### 4. Ĉe Petro Aleksejeviĉ

La caron en Preobraĵenskoje ili ne trovis. Deĵoranta servosoldato rakontis, ke Petro Aleksejeviĉ ĉe matenruĝo kun Vinius forrajdis al la Kanona korto — rigardi novajn mortirojn. De tie li devos viziti ekzercadon de la Butirka kaj Semenovska regimentoj kaj intencis ankoraŭ veturi al Kremlo, — ekmalsanis carido Aleksio. Al ĉiuj, kiuj venos por afero, estis ordonite atendi ĉi tie.

Ĝis tagmezo en la ĉambro, kie en malnovaj tempoj bojaroj atendadis caran vokon, kuniĝis multaj plej diversaj homoj: estis ĉi tie tolaj majstroj kun specimenoj de nova teksaĵo; estis komizo el Ŝnura korto; estis riĉa negocisto Zadiĥin kun fera erco en pako, por montri al la caro; estis korpulenta subkolonelo Ugoljev, alrajdinta el Pskovo, por ke Petro mem rigardu desegnaĵon de urbaj fortikaĵoj; estis kapitano Zubarev, nomumita de la caro defendi la Peĉoran monaĥejon post kiam malpenema Ŝenŝin estis skurĝita kaj ekzilita al Smolensko kiel soldato. El Novgorodo venis alta, rapida, inteligenta oficiro Rĵev. Li sidis en angulo, foliumadis novan libron — regularon de infanterio, kun miro turnadis la kapon.

Silvestro Petroviĉ konis kaj Ugoljev-on, kaj Zubarev-on, kaj Rĵev-on. Ĉiuj kvar eliris sur la peronon, eksidis apude, komencis konversacii pri tio, kiu kiel sin gardas kontraŭ la svedo. Rĵev prenis vergon, komencis sur sablo desegni, kiel li konstruas ĉe si palisarojn kun paftruoj, kiel surŝutas teron — kontraŭ kuglegoj de la svedo. Ugoljev rakontis, ke en Pskovo pro manko de tempo li demetis ĉiujn lignajn tegmentojn de domoj, rompis banejojn, — necesas ligno. Kaj estas mirinde — la popolo ne tre bruas, petskribojn ne skribas: la homoj komprenas la aferon. Zubarev elprenis el sako folion, komencis demandi Ievlev-on, kiel ĉe li en la Novdvina fortreso oni konservas pulvon, ĉu tiel, kiel ĉi tie en la folio estas montrite, aŭ alie. La suno komencis bruligi pli forte, poste sur la peronon falis ombro, pro la konversacio la oficiroj ne rimarkis pason de tempo. Ne rimarkis, kiel venis Petro Aleksejeviĉ, kiel, tirante dumvoje la kapon kaj pri io riproĉante Romodanovskij-on, iris al si tra alia perono...

— Zubarev! — laŭte kriis la cara servosoldato. — Tuj! Ne sidaĉu!

Post Zubarev ekiris la komizo el la Ŝnura korto, estis nelonge, revenis gaja. Ugoljev kaj Rĵev ekiris kune, post ili estis vokita la majstro el la tola fabriko; tra la malfermita pordo Silvestro Petroviĉ aŭdis la voĉon de Petro:

— Kaj tuj faru, por atendi ne estas tempo, — ĉu vi aŭdas, Ĥivrin!

La majstro eliris retropaŝe, la pordo ree fermiĝis. Izmajlov demandis la majstron flustre:

— Kion li mem faras? Ĉu tornas?

— Tornas! — respondis la majstro. — Ŝipan pulion tornas.

Izmajlov turnis sin al Silvestro Petroviĉ, diris kuraĝige:

— Ĉio estos bona, Silvestro. Se li tornas, tiam estas en bona humoro. Ĝusta signo...

Menŝikov kun Apraksin iris sen voko, la deĵoranta servosoldato vokis Izmajlov-on. La lasta eniris Silvestro Petroviĉ. Caro Petro sen kaftano, en mallonga matrosa pantalono, en la sama, kiun li portis, kiam laboris en ŝipkonstruejo en Holando, estis tornanta sur tornomaŝino tritruan pulion por ŝipo. La piedo de lia longa kruro en trivita leda ŝuo sen peno, ritme kaj kviete premadis pedalon de la transmisia rado; blanka bonodora rabotaĵo, volviĝante, fluis el sub la tornotranĉilo. Laborante, li atente aŭskultis Izmajlov-on kaj fojfoje ĵetadis al li rapidajn rigardojn de siaj sagacaj konveksaj malhelaj okuloj. Silvestro Petroviĉ haltis ĉe la pordo, pro knarado de la tornomaŝino li ne aŭdis, nur foje distingis akran ekkrion de Petro:

— Nu? Kaj vi eble pensis — la angloj pro nia floto ĝojas? Ĉion ili mensogas, ŝtelistoj, en nenio al ili eblas fidi!

