# Ivan Efremov. Tais el Ateno

Ivan Efremov

### Kelkaj notoj de la tradukinto

La romano estas tradukita laŭ la aŭtora redakcio, unuafoje publikigita en la 1993-a jaro en la sesa volumo de la verkaro de Efremov. Antaŭ tio la romano estis eldonata en mallongigita redakcio, en kiu konas la libron plej multaj rusaj legantoj. Tial ili ne miru, trovante en la traduko kelkajn liniojn, alineojn, kaj fojfoje eĉ paĝojn, kiuj mankas aŭ estas malsamaj en la konata al ili rusa teksto.

En la traduko troveblas multaj nekonataj, registritaj en neniu vortaro, vortoj, pruntitaj el la helena, same kiel en la originalo. Ili estas esperantigitaj plejparte per anstataŭigo de helenaj finaĵoj per la esperanta «-o». Personaj kaj geografiaj nomoj estas esperantigitaj konforme al PIV, krom okazoj, kiam la formo, donita de PIV, estas dubinda (Rao anstataŭ konfuza PIV-a Reo), aŭ kiam la aŭtoro mem intence uzis ne tradician latinigitan formon, sed la pli proksiman al la helena (Bukefalo, Likeo anstataŭ tradiciaj Bucefalo, Liceo).

En la aŭtora redakcio ekzistas neniuj klarigaj rimarkoj, dum en la populara mallongigita redakcio ekzistas kelkaj. En la traduko plej granda parto de tiuj rimarkoj estas konservita, kaj en kelkaj speciale malklaraj okazoj estas aldonitaj rimarkoj de la tradukinto.

## Aŭtora antaŭparolo

La romano «Tais el Ateno» baziĝas sur la historia epizodo, konata laŭ antikvaj fontoj: la forbruligo de Persepolo — unu el ĉefurboj de la Persa regno — fare de la fama atena hetajro, kiu partoprenis en la ekspedicio de Aleksandro de Makedonujo. Tiun ĉi epizodon iutempe negadis burĝaj historiistoj, inklude eĉ tiom grandan scianton de la epoko de Aleksandro, kiel W. Tarn.

Modernaj esploristoj — kaj inter ili ankaŭ tia aŭtoritatulo, kiel M. Wheeler, restarigas la verecon de la epizodo. M. Wheeler en sia libro «Flamo super Persepolo», publikigita antaŭnelonge kaj ĵus eldonita ruslingve, donas nesenhumuran klarigon de la prisilentado de la rolo de Tais fare de Tarn kaj similaj sciencistoj. La puritanaj Viktorin-epokaj opinioj de Tarn kun bigota burĝa «moralo» ne permesis al li atribui tiom grandan valoron al la «pastrino de amoro», kiel oni konsideris en liaj tempoj la hetajrojn.

Estas notinde, ke antaŭe, en la fino de la XVIII-a jarcento, en la sama Britio opinioj pri tio estis multe pli liberaj kaj historie pli ĝustaj. Pri tio atestas, ekzemple, pentraĵo de J. Reynolds de la 1781-a jaro, montranta aktorinon kun torĉo en la mano en rolo de Tais, bruliganta Persepolon.

En bonega beletra-historia biografio de Aleksandro la Granda, verkita de G. Lamb, en monografio de A. Bonnar al Tais estas donita konvena loko.

Ne ekzistas kaŭzoj dubi pri veremo de Plutarĥo, Ariano, Diodoro kaj ceteraj antikvaj aŭtoroj, rakontantaj pri ŝi.

Preskaŭ ne ekzistas informoj pri sorto de Tais post la morto de Aleksandro kaj pri ŝia reveno en Egiptujon kun Ptolemeo. A. Bonnar, G. Lamb kaj ceteraj asertas, ke Tais «ludis rolon de imperiestrino en Memfiso», nemalmultaj aŭtoroj plene ignoras ŝian ekziston.

La elekto de la epoko por tiu ĉi romano estis farita ne hazarde, tamen ankaŭ ne tute sub influo de la mirinda persono de Aleksandro de Makedonujo. Min interesis lia tempo kiel la kriza momento de la historio, la transiro disde la feroca naciismo de la V–IV jarcentoj antaŭ nia erao al pli larĝaj rigardoj pri la mondo kaj la homoj, al unuaj manifestiĝoj de la komunhoma moralo, kiu aperis en la III-a jarcento kune kun la stoikistoj kaj Zenono.

Tiutempe homo laŭ loko de sia naskiĝo aŭ konstanta loĝado ricevadis kvazaŭ duan nomon: atenano, argivano, beoto, spartano. Tial en la romano leganto ofte renkontos tiajn duonnomojn.

Ankaŭ grandaj religiaj krizoj okazis en tiu epoko. Okazinta ĉie anstataŭigo de la antikvaj virinaj diaĵoj al la viraj, kreskanta kadukiĝo de la kulto de la olimpaj dioj, influo de la hinda religi-filozofia penso kaŭzis evoluon de esoteraj religiaj doktrinoj. La foriro «subplanken» de la doktrinoj, en kiuj viva homa penso penis trovi eliron por la vastiĝantaj konceptoj pri la Universo kaj pri la homo, katenitaj per postuloj de la oficialaj religioj, estas tre malmulte esplorita en prihistoriaj verkoj, kiuj dronas en datoj, ŝanĝiĝoj de regnoj, militoj kaj lasas ekstere la plej valoran — la spiritan evoluon de la homaro.

Mi opiniis interese montri la plej antikvajn religiajn kultojn — restaĵojn de la matriarĥeco, ligitajn kun la granda virina diino, kiuj malaperas, pli ĝuste — perdas rimarkeblan influon en la helenisma epoko. Tial la protagonisto ĉe mi devis esti virino, allasita al sekretaj ritoj de la virinaj diaĵoj kaj, certe, sufiĉe klera, por, ne havante mallarĝan religian fanatikecon, kompreni la okazantaĵojn.

En la epoko de Aleksandro tia virino povis esti nur hetajro de la plej alta klaso. Tais, kiel reala historia persono, kiel eble plej bone konvenas por tiu celo. Hetajroj, speciale atenaj, estis virinoj de elstara klereco kaj kapabloj, indaj amikinoj de grandegaj pensuloj kaj artistoj de tiu tempo. La vorto «hetajro» mem signifas «amiko», «kamarado». (Ankaŭ la proksimaj kamaradoj de Aleksandro la Granda nomiĝis hetajroj).

Simile al nuntempaj gejŝoj de Japanio, la hetajroj, posedante scion de arto, amuzadis, konsoladis kaj klerigadis virojn, ne nepre vendante sian korpon.

Malbonan servon al la hetajroj faris Luciano el Samosato, fama antikva verkisto, la Voltero de la antikveco, kiu triviale priridis multajn antikvajn morojn kaj montris la hetajrojn vulgaraj putinoj, kaj Afroditon — la diino de malĉasto. Bedaŭrinde, tiun tradicion sekvis ankaŭ multaj pli postaj aŭtoroj.

La unuaj ĉapitroj de la romano povas doni impreson de ioma troŝarĝiteco per ĉiutagaj detaloj kaj helenaj vortoj, speciale por homo, malbone konanta la antikvan historion. Saman troŝarĝitecon de impresoj spertas ĉiu, unuafoje trafinta en fremdan landon kun nekonataj moroj, lingvo, arĥitekturo. Se li estas sufiĉe sciema, do li rapide venkos malfacilaĵojn de unua ekkono, kaj tiam la kurteno de nescio forŝoviĝos, malfermante al li diversajn flankojn de la vivo de la nova lando. Ĝuste por pli baldaŭ forŝovi tiun kurtenon en miaj verkoj, mi ĉiam ŝarĝas unuajn du-tri ĉapitrojn per specifaj detaloj. Trairinte ilin, la leganto sentas sin sperta vojaĝanto tra la nova lando en ĉiuj sekvaj ĉapitroj.

Nia leganto konas la socian flankon de la helenismo, li scias, ke la helenaj ŝtatoj estis sklavposedaj demokratioj, aŭ despotioj.

Al la moderna leganto povas ŝajni troa la abundo de temploj, statuoj, ŝajni troigita la valoro de artistoj kaj poetoj. Necesas scii, ke la tuta spirita vivo de tiu tempo turniĝis ĉirkaŭ arto kaj poezio, iom malpli — ĉirkaŭ filozofio. La heleno ne povis imagi al si vivon sen admirado — longa kaj multefoja — de artaĵoj kaj sen kontemplado de belegaj konstruaĵoj, por psika malstreĉiĝo kaj ripozo. Ion similan ni vidas en moderna Japanio: kontemplado de ŝtonoj, floroj, koncentrita kuniĝo kun la naturo en teaj dometoj super lotusaj lagetoj, akompane de bruo de lirlanta akvo kaj sono de bambuaj tabuletoj.

Eĉ pli grandan signifon havis por la helenoj kontemplado de homa belo, antaŭ ĉio en vivaj homoj, sed ne nur en statuoj, bildoj kaj freskoj. Tre multan tempon ili dediĉadis al siaj atletoj, hetajroj, dancistinoj. La signifo de artistoj kiel realigantoj de la belo kaj de iliaj vivaj modeloj estis grandega kaj ne havis analogojn en postaj tempoj kaj landoj, krom Hindio en la unua jarmilo de nia erao.

Kvanto de skulptaĵoj en temploj, galerioj, sur placoj kaj en ĝardenoj, ne dirante eĉ pri riĉaj privataj domoj, estas malfacile imagebla. En ĉiu jardeko de jarcento aperadis dekoj da artistoj, kiuj kreadis multajn centojn da verkoj (ekzemple, Lizipo kun siaj milo kaj duono da skulptaĵoj, Praksitelo — kun sescent, Fidio — kun okcent).

Ĝenerala akumulo de artaĵoj, precipe skulptaĵoj, dum la kelkaj jarcentoj de prospero de la helena arto, estis kolosa. Mizera parto de tiu giganta arta heredaĵo atingis nin nur en romiaj marmoraj kopioj. Tiuj kopioj, sendube, estis multe malpli bonaj, ol la originaloj. La sola okazo, en kiu ekzistas eblo de rekta komparo de kopio kaj originalo, demonstre konfirmas simpligon kaj malbonigon de la helenaj skulptaĵoj en romiaj marmoraj kopioj. La bronza originalo de la statuo de atleto el Efeso en la Viena muzeo de historio de artoj kaj ĝia marmora kopio en la galerio de Uffizi, Florenco, diferencas kiel vivulo disde malvivulo, kvankam la bronzo estis frakasita kaj kungluita el ducent tridek kvar pecoj, dum la marmora skulptaĵo konserviĝis sendamaĝe kaj estis elfarita tre diligente.

Tiun malviviĝon de la granda helena arto en la degenerinta arto de Romio devas konsideri ĉiu, kiu rigardas al Apoksiomeno, Doriforo, al ajna el Afroditoj, krom la Melosa, al amazonoj.

Metalajn skulptaĵojn poste malkleraj konkerintoj transfandis en kanonojn kaj kuglegojn. Ekzemple, de tiom fekunda skulptisto, kia estis Lizipo, nin atingis neniu originala statuo, ĉar li laboris precipe kun bronzo.

Tiujn specifaĵojn de la historio de la helena arto oni devas konsideri dum legado de mia romano.

Famaj temploj estis centroj de kultoj de tiu aŭ alia diaĵo kaj samtempe kvazaŭ lernejoj de religiaj kredoj kun specialaj sakramentoj por edukado de nova generacio de pastroj aŭ pastrinoj.

Legantoj, bone konantaj geografion, ne miru pri diferencoj disde la nuno en geografiaj priskriboj de la romano. La IV-a kaj la III-a jarcentoj antaŭ nia erao estis periodo de granda humidiĝo de la klimato. Tuta Azio ĝenerale estis malpli seka, ol nun. Tio klarigas, speciale, tion, ke grandegaj bataloj kaj militiroj de multegaj homoj okazadis tie, kie nun ne sufiĉus akvo kaj nutro por unu regimento. En la Libia dezerto abundis ĉasaĵo, kaj potencaj antikvaj arbaroj de Helenujo, Fenicujo, Kipro kaj de la malgrand-azia bordo ankoraŭ ne estis plene ekstermitaj per forhakado kaj pli poste per troa paŝtado de kaproj.

Mi estas konvinkita, ke komercaj kaj kulturaj ligoj de la antikveco estis multe pli vastaj, ol ni imagas laŭ la neplena historia dokumentaro. Precipe nia malfeliĉo estas en malbona scio de la historia geografio de la Oriento, kiu ankoraŭ nur komencas malfermiĝi al la eŭropanoj. Ĉiu granda arĥeologia malkovro alportas neatenditan «profundiĝon» de kulturoj kaj komplikiĝon de ligoj de interŝanĝado inter malproksimaj kaj malbone atingeblaj regionoj de la loĝata tero — la ekumeno.

Specialaj neatenditaĵoj abundas en antropologia esploro de skeleta materialo en antikvaj tomboj. Nia tro frue forpasinta antropologo kaj skulptisto M. M. Gerasimov iniciatis portretajn rekonstruojn de tipoj de antikvaj homoj, kaj tio tuj donis tre interesajn malkovrojn.

El unu antikvega para tombo de la neolitiko, kiu enhavis restaĵojn de viro kaj virino, M. M. Gerasimov restarigis du malsamajn portretojn, de virino kun maldikaj mongoloidaj trajtoj, plej verŝajne ĉinino, kaj de eŭropano de la suda tipo — armenoido. Ĉinino kaj armenoido, kune entombigitaj en la sudrusia regiono de Voroneĵo, estas bonega ekzemplo de tio, kiel malproksime povis iri miksado de popoloj en la plej profunda antikveco. Al verkistoj restas diveni, ĉu estis ili du sklavoj aŭ nobela geo, kun edzino, alveturigita el malproksime, kaj verki interesan prihistorian novelon.

La rekonstruoj de M. M. Gerasimov el tombejoj de sudaj zonoj de USSR montris ĉeeston de dravidaj kaj eĉ malajaj aspektoj de homoj en la epokoj de la supra neolitiko, de la bronzo kaj de la fino de la I-a jarmilo antaŭ nia erao.

Mi akceptas multe pli larĝan disvastiĝon de dravidaj popoloj (la plej antikvaj popoloj de Suda Hindio), ol oni tion faras ordinare, kaj mi alkalkulas al ili antikvegajn etnojn: de Kreto, de Centra Anatolio, de la sudaj regionoj de nia Mez-Azio, la prahindan civilizon. Sendube, ankaŭ Orienta Azio en la prahistoriaj tempoj estis multe pli malfermita por reciproka influo de, ekzemple, Ĉinujo kaj de okcidentaj periferioj, ol pli poste, kiam okazis memizolo de Ĉinujo.

Kiel estas domaĝe, ke la morto de M. M. Gerasimov ne permesis al li fari almenaŭ kelkajn rekonstruojn de kranioj el Mohenĝo-Daro, Kreto, «urboj» de Centra Anatolio (Hacilar, Çatal Höyük).

Proksimume antaŭ dudek jaroj mi faris penojn, ke sciencistoj de Britio, Hindio, Grekio sendu al M. M. Gerasimov almenaŭ iomete da duplika materialo de kranioj el tiuj tomboj por provizora uzado por produktado de portretaj rekonstruoj. Bedaŭrinde, la respektivaj muzeoj rilatis al mia provo pli ol inerte, montrinte nekomprenon de tuta graveco de la menciita laboro. Ĝenerale en la klasika arĥeologio plu regas la malnova opinio pri tomboj, kiel pri fonto de nur objektoj de materia kulturo. Tiel, ekzemple, la modernaj esploristoj de la arĥeologio de Kreto — tiel la grekaj, kiel la usonaj — daŭrigas la linion de plena neglekto de skeleta materialo, kiun komencis jam la pionira malkovrinto de la Kreta kulturo Evans, kion tamen ne eblas diri pri elfosado de la neolitiko de Centra Anatolio. La esploristoj de Mohenĝo-Daro okupas mezan pozicion rilate de konservado de skeletoj, sed ili estas same malproksimaj disde statistikaj, antropologiaj kaj medicinaj esploroj de la osta materialo. Se oni alie rilatus al la laboro de M. M. Gerasimov, ni havus nun restarigitajn vivajn aspektojn de kretanoj, prahindoj kaj neolitikaj loĝantoj de Centra Turkio.

Reflekto de tiuj opinioj ekzistas en la romano, kun indiko pri postrestado de astronomiaj, geografiaj kaj etnaj scioj de la helenoj. Opiniante sin super aliaj popoloj, la helenoj ignoradis lernadon de iliaj lingvoj, speciale de antikvaj orientaj popoloj, de ilia historio kaj geografio, tial ili ne kapablis alproprigi la gigantan kulturan heredon de la Oriento kaj Egiptujo.

Analogian fenomenon ni observis en la proksima pasinteco, kiam britoj, disvastiginte sian kolonian imperion al landoj de antikvaj kulturoj, ignoradis la lingvojn kaj sciojn de la popoloj, regataj de ili, lasinte nemalkovritaj ĝis la tute proksima tempo grandegajn kreaĵojn de la homa menso kaj arto. La helenoj pro tiu neglekto pagis per senhelpeco en esplorado de la Tero, en planado de militiroj, per nekompreno de rezervoj de alilanda ĉirkaŭaĵo. Tio finiĝis ne nur per la malsukceso de la penetro de Aleksandro en Hindion kaj pluen en la Orienton, en Ĉinujon kaj Hindoĉinion, sed eĉ per la disfalo de lia imperio.

La ekzistanta nun historia dokumentaro estas plene konservita en la romano. Mi elpensis nur nesciatan sorton de historiaj personoj, enkondukis kelkajn novajn personojn, ekzemple la estron de tesaliaj kavalerianoj Leontiskon, la delosan filozofon, Eris-on, Menedemon, Eositeon.

Jen la sola rompo de la kronologio en la romano: la kreon de la statuo de la Melosa Afrodito mi metis en la finon de la IV-a jarcento antaŭ nia erao. La tradicio datas ĝin per la II-a aŭ la III-a jarcento, tamen preciza dato ne estas fiksita ĝis nun.

La statuo havas kelkajn arĥaikajn trajtojn (eble, intence donitajn al ĝi fare de la skulptisto). Ekzemple, la karakteran por virinaj skulptaĵoj de la V-a jarcento egalecon de distanco inter la centroj de la mamoj kaj inter tiu linio kaj la umbilika kaveto. En pli postaj skulptaĵoj tiu egaleco estas rompata, kaj la torso iĝas pli mallonga.

Pretere mi rimarku, ke Afroditon Urania-n «en Ĝardenoj» mi opinias verko de Alkameno (aliĝante al la malnovaj aŭtoroj), sed ne de Kalimaĥo, laŭ lastaj opinioj. Forto kaj akreco de la esprimado de korpaj formoj estas multe pli similaj al skulptaĵoj de Alkameno (almenaŭ de la Niko, «liganta sandalon» en la piedestalo de la templo de Niko Apteros), ol al malpezaj kaj junaj dancistinoj de Kalimaĥo.

Kelkajn mirindajn trovaĵojn, kiujn konis antaŭaj historiistoj, mi opinias nur unuaj atestoj de tre grandaj spekulativaj malkovroj de la antaŭaj civilizoj. La kalkula maŝino por planedaj orbitoj ekzistas reale; skrupule fajlitaj kristalaj lensoj estas trovitaj en Mezopotamio kaj eĉ en Trojo; la kalkulo de la tempo ĉe hindoj, la atingoj de la kuracarto, astronomio kaj psikofiziologio estas sciataj en historiaj atestoj kaj en antikvaj filozofiaj libroj. La priskribon de la plej antikva sanktejo de la Granda Patrino kaj de ties objektoj — obsidianaj speguloj, statuetoj, freskoj — mi prenis el novegaj malkovroj de neolitikaj urboj de Centra Anatolio: Çatal Höyük, Hacilar, Alisar Höyük de la deka-sepa jarmiloj antaŭ nia erao, kiuj sendube aperis eĉ en pli antikvaj tempoj. La templon en Hierapolo multfoje mencias antikvaj aŭtoroj. La popolojn, menciatajn en dialogoj kaj pensoj de herooj de la romano, mi prenas en kompreno de tiama tempo, sed ne en la moderna, kiel, ekzemple, skitojn, inkludantajn mongoloidajn tribojn de Tianŝano, Altajo kaj Ĝungario. Kelkaj eventoj de la romano povas ŝajni al la leganto nekredeblaj, ekzemple la rito de kiso de Serpento. Tamen ĝin mi priskribis dokumente. Ekzistas filmo de la rito, kiun faris en tridekaj jaroj de nia jarcento en norda Birmo fama kinovojaĝisto Armand Denis.

Eltenemo kaj sano de helenaj kaj makedonaj militistoj laŭ niaj modernaj mezuroj same estas nekredeblaj. Sufiĉas rigardi al statuoj de Doriforo, Apoksiomeno, de la Diskoĵetanto, de la tiel nomata «Diadoĥo» (alie «Helenisma princo») aŭ rememori la distancojn, kiujn trairis en seninterrompaj militiroj la makedona infanterio. Nemalofte oni aŭdas, ke la maratona mesaĝulo-spartano de reĝo Leonido, trakurinte la maratonan distancon, falis morta, dum niaj sportistoj kuras eĉ pli — kaj estas vivaj. La sciantoj de la sporto tamen forgesas, ke la junulo kuris sian «distancon» ne demetante la armilaron, post tuta tago da manbatalo, elteni kiun jam per si mem estas heroaĵo.

Ekzistas atestoj, ke la sama junulo tagon antaŭ la batalo trakuris eĉ pli grandan distancon, estinte sendita por helpo (kiu ne venis).

Mallonge dirante, severa selekto de multaj generacioj kaj vivo, en kiu fizika evoluo estis opiniata la plej grava afero, kreis, eble, ne tro fortajn, sed ege eltenemajn homojn.

Aleksandro mem kaj liaj proksimuloj por jarcentoj restis mirindaj ekzemploj de tia eltenemo pri vundoj kaj malfacilaĵoj, de viva fortikeco en bataloj kaj vojaĝoj, ne dirante eĉ pri kuraĝo, ne cedanta al la legenda kuraĝo de spartanoj.

Laŭ la plej nova vortaro de la helena lingvo de S. I. Sobolevskij (1967), mi skribas diftongojn (krom omikrono-upsilono = u) per du sonoj, sen latinigo. Tial la malsameco kun kelkaj ĝenerale konataj vortoj ne miru leganton. Ĉie, kie tio estas ebla, mi rezignas transdoni «teta-n» per sono «f», «eta-n» per «i», kaj «beta-n» per «v», kiel tio estis farata en la malnova Rusio, laŭ la lego de tiuj literoj laŭ la slavona tradicio, aperinta surbaze de la sudslavaj lingvoj.

Ĝis nun ni skribas ruse «Vifleem», por Betleĥemo, «alfavit» por alfabeto, «Fivy» por Tebo. Antaŭ ne tre longe oni skribis eĉ «vivliofika» por biblioteko. Mi permesu al mi rememorigi la faman lingvistikan anekdoton kun beotaj ŝafoj, kiuj rolis kiel filologoj. Post furiozaj disputoj, kiel oni legu «beta-n» kaj «eta-n», estis trovita versaĵo de Heziodo pri ŝafa grego, malleviĝanta de sur montoj. Blekado de la ŝafoj, transdonita per literoj «beta» kaj «eta», metis finon al la disputoj, ĉar eĉ en la tempo de Heziodo ŝafoj ne povis krii «vi».

La plej enradikiĝintaj vortoj estas tamen uzataj en la tradicia formo. Mi evitadis la formon de virinaj nomoj, akceptitan cele de konservo de poezia metro en malnovaj tradukoj, kun finaĵo «ida» — Laida, Erida. La finaĵoj «ida», «id» estas analogiaj al nia patronomo, kaj signifas apartenon al gento: Odiseo Laertido (filo de Laerto), Tezeo Ereĥteido (el la gento de Ereĥteo), Helena Tindarida (filino de Tindaro). Finaĵo de geografiaj nomoj per «eta» ekde la tempoj, kiam ĝi estis legata, kiel «i», devigis doni al la nomoj pluralon: Gaŭgameloj, Suzoj. Sed reale endus skribi rusigitajn finaĵojn analoge al ĉiuj virinaj nomoj, finiĝantaj per «eta»: Helena, Atena, Hera, sekve «Gaŭgamela», «Suza». Escepton konsistigus pluralaj nomoj, finiĝantaj per diftongo «ai»: «Afiny», «Fivy». Ili estas plej proksimaj al rusaj nomoj de aparteno: «de Atena», «de Tebo». Tamen, simile al aliaj enradikiĝintaj vortoj, ilia korekto estas afero de estontaj specialaj verkoj.

Mi penis ekspliki ĉi tie kelkajn specifaĵojn de miaj rigardoj al la priskribata epoko tute ne por bazi la romanon kiel sciencan esploron. Tio estas literatura verko kun siaj ebloj de uzo de la materialo.

Por legado de vortoj kaj kompreno de terminoj, ne ricevintaj rektan klarigon en la teksto, servas ĉi-sekva

Gvidilo por leganto

I. Ĉiujn helenajn vortojn kaj nomojn oni prononcu kun akcento sur la antaŭlasta silabo. En dusilabaj vortoj kaj nomoj akcento staras propre sur la unua silabo: Tais, Eris. Tio koncernas ankaŭ plej multajn adaptitajn nomojn: Aleksandro (Aleksandros), Menedemo (Menedemos), Nearĥo (Nearĥos).

