaŭe. Nu, unu mano ĉe vi estas preskaŭ bonorda, kaj la dua?

— Bone, — rapide diris Ustimenko, — mi konsentas. Mi nur barbiron vizitos, ordigos min iomete, Nikolao Teodoroviĉ, ĉar pro Sarancev ĉio iel malorde iris kaj hieraŭ kaj antaŭhieraŭ. Nu, kion vi pri li pensas?

— Ja nemalbone, — snufante, respondis la «urso en okulvitroj». — Tute nemalbone. Estas esperinde, ke danke al via insistemo ni lin eltrenis el aĉa historio. Do, ni vin en la dua operaciejo atendos...

Post horo razita, odoranta je barbirejo subkolonelo de medicina servo Ustimenko kuŝiĝis sur la malvarman tablon sub trankvilan lumon de grandega senombra lampo, iomete moviĝis, instalante sin pli oportune, kaj diris, fideme kaj rekte rigardante en la okulvitrojn de Nikolao Teodoroviĉ:

— Mi estas en ordo.

Kaj fermis la okulojn.

«Certe, en ordo, — trankvile pensis Nikolao Teodoroviĉ. — Se vi scius, karulo, kiom ĉi tie ĉeestas da senkorpaj konsilantoj, komencante de la ĉefkirurgo ĝis via maljunulino Oganjan, kiom ni por vi da papero eluzis — por korespondado, kiom da radiografaĵoj la poŝto transportis el nia hospitalo en Moskvon, en Leningradon, kaj reen al ni! Se vi scius ĉion ĉi, subkolonelo!»

— Skalpelon! — ordonis Nikolao Teodoroviĉ.

### Nu, nupto...

La unuan de decembro vespere en la kvinan ĉambron eniris Vera Nikolajevna Veresova. Ustimenko estis dormanta. Liaj grandaj manoj trankvile kuŝis super la litkovrilo, kvazaŭ vere ripozante post laboro, kiel antaŭe.

Maleviĉ kaj majoro Ĥatnjuk, lokaj malnovloĝantoj, forgesinte pri damludo, ekgapis al la nekonata, tre bela virino, kiu, mallaŭte ekplorinte, malleviĝis antaŭ la Vlaĉja lito sur la genuojn kaj kisis lian pojnon.

— Kiel en kino! — per ravita flustro prononcis la sentimentala Maleviĉ. — Eĉ rigardi estas agrable.

Ĥatnjuk estis pli trankvila kaj pli delikata, tial li nur diris «hm» aŭ ion tiaspecan kaj tiris la turmentatan de sciavido Maleviĉ-on al la pordo, trans kiun tiu, kvankam li iomete bremsis, tamen estis elpelita.

La palpebroj de Ustimenko tremeris, poste li malfermis la okulojn, Vera rigardis al li ne deŝiriĝante.

— Ĉu vi? — mallaŭte demandis li.

— Mi! — respondis ŝi, alpremiĝante al lia mano per la varma vango. — Mi! Kaj por ĉiam! Mi estis ĉi tien transigita. Ho, Vlaĉjeto, kiajn suferojn ĉio ĉi kostis!

Li ridetis degne kaj malvarme: mirindaj vortoj ekzistas en la leksikono de sanaj homoj.

— Kaj ne ridu, — petis ŝi. — Ekzistas ja, konsentu, diversaj suferoj. Estas suferoj pure fizikaj, kaj estas memamo, estas, vidu, vundita fiereco, estas...

Ridetante, li rigardis al ŝia fajna vizaĝo, serĉis ŝian rigardon. Ĉiam ŝi iomete ne komprenadis la plej ĉefan, aŭ komprenadis duonon de tio, kion endis kompreni nur tute aŭ prefere tute neniom kompreni! Ĉu vere ĉio tio, kion faligis sur lin la sorto, imagiĝis al ŝi nur sumo de fizikaj suferoj kaj venko de malsano?

Tamen, kian tio nun havas signifon?

Ja ŝi estas ĉi tie, ŝi obtenis la transigon kaj venis ĉi tien, en tiun provincaĉon, al li, pro li...

— Eksidu, — petis li, — al vi estas maloportune tiel...

— Ne, oportune, bonege, — diris ŝi, ree alpremiĝante per la varmega vango al lia mano. — Mirinde oportune. Kaj ĉu tio gravas — oportune aŭ ne? Ja mi estas kun vi!

La pordo en la koridoron estis malfermita, en la ĉambron oni enrigardadis, kaj tio, ke Vera plu staris sur la genuoj, estis ĝena por Vlaĉjo. Facila ruĝo aperis sur liaj vangoj, li ordonis pli malmilde:

— Forturniĝu! Mi vestos min! Aŭ eliru por kelkaj minutoj...

Verŝajne iomete ofendiĝinte, ŝi eliris, kaj li miris pri malpezeco kaj rapideco de ŝia irmaniero. Poste li ektiris al si la kitelon, kun peno ŝovis la malobeemajn manojn en la manikojn, palptrovis per la piedoj la babuŝojn kaj apogis sin sur la apogbastono. Ĝenerale, ĉio ĉi estis sufiĉe longa proceduro, sed kompare kun tio, kiom ĝi kostis al li nur antaŭ monato, «la afero progresis nemalbone», kiel diradis Nikolao Teodoroviĉ — la «urso en okulvitroj».

— Ja vi estas tute brava! — diris al li Vera en la koridoro, kiam li finfine aperis antaŭ ŝi — ial tre alta, kun molaj disŝutiĝantaj haroj, kun malgaje ironia brilo de la okuloj sub la vilaj okulharoj. — Tute, tute brava!

— La subkolonelo ĉi tie tiajn aferojn faras, admirindajn, — enmiksiĝis la rufa Maleviĉ. — Li ĉi tie estas la unua sur la honortabulo.

— Kiel tiel? — ne komprenis Vera. — Ĉu kiel modela resaniĝanto?

— Kial resaniĝanto? Doktoro! Li kuracas nin ĉiujn. Li ja...

— Lasu, majoro, — interrompis Vlaĉjo. — Ni iru, Vera, sidu tie sur la benko... Tiu loko ĉe ni nomiĝas «en ombro de palmoj»... Ni iru!

Du magraj, polvokovritaj palmetoj estis kviete finantaj sian vivon sur verdaj sokloj trans la angulo en la koridoro. Ĉi tie ankaŭ estis permesite fumi, ne por ĉiuj, sed por siaj kutimuloj.

— Ĉu tio estas vero, ke vi kuracas? — demandis Vera, kiam ili sidiĝis. Ŝiaj okuloj brilis fiere kaj iomete mirigite, kvazaŭ ŝi rigardis ne al Vlaĉjo, sed, ekzemple, al elefanto, dresita de ŝi fari malgrandajn miraklojn. — Ĉu tio estas vero?

— Absurdo! — kun incitiĝo respondis li. — Simple okazas, ke oni kun mi konsiliĝas. Tio estas natura.

Ŝi ĉiam rigardis al li ne deŝiriĝante — arde, feliĉe kaj eĉ kun ia ekstazo. Li deziris ekfumi, sed li timis ĉe Vera komenci la proceduron de elprenado de cigaredo el skatolo, kaj li ruzis — petis ŝin iri en la ĉambron kaj bruligi la cigaredon de iu. Ŝi salte ekstaris kaj ekkuris, glitante sur la kahela planko, kaj li rigardis post ŝi kaj pensis, ke, krom ŝi, li neniun havas en tiu ĉi mondo, kaj pro tiu penso al li iĝis nek gaje, nek feliĉe, nek eĉ simple trankvile. Li notis por si tiun fakton, kaj nenio pli.

— Aŭskultu, — diris ŝi, reveninte kaj etendante al li la cigaredon, — ĉi tie ĉiuj estas enamiĝintaj al vi. Ili cirkaŭis min en la ĉambro kaj nur parolas — «via edzo, via edzo, via edzo...» Mi, cetere, nenion neis, ĉu por vi tio ne estas malagrabla? Ja ni estas edzo kaj edzino? Edzino kaj edzo?

Peteganta esprimo glitis en ŝia vizaĝo, kaj Vlaĉjo haste respondis, ke certe, alie ne povas esti...

Vera metis sian manon sur lian ŝultron kaj turnis sin al li. Ŝia ŝminkita buŝo estis proksima al liaj lipoj, li vidis ŝian mentonon, la blankan kolon, kuntiritan de la kolumo de la marista tuniko, aŭdis ŝian plioftiĝintan spiradon, varman odoron de ŝiaj haroj. Kaj ĉio tio, kio ĵus, antaŭ kelkaj minutoj, ŝajnis al li en ŝi falsa, ĉio tio, kio estis en ŝi malagrabla al li kaj eĉ incitadis, nun cedis lokon al alia sento — sento de sopiro pri ŝi, avido kaj deziro...

Lia vizaĝo tremeris, la malmola vizaĝo de viro, bruligita de la fiodora kirlovento de milito, kaj en la esprimo de la okuloj malaperis tiu malvarmeta firmeco, al kiu kutimiĝis ĉiuj, kiuj konis Ustimenkon ne tre proksime. Trans la angulo de la hospitala koridoro, inter du rufiĝintaj pro tristo palmetoj, denove malkovriĝis al Vera mallerta kaj sinĝenema, ne ellerninta bone kisi ŝia Vlaĉjo Ustimenko, ŝia subkolonelo, kiaj ne ekzistas en tiu ĉi mondo, ŝia plej granda doktoro, tiu, kiu sub tondro de ankoraŭ neniam aŭditaj ovacioj sendube malfermos internacian kongreson de kirurgoj en la fabela urbo Parizo...

— Ĉesu do, Vlado, — diris ŝi, — ĉesu! Mi ĉi tien venis servi, mi estos ĉi tie fakestro, kaj ni en koridoro sub ĉies vido eksidis kisiĝi...

Ili ne povis scii, ke la sentimentala Maleviĉ, tuj kiam ili eksidis inter la palmetoj, deklaris tiun ĉi teritorion por ajna trafiko «fermita ĝis speciala ordono», kaj la specialan ordonon li prokrastis ĝis tiu momento, kiam aperis malsupre post la vespera rondvizitado la severega «paĉjo» mem, la ĉefkuracisto Anatolo Akinfijeviĉ. Nur tiam Maleviĉ, el malproksime kantetante ion el opereto «Silva», aperis antaŭ la «novgeedzoj», kiel oni tuj komencis nomi ilin en la hospitalo, kaj proponis al ili vespermanĝi...

La vespermanĝo por la novveninta Vlaĉja edzino estis primetita en la kuracista ĉambro, kaj ĉar neniu scipovas en tia grado esti feliĉa per feliĉo de kamarado, kiel soldatoj, vidintaj malfeliĉojn de milito, do la vespermanĝo estis vere reĝa. Speciale penis opinianta sin ial spertulo pri manĝaĵoj kolonelo Sarancev. Supozante, ke ĝuste subkolonelo Ustimenko, kaj neniu alia, purigis al li la «tripon» kaj per tio revenigis lin al la vivo, la kaprazita kolonelo proprapersone fritis sur la hospitala fornelo paton da terpomoj laŭ sia maniero kaj solene metis sur la tablon en la kuracista ĉambro. Dum la nova doktorino estis prenanta duŝon, flegistino Rainjo estis sternanta sur la sofo littolaĵon, ĝeniĝante pri tiu kvanto da kusenoj, kiu senmaskigis la destinon de tiu kuŝejo por la venanta nokto.

Oficiroj en bluaj kaj rufaj hospitalaj kiteloj, haste razintaj sin kaj senkonsciige odorantaj jen je «Dianto», jen je «Majfloro», jen je «Arompizo», fumis apud la malfermita pordo de la kuracista ĉambro alveturigitajn de Vera verajn moskvajn cigaredojn «Kazbeko», interparoladis, modere pike ŝercante, kaj tenis sin tiel, ke «ni ĉi tie, en sovaĝejo, fore de la fronto, same ne estas simpluloj kaj konservis nian militan fratecon...»

Post la duŝo Vera revenis en «civila», el hela lano, robeto kun brilanta leda zoneto kaj sama lakita banteto ĉe la kolo, kio faris al la resaniĝantaj amikoj de Vlaĉjo impreson multe pli grandan, ol se ĉi tie, en profunda malfronto, eksplodus prokrasta bombo peza je tuno.

— Jen ŝi donas! — flustre admiris Maleviĉ. — Tio estas, karaj kamaradoj, ĝuste la lasta krio de la modo de la kvardek kvara jaro...

— El kino la modo estas prenita, — rimarkis flegistino Rainjo. — Mi tute tian reĝinon vidis, sed nur en privata vivo...

— Kie do vi, kara, ŝin en privata vivo vidis? — interesiĝis Ĥatnjuk.

La pordo en la kuracistan ĉambron fermiĝis, la oficiroj, suspirante kaj ĝemante, iu apogante sin sur bastoneto, iu sur lambastono, iu gardante la kripligitan manon, nehaste ekiris en siajn ĉambrojn — prepariĝi al longa, sendorma, sombra hospitala nokto. Kolonelo Sarancev, tremerante per la ŝultroj, same kuŝiĝis sur la malmolan liton, tiris la litkovrilon ĝis la mentono kaj pensis, ke Ustimenko ĝisatendis sian «hartufon». Lin trafis tremo, li longe oscedis. Raisa, pensante pri la fasono de la robo de la «reĝino», estingis la lampeton en la vestiblo: «Patrioto, ŝparu elektron!» — tia afiŝo pendis en ĉiuj ejoj de la hospitalo...

Vera en la kuracista ĉambro, starante apud la laŭtparolilo, estis kombanta per nigra kombilo la humidajn, senbrilajn post la duŝo harojn, Ustimenko silente rigardis al ŝi. Kaj pensis, ke tio estis ŝi, kiu skribis tiun leteron, kiu helpis al li pluvivi, kaj ke li devas senti dankemon al ŝi, kaj ke tre, verŝajne, malbonas en li ia «malmildiĝo de la animo» — nenian dankemon li sentis, kaj eĉ pensi pri tiu letero al li estis malagrable.

— Fajrartaĵoj en Moskvo, — mallaŭte diris Vera. — Ĉu por vi estas aŭdebla la radio?

— Mi aŭdas.

— Kaj ĉe ni estas nupto...

Ŝi skuis la kapon, malhela ondo da haroj falis sur la ŝultron — preskaŭ ĝis la lakita zoneto.

— Ĉu nupto aŭ ne?

— Nu, nupto...

— Sed mi ja eĉ pri via «nu» ne ofendiĝos, — kun defia subrido, tre konvena al ŝi, brilante per la okuloj kaj la dentoj, diris Vera. — Vi sen mi ne povas, same kiel mi sen vi, sed tion mi delonge scias, kaj vi, karulo, ankoraŭ ne scias. Kun tempo vi komprenos...

Dum ŝi estis senkorkiganta ĉampanon, Vlaĉjo rigardis al ŝiaj manoj kaj pensis pri tio, ke ŝi lin vere, probable, amas, se tiel kredas je li. Sed tiu «se» estis samtempe io nefidinda, malfirma, danĝera. Kaj ĉu estis li, kiun amis tiu bela, nestulta, svelta, bone vestita virino? Ĉu lin, tian, kia li konis sin kaj kia lin konis kaj komprenis lin Barbara?

Pri Barbara li ne rajtis nun pensi, en tio estis io kontraŭnatura kaj eĉ sakrilegia, sed pensis pri ŝi Vlaĉjo preter sia volo, kaj lia volo hodiaŭ estis malforta...

La ĉampano pafis. Vera enverŝis la ŝaŭmon en emajlitajn hospitalajn trinkpotojn, trankvile ordonis:

— Pri ŝi ne pensu! Ŝi vin ne bezonas! Ĉu vi komprenis? Kaj konsentu, kara, tio estas ne tre bone — en la vespero de nia nupto pensi pri alia virino. Kaj tio al vi ne konvenas, viaj okuloj iĝas kiel ĉe bovino...

De kie ŝi sciis, pri kio ĝuste li pensis?

### Ĉu mi ĝisvivis?

Pri Rodiono Metodjeviĉ ŝi rakontis al Vlaĉjo, ke li vere havis miokardian infarkton, sed ke nun ĉio finiĝis bone, li ricevis rangon de subadmiralo, kaj nun li estas sola en la floto komandanto de grupo de torpedŝipoj — Heroo de la Sovetunio. Pri Aglaja plu nenio estas sciata. Ĉe ŝipestro Amiraĝibi Vera gastis sur la ŝipo, kiam li lastfoje venis kun ŝiptrajno. Nun Elisbaro Ŝabanoviĉ havas novan, grandegan vaporŝipon, el tiuj, kiujn Roosevelt nomas «malaltpreza pakumo por multekostaj usonaj varoj». Kapitano Ŝapiro nun estas majoro, doktoro Levin fartas tute malbone, verŝajne baldaŭ mortos. Cvetkov-on Vera vidis preterveture en Moskvo, vizitis lin por danki, li helpis al ŝi akiri nomumon en Starodolskon, li kaj, certe, Ĥarlamov...

— Venigis min en restoracion — tia ridinda! — post paŭzo aldonis Veresova.

— Ĉu Ĥarlamov? — miris Vlaĉjo.

— Kial Ĥarlamov? Cvetkov.

— Ankaŭ mi ĉi tie estis en restoracio, min Aŝĥen venigis, — rememoris Vlaĉjo.

Vera ĵetis rapidan rigardon al li kaj forturniĝis.

Ĝis la dekunua horo Vera Nikolajevna Veresova jam estis oficiale akceptita al laboro en la hospitalo, kaj ŝi prezentis sin al la «urso en okulvitroj», kiu kun ia eĉ ektimo nomis ŝin «belulino» kaj «fronta donaco por ni, arbaraj stumpoj», pri kio ŝi kun ĝojo rakontis al Vlaĉjo. Ĝis la tagmezo ŝi trovis duĉambran loĝejeton tre proksime de la hospitalo — tute apude, la gemastroj estas «simpatiegaj, absolute kleraj homoj, en admiro, ke ĉe ili loĝos gekuracistoj». Antaŭ la vespermanĝo Ustimenkon sur aŭtomobilo de iu granda estro oni transportis en la novan loĝejon, kaj post kelkaj tagoj, vespere, kiam en malnova enciklopedia vortaro de Brockhaus kaj Efron li estis leganta artikolon pri kaktoj, al li venis du korespondantinoj el ĵurnalo «Starodolska vero» — ambaŭ saĝetaj, modestaj, junaj, iomete ravitaj kaj tre malbelaj.

— Sed al kiu vi venis, propre? — demandis Ustimenko.

— Al vi. Ja vi estas subkolonelo Ustimenko, ĉu?

— Nu, mi. Bonvolu eksidi.

Ili ambaŭ eksidis.

La unua ekparolis tiu, sur kiu estis vira klapa ĉapo.

— Certe, pri vi devus skribi nia Krajevoj, — diris ŝi. — Ĝuste li. Tio estas lia temo!

— Jes, Krajevoj kreus, — suspiris la alia. — Li entute havas brilan skriboplumon. Li estas en «Patriotoj de la patrujo» — ĉu vi ne renkontis lin en frontoj?

— Ne, ne renkontis.

— Kaj ne aŭdis pri Krajevoj?

— Ne aŭdis. Pri Boriso Polevoj[84] mi aŭdis.

— Krajevoj estas nia, loka. Nu, do ni komencu?

Ustimenko estis perpleksa: kion ili devis komenci? Eble, tio estas blago? Kaj kial Krajevoj kreus? Kion? Li sentis sin en ĝena kaj eĉ maldeca situacio, kvazaŭ li hazarde enrompiĝus en virinan banejon...

— Jes, do, ni transiru, kamarado subkolonelo, al la afero, — diris tiu, kiu estis pli parolema. — Ĉu vi povus komence prilumi al ni vian infanecon kaj junecon...

— Mallonge, — diris la alia. — Kiel oni diras, koncize.

— Sed por kio? — iom tro bruske diris Vlaĉjo. — Mi, kamaradoj, ĝenerale ne tute vin komprenas. Kio, propre, okazis? Ĉu ia materialo pri mi venis en la redakcion? Kaj pri kia afero vi parolas?

Ili klarigis al li: materialo vere venis; oficiroj el la hospitalo — jen iliaj familinomoj: Ĥatnjuk, Maleviĉ, Sarancev, ankaŭ kuracistoj — skribis leteron en la redakcion pri konduto de rimarkinda kamarado, grave vundita kirurgo, kiu...

— Aĥ, dio mia, kia stultaĵo! — tute ŝvitis kaj maltrankviliĝis Ustimenko. — Ĉio ĉi estas stultaĵo, bagateloj...

La knabinoj-korespondantinoj pacience atendis, poste tiu, kiu paroladis pli mallonge, rapide kaj insiste interesiĝis:

— Kian rolon en via vivo, kamarado subkolonelo, ludis la elstara libro de Nikolao Ostrovskij «Kiel la ŝtalo estis hardata»[85]? Kaj speciale, via konduto ĉi tie...

— Ja kia konduto! — denove ekbolis Ustimenko. — Nenian mi konduton havis...

— Nu kiel nenian! — kun rideto de supereco diris tiu, kiu estis pli parolema. — Ja ni ĉi tien el la hospitalo venis, tie ni, kamarado subkolonelo, ankaŭ tre valorajn detalojn eksciis. Modesteco, certe, estas karaktera trajto de la sovetia homo, sed la lando, kredu, devas koni siajn heroojn. Ni ankaŭ kun la kuracistoj parolis — kaj kun Nikolao Teodoroviĉ mem, kaj kun Maria Paŭlovna, ili tre bone pri vi diris — pri via kuraĝo kaj pri tio, kiel vi mem, ankoraŭ tre, terure grave vundita, ekpartoprenis laboron de la hospitalo. Ĝuste ekpartoprenis kaj iĝis tie neanstataŭigebla kamarado. Vi ne koleru, kamarado subkolonelo, sed en tiu, kaj nur en tiu direkto ni devas labori super la eseo. Do, bonvolu, mi vin konvinke petas — rakontu al ni rememorojn de via infaneco. Eblas ankaŭ ekde la lernejo — kiam ĝuste vin altiris la humana profesio de kuracisto? Jen tiun ĉi momenton — ni devas ĝin prilumi — la komencon de via vojo...