Unu fenestro estis malfermita, tie trans la muroj de la kaduka palaco estis bruanta ĵus aperinta foliaro de maljunaj kverkoj, aceroj, ulmoj, fraksenoj. Tra diverskoloraj vitroj de la fenestroj sunaj radioj — ruĝaj, verdaj, bluaj — estis falantaj sur riĉajn velurajn benkokovrilojn, sur broditajn per perloj fenestrobretajn kovrilojn, sur tureton kun malnova horloĝo: malrapide rondiras la ciferplato, kaj super ĝi, kvazaŭ lipharoj, senmove staras la montriloj. Kaj estis strange vidi ĉi tie, en la palaca halo, kie iam staris junuloj-gardistoj kun oraj bukloj ĝis la ŝultroj, kun anĝelaj vizaĝoj, en neĝblankaj vestoj, en ermenaj ĉapetoj, kun arĝentaj hakiletoj en la manoj, — strange estis vidi ĉi tie grandan pezan nigran tornomaŝinon, amason da rabotaĵoj, kaj sur la ardeza tablo — ferajn ŝraŭbojn, cirkelon, muskedan tubon. Mirinda ŝajnis tio, ke ĉi tie, kie nun staras modeloj de galiotoj kaj fregatoj, kanona afusto, kie kuŝaĉas specimenoj de veltolo, de ŝnurego, kie estas ĵetita sur tapiŝon malgranda ankro, — nur antaŭ tiel nelonge bojaroj ĉirkaŭadis la triŝtupan podion de la trono, plenumante antikvajn ritojn de bizancaj imperiestroj...

— Silvestro! — ne returnante sin vokis Petro.

Silvestro Petroviĉ reordigis sur si la kaftanon, retenante la spadon per la maldekstra mano, per la dekstra apogante sin al la bastono, ekiris al la caro. Petro, preminte per la polmo la radon de la tornilo, haltigis la turniĝadon, liberigis ŝraŭbojn de la fiksilo kaj ĵetis la pretan pulion en korbon, en kiu jam kuŝis kelkaj pulioj kaj aliaj etaj faraĵoj. Fiksinte per la ŝraŭboj novan platon, la caro turnis sin al Ievlev kaj dum kelkaj momentoj, kvazaŭ ne rekonante, fiksrigardis al li, poste liaj mallongaj, turnitaj supren lipharoj tremeris, la okuloj eklumis en subrido, kaj li demandis:

— Nu, kio? Ĝojas vi, verŝajne? Unufoje divenis, kaj nun por vi ne estos brido? Preĝu al Dio por Izmajlov.

Ievlev silentis, hele, rekte kaj sentime rigardante en la okulojn de Petro.

— Ruzaj vi estas kun Teodoro! — same kun subrido daŭrigis Petro. — Tuj kiam mi foriris el Arĥangelsko — vi tuj atakis Urquhart-on. Ruzaj, diabloj...

Li per la mano de malsupre abrupte tiris supren la radon, forsvingis rabotaĵon de sur la tornomaŝino, sed ne plu tornis.

— Multe ruzaj. Do, ĉi fojon, verŝajne, vi pravas. Amare tio estas, sed vere, ke sendas oni al ni el eksterlando latronojn, tamen vi ne pensu, ke ankaŭ poste mi tiajn viajn aŭdacaĵojn lasos senpune. Negocistojn, kaj lertajn metiistojn de Rusio ne forturnu, eĉ se pri unu sola vi eraros — aliaj ne venos...

Silvestro Petroviĉ silentis.

— Oni skribas al mi, sendas petskribojn pri vi, sinjoro kapitan-komodoro, ke subpremas vi fremdlandanojn. Por kio vi tiel fie agas? Respondu!

— Ŝtelistojn, Siro, kaj malbondezirantojn al mia patrujo ĝis la vivofino mi subpremados! — per sonora pro streĉo voĉo prononcis Ievlev. — Sed bonajn gastojn, negocistojn, lertulojn, majstrojn mi ne nur ne ofendos, sed mem manĝigos, trinkigos, dormi kuŝigos kaj nenion avaros...

Petro abrupte tiris la kapon, snufis:

— Ho, Silvestro, arkon oni fleksas ne tuj, se vi tro forte premos — ĝi krevos.

— Por tio, Siro, mi pensas, sidas en la Arĥangelska vojevodeco bojaro — princo Aleksio Petroviĉ Prozorovskij. Li fleksi arkojn estas grandega majstro...