II. La helena Nova jaro okazas en la unua novluno post la somera solstico, do en la unua dektago de julio.

La kalendaro laŭ olimpikoj komenciĝas ekde la unua olimpiko en la 776-a jaro antaŭ nia erao, po kvar jaroj por ĉiu olimpiko. Jaroj nomiĝas laŭ la olimpikoj ekde la unua ĝis la kvara: la unua jaro de la 75-a olimpiko estas la 480-a jaro a.n.e. Por transkalkuli la olimpikajn jarojn al la niaj, necesas memori, ke ĉiu helena jaro respondas al dua duono de nia respektiva jaro kaj al unua duono de la jaro, sekvanta post ĝi. Necesas multipliki la nombron de pasintaj olimpikoj per 4, adicii la malpligrandigitan je unu nombron de jaroj post la kuranta olimpiko kaj la ricevitan sumon subtrahi de 776, se la evento okazis aŭtune aŭ vintre, aŭ de 775, se ĝi okazis printempe aŭ somere.

Jen listo de atikaj monatoj de la jaro:

Somero.   1. Hekatombejono (mezo de julio — mezo de aŭgusto).   2. Metagejtniono (aŭgusto — unua duono de septembro).   3. Boedromiono (septembro — unua duono de oktobro). Aŭtuno.   4. Pianepsiono (oktobro — unua duono de novembro).   5. Majmakteriono (novembro — unua duono de decembro).   6. Posideono (decembro — unua duono de januaro). Vintro.   7. Gameliono (januaro — unua duono de februaro).   8. Antesteriono (februaro — unua duono de marto).   9. Elafeboliono (marto — unua duono de aprilo). Printempo.   10. Muniĥiono (aprilo — unua duono de majo).   11. Targeliono (majo — unua duono de junio).   12. Skiroforiono (junio — unua duono de julio).

III. Kelkaj mezurunuoj kaj monunuoj.

Stadio longa — 178 m; olimpika — 185 m; egipta sĥeno, egala al persa parasango, — 30 stadioj, ĉirkaŭ 5 km; pletro — 31 m; orgio — 185 cm; pekiso (kubuto) — 0.46 m; podeso (piedo) — 0.3 m; palesto (polmo) — ĉirkaŭ 7 cm; epidamo, egala al 3 palestoj, — 23 cm; kondilo, egala al 2 daktiloj (fingroj), — ĉirkaŭ 4 cm.

Talanto estas pezo je 26 kg, mino — 437 g; monunuoj: talanto — 100 minoj, mino — 60 draĥmoj.

Disvastiĝintaj atikaj moneroj: arĝenta didraĥmo (2 draĥmoj) egalas al ora persa dariko. Tetradraĥmo (4 draĥmoj) kun bildo de la strigo de Atena estis la ĉefa atika monunuo (en arĝento, la oro ekuziĝis en la epoko de Aleksandro, kiam la valoro de talanto kaj draĥmo forte malkreskis).

Mezurunuoj de likvaĵoj: ĥoeso (kruĉo) — iomete pli ol 3 litroj; kotileo (poto) — ĉirkaŭ 0.3 litroj.

IV. Helena saluto «Ĥajre!» («Ĝoju!») konformas al nia «Saluton!». Por adiaŭo oni diris aŭ «Ĥajre!», aŭ, ĉe atendata longa disiĝo, «Geliajne!» («Estu sana!»).

Al T. I. E. — nun kaj ĉiam

## Ĉapitro I. Tero kaj steloj


Okcidenta vento estis fortiĝanta. Pezaj ondoj, oleecaj sub la vesperiĝanta ĉielo, tondris, frakasiĝante je la bordo. Nearĥo kun Aleksandro fornaĝis malproksime antaŭen, kaj Ptolemeo, naĝanta malpli bone kaj pli peza, komencis senfortiĝi, speciale kiam la Koliada kabo ĉesis ŝirmi lin disde la vento. Ne kuraĝante malproksimiĝi de la bordo kaj timante alproksimiĝi al blankaj ekflugoj de ŝprucoj ĉe nigriĝintaj rokoj, li koleris kontraŭ la amikoj, kiuj forlasis lin. Kretano Nearĥo, silentema kaj evitema, nevenkebla naĝisto, tute ne timis tempeston kaj povis simple ne kompreni, ke transnaĝi la Faleran golfon de kabo al kabo estas danĝere dum tia vetero por la makedonoj, ne tiom amikaj kun la maro.

Sed Aleksandro kaj lia fidela Hefestiono-atenano, ambaŭ furioze obstinaj, strebante post Nearĥon, forgesis pri la kamarado, perdiĝinta en ondoj.

«Pozidona virbovo» — grandega ondo, levis Ptolemeon sur siajn «kornojn». De sur ĝia alto la makedono rimarkis nanan golfeton, ĉirkaŭbaritan per akraj pecegoj, prironĝitaj de la maro. Ptolemeo ĉesis lukti kaj, mallevinte la peziĝintajn ŝultrojn, kovris la kapon per la manoj. Li glitis sub la ondon, petegante Zeŭson-defendanton direkti lin en trairejon inter la rokoj kaj ne lasi lin frakasiĝi.

La ondego disŝutiĝis kun surdiga bruego, kaj Ptolemeo sterniĝis sur la sablo, blindiĝinta, per ĉiuj fortoj rezistante al retrofluo de la akvo. La pozidona virbovo elĵetis lin sur la sablon pli malproksime, ol ordinara ondo. Ptolemeo, serpentumante, trarampis kelkajn ulnojn, singarde ekstaris sur la genuojn kaj finfine leviĝis, ŝanceliĝante kaj frotante la zumantan kapon. Ondoj, ŝajne, estis plu batantaj lin eĉ sur la tero. La eĝoj de la klifoj, malleviĝantaj al la golfeto, balanciĝis en liaj ekvidantaj okuloj.

Tra la bruo de la surfo li ŝajne aŭdis mallongan subridon. Ptolemeo turniĝis tiel abrupte, ke ne sukcesis resti staranta kaj ree iĝis sur la genuoj. La rido eksonoris tute proksime.

Antaŭ li staris nealta junulino, evidente ĵus elirinta sur la bordon. Akvo ankoraŭ estis defluanta laŭ ŝia glata, sunbruna korpo, striiĝis de sur la maso da malsekaj nigregaj haroj, devigante la naĝintinon klini la kapon flanken, per la mano elpremante akvon el la volviĝantaj bukloj.

Ptolemeo leviĝis je tuta sia grandega alto, firme fiksinte sin sur la tero, la balanciĝo antaŭ la okuloj ĉesis. Li ekrigardis en la vizaĝon de la junulino kaj renkontis gajan kaj kuraĝan rigardon de la grizaj okuloj, ŝajnantaj bluaj pro la maro kaj la ĉielo. La nefarbitaj — ĉar ĉion artefaritan forlavus ŝtormaj ondoj de la Egea maro — nigraj okulharoj ne malleviĝis kaj ne ektremis antaŭ la varmega, ordonema rigardo de la filo de Lago, en sia dudek-kvar-jara aĝo jam fama konkeranto de virinoj de Pelo, la ĉefurbo de Makedonujo.

Ptolemeo ne povis deŝiri la rigardon disde la nekonatulino, kiu havis allogecon, antaŭe ne viditan de li. Ŝi, kiel la diino, aperis el ŝaŭmo kaj bruo de la maro. La kupra vizaĝo, la grizaj okuloj kaj la nigregaj haroj — la aspekto, tute neordinara por atenanino, frapis Ptolemeon. Poste li komprenis, ke la kuprokolora sunbruno de la junulino permesis al ŝi ne timi la sunon, kiu tiom timigadis atenajn modemulinojn. Atenaninoj sunbruniĝadis tro dense, iĝante lil-bronzaj etiopinoj, t. e. «bruligitaj», kaj tial evitadis esti nekovritaj en freŝa aero. Sed tiu ĉi estas kuprokorpa, kvazaŭ Circo aŭ unu el la legendaj filinoj de Minoo kun suna sango, kaj staras antaŭ li kun digno de pastrino. Ne, ne diino, certe, kaj ne pastrino estas tiu ĉi nealta, tute juna knabino. En Atiko, samkiel en tuta Helenujo, pastrinojn oni elektas el plej altaj helharaj belulinoj. Sed de kie aperis ŝia trankvila certeco kaj rafiniteco de moviĝoj, kvazaŭ ŝi estas en templo, sed ne sur malplena bordo, nuda antaŭ li, kvazaŭ ŝi same lasis tutan sian veston sur la malproksima kabo de Foonto? La Haritoj, dotantaj virinojn per magia altiremo, enkorpiĝadis en nealtaj junulinoj, sed ili konsistigis ĉiam nedisigeblan triopon, sed ĉi tie estis unu.

Ne sukcesis Ptolemeo finpensi, kiam el post roko aperis sklavino en ruĝa ĥitono, lerte ĉirkaŭvolvis la junulinon per kruda ŝtofo, komencis sekigi ŝian korpon kaj la harojn.

Ptolemeo froste tremeris. Varmigita per la lukto kontraŭ ondoj, li komencis malvarmiĝi, kaj la vento hodiaŭ estis tro akra eĉ por la makedono, hardita per severa eduko.

La junulino deĵetis la harojn de sur la vizaĝo, subite knabece fajfinte tra la dentoj. La fajfo ŝajnis al Ptolemeo malestima kaj aroga, tute nekonvena al ŝia knabina belo.

Alkuris knabo, timeme okulumante Ptolemeon. La makedono, denaske observema kaj evoluiginta tiun kapablon dum lernado ĉe Aristotelo, rimarkis, kiel la infanaj fingroj alkroĉiĝis al fusto de mallonga ponardo, elstaranta el faldoj de la vesto. La junulino nelaŭte diris ion, superbruigitan de onda plaŭdo, kaj la knabo forkuris. Li revenis momente kaj, jam fideme alirinte Ptolemeon, etendis al li mallongan mantelon. Ptolemeo ĉirkaŭvolvis sin per ĝi kaj, laŭ gesto de la junulino, forturnis sin al la maro. Adiaŭa «ĥajre» aŭdiĝis post lia dorso. Ptolemeo hastis al la nekonatulino, streĉiganta zonon ne sub la brusto, sed laŭ la Kreta maniero — sur la talio, same neimageble maldika, kiel ĉe antikvaj loĝantinoj de la fabela insulo.

La subita rememoro igis lin krii:

— Kiu vi estas?

La gajaj grizaj okuloj mallarĝiĝis pro retenata rido.

— Mi tuj rekonis vin, kvankam vi aspektis kiel malseka... birdo. Vi estas servisto de la filo de la makedona reĝo. Kie do vi perdis lin kaj la akompanantojn?

— Mi estas ne servisto de li, sed amiko, — fiere diris Ptolemeo, — kaj... — la makedono retenis sin, ne malkovrinte danĝeran sekreton. — Sed kiel vi povis vidi nin ĉiujn?

— Vi ĉiuj kvarope staris antaŭ la muro, legante proponojn pri rendevuoj — sur Keramiko. Sed vi min eĉ ne rimarkis. Mi estas Tais.

— Tais? Ĉu vi? — Ptolemeo ne trovis, kion diri.

— Kio mirigis vin?

— Mi legis, ke iu Filopatro proponas al Tais talanton — koston de tuta triremo, kaj ŝi ne subskribis la horon de rendevuo. Mi ekserĉis tiun diinon...

— Ĉu altan, orharan, kun bluaj okuloj de Tritonidino, forprenantan la koron?

— Jes, jes, kiel vi divenis?

— Vi estas jam ne unua, tute ne unua. Sed adiaŭ ankoraŭfoje, miaj ĉevaloj staras tro longe.

— Atendu! — ekkriis Ptolemeo, sentante, ke li ne povas adiaŭi la junulinon. — Kie vi loĝas? Ĉu mi povas veni al vi? Kun amikoj?

Tais takse kaj serioze rigardis al la makedono. Ŝiaj okuloj, perdinte la gajan brilon, malheliĝis.

— Venu, — respondis ŝi post ioma pripenso, — vi diris, ke vi konas Keramikon kaj la Reĝan Portikon? Inter Keramiko kaj la Nimfa monteto, oriente de Hamaksito, estas grandaj ĝardenoj. Ĉe ties rando vi trovos mian domon — du olivarboj kaj du cipresoj! — Kaj, subite rompinte la parolon, Tais kaŝiĝis en la rokoj. Supren estis kondukanta pritretita padeto.

Ptolemeo kliniĝis, elskuis sablon en la sekiĝintaj haroj kaj eliris sur la vojon, trovinte sin tute nemalproksime de la Longaj Muroj de Muniĥio. Al arbaraj deklivoj de montoj, jam kovriĝintaj per antaŭvespera blua krepusko, tiriĝis vosto de polvo post la ĉaro de Tais. La juna hetajro havis bonegajn ĉevalojn — tiel rapide kuris ŝia duĉevala veturilo. Maldelikata krio el malantaŭe devigis Ptolemeon desalti. Preter li trakuris alia ĉaro, kondukata de grandega beoto. Staranta apud li dande vestita junulo kun flirtantaj tufoj de frizitaj bukloj, malbonkore subridante, frapis Ptolemeon per vipo sur longa tenilo. La vipo dolorege bruligis la apenaŭ kovritan korpon de la makedono. La ofendanto ne sciis, ke li renkontis harditan bataliston. Dum momento Ptolemeo kaptis ŝtonon, kiaj kuŝis multege ĉe ambaŭ flankoj de la vojo, kaj, ĵetinte ĝin postsekve, trafis en la kolon de la atenano, sub la nuko. Rapido de la foriranta ĉaro mildigis la baton. Tamen la ofendinto falis kaj elfalus el la ĉaro, se la ĉaristo ne kaptus lin kaj ne retenus la ĉevalojn. Li priŝutis Ptolemeon per malbenoj, kriante, ke tiu murdis riĉan civitanon Filopatron kaj estas ekzekutenda. La furiozigita makedono deĵetis la mantelon kaj, levinte super la kapo ŝtonon, pezan je talanto, ekmoviĝis al la ĉaro. La ĉaristo, taksinte la potencajn muskolojn kaj la ferocajn okulojn de la makedono, perdis la batalemon. Subtenante sian sinjoron, kiu jam estis rekonsciiĝanta, li forveturis, artifikante pri minacoj kaj malbenoj je tuta povo de sia laŭta voĉo.

Ptolemeo, trankviliĝinte, forĵetis la ŝtonon, levis la mantelon kaj rapide ekiris laŭ la ĉeborda pado, kiu estis oblikve malleviĝanta de la ŝtupego kaj rektiganta la larĝan sinuon de la rada vojo. Io estis turniĝanta en lia memoro, devigante rememori: «Filopatro» — tiel kriis la ĉaristo, ĉu tiu sama, kiu skribis sur la muro de Keramiko la proponon por Tais? Ptolemeo kontente subridis kaj pensis, ke li rilatas al sia ofendinto jam kiel al rivalo. Tamen, promesi al la hetajro por mallonga ligo talanton da arĝento, kiel Filopatro, la makedono ne povis. Eble nur kelkajn minojn... sed tro multe li aŭdis pri Tais, kiu malgraŭ siaj dek sep jaroj estis famulino de Ateno. Pro lerteco en dancoj, klero kaj speciala allogeco oni nomis ŝin «la kvara Harito».

La fiera makedono neniam prenus monon de parencoj. Aleksandro, estante filo de la eksedzino de la reĝo Filipo, same ne povus helpi al la amiko. La milita akiro post la batalo ĉe Ĥeroneo estis negranda. Filipo, tre zorganta pri siaj batalistoj, dividis ĝin tiel, ke la amikoj de la reĝido ricevis ne pli, ol la lasta infanteriano. Kaj aldone li ekzilis Ptolemeon kaj Nearĥon, foriginte ilin de la filo. Ili renkontiĝis nur ĉi tie, en Ateno, laŭ voko de Aleksandro, kiam la patro sendis lin kun Hefestiono por pririgardi Atenon kaj montri sin. Kaj kvankam atenaj sprituloj diris, ke «de lupo povas deveni nur lupido», la vera helena belo kaj elstara saĝo de Aleksandro impresis multe vidintajn civitanojn de «la Okulo de Helenujo», de «la Patrino de la artoj kaj elokvento».

Ptolemeo opiniis sin duonfrato de Aleksandro. Lia patrino, fama hetajro Arsinoa, estis iam proksima al Filipo, kaj li edzinigis ŝin al tribestro Lago (Leporo) — homo per nenio fama, kvankam de nobela deveno. Ptolemeo por ĉiam restis en la gento de Lagidoj kaj komence tre enviis Aleksandron, konkurante kun li en infanaj ludoj kaj en milita lernado. Iĝinte plenaĝa, li ne povis ne kompreni elstarajn kapablojn de la reĝido kaj eĉ pli fieris pri la sekreta parenceco, pri kiu rakontis al li la patrino sub terura ĵuro.

Kaj Tais? Nu, Aleksandro por ĉiam cedis al li unuaecon en la aferoj de Eroso. Kvankam tio flatis al Ptolemeo, li ne povis ne agnoski, ke Aleksandro, se dezirus, povus ĉefi ankaŭ en la nenombreblaj vicoj de adorantoj de Afrodito. Sed li tute ne interesiĝis pri virinoj, kaj tio maltrankviligis lian patrinon Olimpia-n, la diece belan pastrinon de Demeter, kiun oni opiniis sorĉistino, delogantino kaj saĝa regantino de sanktaj serpentoj: Filipo, malgraŭ sia kuraĝo, aŭdaco, ĉiama drinkado kun ajnaj virinoj, timetis sian belegan edzinon kaj ŝerce diradis, ke li timas trovi en la lito inter si kaj la edzino teruran serpenton. En la popolo persiste cirkulis onidiroj, sendube subtenataj de Olimpia mem, ke Aleksandro estas tute ne filo de la unuokula Filipo, sed de supera diaĵo, al kiu ŝi fordonis sin nokte en la templo.

Filipo eksentis sin pli firma post la venko ĉe Ĥeroneo. Antaŭ sia elektiĝo kiel la militestro de la unio de la helenaj ŝtatoj en Korinto li eksedziĝis al Olimpia kaj edziĝis al juna Kleopatro, nevino de granda tribestro de Makedonujo. Olimpia, sagaca kaj ruza, tamen faris unu mison kaj nun rikoltis ĝiajn fruktojn.

La unua amo de Aleksandro en deksesjara aĝo, kiam en li vekiĝis viro, estis al neniu konata sklavino el bordoj de Ponto-Eŭkseno. La revema junulo, obsedata de Homeraj aventuroj, de heroaĵoj de la argonaŭtoj kaj de Tezeo, decidis, ke li renkontis unu el la legendaj amazonoj. Fiere portadis siajn korbojn tiu helhara junulino, apenaŭ kovrita de mallonga eksomido. Kvazaŭ ne sklavino, sed princino-militistino iradis laŭ la vastaj ĝardenoj de la reĝa palaco en Pelo.

La rendevuoj de Aleksandro ne restis sekretaj — lin laŭ ordono de Olimpia gvatadis spionoj, denuncantaj pri ĉiu paŝo de la junulo. Potencema kaj revanta pri eĉ plia potenco, la patrino ne povis permesi, ke ŝia sola filo mem elektu amoratinon, kaj des pli el la malobeemaj, ne sciantaj la lingvon barbaraj pontaj popoloj. Ne! Ŝi devis doni al li tian junulinon, kiu povus esti obeema plenumanto de ŝia volo, por ke ankaŭ per amo Olimpia povu influi la filon, tenante lin en la manoj. Ŝi ordonis kapti la junulinon, fortondi ŝiajn longajn, ne sklavinecajn, harligojn kaj forveturigi por vendo al sklava bazaro, en malproksiman urbon Meliboon en Tesalio.

La patrino nesufiĉe konis sian filon. Tiu peza bato detruis en la revema junulo la templon de lia unua amo, multe pli serioza, ol ordinara unua ligo de nobela knabo kun obeema sklavino. Aleksandro sen troaj demandoj komprenis ĉion, kaj la patrino por ĉiam perdis ĝuste tiun eblon, pro kiu ŝi neniigis la amon kaj la junulinon. La filo ne diris al ŝi eĉ vorton, sed ekde tiam neniu — nek belaj sklavinoj, nek hetajroj, nek nobelaj junulinoj altiris la reĝidon. Olimpia sciis pri neniu amafero de la filo.

Ptolemeo, ne timante rivalecon de Aleksandro, decidis, ke li venos al Tais kune kun la amikoj, inklude la petoleman Hefestionon, konatan al ĉiuj hetajroj de Ateno, por kiu monludo kaj bona drinko ĉefis super la amuzoj de Eroso, jam perdintaj por li iaman akrecon de sentaĵoj.

Sed ne por Ptolemeo. Ĉiu renkontiĝo kun nekonata bela virino ĉiam naskadis en li avidon de proksimeco, promesadis antaŭe nekonatajn nuancojn de pasio, sekretojn de korpa belo — tutan mondon da intensaj kaj novaj sentoj. La atendoj ordinare ne realiĝadis, sed la nelacigebla Eroso ree kaj ree tiradis lin en brakumojn de gajaj amikinoj.

Ne la talanto da arĝento, promesita de Filopatro, sed li, Ptolemeo, estos venkinto en la lukto por la koro de la fama hetajro. Kaj Filopatro povas doni eĉ dek talantojn!.. — malforta malkuraĝulo!

La makedono glatigis la cikatron pro la frapo, ŝvelintan transverse de la ŝultro, kaj retrorigardis.

Maldekstre de la bordo en la maltrankvilan kolharan maron estis foriranta la kabo, borderita de malprofundaĵo — la loko, kien estis naĝanta la tuta kvaropo de makedonoj... Ne — triopo: li eliris el la konkuro, sed venis pli frue. Sur la tero bona iristo ĉiam estas pli rapida, ol naĝisto en la maro, speciale se ondoj kaj vento premas tiun, kiu estas sub ĝia potenco.

La sklavoj estis atendantaj la naĝistojn kun vestoj kaj miris, ekvidinte Ptolemeon, dekurantan de sur la deklivo. Li forlavis de si sablon kaj polvon, vestiĝis kaj zorgeme volvis la virinan mantelon, kiun donis al li la knabo, la servisto de Tais.


Du tre maljunaj olivarboj arĝentis sub monteto, ombrante malgrandan domon kun muroj, blindigantaj per blanko. Ĝi ŝajnis tute malalta sub cipresoj de giganta alto. La makedonoj leviĝis laŭ la mallonga ŝtuparo en miniaturan ĝardenon, kie floris nur rozoj, kaj ekvidis sur la helblua superpordaĵo de la enirejo la ordinarajn tri literojn, zorgeme skribitajn per purpura farbo: «omego», «ksi», «epsilono» kaj sube — vorton «koĥlion» (spirala konko). Sed malsame de domoj de aliaj hetajroj la nomo de Tais ne estis super la enirejo, same kiel ne estis ankaŭ ordinara aroma mallumo en la antaŭĉambro. Larĝe malfermitaj fenestrokovriloj montris vidaĵon al maso da blankaj domoj de Keramiko, kaj malproksime trans Akropolo altis, simila al virina mamo, monto Likabeto, kovrita de malhela densa arbaro — antaŭnelonga loĝejo de lupoj. Kiel flava torento en malhela cipresa montofendo, la Pirea vojo estis dekuranta malsupren al la atena haveno, ĉirkaŭante la monteton.

Tais afable renkontis la amikan kvaropon. Nearĥo — tre svelta, de averaĝa alto por heleno kaj kretano, ŝajnis malalta kaj gracila antaŭ la du altaj makedonoj kaj la giganto Hefestiono.

La gastoj singarde eksidis sur rompeblajn fotelojn kun piedoj, prezentantaj longajn kornojn de Kretaj bovoj. Grandega Hefestiono preferis masivan tabureton, kaj silentema Nearĥo — benkon kun kapapogilo.

Tais sidis apud amikino — maldika, sunbruna, kiel egiptino, Nannion. Sian maldikegan ionian ĥitonon Nannion kovris per blua, ore brodita himatio kun ordinara bordero el hokecaj stiligitaj ondoj laŭlonge de la malsupra rando. Laŭ orienta modo la himatio de la hetajro estis surĵetita sur ŝian dekstran ŝultron kaj trans la dorso estis fiksita per buko sur la maldekstra flanko.

Tais estis vestita en rozkolora, diafana, liverita el Persujo aŭ Hindujo ŝtofo de ĥitono, krispigita per molaj faldetoj kaj fiksita sur la ŝultroj per kvin arĝentaj pingloj. Griza himatio kun bordero el bluaj narcisoj ĉirkaŭvolvis ŝin de la zono ĝis la maleoloj de la etaj piedoj, vestitaj en sandaloj kun maldikaj arĝentitaj rimenetoj. Malsame de Nannion nek la buŝo, nek la okuloj de Tais estis ŝminkitaj. La vizaĝo, ne timanta sunbruniĝon, ne portis ankaŭ spurojn de pudro.

Ŝi kun intereso aŭskultis Aleksandron, de tempo al tempo kontraŭdirante aŭ konsentante. Ptolemeo, iomete ĵaluzante, unuafoje vidis sian amikon-reĝidon tiom entuziasma.

Hefestiono lerte ekposedis la maldikajn manojn de Nannion, instruante ŝin pri ĥalkidika ludo de fingroj — tri kaj kvin. Ptolemeo, rigardante al Tais, ne povis koncentriĝi pri la konversacio. Li dufoje malpacience tiris la ŝultrojn. Rimarkinta tion Tais ridetis, celante al li la mallarĝiĝintajn ridemajn okulojn.

— Ŝi tuj venos, ne enuu, mara homo.

— Kiu? — grumblis Ptolemeo.

— La diino, helhara kaj helokula, tia, pri kiu vi revis sur la bordo ĉe Ĥalipedono.