Ili sidis antaŭ li — maldikaj knabinoj en malriĉaj paltetoj, sub kiuj estis malnovaj vatjakoj, kaj atendis, kaj li plu nenion povis diri kaj nur ĝemetadis, kunmetante en la menso tiujn frazojn, kiujn li diros morgaŭ dum la kuracproceduroj al la damnitaj aŭtoroj de la letero. Al ili li jam diros! Al ili li ĉion diros! Kia diablo donis al ili la ideon!

Neniu scias, per kio ĉio ĉi finiĝus, se ne aperus subite el la hospitalo Vera Nikolajevna — kun manĝoskatoloj, kun botelo da lakto, rozkolora, feliĉa. La knabinoj prenis de ŝi la manĝoskatolojn, ŝi forskuis neĝon de la uniforma palto, la knabinoj kun admiro ĉirkaŭrigardis ŝin — tian sveltan, fleksiĝeman, kun ordenoj: marista doktoro, kapitano de medicina servo, partoprenis en maraj bataloj, edzino de tia elstara homo, dum ili ĉi tie, en la malfronto, nenion vidos, kaj tiel maljuniĝos. Ĉio ĉi estis skribita sur iliaj palaj, iom malsataj vizaĝoj, kaj Vera Nikolajevna tuj traktis ilin karese, tuj aperis sur la tablo konservaĵo «gado en oleo» — ankoraŭ el la arkta ekstra porcio, biskvitoj, teo, butero, pano — da ĉio sufiĉe, kaj tiam Vera Nikolajevna, brilante al Vlaĉjo per la okuloj, diris, ke li neniam venkos tiujn demandojn, kiun faras la ĵurnalistoj, ja «ŝi lin konas», sed ke ĉio estos en ordo, ŝi esperas, ke Vladimiro Atanazijeviĉ permesos al ŝi respondi anstataŭ li. Nur iomete poste, kiam li kuŝiĝos por ripozi, kaj sen li, alie nenio rezultos.

— Vi ne komprenas, kia li estas turmentanto, knabinoj, — parolis ŝi, karese mallarĝigante la okulojn kaj demordante sukeron, — vi ne povas imagi, kio kaŝiĝas sub tiu aspekto. Terura homo! Nur ĉi tie mi lin ne timas, sed kiam mi estis lia subulo, ho! Se io — tuj al punejo! Iam mi permesis al mi, enamiĝinte, ŝminki la lipojn....

— Vera! — mallaŭte miris Ustimenko.

— Lunjo, skribu! — ordonis tiu, kiu estis pli parolema.

Lunjo, kun plena buŝo, komencis ion skribi. Ustimenko leviĝis, iris en la alian ĉambron, en la dormoĉambron, ŝaltis la radion. El Moskvo ludis violonoj, ludis al tankistoj kaj aviadistoj, paraŝutistoj kaj submaristoj, ludis al ĉiuj, kiuj ĝisvivis la hodiaŭan vesperon...

Vlaĉjo kuŝiĝis, fermis la okulojn.

«Sed ĉu mi ĝisvivis, — grinciginte la dentojn, demandis Ustimenko. — Ĉu ĝisvivis? Aŭ kapitulacis?»

Trans la pordo gaje ridis la knabinoj-ĵurnalistinoj, poste lin atingis la voĉo de Vera:

— Ĝenerale, tio ja estas kortuŝa, tiuj musoj en teatro. Karaktero, ĝin ne eblas ŝanĝi!

«Ho dio!» — kun angoro pensis Ustimenko kaj plifortigis la sonon en la laŭtparolilo, por ne aŭdi, pri kio ili tie parolas.

Kaj nokte li demandis de Vera:

— Kio estas tiu stulta historio kun tiu eseo, klarigu al mi, mi petas!

— Unue kisu min! Mi ne povas dum tutaj tagoj resti sen vi...

Klakis ŝaltilo, eklumis dormolampo en aspekto de ial rozkolora strigo. Vera kuŝis, alpreminte la vangon al lia ŝultro. Li aŭdis ŝian spiradon, aŭdis fajfadon de neĝvento trans la fenestro de la varme hejtita ĉambreto, aŭdis, kiel batas la koro de la virino, kiu iĝis lia edzino.

— Kisu min tuj! — per glata voĉo ordonis ŝi. — Kaj ne kapricu, kiel fraŭlino.

— Ĉu estis vi, kiu elpensis la eseon en ĵurnalo?

— Stulta knabo, — kun mallonga subrido respondis ŝi. — Kio do en tio estas malbona? Ili ĉiuj tie parolas pri vi kiel pri dio, kaj parolas, interalie, ne al vi, sed al mi. Kaj mi diris: viajn vortojn, karaj amikoj, ne eblas pendigi sur la kolon de mia subkolonelo. Skribu pri li en ĵurnalon. Kaj mi alportis al ili eltranĉaĵon el nia flota ĵurnalo pri via heroaĵo.

— Sed ne estis heroaĵo!

— Estis! — kun sama subrido diris Vera. — Estis, stultuleto! Vi ne memoras, kaj eĉ se memorus — kaŝus! Mi ekamis grandan homon, elstaran personon, mi antaŭlonge al vi, mia stultuleto, ĉion detale klarigis, kaj mi al vi ne permesos iri al mezuloj, kvankam tie estas pli kviete kaj eĉ pli komforte...

Ŝi levis la kapon, ekrigardis en liajn okulojn kaj komencis skui liajn ŝultrojn per siaj blankaj manoj. Ŝia peza harligo, malhela, brilanta, kiel serpento glitis sur lian gorĝon, ŝiaj lipoj ridetis en la roza lumo de la idiota striga dormolampo, kaj li kun peza angoro rigardis al ŝia tiel bela, tiel juna vizaĝo kaj pensis pri tio, ke, edziĝinte, li subite iĝis en sia interna vivo multe pli soleca, ol antaŭe, eĉ en siaj plej malfacilaj tagoj.

— Kion vi? — ĉesinte rideti, mallaŭte kaj maltrankvile demandis Vera.

Ŝia harligo derampis de sur lia kolo, li spertis strangan senton de faciliĝo kaj kun amareco kaj envio subite rememoris la «algluiĝintan» hartufon, pri kiu rakontis Sarancev.

— Ĉu vi koleriĝis? — penante kompreni lin kaj, kiel ĉiam, komprenante nur duone, demandis Vera. — Por vi estas malagrable kun la ĵurnalo, ĉu? Vi, verŝajne, estas certa, ke ili malbone skribos, distordos la faktojn, ĉu vere? Sed mi kontrolos, Vlaĉjeto, ili al mi montros pretan eseon, kaj mi korektos, mi ja konas vin kaj vian guston. Ĉio estos tre modesta. Mi nur dezirus, ke vi komprenu: ne eblas rifuzi. Unue, la knabinoj estas kompatindaj, ili estas tiaj entuziasmaj, ili tiel amikas kun sia laboro. Due, ankaŭ por vi tiu artikolo havas certan valoron...

«Ŝi tuj komencos klarigi, ke la vivo estas la vivo», — kun malsimpatio pensis Ustimenko kaj tuj ekhontis kaj pri sia incitiĝo, kaj pri tio, ke li mem ne deziras kompreni ŝiajn bonajn sentojn al li, kaj solecon kun ŝi, kun la sola virino, kiu sincere amas lin, kredas al li kaj, certe, deziras por li feliĉon.

— Sciu, — neatendite por si mem, sed tre karese kaj pacige petis li, — sciu, Venjo, bonvolu, neniam en nia vivo organizu ion ajn. Ne necesas tiu aferemo, energio, persisto. Tio, kio devas esti, tio estos nepre...

— Ĉu mem estos? — kovrante lian tempion per etaj kisoj, demandis ŝi gaje. — Per si mem, ĉu tiel, Vlaĉjo? Vi nenion entreprenos, mi nenion organizos, kiu do pri ni pensos? Kiu nin bezonas? Mi ion ne komprenas, knabo mia ne el tiu ĉi mondo. Ne, vi jam min ne deklinu. Nenion valoras edzino, se ŝi ne povas esti vera helpantino al sia edzo. Vi ja estas kvietulo, Vladeto! Vi, certe, estas talentegulo kaj grandulo, sed iom, iomete ŝlemilo, kara mia. Vi bezonas giston, kaj mi estas nome tia gisto. Vi nur fidu min, komprenu, kian forton dio donis al vi kiel edzinon, kaj vi kun mi movos montojn. Nu? Kial vi rigardas? Ĉu ne bonas mi por vi?

Tiel ili ekdormis en tiu ĉi nokto — proksime alpremiĝinte unu al la alia kaj tute malsamaj, tute apartaj homoj. Sed tio, kio de antikvaj tempoj nomiĝas per la strangaj vortoj «mistero de geedzeco», okazis antaŭlonge, kaj nun ili havis familian hejmon, kien venadis konatoj, li nomadis ŝin «edzino», ŝi lin — «edzo», kaj kvankam ilin ne geedzigis pastro ĉe altaro, kvankam la fianĉamikoj ne tenis super ili kronojn, kvankam ili ne interŝanĝis ringojn — la mistero plenumiĝis, kaj por longe, eble poreterne, devis ili gardi ial iajn komunajn familiajn interesojn. Sed kiajn?

Tamen, ankaŭ la mistero mem ne atendigis sin longe.

Iam en la hospitalo la severa Anatolo Akinfijeviĉ kun karaktera por li rekteco rimarkis, kvazaŭ interalie, sed sufiĉe akre:

— Ĉu al vi ne ŝajnas, subkolonelo, ke viajn rilatojn kun Vera Nikolajevna indus firmigi laŭ la ordo, establita en la ŝtato? Ŝi al vi, nature, pro sia delikateco, ne klarigas kelkajn nuancojn, sed unu afero estas foriri el batalanta fronto en profundan malfronton al invalido-edzo, kaj alia...

— Klaras! — diris Vlaĉjo.

Vespere de tiu tago, kiam estis plenumita la mistero de registrado de la geedziĝantoj en la libro de registrado de civila stato de urbo Starodolsko, Vera Nikolajevna diris al la edzo, ke ŝi estas graveda. Li kun forto kaj kareso turnis ŝin al si, ekvidis ardan ruĝon sur la vangoj, la subite ekbrilintajn okulojn kaj rapide diris:

— Pardonu min pro ĉio, Vera! Mi estas incitiĝema, ĉikanema, ne parolu, silentu, mi scias, ke mi vane turmentas vin. Ĉio pasos! Kredu al mi, mi okupiĝos pri mi! Kaj kiel okupiĝos. Vi ne rekonos min.

— Mi estas feliĉa, — mallaŭte respondis ŝi, — mi estas feliĉa, Vlaĉjeto! Mi ĵuras, mi estos por vi bona edzino.

Kaj tute mallaŭte ŝi demandis:

— Kaj kiel vi pensas, kio al ni naskiĝos? Ĉu knabo aŭ knabino?

Jen kiam nur ĝi vere komenciĝis — la vera mistero de geedzeco!


Tio estis monstra laboro.

Antaŭ ol komenci «okupiĝi», li ŝlosadis sin per ĉiuj rigliloj kaj seruroj, poste elprenadis el sub la sofeto tutan sian simplan «mastrumaĵon», poste metadis antaŭ si la horloĝon.

Severa sulko kuŝiĝadis inter liaj brovoj.

Komence liaj malfortaj, preskaŭ senhelpaj fingroj ofte ellasadis la pilketon, kaj li devis, apogante sin sur la lambastono, sur la seĝa dorso, sur la sofa apogilo, iom post iom malleviĝi sur la plankon, por levi tiun ĉi ludilon. Poste, kun tempo, li aranĝis sin sur la lito tiel ruze, ke la pilketo se elsaltadis, do nemalproksime. Poste la pilketo entute ĉesis salti — nun ne ĝi komandis Ustimenkon, sed Vlaĉjo ĝin. Kaj al ĝi Vlaĉjo diradis:

— Kio? Ĉu vi elsaltis? Mi montros al vi, kiel elsalti, hunda filo!

En la hospitalo la «urso en okulvitroj» — Nikolao Teodoroviĉ — konsiladis:

— Vi faru tion pli trankvile. Ne dum horoj seninterrompe, sed en ĉiu horo, ni supozu, po dek minutoj. Tio estas pli efika.

Sed ĉe Vera Ustimenko ne povis okupiĝi pri tiu trejnado. Kelkfoje ŝi levadis al li la pilketon de sur la planko, kaj tio estis turmenta. Fojfoje ŝi donadis al li konsilojn — tute klerajn, aferajn, sed li trapasis ĉion mem kaj bezonis neniajn konsilojn, ĉar li sciis mem, kion li povas, kaj kion tute ne povas kaj ankoraŭ longe ne povos; dum ŝi legis librojn kaj insistis pri tio, kio estis dirita en ili de la famaj aŭtoroj. Cetere, la konsiloj de la famaj aŭtoroj helpis malmulte. Helpis, kiom ajn strange tio estu, kolonelo Sarancev, inĝeniero, fantaziulo, inventisto kaj obstinulo. Longe observante en la hospitalo tieajn ekzercojn de Ustimenko, li faris specialan ŝnureton kun nodoj, kiun necesis traigi specialmaniere inter la kripligitaj fingroj, poste faris el aluminio globetojn sur drato, poste konstruis en la hospitala lignaĵista metiejo malgrandan, sed tre oportunan aparateton, kiun li nomis ŝike «ekstra ekzercilo». La «urso en okulvitroj» ĉiujn ĉi inventojn benis, sed Sarancev, kiel oni diras, «ne trankviliĝis sur la atingita» kaj el elĵetitaj kaŭĉukaj varmoboteloj, el same kaŭĉuka aerujo kaj trikiloj «improvizis» por Ustimenko vere utilegan aparaton, kun kiu Vlaĉjo ne disiĝadis por longe...

Fojfoje, sed jam ne ofte, turmentadis Ustimenkon la neŭromo, ankoraŭ estis malfacile iradi, sed ĉio ĉi nun imagiĝis al li preskaŭ bagateloj kompare, certe, kun tio, kion li spertis antaŭe.

Turmentis lin nun nur unu cirkonstanco. Ĝi konsistis en tio, ke Vera decidis, ke kvazaŭe li estas konsumita kaj lin necesas speciale nutri.

— Vin necesas nutri! — ofte kaj serioze, kun tre profundpensa aspekto diradis ŝi. — Nutri serioze. Kaj vi ne rajtas rilati al tiu problemo kun via ĉiama ironio. Vi devas iĝi sana, plenvalora homo. Vi devas...

— ...amiki kun nutraĵo?

— Jes, amiki, — ne komprenante lian malamon al kelkaj ŝiaj vortoj, edife kaj eĉ kolere respondadis ŝi. — Tio estas via devo kiel de estonta patro de nia infano, finfine.

Kaj denove kun nekomprenebla precizeco kaj rapideco ekfunkciis iu mistera meĥanismo el tiuj, kiujn tiel lerte regis Vera Nikolajevna: en la loĝejon al Ustimenko oni alportis paketon kun nutraĵoj, pri kies ricevo li subskribis, kaj poste Vera komencis ricevadi ĉiumonate kuponojn — grizajn kaj brunajn. Verŝajne, ĉio ĉi estis tute laŭleĝa — pri tio li ne dubis, sed tio senevite ne povis funkcii sen la malamata de li elemento de «kompatemo», kaj tio lin furiozigadis, same kiel furiozigadis ankaŭ tio, ke en lin estis enŝovataj jen pastobuloj, jen pastopoŝetoj, jen viandkonservaĵoj kun terpomoj, jen kaĉo kun lakto.

— Vi nepre bezonas nutradon! — gravmiene diradis Vera. — Kaj proteinojn vi bezonas! Kaj glucidojn! Aĥ, se vi ĉesus fumi! Ĉu al vi mankas por tio volforto? Komprenu, kara, vi ja venenas vin!

Ĉio estis tute prava, sendispute prava — kaj pri nutrado, kaj pri venenado. Tiel prava, ke li eĉ miradis: ĉu vere pri tio eblas paroli serioze?

Fojfoje li venadis en la hospitalon kiel kuracisto, sed post tio, kion pri li oni skribis en la ĵurnalo, tio estis malfacila: lin oni almontradis per okuloj, kun li oni estis emfaze komplezaj, oni lin devigadis iri antaŭ Nikolao Teodoroviĉ dum rondvizitado, kaj ĉio ĉi, prenita kune, same estis turmenta, des pli ke Vera Nikolajevna plurfoje aludis kun karaktera por ŝi multsignifa ironio, ke tre multe ĉi tie estis aranĝita ne sen ŝia gvido kaj partopreno. Rezultis tiel, ke eĉ Aŝĥen alflugis ne laŭ propra deziro, sed rezulte de «kelkaj agoj» de Vera Nikolajevna, de ŝiaj leteroj al Ĥarlamov, al la ĉefkirurgo kaj eĉ al la komandanto.

— Mia idealisto! — diradis Vera. — Ĉiam al vi ŝajnas io alta kaj kortuŝa! Certe, via maljunulino Aŝĥen estas ĉarma! Sed ŝi ja estas maljunulino! Pro kia diablo ŝi flugu en aeroplano? Kaj Ĥarlamov! Ĉu li havas malmultajn aferojn kun lia rango? Ne, kara mia, per si mem eĉ ŝtono ne ruliĝas: por transformi la potencialan energion de la ŝtono en la kinetan, necesas la ŝtonon puŝi. Kaj mi puŝis, kaj post tio ĉio ekturniĝis, subskribo sur papero decidas multon. Kaj al nia hospitalo, mi al vi arde konsilas, tempon ne plu malŝparu. Vi de ili nenion pli ricevos, ja ili naive pensas, ke ili helpas al vi definitive ekkredi pri siaj fortoj. Kvazaŭ vi mem kun mi ne sukcesos...

«Verŝajne, ŝi pravas, — pensadis li fojfoje, paŝante kun sia lambastono el la hospitalo. — Mi ne plu iros! Al diablo ilin!»

Sed ne iri, kiam oni vokis, li ne kuraĝis, ĉar li ne ĝisfine kredis al sia edzino. Ne ĉio ja kaj ne ĉiuj ĉiam spektaklis! Ne tiel funkcias la mondo, kiel ŝajnas al Veresova. Kaj kio, se ĝuste hodiaŭ li estas necesa, bezonata? Necesa vere, sen ŝajnigo? Tamen, eble li ankaŭ ĉiam tie estis necesa — nun Ustimenko neniel povis tion kompreni...

### Malkaŝe!

— La aferon, — flustris li kolere, — redonu al mi mian aferon! Ĉu vi aŭdas? Mi ne povas sen ĝi!

Kaj kun malamo li ekrigardis al siaj manoj: nenio speciala, aspekte tute normalaj manoj, nun oni ilin enordigis. Ili funkcias: li povas detranĉi panpecon; tre penante, li povas volvi memfaritan cigaredon el kampara tabako, povas eĉ bruligi alumeton.

Sed ĉu operacii?

Kiu respondos al li tiun demandon?

Fininte suferojn kun la aparatoj, konstruitaj de jam foririnta al la patrujo Sarancev, Vlaĉjo ekfumis kaj, oportune instalinte sin sur la sofo, malkovris leteron de Eŭgeĉjo:

«Kion do vi faras, oldulo? — skribis Eŭgeno Rodionoviĉ per sia malgranda kaj glata skribmaniero. — Kion vi arogas? Ĉu vi decidis fini niajn bonajn rilatojn? Plene forgesi? Vi famiĝis por tuta nia multnacia Sovetunio — kaj adiaŭ, malnovaj kaj fidelaj amikoj, ĉu tiel?

Sed ĝenerale, ĉion laŭ la ordo: min trafis malgranda infekto, mi iom suferis kun ĝi kaj, pekulo, uzinte kelkajn eblojn, malmobiliziĝis. Ni nian aferon faris en tiu ĉi milito, fordonis ĉion, kion povis, nian aferon finu junuloj. Oni min adiaŭis bone, varme, kore. Estis drinkite, estis manĝite, estis verŝitaj larmoj.

Nun mi estas hejme, komandas nian sanprotektadon. Mi diros rekte, oldulo, trostreĉiĝas mi kaj kriegas tage kaj nokte — gardu min! Personaro, tio estas kuracistoj kaj ceteraj laboruloj — mankas, kun medikamentoj la situacio estas aĉega, malsanulejojn deploji (pardonu, mi kutimiĝis al milit-sanitara terminologio) estas treege malfacile, bremsas konstrumaterialoj. Ĝenerale, post la faŝista invado estas dezerto. Vi, certe, komprenas, mi ne panikas, tenas min en la kadroj, sed kelkaj malfacilaĵoj ekzistas, tio ne disputeblas.

Nun pri vi kaj pri via konduto.

Malbonas via konduto, oldulo!

Kial vi mem pigris sendi al mi la artikolon pri via heroa konduto en la hospitalo? Al la paĉjo en la floton vi sendis, kaj al mi ne? Unuvorte, la patro transsendis al mi nur hodiaŭ tiun ĵurnalan eltranĉaĵon, preskaŭ tutan paĝon pri via elstara persono, kaj ankoraŭ aldonis al tiu eseo alian, el via flota gazeto, ankoraŭ pasintjara, kun via beleta fotaĵo.

Nu, fraĉjo, kiele!

Ĝojigis vi min, oldulaĉo!