— Pri kio vi?

— Pri tio, Siro, ke ĉi vojevodo, sian fidelecon al vi pruvinte en pasintaj jaroj, nun...

— Kio — nun? — kriis Petro.

— Nun ne nur por vojevodo ne taŭgas, sed eĉ kiel oficiron mi lin al mi ne prenus...

— Sed mi pri tio vin ne demandas! — kun kolera moko diris la caro. — Ĉu komprenis vi? Mi per mia propra kapo pensas, — kriis li furioze, — per la mia, kaj vi, konsilantoj, por mi ne necesas...

Li ree forturniĝis al la tornilo kaj komencis torni, forte premante per la piedo la pedalon. Ree ekkuris rabotaĵo, li deŝiradis ĝin ĉiam pli kaj pli trankvile, poste ekparolis grumble:

— Prozorovskij en la vojevodeco dum du jaroj sidas, kaj ankoraŭ dum du sidos. La vojevodo estas bona, de metiistoj Arĥangelskaj, kaj de komercistoj, kaj de fremdlandaj negocistoj, preskaŭ de la tuta Fremdlanda korto, petskribo estis sendita al ni en Moskvon, ke sidu princo Prozorovskij en la vojevodeco la trian jaron kaj la kvaran...

Silvestro Petroviĉ pro mirego preskaŭ aĥis. Ĉu por Prozorovskij estis sendita petskribo? Malklaraj estas faroj viaj, Dio... Do, tiam eĉ paroli ne havas sencon...

— Kial vi kun lambastono? — subite demandis Petro.

— Frostigis mi la krurojn, Siro, pardonu...

— Kial do vi estas griza? — ree demandis Petro.

Al Silvestro Petroviĉ tremeris la vizaĝo, li ne trovis, kion respondi. La caro ordonis eksidi. Ievlev ne distingis.

— Eksidu, se vi al lambastono apogiĝas, — fiksrigardante al Ievlev, ordonis Petro. — Jen ĉi tien eksidu, sur la benkon...

Ievlev eksidis, malfermis hokojn de la uniforma kaftano, elprenis el leda komplika paperujo la planon de la Novdvina citadelo, dismetis antaŭ Petro. Tiu vokis Apraksin-on kaj Menŝikov-on kun Izmajlov, demandis, kiu ĉi planon faris, ĉu ne Rezen?

— Rezen, Jegoro.

— Ĉu fremdlandano?

— Fremdlandano, Siro.

— Do, vidu — fremdlandano, sed la plano estas bona!

— Fremdlandanoj estas diversaj! — trankvile respondis Ievlev. — Mi por tiu Rezen, Siro, se necesos — sur eŝafodon iros.

Petro ĵetis straban rigardon al Ievlev, turnis la lipharojn, alŝovis la planon al si pli proksime. Menŝikov el trans la dorso de Petro Aleksejeviĉ diris subite, ke kanonoj sur la turoj staras malĝuste. Apraksin prenis grifelon, ardezon, cirkelon, rapide kalkulis, kun miro balancis la kapon:

— Nu, Daniloviĉ, via okulo estas vere falka. Vi tuj ekvidis.

Silvestro Petroviĉ, sidante apud Petro, montradis per grifelo sur la plano, kiel kio estos, kie estas pulvotenejo, kie kuŝos kuglegoj, kie estas domo por vunditoj, de kie povas iri helpo. La caro aŭskultis atente, snufante per la pipo, kapjesadis kun aprobo. Ievlev subite pensis: «Li vere estas tuta en laboro. Kiam io estas kun racio kaj koro farita — li estas la unua amiko».

— Kio mankas? — demandis Petro kaj ree ĵetis flankan rigardon al Ievlev: liaj brunaj okuloj nun arde brilis.

— Multo, sinjoro bombardisto, mankas! — suspirinte, diris Ievlev. — Ĝuste por tio mi alveturis...

La vizaĝo de la caro iĝis streĉita, sed kiam Menŝikov diris, ke estas kanonoj de malnova modelo, kiujn eblas doni al Arĥangelsko, Petro interrompis lin:

— Silvestro fatrason ne bezonas. Al li estos pli malfacile, ol al ni. Pensi necesas, sinjoro Menŝikov, pensi!

Kaj li mem enpensiĝis por longe, frapetante la pipon al la polmo, kovrita de kaloj. Poste li komencis rememori, kie estas kanonoj, ankoraŭ ne alveturigitaj en Moskvon. Menŝikov kaj Apraksin al li sugestadis, li penseme kapjesadis. Ievlev skribadis per plumo sur paperfolio: haŭbizoj el Voroneĵo, mortiroj el Novgorodo. Izmajlov kliniĝis al li, flustris en la orelon:

— Ne timidu, Silvestro, petu kun plio, li marĉandos...