Ptolemeo intencis kontraŭdiri, sed tiam en la ĉambron enkuris alta junulino en ruĝ-ora himatio, alportinte kun si odoron de suna vento kaj magnolio. Ŝi moviĝis kun speciala rapideco, kiun rafinitaj ŝatantoj povus nomi tro forta kompare kun serpentaj moviĝoj de egiptaj kaj aziaj dancistinoj. La viroj akorde salutis ŝin. Por ĉies miro, la senpasia Nearĥo forlasis sian benkon en la ombra angulo de la ĉambro.

— Egesiĥora, spartanino, mia plej bona amikino, — mallonge deklaris Tais, ĵetinte oblikvan rigardon al Ptolemeo.

— Egesiĥora, kanto sur vojo, — penseme diris Aleksandro. — Jen okazo, kiam la lakona prononco estas pli bela ol la atika.

— Tamen ni ne opinias la atikan dialekton tre bela, — diris la spartanino, — ili alspiras komence de vorto, kiel azianoj, dum ni parolas malfermite.

— Kaj vi mem estas malfermitaj kaj belaj, — ekkriis Nearĥo.

Aleksandro, Ptolemeo kaj Hefestiono interŝanĝis rigardojn.

— Mi komprenas la nomon de la amikino kiel «Gvidanta dancon», — diris Tais, — ĝi pli konformas al lakonino.

— Mi pli ŝatas kanton, ol dancon! — diris Aleksandro.

— Tiuokaze vi ne estos feliĉa kun ni, virinoj, — respondis Tais, kaj la makedona reĝido kuntiris la brovojn.

— Estas stranga la amikeco de spartanino kaj atenanino, — diris li. — Spartaninoj opinias atenaninojn sencerbaj pupoj, duonsklavinoj, ŝlositaj en hejmoj, kiel en la Oriento, sen ajna kompreno de aferoj de la edzo. Sed atenaninoj nomas lakoninojn voluptemaj facilanimaj inoj, naskantaj malspritajn militistojn.

— Kaj ambaŭ opinioj estas tute eraraj, — ekridis Tais.

Egesiĥora estis silente ridetanta, vere simila al diino. La larĝa brusto, larĝo de la rektaj ŝultroj kaj tre rekta sido de la firma kapo estis donantaj al ŝi staturon de kariatido de Ereĥtejono, kiam ŝi iĝadis serioza. Sed ŝia vizaĝo, ŝpruciganta gajon kaj junecan viglon, rapide ŝanĝiĝadis.

Por miro de Tais, ne Ptolemeo, sed Nearĥo estis venkita de la lakona belulino.

Neordinare simplan manĝon alportis sklavino. Vazoj por vino kaj akvo, ornamitaj per sinuoj de nigraj kaj blankaj strioj, estis rememorigantaj antikvan manĝilaron de Kreto, kiu valoris pli, ol oro.

— Ĉu atenanoj manĝas kiel tesalianoj? — demandis Nearĥo, iomete elverŝinte el sia kaliko por la dioj kaj alportinte ĝin al Egesiĥora.

— Mi estas atenanino nur duone, — respondis Tais, — mia patrino estis eteokretanino el antikva familio, kiu fuĝis de piratoj sur la insulon Thera-n sub protekton de Sparto. Tie en Emboriono ŝi renkontiĝis kun la patro kaj naskiĝis mi, sed...

— Ne estis epigamio inter la gepatroj, kaj la geedzeco estis nevalida, — finis Nearĥo, — jen kial vi havas tiom antikvan nomon.

— Kaj mi ne iĝis fianĉino, «alportanta virbovojn», sed trafis en la hetajran lernejon de Afrodito de Korinto.

— Kaj iĝis la gloro de Ateno! — ekkriis Ptolemeo, levante sian kalikon.

— Kaj Egesiĥora? — demandis Nearĥo.

— Mi estas pli aĝa, ol Tais. La historio de mia vivo pasis laŭ spuro de serpento, ne por ĉiu scivolanto, — malestime diris la spartanino.

— Nun mi scias, kial vi estas ia speciala, — diris Ptolemeo, — laŭ la aspekto — vera filino de Kreto!

Nearĥo mallonge kaj nebonkore ekridis.

— Kion vi scias pri Kreto, makedono. Kreto estas nesto de piratoj, venintoj el ĉiuj finoj de Helenujo, Ionio, Sicilio kaj Fenicujo. La kanajlaro detruis kaj eltretis la landon, neniigis la antikvan gloron de la idoj de Minoo.

— Parolante pri Kreto, mi havis en la koro ĝuste la belegan popolon — la marajn regantojn, kiu antaŭlonge foriris en la regnon de ombroj.

— Kaj vi pravas, Nearĥo, dirinte, ke antaŭ ni estas tesalia manĝo, — enmiksiĝis Aleksandro, — se estas ĝusta tio, ke la kretanoj estas parencoj de la tesalianoj, kaj tiuj — de la pelasgoj, kiel skribis Herodoto.

— Sed la kretanoj estas maraj regantoj, dum la tesalianoj estas ĉevala popolo, — kontraŭdiris Nearĥo.

— Sed ne nomada, ili estas terkulturistoj, nutrantaj ĉevalojn, — subite diris Tais, — poetoj delonge prikantadis «montan Ftion helenan, gloran pro ina beleco»...

— Kaj pro ebenaĵoj, tondrantaj pro ĉevala kuro, — aldonis Aleksandro.

— Laŭ mi, la posteuloj de la maraj regantoj estas la spartanoj, — Nearĥo ĵetis rigardon al Egesiĥora.

— Nur laŭ la leĝoj, Nearĥo! Rigardu al la oraj haroj de Egesiĥora — kie tie estas Kreto?

— Kio koncernas maron, do mi vidis kretaninon, naĝintan dum tempesto, kiam neniu alia virino kuraĝus, — diris Ptolemeo.

— Kaj kiu vidis Tais-on sur ĉevalo, tiu vidis amazonon, — diris Egesiĥora.

— Poeto Alkmano, spartano, komparis la lakonajn junulinojn kun enetiaj ĉevaloj, — ekridis Hefestiono, jam enverŝinta en sin nemalmulte da bongusta nigra-blua vino.

— Tiu, kiu prikantas ilian belon, kiam ili iras kun dancoj kaj kantoj oferi al la diino, nudaj, kun malligitaj haroj, similaj al densaj kolharoj de or-rufaj paflagoniaj ĉevalinoj, — respondis Egesiĥora.

— Vi ambaŭ multe scias! — ekkriis Aleksandro.

— Tio estas ilia profesio — ili vendas ne nur Eroson, sed ankaŭ sciojn, edukitecon, arton kaj belon de sentoj, — diris Hefestiono kun mieno de kompetentulo. — Ĉu vi scias, — moketis Hefestiono, — kio estas elita hetajro en la plej alta urbo de la artoj kaj poezio en la tuta ekumeno? La plej klera el kleruloj, lertega dancistino, legistino, inspirantino de artistoj kaj poetoj, kun neimitebla ĉarmo de virina logo... jen kio estas Egesiĥora!

— Kaj Tais? — interrompis Ptolemeo.

— En la deksep-jara aĝo ŝi estas famulino. En Ateno tio estas pli alta, ol multaj grandaj militestroj, regantoj kaj filozofoj de najbaraj landoj. Kaj ne eblas iĝi tia, se la dioj ne dotis per aŭgura koro, por kiu ekde la infaneco estas malfermitaj la emocioj kaj la esenco de homoj, fajnaj sentoj kaj scio de la vera belo, multe pli profunda, ol ĉe plejmulto de la homoj...

— Vi parolas pri ŝi kiel pri diino, — diris Nearĥo, malkontenta pri tio, ke Hefestiono taksis la spartaninon malpli alte, ol Tais-on, — vidu, ŝi mem ne sentas sin tia...

— Ja tio estas vera signo de anima alteco, — subite diris Aleksandro kaj enpensiĝis, — ...longaj kolharoj... — La vortoj de la spartanino revekis lian sopiron pri la nigra blankfrunta Bukefalo. — Ĉi tie la atenanoj tranĉas la kolhararojn de siaj ĉevaloj, por ke ili staru brose, kiel sur helmo.

— Por ke la ĉevaloj ne rivalu kun la atenaninoj, inter kiuj malmultas densharaj, — ŝercis Egesiĥora.

— Al vi estas facile diri tiel, — subite enmiksiĝis Nannion, silentinta ĝis nun, — kiam la haroj de la spartaninoj proverbiĝis, same kiel ilia libereco.

— Se kvardek generacioj da viaj prauloj iradus nudfemuraj, en tolaj peploj kaj ĥitonoj dum tuta jaro, tiam ankaŭ viaj haroj estus ne malpli bonaj.

— Kial oni nomas vin «fajnomeris» — montrantaj la femurojn? — miris Ptolemeo.

— Montru al ili, kiel devas esti vestita spartanino laŭ la leĝoj de sia lando, — diris Tais al Egesiĥora, — via malnova peplo pendas en mia opistocelo ekde tiam, kiam ni ludis la sceneton el la Kadmeaj mitoj.

Egesiĥora silente foriris en profundon de la domo.

Nearĥo observis ŝin, ĝis ŝi malaperis post la kurteno, kaj deflankiĝis de la peza mano de Ptolemeo, ekkuŝinta sur lian ŝultron.

— «Multe da strangaj donacoj sendas la sorto», — kantis mokema Hefestiono, palpebrumante al Ptolemeo.

Li brakumis sinĝeneman Nannion-on, ion flustrante al ŝi. La hetajro ruĝiĝis, obeeme submetinte la lipojn por kiso. Ptolemeo penis brakumi Tais-on, alsidiĝinte al ŝi, tuj kiam Aleksandro deiris de ŝi al la tablo.

— Atendu, vi vidos vian diinon, — deŝovis ŝi lin per la mano. Ptolemeo obeis, mirante, kiel tiu juna knabino scipovas samtempe ĉarmi kaj regi.

Egesiĥora ne atendigis sin, aperinte en blanka longa peplo, plene malfermita sur la flankoj kaj tenata nur de mallarĝa plektita ligilo sur la talio. Fortaj muskoloj ludis sub la glata haŭto, per densaj kvadratetoj borderis la mezan sulkon de la ventro, profundigante ĝin. La malligitaj haroj de la lakonino ore striiĝis laŭ la tuta dorso, rondiĝante en pufajn ringojn sub la genuoj, kaj devigis eĉ pli alte kaj fiere levi la kapon, malfermante la fortikajn makzelojn kaj la potencan kolon. Ŝi dancis «la dancon de haroj» — Kometike — kun akompano de propra kantado, alte leviĝante sur la fingropintoj, kaj rememorigis pri belegaj statuoj de Kalimaĥo — spartaj dancistinoj, — ŝanceliĝantaj, kiel flamo, kvazaŭ ili tuj ekflugos en ekstaza impeto por deŝiriĝi de la grundo, kiun ili apenaŭ tuŝis.

Suspiro de ĉies admiro salutis Egesiĥora-n, malrapide turniĝantan en konscio de sia belo.

— La poeto pravis! — Hefestiono deŝiriĝis de Nannion, ricevinte ĵaluzan riproĉan rigardon. — Kiel multe estas da komuna kun belo de bonrasa ĉevalo kaj ties forto!

— Andrapodistoj — ŝtelistoj de liberuloj — deziris foje kapti Egesiĥora-n. Da ili estis du — plenaĝaj viroj... sed spartaninojn oni instruas batali, dum ili pensis, ke renkontis delikatan filinon de Atiko, kies destino estas vivi en la ina duono de la hejmo, — rakontis Tais.

Egesiĥora, eĉ ne ruĝiĝinte pro la danco, alsidiĝis al ŝi, brakuminte la amikinon kaj neniom ĝeniĝante pro Nearĥo, avide rigardanta al ŝiaj kruroj.

Aleksandro sen deziro leviĝis.

— Ĥajre, kretanino. Mi dezirus ami vin, paroli kun vi, vi estas neordinare saĝa, sed mi devas iri en Kinosargon — la templon de Heraklo. Mia patro ordonis veni en Korinton, kie estos granda kunveno. Oni devas elekti lin la ĉefa militestro de Helenujo, de la nova unio de civitoj, certe, sen la obstina Sparto.

— Ree ili apartiĝas! — ekkriis Tais.

— Kion vi volas diri per la vorto «ree»? Tio okazis multfoje...

— Mi pensis pri Ĥeroneo. Se la spartanoj alianciĝus kun Ateno, do via patro...

— Malvenkus la batalon kaj forirus en la Makedonajn montojn. Kaj mi ne renkontus vin, — ekridis Aleksandro.

— Kion do donis al vi la renkonto? — demandis Tais.

— Memoron pri la belo!

— Veturigi strigon en Atenon! Ĉu malmultas virinoj en Pelo?

— Vi ne komprenis. Mi parolas pri tiu belo, kia devas esti! Pri tiu, kiu alportas paciĝon kun la vivo, konsolon kaj klarecon. Vi, helenoj, nomas ĝin astrofaes — stelluma.

Tais momente deglitis de la fotelo kaj malleviĝis sur kusenon apud la piedoj de Aleksandro.

— Vi estas ankoraŭ tute juna, sed diris al mi tion, kio enmemoriĝos por la tuta vivo. — Kaj, levinte la grandan manon de la reĝido, ŝi alpremis ĝin al sia vango.

Aleksandro retroklinis ŝian nigran kapon kaj diris kun malgaja nuanco:

— Mi vokus vin en Pelon, sed por kio vi tion bezonus? Ĉi tie vi estas konata al tuta Atiko, kvankam ne estas en la eojoj — la Listo de Virinoj, dum mi estas nur filo de reĝa eksedzino.

— Vi estos heroo, mi sentas!

— Do, tiam vi estos mia gastino ĉiam, kiam vi deziros...

— Mi dankas kaj ne forgesos. Ne forgesu ankaŭ vi — Ergos kaj Logos (Ago kaj Vorto) estas unu, kiel diras saĝuloj.

Hefestiono kun bedaŭro deŝiriĝis de Nannion, sukcesinte tamen interkonsenti pri vespera rendevuo. Nearĥo kaj Egesiĥora kaŝiĝis. Ptolemeo ne povis kaj ne deziris prokrasti la viziton en Kinosargon. Li levis Tais-on je la mano de sur la kuseno, altirante al si.

— Vi kaj nur vi ekposedis min. Ĉu vi estas libera kaj ĉu vi deziras, ke mi venu al vi denove?

— Pri tio oni ne interkonsentas sur sojlo. Venu ankoraŭ, tiam ni vidos. Aŭ ĉu vi same forveturos en Korinton?

— Mi havas neniajn aferojn tie! Veturas Aleksandro kun Hefestiono.

— Kaj miloj da hetajroj de la templo de Afrodito de Korinto? Ili servas al la diino kaj ne prenas pagon.

— Mi diris kaj povas ripeti — nur vi!

Tais ruze mallarĝigis la okulojn, montrinte la langopinton inter la lipoj de mirinde klara kaj samtempe infana konturo.

La tri makedonoj eliris al seka vento sur la blindige blankajn stratojn.

Tais kaj Nannion, restinte duope, suspiris, ĉiu pri io propra.

— Kiaj homoj, — diris Nannion, — junaj kaj jam tiom maturaj. La potenca Hefestiono aĝas nur dudek unu, kaj la reĝido dek naŭ. Sed kiom da homoj ili ambaŭ jam mortigis!

— Aleksandro estas bela. Klera kaj saĝa, kiel atenano, hardita, kiel spartano, sed... — Tais enpensiĝis.

— Li estas ne kiel ĉiuj, tute alia, kaj mi ne povas esprimi, — subtenis Nannion.

— Mi rigardas al li — kaj sentas lian forton kaj ankoraŭ, ke li estas malproksime de ni, pensas pri tio, kio ne venos en niajn kapojn. Pro tio li estas soleca eĉ inter siaj fidelaj amikoj, kvankam ili same estas ne malgrandaj kaj ne ordinaraj homoj.

— Kaj Ptolemeo? Mi rimarkis, li plaĉas al vi.

— Jes. Li aĝas pli, ol la reĝido, sed estas pli proksima, diafane komprenebla.


Post turniĝo de padeto, ĉirkaŭanta monteton Baratronon, aperis gigantaj cipresoj. Ne spertita antaŭe ĝojo eniris en la koron de Ptolemeo. Jen ŝia domo, nun, post la dektaga estado en Ateno, ŝajnanta malriĉa kaj simplaspekta. Blovo de vento kvazaŭ subkaptis la makedonon — tiel rapide li surflugis sur la kontraŭan deklivon. Ĉe la barilo, kunmetita el krudaj ŝtonpecoj, li haltis, por akiri trankvilon, decan al militisto. La arĝent-verda foliaro de la olivarboj susuris super la kapo. En tiu ĉi horo la urborando kun domoj, disĵetitaj inter ĝardenoj, ŝajnis senhoma. Ĉiuj, ekde infanoj ĝis maljunuloj, foriris al festo, sur la altaĵojn de la Agoro kaj la Akropolo kaj al la templo de Demeter — la diino de kultivata tero, identigita kun Geo Pandora — Tero Ĉiodona.

Kiel ĉiam, la Tesmoforioj devis okazi en la unua nokto de plenluno, kiam venas la tempo de aŭtuna semado.

Hodiaŭ oni festis la finon de plugaj laboroj — unu el la plej antikvaj festoj de kultivistaj prauloj de la atenanoj, kiuj nun plejparte forlasis la plej honoran laboron — kultivadon de la vizaĝo de Geo.

Matene per Egesiĥora kaj Nearĥo Tais sciigis Ptolemeon, ke li devas veni al ŝi ĉe la sunsubiro. Kompreninte, kion signifas la invito, Ptolemeo emociiĝis tiel, ke mirigis Nearĥon, kiu delonge agnoskis superecon de la amiko en amaferoj. Ankaŭ Nearĥo mem ŝanĝiĝis post la renkontiĝo kun la sparta belulino. La morneco, karaktera por li ekde la infaneco, malaperis, kaj sub la masko de certa trankvileco, kiun li, eksa ostaĝo, ekde la infana aĝo trafinta en la fremdan landon, kutimiĝis portadi, komencis videbliĝi ruza petolemo, karaktera por lia popolo. La kretanoj famis kiel trompuloj kaj mensoguloj tial, ke, kultante la Grandan Diinon, ili estis certaj pri la morta sorto de la viraj dioj. Montrante al helenoj la tombon de Zeŭso, ili faradis per tio teruran sakrilegion. Juĝante laŭ Nearĥo, la helenoj mem primensogis la kretanojn — ne ekzistis en tuta Pelo homo pli fidela kaj fidinda, ol Nearĥo. Kaj la transdonita de li voko de Tais, sendube, ne estis ŝerco.

La suno estis subiranta malrapide. Al Ptolemeo ŝajnis stulte stari ĉe la pordego de la ĝardeno de Tais, sed li deziris precize plenumi ŝian deziron. Li malrapide malleviĝis sur la ankoraŭ varman teron, apoginte la dorson al ŝtonoj de la muro, kaj komencis atendi kun neelĉerpebla pacienco de militisto. Lastaj fajroj de la vesperruĝo estingiĝis sur la pinto de Egalejono. La malhelaj trunkoj de la olivarboj svagis en krepusko. Li ĵetis rigardon trans la ŝultron al la fermita pordo, apenaŭ konturiĝanta sub la elstaraĵo de la portiko, kaj decidis, ke la tempo venis. Antaŭsento de senekzemplaj travivaĵoj por li, venkita de Eroso kiel neniam antaŭe, tremigis lin, kiel knabon, ŝtelirantan al la unua rendevuo kun plaĉanta cedema sklavino. Ptolemeo fluge surkuris la ŝtuparon, frapis la pordon kaj, ne ricevante respondon, malfermis ĝin, neŝlositan.

En la niĉo de la trairejo, sub duflama lampiono, pendanta sur bronza ĉeno, staris Tais en malhela eksomido, mallonga, kiel ĉe amazono. Eĉ en malforta lumo de la olea lampo Ptolemeo rimarkis, kiel flamis la vangoj de la juna virino, kaj faldoj de ŝtofo sur la alta brusto leviĝadis pro ofta spirado. La okuloj, preskaŭ nigraj sur la ombrigita vizaĝo, rigardis rekte al Ptolemeo. Rigardinte en ilin, la makedono rigidiĝis. Sed ombro de la longaj, fleksitaj okulharoj ekkuŝis sur bluetajn kavetojn de la malsupraj palpebroj, kovrinte la obeigantan, preskaŭ freneze sreĉitan forton de la rigardo de Tais. Rubando, samkolora kun la ĥitono, estis kuntiranta krutajn harajn buklojn sur la verto. «Kiel ĉe Atena Lemna», — pensis Ptolemeo kaj tuj decidis, ke Tais, serioza kaj koncentriĝinta, kiel militisto antaŭ batalo, kun atenta rigardo kaj preskaŭ minaca klino de la fiera kapo, vere similas la minacan lemnaninon.

— Mi atendas vin, kara, — simple diris ŝi, unuafoje tiel nominte la makedonon kaj enmetinte en tiun vorton tiom da karesa signifo, ke Ptolemeo malpacience suspiris kaj alproksimiĝis, etendinte la manojn.

Tais, deirinte je duonpaŝo, elprenis el ie post la porda elstaraĵo larĝan himation kaj per ĝia svingo estingis la lampon. Ptolemeo embarasite haltis en la mallumo, kaj la juna virino glitis al la elirejo. Ŝia mano trovis la manon de la makedono, firme kunpremis ĝin kaj ektiris post sin.

— Ni iru. — Ŝia ordonema tono devigis Ptolemeon obei. Ili eliris tra flanka pordeto en arbustoj kaj direktis sin laŭ pado malsupren al rivero Iliso, fluanta tra la Ĝardenoj ekde Likeo kaj la templo de Heraklo ĝis la kuniĝo kun Kefiso. La malalta lunarko estis prilumanta la vojon.

Tais iris rapide, preskaŭ kure, ne retrorigardante, kaj al Ptolemeo transdoniĝis ŝia seriozeco. Li sekvis ŝin silente, admirante ŝian irmanieron, rektan, kun libere etenditaj ŝultroj, donantan majestecon al ŝia nealta figureto. La svelta kolo fiere tenis la kapon kun peza nodo de haroj sur la alta nuko. Ŝi dense ĉirkaŭvolvis sin per la malhela himatio, ĉe ĉiu paŝo falanta profunde jen ĉe unu, jen ĉe la alia flanko de ŝia talio, substrekante fleksiĝemon de ŝia korpo. La malgrandaj piedoj paŝadis facile kaj certe, kaj periscelidoj — piedaj braceletoj — arĝente tintadis sur ŝiaj maleoloj. Ombroj de gigantaj platanoj baris la vojon. Trans tiu muro da mallumo malvarme ekbrilis blankmarmora placeto — duonrondo da glataj platoj. Sur alta piedestalo staris bronza statuo de la diino. Malsupre estis apenaŭ aŭdeble lirlanta Iliso.

Apenaŭ klininte la kapon, la diino estis demetanta de sur la ŝultroj maldikan kovrilon, kaj rigardo de ŝiaj okuloj el verdaj lumantaj ŝtonoj estis alforĝanta la atenton. Speciala, rara por bildoj de diaĵo, esprimo de kunsento kaj malkaŝemo konsterne kombiniĝis kun mistera profundeco de la ĉioscia rigardo. Ŝajnis, la diino kliniĝas al la mortemuloj, por en silento kaj senhomeco de stela nokto malkovri al ili sekreton — al ĉiu la propran. Per la maldekstra mano la diino — tio estis la fama por la tuta helena mondo «Afrodito Urania en la Ĝardenoj» — estis etendanta luksan rozon — la simbolon de la virina esenco, la floron de Afrodito kaj de la amo. La forta korpo, ĉirkaŭfluata de faldoj de la peplo, rigidiĝis en kvieta entazo[1]. La vesto, neordinare malfermita sur la ŝultro laŭ antikva azia aŭ Kreta kanono, nudigis la mamojn, altajn, proksimajn kaj larĝajn, kiel vinaj krateroj, akre kontraŭdirantajn per sia volupta forto al la inspira mistero de la vizaĝo kaj al la severa pozo de la Ĉiela Afrodito.

El ĉiuj artistoj de Helenujo Alkameno la unua sukcesis kunigi antikvan forton de volupta belo kun spirita ekflugo, kreinte la religian imagaĵon de nevenkebla altiremo kaj pleniginte ĝin per promeso de flama feliĉo. La Diino-Patrino kaj Urania kune.

Tais pie aliris la diinon kaj, flustrante ion, brakumis la piedojn de la fama verko de Alkameno. Ŝi rigidiĝis ĉe la soklo de la statuo kaj subite retiriĝis malantaŭen al senmove staranta Ptolemeo. Apogiĝinte je lia forta mano, la juna hetajro silente kaj atente rigardis en la vizaĝon de la makedono, penante trovi necesan respondon. Ptolemeo sentis, ke Tais serĉas en li ion, sed plu silente staris, perplekse ridetante pri la konduto de la kunulino. Kaj ŝi same subite, per unu salto, iĝis en la mezo de la marmora placeto. Trifoje klakfrapinte per la manplatoj, Tais ekkantis himnon al Afrodito kun emfazita ritmo, kiel oni kantas en temploj de la diino antaŭ eliro de sanktaj dancistinoj.