Ĉiam mi kredis je vi, je via celkonscieco, alceleco, alta ideeco, mi ĉiam komprenadis, kio vi estas, sed tielaĵon, mi konfesu, mi neniel atendis! Tio, fraĉjo, jam certe estas en la tutunia skalo. Kaj volforto, kaj koncentriteco, kaj beleco, kiel tio nomiĝas, de la animo. Mi fieras, amiko, pri vi, tre fieras. Certe, nia kara kaj senkompata «Unĉanska laboristo» vian eseon represis, aldonis ion pri viaj studentaj jaroj, tian, pri kio vi pro via damnita modesteco ne rakontis. Tiu artikolo eksplodis kiel bombo! Min tuj vokis superaj kamaradoj — ĉi tien kun Ljapkin-Tjapkin! Kie estas tiu via fama Ustimenko? Ni komencas, vidu, malsanulejojn restarigi, kaj, kompreneble, en aliaj skaloj, en pli grandaj. Do veturigu ĉi tien vian Ustimenkon, ni por li ĉi tie tiajn kondiĉojn kreos, kiel por neniu alia. Meritis la homo, necesas kompreni.

Tion diris la estraro.

Nun mia opinio: venu!

Ni donos al vi malsanulejon, vi ĝin komandos unupersone. Aŭtoritato por vi jam estas kreita, vi en nia urbo estas legenda persono. Vi trovos bonajn helpantojn, kaj mem, amiko, eklaboros pri disertaĵo. Da temoj vi verŝajne havas superflue, ne tiel, kiel ni — malsukcesaj kuracistoj. Baldaŭ vi estos kandidato de sciencoj, poste — doktoro. Al viaj disertadoj, vi mem komprenas, oni venados kiel en teatron, tie absoluta trafo estas garantiita. Nu, kaj poste por vi neniaj vojoj estas fermitaj — se vi deziros Moskvon, do estu Moskvo, kaj se vi deziros eksterlanden — kiu al vi rifuzos eblon perfektiĝi? Nu, kaj samtempe, mi ne dubas, estos diversaj kolegaroj, reprezentoj kaj cetero. Kaj por ni, viaj samurbanoj, estos agrable. Tamen, vi ne estas avida, mencios ie per bona vorto, por ni eĉ tia etaĵo sufiĉos.

Unuvorte — senprokraste telegrafu depeŝon al mi. Vojaĝmonon, certe, kaj ĉion ceteran, kiel diras mia ekonomo, «ni faros». Loĝejon preparos.

Kio koncernas nian vivon, do ĝi estas sen ŝanĝoj: Barbara Stepanova post la vundo estis malmobilizita kaj laboras en iu geologia skipo. Se tio vin interesas, do ŝi estas sola. Aĥ, gestultuletoj, rompiĝis via vivo pro via propra kulpo. Mia maljunulo nun estas subadmiralo kaj Heroo, kvankam li ankoraŭ militas sur subalternaj al li maraj komunikvojoj kaj dronigas ŝipojn de la fricoj, tamen, laŭ mi, li senfortiĝis — la koro funkcias nebone, kaj ankaŭ kelkaj malfacilaĵoj aperis en lia biografio, vi, probable, divenas, kiuj nome. Ni diskutos dum renkontiĝo. Unuvorte — la karakteron de mia maljunulo vi konas, bruis li, verŝajne, kie ne indis, — tiel mi supozas.

Mia patrino pereis heroe, tion vi, verŝajne, aŭdis. Mi fieras, ke mi estas ŝia filo.

Ĵovtjak kaj via Postnikov perfidis kaj transiris al la faŝistoj. Mi ĉiam sciis, ke Postnikov kapablas al ĉio, tipa dungito de ajna spiona servo. Verŝajne, ĝuste li tiris post si la fiulon Ĵovtjak.

Ĝenerale, iru ili al diablo, eĉ rememori estas abomene.

Nikolao Eŭgenjeviĉ alveturis, serĉis tombojn de la edzino kaj la filino. Li tre pri vi demandis kaj, kiam eksciis detalojn, eĉ verŝis larmon. Li drinkas, alie li estus bona kuracisto! Kiam li finos militi, se li ĉesos drinki, vi povas preni lin al vi en vian estontan malsanulejon, mi volonte benas.

Iraida al vi transdonas respektan saluton.

Ankaŭ Juĉjo, li estas tre amuza etulo!

Aĥ, estas pri kio konversacii!»

Tiel skribis al Ustimenko Eŭgeno Rodionoviĉ Stepanov.

Kaj malgraŭ tio, ke la tuta tono de la letero, kiel ĉiam ĉio, kio venadis de Eŭgeĉjo, estis malagrabla al Vlaĉjo, li por longe enpensiĝis pri la propono de posteno de ĉefkuracisto. Anstataŭ premadi de mateno ĝis vespero tiun damnitan pilketon kaj, kovriĝante per ŝvito, nokte subite timiĝadi, ke neniam kaj nenio rezultos kaj ne plu li havos sian operaciejon kun ties saĝa kaj streĉita kvieto, — ĉu ne estas pli bone tuj, ne prokrastante, ne pensante kompate pri sia sorto, komenci fari tion, kio konformas al liaj fortoj, kion li povas kaj kio estos utila?

Tamen, la leteron devis legi Vera.

Ĝis nun ili ne parolis pri la estonteco, kvazaŭ konscie evitante tiun temon. Eble, venis la tempo pensi pri tiu estonteco? Kia ĝi estos, almenaŭ proksimume?

«Kaj ĵurnalajn eltranĉaĵojn ŝi por kio dissendas? — subite pensis Ustimenko pri la edzino kaj skuis la kapon: tiuj pensoj ĉiam aperadis per si mem, li ne vokadis ilin. — Nu, sendis kaj sendis, kio estas speciala, ŝi deziris ĝojigi Rodionon Metodjeviĉ-on!»

La letero kuŝis en la manĝoĉambro sur la tablo, kiam Vera revenis el la hospitalo. Vlaĉjo, duonkuŝante sur la kurbpieda sofeto, estis leganta anglan libron pri kaktoj, kiun li kun granda peno elpetis sendi el Moskvo de konato de Nikolao Teodoroviĉ. En la ĉambro estis varmege — ĉi tie oni hejtadis, ne ŝparante brullignon.

— De kiu? — demandis Veresova.

— De Eŭgeĉjo.

— De kia tia Eŭgeĉjo?

Dum la lasta tempo Vera ofte incitiĝadis, ŝia gravedeco iris nefacile. Kaj ŝi laciĝadis en la hospitalo.

— De Eŭgeĉjo Stepanov, de vicfrato de Banjo, — trankvile diris Ustimenko. — Vi legu ĝin, interesa verko.

— Ĉu al vi tio ne estas malagrable?

— Certe, ne.

Li ne deziris konversacii. La belega frazo de Burbank pri mirinda vivemo de ĉiuj ĉi opuntioj, mamilarioj, cereoj mirigis kaj eĉ kortuŝis lin.

— Diablo scias kio! — laŭte per mildigita voĉo prononcis li.

— Pri kio vi tion diras?

Li voĉlegis la citaĵon el Burbank en la rusa. Vera malvarme kaj trankvile rigardis al li per siaj malhelaj okuloj.

— Ĉu bonege? — demandis li.

— Plej probable, bonege! — konsentis ŝi kaj ree eksusuris per la folioj de la Eŭgeĉja letero.

Duonkuŝiĝinte sur la sofeto, Vlaĉjo ekfumis cigaredon: forgesita por tutaj kvar jaroj folio de opuntio ekĝermis en malhela angulo. Tute sekiĝinta vegetaĵo evidentiĝis viva kaj tute sana kelkajn monatojn post kiam oni ĝin kondamnis al morto. Kaj greftado?

— Pri kio vi pensas? — interesiĝis Vera, finleginte la leteron.

— Pri kaktoj.

— Ĉu vi nun estos kaktisto, sed ne kirurgo?

En ŝia voĉo li aŭdis senkaŝan malamikecon: por kio ŝi parolas kun li en tia tono?

— Dume al mi estas malfacile esti kirurgo, — penante reteni sin, respondis Ustimenko. — Kun tiaj manoj, kiajn mi havas, mi eĉ ĉe vi ne povus operacii...

— Kial tiu stranga esprimo — «eĉ ĉe vi»? Kiel mi ĝin komprenu?

— Kompreni estas simple: vi eĉ pro kompato ne permesus al mi operacii. Ja vi iel-tiel estas por mi edzino...

— Kion signifas via «iel-tiel»?

Estis komenciĝanta sensencaĵo, la damnita sensencaĵo de ilia geedzeco.

— Ne indas, Venjeto, kvereli, — diris li. — Al mi estas malfacile paroli kun vi, se vi anticipe estas certa pri tio, ke mi deziras ofendi vin. Ni prefere parolu pri la letero, pri tio, kion vi pri ĝi pensas.

— Ĉu malkaŝe? — kun sama malamika kaj singarda esprimo en la voĉo demandis ŝi. — Ĉu sincere?

— Jes, certe.

— Al mi ne plaĉas tiu letero!

— Kaj al mi same! — kun faciliĝo diris Ustimenko. Sed li tuj timeme ekrigardis al Vera: ne povis tiel okazi, ke la proponoj de Eŭgeĉjo ne plaĉis al ŝi pro la samaj kaŭzoj, kiel al li. — Al mi ĝi tre ne plaĉis, — aldonis li, — al mi multo en tio ne konvenas.

Vera Nikolajevna silentis, pririgardante siajn rozkolorajn polmojn. Vlaĉjo atendis. «Tuj devas io decidiĝi, — subite pensis li. — Nepre nun kaj, verŝajne, por ĉiam!» Ĉe li ja ĉio decidiĝadis unufoje por ĉiam.

— Malsanulejo, laboro, ĉiutagaĵo — ĉio ĉi estas galimatio, — rigardante en la Vlaĉjajn okulojn, malkune kaj klare prononcis Vera. — Ne tien iras via vojo, Vlaĉjo! Tio vin entiros, vi enŝlimiĝos, vi dronos en zorgoj, ĉu vi komprenas?

Li silentis.

Kiel ĉiam, ŝi komprenis ne la ĉefan. Kaj ne tiun duonon! Malklara, angora antaŭsento de malfeliĉo turmentis lin, sed ŝi, kvazaŭ spite, malrapidis, pri io ridetis, pensis.

— Mi ne tute komprenas...

— Ja kio en tio estas nekomprenebla? — kun malbonkora nekompreno en la voĉo demandis ŝi. — Ĉi tie ĉio esas tiel simpla, tiel klara, tiel kuŝas sur la polmo...

Kaj ŝi etendis al li elmalproksime sian mallarĝan belan polmon.

— Vi ne estas Ioniĉ de Ĉeĥov, kiel pri vi pensis viaj maljunulinoj, — vi estas sciencisto! — milde kaj potence prononcis ŝi. — Vi estas sola talenta homo, kiun mi renkontis en mia vivo. Kaj vi ne rajtas esti nur kuracisto, mi — «nur kuracisto» Veresova — ne permesos tion. Mi delonge scias, kia vi povas iĝi, kaj en la malfeliĉo, kiu kun vi okazis, mi eĉ pli pri tio konvinkiĝis. En la malfeliĉo vi vere plene trovis vin...

— Tio estas elpensaĵo! — kun indigno diris li. — En tio ĉio estas elpensita, kaj banale elpensita. Ĉu vi pensas, ke mi estas tiom stulta, ke ne komprenis tiun spektaklon kun Sarancev? Ja ankaŭ vi mem al mi rakontis! Nu jes, ne svingu la manon, tiam mi, certe, ne komprenis, kvankam suspektis, sed kun tempo mi ĉion komprenis. Tiam kaj via kompatiga letero, kaj simple bonaj homoj — kolegoj, ĉio kune efikis, kaj pasis mia minuto de malforteco, kiam mi...

Li preskaŭ rakontis al ŝi pri la kvindek tablojdoj, sed ĝustatempe prudentiĝis kaj petis:

— Bonvolu esti kompleza, ne elpensu min, tute mi ne estas tiom bona, kia mi pentriĝas en via imago...

— Do, ĉu vi veturos kiel ĉefkuracisto? — evidente, ne aŭskultante lin, interrompis ŝi. — Iros al via Eŭgeĉjo Stepanov kaj dum jaroj laborados por li, por lia kontoro kaj lia burokrata bonstato? Kaj en libera tempo, kiun vi tie, certe, ne havos, sen ajna brilo, de monato al monato dum noktoj, anstataŭ ripozo kaj normala vivo — komencos, ĝuste nur komencos okupiĝi pri disertaĵo?

— Sed pri kio ĝi estos — tiu disertaĵo? — subite trankviliĝinte kaj decidinte por si, ke la malfeliĉo venis, interesiĝis Ustimenko. — Ĉu vi povas proponi al mi interesan temon, sen kiu armeo da medicinistoj simple sufokiĝas? Aŭ vi supozas, ke mi tian temon delonge posedas? Aŭ mi de saĝaj homoj demandu la temon, kiel tion faras multegaj kanajloj? Sen brilo! — subite kun forto mokimitis li Vera-n. — Sed disertaĵo kun brilo — tio estas ja kiam iu necesa, tre necesa afero estas farata! Kaj kiam brilo estas nur en la procezo de defendo, kaj eĉ tiam kun peno estas streĉata, kaj poste tiun binditan sensencaĵon oni tenas kiel dokumenton, difinantan leĝecon de altigo de salajro, tiam kiel? Kiel ĝi nomiĝas en la lingvo de averaĝe honesta homo? Kial do vi silentas?

Sur la vizaĝo de Vera subite aperis esprimo de timideco.

— Mi vin ne komprenas, — mallaŭte kaj timigite prononcis ŝi. — Ja ĉiuj defendadas kaj kandidatajn, kaj doktorajn disertaĵojn, tio estas natura, alie ne okazas, kaj tio, kien vi nun trafis, — tion kompreni neniu povas...

— Se vi min ne komprenas, tio ankoraŭ ne signifas, ke neniu min povas kompreni, — diris Ustimenko. — Ni ja, interalie, ĉiam tute ne per unua rigardo aŭ per duonvorto interkomprenadis, ĉu? Nu, kaj nun streĉiĝu kaj rememoru, ĉu mi intencis iam donaci al la homaro mian disertaĵon kaj fanfaronis al vi pri tio? Kaj kion mi faris en la vivo tian, por igi vin aŭ iun alian pensi pri mi kiel pri fenomeno? En kio mi kulpas ĉi tie? Eblas, ke en la juneco, kiam vi min ne konis, mi vere imagadis pri mi diablo scias kion, sed tio ja estis en la juneco, eĉ preskaŭ en la infaneco, kaj nun mi bone komprenas mian kapablojn, des pli en tiu situacio, kiam mia taŭgeco estas treege limigita...

— Aĥ, stultaĵoj! — subite simple kaj facile ekkriis Vera, kaj Ustimenko tuj komprenis tutan artefaritecon de tiu simpleco kaj facileco — lia edzino ektimis la abismon, en kiun kondukis tiu konversacio. — Stultaĵo, estas terure, al kio ni venis! Vi estas elturmentita de ĉiaj meditoj pri vi kiel pri kirurgo, mi laciĝis. Certe, vi ne povas en unu momento ĉion solvi. Jen ni veturos en Moskvon...

— En kian ankoraŭ Moskvon? — eĉ suspirinte antaŭ tiu muro de nekompreno, malvigle miris Vlaĉjo. — De kie aperis Moskvo?

— Kiel de kie? — penante paroli karese, kvazaŭ kun etulo, demandis Vera. — Kiel, Vlaĉjeto, de kie? Kaj la letero de Ĥarlamov? Ke li esperas — ĉu vi memoras, li skribis al vi? — kiam ĉio finiĝos, ni laboros kune... Tion li al vi post la vundo skribis, ĉion pri vi sciante...

Estis mirinde, kiel ŝi memoris, kio estis post kio, kiel ŝi memoris datojn, kiu kion diris unue, kiu poste. «Kvazaŭ jurkonsilisto, — miris Vlaĉjo, — kvazaŭ en juĝo ŝi eterne procesas kontraŭ iu».

— Kaj kio do?

— Kaj tio, ke se veturi kiel ĉefkuracisto, tiam al Ĥarlamov, sed ne al via Eŭgeĉjo. En Moskvo vi havas tute aliajn perspektivojn, Ĥarlamov havas potencan nomon, kaj via milita sorto...

— Ĉesu pri la sorto! — per raŭkiĝinta pro furiozo voĉo, apenaŭ aŭdeble diris li. — Forgesu tiujn vortojn, ĉu vi komprenas? Alie mi diros al vi, kiel ĉio ĉi nomiĝas — tiu via agado en la lasta tempo, kaj tiam al ni iĝos tute malbone...

— Nu, kiel? — paliĝante, demandis ŝi.

— Kiel? Ja kiel, laŭ vi, nomiĝas organizado de artikoloj en ĵurnaloj? Kiel, laŭ vi, mi devas rilati al tio, ke vi ilin mem dissendas al diversaj homoj?

— Al kiuj homoj? Se en la sanitaran departementon aŭ al Cvetkov, kiu tiom da bono...

— Ĉesu! — interrompis li. — Kiel vi ne hontas? Tio ja estas la samo — kaj dissendado de eltranĉaĵoj, kaj ekstraj porcioj, kiujn vi obtenas, kaj donacoj de patronoj, kaj...

— Silentu! Ne arogu! Tio ja estas pro vi kaj por vi — kaj la ĵurnaloj kaj la porcioj. Mi tuŝas nenin nutraĵon, ĉio ĉi estas por vi...

— Mi scias nenion, sed tio estas fiaĵo! — kriis li kaj ekstaris, kun tremanta makzelo, alta, maldika, ĝibeta. — Ĉio ĉi estas fiaĉaĵo! Kaj vi ne povas ne kompreni, vi ne rajtas ne kompreni, kaj se vi tamen ne komprenas, do mi devigos vin ĉesigi la spekuladon per mia, diablo ĝin prenu, sorto. Devigos!

— Ĉu spekuladon? — apenaŭ aŭdeble demandis ŝi. — Spekuladon?

Ne ofendiĝo, ne aflikto, eĉ ne doloro estis en ŝiaj okuloj. En ili estis teruro. Kvazaŭ ŝi ekvidis sian propran morton.

— Aĥ, Vlaĉjo, — prononcis ŝi flustre, — aĥ, Vlaĉjeto, kion vi diris! Ja tio estas nekorektebla, Vlaĉjo!

Certe, tio estis nekorektebla. Kompreneble!

— Spekulado — tio estas por sia profito, por si, — alpremante la manojn al la gorĝo kaj penante reteni ploron, diris Vera, — kaj mi? Ĉu mi por mia profito? Vi ion konfuzas, vi, vere, estas elturmentita, sed ankaŭ mi tiel laciĝis — mi ne havas fortojn...

Certe, spekulado estas por sia profito. Sed ekzistas spekulado por utilo de amata filineto aŭ fileto! Tamen, kion li povis al ŝi nun klarigi, se eĉ en multe pli simplaj okazoj ili komprenadis unu la alian duone? Kaj nun? Ja ŝi, vere, tiel penis por li!

— Bone, — diris li, — pardonu min, vi, verŝajne, estas prava. Kaj ni ne plu parolu pri tio...

Milionfoje tiu frazo estis kaj estas prononcata de geedzoj de ĉiuj tempoj kaj popoloj, kaj signifas ĝi jen kion: «Mi kaj vi estas senfine solecaj duope. Neelteneble, nekredeble solecaj!»

Tiel pensis Ustimenko, aŭskultante glatan spiradon de Vera kaj forirante en la manĝoĉambron, por ankoraŭ legi sur la sofeto. Ferminte post si la pordon, li ekfumis kaj kun facila rideto legis substrekitan de iu frazon de la angla botanikisto: «Kaktoj estas kuraĝaj kaj paciencaj: ili mortas stare».

Kaj subite li rememoris, kiel li malestimis tiujn vegetaĵojn en la nova loĝejo de Alevtina Andrejevna kaj ŝia Daĉjo, kiel kolere li pensis pri la pentraĵo sur la muro, ke tio estas «portreto de kakto», kiel nekomprene demandadis Barbara-n — kia en ili estas «utilo», en tiuj dornaĵoj, kaj kia li entute estis tiam netolerema, kaj ĉikanema, kaj turmentanta...

«Kaj nun?» — demandis li sin.

Li balancis la kapon, ne respondinte la propran demandon, kaj ekiris malfermi pordon. Laŭ la sonoro, tio estis Nikolao Teodoroviĉ, nun li ofte venadis pretere, irante el la hospitalo hejmen — por trinki glason da teo kaj fumi en silento kaj kvieto cigaredon. Sed hodiaŭ li ne eniris, pretekstinte malfruan tempon, nur transdonis leteron, kiu «kuŝis» sur lia tablo de la hieraŭa tago.

Ustimenko kaj la «urso en okulvitroj» staris iomete sur la perono. La nokto estis jam printempa, kun degelgutado, kun nebuleto, super kiu en la malhela ĉielo pendis flagrantaj grandaj steloj.

— Ĉu la ordonojn hodiaŭajn vi aŭdis? — demandis la «urso en okulvitroj».

— Jes. Ĉiujn tri.

— Al la fino la afero iras, al la fino, — suspirinte, diris Nikolao Teodoroviĉ. — Kaj vere! Tempas por la popolo ripozi. Laciĝis ni militi...

Li ankoraŭ iomete snufis, suspiris kaj, glitante per la galoŝoj en printempa strata koto, ekpaŝis al si.

Kaj Vlaĉjo, ekvidinte sur la koverto, ke la letero estas de Cvetkov, kaj ne atentinte tion, ke ĝi estas adresita al Vera Nikolajevna Veresova, sidiĝis sur la sofon, eltrenis je la angulo folion de blanka, densa papero kaj, malfaldinte ĝin, tralegis tuj, ĝis la fino, jenon:

«Vereto!