Silvestro petis kun plio kuglegojn, fusilojn, muskedojn. Menŝikov koleriĝis, diris per ofendita voĉo:

— Ne donu vi al li, bombardisto, mi petas. Li elŝiras kun haŭto! Ĉio al li malmultas! Ankaŭ mi muskedojn kaj fusilojn naski ne estas instruita. Poste, eble, mia respondeco estos per klabo. Via parolo estas mallonga: se io mankas — Saĉjo kulpas.

Petro Aleksejeviĉ ordonis:

— Silentu!

Kaj demandis de Ievlev:

— Ĉu monaĥojn, la Diajn servantojn, vi skuis? La sonoriloj estas ankoraŭ nenio, la karnodikaj diabloj laboru — ĉe mi oni ĉie laboras...

— Oni skribis kontraŭ Silvestro petskribojn, — diris Menŝikov. — El la Nikola-Korela monaĥejo skribis, el la Pertominska, — mi al vi, sinjoro bombardisto, tiujn petskribojn eĉ ne portis. Kvazaŭ li ĉiujn al laboroj pelis, eĉ la anĝelan rangon ne indulgis. Skribas, granda estas peko, estos li anatemita...

La caro ekridis, frapis Ievlev-on al la ŝultro, diris base:

— Pri tio ne dubu, Silvestro! Ĉi grandan pekon mi sur min prenos, depreĝos vin. Mi, fraĉjoj, por ĉi respondoj antaŭ la Sinjoro estas sanktoleita de la Konstantinopola patriarĥo. Al la laboroj ĉiuj iru, por ni ne nur monaĥoj laboras, sed eĉ monaĥinoj, por ili labori en ŝvito estas multe pli bone, ol la diablon amuzi. Kaj preĝejajn servojn ili poste servos, ĝuste tiel al ili diru, al viaj monaĥoj. Kio pri nia Atanazio?

Silvestro Petroviĉ rakontis pri Atanazio, pri tio, ke li sendis al tiu la Neŭtonajn librojn, pri tio, kiel admonadis la ĉefepiskopo skismanon Teodozon Forĝiston.

— Ĉu admonis?

— Ĝis la Butersemajno ĉi Forĝisto ĉiam la morton atendis, kaj en la unua tago de la Butersemajno ordonis doni al si glaseton da vodko, eltrinkis, flaris la manikon kaj ekiris al mi en la Kanonan korton kanonojn gisi.

— Ĉu bona majstro?

— Avida je laboro, lertulo mirindega! — respondis Silvestro Petroviĉ.

Petro rideris gaje, diris:

— Bona viro estas Atanazio, tre bona. Se li estus pli juna, mi Aleksaĉjon forpelus puŝe reen vendi pirogojn kun leporaĵo, kaj Atanazion — ĉi tien prenus. Kun li estas pli trankvile, ĉu vere, Daniloviĉ?

— Por kio kun leporaĵo? — bruligante la pipon, diris Menŝikov. — Mi tiam iĝus ĉefepiskopo. Ankaŭ ili ne malriĉe, mi pensas, vivas...

Tiel, en ŝercoj kaj afero pasis la tago, venis krepusko, ekbluis trans la fenestroj de la palaca ĉambro. Dum Silvestro Petroviĉ per grifelo sur ardezo desegnadis la ŝanelon de Dvino kaj klarigadis la vojon, per kiu la sveda eskadro iros al Arĥangelsko, — cara kuiristo Velten alportis grandan paton da ovaĵo kun ŝinko, stanajn glasetojn sur pleto, kruĉeton kun vodko. Petro drinkis la unua, bone grakis, per kulero ekmanĝis la ovaĵon, estis videble, ke li estas tre malsata. Kaj ree Ievlev miris, kiel estas detruita la rito de manĝado, komenciĝinta de la bizancaj imperiestroj. Sidas kvar viroj, skrapas per kulero ovaĵon, kaj en la aero de la palaca antikva halo ankoraŭ staras apenaŭ kaptebla odoro de olibano, de malnova vakso, de aroma varmo, kiu iam venadis de kahelitaj fornoj. Kaj ŝajnas, ke ĉio nuna estas sonĝo, ludo infana, kiel en la antaŭlonge pasintaj jaroj, kiam bruadis la ludsoldatoj en la Faceta aŭ Kruca palacoj kaj en timo rigidiĝadis: jen aperos monaĥo, la sekiĝinta fingro kolere minacos — for, malpiuloj, for...