«...Ne foriras ridet' de sur ĉarma vizaĝo de ŝi, kaj belegas la flor' de l' diino», — en egalmezura danca moviĝo ŝi ree alproksimiĝis al Ptolemeo. «La kanton akceptu, diin', kaj en Tais flamigu vi ardan pasion!» — subite ektondris Ptolemeo kaj kaptis la junulinon. Ĉi-foje ŝi ne retiriĝis. Ĉirkaŭvolvinte per la brakoj lian kolon, firme alpremiĝis al li. La himatio falis sur la teron, kaj tra la maldika ŝtofo de la ĥitono la varmega, fortika korpo de Tais iĝis tute proksima.

— Ĉu vi, militisto, scias himnojn de Afrodito?! Sed ne indas peti la diinon pri flamo, vi mem ne forbrulu en ĝi, — flustris la junulino.

— Tiam... — Ptolemeo trovis la lipojn de Tais, kaj ambaŭ rigidiĝis. Subite la juna hetajro per tuta forto puŝis la larĝan bruston de Ptolemeo kaj elŝiriĝis.

— Ni iru... pluen, — anhelante, diris ŝi, — mi speciale atendis tiun ĉi tagon. Hodiaŭ oni forkondukis bovojn sur montojn...

— Kaj kio? — ne komprenis Ptolemeo.

Tais, leviĝinte sur la piedpintojn, alpremiĝis al lia orelo.

— Mi deziras esti via. Laŭ la antikva tradicio de atenaj kultivistoj, sur ĵus plugita kampo.

— Sur kampo? Por kio?

— Nokte, sur trifoje plugita kampo. Nudaj, kiel Geo mem... enpreni la fruktodonan forton de Geo, veki ĝin...

Ptolemeo kunpremis la ŝultrojn de la junulino, senvorte konsentante, kaj Tais impetis malsupren laŭ la rivera fluo, poste turniĝis norden al la sankta Eleŭzisa vojo.

En la valo de Iliso ekkuŝis profunda mallumo, la luno kaŝiĝis post la monta kresto, la steloj brilis ĉiam pli hele.

— Kiel vi vidas la vojon? — demandis Ptolemeo. — Ĉu ĝi estas konata de vi?

— Konata. Ni iras sur la kampon de Skirono. Tie en plenluna nokto virinoj festas la feston de Demeter Leĝoporta.

— Ĉu al hetajroj estas permesite partopreni en la Tesmoforioj? Kaj kion oni faras sur la kampo de Skirono? Mi penos trafi tien, se mi restos en Ateno ĝis la plenluno.

— Vi ne trafos! Nur al virinoj, nur al junaj estas permesite veni tien en la nokto de la Tesmoforioj post kurado kun torĉoj. Sed ne al hetajroj!

— Do kiel vi ekkonis la vojon?

— Antaŭ ol mi iĝis hetajro. Post kurado kun torĉoj pastrinoj de Demeter elektis min en dekduon. Kaj kiam la festo finiĝis por la profanuloj, ni, nudaj, kuris nokte tiujn tridek stadiojn, kiuj apartigas la kampon disde la templo.

— Kaj poste?

— Tion oni ne rajtas rakonti. Tio estas virina sekreto, kaj ni ĉiuj estas ligitaj per terura ĵuro. Sed tio enmemoriĝas por la tuta vivo. Kaj la kurado sur la kampo same estas neforgesebla. Vi kuras sub la hela alta luno, en nokta silento, apud rapidaj kaj belaj amikinoj. Ni flugas, apenaŭ tuŝante la teron, la tuta korpo estas kiel kordo, atendanta tuŝon de la diino. Branĉoj pretere tuŝas vin, facila vento priblovas la ardan korpon. Kaj kiam vi preteras la minacajn vojkruciĝojn kun gardistoj de Hekato... — Tais eksilentis.

— Parolu plu, vi tiel bone rakontas, — malpacience diris Ptolemeo.

— Venas sento de liberiĝo disde ĉio. Vi haltas, kaj la koro tiel batas... vi disetendas la manojn kaj suspiras profunde, kaj ŝajnas: ankoraŭ momento — kaj vi forflugos malproksimen, en odoron de herbo, de arbaro, de fora maro. Malaperos en luna lumo, kiel salo, ĵetita en akvon, kiel fumeto de fajrujo en la ĉielo. Estas nenio inter vi kaj la patrino-Tero. Vi estas Ŝi, kaj Ŝi estas vi!

Tais plirapidigis la antaŭe malrapidigitajn paŝojn kaj turnis sin maldekstren. Antaŭe eknigris strio da arboj, limigantaj la kampon norde.

Ĉio silentis ĉirkaŭe, nur apenaŭ susuris vento, disportanta odoron de timiano. Stela lumo, la lumo de izoleco, estis dronanta en nigro de la grasa tero kiel en abismo de silento.

Ptolemeo klare vidis Tais-on, sed nenion vidis malproksime. Ili staris iomete, aŭskultante la nokton, brakumintan ilin per nigra kovrilo, poste deiris de sur la pado en la kampon. La multfoje plugita grundo estis lanuga, la sandaloj profunde dronis en ĝi. Finfine Tais haltis, suspiris kaj ĵetis la himation, per signo montrinte al Ptolemeo, ke li faru la samon. Tais rektiĝis kaj, levinte la manojn al la kapo, demetis la rubandon kaj malligis la harojn. Ptolemeo ĵetiĝis sur la genuojn, brakumante la junan hetajron, por momento alpremiĝis al ŝia ventro, fleksiĝis malantaŭen kaj, ne mallevante la manojn, kun admiro ĵetis rigardon al la vizaĝo de Tais, kiel al diino. Ŝi silentis. La fingroj de ŝiaj manoj jen kunpremiĝadis, jen rektiĝadis, karesante la harojn de Ptolemeo, glitante laŭ liaj nuko kaj kolo.

De la humida, varma, antaŭnelonge plugita grundo estis venanta forta freŝa odoro. Ŝajnis, Geo mem, eterne juna, plena je fruktodonaj sukoj de vivo, kuŝiĝis en potenca langvoro.

Ptolemeo eksentis en si forton de titano. Ĉiu muskolo de lia potenca korpo ricevis malmolecon de bronzo. Preninte Tais-on sur la brakojn, li levis ŝin al la brilantaj steloj, defiante per ŝia belo al la indiferenta eterno. La varmegaj manoj ĉirkaŭprenis lian kolon, la grandegaj, nigriĝintaj okuloj ekrigardis en la profundon mem de la animo, la lipoj kuniĝis kun liaj lipoj, kaj la stela ĉielo malaperis. La tero akceptis ilin ambaŭ sur sian vastan molan kuŝejon. Tais kaj Ptolemeo forgesis pri ĉio, krom sia pasio, neelĉerpebla kiel maro kaj pura kiel fajro.


Pasis nemalmulta tempo, kiam ili denove revenis en la ĉirkaŭantan mondon, sur la Skironan kampon. Tais kuŝis, metinte la manojn sub la kapon, kaj silente rigardante en la ĉielon. Kliniĝante super la vizaĝo de la amatino, Ptolemeo flustris verson el la plej ŝatata poeziaĵo. Li bedaŭris nun, ke malmulte sciis da ili kompare kun Aleksandro.

— «Asteros ejsaŭgazo aster ejmos!» («Vi stelojn rigardas, stelo mia!»).

Tais malrapide turnis la kapon, atente rigardante Ptolemeon.

— Vi havas bonan kleron, karulo. Stultaj estas miaj sampatrujanoj, kiuj opinias makedonojn sovaĝaj montaranoj. Sed mi komprenis — vi estas malproksima de Urania, al vi estas pli bone esti kun Geo. Tenu min forte... — Kaj Tais volviĝis ĉirkaŭ Ptolemeo kun tia forto, ke la spirado de la makedono rompiĝis kaj li vere kvazaŭ eniĝis en nigran kaj densan profundon de la tero... Kiam Ptolemeo rekonsciiĝis kaj ree altiris al si la kapon de Tais, li ekvidis ŝiajn okulharojn, hartufojn sur la frunto kaj malhelajn rondojn ĉirkaŭ la okuloj. Li ĉirkaŭrigardis. La randoj de la kampo, kiu en mallumo ŝajnis senfina, estis tute proksimaj. La longa antaŭaŭtuna nokto finiĝis. Tais leviĝetis kaj mire rigardis al la aŭroro, ekstaranta el trans Himeto. Malsupre, en interspaco de la bosko, aŭdiĝis ŝafa blekado. Tais malrapide ekstaris kaj rektiĝis renkonten al la unuaj sunaj radioj, eĉ pli akre substrekintaj la koloron de ruĝa kupro, karakteran por ŝia sunbruna korpo. La manoj leviĝis al la haroj per la eterna gesto de virino — konservanto kaj portanto de la belo, maltrankviliganta kaj vokanta, malaperanta kaj renaskiĝanta, dum ekzistas la homa gento. Vestiĝinte, Tais kovris sin per la himatio, kvazaŭ ŝi frostiĝis, kaj malrapide ekiris apud fiera Ptolemeo, enpensiĝinte, klininte la kapon.

Elirinte sur la Eleŭzisan vojon, la juna hetajro ekiris al la templo de Afrodito Urania rekte tra Keramiko.

— Vi denove iras al via ĉiela reĝino de amo, — ekridis la makedono, — kvazaŭ vi estas tute ne atenanino. Aristotelo diris, ke kulti Urania-n sub nomo de Anahita komencis antikvaj popoloj — ŝajne, asirianoj.

— Kaj sur Kreto eĉ pli frue, poste sur Kitero, kie Urania staras armita, kaj poste la patro de Tezeo, Egeo, fondis ŝian templon en Ateno, — sendezire diris Tais, — sed vi ne devas iri kun mi. Iru al viaj amikoj... Ne, atendu, ekstaru maldekstre de mi! — Kaj Tais, ne ĝeniĝante preterpasantojn, alpremiĝis al Ptolemeo, kaj per la dekstra mano faris la forpelan signon de Hekato.

La makedono rigardis en tiu direkto kaj ekvidis nur malnovan, forlasitan altaron, kvankam iam ĝi estis konstruita riĉe, kun morna tegaĵo el masiva malhela ŝtono.

— Kio estas tio, kio povas timigi la kuraĝan Tais-on, ne timantan nokton, la stelan ĉielon kaj minacajn vojkruciĝojn, kie regas Hekato?

— Tio estas altaro de Anteroso — de la dio de kontraŭamo, de ties terura kaj kruela malo. Se Afrodito mem timas la potencan Eroson, do des pli ni, ŝiaj servistinoj, timas Anteroson. Sed silentu, ni iru rapide for de ĉi tie.

— Rakontu al mi pri Anteroso, — petis Ptolemeo, kiam ili leviĝis en marmoran brilon de placoj kaj temploj, super Keramiko kaj la Portiko.

— Poste! Geliajne! — Tais levis la manon per adiaŭa gesto, surkurante laŭ la blanka ŝtuparo de la templo de Urania.


Ptolemeo etendis al Tais simplan cedran kesteton, tuŝinte ŝian genuon. La hetajro sidis en la ĝardeno, kontemplante malfruajn palajn rozojn, kaj estis ĉirkaŭvolvinta sin per la himatio kontraŭ penetranta vento. Susuris sekaj folioj, kvazaŭ fantomoj estis ŝtelirantaj per singardaj paŝoj al siaj nesciataj celoj.

Tais ĵetis demandan rigardon al la makedono.

— Mia anakalipteriono, — serioze diris tiu, kaj sonora rido estis por li respondo. — Ĉu ne vane vi ridas? — severe diris Ptolemeo.

— Kial do? Vi alportis al mi donacon, kiun edzo faras post edziĝo, demetante la kovron de la fianĉino. Sed vian anakalipterionon vi donacas en la tago de adiaŭo kaj post kiam multfoje demetis de mi ĉiujn kovrojn. Ĉu ne malfrue?

— Komprenu, atenanino aŭ kretanino, ĝis nun mi ne scias, kiu vi estas reale...

— Ĉu ne estas egale? Aŭ ĉu vi revas pri junulino, kies prauloj estas el la Eojoj — el la Listo de Virinoj?

— Kiel mi komprenas, ajna vera kretanino estas el pli antikva familio, ol ĉiuj atenaj prapatrinoj, — kontraŭis Ptolemeo, — por mi tio tute ne gravas. Sed alio: mi donacis al vi nenion, kaj tio estas hontinda. Sed kion mi havas kompare kun amasoj da arĝento de viaj adorantoj? Kaj ĉi tie... — Ptolemeo malleviĝis sur la plankon kaj malfermis la kesteton sur la genuoj de Tais. La statueto el eburo kaj oro estis, sendube, tre antikva; jarmilo, ne malpli, pasis ekde tiam, kiam neimitebla arto de Kreta skulptisto kreis tiun bildon de partoprenantino de Taŭromaĥio — de sankta kaj morte danĝera ludo kun speciala raso de gigantaj bovoj, kiu estis bredata sur Kreto, kaj nun malaperis.

Tais gardeme prenis ĝin, karesis per la fingroj, admire suspiris kaj subite ekridis, tiom infekte, ke ĉi-foje Ptolemeo same ekridetis.

— Karulo, tiu aĵo kostas ĝuste tiun amason da arĝento, pri kiu vi revas. Kie vi akiris ĝin?

— En milito, — mallonge respondis Ptolemeo.

— Kial do vi ne donis ĝin al via amiko Nearĥo, la sola inter vi ĉiuj vera filo de Kreto?

— Mi deziris. Sed Nearĥo diris, ke tio estas virina aĵo kaj al viro ĝi portas malfeliĉon! Li kredas je antikvaj superstiĉoj de sia lando. Iam tie oni opiniis, ke la virina diino-patrino estas super ĉiuj ĉielanoj.

Tais penseme rigardis al la makedono.

— Ankaŭ ĉi tie nemalmultaj homoj kredas kaj kredis je tio.

— Ĉu, eble, ankaŭ vi?

Ne respondante, Tais fermis la skatolon, ekstaris kaj ekkondukis Ptolemeon en la internan ĉambron, en varmon kaj odoron de psestionoj. Tiuj hordeaj kuketoj kun mielo, frititaj en oleo, estis tre bongustaj ĉe Tais, kiu fojfoje kuiradis mem.

Sidiginte la gaston, Tais ekklopodis ĉirkaŭ la tablo, preparante vinon kaj spican saŭcon por viando. Ŝi jam sciis, ke makedonoj ne aprezas fiŝon, ŝatatan de atenanoj.

Ptolemeo observis ŝiajn sensonajn moviĝojn. En la diafana arĝenteca ĥitono de eolia fasono el maldikega ŝtofo, importata el Persujo, meze de la ĉambro, ombrigita per verdaj kurtenoj, Tais ŝajnis ĉirkaŭverŝita de luna lumo, simile al Artemiso mem. Ŝi malligis la harojn, kiel pirea knabinaĉo, fiksinte ilin al la nuko per simpla ŝnureto, kaj estis enkorpiĝo mem de la gaja juneco, aŭdaca kaj senlaca. Tio mirinde kombiniĝis kun certa saĝeco de virino, konscianta sian belon, scipovanta lukti kontraŭ kaptiloj de la sorto, — kun tio, kio estis en ŝi la trajto de fama hetajro de la plej luksa urbo de Helenujo. La kontrasto estis pereige nerezistebla, kaj Ptolemeo, enpikinte la ungojn en la manplatojn, preskaŭ ĝemis. La disiĝo ne povis esti mallonga. Plej verŝajne li estis perdanta Tais-on por ĉiam, ĉar kiel povis Afrodito ne doni novan virinan servon al tiel belega ŝia helpantino? Obeante al la nevenkebla forto de Eroso, li trovis momenton kaj, kaptinte Tais-on, altiris ŝin al si.

— Mi ne povas ne forveturi. La aferoj de la reĝido estas malbonaj — nova malpaco kun la patro. Li kune kun la patrino fuĝis en Epiron. Mi timas, ke lia vivo estas en danĝero. Aleksandro ne forlasos la patrinon, kiu strebas al potenco — danĝera afero por eksedzino.

— Ĉu mi riproĉas vin?

— Ne, sed ĝuste tio estas malbona, — Ptolemeo ridetis malcerte kaj malgaje. Tais ekkompatis tiun junan kaj harditan militiston. Ŝi alsidiĝis al li, kutime karesante liajn malmolajn krispajn harojn, tonditajn milite mallonge. Ptolemeo etendis la kolon, por kisi Tais-on en la mallarĝan sulkon inter la mamoj, kaj rimarkis novan kolieron. La bizare plektita maldika ĉeneto el malhela oro estis kunigita en la centro per du brilantaj steloj el hel-flava elektrono[2].

— Ĉu tio estas nova? Ĉu donaco de Filopatro? — ĵaluze demandis la makedono. Mallonga nelaŭta subrido, distinga por Tais, estis al li la plej sincera respondo.

— Filopatro kaj ajna aliulo devas meriti rajton donaci al mi ankoraŭ unu steleton.

— Mi ne komprenis. Kian rajton? Ĉiu donacas, kion deziras aŭ kion povas.

— Ne en tiu ĉi okazo. Rigardu pli atente, — Tais demetis la ĉeneton kaj etendis ĝin al Ptolemeo.

Ĉiu stelo kun diametro je unu daktilo havis po dek mallarĝajn eĝecajn radiojn, kaj meze literon «kapa», same signifantan dekon. Ptolemeo redonis la kolieron, levinte la ŝultrojn en signo de nekompreno.

— Pardonu, mi forgesis, ke vi estas el Makedonujo kaj povas ne koni morojn de la hetajroj, kvankam via patrino Arsinoa...

— Atendu, mi rememoras! Tio estas kiel signo de alta grado, ĉu?

— Jes, en amo. Kaj donacas ĝin tiu, kiu atingis tion kun ŝi, sed nur tiam, kiam li ankaŭ ŝin atingigis egale. La sukceso dependas de ambaŭ...

— Kaj la «kapa»?

— Estas ne nur cifero, sed ankaŭ la nomo de diino Kotito. De tiu, kiun oni kultas en Trakio kaj Korinto kaj sur la sudaj bordoj de Ponto-Eŭkseno.

— Do, du viroj kun vi atingis... al mi ŝajnas, ke mi...

— Vi povas aldoni ĉi tien trian stelon.

— Afrodito Migonitida! Mi ne sciis — kaj ne sukcesos donaci ĝin al vi.

— Mi faros tion mem.

— Ne. Mi sendos el Pelo, se la dioj estos favoraj al Aleksandro kaj al mi — mia kaj lia sortoj kunplektiĝis. Ĉu ni eliros sur vastaĵon de la ekumeno, ĉu foriros sub la teron, sed kune.

— Mi ekkredis je Aleksandro. Lia celo estas nekonata, sed li havas forton, ne donatan al ordinaraj homoj.

— Kaj ĉu mi ne havas?

— Tian ne havas, kaj mi estas kontenta pri tio. Vi estas mia forta, saĝa, kuraĝa militisto kaj povas esti eĉ reĝo, kaj mi — via reĝino.

— Mi ĵuras je la Blanka Hundo de Heraklo, vi estos tiu, kiam...

— Iam. Mi estas preta, — Tais alpremiĝis al Ptolemeo, kaj ili ambaŭ ĉesis rigardi antaŭen en la nekonatan sorton.

El la senmezura foro de la estonteco la tempo fluis al ili per malrapida torento, neeviteble kaj senkompate forirante en la nerevenigeblan pasintecon. Pasis ankaŭ ilia renkontiĝo. Kaj jen Tais jam staris sur la sojlo, kaj Ptolemeo, ne povanta deŝiriĝi disde la amikino, estis stamfanta sur la loko, pelata de la neceso urĝi en Gidafineon, al Nearĥo, kien oni devis venigi ĉevalojn. Li ne sciis, ke la akurata, diligenta kretano mem ankoraŭ estis iranta kun mallevita kapo laŭ stratetoj de Keramiko post adiaŭo al Egesiĥora.

— Vi ne diris al mi, kio estos, se Aleksandro restos viva kaj iĝos reĝo post la patro? — demandis Tais.

— Estos longa vojo, milito kaj ree vojo, helpu al ni Atena Keleŭtia, la diino de la vojoj. Li revas atingi la limojn de la mondo, la loĝejon de la dioj, tie, kie leviĝas la suno. Kaj Stagirano Aristotelo ĉiel flamigas en li strebon al tiu heroaĵo.

— Kaj ĉu vi iros kun li?

— Ĝis la fino. Kaj ĉu vi irus kun mi? Ne kiel kun militisto, sed kiel kun militestro.

— Mi ĉiam revis pri foraj landoj, sed vojoj estas neatingeblaj por ni, virinoj, alie ol en ĉaroj de venkantoj. Estu venkanto, kaj, se mi plu plaĉos al vi... — Tais eksilentis, forte, impete kisis Ptolemeon, flustrinte al li «geliajne» — deziron de sano ĉe adiaŭo.

Ŝi longe rigardadis post lin, kiam Ptolemeo jam antaŭlonge malaperis post malproksima domo, ĝis ŝin rekonsciigis tuŝo de sklavino, preparinta akvon por bano.

Kaj Ptolemeo, superante en si la forton de la amo, iris per rapidaj paŝoj kaj ne permesis al si ĵeti adiaŭan rigardon al Tais, — retrorigardi forirante estis malbona antaŭsigno — aŭ eĉ al ŝia marmora enkorpiĝo — unu el junulinoj sur la balustrado de la templo de Niko Senflugila. Tie unu el la «Nikoj» en maldika antikva peplo, kun la kapo, klinita posten, kvazaŭ intencanta ekflugi aŭ ĵeti sin antaŭen en neretenebla impeto, vigle rememorigadis al li lian amatinon. La makedono, mirante pri si mem, ĉiam aliradis la templon, por ĵeti rigardon al la bareliefo.


## Ĉapitro II. Heroaĵo de Egesiĥora


Metagejtniono — monato, ĉiam varmega en Atiko — en la lasta jaro de la cent deka olimpiko, okazis speciale arda. La ĉielo, tiom pura kaj profunda, ke ĝin prikantadis eĉ fremdlandanoj, kovriĝis per plumba koloro. La kristala aero, ĉiam donanta al ĉiuj statuoj kaj konstruaĵoj sorĉan klarecon, ekstriiĝis kaj ekŝanceliĝis, kvazaŭ surĵetinte sur Atenon kovrilon de perfida kaj onda ŝanĝiĝemo, de trompo kaj misformado, tiom karakteraj por dezertaj landoj sur la foraj sudaj bordoj.

Tais ĉesis veturadi por mara baniĝo — tro polva iĝis la vojo — kaj nur fojfoje ĉe mateniĝo elveturadis surĉevale, por nelonge eksenti en rapida rajdo blovon de vento sur la varmega korpo.

Posttagmeza ardo peze premis la urbon. Ĉio viva kaŝiĝis en ombron, en malvarmeton de temploj kaj kolonaroj, en mallumon de loĝejoj, ŝirmitaj per fenestrofermiloj. Nur malofte frapadis radoj de pigre tirata ĉaro aŭ hufoj de ŝvita ĉevalo kun rajdanto, hastanta en ŝirmejon.

Eĉ la senekzempla varmego ne malfortigis la energion de Egesiĥora. La lakonino eniris kutime rapide kaj haltis, blindigita de la transiro el la lumo al la duonmallumo de la dormoĉambro. Ne perdante eĉ minuton, ŝi demetis la malpezan ĥitonon kaj eksidis ĉe la piedoj de la same nuda amikino, sterniĝinta sur la kuŝejo. Laŭ la plenblovitaj naztruoj kaj la ofte leviĝanta brusto Tais komprenis, ke la spartanino koleras.

— Kio okazis al vi? — pigre demandis ŝi.

— Mi ne scias. Mi koleras kontraŭ ĉio. Al mi tedis viaj atenanoj — kriemaj, babilemaj, klaĉemaj. Ĉu vere tio estas ĝuste tiuj grandaj konstruantoj kaj artistoj, saĝuloj kaj militistoj, pri kiuj oni tiel fiere skribis en la tempoj de Periklo? Aŭ post la invado de la persoj ĉio ŝanĝiĝis?

— Mi ne komprenas, kio vin trafis? Ĉu oni venenis vin per io en la antaŭhieraŭa simpozio? La vino ŝajnis al mi acida...

— Al vi — la vino, sed al mi ŝajnis acida mia vivo! En Ateno iĝas ĉiam pli multe da homoj. Homoj koleriĝas pro denseco, bruo, krio, ĉiama manko — jen de akvo, jen de manĝo. Dum tiu ĉi varmego ĉiuj rigardas al renkontatoj feroce, kiel al malamikoj. Kaj la ginekonomoj furiozas senkaŭze — baldaŭ bela virino ne povos aperi sur la agoro aŭ en la Akropolo vespere.

— Pri tio mi konsentas kun vi. Estas malvaste en Ateno, kaj ankaŭ en tuta Atiko, oni diras, ke kolektiĝis kvincent mil homoj.

— Sankta patrino Demeter! En tuta Sparto estas ne pli ol cent kvindek mil. En tia amaseco homoj malhelpas unu al la alia kaj koleriĝas. Ili vidas lukson, belon kaj envias, saturante la aeron per vaporoj de nigra galo.

— Ne nur malvasteco, Egesiĥora! Ankaŭ la konsekvencoj de la antaŭaj militoj kaj speciale de la pasintjara. Nia bela reĝido — li nun estas la makedona reĝo kaj esence la reganto de Helenujo — montris lupajn dentojn, gloron al Apolono Likea! Ĝis nun en sklava bazaro oni vendas tebanojn, virojn nur kontraŭ cent draĥmoj, kaj virinojn kontraŭ cent kvindek. La urbo mem estas forviŝita de sur la vizaĝo de Geo. Teruriĝis tuta Helenujo!

— Krom Sparto!

— Ĉu Sparto eltenos sola? La sorto de via reĝo Agiso estas malbona — li deziris esti sola, kiam komuna batalo venigus la helenojn al venko, kaj restis sola — kontraŭ potenca malamiko.