Mi uzas hazardan kaj fidindan okazon por ke vi ricevu de mi leteron sen ajnaj komplikaĵoj. Tra la doninto de la letero vi povas al mi ankaŭ respondi, ne ĝeniĝante pri formuloj, tiu homo estas mia subulo kaj liveros ĉion, kiel estas kutime en mia departemento.

Kion do mi diru al vi, Vereto?

Tiuj tagoj ĉirkaŭ la sepa de novembro ankaŭ por mi por ĉiam restos dolĉe memorataj; sub ĉio, kion vi skribis pri tiuj feliĉaj horoj, kun ĝojo subskribas ankaŭ mi; ĉiujn detalojn, kiujn vi virinmaniere memoras, ankaŭ mi — viro sperta kaj multon vidinta — same ne forgesis, kaj se eĉ forgesos, do ne baldaŭ. Ĉiuokaze, dum ekzistas nia malnova planedo kaj ie, sur iu ĝia punkto loĝas vi — Evidino, peka, alloga kaj belega, tia, kian mi vin konas kaj memoras, mi — kiel ajn aranĝiĝu niaj sortoj — vin ĉiam detale, gaje kaj, pardonu eksmodecon, pasie memoros. Ekzistas aferoj, kiuj eĉ por ni, trapasintaj fajron kaj akvon, ne eblas forgesi...

Tamen, sufiĉas pri tio.

Vi, certe, devas esti en Moskvo. Estas ridinde veni ĉi tien post ĉiuj. Tion rekomendu (vi povas eĉ je mia nomo) al via edzo. Mi tute konsentas kun via plano de agado, via saĝo min ankaŭ en tiu ĉi okazo ĝojigis. Kaj kiel mi ne taksis ĉiujn viajn ecojn jam tiam, en la marŝado de nia taĉmento «Morton al faŝismo»? Kiel mi nenion divenis? Nu, ni lasu tion. Kio fariĝis, tio fariĝis, nenion eblas revenigi.

Unuvorte, al vi ambaŭ se ne tuj, do ne pli malfrue ol en la fino de majo endas veni en Moskvon. Mi ĉion naturmaniere preparos. Nomumo en ambaŭ kanaloj — kaj en la nia kaj en la lia (tio estas de via edzo) — estos farita. Vl. At. sendube meritis nomumon plej honoran kaj plej por li oportunan. Temon por disertaĵo ni trovos, da ili, tiuj temoj, estas abundege, necesas nur trovi saĝe, por ke ĉio pasu ne nur solene, sed ankaŭ kun tiu eleganta bruo, kiu en ĉiuj epokoj kontribuas al vera sukceso. Mi devontigas min prepari Vl. At. al defendo de ĝuste tiu temo, kiu prezentiĝos al mi inda ne nur je li mem, sed ankaŭ je nia komuna bonstato. Li, via tiel suferinta edzo, kompreneble, havas ĉiujn rajtojn al trankvila kaj oportuna vivo. Kaj vi neniom valoros kiel edzino, se ne helpos al li en tiu nobla afero.

Escepte de respondo al tiu ĉi mia longa mesaĝo, poste skribu kiel ĉiam — al mia Fomiĉov. Li estas fidinda ulo.

Mia edzino al vi transdonas respektan saluton. Vi ŝin tute ĉarmis, ŝi vin plene admiras. Tamen, mi kun ŝi ĉiam koincidas en taksoj.

Via Konstanteno».

Traleginte, Ustimenko metis la leteron sur la tablon, glatigis la koverton, ankoraŭfoje rigardis, al kiu ĝi estas adresita: jes, tio estas al Veresova Vera Nikolajevna, ĉio estas tute ĝusta.

Nek malfeliĉon, nek teruron, nek indignon li sentis. Al li nur subite iĝis malvarme kaj li ĝismorte ekdeziris fumi. Alpremiĝinte per la dorso al la hejtilo, li enspiris fortegan fumon de kampara tabako kaj preter sia volo subite rememoris tiujn tagojn «ĉirkaŭ la sepa de novembro», kiun menciis Cvetkov. Ĝuste tiam, el Moskvo, Vera ĉiutage skribadis ĉi tien, en la hospitalon, karesajn kaj kortuŝajn leterojn. Kiel ĉio, ĝenerale, estas banale simpla: Konstanteno Georgijeviĉ evidentiĝis edziĝinta homo kaj ne pensanta pri foriro el sia familio. Kaj Vera Nikolajevna deziris fari sian «neston» — tiu vorto estis el ŝia terminologio. «Ĉiu virino deziras esti amata edzino kaj amanta patrino», — diradis ŝi, kaj li aŭskultadis ŝin kaj konsentadis: nature, certe, kiel povas esti alie...

— Vlaĉjeto, — subite vokis ŝi lin per dormema voĉo el trans la duonfermita pordo. — Ĉu al ni iu venis? Al mi ŝajnis, ke estis sonoro.

— Jes, — ne tuj respondis li, — venis.

— Kiu?

— Nikolao Teodoroviĉ. Li alportis al vi leteron. Mi ne komprenis, ke ĝi estas por vi, de Cvetkov, kaj tralegis. Sed ĝi estas nur por vi.

Trans la pordo heliĝis, Vera bruligis sian abomenan rozan strigon.

— Bonvolu doni al mi la leteron, — per glata voĉo petis ŝi. — Se al vi ne estas malfacile.

Penante ne rigardi al ŝi, li etendis al ŝi la koverton. Li hontis nun vidi la nudajn brakojn de Vera, ŝian kolon, ŝultrojn, harligojn. «Kiela mastrumaĵo, — subite kun angora kolero pensis li, — kia riĉaĵo por saĝa homo». Kaj diris, forirante:

— Morgaŭ por ĉirkaŭ du semajnoj mi enhospitaliĝos, mi havas iajn malordojn kun la kruro. Vi ĉion pripensu. Mi supozas, ke la sorton de la infano, kies patro, laŭ kalkulo de tempo, estas tamen mi, tiu historio influi ne devas. Jen tiel...

La pordon post si li fermis dense.

Kaj diris al si apenaŭ aŭdeble:

— Kaj la vivo estas la vivo!

Poste Vera vokis lin, li ne respondis. Ŝi vokis lin ankoraŭfoje. Li ree silentis. Tiam ŝi aperis en la pordo, pala, alta, iomete eĉ orgojla, en sia bunta negliĝo.

«Kaj ankaŭ tiu negliĝo same veturis kun ŝi en Moskvon», — pensis Ustimenko.

— Nu, mi kulpas, en ĉio kulpas, — incitite diris ŝi, — batu, tranĉu, faru kion vi deziras. Al mi li ĉiam plaĉis, mi ne kaŝis tion de vi. Kaj tiam mi delogiĝis, perdis la kapon, vi ne respondadis, de vi ne venis eĉ vorto, li ŝajnis atenta, helpema, grandanima...

Ustimenko silentis.

— Do kiel? — kriis ŝi.

Li ekrigardis al ŝi kun esprimo de trankvila laco kaj denove nenion respondis.

— Nu, bone, bonege, — ne sciante mem, kion ŝi diras, ekscitite prononcis ŝi, — brile, ni supozu, ke mi eĉ enamiĝis al li. Sed tio pasis, tio estas for, ja mi ne riproĉas vin pri via Banjo? Vin mi amas...

— La tuta afero estas en tio, Vera, — interrompis li ŝin, — ke vi neniun kaj neniam amas kaj eĉ ne scias, kio estas tio — amo al homa estaĵo. Vi amas kaj povas ami pasie nur unu aferon — sukceson! Mi sciis tion, sed pro malvigleco kaj pro iuj aliaj kaŭzoj, pri kiuj nun ne indas paroli, faris kompromison kun miaj propraj sentoj. Tial mi kulpas ne malpli, ol vi. Neniom kulpas nur la infano. Li sola. Kaj ni interkonsentu, se vi povas, ne plu levi tiun temon. Ni vivu ĉiu siamaniere, en nenio malhelpante unu al la alia. Kaj certe, per nenio riproĉante unu la alian. Tamen, decidu vi mem...

Kaj, forpreninte kun si tabakon, alumetojn, fumpaperon kaj la libron pri kaktoj, li foriris en la kuirĉambron, lasinte ŝin sola. Kaj ŝi ploris kaj al malgrandaj pecetoj, daŭre kaj skrupule, kvazaŭ farante ian necesan laboron, ŝiradis la leteron de Cvetkov.

### Ĉu vi vidas? Vi tamen ankoraŭ taŭgos!

— Trankvilon! — diris li. — Trankviliĝu, histeriulo, ploremulo, sentaŭga homaĉo! Trankviliĝu, alie vin tute neniu bezonos! Nu!

Tiel li parolis al si mem, starante meze de la ĉambro — sola. Parolis aŭ pensis — li ne sciis. Li estis razita, sobra, pura, li kuspis la manikojn de la ĉemizo, kiel la manikojn de kitelo en operaciejo, nur celigi sin, trankviliĝi, koncentriĝi li neniel povis. Eble, al li malhelpis la muziko — la tago de la Venko tie, en Moskvo? Sed ĉu povas malhelpi tia tago?

Elasta varma vento estis elblovanta la blankan kurtenon en la mezon de la ĉambro, jen ĝi eĉ vipis Vlaĉjon al la vizaĝo. Knaboj kun frenezaj, batalemaj kaj feliĉaj krioj impetis tra la kvieta strateto. Jes, la milito finiĝis, venis tiu ĉi tago de la Venko.

Ĝi venis, kaj nun tie, en lia floto, en sonoro kaj fajfo de gaja, suna printempa neĝblovo, verŝajne, viciĝis homoj en nigraj flotaj uniformaj paltoj; verŝajne, brilas neĝoj sur la montetoj; verŝajne, rigidiĝis la ŝipoj, kaj la komandanto parolas plorante, kiel ploras nun Vlaĉjo, ĉar ne eblas ne plori en tiu ĉi tago de la plenumiĝinta Venko.

Kaj Rodiono estas tie, kaj Elisbaro, kaj Miĉjo, kaj Greĉjo, kaj Ĥarlamov, kaj maljuna Levin — ĉiuj estas tie, en tiu sonoranta kaj malvarma vento, sur la nigraj rokoj...

— Ne, al diablo!

Li skuis la kapon, fiksaŭskultis: Moskvo estis festanta, tie tondris per kupro orkestroj, gaja voĉo diris:

— Ni konektas la Ruĝan placon!

Vera ne estis hejme, ŝi foriris al mitingo en la hospitalo. Kaj neniu, verŝajne, estis hejme, nur li restis...

Ankoraŭ kaj ankoraŭ foje li knedis la manplatojn, la fingrojn, pugnigis la manojn kaj suspiris.

La gemastraj kaktoj, kiujn li tiel prizorgadis dum tuta tiu ĉi longa vintro, estis en bona stato nun, en printempo. Malmolaj, fortaj, kun fortikaj dornoj. Kaj li havis skalpelon — bone akrigitan, kaj klingon de sendanĝera razilo, kaj lateksajn rubandojn, por fiksi la bazotrunkon kun la greftaĵo.

— Nu, knaboj! — diris li al ili vigle. — Ni komencu!

Tiel li estis gajiganta sin mem.

La klingon li mergis en sennaturigitan alkoholon. Poste per ronda, facila kaj rapida, preciza kaj forta movo li faris tranĉon sur la cereo-bazotrunko; trankvile kaj malvarme pensante, okulmezuris, kie tranĉi la greftaĵon — globforman ekinokakton. Kaj, forgesinte pri la manoj kaj pri tio, ke li estas kriplulo, per kirurgia pinĉilo li prenis etan, anticipe preparitan kaktan dornon kaj per ĝi fiksis la ekinokakton kun la fostforma cereo. Poste li surmetis vaton kaj streĉis la lateksrubandon — ĉio precize kiel estis skribite en la angla libro.

Nova vegetaĵo — bizara kaj mirinda — staris antaŭ li. Per kritika kaj malŝata rigardo el sub la vilaj brovoj pririgardis li la faritan laboron, mallaŭdis sin pro tio, ke la tranĉoj ne tute precize koincidis, kaj komencis prepari duan operacion. Nun li nenion aŭdis — nek orkestrojn, nek kantojn, nek versaĵojn. Li laboris. Kaj kvankam tio estis ankoraŭ ne tute laboro, nur preludo al ĝi, — li denove vivis, kiel devas vivi homo. Liaj manoj faris nun memstare tion, kion ili devis fari, li dresis ilin per forto de sia volo, li devigis ilin obei, kaj en la tago de la Granda Venko li festis ankaŭ sian Venkon. Se li ilin havus, li greftus ankoraŭ cent kaktojn, plej malgrandajn, por plene fidi siajn manojn...

Poste li ekfumis kaj dekliniĝis al la dorso de la seĝo. Lia kapo ial iomete turniĝis. La varma vento plu blovadis la kurtenon, ĝi turniĝadis kaj klakadis malantaŭ lia dorso. Kaj en tiu vento, kaj en la varmo, kaj en ia dolĉa, ebriiga laceco, duonferminte la okulojn, li aŭdis versaĵon, kiun li memorfiksis por longe kaj poste, en diversaj minutoj de la vivo, ripetadis al si mem, kiel sorĉkanton:

Homoj ne plu timas la ĉielon,
La ĉielon, prilumitan de la lun'.[86]

Li aŭdis, suspiris kaj diris:

— Ĉu vi vidas? Vi tamen ankoraŭ taŭgos!

## Ĉapitro dek tria

### Gento de agloj

Post du semajnoj da seninterrompa obskuro kun nebulo kaj sombra fajfado de vento la vespero okazis rare varma kaj hela, kaj pro tio same estis ial malgaje: ŝajnis, ke la maro, al kiu subadmiralo Stepanov fordonis tutan sian vivon, decidis adiaŭi Rodionon Metodjeviĉ-on kun respekto kaj honoro.

Je la dek oka horo Stepanov komencis adiaŭi la ŝipojn de sia grupo. Je la dek sepa kaj tridek minutoj serĝento Ŝaripov donis al li la paradan uniformon kun ĉiuj ordenoj, la zonon kun oficira ponardo, la gantojn, helpis butoni kaj metis sur la tablon en la salono glastenilon kaj pladeton kun rompita al malgrandaj pecetoj sukero. La teo estis varmega kaj tre forta, pli forta, ol kutime, sed Rodiono Metodjeviĉ faris nur unu gluton kaj, okupita de siaj pensoj, ne laŭdis, kiel ĉiam, la Ŝaripov-an scipovon infuzi, sed silente eliris supren, tien, kie lin estis atendanta la nova komandanto de la grupo, la membro de la Milita konsilio de la floto kaj la stabestro de la destrojera grupo. Krom Ŝaripov en la salono restis ankoraŭ la kolonelo de medicina servo, fama en la flotoj Zinaida Mikaelovna Bakunina, terapeŭto, kiu okazis ĉi tie ĝuste tiam, kiam la fera subadmiralo Stepanov falis kun sia unua korinfarkto. Ekde tiam, trafante en Arkton, la kolonelo establis por si regulon nepre viziti Rodionon Metodjeviĉ-on, kiu tre ĝojis al ŝi kaj longe konversaciadis kun la maljuna doktorino en sia salono.

Restinte duope kun Ŝaripov, Bakunina ekfumis cigaredon kaj prenis de sur la tablo flotan ĵurnalon, sed ne legis...

— Vi, serĝento, bonvolu ne forgesi demeti la fotaĵon, — ĝentile, kiel ĉiam, petis ŝi. — Ja tio estas la filino de Rodiono Metodjeviĉ, ĉu?

Kaj la maljuna doktorino ekrigardis al la vando, sur kiu en kadro, sub vitro, pendis portreto de Barbara, glate kombita, en uniforma ĉemizo kun epoletoj.

— Se mi ne eraras, teĥnikisto-leŭtenanto?

— Vi ne eraras! — severe respondis Ŝaripov.

Li ne havis konvenan humoron por konversacio hodiaŭ, des pli kun la parolema doktorino. Li deziris nun silenti, sed li komprenis, ke Zinaida Mikaelovna deziras konversacii, kaj sentis al ŝi malamikecon.

— Mi tiun fotaĵon memoras ankoraŭ en «Supera», kiam li tie sian flagon tenis, — diris Bakunina. — Ĝenerale, ĉie, kie li tenis sian flagon — tie estis la portreto de la filino en la kajuto.

— Li sur «Supera» sian flagon neniam tenis! — respondis Ŝaripov. — «Supera» estas juna ŝipo...

— Nu kion vi diras! — kontraŭis Zinaida Mikaelovna. — Mi ja ne unuafoje estas en la floto kaj viajn ŝipojn konas... Nur nun mi estadas ĉi tie malofte, vizite, sed dum la milito mi ĉi tie servis.

En ŝia voĉo sonis ofendiĝo.

Ŝaripov por momento kompatis la bonkoran kaj ĝentilan doktorinon, sed li silentis: certe, ŝi estas kolonelo kaj merita kamarado, malfacilaĵojn de milito ŝi portis egale kun viroj, sed tamen ne devas ŝi diri al maristoj pri tio, kie tenis, kaj kie ne tenis sian flagon Stepanov. Kaj ĝenerale estus multe pli bone, se la subadmiralon kuracus ne ŝi, sed almenaŭ majoro Uĥovertov. Per nenio eblas obĵeti — Bakunina estas granda specialisto, kaj, verŝajne, ĉio ĉi estas antaŭjuĝoj, kontraŭ kiuj juste luktas la flota ĵurnalo, sed tamen por kio en tia afero riski? Kontraŭ antaŭjuĝoj eblas kaj eĉ endas lukti, sed komencante de bagateloj. Antaŭnelonge en la baza matrosa klubo preleganto el la Politika departemento tre interese kaj kulture rakontis pri malutilo de antaŭjuĝoj kaj superstiĉoj en la floto, kaj Ŝaripov mem kriis al li «bis, brave», sed unu afero estas prelego antaŭ kinofilmo kaj dancoj, kaj alia — la vivo de subadmiralo Stepanov. Oni invitis virinon-maljunulinon sur la ŝipon por kuraci Stepanov-on, kaj jen tio finiĝis per tio, ke nun la subadmiralo emeritiĝas. Kaj se sur la loko de la virino estus la kolerema majoro de medicina servo Uĥovertov, ĉio, sendube, finiĝus tute bonorde. Tiel pensis ne sola Ŝaripov, same rezonis ankaŭ la ŝipa kuiristo Budrejko, kaj suboficiro Streĵun, kaj, verŝajne, multaj aliaj, memkompreneble ne parolante pri tio inter si, sed nur suspirante kaj gratante la nukojn... Kaj se ili eĉ parolis, do alude, tiel, ke neniu povu ilin kapti kaj pri antaŭjuĝoj neniu suspektu. Ekzemple, Budrejko esprimis komplike:

— Kolonelo Bakunina por la sektero, por la bordo, por la kontinento — pli bona ne troveblas. Sed ĉi tie, sur la ŝipoj, estas sia specifeco.

— Kio? — demandis Ŝaripov.

— Ŝipoj estas vira afero, — singarde klarigis Budrejko. — Se ĉio estus tiel simpla — tiam oni prenadus ŝipanarojn el la ina sekso. Ĝis superaj oficiroj. Sed, kvankam tio estas antaŭjuĝoj, tamen mi eĉ unu virinon inter ŝipa oficira personaro ne vidis. Ĉu ĝuste, serĝento Ŝaripov?

— Ĝuste! — respondis la serĝento, sentante en Budrejko sian samideanon. — Tio estas prava...

Kaj pri Streĵun matrosoj flustre rakontis, ke kiam Bakunina venadis sur la ŝipon, tiam la la ferdekestro kaŝe de ĉiuj ronĝis speciale rezervitan por tia okazo ŝiman sekalan biskoton. Kaj kaptita sur la krimloko de serĝento Ŝaripov, li sen ajna konfuziĝo deklaris:

— Por mi la subadmiralo pli valoras ol ajnaj antaŭjuĝoj. Mi kun li jen kian militegon tramilitis, la ŝipon konservis kaj ses registarajn dekoraciojn havas. Kaj krome — maĉi biskoton — ĉu tio estas granda antaŭjuĝo? Al neniu estos malutilo...

Kaj kompatinda humila Zinaida Mikaelovna, nenion suspektante, vizitadis Stepanov-on, mezuradis al li sur la ŝipo sangotension, faradis elektrokardiografaĵojn, disputadis pri forta teo kaj pri dieto. Ŝaripov kaj kompatadis ŝin, kaj hontadis antaŭ ŝi, kaj ŝi kolerigadis lin per tio, ke ŝi ne deziris kompreni la plej gravan, nu ŝi almenaŭ forveturu reen en Moskvon kaj lasu anstataŭ si Uĥovertov-on. Tamen, se pri tia okazo Ŝaripov legus en ĵurnalo, tiam li kun dubo balancus la kapon kaj dirus:

— Stultaĵoj estas skribitaj! Apenaŭ en nia floto povas konserviĝi tiaj postrestaĵoj. Ili skribas, sed la vivon ne konas. Ili prefere skribu pri la avanulo de milita lernado suboficiro Streĵun...

...Vento alportis de la maro foran kaj akordan «hu ra», poste sonojn de muziko. Bakunina ĵetis rigardon en la fenestron kaj mallaŭte diris:

— Li adiaŭas «Sovaĝan». Ĉu vi scias, serĝento, estas malfacile imagi vian grupon sen Stepanov kaj Stepanov-on sen la grupo.

— Neanstataŭigeblaj homoj ne ekzistas! — severe respondis Ŝaripov.

Zinaida Mikaelovna ĵetis al li miran rigardon per siaj bonkoraj okuloj, poste konsentis:

— Jes, tio estas vero, kvankam tamen...