— Hej, Velten, ankoraŭ ovaĵon! — kriis Petro. Verŝis po dua glaseto; proksime rigardante al Ievlev, diris:

— Nu, Silvestro, estu sana! Vi bone faras, mi ne povas riproĉi. Penante pri via laboro, pensu: ne solan Arĥangelskon mi gardas, ne en ĝi sola estas la prakaŭzo de la sangoverŝado...

Per gesto li alvokis al si ĉiujn kune, ruze palpebrumis.

Apraksin, Izmajlov, Menŝikov, Silvestro Petroviĉ kliniĝis pli proksime. La lipharoj de la caro minace moviĝis:

— Nu, se vi disbabilos!

Kaj li tuj mildiĝis:

— Ne knaboj, mi pensas, viroj ŝtataj, sed tamen iam iu ne retenas sin...

Aleksandro Daniloviĉ alpremis la pugnojn al la brusto, terure ĵuris je Dio, ke ne vidu li la Dian mondon, mortu per aĉa morto. Petro ne permesis fini la ĵuron, interrompis:

— Donu grifelon!

Izmajlov alŝovis kandelingon pli proksime. La caro, mordetante la lipojn, rapide, kurbe desegnadis sur la ardezo liniojn, metadis rondetojn. Silvestro Petroviĉ, fiksrigardante ĝis doloro en la okuloj, rekonis Arĥangelskon, la Blankan maron, la Solovkiajn insulojn, la bordon, vilaĝeton Njuĥĉon. De Arĥangelsko al Solovkioj ekkuris maldikaj vojetoj. Petro, hastante, parolis:

— Per la floto, kiu estas konstruita en Vavĉugo kaj en Solombalo, ni iros al la monaĥejo, kvazaŭ por preĝo. Akompanos nin laŭ la rango soldatoj en nemalgranda kvanto; spionoj supozos, ke ni foriris adori restaĵojn de sanktaj Zosimo kaj Sabateo. Sed el tie, el la Solovkia klostro, kiam la blankaj noktoj finiĝos, ni direktos nin al la Njuĥĉa salfarejo — jen ĝi, sur la bordo.

Petro per la grifelo montris, kie troviĝas la Njuĥĉa salfarejo.

— El tie ĉi al Pul-lago tra marĉoj per novaj vojoj... Poste al Voĵmosalmo... Estos kun ni du fregatoj, ĉi tie ni tiujn fregatojn surakvigos kaj sur akvo laŭ Vig-lago kaj laŭ rivero Vigo al vilaĝo Telejkino. Riveretoj ĉi tie estas — Muroma kaj Mol-laga... Poste tra marĉoj kaj arbaroj al Poveneco...

— Noteburgo! — ekkriis Silvestro Petroviĉ.

— Vi divenis! — subridinte, respondis Petro. — Vere Noteburgo, la antikva novgoroda Oreŝko, nia Oreŝko, de niaj praavoj. Se ni dismordos ĉi nukson1, staros ni per firma piedo por ĉiam en la Balta maro...

— Ankoraŭ Nienŝanco2! — diris Apraksin.

— Multo ankoraŭ, — forviŝante per la polmo la desegnaĵon de sur la ardezo, prononcis Petro, — multo, sed ĉio nia, kaj Koporjo, kaj Jamo, kaj Korelo, kaj Ivangorodo. Kiel muro ekstaris la svedoj sur la Balta maro, kaj nun ankoraŭ Arĥangelskon ekdeziris fermi. Tio ne estos. Frato nia Karolo ĉiam revas esti Aleksandro, sed mi ne estas Dario...

Mallonga subrido tuŝis liajn lipojn, la okuloj ekbrilis, li demandis:

— Ĉu eblas tiel rezoni post Narvo?

Kaj li respondis al si mem:

— Post ĝi ni ĝuste tiel rezonas! Kiu vidis, kiel regimentoj niaj staris en kvadrato kaj, ĉirkaŭbarinte sin per artileriaj ĉaroj, rebatadis atakojn de la svedoj, tiu alie rezoni ne povas. Kiu vidis, kiel preobraĵenskanoj niaj kun la semenovskanoj el ĉi malfeliĉa batalo eliradis, tiu post paso de tempo pri nenio alia, krom pri la venko, eĉ pensi ne aŭdacas. Je ĝi do ni drinku glaseton, kaj al Moskvo tempas iri...

La glasetoj malforte tintis super la tablo, super la pato kun restaĵoj de la ovaĵo. Eltrinkinte, Petro rapide demandis:

— Kaj kio, Silvestro? Eble, sendi al vi Daniloviĉ-on por helpo?