Egesiĥora enpensiĝis kaj suspiris.

— Nur tri jaroj pasis, post kiam la makedonaj knaboj venis al ni...

— Ĉu nur makedonaj? Kaj kio pri Kreto?

La lakonino ruĝiĝis, daŭrigante:

— Estis murdita Filipo, reĝiĝis Aleksandro, iĝis anstataŭ li la ĉefa militestro de Helenujo, frakasis Tebon kaj nun...

— Iras en Azion kontraŭ la persoj, daŭrigante la aferon de la patro.

— Ĉu vi ricevis mesaĝon de Ptolemeo? Ĉu antaŭlonge?

— En unu el pezaj tagoj de Hekatombejono. Kaj ekde tiam — nenion. Tamen, li sendas al mi po unu leteron dum jaro. Komence skribis po kvin...

— Kiam li sendis al vi tiun ĉi... — La spartanino tuŝis la trian stelon de la koliero, kiu brilis sur la kupra korpo de la amikino.

Tais mallevis la okulharojn kaj, silentinte iom, diris:

— Ptolemeo skribas, ke Aleksandro vere montris sian dian doton. Simile al Temistoklo, li ĉiam scipovas momente inventi novan paŝon, fari alian decidon, se la antaŭa ne taŭgas. Sed Temistoklo strebis okcidenten, kaj Aleksandro iras orienten.

— Do, kiu estas pli prava?

— Kiel mi povas scii? Oriente estas fablaj riĉaĵoj, nenombreblaj popoloj, senfinaj vastaĵoj. Okcidente estas malpli da homoj, kaj Temistoklo eĉ revis transloĝigi atenanojn en Entorion, trans la Ionian maron, sed mortis en ekzilo en montoj de Tesalio. Nun lia tombo estas sur la okcidenta kabo de la Pirea monteto, kie li ŝatis sidi, rigardante al la maro. Mi estis tie. Izola loko de kvieto kaj malgajo.

— Kial malgajo?

— Mi ne scias. Ĉu vi povas diri, kial peza malgajo, eĉ timo kaptas homojn en ruinoj de Mikeno? Tio estas malbona, malpermesita loko, forlasita de la dioj. Sur Kreto oni montradas la tombon de Pasifao, kaj la sama timsimila sento venadas al vojaĝantoj, kvazaŭ ombro de la reĝino kun la brilanta nomo kaj la terura famo staras apud ili.

— Vi povas nomiĝi Pantodao, kara, — Egesiĥora kun admiro kisis la amikinon, — ni veturu al la tombo de Temistoklo, malgaju kune! Ia furiozo bolas en mi kontraŭ tiu vivo, mi bezonas konsolon kaj ne trovas ĝin.

— Vi mem estas telktera — sorĉistino konsolanta, kiel parolas poetoj, — kontraŭis Tais, — simple ni iĝas pli aĝaj, kaj en la vivo ni vidas alion, kaj atendoj iĝas pli grandaj.

— Kion do vi atendas?

— Mi ne scias. Ŝanĝojn, vojaĝojn, eble...

— Kaj la amo? Kaj Ptolemeo?

— Ptolemeo — li ne estas mia. Li estas telikrato, konkeranto de virinoj, sed mi ne loĝos ĉe li izole, kiel atena aŭ makedona edzino, kaj por ke oni min punu per rafanido okaze de adulto. Ĉu min?! Sed mi irus kun li malproksimen, malproksimen! Ni povas veturi sur la Pirean monteton eĉ hodiaŭ. Mi sendos Klonaria-n kun letereto al Oloro kaj Ksenofilo. Ili akompanos nin. Ni navigos vespere, post malfortiĝo de la varmego, kaj pasigos tie la lunan nokton ĝis la mateniĝo.

— Ĉu kun du viroj?

— Tiuj du tiom amas unu la alian, ke bezonas nin nur kiel amikojn. Ili estas bonaj junuloj, kuraĝaj kaj fortaj. Ksenofilo partoprenis la pasintan olimpikon kiel luktisto inter junuloj.


Tais revenis hejmen jam antaŭ ol la suno komencis feroci sur la blankaj stratoj de Ateno. Stranga pensemo venis al ŝi sur la deklivo de la monteto super Temistoklejono, kie ili sidis duope kun Egesiĥora, firme brakumiĝinte, dum du iliaj akompanantoj kuŝis malsupre apud la boato kaj estis pridiskutantaj estontan vojaĝon en Parneon por ĉasi sovaĝajn porkojn. Egesiĥora konfidis al la amikino sekreton. Eositeo — la pli juna kuzo de Agiso, la reĝo de Sparto, fornavigas en Egiptujon kun granda taĉmento da militistoj, kiujn dungis egipta faraono Ĥababaŝ por sia gardo. Verŝajne, li intencas elpeli la persan satrapon — ses ŝipoj fornavigas tuj. Kaj la estro de la lakonoj vokas ŝin veturi kun li, aŭgurante al la admirinda filino de Sparto gloron en la lando de poetoj kaj antikva arto, fidela al la belo.

Egesiĥora firme alpremis al si Tais-on kaj komencis persvadi veturi kun ŝi en la fabelan Egiptujon. Ŝi povos viziti Kreton — kun tia fidinda gardo eblas ne timi ajnajn piratojn aŭ rabistojn.

Tais rememorigis al la amikino pri tio, kion Nearĥo rakontis al ili ambaŭ pri pereo de la antikva belo de Kreto, pri malapero de la antaŭa loĝantaro, pri mizereco, ekreginta sur la insulo, ruinigita de senbridaj invadoj kaj militoj de diversaj triboj.

Sub ŝtonamasoj, en incendioj kaj tertremoj malaperis la palacoj de Knoso kaj Fest, neniu jam povas legi skribaĵojn, faritajn per nekonataj signoj en la forgesita lingvo. Nur iuloke sur montetoj ankoraŭ altas gigantaj ŝtonaj kornoj, kvazaŭ el sub la tero leviĝas virbovoj de Pozidono, la Tenanto de la Tero, kaj larĝaj ŝtuparoj malleviĝas al placetoj por sanktaj ludoj. Fojfoje en densejo eblas renkonti rompaĵojn de pezaj amforoj je du homaj altoj kun serpentaj sinuoj sur iliaj dikaj flankoj, kaj apude en puraj brilantaj basenoj plaŭdas akvo, ankoraŭ kuranta laŭ tuboj de akvokondukiloj...

Tais trovis la skatolon kun la Kreta statueto — la donacon de Ptolemeo, elprenis la valoregan skulptaĵon kaj sterniĝis sur la kuŝejo, pririgardante ĝin, kvazaŭ ekvidis unuafoje. Novajn okulojn donis al ŝi la tempo kaj la malgajaj pensoj de la lastaj tagoj. Pli ol mil jaroj estas grandega foro de la tempo, ankoraŭ ne ekzistis la belega Ateno, kaj la heroo Tezeo ankoraŭ ne veturis en Knoson por mortigi Minotaŭron kaj frakasi la potencon de la granda mara ŝtato. El tiu nemezurebla profundo de malproksimiĝo, malapero — Tais ne povis nomi tiun senton — venis al ŝi tiu viva, fajne skulptita streĉita vizaĝo kun grandegaj atentaj okuloj kaj malgranda funebra buŝo. La brakoj, fleksitaj en la kubutoj, estis levitaj per la manplatoj antaŭen — signalo ĉu de halto, ĉu de atento. La longaj kruroj, facile dismetitaj, knabinece maldikaj, etenditaj kaj starigitaj sur la fingrojn, esprimis la momenton de forpuŝiĝo disde la tero por ekflugo. La veston el folia oro konsistigis mallonga ornamita antaŭtuko kun larĝa zono, kuntirinta la nekredeble maldikan talion. La striktan korsaĵon subtenis du surŝultraĵoj kaj lasis la bruston malfermita. Sur la klavikloj, ĉe la radiko de la fortika kolo, kuŝis larĝa koliero. Ĝuste kuŝis — pro forta konvekseco de la torako. Rubando, ĉirkaŭkuranta la mentonon de la junulino, estis kuntiranta altan konusan hararanĝon. Tre juna estis la taŭropolino, dek kvar jarojn, maksimume — dek kvin.

Tais subite komprenis, ke ŝi nomis la nekonatan Kretan knabinon ĉasistino al virbovoj — per la epiteto de Artemiso. La dioj estas enviemaj kaj ĵaluzemaj pri siaj rajtoj, sed ne povas la diino iel malutili al tiu, kiu foriris en la pasintecon, neatingeblan por Zeŭso mem, kaj malaperis kiel ombro en la subteraĵoj de Hadeso... Tamen, Artemiso povas ekkoleri kontraŭ la viva Tais... Sed kion komunan havas la virga ĉasistino kun ŝi, hetajro, servistino de Afrodito?

Kaj Tais trankvile revenis al la kontemplado de la statueto. Nenio infana restis en la vizaĝo kaj la figuro de la atenta homo de danĝera profesio. Speciale kortuŝis Tais-on ŝia funebra buŝo kaj la sentima rigardo. Tiu knabino sciis, kio atendas ŝin. Tre nelonga estis ŝia vivo, fordonita al la morta ludo — al la danco kun longokornaj makulitaj virbovoj, enkorpigantaj la frakasan Tremiganton de la Tero Pozidonon. Junulinoj-taŭropolinoj prezentadis ĉefrolulojn en tiu sankta rito, kies antikva, poste perdita senco konsistis en la venko de la virina elemento super la vira, de la diino-patrino super sia provizora edzo. La povo de minaca animalo estis elĉerpata en la danco-lukto kun nekredeble rapidaj saltistoj — gejunuloj, kiujn speciale preparis por la morta baleto spertuloj de la komplika rito. La kretanoj kredis, ke per tio estas forkondukata, konsumiĝante kaj mildiĝante, la dia kolero, kiu malrapide kaj senkompate maturiĝas en la tera kaj mara profundo.

La loĝantoj de antikva Kreto kvazaŭ antaŭsentis, ke ilia alta kulturo pereos pro teruraj tertremoj kaj flusoj. De kie ili aperis, tiuj ŝiaj foraj prauloj? De kie venis, kien malaperis? Laŭ tio, kion ŝi sciis mem el la mitoj, kion rakontis Nearĥo al siaj du sorĉitaj aŭskultantinoj, belaj, delikataj homoj, artistoj, maristoj, foraj vojaĝantoj loĝis sur Kreto jam tiam, kiam ĉirkaŭe vagadis la duonsovaĝaj prauloj de la helenoj. Kvazaŭ magnolio, kovrita de spice odorantaj floroj, subite elkreskis inter pinoj, sternitaj de vento, kaj venenaj densaĵoj de oleandro. La neklarigeble fajna, poezia belo de la Kreta kulturo inter la krudaj, batalemaj nomadoj de la bordoj de la Interna maro ja estas komparebla nur kun Egiptujo...

Eniris Klonaria — juna sklavino, skuante la mallonge tonditajn malmolajn harojn.

— Tie venis tiu... — La voĉo de la junulino tremeris pro profunde enradikiĝinta malamo al la komercisto de la homa varo.

Tais revenis al la vivo.

— Prenu la skatoleton kun mono, nombru strigojn je tri minoj kaj donu al li.

La sklavino ekridis. Tais ridetis kaj per gesto ordonis al ŝi aliri pli proksime.

— Ni kalkulu kune. Tri minoj estas cent okdek draĥmoj. Ĉiu strigo estas kvar draĥmoj, entute kvardek kvin strigojn. Ĉu vi komprenis?

— Jes, kiria. Ĉu tio estas kontraŭ la tebanino? Nemulte! — la junulino permesis al si malestiman subridon.

— Vi kostis al mi pli multe, — konsentis Tais, — sed ne juĝu laŭ prezo pri kvalito. Povas esti diversaj okazoj, kaj se oni vin aĉetis multekoste, do ankaŭ povas vendi malpli multekoste...

Ne sukcesis Tais fini la frazon, kiam Klonaria alpremiĝis per la vizaĝo al ŝiaj genuoj.

— Kiria, ne vendu min, se vi forveturos. Prenu kun vi!

— Kion vi diras? Kien mi forveturos? — miris Tais, deĵetante de sur la frunto de la sklavino ŝiajn malleviĝintajn harojn.

— Eble, vi forveturos ien. Tiel pensis ni, viaj servistoj. Vi ne scias, kiel estos terure trafi al iu alia post vi, bonkora, bela.

— Ĉu en la mondo estas malmulte da bonaj homoj?

— Malmulte da tiaj, kiel vi, sinjorino. Ne vendu min!

— Bone, mi promesas al vi. Mi prenos vin kun mi, kvankam mi nenien intencas veturi. Kiel fartas la tebanino?

— Post kiam oni ŝin manĝigis, ŝi lavadis sin tiel, ke konsumis tutan akvon en la kuirejo. Nun ŝi dormas, kvazaŭ ne dormis monaton.

— Kuru, la komercisto atendas. Kaj ne maltrankviligu min plu, mi ekdormos.

Klonaria rapide nombris la arĝenton kaj gaje saltetante ekkuris el la dormoĉambro.

Tais turniĝis sur la dorson kaj fermis la okulojn, sed dormo ne venis post la nokta vojaĝo kaj emociaj konversacioj kun la amikino.

Ili albordiĝis al ringoj de la Pirea varfo, kiam la haveno jam bolis pro agado. Lasinte la boaton por prizorgo de la du amikoj, Tais kun Egesiĥora, uzante relativan malvarmeton de Leŭkonoto — la «blanka» suda vento, puriginta la ĉielon, ekiris laŭ longa portiko, kie la komerco jam bolis. Ĉe kruciĝo de vojoj, de la Falera kaj de la Intermura Pirea, troviĝis malgranda sklavbazaro — eltretita polva placeto, ĉe unu flanko prikonstruita per longaj malaltaj ŝedoj el netajlitaj ŝtonoj, kiujn oni ludonadis al sklavovendistoj. Krudaj platoj, plankaj tabuloj, elfrotitaj per la piedoj de sennombraj vizitantoj — anstataŭ la vasta podio el hela marmoro sub ombro de la tegmentita kolonaro kaj baritaj portikoj, kiuj estis ornamantaj la grandan sklavbazaron je dek kvin stadioj pli alte, en Ateno mem.

Ambaŭ hetajroj indiferente direktis sin ĉirkaŭire laŭ flanka pado. Atenton de Tais altiris grupo de maldikegaj homoj, eksponitaj ĉe la rando de la bazaro, sur aparta ligna podio. Inter ili estis du virinoj, apenaŭ kovritaj per ĉifonoj. Sendube, tio estis helenoj, kaj sekve, tebanoj. Plej multaj loĝantoj de la detruita Tebo estis senditaj en malproksimajn havenojn kaj jam antaŭlonge venditaj. Tiun ĉi grupon el kvar viroj kaj du virinoj, verŝajne, sendis en la havenan bazaron iu granda terposedanto, por liberiĝi disde ili. Tais-on indignigis tiu vendo de liberaj homoj de la fama urbo.

Ĉe la tomboj de Ĥeroneo la belega sidanta marmora leono levis sian manegon, kiel memoraĵo al tebaj militistoj, pereintaj en la malfeliĉa batalo. Kaj nun — du virinoj staras sur la podio, neglekte ĉirkaŭvolvitaj ĉirkaŭ la koksoj per malpuraj ĉifonoj.

Antaŭ la podio haltis alta homo kun pudrita vizaĝo, borderita de la densega barbo kun grandaj bukloj, verŝajne, siriano. Per neglekta movo de la fingro li ordonis al la vendisto elpuŝi antaŭen la pli junan el la virinoj, kies tonditaj haroj kiel densa fasko kuŝis sur la nuko, ĉirkaŭligitaj ĉirkaŭ la kapo per mallarĝa blua rubando. Laŭ pufeco kaj denseco de la fasko sur la nuko Tais determinis, kiajn luksajn harligojn perdis la tebanino, bela junulino, aĝa ĉirkaŭ dek ok jarojn, de negranda alto, ordinara por heleninoj. Tirata je la mano fare de la vendisto, per la alia subtenante la falantajn ĉifonojn, ŝi nevole paŝis per la polvaj nudaj piedoj kun bonrasaj maleoloj kaj alta instepo.

— Prezo? — gravmiene ĵetis la siriano.

— Kvin minojn, kaj tio estas preskaŭ senpage, je Atena Alea!

— Vi freneziĝis! Ĉu ŝi estas muzikistino aŭ dancistino?

— Ne... sed ŝi estas virga kaj tre bela.

— Dubinde. Militakiraĵo... rigardu al la konturoj de la femuroj, de la brusto. Mi pagas minon, nu bone, du — jen la lasta prezo.

La indignanta aŭ bone ŝajniganta tion vendisto alsaltis al la junulino, batis per la fingroj la supren levitajn cicojn de ŝiaj mamoj, iginte ilin elaste ektremi. La junulino furioze forpuŝis la vendiston, forturniĝante for de la avidaj okuloj, kaj plu kroĉiĝadis al la vesto.

— Io estas malbona, mi sentas! — ekkriis la sperta siriano. — Tian sklavinon oni ne vendus en Pireo, sed starigus en Ateno. Nu, nudigu ŝin!

La vendisto ne moviĝis, kaj la aĉetanto mem deŝiris la lastan kovron de la sklavino. Ŝi ne lasis la kadukan ŝtofon, per la alia mano ŝirmante la sinon, kaj turniĝis per la flanko. La siriano aĥis. Preterpasantoj kaj gapantoj laŭte ekridegis. La rondan postaĵon de la junulino ornamis ŝvelintaj strioj pro vipo, freŝaj kaj ruĝaj, alterne kun jam saniĝantaj cikatroj.

— Aĥ vi, fripono! — kriis la siriano, evidente bone parolanta en la atika dialekto. Kaptinte la junulinon je la mano, li palptrovis sur ĝi spurojn de rimenoj, kuntirintaj la maldikajn manradikojn. Tiam li levetis malmultekostan bidaron, metitan sur la kolon de la junulino, por kaŝi spurojn de ligiloj.

La rekonsciiĝinta vendisto ekstaris inter la siriano kaj la sklavino.

— Kvin minojn kontraŭ malobeema knabinaĉo, kiun necesas teni ligita! — indignis la siriano. — Vi min ne trompos. Ŝi taŭgas nur kiel amoratino kaj ankoraŭ por porti akvon. Post la frakaso de la Centpordega Tebo junulinoj ĉi tie iĝis malpli multekostaj, eĉ belaj, — per ili plenas domoj en ĉiuj havenoj de la Interna maro.

— Estu tri minoj — tute donace! — diris la humiliĝinta vendisto.

— Ne, pagu tiu, kiu deziris liberiĝi de la malsukcesa aĉeto de tiu ĉi kanajlaro, — la siriano almontris al la tebanoj. Pensis iom kaj diris: — Mi donos al vi duonon, pripensu — naŭdek draĥmojn. Mi prenas por miaj matrosoj por revena vojo. Mi diris la lastan prezon! — Kaj la siriano decideme paŝis al alia grupeto da sklavoj, sidantaj sur ŝtona podio je kelkaj paŝoj for de la tebanoj. La vendisto ekhezitis, kaj la junulino paliĝis, pli ĝuste — griziĝis tra polvo kaj sunbruno, kovrantaj ŝian elturmentitan fieran vizaĝon.

Tais aliris la podion, deĵetinte de sur siaj nigregaj haroj la malpezan gazon de la kovrilo, per kia saviĝadis kontraŭ polvo riĉaj atenaninoj. Apude ekstaris orhara Egesiĥora, kaj eĉ mornaj okuloj de vendataj sklavoj alkateniĝis al la du belegaj virinoj.

La malhelaj obstinaj okuloj de la teba sklavino larĝiĝis, la fajro de angora malamo estingiĝis en ili, kaj Tais subite ekvidis la vizaĝon de homo, instruita legi, percepti arton kaj pripensi la vivon. La teonoo — dia konscio lasis sian lumon sur tiu ĉi vizaĝo. Samtempe la tebanino ekvidis la samon en la vizaĝo de Tais, kaj ŝiaj okulharoj ektremis. Kvazaŭ nevidebla fadeno etendiĝis de unu virino al la alia, kaj preskaŭ freneza espero ekbrulis en la atenta rigardo de la tebanino.

La vendisto ĉirkaŭrigardis, serĉante la ĉaron de la belulinoj, moka subrido surrampis sur liajn lipojn, sed ĝin tuj anstataŭis respekto. Li rimarkis la du akompanantojn de Tais, kiuj estis atingantaj la amikinojn. Bone vestitaj, razitaj laŭ la lasta modo, ili gravmiene trairis tra la dispaŝinta homamaso.

— Mi donas du minojn, — diris Tais.

— Ne, mi pli frue venis! — ekkriis la siriano, reveninta por rigardi al la atenaninoj kaj, kiel estas karaktere por ĉiuj homoj, jam bedaŭrinta, ke la aĉeton ricevos aliulo.

— Vi donis nur minon kaj duonon, — kontraŭis la vendisto.

— Mi donas du. Por kio vi bezonas tiun knabinaĉon — vi tutegale ŝin ne obeigos!

— Ni ĉesu disputi — mi pagas tri, kiel vi deziris. Sendu por la mono aŭ venu mem en la domon de Tais, inter la Nimfa monteto kaj Keramiko.

— Tais! — respekte ekkris homo, starinta malproksime, kaj ankoraŭ kelkaj voĉoj eĥis:

— Tais, Tais!

La atenanino etendis la manon al la teba sklavino, por deirigi ŝin de sur la podio kiel signo de sia posedo de ŝi. La junulino alkroĉiĝis al ĝi, kiel dronanto al ĵetita ŝnuro, kaj, timante forlasi la manon, desaltis sur la teron.

— Kia estas via nomo? — demandis Tais.

— Hesiona. — La tebanino diris tiel, ke ne estis dubo pri vereco de ŝia respondo.

— Nobla nomo, — diris Tais, — «Malgranda Iziso».

— Mi estas filino de Astioĥo — filozofo el antikva familio, — kun fiero respondis la sklavino...


Tais nerimarkite ekdormis kaj vekiĝis, kiam la fenestrofermiloj de la suda flanko de la domo estis malfermitaj al Notoso — la suda vento el la maro, kiu en tiu sezono forblovadis pezan varmegon el la atenaj stratoj. Freŝa kaj vigla, Tais tagmanĝis sola. La varmegaj tagoj malfortigis la ardon de la adorantoj de Afrodito, neniu simpozio devis okazi en la proksimaj tagoj. Ĉiuokaze, du-tri vesperoj estis tute liberaj. Tais ne iradis legi proponojn sur la muro de Keramiko jam dum multaj tagoj.

Frapinte dufoje al la tabloplato, ŝi ordonis voki al si Hesiona-n. La junulino, odoranta je sana pureco, eniris, ĝeniĝante pri sia malpura himatio, kaj malleviĝis sur la genuojn ĉe la piedoj de la hetajro kun mallerta mikso de timemo kaj gracio. Kutimiĝinte al malmildeco kaj batoj, ŝi evidente ne sciis, kiel konduti kun simpla, tenera Tais.

Deviginte ŝin demeti la mantelon, Tais pririgardis la senriproĉan korpon de sia aĉetaĵo kaj elektis modestan tolan ĥitonon el siaj vestoj. Malhel-blua himatio por noktaj aventuroj kompletigis la tualeton de Hesiona.

— Mastodetonon — mamzonon — vi ne bezonas, mi same ne portas ĝin. Mi donis al vi tiujn ĉi malnovajn ĉifonojn...

— Por ne distingigi min el la aliaj, — mallaŭte findiris la tebanino. — Sed tio ĉi tute ne estas ĉifonoj, sinjorino. — La sklavino haste vestiĝis, lerte lokinte faldojn de la ĥitono kaj glatiginte ligilojn sur la ŝultroj. Ŝi tuj transformiĝis en dignoplenan junulinon el kleraj socitavoloj. Rigardante al ŝi, Tais komprenis la neeviteblan malamon, kiun vokis Hesiona en siaj mastrinoj, malhavantaj ĉion, kion posedis la sklavino. Kaj antaŭ ĉio sciojn, kiujn ne posedis nunaj atikaj mastrumantinoj, devigitaj vivi izolitan vivon, ĉiam enviante al kleraj hetajroj.

Tais nevole subridis. Ili enviis pro nescio de ĉiuj flankoj de ŝia vivo, ne komprenante, kiel sendefenda kaj facile vundebla estas juna virino, izolita kun viro dum longaj noktoj de aŭtuno aŭ vintro. Kiam fordonante sin al li, ŝi trafas sub potencon de tiu, kiu fojfoje evidentiĝas bruto. Hesiona siamaniere komprenis la subridon de Tais. Ruĝiĝinte tuta, ŝi haste movis la manojn laŭ la vesto, serĉante malordon kaj ne kuraĝante aliri la spegulon.

— Ĉio estas bona, — diris al ŝi la hetajro, — mi pensis pri miaj aferoj. Sed mi forgesis... — Kun tiuj vortoj ŝi prenis belan arĝentan zonon kaj surmetis ĝin sur la sklavinon. Hesiona ree ruĝiĝis, ĉi-foje pro plezuro.

— Kiel mi danku vin, sinjorino? Per kio mi povos repagi vian bonkorecon?