— La nova komandanto estas tre merita kamarado, — ankoraŭ pli severe ekparolis Ŝaripov. Li estis staranta sur la genuoj apud la subadmirala valizo, kaj la mallarĝaj okuloj de la serĝento rigardis al Bakunina kun angoro. — Kvankam li estas pli juna ol la subadmiralo kaj lia rango estas veselkapitano, sed en la milito li bone batalis kaj havas aŭtoritaton. Oni diras — li plendis: kiel post Stepanov komandi la grupon, estas malfacile komandi, necesas ja kompreni lian situacion. Ĉiuj rigardos kaj pensos: «Ĉu Stepanov tiel farus?» Kaj nia kamarado Stepanov eble ĝuste tiel farus. Ĉu ne pravas mi? Tre malfacile estos por la nova komandanto, plej malfacile.

— Jes, kompreneble, — haste konsentis Bakunina. — Certe, post Rodiono Metodjeviĉ estas malfacile...

«Malfacile! — kun incitiĝo pensis Ŝaripov. — Malfacile! Ĉu multe vi komprenas — malfacile, ne malfacile...»

Kaj, preteraŭskultante duonon de tio, kion ŝi estis al li diranta, li aŭskultis, kiel uzi la speciale preparitan por la subadmiralo vojaĝan apotekan skatolon, kiam doni validolon, kiam la «orajn gutojn», kaj kiam eĉ injekti kamforon, kiun Stepanov ial malŝategis.

— Ĉu vi ĉion komprenis? — finfine demandis Bakunina.

— Ne unuan fojon, ni scias! — diris Ŝaripov. Nun li estis diligente remetanta en la skatolo rezervajn okulvitrojn de la subadmiralo, fadenbobenojn, kudrilojn, enpikitajn en drapopecon, malgrandan tondilon, ĉifonojn de uniforma ŝtofo. — Iel mi sukcesos, kamarado kolonelo. En la kvardek unua jaro en marinfanterio mi eĉ ne tiajn aferojn faradis...

— Ĉu eĉ amputadon faris? — ŝercis Bakunina.

— Mi mem ne faris, sed tute povus! — nekonsterneble respondis la serĝento. — Certe, sub observo...

— Kio estas tio, ĉu li mem kudras? — demandis la doktorino.

— Kudras, gladas, vaporgladas, ĉion mem! — nelaŭte, sed kun fiero en la voĉo prononcis Ŝaripov. — Teksoŝtopi li povas pli bone ol ajna tajloro. Subkolumojn post lavejo li mem regladas. Barĉon kuiri povas, kokaĵbulojn, liton ordigi — kun neniu eblas kompari. Kaj la butonojn kiel li purigas — ĉu vi vidis? Li, kamarado militkuracisto, ĉu vi scias kiel nin instruis? Li nin instruis — militmaristo ĉion devas scii. Krom sia milita specialeco militmaristo, se venis hejmen por ferio, — li tie estas la unua homo. La edzino ripozas, la avino ripozas, la bopatrino ripozas. En traktora stacio traktoron ripari — militmaristo! Paneon de kombajno kompreni — militmaristo! Ŝuetojn por la edzino ripari — militmaristo. Li nin instruis: kompense pro tio, ke vi malmulte estas hejme, de vi devas esti multe da ĝojo...

— Ĉu ĝuste tiel li parolis?

— La penso estis tia...

Denove aŭdiĝis muziko. Bakunina ekrigardis en la fenestron kaj diris, ke ŝi ne komprenas, kiu ŝipo tio estas. Ŝaripov, ne ekstarante de sia loko, prononcis:

— «Severa». Restis «Sentima», «Subita» kaj nia «Suna». Tiam, kamarado kolonelo, estos fino.

Kaj, risorte leviĝinte de sur la genuoj, Ŝaripov gutis al si en glaseton la gutojn, alverŝis akvon el la karafo, eltrinkis kaj viŝis sin, kvazaŭ post nepraj dum la milito cent gramoj da vodko.

— Kio al vi okazis? — miris Zinaida Mikaelovna.

— Nervoj.

Bakunina konsilis al li regi sin.

— Kaj kiam al li la unua korinfarkto okazis, ĉu mi min malbone regis? — demandis Ŝaripov. — Jen en tiu ĉi kajuto, kamarado kolonelo, kiam vi nokte sur motorboato venis kaj diris al ni sekrete, ke la afero estas tre malbona. Ĉu mi, eble, tiam gutojn trinkis?

— Tiam... ne trinkis... — iomete rozkoloriĝinte, respondis Bakunina.

— Tiam alia homo trinkis, ne mi! — rigardante rekte al Zinaida Mikaelovna, prononcis Ŝaripov. — Iu kolonelo trinkis, sed ne Ŝaripov. Ĉar mi sciis — ne mortos li, estos viva, kun ni restos subadmiralo Stepanov. Kaj nun la floto lin perdas, ne plu estas komandanto Stepanov, li adiaŭas la ŝipanojn, kaj jen liaj valizoj estas preskaŭ pakitaj. Restas nun pensiulo Stepanov, Heroo de la Sovetunio emerita, kaj la grupon komandas alia kamarado, merita, batala, sed nur ne Stepanov. Certe, rolon de persono en historio ni iomete iele konas, kaj rolon de popolamasoj same konas, ne stultuloj ni estas, mi pardonpetas, kamarado kolonelo, sed ankaŭ nian Stepanov-on ni ne malpli bone konas...

Zinaida Mikaelovna atente, ne deŝiriĝante, rigardis al Ŝaripov, al liaj mallarĝaj brilantaj okuloj, al roseroj de ŝvito, aperintaj super la supra lipo. Sed la serĝento subite konfuziĝis, ekkaŭris, komencis per rimenoj streĉi la valizon.

— Kial vi subite eksilentis? — demandis Bakunina.

— Ja por kio babili! — respondis Ŝaripov. — Ĉu per vortoj ĉio direblas? Malmulton eblas per vortoj diri. Per vortoj necesas laŭorde paroli, ekde la komenco mem, mi tiel ne povas, rezultas sensencaĵo...

Li forte streĉis la rimenon kaj, kiam li komencis ĝin buki, subite rimarkis, kiel tremas liaj manoj. Kaj li tuj rememoris la mornan aŭtunan tagon en la kvardek dua jaro, brunan akvon de la malvarma maro kaj fumojn de kvar destrojeroj de tipo «Maas», kiuj estis prepariĝantaj ataki la gvidŝipon. En la ĉielo tiam pendis faŝistaj aviadiloj. «Suna», manovrante, foriradis de bomboj, ĉirkaŭe staris senĉesa tondrado de kontraŭaviadaj kanonoj, kaj tiam aperis ankoraŭ tiuj fumoj de la batalŝipoj sur la horizonto. En tiuj minutoj Ŝaripov alportis sur la ponton al la fregatkapitano Stepanov glason da varmega teo, kaj Stepanov rimarkis, kiel tremas la manoj de la juna ruĝflotano. «Ne gravas, — diris tiam la fregatkapitano, — ne gravas, Ŝaripov, ne ĉagreniĝu, en la unua batalo ĉiuj timas. La ĉefa afero estas — venki sin mem. Kaj vi nun venkos kaj batalos, kiel leono. Mi pri vi estas trankvila!»

Kio estis poste — Ŝaripov memoris malbone, sed tamen memorfiksis por la tuta vivo, kiel al li, elturmentita de vundoj kaj brulvundoj, en la bazan hospitalon alveturis Stepanov. Ili pri nenio parolis tiam, Rodiono Metodjeviĉ kviete sidis iom apud lia lito kaj tiam «nome kaj komisie de», kiel oni devis diri, enmanigis al sia ruĝflotano la unuan ordenon, la unuan el la kvar — la «Ruĝan Stelon». «Mi timis, sed li estis pri mi trankvila, — pensis tiam Ŝaripov, — miaj manoj tremis, sed li diris — kiel leono. Mi estis malpli bona ol leporo, kaj kion li el mi faris?» — kaj malgrandaj larmetoj unu post alia ruliĝis el sub liaj bruligitaj okulharoj...

— Kio estas al vi, serĝento? — demandis per maltrankviligita voĉo Bakunina. — Kio al vi okazis? Eble, vi ekmalsanis?

Li forte enspiris per la nazo, forturniĝis kaj respondis raŭkete, sed trankvile:

— Al mi? Nenio estas al mi, kamarado kolonelo.

Bakunina balancis la kapon kaj suspiris. La serĝento fermis la rimenojn sur alia valizo kaj fiksaŭskultis: nun tute proksime ludis muziko kaj tondris «hu ra». En la salonon sen frapo eniris maldika, tre bela, en bone tajlorita parada uniformo komandanto de «Suna» veselleŭtenanto Muratov, salutis al Bakunina, ĉirkaŭrigardis la tablon, korektis la tablotukon, demandis:

— Ĉu estas ordo, serĝento? Ĉu ĉio estas pakita?

— Ĉio! — respondis Ŝaripov. — Nur la kuraciloj kaj la injektilo restis — mi tion en apartan paketon metos...

— Nur diligente! — ordonis Muratov. — Li tiujn ĉiajn volvaĵon ne toleras.

Kaj petis de Zinaida Mikaelovna:

— Permesu cigaredon, kamarado kolonelo. Mi ĉesis fumi, sed hodiaŭ mi ĉiam fumas...

Li forte enspiris la fumon, kun ĝuo rigardis al la cigaredo kaj, kvazaŭ voĉe pensante, diris:

— Ne eblas imagi, Zinaida Mikaelovna. Certe, la homoj montras bravan aspekton, sed forte malgajas. La tuta grupo estas sange ligita kun li. Mi preskaŭ ne militis, nur al la fino mem venis, jam multe post tiu fama elŝipiĝo, kiam ĉi tie, sur nia ŝipo, doktoro estis vundita, ŝajne, parenco de nia admiralo...

Bakunina kuntiriĝis, ĵetis rapidan rigardon al Muratov kaj diris:

— Jes, mi scias. Ustimenko, mi kun li kune iam laboris...

— Nu, jen, — ne aŭskultante la doktorinon, daŭrigis la veselleŭtenanto, — kaj mi preskaŭ ne militis, sed mi sukcesis absorbi multon el la praktiko de kamarado Stepanov. Mirinda en li estas trajto — tio estas kredo al homo. Kaj vidu, li ne eraras.

— Unufoje li eraris, — neatendite, per raŭka voĉo prononcis Ŝaripov. — Pri la plej proksima homo, pri la propra edzino eraris. Mi pardonpetas, kamarado veselleŭtenanto, tiel la matrosoj diskutis...

Bakunina malgaje ridetis, Muratov per afekte ofica voĉo rimarkis:

— Nu, vi tion, serĝento, lasu, tiujn viajn «pruferdekajn novaĵojn».

— Estos plenumite forlasi «pruferdekajn novaĵojn», — malsimpatie konsentis Ŝaripov kaj, verŝajne, nur imite ree okupiĝis pri la valizoj, transmetinte ilin pli proksime al la skribotablo. Sed subite en li kvazaŭ rompiĝis digo, li paliĝis kaj demandis: — Ĉu ne estas tio ĝusta rilate de Aglaja Petrovna? Ĉu ne mi mem aŭdis senintence, kiel li ĉi tie en tiu ĉi salono kriis, ke li permesos al neniu malestime paroli pri lia Aglaja Petrovna? Ĉu mi ne vidis, kiel li la pordon malfermis, malfermegis la pordon antaŭ tiu, kiu lin pridemandis, kaj kiel li ree kriis: «Nia partio trovos, kie estas la vero, kaj ne vi nome de la partio min ĉi tie instruu»? Jen vi, kamarado veselleŭtenanto, diris «kredo al homo». Vi diris — «ne eraras». Do kiel mi povas kredi, kiel mi povas kompreni, kiel konsenti mi povas, ke mia subadmiralo, pli bonan ol kiu mi eĉ ne konas, ke li perfidulinon de la patrujo povis ne rekoni? Vi al mi nun respondu, mi petas, mi vin tre petas...

— Lasu, Ŝaripov, ne indas, — ne turnante sin al la serĝento, rapide diris Muratov, kaj estis kompreneble, ke al li estas kaj dolore kaj malfacile pri tio paroli. — Lasu, — ripetis li, — la demando estas klara...

Kaj Ŝaripov komprenis, kiel malfacile estas al la veselleŭtenanto. Li ŝajnigis, ke serĉas ŝnureton por la paketo, kaj petis permeson foriri.

— La gento de agloj, — post li karese kaj iomete moke diris Muratov. — Ili ĉion ekscios. Kaj eĉ murdu ilin — ili ne kredos, ke la edzino de la subadmiralo povis esti malbona homo. Speciale multis ĉi tie konversacioj rilate de tiu via konata doktoro, kiu estis vundita. Li por la edzino de la komandanto ŝajne estas filo...

— Nevo, — kun mallonga suspiro diris Bakunina.

— Aŭ nevo. Do eksciis tiuj diabloj, ke kiam tiun nevon mem oni akceptis en la partion, tiam li sian onklinon ne forkonfesis. Kaj, konsiderinte lian konduton en la batalo, dum la elŝipiĝo — li, oni rakontas, tenis sin brave, tiu via doktoro, — ili verdiktis: ĉio estas sensencaĵo, nia komandanto estas aglo, ĉio kun tempo aŭ iom poste estos en plena ordo. Tiaj estas konversacioj.

Sed finrakonti pri la konversacioj la veselleŭtenanto ne sukcesis. Eniris stafeto kaj raportis, ke la boato de la subadmiralo deiris de la destrojero «Sentima». Muratov pardonpetis, ĝustigis la kaskedon, la ponardon kaj malaperis trans la pordo. Kaj tuj kolonelo Zinaida Mikaelovna Bakunina ekaŭdis frapadon de pezaj matrosaj ŝuoj sur metalaj ŝtuparoj, abruptajn sonojn de ordonoj kaj bravan, rulan, fortan kaj ĝojan voĉon de veselleŭtenanto Muratov. Fajfiloj ekludis «venon», kaj ĉio tute eksilentis: evidente, Stepanov, la nova komandanto kaj la membro de la Milita konsilio de la floto leviĝis sur la ferdekon de «Suna».

Al Zinaida Mikaelovna subite ektremis la lipoj, ŝi rapide elprenis el la poŝo de la tuniko naztukon kaj alportis ĝin al la okuloj: kiel ĉiuj homoj, vidintaj en la vivo multe da vere malfacila, ŝi nun neniam ploris pro malfeliĉo. Larmoj aperadis sur ŝiaj okuloj nur tiam, kiam ŝi estis komprenanta, ke ie proksime, apude, fariĝas io bona, homeca kaj vera.

### Kukolido

Liphara farbisto per larĝaj peniktiroj estis farbanta la barilon. En la ĝardeneto laboris du ĝardenistoj: unu — maljunulo de malnovritana aspekto, alia — pli juna, en soldata traŝvitiĝinta ĉemizo, en trivitaj gumtolaj botoj. Kaj sur la tegmento tegmentistoj estis laŭvice frapantaj per marteloj.

— Jen la laborkampo, — diris Eŭgeno, penante elpreni kolumbutonon en la strikta kolumo. — Mi, kara fratino, ŝatas skalojn...

Sur Barbara estis skipantalono kaj bluzo kun granda banto en pizoforma desegno. Kaj la haroj iomete sub la nuko estis streĉitaj per sama, en bluaj pizoj, rubando.

— Ni sidu iom, — petis li. — Mi laciĝis ege.

— Grasiĝas vi, — nedifinite prononcis Banjo.

— Certe mi grasiĝas, kara, pro tiu senmoveco. Kaj samptempe ĉiam estas tumulto.

— Do iru kuraci homojn!

Ili ĝisiris larĝan ĝardenan benkon kaj eksidis. Barbara havis streĉitan vizaĝesprimon, kvazaŭ ŝi estis ion rememoranta kaj neniel povis rememori. Kaj ŝi ĉirkaŭrigardadis maltrankvile.

— Kion vi? — demandis Eŭgeno Rodionoviĉ.

— Nenion. Mi ne povas kompreni, kio ĉi tie estis antaŭe.

— Germana komandanto loĝis.

Demetinte la okulvitrojn, Eŭgeno viŝis ilin per ŝamo, beate mallarĝigis la okulojn kaj, eltirinte finfine la kolumbutonon el la kolumo, bonguste suspiris.

— Ĉu al vi ne estas malvarme? — demandis li. — Ja estas aŭtuno, «folioj falas de acero».

Kaj li iom subkantis, nur tre ete:

Folioj falas de acero-o...

Poste li diris:

— Mi treege ĝojas vidi vin. Vi, kiel ĉiam, rilatas al mi ironie, sed mi vin amas. Je dio, Banjeto, amas. Malgraŭ via karaktero, malgraŭ tio, ke vi ĉiam estas tiu katino, kiu iradas sola, mi vin amas. Kaj nenion ja bonan, neniam absolute, mi de vi vidis. Eĉ bonan vorton ne aŭdis.

— Sed por kio vi mian bonan vorton bezonas? Kion vi el ĝi profitos?

— Nu, tio estas simple impertinentaĵo, — diris Eŭgeno. — Pri kio vi min suspektas? Ĉu pri profitemo?

Banjo silentis. El la pantalona poŝo ŝi elprenis malgrandan ungilon kaj komencis raspi la ungojn.

— Bela aĵeto, — diris Eŭgeno. — Ĉu memoro?

Ŝi nenion respondis, nur movis la ŝultrojn.

Eŭgeno balancis la kapon.

— Malfacila vi estas homo, — plendis li. — Malbonkaraktera, Banjeto. Vi almenaŭ interesiĝu pri la domo, ĝi kostis al mi multan sangon. Kaj ja ne por mi mem, por nia patro...

— Ĉu ĉiuj sep ĉambroj? Kaj la mansardo supre?

Ŝi de flanke preskaŭ gaje ekrigardis al la frato. Tiu, kvazaŭ oni petis lin, ekparolis rapide, kun tia speciala konfidenco, kiu okazas ĉe spertaj kaj lertaj friponoj:

— Aŭskultu, kara mia, tio ja estas ridinda: la patro estas Heroo de la Sovetunio, emerita subadmiralo, grava figuro, malnova komunisto. Ĉu la urbo ne povas krei por li konvenajn kondiĉojn? Ĉu ni tiom malriĉas? Tio estas elementa bangalo, kabano, ligna dometo. Konsideru, la demando kun mi same estis diskutita, kaj eblas diri, pendis en aero. Mi havas familion, mi estas funkciulo, Iraida baldaŭ same disertos. Estas infano. Nu kaj ankaŭ vi estas filino de admiralo, ne eterne ja vi nomados kun viaj geologoj. Ĉu rajtas vi, Barbara Rodionovna Stepanova, vi persone, kamarado, grave vundita en la milito, ĉu havas vi rajton pri bona ĉambro, hela, suna, kun du fenestroj suden? Aŭ ne havas? Kaj krome — avo Metodo, kiel la patro esprimas, «la radiko de la tuta Stepanov-a gento». Kio pri li? Kien meti lin? La olda maljunulo spertis malfeliĉon dum la okupacio, ŝelon maĉadis, grenkultivisto, kamparano, kien lin meti?

— Ĉu ankaŭ tion vi skribis en via papero? — kun subrido demandis Barbara.

Aŭskultante Eŭgenon, ŝi de tempo al tempo ĵetadis rigardojn al la bruna, ĵus farbita domo, al la brilantaj en vesperaj sunradioj diverskoloraj vitroj de la teraso, al la blankaj, ankoraŭ humidaj pro farbo fenestraj kadroj.

— Memkompreneble, — diris Eŭgeno Rodionoviĉ.

— Nu, kaj tion, ke antaŭe ĉi tie estis la Domo de pioniroj kaj lernejanoj — ĉu vi skribis? Ja mi rememoris, en tiun ĉi domon ankaŭ mi venadis, spektis ĉi tie provludon de «Platono Kreĉet»[87]. Eble, vi ne sciis?

— Mi vin petegas, — komencis Eŭgeno, sed Barbara interrompis lin.

— Lasu, kial petegi, — diris ŝi, — petegi ne necesas. Sed se la patro ekscios — gardu vin. Kaj, ho, Eŭgeneto, leporeto mia, kiel oni vin elĵetos finfine el la partio, ho, kateto, kia tio estos spektaklo...

Ŝi ekridis, tiris tutan sian fortan, junan korpon, facile oscedis kaj petis:

— Kaj min el via doma libro forstreku. Mi ĉi tie ne loĝos. Mi havas amikinojn en la urbo, kaj entute nia bazo estas en Nigra Ravino, sed ne ĉi tie. Nu kaj abomenetas mi iomete, vi, Eŭgeneto, ne ofendiĝu...

Per la varmaj fingroj ŝi prenis la solidan Eŭgenon Rodionoviĉ-on je la mallonga fortika nazo kaj iomete tiris — dekstren kaj maldekstren, kaj poste pli forte kaj pli dolore, kaj pli poste jam tute dolore...

— Ĉesu! — tra la nazo snufis li. — Lasu min, ĉu vi aŭdas...

Barbara lasis, viŝis la larĝan polmon je sia skia krurumo, kaj li, kolerante, ekparolis:

— Kia aĉaĵo, ja homoj rigardas, mi ne estas knabo, mi por ili estas granda estro. Devas vi, finfine, kompreni, ke mi al neniu permesos...

Ŝi longe aŭskultis kun pacienca kaj atenta vizaĝesprimo, poste rimarkis:

— Mortos vi pro apopleksia atako. Vi estas ankoraŭ ne maljuna, sed via kolo estas kiel ĉe porko, Eŭgeĉjo. Tamen, tio estas eĉ ne kolo. Tio estas grasvosto anstataŭ kolo...

— Aĥ, ĉesu! — ekkriis li.

— Kaj de kie aperas tiaj, kiel vi? — kun revema vizaĝesprimo demandis Barbara. — Vidu, mi longe pensis pri tio. Kaj foje mi ne havis laboron en la kampo, pluvoj kontinuis, kaj troviĝis al mi libro pri vivo de birdoj. Interesa libro.