Menŝikov ekĝojis, ekflustris al Ievlev en la orelon:

— Petu, petu, faros ni tie al Karlo ĉagrenojn, li ekscios, kiom kostas nun la rusa plago. Petu, ni tie tiajn aferojn faros...

Sed Petro ŝanĝis sian opinion:

— Vi sukcesos tie kun Atanazio, Daniloviĉ ĉi tie necesas.

— Jen, necesas, — grumblis Menŝikov. — Sed ĉiam li minacas min puŝe forpeli...

Kiam tute malheliĝis, ili ekrajdis al Moskvo. La kaleŝo de Aleksandro Daniloviĉ treniĝis fore malantaŭe laŭ ĉirkaŭvojo, al la koĉero estis ordonite ne trafi al la okuloj de Petro Aleksejeviĉ...

La caro estis kvieta, pensema, silente pririgardadis ekdormintajn en nokta nebulo densajn apudmoskvajn arbaretojn. Ĉe la bariero li mem kontrolis la gardantaron, base, sen kolero, riproĉis pro io la gardan oficiron. Dum tiu longe senkulpigadis sin, Apraksin diris al Ievlev:

— Mi ne povas koncentri miajn pensojn. Ne estas ŝerco — Noteburgo, Nienŝanco, la Balta maro. Repreni tion, pro kio ankoraŭ Ivano Baziljeviĉ3 kontraŭ la Livonia ordeno militis, eliri al la maro...

Petro el mallumo vokis:

— Silvestro!

— Ĉi tie mi estas, Siro...

— Vi kun mi veturos...

Ili turnis sin en mallarĝan, odorantan je brulanta vilo strateton, poste la ĉevalaj hufoj ŝmacis sur marĉeto, poste la hufferoj tintis je ŝtono. Petro ne ĉirkaŭrigardis, ne diris eĉ sonon. Tiu vojo estis kaj konata kaj nekonata, dum la vojo Ievlev ion malklare rememoris kaj ree forgesis. Kaj tute rememoris nur ĉe granda, sen interspacoj, pordego, kie malhele flagris olea glima lanterno kaj same, kiel tiam, kiam estis torturata Ŝaklovitij4, estis pasanta unu fidela gardisto. Tio estis monaĥeja oksa korto, en kies subplanko jam en la sangaj tagoj de la ekzekuto de la pafistoj estis urĝe konstruita torturejo. Ĝi plu restis ĉi tie — la malbenita regno de la princo-cezaro...

Kun angoro en la koro Ievlev deĉevaliĝis en la profunda malhela korto, donis la kondukilon al soldato, ekiris post la caro. Krutaj ŝtupoj, apenaŭ prilumitaj per vaksa kandelo, kondukis malsupren en la subplankon de la monaĥejaj bovistoj, en malaltan brikan kelon, kie plu iris la sama terura laboro, konstanta kaj kruela, tiu, pri kiu Silvestro Petroviĉ penis ne rememori kaj ne pensi, kaj pri kiu tamen pensadis konstante kaj eĉ vidis en sonĝoj. Kiel en tiuj antaŭlonge pasintaj tagoj, por bojaroj dekstre apud la pordo estis metitaj du benkoj kun drapaj trivitaj kaj grasmakulitaj kovriloj, kaj inter ili staris malplena tornita seĝo kun satena lanuga dorso, metita por la caro. Same kiel tiam, estis brulantaj kandeloj en kandelingoj, sed da kandeloj estis malpli multe kaj neniu bojaro, krom la princo-cezaro, frostosenteme envolvanta sin en peltmantelon. Li sidis sola sur larĝa benko, kaj sekretarioj estis skribantaj ĉe la tablo. Romodanovskij eĉ pli grasiĝis dum tiu tempo, nun liaj ŝvelaj vangoj pendis ĉe la mentono. Ekvidinte la caron, li ne leviĝis de sia loko, sed nur kliniĝis flanken, tamen la sekretarioj riverencis ĝis la tero, same kiel torturistoj, da kiuj estis multe — ĉirkaŭ dek. Sur la pendigilo en duonmallumo iu pendis disŝovite — vila, maljuna, rigardis per malklaraj pupiloj. Ĉe la muro sur mato estis malforte ĝemanta duonnuda, svelta, blankkorpa viro. Asistanto de torturisto, sidante kaŭre apud li, estis almetanta al liaj vundoj foliojn de malseka brasiko. Alia viro, ekvidinte la caron, penis krucosigni sin per la dekstra mano, sed ne sukcesis kaj krucosignis per la maldekstra. La torturisto, lerta rufa ulo, skoldis lin:

— Kion vi faras, ventkapulo? Ĉu vi freneziĝis?