Tais sulkiĝis rideme kaj ruze, kaj la tebanino ree streĉiĝis. «Pasos nemalmulte da tempo, — pensis Tais, — ĝis tiu juna estaĵo rericevos homan dignon kaj trankvilon, karakteran por liberaj helenoj. Liberaj helenoj... ĉu ne en tio estas la ĉefa distingo de la barbaroj, destinitaj al sklaveco, ke ili troviĝas en plena potenco de la liberuloj. Kaj ju pli malbone oni traktas ilin, des pli malbonaj iĝas la sklavoj, kaj responde al tio krueliĝas iliaj posedantoj». Tiuj strangaj pensoj unuafoje venis en ŝian kapon, kiu antaŭe trankvile perceptadis la mondon tia, kia ĝi estas. Kio estus, se ŝin aŭ ŝian patrinon ŝtelus piratoj, pri kies krueleco kaj malico ŝi tiom aŭdis? Kaj ŝi starus nun, vipita, sur podio, kaj ŝin palpus iu grasa vendisto...

Tais salte ekstaris kaj ĵetis rigardon en la spegulon el malmola bronzo de helflava koloro — tiajn liveradis fenicoj el lando, kiun ili tenis en sekreto. Facile kuntirinte la obstinajn brovojn, ŝi penis doni al si esprimon de la fiera kaj minaca lemnanino, ne konformantan al la gaja brilo de la okuloj. Senzorge forpuŝinte la malklarajn pensojn pri tio, kio ne estis, ŝi intencis forsendi Hesiona-n. Sed unu penso, formiĝinte en demandon, ne povis resti sen klarigo. Kaj Tais komencis pridemandi la novan sklavinon pri la teruraj tagoj de la sieĝo de Tebo kaj de la kapto, penante kaŝi nekomprenon, kial tiu fiera kaj edukita junulino ne mortigis sin, sed preferis la mizeran vivon de sklavino?

Hesiona baldaŭ komprenis, kio ĝuste interesis Tais-on.

— Jes, mi restis viva, sinjorino. Komence pro neatenditeco, pro subita falo de la granda urbo, kiam en nian domon, sendefendan kaj malfermitan, enrompiĝis brutiĝintaj malamikoj, tretante, rabante kaj murdante. Kiam senarmajn homojn, kiuj ĵus estis estimataj civitanoj, kiuj kreskis en respekto kaj gloro, oni kunpelas en homamason, kiel gregon, senkompate batante postrestintojn aŭ obstinulojn, kontuzante per malakraj pintoj de lancoj, kaj enpuŝas per ŝildoj en barilon, kiel ŝafojn, stranga stuporo kaptas ĉiujn pro tia subita turniĝo de la sorto.

La barilo vere evidentiĝis la brutobazaro de la urbo. Antaŭ la okuloj de Hesiona ŝia patrino, ankoraŭ juna kaj bela virino, iel-tiel ĉirkaŭvolvinta sin per vestaj ŝirpecoj, estis fortirita de du ŝilduloj kaj, malgraŭ despera rezisto, malaperis por ĉiam. Poste iu forkondukis la pli junan fratinon, kaj Hesiona, kaŝiĝinta sub trogo, por sia malfeliĉo, decidis trairi al la muroj, por serĉi tie la patron kaj la fraton. Ŝi ne deiris eĉ du pletrojn disde la barilo, kiam ŝin kaptis iu militisto, desaltinta de sur ĉevalo. Li deziris ekposedi ŝin tuj, ĉe la enirejo de iu malpleniĝinta domo. Kolero kaj despero donis al Hesiona tiajn fortojn, ke la makedono komence ne povis venki ŝin. Sed li, evidente, plurfoje sovaĝis en konkeritaj urboj kaj baldaŭ ligis kaj eĉ bridis Hesiona-n tiel, ke ŝi ne povis mordi, post kio la makedono kaj unu lia kamarado alterne perfortadis Hesiona-n ĝis profunda nokto. Dum tagiĝo malhonorigitan, elturmentitan Hesiona-n oni kondukis al vendperantoj, kiuj, kiel milvoj, sekvis la makedonan armeon. La vendperanto vendis ŝin al hipotrofo[3] de la Bravrona demo[4], kaj tiu post sensukcesaj provoj obeigi ŝin kaj timante, ke pro torturoj la junulino perdos prezon, sendis ŝin en la Pirean bazaron. Febra tremo trakuris laŭ la korpo de Hesiona dum la rakonto, ŝi plorsingultis kelkfoje, sed per grandega volstreĉo retenis sin.

— Mi estis inicita al la diino Biris kaj ne rajtis ekkoni viron antaŭ dudekdu-jara aĝo.

— Mi ne konas tiun ĉi diinon, — diris Tais, — ĉu ŝi regas en Beotujo?

— Ĉie. Ĉi tie, en Ateno, ekzistas ŝia templo, sed mi ne plu rajtas eniri ĝin. Tio estas la diino de paco ĉe la minianoj, niaj prauloj, antaŭ invado de la dorianoj. Servado al ŝi estas kontraŭ la milito, sed mi jam estis edzino de du militistoj kaj neniun mortigis. Mi mortigus min eĉ pli frue, se ne devus ekscii, kio okazis al la patro kaj la filo. Se ili estas vivaj kaj en sklaveco, mi iĝos havena putino kaj rabados sentaŭgulojn, ĝis kolektos monon, por elaĉeti la patron — la plej saĝan kaj bonkoran homon en tuta Helenujo. Nur por tio mi restis viva...

— Kiom vi aĝas, Hesiona?

— Dek ok, baldaŭ estos dek naŭ, sinjorino.

— Ne nomu min sinjorino, — diris, ekstarante, Tais, kaptita de subita impeto, — vi ne estos mia sklavino, mi liberigas vin.

— Sinjorino! — la junulino kriis, kaj ŝian gorĝon kunpremis ploro. — Vi, verŝajne, devenas de dioj. Kiu ankoraŭ povus en Helenujo tiel agi?! Sed permesu al mi resti en via hejmo kaj servi al vi. Mi multe manĝis kaj dormis, sed mi ne ĉiam estas tia. Tio estis post la malsataj tagoj kaj longa starado sur la podio de la sklavovendisto...

Tais enpensiĝis, ne aŭskultante la junulinon, kies pasia petego lasis ŝin malvarma, kiel diinon. Kaj denove Hesiona interne kunpremiĝis — kaj ree malfermiĝis, kiel florburĝono, kaptinte atentan kaj gajan rigardon de la hetajro.

— Ĉu vi diris, via patro estas fama filozofo? Ĉu li estas sufiĉe fama, por esti konata de Helenujo, kaj ne nur en la Centpordega Tebo?

— La iam ekzistinta Tebo, — amare diris Hesiona, — sed Astioĥon kiel filozofon konas Helenujo. Kiel poeton, eble, ne, ĉu vi ne aŭdis pri li, sinjorino?

— Ne aŭdis. Sed mi ne estas kompetenta, ni lasu tion. Jen kion mi elpensis... — Kaj Tais rakontis al Hesiona sian planon, tremiginte la tebaninon pro malpacienco.

Post la murdo de Filipo de Makedonujo Aristotelo, invitita de li, forlasis Pelon kaj transloĝiĝis en Atenon. Aleksandro provizis lin per mono, kaj la filozofo el Stagiro fondis en Likeo — la sankta bosko de Apolono Lupa — sian lernejon, kolekton de raraĵoj kaj loĝejon por disĉiploj, kiuj sub lia gvido esploradis leĝojn de la naturo. Laŭ la nomo de la bosko la institucio de Aristotelo eknomiĝis Likeo.

Uzante sian konon de Ptolemeo kaj Aleksandro, Tais povus turni sin al Stagirano. Se la patro de Hesiona estis viva, do, kie ajn li troviĝu, onidiroj pri tiom konata kaptito devis atingi filozofojn kaj sciencistojn de Likeo.

De la loĝejo de Tais ĝis Likeo estis dek kvin olimpiaj stadioj — duonhoro da piedpaŝado, sed Tais decidis veturi sur ĉaro, por fari necesan impreson. Ŝi ordonis al Hesiona surmeti sur la maldekstran brakon ringon de sklavino kaj porti post ŝi kesteton kun rara ŝtono — verda, kun flavaj fajroj — krizolito, liverita el malproksima insulo en la Eritrea maro. Al Tais ĝin donacis komercistoj el Egiptujo. De Ptolemeo ŝi sciis pri avido de Stagirano al raraĵoj el foraj landoj kaj intencis per tiu ŝlosilo malŝlosi lian koron.

Egesiĥora ial ne aperis antaŭ la tagmanĝo. Tais deziris manĝi kun Hesiona, sed la junulino persvadis ne fari tion, alie ŝia rolo de servistino, kiun ŝi deziris honeste plenumi en la hejmo de Tais, iĝus falsa kaj senigus ŝin je bonaj rilatoj de la servistoj kaj la sklavinoj de la hetajro.

La sanktaj pinoj estis sensone kaj senmove forflugantaj per la pintoj en la varmegan ĉielon, kiam Tais kaj Hesiona malrapide iris al la galerio, ĉirkaŭigita per altaj malnovaj kolonoj, kie la maljuna saĝulo estis okupiĝanta kun disĉiploj. Stagirano estis en malbona humoro kaj renkontis la hetajron sur larĝaj ŝtupoj el oblikviĝintaj platoj. Konstruado de novaj domoj estis nur komenciĝanta.

— Kio venigis ĉi tien la fieron de la atenaj publikulinoj? — abrupte demandis Aristotelo.

Tais faris signon, Hesiona donis la malfermitan skatoleton, kaj la krizolito — la simbolo de la Krono de Kreto — ekbrilis sur nigra ŝtofo, kovranta la fundon. La grumblema buŝo de la filozofo montris rapidan subridon. Li prenis la ŝtonon per du fingroj kaj, turnante ĝin per diversaj flankoj, komencis pririgardi ĝin, traigante lumon.

— Do vi estas amikino de Ptolemeo? Li estis netalenta disĉiplo, lia menso estis tro okupita per milito kaj virinoj. Kaj vi, certe, bezonas ion ekscii de mi? — Li ĵetis al Tais akran, penetran rigardon. La hetajro trankvile renkontis ĝin, humile klinis la kapon kaj demandis, ĉu li konas ion pri sorto de la teba filozofo. Aristotelo pensis nelonge.

— Mi aŭdis, ke li ĉu mortis pro vundoj, ĉu trafis en sklavecon. Sed kial li interesas vin, hetajro?

— Tamen kial li ne interesas vin, granda filozofo? Ĉu la sorto de la kolego, glora en Helenujo, estas por vi indiferenta? — eksplodis Tais.

— Knabinaĉo, via parolo iĝas aroga!

— Indulgu, granda Stagirano! Min pro mia malklereco mirigis via indiferenteco al la sorto de la granda filozofo kaj poeto. Ĉu ne estas valorega la vivo de tia homo? Eble, vi povus savi lin...

— Por kio? Kiu kuraĝas bari vojon al la sorto, al ordono de la dioj? La venkita beoto falis ĝis la nivelo de barbaro, sklavo. Vi povas pensi, ke la filozofo Astioĥo ne plu ekzistas, kaj forgesi pri li. Por mi estas tutegale, ĉu li estis ĵetita en arĝentajn minejojn aŭ muelas grenon ĉe Kariaj bakistoj. Ĉiu homo el liberuloj elektas sian sorton. La beoto faris sian elekton, kaj eĉ la dioj ne enmiksiĝos.

La fama instruisto forturniĝis kaj, plu pririgardante la ŝtonon sub lumo, montris, ke la konversacio estas finita.

— Do vi staras sub Anaksagoro kaj Antifonto, Stagirano! — furioze kriis Hesiona. — Vi simple envias al la famo de Astioĥo, la kantisto de paco kaj belo! Paco kaj belo — jen kio estas fremda por vi, filozofo, kaj vi scias tion!

Aristotelo indigne turniĝis. Unu el disĉiploj, starinta apude kaj aŭskultinta la konversacion, svinge frapis Hesiona-n je la vango. Ŝi ekkriis kaj intencis ĵetiĝi kontraŭ la larĝoŝultra barba ofendinto, sed Tais kaptis ŝin je la mano.

— Aĉaĵo, sklavino, kiel aŭdacas vi!.. — ekkriis la disĉiplo. — Iru for, pornodioninoj!

— La filozofoj ekparolis sen hipokriteco, — moke diris Tais, — ni tuj kuru for el la saĝejo!

Kun tiuj vortoj Tais lerte elkaptis la krizoliton el la manoj de perpleksa Aristotelo, levis la himation kaj ekkuris laŭ larĝa pado inter la pinoj al la vojo. Hesiona, ne perdante la momenton, sekvis ŝin, kaj post la junulinojn impetis kelkaj viroj — ĉu fervoraj disĉiploj, ĉu servistoj. Tais kaj Hesiona sursaltis la ĉaron, kiu atendis ilin, sed la knabo-ĉaristo ne sukcesis tuŝi la ĉevalojn, kiam oni kaptis iliajn bridojn, kaj tri fortegaj plenaĝaj viroj ĵetis sin al la ĉara enirejo, malfermita malantaŭe, por detreni de sur ĝi ambaŭ virinojn. Unu kaptis Tais-on je la basko kaj ŝiris al si, sed la fleksiĝema kaj forta hetajro plu staris, alkroĉiĝinte al la flanko de la ĉaro. La afero iĝis serioza. Neniu vojaĝanto estis sur la vojo, kaj la koleraj filozofoj povis facile venki la sendefendajn junulinojn. La knabo-ĉaristo, kiun Tais prenis anstataŭ la maljuna ĉevalisto, nur senhelpe ĉirkaŭrigardadis, ne sciante, kion fari kun la homoj, barintaj la vojon.

— Vi ne foriros, putinoj! Kaptiĝis la malĉastulinoj! — ekkriegis homo kun larĝa netondita barbo, etendante la manon al Tais. Tiumomente Hesiona, elŝirinte la vipon de la ĉaristo, tutforte puŝis per ĝi la oscede kriantan buŝon. La atakinto misglutis, ektusis, depaŝis kaj falegis sur la teron. Liberigita Tais malfermis la sakon, pendigitan sur vando de la ĉaro kaj, elpreninte ujon kun pudro, surŝutis per ĝi la okulojn de la dua viro. La mallonga prokrasto rezultigis nenion. La ĉaro ne povis moviĝi de sur la loko, kaj ĝia elirejo estis barita. Sed Afrodito estis favora al Tais. Oriente, sur la leviĝanta tien ŝtona vojo, aŭdiĝis bruo de radoj kaj hufoj. El post la vojturniĝo elflugis kvaropo de furiozaj ĉevaloj en konkura ĉaro. Ĝin estis kondukanta virino! La oraj haroj kiel mantelo flugis laŭ vento — Egesiĥora.

— Tais, malakion (amiketo), tenu vin!

Sciante, ke la spartanino faros ion neordinaran, Tais kaptis la vandon de la ĉaro, kriinte al Hesiona, ke ŝi tenu sin per ĉiuj fortoj. Egesiĥora abrupte turnis la ĉevalojn, ne malrapidigante la kuron, ĉirkaŭveturis la ĉaron de Tais maldekstre kaj subite ĵetis la ĉevalojn dekstren, kroĉiĝinte per la elstaranta akso je ties akso. La puŝo renversis la barbulojn, tenintajn la ĉevalojn, kaj ili kun krioj ekruliĝis en polvo, penante eviti la hufojn kaj la radojn. La ĉevaloj de Tais ekkuregis, kaj Egesiĥora, reteninte la kvaropon kun nevirina forto, malkroĉis la nedamaĝitajn ĉarojn.

— Pelu, ne malrapidu! — kriis Tais, forte batante la nukon de la knabo. La ĉaristo rekonsciiĝis, kaj la bruna paro ekkuris plenforte, proksime sekvata de la kvaropo de Egesiĥora.

Malantaŭe el polvaj nuboj aŭdiĝis krioj, blasfemoj, minacoj. Hesiona ne eltenis kaj komencis histerie ridegi, ĝis Tais kriis al la junulino, kies sentoj ankoraŭ ne estis en ordo post la eltenitaj travivaĵoj.

Ili ne sukcesis rekonsciiĝi, kiam traflugis kruciĝon de la Aĥarna vojo. Retenante la rapidiĝintajn ĉevalojn, ili turniĝis malantaŭen kaj dekstren, malleviĝis al Iliso kaj ekveturis laŭlonge de la rivereto al la Ĝardenoj. Nur enveturinte sub la ombron de la grandegaj cipresoj, Egesiĥora haltis kaj elsaltis el la ĉaro. Tais, alkurinte al ŝi, firme kisis la amikinon.

— Ĉu bona rezultis la amatroĥio? En konkurado estas tre danĝera tia kunkroĉiĝo de radoj.

— Vi vere estas posteulino de Kiniska, Egesiĥora. Sed kiel vi aperis sur la vojo? Dankon al la dioj!

— Mi iris al vi, por veturpromeni kun vi, sed vi estis forveturinta en Likeon. Estis facile kompreni, ke vi serĉas la patron de Hesiona, kaj tio maltrankviligis min. Ni ne scipovas paroli kun saĝuloj, kaj ili ne ŝatas hetajrojn, se tiuj estas kaj belaj, kaj saĝaj. Laŭ ilia opinio, kombino de tiuj kvalitoj en virino estas kontraŭnatura kaj danĝera... — la spartanino sonore ekridis.

— Kaj kiel vi sukcesis aperi ĝustatempe?

— Mi veturis de la Likea bosko supren al la montoj, haltis tie kun la ĉevaloj kaj sendis la ĉevaliston stari sur la vojturniĝo kaj observi, kiam vi veturos. Li alkuris kun sciigo, ke vin batas la filozofoj, sed, evidente, li ne tro hastis. Mi apenaŭ sukcesis, lasinte lin sur la vojo.

— Kion ni faru? Necesas kaŝiĝi, por eviti punon — vi ja kripligis miajn malamikojn!

— Mi veturos al la Sep Bronzoj, kie loĝas Dioreo, fordonos al li la ĉaron, kaj poste ni veturu por naĝi en nian ŝatatan lokon. Via efebo veturu post mi ĝis la vojturniĝo, kaj tie vi ĉiuj atendu!

Kaj la kuraĝa spartanino ekrapidis sur sia freneza kvaropo. Ŝi baldaŭ revenis perpiede, kaj ĉiuj tri junulinoj, inklude Hesiona-n, petoladis, naĝadis kaj plonĝadis ĝis la vespero en la izola golfeto, ĝuste tiu, kien antaŭ du jaroj elnaĝis Ptolemeo.

Laciĝinte, Tais kaj Egesiĥora sterniĝis apude sur la sablo, zumanta sub batoj de ondoj, kiel bronza folio en templa planko. Kun ŝriko kaj grinco ruliĝadis rulŝtonetoj de sur la ŝtona deklivo, foriranta sub la akvon, kaj benita vento karese tuŝadis la korpojn, lacajn pro varmego. Hesiona sidis ĉe la plaŭdanta akvo mem. Ĉirkaŭpreninte la genuojn kaj metinte sur ilin la mentonon, ŝi kantetis ion neaŭdeblan en onda bruo.

— Kolerigita Stagirano faros plendon kontraŭ vi al la ginekonomoj, — diris Tais, — li ne pardonos al ni.

— Min li ne konas, — mokis la spartanino, — dum vi diris vian nomon al li. Plej verŝajne li sendos dekon da disĉiploj por detrui vian domon kaj perforti vin!

— Necesos peti amikojn noktumi en mia ĝardeno. Eble, mi dungu du-tri armitajn homojn — tio estos pli simpla, sed necesos trovi kuraĝajn homojn, — penseme diris Tais. — Ili tedis al mi, miaj atenaj amikoj.

— Mi ne timas Stagiranon, eĉ se oni ekscios, kiu surveturis la filozofojn, — firme diris Egesiĥora. — Ja mi jam decidis navigi kun la spartanoj en Egiptujon. Ĝuste pri tio mi intencis diri al vi dum la promeno.

— Do kial vi silentis? — Tais leviĝis, eksidis sur la genuoj, komprenis absurdecon de sia riproĉo, ekridis, kaj ree zorgeme kuntiris la brovojn. — Kaj ĉu vi lasas min sola, sen vi, en Ateno?

— Ne, kial do, — trankvile kontraŭis Egesiĥora, — vi veturas kun mi.

— Mi promesis tion nek al vi, nek al mi mem!

— Tiel decidis la dioj. Mi vizitis antaŭdiriston, tiun, kies nomon oni ne prononcas, same kiel la nomon de la diino, al kiu li servas.

Tais tremeris kaj paliĝis, kvazaŭ pro frosto fleksinte la elastajn piedfingrojn.

— Kial, kial vi faris tion?

— Por mi estas malfacile disiĝi de vi, kaj mi devis doni respondon al Eositeo Eŭripontido.

— Ĉu li estas el la antikva familio de lakonaj reĝoj? Kaj kion vi diris al li?

— Jes!

— Kaj kion diris tiu, kiu vidas malproksime?

— Ke por vi estos ringa vojo por multaj jaroj. Kaj ankaŭ por mi, sed mia vojo estas mallonga, kvankam mi estos kun vi ĝis ĝia fino.

Tais silente rigardis antaŭ sin en ŝtonŝutaĵon de la deklivo al herberoj, tremantaj sub vento. Egesiĥora observis ŝin, kaj stranga malgajo profundigis la anguletojn de la dika, volupta buŝo de la spartanino.

— Kiam ili eknavigos? — subite demandis Tais.

— En la dudeka tago de Boedromiono. El Gitio.

— Kaj tien?

— Semajnon antaŭ tio necesas eknavigi el Pireo. Lia propra ŝipo prenos nin kun la tuta havaĵo.

— Da tempo restis nemulte, — diris Tais, leviĝante kaj deŝutante sablon de sur la ventro, la femuroj kaj la kubutoj. Ekstaris ankaŭ Egesiĥora, dividante per la manplato krispajn tufojn de la pezaj haroj. Hesiona alkuris al Tais kun peco da ŝtofo, servanta por forviŝado de salo, viŝis ankaŭ la lakoninon. Preskaŭ ne interparolante, la amikinoj ĝisveturis la domon de Tais. Egesiĥora, kaŝinte la vizaĝon sub kovrilo, akompane de la forta ĉevalisto ekiris hejmen jam en krepusko.

En la sekva tago la tuta Agoro estis ekscitite pridiskutanta la eventon apud la Likea bosko. Atenanoj — grandaj ŝatantoj de klaĉoj — artifikadis en priskribo de la terura katastrofo. Nombro de kripligitoj sencede kreskis, ĝis la tagmezo atinginte dek kvin. La nomo de Tais estis ripetata jen kun admiro, jen kun indigno, depende de aĝo kaj sekso de parolantoj. Sed ĉiuj respektindaj virinoj konsentis en tio, ke necesas instrui «ta metroten Kressa» (la kretaninon laŭ la patrino), kiu en sia aroganteco ne ĝeniĝis rompi kvieton de la loĝejo de la granda saĝulo. La ginekonomoj jam sendis sian reprezentanton al Tais, por voki ŝin al juĝo por depozicio. Kaj kvankam Tais mem ne estis akuzata pri serioza krimo kaj, krom mona puno, al ŝi nenio minacis eĉ okaze de maljusta iro de la afero, ŝia amikino povis esti severe punita. Atestantoj vidis virinon, rapidege veturintan sur ĉaro, kaj la tuta urbo sciis, ke tetripon — ĉevalan kvaropon — povis konduki nur la hetajro Egesiĥora. Ŝiaj protektantoj prokrastis la aferon, sed baldaŭ evidentiĝis, ke unu el la filoj de influa kaj nobla Aristodemo estis kripligita per hufoj kaj radoj. Ankoraŭ tri disĉiploj de Stagirano postulis kompenson por rompitaj ripoj, brakoj kaj kruroj. Kaj en la «pezaj» tagoj de Metagejtniono — tri lastaj tagoj de ĉiu monato, dediĉitaj al la mortintoj kaj al la subteraj dioj — Egesiĥora nokte subite venis al la amikino akompane de siaj sklavoj kaj de tuta taĉmento da junuloj, ŝarĝitaj per ligaĵoj kun plej valora havaĵo.

— Ĉio estas finita, — deklaris la spartanino, — mi vendis la ceteron.

— Kaj la ĉevaloj?! — timigite ekkriis Tais.

La morna vizaĝo de la amikino subite heliĝis.

— Ili jam estas sur la ŝipo, en Muniĥio. Kaj mi mem estos tie jam antaŭ la mateno. Do, la antaŭdiristo iĝis malprava kaj la volo de la dioj disigas nin.

— Ne! — arde diris Tais. — Ankaŭ mi decidis...

— Kiam vi decidis?

— Nun.

La lakonino kunpremis la amikinon en forta brakumo kaj viŝis larmojn de ĝojo per ŝiaj haroj.

— Sed mi bezonas tempon, por paki miajn aĵojn. Mi ne vendos la domon, sed lasos ĝin al la fidela Akesio. Kaj la ĝardenisto kun la edzino same restos. La ceterajn — Klonaria-n, Hesiona-n kaj la ĉevaliston — mi prenos kun mi. Necesas tri tagoj...

— Estu tiel: ni navigas al Egino, kaj post tri tagoj revenos por kunpreni vin.

— Ne, prefere ne revenu, sed atendu min en Herakleo. Mi trovos maristojn, kiuj volonte kaj altirante nenies atenton transportos min. Ni rapidu, ni ĉion decidis.

— Tais, kara! — Egesiĥora ankoraŭfoje brakumis ŝin. — Vi demetis ŝtonon de sur mia hepato!

Kaj la spartanino, kantetante, komencis malleviĝi sur la Pirean vojon antaŭ sia improvizita taĉmento.

«Mi demetis, kaj vi surmetis», — pensis Tais, rigardante post la viglan lakoninon. Ŝi movis la rigardon supren, al siaj ŝatataj stelfiguroj super la nigraj pintoj de la cipresoj, kiuj tiomfoje aŭskultis ŝiajn silentajn preĝojn al Afrodito Urania. La hetajro eksentis senekzemplan sopiron, kvazaŭ ŝi estis por ĉiam adiaŭanta la grandan urbon, plenigitan per potenca belo, kreita de multaj helenaj artistoj en dekoj da generacioj.