Sed Eŭgeno ne aŭskultis, li rigardis al la tegmento de la palaceto.

— Kien vi rigardas?

— Laŭ mi, ili ĝis tio arogantiĝis, ke antaŭ miaj okuloj ŝtelas najlojn, — pufigante la naztruojn de la mallonga nazo, diris Eŭgeno. — Ili simple mallevis keston sur la straton.

— Kaj vi tutan domon ŝtelis, — kun mallonga rido sciigis Barbara. — De gapuloj. Prefere aŭskultu! Tion mi ja pri vi rakontas, al vi devas esti interese. Ek, Eŭgeĉjeto, koncentriĝu. Mi deziras al vi rakonti, el kie aperas tiaj uloj, kiel vi.

— Nu, el kie?

Subridante, ŝi rakontis al li pri kukolo: tute ĉiuj malgrandaj birdoj komprenas, ke kukolo por ili estas terura malamiko, kaj tial, kiam al la nesto proksimiĝas tiu «ĉarmulo», ili kuraĝe atakas ĝin. Sed dum la birdoj pelas la kukolon-viron (tiel rakontis Barbara), la kukolo-ino penetras en la fremdan neston kaj momente metas tie ovon, nepre solan, similan al tiuj, kiuj jam kuŝas ĉi tie. Tiu malgranda fiulino celadas anticipe, flugas skolte plurfoje kaj venas jam kun certeco. Kaj metinte sian ovon, la kukolino nepre elĵetas el la fremda nesto unu ilian. Do, la komuna nombro ne superas la normon, ĉu vi komprenas, Eŭgenĉjo?

Eŭgeno solide kapjesis. Li preskaŭ ne aŭskultis, sed Barbara batis lian flankon sufiĉe senteble per la pugno kaj ordonis koncentriĝi.

— Ho dio, — suspiris Eŭgeno Rodionoviĉ. — Diablo min instigis venigi vin en la konstruejon!

— Ĉu vi komprenas, — estis diranta Barbara, — la kukolino-patrino metas la ovon en la neston de tiaj malgrandaj birdoj, kiuj, certe, ne povas nutri kaj siajn birdidojn kaj la grandan, avidan, dikan, kiel vi, kukolidon. Tial la kukolido pro konservo de sia specio, kiel laŭ scienco estas skribite en la libro, likvidas siajn vicgefratojn. Elĵetas el la nesto ĉion al diabloj. Kaj ĝi havas tutan sistemon de batalo por konservo de la specio, tute kiel vi...

Karese alpremiĝinte al la dika, varmega ŝultro de Eŭgeno Rodionoviĉ, Barbara per kvera voĉeto diris:

— Mi ja al vi, leporeto, same estas vicfratino. Kaj kiel vi min elĵetus, se mi malhelpus al disvolviĝo de via specio!

— Stultaĵoj!

— Tute ne, ne stultaĵoj. Kaj jen, kiam ĉiuj birdidoj de alia specio estas elĵetitaj el la nesto, la kukolidon nutras la patro kaj la patrino de la neniigitaj propraj infanoj. Ĝi, tiu kukolido, estas plenpotenca mastro en la nesto. Ĝi ĉiujn superas!

Eŭgeno subite ridetis.

— Malbona, malbona, sed necesa, — diris li gaje. — Mi precize, Banjeto, memoras, mia memoro, vi scias, estas unika: la kukolo apartenas al utilaj birdoj, ĉar ĝi neniigas tre multajn raŭpojn, papiliojn — nocajn insektojn de arbaro, kies granda plimulto ne estas manĝata de ĉiaspecaj paseroj. Nu, kaj kantobirdoj...

— Kio — kantobirdoj? — malgaje demandis Banjo.

— Ili ja ne estas utilaj...

— Bonege, — diris Barbara. — Saĝeta vi estas ĉe mi.

— Kaj saĝeta, kaj ruzeta, — diris Eŭgeno, kisante Barbara-n al la frunto. — Kaj ne rankora. Mi, male, estas eĉ bonanima. Kaj por pruvo de tiu tezo mi rakontos al vi, kiel hodiaŭ mi estis renkontanta iun...

Li faris paŭzon. Barbara rimarkeble paliĝis, Eŭgeno Rodionoviĉ la paŭzon ankoraŭ plilongigis. Finfine Banjo ne eltenis.

— Nu? — preskaŭ flustre, forturniĝante de la frato, demandis ŝi.

— Kio do! La edzino estas belulino! La infano estas kortuŝa! Li maldikiĝis, iomete da grizaj haroj aperis. Vestita en ĉio flota, eĉ civilan kostumon li ne akiris. Li estas en ilia nigra mantelo uniforma, en kaskedo, nur estas deŝirita la emblemo, aŭ kokardo, aŭ kiel tio nomiĝas. Lamas li rimarkeble. Apogiĝas sur bastono. Sen bastono li, evidente, iradi ankoraŭ ne povas. Se diri plej sincere, li, certe, estas invalido...

— Mensogas vi! — mallaŭte kaj kolere diris Barbara.

— Kvankam psikologie ĉio, certe, estas ideala. Li estas plena de deziro labori, estas neniaj plendaj vortoj, ĝenerale — vera heroo, kiel konvenas al vera homo, sed tio ja, kara mia, estas teatro. Mi estas kuracisto, mi komprenas...

— Kaj la manoj? — same mallaŭte demandis Banjo.

— Ŝajne li operacias, laŭ liaj vortoj kaj laŭ vortoj de la edzino. Ŝi estas ĉarma, verŝajne, por li ŝi estas, kiel tio nomiĝas, vera anĝelo. Tiel rigardas, tiel aŭskultas, tiel iradas ĉirkaŭ Vladimiro...

La bonanima Eŭgeno Rodionoviĉ repagis kiel povis pro la «kukolido». Sed Barbara donis al tio nenian atenton. Tiam li diris pli malmilde:

— Malgajnis vi lin, fratinjo. Nun vi ne regajnos! Ja tre bonas Vera Nikolajevna. Kun tia oni ne pereas.

— Ĉu nomumon li jam ricevis? — demandis Barbara, evidente tute ne aŭskultante Eŭgenon. — Ĉu vi nomumis lin ien?

— Ne, li iradas-vagadas. Kaj ankaŭ morgaŭ li vagos tra la urbo. Li havas iajn ideojn, li serĉas por si objekton por tiuj ideoj. Sed kiajn ni havas objektojn? Nur solajn ruinojn bruligitajn, kaj nenion pli...

Li paroladis kaj ne deŝirante sin rigardis al Barbara.

— Do, — diris ŝi, — bone. Ni veturu, kukolido, vere iĝas iom malvarmete...

### Adiaŭ, «Suna»!

Tenante la manon ĉe la ore borderita viziero de la kaskedo, subadmiralo Stepanov per nehastaj, firmaj kaj fiksiĝemaj paŝoj estis lastfoje ĉirkaŭiranta linion de matrosoj sur «Suna». Iom poste, malantaŭ Rodiono Metodjeviĉ estis irantaj la membro de la Milita konsilio — korpulenta, nejuna homo — kaj la nova komandanto de la ŝipgrupo, malhelruĝe sunbruniĝinta sur la Nigra maro, alta, magra veselkapitano.

Estis tre senbrue, eĉ ne kriis ial mevoj, aŭdiĝis nur egalmezura fajfado de malvarma vento kaj ie sur la bordo, eble apud la matrosa klubo, blovorkestro ludis malnovan valson «Sur montetoj de Manĉurio». Kaj tiuj foraj sonoj de la malgaja kaj en io eĉ esperiganta valso plej konformis tiun specialan, altan kaj solenan humoron, en kiu nun troviĝis la tuta personaro de la ŝipgrupo...

La malgrandaj, helaj kaj malmildaj okuloj de Rodiono Metodjeviĉ ankaŭ nun, en tiuj lastaj minutoj de adiaŭo, neniom ŝanĝis sian ĉiaman postuleman kaj kvazaŭ severe demandantan esprimon. Li estis ne nur adiaŭanta, sed ankaŭ pririgardanta la ŝipanaron, ne nur ankoraŭfoje fiksrigardanta la homojn, sed ankaŭ lastfoje kontrolanta ilin, sen vortoj, nur per sola rigardo postulante de ĉiuj — kaj de malnovservantoj, kaj de junuloj — resti ankaŭ poste samaj, kiaj li konis ilin kaj kiaj li ilin amis. Tamen, subadmiralo Stepanov neniam suspektis, ke tiu sento, kiun li spertis al sia «personaro», tiu fiero pri siaj matrosoj kaj konstanta maltrankvilo pri ili, tiu feliĉa admiro pri siaj subuloj kaj amaro pro malbonaj agoj de iu suboficiro, serĝento aŭ matroso — ĝenerale, estas tute ne servo, sed vera amo...

Li iris laŭlonge de la linio kaj ne sentis, ke ĉiuj tiuj, kiuj delonge konis lin, nun sen ajna peno rimarkas en lia rigardo specialan, novan esprimon de amareco, tiun esprimon, kiun li ĉiam kaŝadis kaj kiu signifis, ke al li estas preskaŭ neelteneble malfacile; kaj la malmildeco en liaj okuloj estis io nepra, kutima, formala — kiel ideale pura subkolumo aŭ parada uniformo, gantoj, ponardo, kiuj neniam estis la esenco de Rodiono Metodjeviĉ, sed nur kelkaj atributoj de lia aspekto.

Rimarkante palecon de la komandanto, vidante, kiel tremeradas lia mano ĉe la viziero, la matrosoj kaj serĝentoj de «Suna» eĉ pli etendiĝadis en la atentopozo, tute rigidiĝadis kaj ĉesadis spiri, penante almenaŭ per tio speciale signi, kiel ĉiuj ili komprenas gravecon de la okazantaĵo. Ĉe kelkaj malnovservantoj sur la okuloj tremis neverŝiĝintaj larmoj, tio estis hontinda por ili — militmaristoj, tiel antaŭnelonge finintaj la militon, sed ili nenion povis fari kun si, kaj Rodiono Metodjeviĉ timis renkontiĝi kun ili per rigardo, ĉar li malamis, laŭ lia esprimo, ĉian «nazmukecon», sed tute ne estis certa pri tio, ke li mem povos teni sin sur necesa alto ĝis la fino.

Speciale malfacile sentis sin la subadmiralo kun ĉefserĝento Gavrilenkov. Jam en la dua jaro de la milito juna matroso Gavrilenkov estis sendita en punbatalionon. Tie la maristo, laŭ la formala esprimo, «per la sango riparis sian kulpon», kaj Stepanov sukcesis, malgraŭ kontraŭagado de iuj tro atentemaj kamaradoj, revenigi la lertan kaj rapidan elektriston sur «Sunan», kiu tiam iĝis gvardia. Ruĝflotanoj-gvardianoj komence strabis al la eksa punato, veninta, kiel al ili ŝajnis, al ĉio preta. Ankaŭ Gavrilenkov mem, sufiĉe elturmentita de ĉiuj tiuj maljustaĵoj, kiuj falis sur lian kuraĝan kapon, same ne distingiĝis per speciala toleremo, modesteco aŭ silentemo. Al unu vorto li respondadis per deko, kaj okazus al li ankoraŭ malfeliĉo, eĉ definitiva, se ne enmiksiĝus Stepanov. Post longa konversacio en la salono de Rodiono Metodjeviĉ Gavrilenkov abrupte kaj por ĉiam ŝanĝiĝis. Dum tiu ĉi konversacio li neatendite por si aŭdis, ke la komandanto scias pri li ĉion, li eksciis, ke, kiam al Gavrilenkov okazis la unua malfeliĉo, la komandanto mem havis grandajn malagrablaĵojn, kaj komprenis ankaŭ, ke, krom ĉio cetera, ĉe la reveno de Gavrilenkov Stepanov mem garantiis pri li per sia honesta nomo. La severa konversacio en la salono kaŭzis tion, ke Gavrilenkov ĉesis senti sin ofendita de la tuta homa gento, bonege finis la militon kaj restis en posta militservado.

Ĝuste al tiu ĉefserĝento estis aliranta nun la subadmiralo, ankoraŭ el malproksime sentante sur si lian atentan, streĉitan kaj riproĉan rigardon. «Aĥ, la memoro iĝis maltaŭga, — ekkoleris pri si Stepanov, — ja mi mem hieraŭ promesis al li konversacii kaj ĝis nun ne sukcesis!» Kaj laŭ sia maniero Rodiono Metodjeviĉ kvazaŭ enskribis en la menso klaran frazon: «Ĉefserĝento Gavrilenkov post ĉio venu al mi en la salonon».

Sur tiu ĉi frazo ĉio finiĝis.

Li adiaŭis la personaron de sia «Suna», prezentis laŭorde la novan komandanton al la oficiroj de la stabo de la grupo, kaj, farinte diligentan vizaĝon, komencis aŭskulti paroladon de la membro de la Milita konsilio de la floto. Tiu, laŭ la kutimo enrigardante en paperon, per obtuza voĉo, sed ne sen kutima patoso, estis listiganta meritojn de Stepanov en diversaj periodoj de la vivo de la Milita Floto.

«Al nekrologo similas! — subite pensis Rodiono Metodjeviĉ. — Kaj parolas kamarado membro de la Milita konsilio, kiel en sepulto. Spertiĝis li, verŝajne, en tiu metio...»

Meritoj de la subadmiralo evidentiĝis multaj, kaj ĉiuj estis enskribitaj sur la papero, sed, plej probable, ne de la vicadmiralo mem, sed nur laŭ lia komisio, ĉar Dudirin ne tre vigle distingadis la skribon kaj fojfoje stumbladis por longe, sensone movante la lipojn, kolerante kaj sulkante la frunton.

— Kamarado Stepanov R. M., — estis parolanta la membro de la Milita konsilio, — devenante el kamparana familio de malriĉulo, ankoraŭ en la juna aĝo estis rekrutigita en la caran floton kiel ordinara matroso. Lia servado komenciĝis sur la legenda krozŝipo «Aŭroro»...

«Ankoraŭ nur komenco! — pensis Rodiono Metodjeviĉ. — Poste iros funebraĵo pri tio, kiel mi fordonadis miajn fortojn al konstruado de la Milita Floto...»

Li neelteneble enuis kaj sufokiĝis en la salono, kie dense unu al la alia staris la oficiroj de la ŝipgrupo, kaj bedaŭris tiun solenan kaj altan staton, en kiu li estis, adiaŭante la personaron de la ŝipoj. Kaj li tre deziris palpebrumi al kolonelo Bakunina, kiu estis viŝanta larmojn per poŝtuketo, kvazaŭ en vera sepulto. «Estas mirinde tamen! — suspiris Rodiono Metodjeviĉ. — Tia enuaĵo, sed la doktorinon efikas. Jen provu kompreni, kiel oni devas fari paroladojn».

Li denove ekaŭskultis kaj pensis: ĉu vere li travivis tian enue penan kaj diligentan vivon, kia ĝi estis, se juĝi laŭ la vortoj de Dudirin? Kaj li koleriĝis pri nekrologoj; ĉu vere tiel indas rememori per ĉiuj ĉi «grupoj de kamaradoj» kaj homajn malfortecojn, kaj maltrankvilojn, kaj militojn, kaj ĝojojn, kaj amon? «Pri ĉefserĝento Gavrilenkov ne forgesi!» — ankoraŭfoje severe rememorigis sin Stepanov kaj komencis atente rigardi al la nova komandanto de la ŝipgrupo, kiu kun esprimo de atenta enuo estis aŭskultanta la membron de la Milita konsilio. «Ne, li konvenos, — denove decidis Stepanov, — tia homo estas tute fidebla. Superfluaĵojn ne babilas, la ŝipojn akceptis kun kompreno, militis bone, estas saĝa». Kaj li komencis rememori la elŝipiĝan operacon sur la Nigra maro, kiu jam en tiu tempo surprizis lin per vasteco kaj aŭdaco de la ideo, kaj ĉefe — pri precizeco de la plenumo. Kaj ju pli Rodiono Metodjeviĉ rememoradis la operacon, plenumitan tiam de la nova komandanto, des pli trankvila iĝadis lia animo pri sia ŝipgrupo.

«Ho, kiel li parolas!... — ankoraŭfoje miris Stepanov pri Dudirin. — Eble poste li erare diros: la registaro alte taksis la meritojn de la forpasinto, dekoraciinte lin per ordenoj...»

Malantaŭe iu snufis, Stepanov retrorigardis kaj ekvidis Ŝaripov-on, kiu, kvazaŭ tute moliĝinte, estis viŝanta per ĉifita poŝtuko ŝviton de sur la vizaĝo kaj suspiradis aŭdeble por la tuta salono. Kaj kolonelo Zinaida Mikaelovna plu ploris, aŭskultante la paroladon, kaj Rodiono Metodjeviĉ pensis: «Eble, mi vere mortis?» Sed li tuj firme decidis: «Ne, ne mortis. Spit! Tamen, regu vin, Rodiono, jam restis nemulte!»

Kaj vere, evidentiĝis nemulte.

Subite la membro de la Milita konsilio eksilentis, kaj ĉiuj, kiuj estis en la salono, turniĝis al Rodiono Metodjeviĉ. Plej probable, ankaŭ li devis elpaŝi kun parolado. Sed li tion ne faris. Li entute ne scipovis kaj ne ŝatis elpaŝi. Kaj nun, silentinte sekundon, la subadmiralo ekstaris en atentopozo kaj, rigardante rekte en la okulojn de la nova komandanto de la ŝipgrupo, prononcis nelaŭte, sed klare kaj firme, stampante ĉiun vorton, la frazon, kiun li ŝatis kaj kiu ŝajnis al li tute kompleta kaj por la nuna okazo kaj por multaj aliaj. Kaj eble tial, ke ĉiujn fortojn de sia animo li enmetis en tiun laŭregularan formulon, tiuj, kiuj estis en la salono, ankoraŭfoje admiris sian eksan komandanton, subadmiralon kaj Heroon de la Sovetunio Rodiono Metodjeviĉ Stepanov.

— Mi servas al la Sovetunio! — diris li, kaj ĉiuj komprenis, ke neniu kaj nenion plu diru.

Kaj oni ne adiaŭu.

Iomete klininte sian brose tonditan, tute grizharan kapon, retenante per la mano la ponardon, li eliris el la salono kaj, akompanata de Ŝaripov, malfermis la pordon de la salono. Ĉi tie, en la koridoro, sed ankoraŭ ne en la salono, estis delikate staranta granda leda valizo de la nova komandanto de la ŝipgrupo. Kaj en la salono mem apud la pordo estis preparitaj la valizoj de Stepanov.

— Ĉefserĝenton Gavrilenkov al mi, — ne rigardante al Ŝaripov, ordonis Rodiono Metodjeviĉ. — Urĝe.

— Jes, ĉefserĝenton Gavrilenkov al vi! — ripetis la serĝento.

— Plenumu!

Ŝaripov elkuris el la salono. Kaj tuj ekparolis laŭtparolilo:

— Ĉefserĝenton Gavrilenkov al kamarado subadmiralo en la salonon, — aŭdiĝis la konata voĉo de la ŝatanto de versoj, dancoj kaj ekskursoj suboficiro Stradomskij. — Ĉefserĝenton Gavrilenkov, — pli severe ripetis la suboficiro...

Trans la fenestro glate kaj kviete fajfadis arkta vento. Oblikvaj sunradioj falis sur la skribotablon, ĉe kiu Stepanov tralaboris tiom da jaroj, prilumis la brakapogilojn de la fotelo, en kiu nun sidos alia homo. «Jen ĉio! — pensis, palpebrumante kaj mallarĝigante la okulojn, Rodiono Metodjeviĉ. — Jen fariĝis la emeritiĝo. Al ripozo, kamarado Stepanov, al pensio!»

Morgaŭ komenciĝos manovroj, sed li jam estos en trajno — pensiulo Stepanov. Por sekundo lia spirado haltis, nur por sekundo: nun li ellernis regi sin, kutimigis sin al la penso pri la emeriteco, trejnis sin; li faris al si tion, pri kio oni instruis lin en la hospitalo, nur tie tio nomiĝis kuraca gimnastiko. Li faris tian kurson de gimnastiko rilate de la emeritiĝo...

Al la pordo oni frapis, Stepanov kriis: «Mi petas!»

Ĉefserĝento Gavrilenkov raportis laŭ la reguloj, Rodiono Metodjeviĉ kapjesis, diris, ne eksidante kaj ne proponante al Gavrilenkov eksidi:

— Deziris mi por adiaŭo, Gavrilenkov, rememorigi al vi tiun incidenton, en la kvardek dua, en decembro...

Gavrilenkov formovis la okulojn flanken. Lia seka vizaĝo kun blanka cikatreto sur la mentono streĉiĝis.

— Mi deziris, ĉefserĝento, ne simple rememorigi, — malmilde daŭrigis la subadmiralo, — vi ĉion ĉi ankaŭ sen mi memoras. Mi alion volis diri — forgesu! Por ĉiam forgesu! Al homoj oni povas ofendiĝi, sed al sia patrujo — ne! Mi kun vi ekde tiam ne konversaciis, sed pensas mi, ke vi plu en via animo fosas. Mi kaj vi disiĝas, plej probable, por ĉiam, do mi al vi ordonas: elĵetu tion for el la koro. Tio estas mia lasta ordono. Ĉu klaras?

— Klaras, — kun ĝoja miro en la voĉo respondis la ĉefserĝento.

Li rigardis al Stepanov iomete el sub la frunto, sed per tia malfermita, tia arda kaj fidela rigardo, ke la interparolo ne plu povis daŭri. Kaj Rodiono Metodjeviĉ finis la konversacion antaŭ kiam ĝi povus transformiĝi al tio, kion li nomadis «spektakloj».

— Vi povas esti libera! — intence forturnante sin de la ĉefserĝento, diris Stepanov kaj aliris al la fenestro.

Gavrilenkov foriris.