Kuracisto-fremdlandano en ŝtrumpoj kaj ŝuoj, en bela, de delikata drapo kaftano, estis fumanta pipon kaj klariganta ion al la ĉefa torturisto Bazilo Leontjeviĉ, kiu estis konsentanta kun la kuracisto kaj subridanta, montrante etajn, fortikajn, tre blankajn dentojn...

Petro, ne eksidante sur la seĝon, preparitan por li, apogis sin dorse al la pordofosto kaj trankvile, per sia raŭketa baso demandis:

— Nu?

— Kion diri, patro, — ondiĝante per tuta sia ventro, respondis Romodanovskij, — dum ioma tempo ripozis la latronoj, ĉiam pri la sia persistas. Mensogas ili galimation, ni muelas akvon. Batalas mi kun la olda monaĥo, antaŭe ni ne povis, ne estis li eksmonaĥigita, sed nun oni lin eksigis, tamen senutile...

Petro, movinte la rigardon al la pendigilo, demandis:

— Ĉu vi estas monaĥo Dij?

La maljunulo silentis.

— Kiu vi estas? — montrante la dentojn, kriis Petro.

— Surdiĝis li, patro, — diris Romodanovskij. — Jam post la unuaj torturoj surdiĝis. Nun li estas entute kiel stumpo, kaj ankoraŭ la kapo iris promeni. Babilas nesciate kion...

— Do iun alian pendigu! — kun malplezuro ordonis la caro. — Por kio tiele tempon pasigi...

La pulio knaris, la maljunulon oni mallevis sur la teron, elprenis liajn manojn el la maŝoj, kovritaj per felto, sur mato portis lin trans tinon kun akvo. Sed li tuj el tie elrampis kaj komencis sendeŝire pririgardi la caron. Maldika, ĝibnaza sekretario afereme leviĝis, piedbatis la maljunulon, kiel hundon, per la boto kaj ree eksidis sur sian lokon. La torturistoj levis la blankkorpan viron kaj komencis enŝovi liajn fortajn, muskolajn, grandajn brakojn en la torturan ŝeklon.

— Kiu estas tiu ĉi?

— Pafisto de la Koniŝĉeva regimento Miĉjo Nejedin. Iniciatinto de la tuta afero, li la unua komencis instigi, ke princon-bojaron Prozorovskij-on oni sur lancojn levu...

Silvestro Petroviĉ aŭdis, kiel la pafisto nelaŭte, sed severe diris al la torturisto:

— Dion timu! Ni ĉiuj mortos...

— Mi ja al Dio fidelas, — per gaja rapida parolo respondis Bazilo Leontjeviĉ. — Mi ja, fraĉjo, ne perfidis...

Kaj, kraĉinte al la polmoj, li apogis sin per la boto al la trabo kaj ektiris. Miĉjo forte kunpremis la dentojn; liaj brakoj subite elturniĝis, li eligis longan krion, lia korpo, pendiĝinte, tuj iĝis pli longa.

— Parolu! — ordonis Romodanovskij.

La pafisto ekparolis rapide, lia parolo alternis kun mallongaj ekkrioj, sur la lipoj vezikiĝis salivo:

— Kontraŭ la germano ni pro tio en Azovo faris, ke kiam al urba laboro oni nin pelas, tiam la germano nin senkulpe batas kaj senmezure laborigas. Estis dirite, ke la germanon, kiu de princo-vojevodo Prozorovskij super ni kiel rigardanto estis starigita, puŝi en la foskavon, pro tio ekirus kontraŭ la bojaroj kaj aliaj latronoj la unua ondo. Post tiu afero la bojaron mem sur lancojn oni levus...

— Knuton al li! — ordonis Petro.

Sed al knuto la afero ne venis. La pafisto ekspiris ofte kaj ekpendis en la ŝeklo. La torturisto, bruligante la polmojn per la ŝnuro, rapide mallevis Miĉjon sur la teron, dormema helpanto verŝis akvon el ĉerpilo al lia brusto kaj al la vango. La pafisto ekmoviĝis, ankoraŭ ĝemis. La fremdlandano-kuracisto diris laŭte:

— Ne plu. Ne hodiaŭ. Nur morgaŭ.

— Dum la tuta hodiaŭa tago mi tiele turmentiĝas, — plendis Romodanovskij. — Kio estis antaŭe dirita, pri tio ili ankaŭ nun insistas, kaj novan ni neniel povas ricevi...