Ŝi sendis Klonaria-n, ekscititan de la mistera nokta vizito, por voki Talmidon — fortegan atleton, kiu loĝis najbare. Armita per ponardo kaj kupra klabo, li plurfoje akompanadis la hetajron, kiu ŝatis fojfoje vagi nokte. Tais bone pagis, kaj Talmido sensone ŝteliradis poste, ne malhelpante al la junulino senti sin sola vidalvide kun nokto, steloj, statuoj de dioj kaj herooj.

En tiu ĉi nokto Tais malrapide ekiris al Pelasgikono — muro el grandegaj ŝtonoj, masonita de foraj prauloj ĉe la fundamento de Akropolo. Eble, tio estis la potenca popolo, kies sango fluis en la vejnoj de la duonkretanino? Tiuj ŝtonoj ĉiam altiradis Tais-on. Kaj ankaŭ nun ŝi tuŝis per la mano ŝtonpecegon kaj subite alpremiĝis per la tuta korpo al la ŝtono, sentante tra la maldika ĥitono ĝian neelĉerpeblan varmecon kaj malmolecon.

Mallumo de la senluna helstela nokto estis simila al tralumata nigra ŝtofo. Nur en la travidebla kaj lumoporta aero de Helenujo eblis sperti tian senton. La nokto vestis ĉion ĉirkaŭe, kiel maldikega kovrilo sur la statuo de nuda Anahita, en Korinto, — kovrante kaj samtempe malkovrante nekonatajn profundojn de sekretaj emocioj.

Tais mallaŭte suriris laŭ elfrotitaj ŝtupoj al la templo de Venko. El post la ŝultro de Pnikso brileris fora fajreto — lucerno super Baratrono — terura fendego, rememoriganta al la atenanoj pri kolero de Pozidono la Tertenanto. Tien oni faligadis oferojn al la minacaj subteraj dioj kaj erinioj. La juna hetajro ankoraŭ ne pensis pri Hadeso, kaj ŝi faris nenion, por timi la diinojn de venĝo. Tamen, la dioj estas enviemaj... Rimarkinda belo, gajo, sukceso kaj adoro — ĉio, kio dorlotis Tais-on ekde la dekkvin-jara aĝo, povas altiri ilian koleron, kaj tiam sekvos malfeliĉoj. Saĝaj homoj eĉ intence deziras, ke sukcesoj alternu kun malsukcesoj, feliĉo — kun malfeliĉoj, opiniante, ke per tio ili gardas sin kontraŭ pli detruaj batoj de la sorto. Al Tais tio ŝajnis absurda. Ĉu eblas aĉeti al si feliĉon, kliniĝante antaŭ la dioj kaj petegante pri sendo de malfeliĉo? La malicaj diinoj sukcesos fari baton tiom doloran, ke post ĝi ajna feliĉo ŝajnos amara. Ne, ŝi prefere, simile al Niko, leviĝos sur la pinton de klifo kaj, se ŝi falos de sur ĝi, do jam por ĉiam...

Tais deŝiriĝis de kontemplado de la fajreto super Baratrono kaj pensis, ke morgaŭ necesos baki magison — oferan kukon por Hekato — la diino de vojkruciĝoj, malproksime trafanta kaj ne tralasanta postrestintajn vojaĝantojn. Kaj ankoraŭ oferon al Atena Kaleŭtia — la diino de vojoj. Kaj poste ne forgesi Afroditon Eŭploja-n — de bona navigado. Pri tio zorgos Egesiĥora.

Facilaj rapidaj paŝoj de Tais klare eĥis sub la kolonaro de ŝia ŝatata templo de Niko Apteros, sur kies ŝtupoj ŝi sidis iom, rigardante al nanaj fajretoj, kiuj iuloke, kiel lampiroj, disĵetitaj de vento, flagris sur stratoj de la kara urbo; al la lumturo en Pireo kaj al du malaltaj lumoj de Muniĥio. Tie, verŝajne, la ŝipo kun Egesiĥora jam eliris en la Saronan golfon, kaj iras suden, al nemalproksima Egino.

Kiam Tais malleviĝis al la Agoro kaj iris preter la malnova, forlasita templo de la Nokto — Niktoono, samtempe du «noktaj korvoj» (otusoj) traflugis ĉe la dekstra flanko — duobla feliĉa antaŭsigno. Kvankam kaj ĉirkaŭ Ateno, kaj en la urbo mem loĝis multege da tiuj sanktaj birdoj de Atena, tia koincido okazis al Tais unuafoje. Faciligite suspirinte, ŝi plirapidigis la paŝojn al la mornaj kaj masivaj muroj de la antikva sanktejo de la Patrino de la Dioj. Post la dekadenco de la antikva minia religio la sanktejo iĝis la ŝtata arĥivo de Ateno, sed tiuj, kiuj plu kredis je ĉiopovo de Rea kaj de la ina elemento en la mondo, venadis ĉi tien nokte, por, almetinte la frunton al la angula ŝtono, ricevi averton pri minacanta danĝero. Tais longe alpremiĝadis jen per la frunto, jen per la tempioj al la ŝtono, polurita dum jarcentoj, sed aŭdis nek facilan zumon, nek apenaŭ senteblan tremon de la muro. Rea-Kibela sciis nenion, kaj, sekve, en la proksima tempo al la hetajro nenio minacis. Tais preskaŭ ekkuris okcidenten, al Keramiko kaj al sia domo tiel rapide, ke Talmido malkontente ekgrumblis malantaŭe. La hetajro atendis la atleton, brakumis lin je la kolo kaj rekompencis per kiso.

Iomete konsternita, la fortulo levis ŝin sur la brakojn kaj, malgraŭ rida protesto, ekportis hejmen, kiel la plej bonan valoraĵon por ĉiu heleno.

En la tago de eknavigo, difinita de Tais, la vetero ŝanĝiĝis. Grizaj nuboj amasiĝis sur la montoj, malaltigis la altan ĉielon super la urbo, pudris per cindro la orecan marmoron de statuoj, muroj kaj kolonoj.

Eŭriklidiono, la forta nord-orienta vento, pravigis sian nomon «levanta larĝajn ondojn» kaj rapide pelis la etan ŝipon al la insulo Egino.

Tais, starante sur la poŭpo, turnis la dorson al la foriranta malantaŭen bordo de Atiko kaj fordonis sin al trankviliganta balanciĝado sur grandaj ondoŝveloj. El la memoro ne foriradis hieraŭa renkontiĝo kun homo, nekonata al ŝi, militisto, kun spuroj de vundoj sur la nuda brako kaj kun cikatro sur la vizaĝo, duonkaŝita per la barbo. La nekonato haltigis ŝin sur la strato de Tripiedoj, ĉe la statuo de Satiro Periboetono («tutmonde konata»), skulptita de Praksitelo.

Rekte al ŝi rigardis la penetremaj glaŭkaj okuloj, kaj la hetajro eksentis, ke al tiu homo ne eblas diri malveron.

— Vi estas Tais, — diris li per peza malalta voĉo, — kaj vi forlasas nian Atenon sekve de Ĥrizokoma, la spartanino.

Tais, miregante, jese klinis la kapon.

— Malbone iras aferoj en la Atena civito, se ĝin forlasas belo. Belo de virinoj, arto, metioj. Antaŭe ĉi tien venadis belo, nun ĝi fuĝas de ni.

— Al mi ŝajnas, ho nekonato, ke miaj samcivitanoj estas multe pli okupitaj pri penoj superruzi kontraŭulojn en milito kaj komerco, ol adoras tion, kion kreis iliaj antaŭuloj kaj ilia tero.

— Vi pravas, junulino. Memoru — mi estas amiko de Lizipo, la skulptisto, kaj mem estas skuptisto. Baldaŭ ni direktos nin en Azion, al Aleksandro. Vi ne preteros la saman celon — pli aŭ malpli frue ni renkontiĝos tie.

— Mi ne scias. Apenaŭ. La sorto tiras min al alia flanko.

— Ne, tiel estos. Tiam aperos Lizipo — li delonge deziras renkontiĝi kun vi, kaj mi same. Sed li havas siajn dezirojn, mi — aliajn...

— Estas malfrue, — diris la hetajro, sincere bedaŭrante. La atento de unu el la plej grandaj artistoj de Helenujo flatis al ŝi. Belaj legendoj cirkuladis pri amo de Praksitelo al Frina, de Fidio — al Aspazio.

— Sed mi ne diras: nun! Vi estas tro juna. Por niaj celoj necesas korpa matureco, sed ne famo. Sed la tempo venos, kaj tiam — ne rifuzu. Geliajne!

La nekonato, ne nominte sin, foriris per larĝaj, dignoplenaj paŝoj, kaj la konfuzita hetajro ekhastis hejmen...

## Ĉapitro III. Fuĝo suden


Starante sur ferdeko de la malpeza ŝipo, Tais pensis pri la nekonato. Ĉu vere, kiam la viva forto estingiĝas en popolo kaj lando, tiam la belo malkreskas kun ĝi kaj ties serĉantoj foriras en aliajn landojn? Tiel okazis al Kreto, al Egiptujo. Ĉu vens la vico de Helenujo? La koro kunpremiĝas ĉe nura rememoro pri la admirinda urbo de la Virgulino. Kio antaŭ ĝi estas Korinto, Argoso, nun detruita Tebo?

Mallerte paŝante laŭ la balanciĝanta ferdeko, al Tais aliris Klonaria.

— Ĉu vi deziras manĝi, sinjorino?

— Ankoraŭ ne.

— La direktilisto diris, ke baldaŭ estos Herakleo. Rigardu, Egino jam tuta ekstaris el la maro.

— Kie estas Hesiona?

— La serpentidino dormas, kiel ŝia prapatrino.

Tais ekridis kaj karesis la vangon al la junulino.

— Ne ĵaluzu, ja mi ne faris kun vi lesban aliancon.

— Kaj kun ŝi, sinjorino?

— Vi scias, mi ne deziras esti amatino de virino, eĉ de tiom bela kaj kuraĝa, kiel Egesiĥora. Sed sufiĉas pri tiuj bagateloj, veku la «serpentidinon».

Hesiona, haste ĵetinte al la vizaĝo maran akvon, venis al sia mastrino. Tais demandis la tebaninon pri ŝiaj pluaj intencoj. Kvankam Hesiona petegis preni ŝin kun si, al la hetajro ŝajnis, ke ŝi faras eraron, forlasante Atikon, kie estas pli multaj eblecoj por trovi ŝian patron. La plej granda sklavbazaro de Helenujo estis en Ateno. Ĉiutage sur ĝiaj podioj oni vendadis po kelkaj centoj da homoj. Per komercistoj, ligitaj kun ĉiuj urboj de Helenujo kaj de la landoj, ĉirkaŭantaj la Internan maron, eblis esperi ekscii ion pri filozofo Astioĥo. Hesiona konfesis, ke post la nokta apero de Egesiĥora ŝi vizitis antaŭdiriston. Li postulis ian aĵon, apartenintan al ŝia patro. La tebanino ne sen timo enmanigis al li etan intajlon sur maldika ĉeneto, kiun ŝi kaŝis en la nodo de siaj haroj. Sur la verdeta «mara ŝtono» — berilo — lerta ŝtonĉizisto reproduktis portreton de ŝia patro, kaj tiu donacis ĝin al la filino en ŝia nimfa (fianĉina) tago — nur antaŭ tri jaroj. La antaŭdiristo nelonge tenis la intajlon en siaj strangaj fingroj kun kvadrataj finoj, suspiris kaj kun neŝancelebla certeco deklaris, ke la filozofo estas mortinta kaj, probable, la sama sorto atingis la fraton de Hesiona jam sur la muroj de ilia urbo.

— Nun mi havas nur vin, sinjorino, — diris Hesiona, obstine nomante tiel Tais-on, malgraŭ la malpermeso, — kiel do mi ne sekvu vin kaj ne dividu vian sorton? Ne malakceptu min, ĉu bone? — la junulino alpremiĝis al la genuoj de la hetajro.

— Probable, tio estas la sorto! — konsentis Tais. — Sed mi estas nek edzino, nek filino de aristokrato, ne apartenas al reĝa familio, mi estas nur hetajro, ludilo de la sorto, tute dependanta de hazardo.

— Mi neniam forlasos vin, sinjorino, kio ajn okazu!

Tais rigardis al la tebanino ruze kaj sperte, facile elmetinte la pinton de la lango, kaj la junulino ruĝegiĝis.

— Jes, jes! La potencon de Eroso timas Afrodito mem, kion do faru ni, mortemuloj?

— Mi amas neniun viron, — kun abomeno ekkriis Hesiona, — kaj se ekamos... mi murdos lin kaj min!

— Vi estas multe pli knabino, ol mi pensis, rigardante al via korpo, — malrapide diris la hetajro, mallarĝigante la okulojn, por vidi la malfermiĝintan Heraklean havenon.

Oni estis atendantaj ilin, ĝuste kalkulinte la limtempon de la navigado. Tais ekvidis Egesiĥora-n, ĉirkaŭitan de grupo da militistoj, kies fortaj staturoj estis rimarkeblaj de malproksime. En la sama tago la ŝipo, kiu forveturigis Egesiĥora-n el Ateno kaj estis staranta en Herakleo, atendante Tais-on, komencis tritagan navigadon al Gitio, situanta nemalproksime de la enfluejo de rivero Eŭroto, en la profundo mem de la Lakona golfo, kie oni ekipadis spartajn ŝipojn. Se Eŭriklidiono plu blovus, do la navigado mallongiĝus ĝis du tagoj, sed en tiu sezono nord-orientaj ventoj ne estis stabilaj.

La koramiko de Egesiĥora troviĝis en Gitio, kolektante sian grandan taĉmenton. La ŝipon estris lia hekatontarĥo — centestro, kiu ne plaĉis al Tais pro tro avidaj rigardoj, per kiuj li penis trapenetri ŝian himation. Sed Egesiĥora plene regis la militiston, ne ĝeniĝante pro malkaŝa adoro flanke de malpli altrangaj estroj, de simplaj lancistoj, plenumantaj rolon de remistoj, kaj de maljuna unuokula direktilisto, kies sola okulo, ronda, kiel ĉe ciklopo, sukcesadis rimarki ĉion, okazantan ĉirkaŭe. Eta malĝusteco en bato de remilo, neĝustatempa turno de direktiloj, iomete malrapidiginta iron de la ŝipo — ĉio kaŭzadis akran mallaŭdan krion, post kiu sekvis venena ŝerco. La militistoj moknomis la maljunan direktiliston fenico, sed rilatis al li kun respekto.

La akvo de la Lakona golfo, glata, kiel la blua spegulo de la filino de la Cigno, donacita al ŝi de Afrodito mem, ŝajnis, malrapidigas iron de la ŝipo simile al densa trinkaĵo. Meze de la vojo, kontraŭ la kabo de Cipresoj, la maro iĝis herbe verda. Ĉi tien atingadis akvoj de Eŭroto — granda rivero, ĉe kies komenco staris la ĉefurbo de Lakonujo — Sparto, en distanco de 240 stadioj for de la haveno. Maldekstre altis kruta, roka kaj severa montaro Tajgeto — la loko, fama por tuta Helenujo, kien oni forportadis novnaskitojn, en kiuj sciuloj el plejaĝuloj trovis mankojn de la kompleksio aŭ sano. Proksimiĝis la enfluejo de Smeno kun haveno Laso, plenigita de multegaj etaj ŝipoj. La ŝipo iris pretere, ĉirkaŭirante la larĝan kabon, post kiu troviĝis la ĉefa haveno de Lakonujo — Gitio.

La ŝipo albordiĝis en la suda golfeto, tie, kie la kruta deklivo de la kabo estis fleksiĝanta norden, ŝlosante la internan parton de la haveno. La profunda akvo staris kiel malhela spegulo, kvankam portanta pluvnubojn Notoso — la suda vento — kun forto blovis de sur la apudborda montoĉeno, batante al la kontraŭa rando de la golfo. La ferdeko de la ŝipo iĝis je proksimume kvar ulnoj sub la varfo, kaj la elfrotitaj traboj de ties rando iĝis sur la nivelo de la kapoj de Tais kaj Egesiĥora, starantaj sur la poŭpo. Ambaŭ hetajrojn, vestitajn en intenskoloraj ĥitonoj, Tais — en or-flava, kaj la spartanino — en nigra, kiel nokto, oni rimarkis tuj. Kun krio «eleleu, eleleu» al ili alkuris kelkaj militistoj — kaj antaŭ ĉiuj estis barba giganto, etendinta ambaŭ manojn al Egesiĥora. Tiu malakceptis la helpon de Eositeo kaj almontris al li la antaŭan parton de la ŝipo, kie sub kana markezo frapadis per la hufoj la kvar ĉevaloj. La spartanoj rigidiĝis en ne malpli granda admiro, ol antaŭ la virinoj, kiam militistoj kaj du ĉevalistoj komencis garde elkonduki la strabantajn, abrupte movantajn la orelojn virĉevalojn. La timona paro havis tiun raran koloron, kiun atenanoj nomas leŭkofaes — blindige blanka, kaj la aljunga paro estis leŭkopirros, aŭ or-rufa, simile al sia mastrino. La kombinon de la blanka kun la ora koloro oni opiniis speciale feliĉa ekde tiam, kiam de antikva Kreto venis la arto fari ĥriselefantinajn[5] statuojn de dioj.

De sur la varfo oni mallevis pasponteton. Unu el la timonaj ĉevaloj, kiu iris unua, subite rifuzis surpaŝi la fleksiĝantan lignon kaj saltis rekte sur la varfon. La ŝipo kliniĝis pro la potenca puŝo, kaj la dua blanka ĉevalo, sekvinta la kunfraton, ne sukcesis elsalti el la ŝipo, sed, kroĉiĝinte per la antaŭaj hufoj al la rando de la varfo, restis stari baŭme. La ŝipo komencis deiri de la varfo. La fendo inter la muro kaj la ŝiprando komencis plilarĝiĝi. Egesiĥora ekvidis, kiel streĉiĝis ĉiuj muskoloj de la ĉevalo, ŝvelis granda vejno sur la flanko de la ventro en peno teni sin. La spartanino ĵetiĝis al la ĉevalo, sed ŝin antaŭis militisto, desaltinta de sur la varfo. La ŝipo balanciĝis ankoraŭ iom, la hufoj de la ĉevalo komencis gliti de sur la trabo, sed la militisto, kun mirinda kuraĝo kaj forto subpuŝinte la ĉevalon sub la gropo, fakte elĵetis ĝin sur la varfon. Li ne sukcesis eviti baton de la malantaŭaj piedoj kaj falis sur la ŝanceliĝeman ferdekon, sed tuj leviĝis sendifekta.

— Gloron al Menedemo! — kriis la estro de la spartanoj, kaj Egesiĥora regalis la fortulon per varmega kiso.

— Ha, ha! Atentu, Eositeo, ne perdu vian ĥrizokomon!

— Ne, tio ne estos!

La estro de la lakonoj desaltis sur la ŝipon, kaptis Egesiĥora-n kaj en momento trafis sur la varfon. Laŭ la pasponteto oni ekkondukis la orajn virĉevalojn, kaj Tais restis sur la poŭpo, ridante pri penoj de la amikino liberiĝi el la potenca brakumo. La heroo Menedemo staris sur la ferdeko, rigidiĝinte pro admiro antaŭ la nigrahara atenanino, kies kupran sunbrunon kaj grizajn okulojn emfazis la flava ĥitono. La spartano estis vestita nur en epoksido — mallonga ĥitono, fiksita sur unu ŝultro. La sola signo de militisto sur li estis larĝa zono. Dum la lukto kun la ĉevalo la ĥitono falis de sur la ŝultro, nudiginte la spartanon ĝis la talio. Tais kun intereso rigardis lin, subite rememorinte la Lanciston de Polikleto, por kiu kiel modelo servis same lakona junulo. Menedemo havis same potencan torson, kolon kaj krurojn, kiel la fama statuo. Sur la konveksa larĝega brusto kiel potencaj platoj kuŝis la brustaj muskoloj, per la malsupra rando preskaŭ atingante la regulan arkon de la facile elstaranta ripa rando. Sube la ventraj muskoloj estis tiom densaj, ke anstataŭ maldikiĝo en la talio ili pendis elstarante super la femuroj. Tia kiraso de ventraj muskoloj povis elteni baton de malantaŭaj piedoj de freneza ĉevalo sen ajna damaĝo. La plej mallarĝa loko de la korpo estis sur la supra parto de la femuroj, kvankam iliaj muskoloj kaj speciale la kruroj larĝe pufiĝis super kaj sub la genuoj.

Tais ekrigardis en la vizaĝon de la ĝeniĝinta atleto. Li ruĝiĝis tiel, ke la malgrandaj oreloj kaj la infane rondaj vangoj kuniĝis en kontinua punca makulo kun la kolo, sidanta kiel potenca trunko sur la glataj linioj de la rektaj ŝultroj, rondiĝantaj per du potencaj tuberoj.

— Nu, Menedemo, — mokis Egesiĥora, — probable, vi ne levos Tais-on. Ŝi estas pentasĥiliobojon (kostas kvin mil bovojn). — La spartanino aludis la prezon, promesitan de Filopatro sur la muro de Keramiko. Antikvaj arĝentaj moneroj de Ateno, kiujn emisiis jam Tezeo kun bildo de virbovo, iam egalis per la prezo al bovo kaj tial nomiĝis simple bovoj. Elaĉeton por fianĉino en la antikva terkultura Ateno oni ĉiam pagadis per bovoj, tial junulino en familio nomiĝis «bovojn donanta». La plej grandaj elaĉetoj egalis al cent bovoj — hekatonbojon — proksimume al kosto de du minoj, kaj tial la monstra prezo de la «elaĉeto» de Tais per mira murmuro trairis la grupon de militistoj.

Menedemo eĉ deiris je paŝo, kaj Tais, sonore ekridinte, kriis: «Kaptu do!» La militisto instinkte levis la brakojn, kaj la junulino saltis de sur la poŭpo. Lerte kaptita de Menedemo, ŝi oportune eksidis sur la larĝa ŝultro, sed tiam Hesiona kun kriego: «ne lasu min, sinjorino, kun militistoj» kroĉiĝis al la piedo de la atenanino.

— Prenu ankaŭ ŝin, Menedemo, — sub komuna rido diris Tais, kaj la atleto facile ekportis ambaŭ junulinojn sur la varfon.

Dum la tuta sekva tago, malgraŭ pluvo kun vento, alfluganta de tempo al tempo, Egesiĥora kaj Eositeo veturadis, promenigante la purigitajn kaj banitajn ĉevalojn. Tuj kiam la vetero sereniĝis kaj la suno sekigis glitan koton, la spartanino proponis al Tais veturi en la ĉefurbon de Lakonujo. La vojo laŭ la valo de Eŭroto delonge famis pro oportuneco por ĉevala kuro. La ducent kvardek stadioj, dividitaj je du etapoj, ne konsistigis malproksiman vojaĝon por la kurĉevaloj de Egesiĥora. La ĉaro, sur kiu veturis Eositeo kaj Menedemo, ĉiam restadis post la freneza kvaropo. La tuta vojo ĝis la ĉefurbo traflugis por Tais tre rapide, kaj, absorbita de veturado, en penoj firme teni sin dum riskaj turniĝoj, la hetajro preskaŭ tute ne ekkonis la landon. Neniam antaŭe ŝi estis en Sparto. Ju pli proksime ili estis alveturantaj al la urbo, des pli multaj homoj salutadis Egesiĥora-n. Komence Tais pensis, ke krioj kaj mansvingoj rilatas al Eositeo, la stratego kaj nevo de la reĝo Agiso, sed homoj alkuradis al ili kun ne malplia entuziasmo ankaŭ tiam, kiam la ĉaro de la militistoj restis fore malantaŭe. Ili enveturis boskon da dikegaj kverkoj, kies branĉoj kuniĝis tiel dense, ke en la arbaro regis duonmallumo. La seka grundo, kovrita de dika folia tavolo, akumuliĝinta dum jarcentoj, ŝajnis dezerto. La loko havis mornan karakteron, tial spartanoj nomis ĝin Skotito. Trairinte la boskon, la ĉaro ekkuris en la urbon. Egesiĥora haltis nur ĉe la statuoj de Dioskuroj, en komenco de rekta strato aŭ aleo, nomiĝanta Dromos — Kuro. Spartaj junuloj ĉiam konkuradis ĉi tie en kurado. Preterpasantoj kun miro rigardis la ĉaron kun bonegaj ĉevaloj kaj du belegaj virinoj. Sed se en Ateno por gapi tielaĵon kolektiĝus milhoma amaso, do en Sparto la venintojn ĉirkaŭis nur kelkaj dekoj da militistoj kaj efeboj, ĉarmitaj de belo de la junulinoj kaj de la ĉevaloj. Tamen, kiam la akompanantoj atingis ilin kaj kune elveturis sur larĝan aleon, kronitan de gigantaj platanoj, krioj kaj salutoj rekomenciĝis kun speciala forto. Eositeo baldaŭ haltis apud negranda sanktejo, konstruita sur la rando mem de la Platana bosko (kiel nomiĝis la aleo). Egesiĥora deiris de sur la ĉaro. Surgenuiĝinte, ŝi faris verŝoferon kaj bruligis pecon da aroma rezino de lavsonia arbusto. Menedemo klarigis al Tais, ke tiu ĉi templo estas dediĉita al memoro de Kiniska, filino de Arĥidemo, sparta reĝo — de la unua el la virinoj de Helenujo kaj de la tuta ekumeno, kiu atingis en Olimpiko venkon en konkuro de tetripoj — en tre danĝera afero, postulanta grandegan ĉevalan arton.