Ĉiuj aferoj estis finitaj.

Sed tamen, kiel ajn li preparadis sin al tiu momento, al li estis iom malfacile. Li kun digno eltenis la proceduron de transdono de la ŝipgrupo al la nova komandanto. Li preskaŭ trankvile adiaŭis hodiaŭ la personaron de la ŝipoj de sia trupo. Al li estis neniom malfacile en la salono, male, — li mem sin ridigadis tie. Sed forlasi «Sunan» evidentiĝis malfacila tasko...

Oni jam forportis liajn valizojn, sur la motorboaton, jam Ŝaripov, laŭ lia ordono, metis en la salono sur seĝon la valizon de la nova komandanto, jam venis al li kaj foriris, farinte siajn lastajn instrukciojn, la larmokovrita maljunulino Bakunina — li plu ne moviĝis...

Kaj finfine li ekiris.

Ĉie sur lia vojo per densa muro staris matrosoj: li sciis, ke tiel estos, kaj timis ĝuste tion. Ili staris — silentaj, malgajaj, disirante, premante unu al la alia, liberigante al li la vojon. Kaj nur fojfoje lia aŭdsento kaptadis flustron:

— Ripozu feliĉe, kamarado subadmiralo...

— Esperu pri justeco, kamarado komandanto!

— Venu gaste al ni...

— Knaboj, ne premu!

— Vivu cent jarojn...

— Ĉio estos en ordo, kamarado komandanto!

— Ni skribos al vi...

— Skribu poŝtkarton al ni — al la ŝipo!

— Ne premu, Lukaŝin...

— Ni deziras sukceson!

— Sukcesan navigadon, kamarado subadmiralo...

Li iris, firme kunpreminte la dentojn, mallarĝigante la okulojn kaj snufante. Eblis eĉ pensi, ke li koleras. Sed li ne koleris. Li estis adiaŭanta. El ie blovis varmega aero, kaj Rodiono Metodjeviĉ pensis: «Lastan fojon!» Lia mano senintence tuŝis la firman, kvazaŭ gisitan ŝultron de matroso Masljukov, kaj li ree pensis: «Lastan fojon!» Glitstumblinte en homamaso, subite falis apud li juna artileriisto Peŝĉik — ĉirkaŭ Peŝĉik laŭte ekridegis aliaj matrosoj, kaj Stepanov ankoraŭfoje pensis: «Kaj tio estas en la lasta fojo».

Sed la plej malfacila estis ankoraŭ okazonta: li devis adiaŭi la ŝipon mem. Kaj ĉiuj ĉirkaŭ li komprenis, kiel tio estas malfacila, ne vane ĉi tie li rimarkis kolonelon Bakunina-n — ili sendis ŝin ĉi tien por ajna okazo...

Salutinte, li aliris la poban flagon de la gvardia ŝipo, grakis maljunulece kaj ekstaris sur unu genuon. La flago flirtis en vento, kaj li ne tuj sukcesis kapti la drapon — truitan de mitrala pafserio, vunditan de obusaj splitoj, — ne tuj sukcesis altiri al si la tolon kaj tuŝi ĝin per la lipoj. Kaj ne tuj li leviĝis, kvazaŭ enpensiĝinte por momento...

Poste li denove almetis la manon al la viziero kaj kun peza suspiro malleviĝis sur la motorboaton. Li ne plu retrorigardadis al sia grupo, al siaj ŝipoj, de sur kiuj multegaj okuloj estis observantaj la forirantan boaton...

Sur la marponto lin jam atendis komandantoj kaj oficiroj de aliaj flotaj trupunuoj. Ĉi tie estis kaj submaristoj, kaj komandanto de batalŝipo Martirjanc, kaj komandanto de krozŝipo Turov, kaj komandanto de la aerfortoj de la floto, tute grizhariĝinta generalo Kostromiĉov, tiu malgranda, magra, moviĝema Kostromiĉov, kiun Rodiono Metodjeviĉ memoris jam laŭ la intercivitana milito flugi sur «Sopwith». La suno ankoraŭ ne subiris, sub ĝiaj vesperaj radioj hele brilis oro de epoletoj kaj surmanikaj galonoj, steloj de Herooj kaj ordenoj, poluritaj butonoj, borderoj de generalaj kaj admiralaj kaskedoj. De la maro, kvazaŭ rememorigante pri la ŝipgrupo, blovis facila venteto; ĉiuj amasiĝis ĉirkaŭ Rodiono Metodjeviĉ, diradis afekte viglajn vortojn kaj eĉ spritis, ke por tiaj maljunuloj ne nur emeritiĝi estas peko, sed eĉ estas ĝusta tempo edziĝi kaj generi infanojn. Kaj torpedŝipano Vedernikov ĉiam penis rakonti ian anekdoton pri iu maljunulo kaj jam komencis rakonti, kiam subite Ŝaripov traŝiriĝis al sia subadmiralo kaj diris, ke jen ĉi tie, apud la kontrolejo, «vin atendas la patro».

— Kia tia patro? — miregis Stepanov.

— Ja via, kamarado subadmiralo, patro. Ne kuraĝas aliri. Jen li tie, trans la angulo troviĝas, almanĝas iomete...

Rodiono Metodjeviĉ pardonpetis kaj rapide ekiris post Ŝaripov. Malantaŭ malplenaj bareloj, faligitaj ĉe la barilo, sur kesto vere sidis avo Metodo en sia antikva gumtola pluvmatelo kaj per poŝtranĉilo lerte elprenadis el ladskatolo iajn fiŝetojn en tomata saŭco. Apud li sur malnova ĵurnalo kuŝis du dikaj panpecoj, granda senŝeligita bulbo de cepo kaj en cira skatolo — salo.

— Paĉjo! — ĝoje kaj laŭte diris Stepanov. — Kial do vi ĉi tie sidas? Se vi dirus al mi, oni povus semafori sur la ŝipon...

La maljunulo palpebrumis, kunmetis la tranĉilon, metis la nefinmanĝitan konservaĵon sur la benkon, viŝis la barbon per la mano, kaj la manon per la mantelo kaj, trifoje interkisinte kun la filo, plendis:

— Gado damnita min embarasis. Ĉe vi, fiŝistoj, fiŝo estas tro bona, mi, maljuna stultulo, ne kompreninte, subite aĉetis tutan sakon. Mi pensis, en deponejon mi donos por konservado. Sed tie oni ne akceptas — diras, ratoj. Nu, tio estas eĉ pli bona — ĉu ratoj aŭ ne ratoj, sed ŝteli en tiuj deponejoj oni ankaŭ povas...

Kaj li komencis detale rakonti, kiel lin prizorgis ĉi tie «matrosetoj, donu Dio al ili sanon», kaj kiel li ne diris al ili, ke li estas admirala patro, sed diris nur, ke parenco, kial babili superflue. Kaj kio koncernas la sakon da fiŝo, do jen ĝi ĉi tie, kun ĝi ankaŭ en vagonon tute eblas ŝarĝiĝi...

— Ni iru! — severe diris Rodino Metodjeviĉ.

— Sed kien mi iru ja? — timigite ekpalpebrumis la maljunulo. — Nenien mi iros.

— Vi iros! — ankoraŭ pli malmilde prononcis Stepanov.

— La konservaĵo ja restis! — elturnante la kubuton el la malmola mano de la filo, diris avo Metodo. — Kaj la konservaĵo, kaj jen pano...

Sed Rodiono Metodjeviĉ insistis: ne tia li estis homo, ke oni povu al li kontraŭdiri. Kaj, timeme ĵetante rigardojn al la subadmiralo, al lia uniformo, al la ordenaj rubandoj, al la ponardo, la maljunulo eliris el sia kaŝejo, kaj tiam ĉiuj tiuj, kiuj kunvenis por akompani Rodionon Metodjeviĉ-on, momente ekvidis, kiel la filo similas al la patro, kia li estas tuta karno el karno rusa kamparano, grenkultivisto, laboranto. Kaj ĉiuj, kiuj estis ĉi tie — famaj generaloj, aviadistoj, maristoj, — streĉiĝis en atentopozo, kvazaŭ al ili estis iranta la ministro de la Militfortoj, kaj en la okuloj de ĉiu eklumis fiero pri sia popolo, pri tio, ke ĉiuj ili, starantaj ĉi tie, estas filoj de laboristoj kaj kamparanoj, mem en la juneco laboristoj kaj kamparanoj, per malfacila laboro, grandegaj penoj kaj batalaj heroaĵoj akirintaj rajton iĝi oficiroj de la armeo de la laboranta popolo.

— Mi petas konatiĝi! — per la sama severa voĉo prononcis Rodiono Metodjeviĉ. — Mia patro Stepanov Metodo Elizejeviĉ...

La maljunulo, palpebrumante, donadis al la brilantaj oficiroj sian ankoraŭ firman manon kaj diradis al ĉiu:

— Stjapanov! Stjapanov! Stjapanov!

Kaj kiam li konatiĝis kun ĉiuj, li en la antikva maniero militsalutis kaj aldonis:

— Rodionon Metodjeviĉ-on mi venis renkonti. La filon, do...

Kaj li iomete depaŝis flanken, por rigardi, en kiun ĝuste aŭtomobilon du fortikaj matrosoj metas la sakon kun fiŝoj. Sed ĉar la aŭtomobiloj estis multaj, la maljunulo maltrankviliĝis kaj, tirinte la manon de la filo, petis:

— Vi, Rodiono Metodjeviĉ, ordonu al la matrosoj la fiŝon ne forgesi. Ili ŝovis en kargujon, nun serĉu, en kiun...

— Kial do vi min per patronomo nomas? — demandis la subadmiralo.

Sed la maljunulo nur ĉagrenite forsvingis:

— Ĉu mi do vin Rodĉjo nomu?

Lin kolerigis tio, ke li ne finmanĝis la konservaĵon kaj ke la matrosoj ĉiuj estas similaj, dikvangaj, fortikaj, nun ne eblas diveni, kiu ĝuste metis en la aŭtomobilon la sakon da fiŝo. Alvokinte al si Ŝaripov-on, avo Metodo diris al li en la orelon mem:

— Jen kio, servulo, komplezu, zorgu pri la fiŝo, ke ĝi ne malaperu. Mi kvankam estas maljuna, tamen la okulojn havas akrajn, mi vidos, se okazos io... La fiŝo estas elektita, grasa, ne pogrande mi prenis, por via admiralo, al li doktoroj preskribis fiŝon, legomojn, specialan nutradon.

— Klaras, patro! — sen rideto, firme respondis la serĝento. — Mi atentos, vi povas min tute fidi.

— Bone! — konfirmis avo Metodo. La vorto «atentos» al li plaĉis, kaj li kredis al Ŝaripov.

### Kara mia homo!

Dum preskaŭ tuta tiu ĉi nokto ŝi ne fermis la okulojn: ŝi kuŝis kviete, submetinte la pugnon sub la brulantan vangon, rigardante en la malhelan fenestron, trans kiu senĉese verŝiĝadis oktobra, sombra, egale bruanta pluvo.

Ŝi kuŝis, rememoradis, malpermesadis al si rememori kaj denove rememoradis, ĝojante pri tiuj rememoroj kaj malestimante sin pro tio, ke ŝi ne povas ne rememori.

«Li estas fremda al mi, — diradis ŝi al si mem, — li estas fremda homo, aparta, lia interna mondo, lia morala vivo, lia familio nun estas apartigitaj disde mi. Mi ne povos esti al li amiko, amikino, kamarado, mi ne eltenos eĉ horon da tia torturo, kaj tial mi ne povas trompi min kaj peni kvazaŭ denove rekonatiĝi kun li. Mi amas lin, mi amis lin kiam mi estis knabino kaj amis dum la tuta milito, mi senfine, turmente kaj neelteneble amas lin nun, do, mi devas simple senprokraste forveturi kaj peni ne esti ĉi tie, proksime de li, tion nek mi, nek li bezonas, kaj ja kion mi rajtas, finfine?»

Sed, pensante tiel, ŝi sciis, ke ŝi ne forveturos, ne povos forveturi, ne vidinte lin almenaŭ de malproksime.

Kaj ree, preskaŭ plorante, ŝi indigne demandadis sin:

— Pro kio? Pro kio do? Por kio tiu turmento?

Sed samtempe ŝi elpensadis — kiel, kie ŝi vidu lin tiel, ke li ŝin ne rimarku, ke li ne incitiĝu, ne ĉagreniĝu. Memkompreneble, ŝi neniom opiniis, ke vidi lin kaŝe de li mem estas humiliga por ŝia digno, ne tia estis ŝia amo, ke ŝi mezuru ofendojn, rezonu pri memamo, pri propra digno. Li ĉiam estis por ŝi ĉio, estis pli, ol ŝi mem, ŝia persono tute dissolviĝadis en li, kaj ĉu eblas ofendiĝi al si mem? Ĉu ne estas senfine stulte orgojli antaŭ si mem? Kaj ĉu li ne scias, ke ŝi lin amis, amas kaj amos ĉiam, ĉu ŝi ne diris al li pri tio? Do, la tuta afero estas nur ne aflikti lin, ne meti lin en falsan kaj maloportunan staton, ne rompi la ekvilibron, kiun li trovis post kiam preskaŭ perdis la sencon de sia vivo — la aferon, ne ofendi lian senton de honesteco rilate al la familio, al la edzino kaj la infano...

Ŝi bruligis alumeton, rigardis al la horloĝo: la kvina. Je la dua posttagmeze devis alveturi la patro kun avo Metodo. Rodiono Metodjeviĉ, certe, deziros vidi Vlaĉjon, sed ŝi ne rajtas ĉeesti tion, ĉar ŝi komplikos ilian renkontiĝon por Vlaĉjo. Ŝi rajtas nur esti iom kun la patro kaj tuj forveturi al si en Nigran Ravinon. Kaj tiam ili renkontiĝu kiom kaj kiel ili deziras...

Pensante tiel, ŝi subite ofendite plorsingultis, ĵaluzinte por momento Ustimenkon al la patro, sed ŝi tuj komprenis, ke tio estas ridinda, kaj, insultinte sin, komencis elpensi, kiel kaj kie ŝi tamen vidu Vlaĉjon antaŭ la duahora moskva trajno. Ŝi jen frostotremadis, kaj surtiradis sur sin la litkovrilon, jen ŝi sentis varmegon, kaj tiam ŝi per la malgrandaj fortikaj piedoj kolere kaj rapide forŝovadis flanken, al la sofa flanka apogilo, kaj la litkovrilon, kaj iun malnovan peltan bluzon, kiun ŝi vespere prunteprenis de Iraida. Poste ŝi subite sentadis sufokecon, kvazaŭ ŝi sidus antaŭ hejtilo, tiam ŝi devis malfermadi la fenestron kaj spiradi noktan, pluvan humidon ĝis kiam ŝi finfine malvarmiĝadis, konstruante planojn, nerealigeblajn kaj stultajn, unu post la alia...

Trans la muro estis egalmezure kaj memkontente ronkanta Eŭgeno, ĉi tie sur la muro laŭte tiktakadis kverka, simila al infana ĉerko murhorloĝo, estis aŭdeble, kiel Juĉjo — la plej juna el Stepanov-oj — strange minacis en dormo: «Mi trapafos ilin!», kiel Iraida trinkigis la filon per akvo, kiel subite per grasa voĉo insultis Eŭgeno:

— Ĉu mi povas almenaŭ nokte havi pecon da kvieto?

Antaŭ la mateniĝo mem, kiam la surverŝita de pluvo fenestro komencis griziĝi, Barbara tuj ĉion elpensis, sidis iom sur la sofo en longa nokta ĉemizo, skuis la kapon, timide kaj feliĉe ekridis kaj subite diris flustre, kiel sorĉformulon:

— Mi vidos! Mi vidos! Mi vidos!

Kaj kvankam ŝi sciis certe, ke ŝin ja li ne vidos, ŝi komencis vesti sin en ĉion plej bonan kaj belan, kion ŝi havis. Malferminte trivitan valizon, ŝi elprenis el tie la plej «ĉefan», kiel ŝi opiniis, bluzon: blankan, elegantan, pri kiu ŝi iam diris, ke tiu bluzo estas «kiel kremo», kostumeton, lakitajn glatajn ŝuetojn, kvadratitan kaptukon kaj neniam surmetitajn, freneze multekostajn ŝtrumpojn...

Priverŝinte sin en la kuirĉambro super kaldrono per malvarma akvo kaj dum tio ĉiam siblante al si: «Ŝ-ŝ-ŝ! Silenton! Tŝ-ŝ!» — Barbara, en sia same «ĉefa» ĉemizo — helblua kun puntoj, — por nelonge haltis antaŭ la spegulo, metante la harligojn en hararanĝon kaj nodante ilin sub la nuko per sia ŝatata «oko». Ŝiaj rondaj okuloj kaj iomete kuspita nazo, de kiu ankoraŭ estis iom post iom deskvamiĝanta la sunbruligita somere haŭto, kaj la fortikaj vangoj, kaj la tremetantaj pro ĝoja emocio lipoj — ĉio kune faris al ŝi plej premantan impreson, ŝi almontris al la spegulo per la fingro kaj, forgesinte pri tio, ke en la domo de la frato necesas konservi silenton, diris per tiu voĉo, per kiu ŝi komandadis en la milito al siaj sapeistoj «Vi-ci-ĝu!»:

— Vizaĝo! Nu, ĉu tio estas vizaĝo?

— Kio? — timigite kriis Eŭgeno el la dormoĉambro (li manie timis ŝtelistojn). — Kio-o? Kio?

— Ŝtelistoj! — same respondis Barbara. — Priŝtelas! Rabas! Helpon!

La pordo knaris, Eŭgeĉjo sen okulvitroj, mallarĝigante la okulojn, sombre plendis:

— Ĉiam stultaj ŝercoj...

Kaj demandis:

— Ĉu vi ne forgesis, ke la trajno venas je la dek kvara?

Estis precize la sesa horo, kiam Barbara eliris el la domo — en verdeta pluvmantelo, en la kvadratita kaptuko, nodita sub la mentono, en la «ĉefaj» lakitaj ŝuoj. La pluvo estis verŝiĝanta plu. Ĝis la stacidomo estis kvardek minutoj da irado — sur kavoj, eksplodfuneloj kaj truoj, restintaj post la lastaj bataloj por la urbo, kaj, kiam Banjo finfine engrimpis en knarantan trofean DKW, ŝiaj ŝuoj tute malsekiĝis.

— Kien? — kolere demandis la nerazita ŝoforo.

— Ne hastu, — per sia «milita» voĉo respondis Barbara. — Kaj respondu por mi antaŭ ĉio unu demandon...

Eksidinte flanke, ŝi detiris de la kruroj la malsekajn ŝtrumpojn, premtordis la baskon de la jupo kaj suspiris: nun iĝis tute klare, ke la eksajn «ĉefajn» ŝuojn eblas elĵeti — ties plandoj defalis.

— Ĉu longe ni ripozados? — interesiĝis la ŝoforo.

— Jes, do jen: kiom vi perlaboras dum labortago en la plej bona okazo? Sed modere, sen arogo.

— Modere, sen arogo, — enpensiĝis la ŝoforo. — Proksimume ĝis mil.

— Kiom «ĝis»? Kvincent estas «ĝis», sescent same estas «ĝis».

— Interesa civitanino, — ekfumante, diris la ŝoforo. — Ĉu vi, hazarde, ne el la polico estas?

— Tio ne gravas, — enigme respondis Barbara. — Mi vin bezonas ĝis la unua horo posttagmeze. Kaj por vi estas tutegale — ĉu tio estas veturado aŭ starado. Mi pagas tute, tiel, ke al vi ne estu ofende. Ĉu klaras?

— Ĉu la taksimetron ni ŝaltas? Kvitancon skribas? — afereme demandis la ŝoforo.

— Tion mi ne scias.

— Ĉu eksterurbaj veturoj estos?

— Kaj tion mi ne scias.

— Bone. Do, tute estos sepcent.

— Kaj ĉu tio ne estas aroga banditeco viaflanke? — interesiĝis Banjo.

— Ridinde, — diris la ŝoforo. — Ĉu vi en bazaro panon aĉetas?

— Bone, — ne aŭskultante la ŝoforon, ordonis Barbara. — Lenin-strato, dudek tri, apud la Ŝtata banko. Tie ni atendos.

La aŭtomobilo pene ekiris sur la kavoj de Ravinetoj. Ĉi tie oni jam estis metantaj tramajn relojn, la dekstra flanko estis fermita por trafiko, tie, ronkante, laboris kamionoj, alveturigante ŝotron. Tute tagiĝis. La pluvo plu fluis, la ĉielo estis griza, malalta, maljunaj betuloj sur la Monta strato staris jam sen folioj. Kiam ili haltis apud la Ŝtata banko, Barbara, nudpieda, transgrimpis antaŭen — al la ŝoforo. Nun por ŝi iĝis videbla kripla cikatro sur lia mentono.

— Ĉu soldato? — demandis ŝi.

— Estis afero, — morne respondis li.

— Kie oni vin tiel aĉe flikis?

— Kaj kio? Ĉu vi estas kuracisto?

— Ne. Sed mi konas unu elstaran doktoron. Mirindan.

La ŝoforo kun miro ĵetis rigardon al Barbara. En ŝia voĉo al li ŝajnis larmoj.

— Li ĉion por soldato faros, — daŭrigis Banjo. — Li neniajn fortojn avaros. Li estas sola tia...

Ŝi mungis sin en angulon de sia kvadratita kaptuko, viŝis per la malgranda polmo la malsekan vizaĝon kaj eksilentis. Kaj la ŝoforo sperte kaj rapide ekdormis. Vekiĝis li pro tio, ke la stranga pasaĝerino estis lerte kaj dolore batanta lin per la pugno en la flankon, dirante:

— Tuj, tuj, tuj ja! Jen ekiris kun bastono! Alta, en nigra mantelo. Flota mantelo, ĉu vi vidas? Sen ĉapo...