Dum oni estis preparantaj al la pendigilo tiun viron, kiu krucosignis sin per la maldekstra mano, Romodanovskij diris al la caro:

— Mi ne scias tute, patro, kion fari. Instruu, kara. Rabas bojaraj infanoj, murdas en Moskvo kaj en grandaj vojoj kiun ili deziras — kaj riĉan, kaj malriĉan, kaj negociston, kaj soldaton, kaj kampulon, kaj metiiston. Kiu tion faras, estas sciate, — Nikiĉjo Repnin kun siaj servutuloj, Zubov, Alatorcev, sed la popolo timas kontraŭ ili denunci: ili murdos, kaj la bienon bruligos, kaj la homojn per sabroj mortigos...

— Preni ĉiujn ĉi tien en la torturejon, — ordonis Petro. — Je mia nomo. Kun ili ankaŭ — Tolstoj-on Baĉjon, Doĥturov-on, Karandejev-on, Repnin-on Saĉjon. Ankoraŭ jen: princon Ivanon Ŝejdjakov-on, hundon favan, pro tiaj raboj ekzekuti morte sur la Marĉo...

Princo-cezaro riverencis flanke.

— Kiam kun tiuj ĉi vi finos?

— Kun kiuj tiuj ĉi?

— Kiuj bojaron Prozorovskij-on sur lancojn levi deziris...

Romodanovskij pensis, kuntiris la brovojn:

— Ne tuj, patro. Ni ĉiam prenas kaj prenas. En tio hasti ne taŭgas...

— Tio estas vero...

Kaj, kuntirinte la brovojn, li abrupte malfermis antaŭ si la pordon. De la sojlo vokis:

— Ievlev!

Silvestro Petroviĉ sur la mallarĝa ŝtuparo atingis la caron. Tiu turnis sin al li, diris malmilde:

— Ĉu vi vidas, kio okazas? Ili diras: la germanon puŝi en foskavon, kaj de tio komenciĝos ribelo. Kaj Prozorovskij-on sur lancojn, ĉu?

Ievlev silentis.

— Ĉu tiel? La unua ondo kontraŭ la bojaroj kaj aliaj latronoj? Ĉu tion ekdeziris vi kaj Apraksin?

En la korto Petro silente, facile enseliĝis, suspiris per plena brusto, ordonis al Ievlev ne postiĝi. Kiam ili estis alrajdantaj Kremlon, ekaŭdis malproksiman voĉon de patrolanto, kiu laŭ malnova moro, kiel ĉe avoj kaj praavoj, elkriadis de sia loko:

— Sankta Dipatrino, savu nin!

Al li respondis alia — de la Flor-Laŭra pordego5. Kaj laŭ la ĉeno de patrolantoj ekkuris:

— Sanktaj Moskvaj miraklistoj, preĝu Dion pri ni!

Kaj kvazaŭ eĥo ruliĝis, ekbruis sur Kitajo kaj Blanka urbo, laŭ ĉiuj vojoj, irantaj de Moskvo, longe, kante:

— Glora urbo Moskvo!

— Glora urbo Kievo!

— Glora urbo Suzdalo!

— Glora urbo Smolensko!

— Glora urbo Novgorodo!

— Glora urbo Vologdo!

— Glora urbo Arĥangelsko!

Kaj ree respondis Kremlo per voĉoj de deĵorantaj patrolantoj:

— Sankta Dipatrino, preĝu Dion pri ni!

1. Oreŝko (Орешек) laŭvorte signifas «nukso» en la rusa. Oreŝko estis antikva rusa fortikaĵo ĉe fonto de Nevo, fondita en 1323 de novgorodanoj. Ekde 1612 ĝis 1702 ĝi apartenis al Svedio sub nomo Nöteborg («nuksa urbo»). Nun ĝi nomiĝas Ŝliselburgo (de germana Schlüsselburg — «ŝlosilurbo»), kiel ĝin nomis Petro. (trad.).
2. Nienŝanco (germ. Nyenschanz, svede Nyenskans, laŭvorte «Neva skanso»; en la rusa ial fiksiĝis la germana prononco) — sveda fortikaĵo, fondita en 1611. Nun la loko estas sur la teritorio de Sankt-Peterburgo (trad.).
3. Ivano IV la Terura (trad.).
4. Teodoro Leontjeviĉ Ŝaklovitij (mezo de 1640-aj – 1689) — rusa ŝtata aganto, bojardumaa sekretario, estro de la Pafista kancelario, subtenanto kaj favorato de carino Sofja Aleksejevna. Estis ekzekutita en 1689 pro komploto por carino Sofja cele de mortigo de Petro I. (trad.).
5. Nomita laŭ sanktaj martiroj Floro kaj Laŭro (laŭ apuda preĝejo). Nun ĝi nomiĝas la Pordego de Kristo la Savanto, la ĉefa pordego de la Moskva Kremlo. (trad.).