Ŝia vizaĝo estis tiel blanka, ke la ŝoforo eĉ ektimis.

— Nur sen viaj artifikoj, — diris li per raŭkiĝinta pro la dormo voĉo. — Ja okazas — verŝos tia sulfatacidon, poste mi responsos!

— Idioto! — neofende diris Banjo. — Rapide, alie ni perdos!

Ŝiaj lipoj tremis, la okuloj estis plenaj de larmoj. Per kolera movo ŝi viŝis la malsekajn okulojn, preskaŭ alpremiĝis al la fronta glaco kaj diris per tia neordinara, animŝiranta voĉo, ke la ŝoforo subite bremsis:

— Se ni lin perdos — mi mortos. Vere!

— Nenien foriros, parazito, — denove premante la akcelilon, diris la ŝoforo. — Kaptos ni lin, civitanino, ne suferu...

— Mi nur por vidi, nur por rigardi, — diradis ŝi rapide kaj ĉiam pli dense alpremiĝadis al la fronta glaco, surverŝita de la pluvo. — Mi nur lin vidu, ĉu vi komprenas?

Li estis iranta rapide, apogante sin sur la bastono, sed libere kaj larĝe paŝante. Nenio kompatinda estis en lia irmaniero, tio estis iranta forta kaj sana homo, iom siatempe suferinta en la fronto. Aŭtuna vento flirtigadis liajn malhelajn, iomete ondajn harojn, la pluvo vipadis al la dorso, la ŝultroj de la mantelo baldaŭ iĝis tute nigraj pro la pluvo. La Vlaĉjan vizaĝon Barbara ne vidis, kaj por ŝi tio ne estis grava nun.

Li estis ĉi tie, preskaŭ kun ŝi, li iris — ŝia Vlaĉjo, ŝia turmento kaj feliĉo, viva, vera, tiel proksima kaj tiel fora...

Kunpremante per la malgrandaj manoj la gorĝon, por ne krii pro tiu feliĉa turmento, ofte spirante, preskaŭ sufokiĝante, ŝi diradis, kvazaŭ sorĉante:

— Nur ne perdu, komprenu, ŝoforo, kara, amiko, ne perdu. Mi scias — li al la eksa onkologia kliniko iras, al la instituto, jen tien, mi petas, estu tiel kompleza, ne perdu...

— Surveturi lin ĝismorte! — subite furioziĝis la ŝoforo. — Lama diablo, tian knabinon turmentas...

— Ne, — per feliĉa voĉo kriis Banjo, — tute ne! Li estas mirinda! Tio estas mi, mi, kiu pri ĉio kulpas! Mi estas fia! Mi estas sentaŭga kaj aĉa! Tio estas mi, kiun indas surveturi, mi, ĉu vi komprenas?

— Ĉu vin? Pro kio vin do?

Sed Banjo ne respondis.

Ustimenko haltis antaŭ tio, kio iam estis la onkologia instituto, antaŭ amaso da eksplodigitaj ruinoj, el kiuj estis elstarantaj torditaj feraj rustaj traboj...

— Nun preter li, al jen tiu fosto, — petis ŝi tiel mallaŭte, kvazaŭ Vlaĉjo povis aŭdi. — Kaj tie ni haltos. Ĉu vi vidas foston telegrafan?

La ŝoforo ŝanĝis la transmision kaj facile premis la gaspedalon. La aŭtomobilo, knarante kaj ĝemante, malrapide malleviĝis en kavon, roris kaj elgrimpis apud la fosto. Banjo singarde malfermetis sian pordon. Nun ŝi ekvidis la vizaĝon de Vlaĉjo — malsekan pro pluvo, kun forte elstarantaj vangostoj, kun malhelaj brovoj. Kaj subite ŝi miris: li staris super tiuj ruinoj tiel, kvazaŭ ne rimarkadis ilin, kvazaŭ ne ruinoj — kriplaj kaj funebraj — sterniĝis antaŭ li, sed grandega vaka tereno, kien estis alveturigitaj bonegaj materialoj, el kiuj li konstruos novan kaj belan domon — puran, majestan kaj necesan al la homoj ne malpli, ol necesas al ili pano, akvo, suna lumo kaj amo.

La faranto kaj kreanto staris, apogante sur la bastono, sub la longa, teda aŭtuna pluvo. Kaj ekzistis por li nek la pluvo, nek la ruinoj, nek laco — nenio, krom la afero, al kiu li servis.

— Kara mia, — plorante kaj jam ne viŝante la larmojn, mallaŭte kaj ĝoje diris Barbara. — Kara mia, amata, sola, kara mia homo!

# Примечания

1

Sovinformburoo — mallongigo por Sovetia informa buroo (1941–1961) — informa kaj propaganda departemento en la USSR, kies ĉefa tasko estis krei bultenojn por radio kaj gazetoj pri stato en frontoj, laboro en la malfronto, partizana movado dum la Granda Patruja milito.

2

«Ŝpalo» — kolumsigno, emajla rektangulo, kiu signifis rangon de kapitano en la Ruĝa Armeo en 1941.

3

Ordeno de Sankta Georgo por malsuperaj ranguloj estis donata en la cara armeo al soldatoj pro elstara kuraĝo en batalo.

4

«Chypre» ([ŝipr], france «Kipro») — populara speco de tualetakvo.

5

«Fricoj» — moknomo de la germanoj, disvastiĝinta dum la Granda Patruja milito (de la germana nomo Fritz, diminutivo de Friedrich).

6

Papero, dokumento.

7

«Ĥovanŝĉina» — opero de M. Musorgskij (1883) pri soldata ribelo de la 1682-a jaro en Moskvo, gvidata de princo Ivano Ĥovanskij, populara armeestro, influita de la malnovkredanoj. En la opero la malnovkredanoj estis montritaj kiel kuraĝaj homoj, irantaj al membruligo pro la kredo.

8

Popola kanto en la Odesa dialekto kun krimula slango.

9

V. Ĥodaseviĉ (1886–1939), «Antaŭ spegulo» (1924).

10

Finaj vortoj de la novelo de A. Ĉeĥov «Domo kun mezanino» (1896). Misjusj — kromnomo de la heroino de la novelo, pro infana vorto, per kiu ŝi nomis sian guvernantinon, misprononcita «miss».

11

A. E. Rosenberg (1893–1946) — germana ŝtata kaj politika aganto, ideologo de la nazia partio, aŭtoro de la «rasa teorio», mortpunita laŭ verdikto de la Nurenberga tribunalo kiel unu el la ĉefaj militaj krimuloj.

12

Rusa popola kanto laŭ versaĵo de I. Surikov (1864), traduko de I. Lubjanovskij.

13

El rusa popolkanto pri S. Razin laŭ versaĵo de D. Sadovnikov, traduko de I. Lubjanovskij.

14

A. Ĉeĥov, «Duelo».

15

Dum la Patruja milito al batalantoj estis eldonataj 100-gramaj porcioj da vodko.

16

Erara, sed tre disvastiĝinta nomo de germana mitraleto MP 38/40 (inĝeniero Schmeisser ne havis rektan rilaton al tiu ĉi mitraleto, sed havis patenton pri ties magazeno, sur kiu estis stampo kun lia nomo).

17

El rusa popolkanto pri S. Razin laŭ versaĵo de D. Sadovnikov, traduko de I. Lubjanovskij.

18

Paul Langevin (1872–1946) — elstara franca fizikisto kaj socia aganto, membro de la Pariza Akademio de sciencoj. Li subtenis la Oktobran revolucion, estis kontraŭfaŝisto, subtenadis la francan socialistan partion. Lia familio aktive partoprenis la kontraŭfaŝisman Rezistadon, lia filino estis arestita kaj sendita al koncentrejo, lia bofilo, fama komunisto kaj kontraŭfaŝisto, estis mortpafita de la germanoj en 1942. Eksciinte pri tio, Langevin skribis al gvidanto de la franca komunista partio kun peto anigi lin al la partio anstataŭ lia bofilo. En 1944 li fuĝis en Svision helpe de la Rezistado, post la reveno en la liberigitan Francion li oficiale aniĝis al la franca komunista partio.

19

Vichy — urbo en Francio, dum la germana okupacio — centro de la marioneta reĝimo de Francio.

20

Galeno (129–216) — antikva romia kuracisto, kirurgo, filozofo kaj anatomo, multe kontribuinta al pluraj sciencoj.

21

G. R. Derĵavin (1743–1816) — elstara rusa poeto kaj ŝtata aganto. En 1815 li vizitis ekzamenon en liceo, kie lernis Puŝkino, kaj tiu legis sian versaĵon antaŭ li, ricevinte aprobon de Derĵavin.

22

Aludo al batalo ĉe rivero Berezina dum la Patruja milito de 1812, kiam la retretanta Napoleona armeo suferis katastrofan malvenkon. La francoj ĉe Berezina havis tre trivitajn kaj hazardajn vestojn post longa retreto en frosto el profundo de Rusio.

23

N. I. Pirogov (1810–1881) — rusa kirurgo kaj anatomo, natursciencisto kaj pedagogo, kreinto de la unua altaso de topografia anatomio, fondinto de la rusa militkampa kirurgio kaj de la rusa skolo de anestezo.

24

K. Ĉapek (1890–1938), elstara ĉeĥa verkisto.

25

Romanco laŭ versaĵo de granda rusa poeto M. Lermontov (1841), traduko de N. Fedotov.

26

Ĥalĥin-Gol — rivero en Mongolio kaj Ĉinio, en aprilo-septembro 1939 ĉe ĝi okazis bataloj de la Ruĝa Armeo kaj de la mongola armeo kontraŭ Japanio kaj Manĉurio. Ĥasan — lago en la malproksim-orienta parto de Rusio, apud la limo kun Ĉinio, kie en 1938 okazis bataloj kontraŭ invadinta japana armeo. Linio de Mannerheim — linio de fortikaĵoj en Finnlando, kiu iĝis loko de plej gravaj bataloj dum la soveti-finnlanda milito en 1940.

27

V. N. Boĵenko (1871–1919) — unu el organizintoj de taĉmentoj de Ruĝa gvardio kaj de partizanaj taĉmentoj en Ukrainio, komandanto de la 2-a regimento de la sovetia partizana divizio. N. A. Ŝĉors (1895–1919) — oficiro de la rusia armeo, komandanto de ukrainaj partizanaj taĉmentoj, komandanto de la sovetia partizana divizio.

28

Granda knabo (germane).

29

Obersturmführer — rango en SS, konforma al ĉefleŭtenanto.

30

SD — Sicherheitsdienst — sekureca servo en nazia Germanio.

31

SA — Sturmabteilung — sturmaj taĉmentoj, militaj formacioj de la nazia partio.

32

Obersturmbannführer — rango en la SA kaj la SS, konforma al subkolonelo.

33

SS — Schutzstaffel — «gardaj taĉmentoj», milita formacio de la nazia partio, apartiĝinta el la SA. La SS estis la ĉefa organizinto de teroro kaj ekstermado de homoj laŭ raso kaj politikaj konvinkoj, kulpa pri multaj militaj krimoj.

34

Gestapo — Geheime Staatspolizei — sekreta ŝtata polico en nazia Germanio.

35

Sturmbannführer — rango en la SA kaj la SS, proksimume konforma al majoro.

36

Standartenführer — rango en la SA kaj la SS, konforma al kolonelo.

37

Obersturmführer — rango en la SA kaj la SS, konforma al ĉefleŭtenanto.

38

Gauleiter — provincestro en nazia Germanio.

39

Moskva Arta Teatro.

40

Rango egala al kapitano.

41

Decembristoj — anoj de la revolucia konspiro en Rusio, kiuj en decembro 1825 entreprenis malsukcesan puĉon kontraŭ la cara reĝimo. La puĉo okazis post morto de imperiestro Aleksandro kaj post abdiko de carido Konstanteno en momento de surtronigo de imperiestro Nikolao (ties pli juna frato). La puĉo estis kruele subpremita, kvin decembristoj estis mortpunitaj kaj multaj estis ekzilitaj en Siberion. Suboficiro Ŝervud denuncis somere de 1825 jam al la imperiestro Aleksandro detalojn pri la konspiro.

42

NEP — «Nova ekonomia politiko», provizora allaso de kapitalismaj rilatoj en la USSR. NEPulo — burĝo.

43

El rakonteto «Nekuraceblaj» de fama rusa satiristo A. Averĉenko (1881–1925).

44

Germane: legitimiloj.

45

Germane: patrujo.

46

Literoj «jerego» (malmola signo) post fina konsonanto (kie ĝi signifis nenion) kaj «jato» (ekvivalenta al litero «je», sed uzita laŭ malsimplaj reguloj) estis abolitaj en la reformo de la rusa ortografio en 1918, post la revolucio (kvankam la reformo estis preparita longe antaŭ ĝi). Blankulaj elmigrintoj ne agnoskis la reformon, kiu estis por ili simbolo de la Oktobra revolucio. Tial restarigo de tiuj literoj estis kvazaŭ signo de reveno de la antaŭrevolucia ordo.

47

«Popola libero» (tradukebla ankaŭ kiel «Popola volo») — rusia revolucia partio, formiĝinta en 1879, proklaminta sia celo politikan renverson por atingo de socialismo. En 1881 la partio organizis mortigon de imperiestro Aleksandro II.

48

«Tra la montoj kaj la valoj» («Marŝo de la fororientaj partizanoj»), vortoj de P. Parfjonov, traduko de K. Gusev.

49

«Marŝo de Budjonnij», en la originalo — «Ni ruĝaj kavalerianoj» (vortoj de D'Aktil, 1920).

50

Ekvivalentas al subkolonelo.

51

El fablo «Libelo kaj formiko» (aŭ «Herbsaltulo kaj formiko») de I. A. Krilov (1769–1844), elstara rusa publicisto, poeto, fablisto. Multaj liaj fabloj (kiel la menciita) devenis de fabloj de Lafonteno kaj Ezopo, sed multaj estis ankaŭ tute originalaj.

52

Parti-kamarado (germ.) — alparolo al ano de la nazia partio.

53

«Marlbrough s'en va-t-en guerre» — populara franca popola kanto (1709), mokanta anglan militestron John Churchill, dukon Marlborough (Marlbrough [malbruk] estis franca elparolo de ties nomo). Poste tiu kanto ricevis popularecon en diversaj landoj, interalie en Rusio.

54

Rusa popola kutimo: iom sidi antaŭ ekiro al longa vojo.

55

Ostap Bender — fripono, protagonisto de sovetiaj satiraj pikareskaj romanoj «Dek du seĝoj» (1927) kaj «Ora bovido» (1931) de I. Ilf kaj E. Petrov.

56

Gregoro Rasputin (1869–1916) — rusa monaĥo, ĉarlatano, havinta signifan influon al la familio de la caro Nikolao II kaj murdita nelonge antaŭ la revolucio fare de komplotantoj-aristokratoj, interalie princo F. Jusupov (grafo Sumarokov-Elston) kaj dekstra politikisto-monarkisto V. Puriŝkeviĉ.

57

El versaĵo «Frenezulo» (1890) de A. Apuĥtin (1840–1893), iam tre populara ĉe deklamistoj.

58

La tradukinto sukcesis trovi nek la nomon de la versaĵo, nek ties aŭtoron. Eble, la versaĵo estis elpensita de la aŭtoro mem de la romano.

59

K. A. Rauchfuß (1835–1915) — unu el la unuaj pediatroj de Rusio, germandevena.

60

A. S. Makarenko (1888–1939) — elstara sovetia pedagogo, verkisto. Li kreis laboran kolonion por neplenaĝaj deliktuloj, en kiu li en praktiko elprovis la ellaboritan de li eduk-pedagogian sistemon, donintan bonegajn rezultojn.

61

Almaato — tiama ĉefurbo de la Kazaĥa Soveta Socialisma Respubliko, profunda malfronto, kien evakuiĝis multaj homoj kaj institucioj.

62

Protagonisto de alia romano de Jurij German — «Subkolonelo de medicina servo» (1949).

63

Esprimo, populariĝinta dum la milito: unue, ĝi devenas el «La travivaĵoj de la brava soldato Ŝvejk dum la mondmilito» de J. Haŝek, kie Ŝvejk interkonsentas renkontiĝi kun sia amiko en bierejo «je la sesa horo post la milito», due, tiel nomiĝis populara filmo, kreita dum la milito, kie geamantoj fiksas rendevuon same je la sesa horo post la milito, sen indiko de tago.

64

«Volgo enfluas en la Kaspian maron» — esprimo por banala memevidenta nedisputebla veraĵo (devenanta el rakonto de A. Ĉeĥov «Instruisto de literaturo»).

65

«En terkabano», populara kanto de la tempo de la Granda Patruja milito, muziko de K. Listov, vortoj de A. Surkov. Ĉi tie estas cititaj versoj el malsamaj strofoj.

66

Versaĵo de S. Marŝak (1887–1964) — elstara sovetia porinfana poeto kaj tradukisto (interalie aŭtoro de la klasika traduko de la sonetoj de Ŝekspiro).

67

Popularega sovetia kanto (1938) de M. Isakovskij kaj M. Blanter. Tiu kanto speciale populariĝis dum la Granda Patruja milito. La frazo estas prenita el la traduko de K. Gusev.

68

Saltiĉiĥa (D. N. Saltikova, 1730–1801) — rusa bienulino, famiĝinta kiel sadisma turmentantino kaj murdintino de kelkdek siaj servutaj kamparanoj. Ŝia nomo iĝis komuna por kruela despoto.

69

Laŭ la statuto, por membrigo al la partio necesis du partianoj-garantiantoj (aŭ rekomendantoj) pri la estonta membro.

70

«Blua tuketo» — fama sovetia valsa kanto, unue verkita en 1940 de komponisto Jerzy Petersburgski, kaj havinta multajn variantojn de teksto. Dum la Granda Patruja milito tre populariĝis varianto (vortoj de Galickij en redakto de Maksimov) en plenumo de populara kantistino K. Ŝulĵenko, adaptita por milita temo. Tiu varianto estis citita ĉi tie.

71

Tipo de grandaj trasportaj ŝipoj.

72

P. A. Kuprijanov (1893–1963) — sovetia kirurgo, akademiano, dum la Granda Patruja milito — ĉefkirurgo de la Norda kaj Leningrada frontoj. N. N. Burdenko (1876–1946) — rusia kaj sovetia kirurgo, organizinto de sanprotektado, fondinto de la sovetia neŭrokirurgio, la ĉefkirurgo de la Ruĝa Armeo en 1937–1946, akademiano. A. N. Bakulev (1890–1967) — sovetia sciencisto-kirurgo, unu el fondintoj de la kor-vaskulara kirurgio en la USSR, akademiano.

73

O. Mosley (1896–1980) — brita faŝisto.

74

Sacivo — kartvela manĝaĵo el kokaĵo, viando aŭ fiŝaĵo sub specifa saciva saŭco (propre, sacivo estas nomo de tiu saŭco kaj de ĉiuj manĝaĵoj kun ĝi). Basturmo — kartvela manĝaĵo, sunsekigita bovaĵo, tenita sub premo. Kaĥetio — regiono en oriento de Kartvelio.

75

D. D. Ŝostakoviĉ (1906–1975) — sovetia komponisto, unu el plej grandaj komponistoj de la 20-a jarcento.

76

Temas pri la 7-a, «Leningrada» simfonio de Ŝostakoviĉ, kiu estis verkita (1941) kaj ludita (1942) en la sieĝata Leningrado. Unu el la temoj de ĝia unua parto simbolas teruran subpremadon.

77

S. I. Spasokukockij (1870–1943) — rusia kaj sovetia sciencisto, kirurgo, kreinto de sovetia klinika skolo, elstare kontribuinta stomak-intestan kaj pulman kirurgion kaj problemon de transfuzado de sango. N. N. Burdenko (1876–1946) — rusia kaj sovetia kirurgo, organizinto de sanprotektado, fondinto de sovetia neŭrokirurgio, ĉefkirurgo de la Ruĝa Armeo (1937–1946), akademiano, general-kolonelo de medicina servo. J. J. Ĝanelidze (1883–1950) — sovetia kirurgo, sciencisto kaj socia aganto, akademiano, general-leŭtenanto de medicina servo. A. A. Viŝnevskij (1874–1948) — rusia kaj sovetia milita kirurgo, akademiano.

78

P. A. Kuprijanov (1893–1963) — sovetia kirurgo, akademiano, general-leŭtenanto de medicina servo. M. N. Aĥutin (1899–1948) — sovetia specialisto pri militkampa kirurgio, akademiano, general-leŭtenanto de medicina servo, ekde 1944 — vicĉefkirurgo de la Ruĝa Armeo (viculo de tiam jam grave malsana Burdenko).

79

Malnova romanco, supozata aŭtoro de la vortoj estas D. Davidov (1784–1839) — husaro, heroo de la Patruja milito de 1812, poeto.

80

Traduko de Valentin Melnikov.

81

Traduko de Valentin Melnikov.

82

Moleskino — densa vila satena teksaĵo, imitanta ŝamon.

83

Mondfama porcelana fabriko en Rusio (ekzistanta ĝis nun), fondita en 1766 de angladevena negocisto Gardner.

84

Boriso Polevoj (Kampov) (1908–1981) — sovetia ĵurnalisto kaj verkisto, famiĝinta pro sia «Rakonto pri vera homo» (1946).

85

Nikolao Ostrovskij (1904–1936) — sovetia verkisto, aŭtoro de la aŭtobiografia romano «Kiel la ŝtalo estis hardata» (1932), dum kies verkado li estis grave malsana kaj alkatenita al la lito ĝis la morto mem, same kiel la protagonisto de la romano.

86

Olga Bergholtz (1910–1975), «Leningrada poemo» (1942).

87

Teatraĵo (1934) de sovetia ukraina verkisto A. Kornejĉuk (1905–1972).