— Ĉu ŝi estis fratino de Agiso? La sanktejo aspektas antikva, — nekomprene demandis Tais. La spartano ridetis per sia infana, iomete naiva rideto.

— Tio estas ne tiu Arĥidemo, la patro de nia reĝo, sed la antikva. Tre antaŭlonge tio estis...

Spartanoj, evidente, agnoskis Egesiĥora-n heredantino de sia heroino, ili alportadis al ŝi florojn kaj seninterrompe vokadis en siajn hejmojn. Eositeo malakceptis ĉiujn invitojn kaj veturigis siajn belajn gastinojn en grandan domon kun vasta ĝardeno. Multaj divers-aĝaj sklavoj elkuris por akcepti la ĉevalojn, kaj la spartano kondukis sian amatinon kaj ŝian amikinon en la internajn, sufiĉe modeste meblitajn ĉambrojn. Kiam la junulinoj restis en la virina duono, tute ne tiel strikte dislimigita disde la vira, kiel en Ateno, Tais demandis la amikinon:

— Diru, kial vi ne restos ĉi tie, en Sparto, kie vi estas hejma, kie vi plaĉas al la popolo kaj...

— Dum mi havas mian kvaropon, belon kaj junecon. Kaj kio poste? Spartanoj estas malriĉaj — vidu, eĉ la nevo de la reĝo veturas kiel dungosoldato en fremdan landon. Tial mi estas hetajro en Ateno. Miajn sampatrujanojn, kiel ŝajnas al mi, tro absorbis fizika perfekteco kaj militista edukado, kaj tio ne sufiĉas nun por sukceso en la mondo. En la antikveco estis alie.

— Ĉu vi deziras diri, ke la lakonoj ŝanĝis kleron kaj mensan evoluon al fizika fortikeco?

— Eĉ pli malbone. Ili fordonis sian mondon de emocioj kaj racio kontraŭ batala milita supereco kaj tuj trafis en kruelan oligarĥion. En senĉesaj militoj ili alportadis morton kaj detruon al aliaj popoloj, dezirante cedi nenion kaj al neniu. Kaj nun da miaj sampatrujanoj en Sparto estas multe malpli, ol da atenanoj en Atiko. Kaj spartaninoj donas sin eĉ al siaj sklavoj, nur estu pli da knaboj, da kiuj naskiĝas malmulte, tre malmulte kompare kun tio, kion voras militaj aferoj.

— Mi komprenas, kial vi ne deziras resti ĉi tie. Pardonu min pro la nescio. — Tais karese brakumis Egesiĥora-n, kaj la forta lakonino alpremiĝis al ŝi simile al Hesiona.

La spartanoj retenadis siajn ĉarmajn gastinojn, tagon post tago devigante ilin prokrasti la forveturon. Finfine Tais kategorie deklaris, ke ŝiaj homoj disfuĝos kaj ke ŝi devas ordigi siajn aĵojn, haste pakitajn por la vojaĝo.

La revena vojo estis multe pli longa. Tais deziris bone pririgardi la landon, nekonatan al ŝi. Tial Egesiĥora kaj Eositeo forveturis kune sur la kvaropo, kaj Menedemo iĝis veturigisto de Tais. Ili veturis nehaste, fojfoje deflankiĝante de la ĉefa vojo, por pririgardi legendan lokon aŭ malnovan templon. Tais-on surprizis grandega kvanto de temploj de Afrodito, de nimfoj kaj de Artemiso. La sanktejoj, modestaj amplekse, kaŝiĝis en sanktaj boskoj, kiuj estis kovrantaj tutan Lakonujon. La kulto de la virinaj diaĵoj en Sparto konformis al la alta stato de la spartaj virinoj, kiuj libere veturadis kaj paŝadis ĉie, iradis solaj en foraj vojaĝoj. Partopreno de junulinoj en gimnastiko, atletaj konkuroj, publikaj festoj egale kun junuloj ne mirigis la hetajron — ŝi multe aŭdis pri tio. Festoj ĉi tie kolektadis ne nur nudajn junulojn, montrantajn siajn valorojn, sed ankaŭ junulinojn, fiere defilantajn preter amaso da ravitaj spektantoj en templon por oferado kaj sanktaj dancoj.

Ĉiuj hetajroj de la alta korinta lernejo opiniis sin spertuloj de dancoj kaj gvidis junajn lernantinojn — aŭletridojn. La antikvan verkon de Aristoklo pri dancoj ili lernadis parkere. Sed unuafoje en la vivo Tais ekvidis bonegan plenumadon de dancoj fare de multaj homoj rekte sur stratoj de la ĉefurbo. Omaĝe al Artemiso, kiun ĉi tie oni opiniis la diino de senriproĉa sano, tute nudaj gejunuloj dancis Kariotison — tre fieran kaj majestan dancon, aŭ Lamproteron — dancon de pureco kaj klareco. Danco Gormo estis plenumata de pli aĝaj homoj — nudaj geviroj rondiris ringe, preninte la manojn unu de la alia, montrante per si kolieron.

Tute ĉarmis la hetajron Jalkado — infana danco kun tasoj da akvo. Larmoj de admiro kunpremis la gorĝon, kiam ŝi rigardis vicojn da belegaj spartaj infanoj, plenaj je sano kaj mirinde regantaj sin. Ĉio ĉi renaskis en la okuloj de Tais la morojn de antikva Kreto kaj legendojn pri festoj de Britomartis — la Kreta Artemiso.

Influo de la antikva religio kun supereco de la virinaj diaĵoj ĉi tie sentiĝis multe pli, ol en Atiko. En Sparto, ĉe malpli granda nombro de homoj, estis pli multe da tero, kaj la lakonoj povis rezervi lokojn por herbejoj aŭ boskoj. Vere, Tais vidis dum la vojaĝo multe pli da gregoj, ol sur la samlonga vojo ekde Ateno ĝis Souniono — la fina kabo de Atiko, kie super terura krutaĵo ĉe borda klifo estas konstruata nova templo de la Bluokula Virgulino.

Menedemo kaj Tais ĝisveturis Gition nur post la sunsubiro, renkontitaj per bondeziro pri longa vivo kaj pri multaj infanoj, tia, kiaj aŭdeblas dum nimfio — nupta festo. Menedemo ial ekkoleris kaj intencis forlasi la rondon de la gajaj kunuloj, kiam subite venis malalta meseniano kaj deklaris, ke ĉio estas preta por la morgaŭa ĉaso.

En vastaj kanaj densejoj inter Eŭroto kaj Gelaso nestiĝis grego de grandegaj aproj. Iliaj noktaj rabatakoj nemalmulte malutilis al najbaraj kampoj kaj eĉ al la sankta bosko, plena je floroj. Ĝin tutan prifosis la malsataj porkoj, amasiĝintaj en la ĉebordaj kanoj.

La militestroj, ekde stratego Eositeo mem ĝis lasta dekestro, ekjubilis. Ĉasado al aproj en kanoj estas speciale danĝera. Nenio videblas ĉirkaŭe, krom mallarĝaj padetoj, eltretitaj de animaloj en diversaj direktoj. Kiel altaj muroj staris kanoj, altaj je ĉirkaŭ sep ulnoj, kovrantaj duonon de la ĉielo. En senventa sufoka varmego jen tie, jen ĉi tie sonore krakas sekaj tigoj. En ajna momento kanoj povas disiĝi, tralasante furiozan virporkon kun longaj, ponarde akraj kojnodentoj, aŭ frenezan porkinon. Moviĝoj de la animaloj similas fulmon. Perpleksa ĉasanto ne sukcesos kompreni, kiel li trafos sur la teron kun la kruroj, distranĉitaj per bato de la kojnodentoj. Virporko estas ankoraŭ ne tiom malica: batinte, ĝi preterkuras pluen. Porkino estas pli malbona — faliginte ĉasanton, ĝi tretas lin per la akraj hufoj kaj ŝiras per la dentoj, elŝirante tiajn pecojn de karno kaj haŭto, ke la vundoj poste ne saniĝas dum jaroj. Tamen ekstrema streĉo dum atendado de besto kaj mallonga, furioza batalo kun ĝi tre altiras kuraĝulojn, kiuj deziras elprovi sian kuraĝon.

La militistoj komencis pridiskuti la planon de la morgaŭa ĉaso kun tia entuziasmo, ke ambaŭ hetajroj eksentis sin forgesitaj. Egesiĥora ne ĝeniĝis rememorigi pri sia belega persono. Eositeo interrompis la konsiliĝon, pensis nelonge kaj subite decidis: niaj gastinoj same partoprenu la ĉason. Se ni estas kunaj, do ni estu kunaj ĉie — kaj en Egiptujo kaj en la kanoj de Eŭroto. Menedemo subtenis lin kun tia pasio, ke pli aĝaj militistoj nevole ekridis.

— Tio estas neebla, sinjoro, — kontraŭis la meseniano, — ni nur pereigos la belulinojn!

— Atendu! — levis la manon Eositeo. — Vi diras, ke ĉi tie, — li almontris al desegno de la loko, farita sur la tero, — estas antikva sanktejo de Eŭroto. Certe, ĝi estas starigita sur monteto, ĉu?

— Sur tute malgranda tubero. De la sanktejo restis nur kelkaj ŝtonoj kaj kolonoj, — diris la ĉasisto.

— Des pli bone. Kaj ĉi tie devas esti kampeto — ja kanoj ne kreskas sur montetoj!

La meseniano nur kapjesis, kaj la militestro tuj ordonis ŝanĝi la direkton de la persekuto al la antikva templo. La ĉefaj ĉasistoj embuskos ĉe la rando de la kana densejo, antaŭ la kampeto, kaj ambaŭ hetajroj kaŝiĝos en la ruinoj de la templo. La alia parto de la militistoj akompanos la pelistojn por okazo de atako fare de la bestoj. Negranda ŝildo kaj lanco konsistigis tutan armon de ĉiu kuraĝulo, pli spertaj uloj aldonis al tio longajn ponardojn. Eositeo speciale insistis pri ponardoj. Se virapro, atakanta kiel kirlovento, sukcesos eviti mortan baton per la lanco, do la ĉasisto prefere falu sur la teron. La virapro penos kroĉi per la dentegoj, sed ju pli granda estas la virapro, des malpli granda estas la danĝero — la longa buŝego kaj la longaj dentegoj ne permesos al la animalo kroĉi sian viktimon. La furioza besto penos levi la ĉasiston per la buŝego, por bati lin levita, sed se li sukcese forŝoviĝados, enpremiĝante per ĉiuj fortoj en la grundon, do li povos resti sendifekta, ĝis faros mortan baton per la ponardo. Kun porkino la afero estos pli malbona. Tie oni devas esperi al helpo de la ŝildo, rebatante per ĝi atakojn kaj penante kapti la beston je la piedo, post kio jam estos pli facile trafi la porkinon per la ponardo.

Ĉirkaŭvolvante sin per helaj himatioj, samkoloraj kun sekaj kanoj kaj malnova marmoro, Egesiĥora kaj Tais penis ekkuŝi pli oportune sur larĝaj ŝtonpecoj de la planko, ankoraŭ restinta sur ses malaltaj kolonoj de la sanktejo de Eŭroto. Al ili oni strikte ordonis ne ekstari kaj ne moviĝi, kiam la pelistoj ekpelos aprojn al la rivero, kaj ambaŭ amikinoj penis anticipe trovi oportunan pozicion. La kampeto estis plene videbla. Klare distingiĝis la figuroj de Eositeo, Menedemo kaj de du aliaj ĉasistoj, kaŝiĝintaj malantaŭ sekaj kanaj faskoj ĉe la alta muro de la densejo, okcidente de la kampeto. Por montri malestimon al danĝero, la lakonoj estis sen vesto, kiel en hejmaj aferoj aŭ en militaj ekzercoj. Nur batalajn krurdefendilojn permesis al si la spartanoj. La hetajroj komprenis, ke ĉiu el ili riskas tre multon. Foriro el la vivo por profesia militisto konsistigis nenion teruran, speciale ĉe edukita en ĉiu heleno, sed ne nur en tiuj batalemaj «semitoj», saĝa kaj trankvila rilato al la morto. Surtombaj monumentoj kaj en Atiko, kaj en Lakonujo, kaj en Beotujo parolis pri medita adiaŭo, hela kaj malgaja memoro pri foririntoj, sen protesto, malespero aŭ timo. Sed por spartano-militisto multe pli malbona, ol morto, estis kripleco, forprenanta de li eblecon batali en vicoj de siaj samgentanoj, kaj libera lakono ja deziris nenion plian. Kaj se ferocaj bestoj atingadis homon, do restis malmulta espero pri facila vundo...

Ankoraŭ ne venis el malproksime frapoj al ŝildoj kaj kaldronoj, kiam aŭdiĝis krako de kano — kaj sur la kampeto aperis grandega virapro. La amikinoj rigidiĝis, enpremiĝinte en la ŝtonon, kaj la besto estis flaranta, turnante sian korpon tien kaj reen. La nefleksebla kolo ne permesis al la virporko turni la kapon, kaj tiu specifaĵo de la bestoj savis nemalmultajn ĉasistajn vivojn.

El post kana tubero malrapide leviĝis Menedemo. Mallevinte la maldekstran manon tiel, ke la ŝildo ŝirmis la malsupran parton de la ventro kaj la femurojn, li facile fajfis. La apro, momente turniĝinte, ricevis lancan baton profunde en la dekstran flankon, kun sonora krako rompis la stangon kaj impetis al la atleto. La dentegoj obtuze klakis sur la ŝildo, kaj Menedemo cedis. Mispaŝinte sur malantaŭa tubereto, la spartano ekflugis renversite en neprofundan kavon. Kun batala krio al la besto sin ĵetis Eositeo. La apro submetis al li la maldekstran flankon, kaj ĉio estis finita.

Menedemo leviĝis konfuzita, riproĉante sian estron pro la enmiksiĝo. Multe pli interese estus por li memstare mortigi la beston. Eositeo promesis ne enmiksiĝi en sekva fojo. Tamen la ĉasado ne okazis tiel, kiel tion deziris la spartanoj. Tuj kiam ektondris frapoj kaj aŭdiĝis krioj de la pelistoj, alirante ĉiam pli proksime dekstre de la mara flanko de la marĉo, sur la kampeton elsaltis samtempe ne malpli ol dek grandaj aproj. La bestoj faligis du militistojn, kiuj staris ĉe la dekstra angulo de la kampeto, ekkuris al la rivero, turniĝis kaj atakis Eositeon kaj Menedemon. Menedemo estis defendanta sin kontraŭ furioza porkino, kaj Eositeo ĉi-foje estis faligita de speciale granda virporko. La griza haregaro alte leviĝis sur la potenca dorso, salivo kaj ŝaŭmo flugadis de sur la klakantaj dentegoj, longaj je piedo. Eositeo enpremiĝis en la teron, perdinte la ŝildon, elbatitan de la besto, forĵetis la lancon kaj firme tenis longan persan tranĉilon. La virapro per abrupta puŝo de la buŝego penis ĵeti lin supren, por atingi per la dentegoj, metadis sur la dorson de la spartano la grandegan kapon kaj, subfleksante la antaŭajn krurojn, strebis kroĉi per la dentegoj. Eositeo deŝovadis sin, streĉe observante la monstron, kaj la besto montris specialan persiston. Luktante kun la monstro, por ne permesi al ĝi levi sin, la stratego ne povis fari al ĝi mortan baton. Egesiĥora kaj Tais senspire observadis la lukton, forgesinte Menedemon, kiu estis retenanta la atakon de la maljuna, batalsperta porkino. Egesiĥora subite alkroĉiĝis al la ŝultro de Tais. La amikino rimarkis same, ke la virporko estis puŝanta Eositeon al elstaraĵo de tubera grundo. Ankoraŭ nemulte, kaj la stratego ne havos lokon por deŝoviĝi, kaj tiam...

— Ai-i-i-i! — eligis stridan «sorĉistinan» ŝrikon Tais. Klakante per la manplatoj, ŝi transfleksiĝis de sur la ŝtonpecego. La virporko abrupte ĵetiĝis flanken, por rigardi al la nova malamiko. Tiu momento sufiĉis por Eositeo, por kapti la virporkon je la malantaŭa kruro kaj enigi la ponardon en ĝian flankon. La apro elŝiriĝis, nur Heraklo aŭ Tezeo povus reteni tian giganton, kaj saltis al Tais. La fama dancistino estis rapide reagema, kiel amazono, ŝi sukcesis kliniĝi malantaŭen kaj fali trans la ŝtonan platon. La virporko per la tuta pezo batiĝis je la ŝtono, farinte sur buntaj likenoj profundan sulkon, kovritan de sango. Eositeo, repreninte la lancon, saltis al la besto, kiu jam senfortiĝis pro la vundo kaj permesis fari ankoraŭ unu baton, finintan la batalon. Maldekstre aŭdiĝis venka kriego — la kamaradoj de Eositeo kaj Menedemo finfine venkis siajn bestojn, kaj ankaŭ Menedemo mem mortigis la malican porkinon. La spartanoj kuniĝis, viŝante ŝviton kaj koton, laŭdante Tais-on, kiu tamen ricevis du nemalgrandajn batbluaĵojn dum la falo sur ŝtonojn. La pelistoj jam preteris la densejon antaŭ la kampeto, kaj la persekuto foriris norden, tien, kie staris malpli altrangaj militestroj. La kvar ĉasistoj, kiuj batalis sur la kampeto, decidis iri al Eŭroto, lavi sin kaj naĝi post la batalo, dum la servistoj distranĉos la ĉasakiron kaj kuiros la viandon por vespera festeno. Eositeo sidigis Tais-on sur sian larĝan, rimarkeble gratitan ŝultron kaj ekportis al la rivero, akompane de ŝerce ĵaluza Egesiĥora kaj de nefalse morna Menedemo.

— Atentu, Eositeo, ĉu vi avertis niajn belulinojn pri danĝeraj ecoj de Eŭroto! — kriis Menedemo al la dorso de la estro, larĝe paŝanta kun sia bela portaĵo. Helenoj ŝatis porti adoratajn virinojn — tio estis signo de estimo kaj nobleco de streboj. La stratego ne respondis kaj, nur mallevinte Tais-on sur la teron ĉe la bordo mem, diris:

— Egesiĥora scias, ke Eŭroto fluas el sub la tero. Ĉe ĝia fonto apud Fenio en Arkadio, kie staras la «Naŭ Pintoj», estas ruinoj de urbo, nomita omaĝe al edzino de Likaono, pelasgo, filo de Kalisto. Sub la naŭkapa monto Aroanio estas kanjono de terura profundo, en kiu eĉ somere kuŝas neĝo. El la kanjono per malgranda akvofalo fluas sur rokon rojo Stikso. Ĝia akvo estas mortiga por ĉio viva, dismordas feron, bronzon, plumbon, stanon kaj arĝenton, eĉ oron. La nigra akvo de Stikso kuras en nigraj rokoj, sed poste iĝas intense blua, kiam la rokoj kovriĝas per vertikalaj strioj de nigro kaj ruĝo — la koloroj de la morto. Stikso enfluas en Kritoson, kaj tiu — en nian riveron, kaj, diluiĝante en ĝi, iĝas senmalutila. Sed en iuj tagoj, sciataj nur de antaŭdiristoj, strioj de la Stiksa rojo ne miksiĝas kun la akvo de Eŭroto. Oni diras, ke ilin eblas vidi — ili brilas kiel ĉielarko de malnova vitro. Tiun, kiu estos en tia strio dum kelka tempo, atendas Aorio — tro frua morto. Jen kial fojfoje banado en nia rivero povas kaŭzi malfeliĉon.

— Sed kiel do vi ĉiuj? Ĉu ne kuraĝas?

— Je la Argusomurdinto[6], ni eĉ ne pensas pri tio, — diris alveninta Menedemo, — nin ĉiujn atendas aorothanatos (frua morto).

— Do kial vi timigas nin? — riproĉis la spartanojn Tais, malligante la nodon de la rubando sub la peza hara fasko sur la nuko. Nigraj haraj ondoj disŝutiĝis laŭ la ŝultroj kaj la dorso. Kvazaŭ responde Egesiĥora liberigis siajn orajn buklojn, kaj Eositeo ravite frapis siajn femurojn.

— Rigardu, Menedemo, kiel belaj ili estas unu apud la alia. La ora kaj la nigra, ili ĉiam devus esti kune.

— Kaj ni ja estos kune! — ekkriis Egesiĥora.

Tais malrapide nege balancis la kapon.

— Mi ne scias. Mi ankoraŭ ne interkonsentis kun Eositeo pri navlono — prezo de mia veturo en Egiptujon. Mi havas ne tiom multe da arĝento, kiel oni klaĉas en Ateno. Mia domo tie kostis multe.

— Kial do vi loĝiĝis apud Pelargikono! — diris Egesiĥora, — mi delonge diradis al vi...

— Kiel vi diris? — nevole ekridis Tais.

— Pelargikono — cikonia deklivo. Tiel ŝerce lakonoj nomas vian Pelasgikonon en Akropolo. Nu, ni iru supren laŭ la fluo. Mi vidas tie salikan boskon.

Hetajroj speciale respektis salikojn, kiel arbojn, dediĉitajn al la potencaj kaj mortoportantaj diinoj — Hekato, Hera, Circo kaj Persefono. Salikoj ludis nemalgrandan rolon en la sorĉaj lunnoktaj ritoj de la Diino-Patrino.

Ambaŭ hetajroj trovis arbotrunkojn, malalte pendantajn super la akvo, banantajn siajn branĉojn en rapidaj helaj akvostrioj, kaj kvazaŭ forŝirmintajn kurtene profundan golfeton. Tais, streĉe volvinte la harojn, eknaĝis al la alia bordo, lasinte malantaŭe la amikinon, kiu naĝis malpli bone kaj estis singarda sur akvo. Blankaj akvolilioj surĵetis kovraĵon de siaj folioj sur la profundaĵon sub la bordo, tute priverŝita de la tagmeza suno. Tais ekde la infaneco ŝatis densejojn de nufaroj. En malhela kaj profunda akvo ili, ŝajnis, estis kaŝantaj ian sekreton: ĉu loĝejon de belaj riveraj nimfoj, ĉu fajnan valoregan vazon, ĉu brilantan perlamoton de konko. Kiam Tais ellernis plonĝi, ŝi ekŝatis iradi profunden, sub liliojn, kaj kontempli vostajn rombetojn de lumo sur la glata malhela fundo kaj ŝanceliĝantajn sunajn fostetojn, trapenetrantajn la krepuskan akvon! Kaj elmergiĝi subite al blindiga varmego meze de kampeto da brilanta flosanta verdaĵo kaj floroj, super kiuj flirtas iriz-flugilaj libeloj...

Kaj ankaŭ nun, kiel en la infaneco, Tais elmergiĝis inter lilioj. Palptrovinte per la piedo sur la fundo mukan branĉan trunkon, ŝi ekstaris sur ĝin kaj larĝe disĵetis la manojn super la foliaro, ĉirkaŭrigardante, en vigliĝo kaj deziro fari ian petolon. Sed la amikino restis sur la dekstra bordo, la militistoj estis ridantaj kaj plaŭdantaj ie pli malsupre post la turniĝo de la rivero, kaj ĉi tie nur lirlado de akvostrioj sur ŝtonetoj kaj branĉoj estis rompanta la varmegan silenton de Boedromiono — la lasta somera monato. En la borda deklivo nigris nestoj de meropoj. La belaj, verd-oraj birdoj jam antaŭlonge elkovis idojn kaj instruis ilin flugi. Akranazaj buntaj kaj rapidaj meropoj sidis vice sur seka branĉo, varmiĝante sub la suno post nokta malvarmo. «Baldaŭ, tre baldaŭ ili forflugas suden, en Libion, el kie ili aperas ĉiujare, — pensis Tais, — kaj eĉ pli frue tien navigos mi». Ŝi retrorigardis al la silenta golfeto, brulanta sub la suno, al fer-verda foliaro de malnovaj salikoj kaj rimarkis du alcionojn. Ili brilis per la intense blua bunto de siaj mallongaj flugiloj sub rompita arbo. En la infaneco Tais loĝis ĉe malgranda rivero. Karaj rememoroj venis al ŝi, trakuris kiel malgaja ĝojo, kaj forflugis malproksimen, anstataŭitaj de la sekvinta hela kaj amara vivosperto. Ŝi ekkonis la senliman maron, ĝian potencon kaj povon, same kiel la maron de la vivo. Sed ĝi ne timigis la junan hetajron. Plena je fortoj kaj certeco pri si, ŝi strebis pluen en Egiptujon, kiu ĉiam estis por helenoj la lando de saĝo kaj mistero. Per fortaj mansvingoj ŝi transnaĝis Eŭroton. En trafluejo, ŝajnanta morna koridoro el arboj, kunplektintaj siajn branĉojn de sur la kontraŭaj bordoj, ŝi ne tuj trovis Egesiĥora-n. La spartanino kuŝis sterne sur dika, preskaŭ horizontala trunko super la akvo, dismetinte siajn belegajn harojn ĉe ambaŭ flankoj de la arbo, simile al kovrilo el ora silko. Ŝia blanka haŭto, gardata kontraŭ sunbruno, lumetis per lakta-opala brilo, karaktera nur por veraj ĥrizeidinoj, orharulinoj. Tais, sunbruna spite al la atika modo, kun siaj nigregaj haroj de kretanino, elrampis sur la arbon kaj en la ombro ekŝajnis sudlandanino, forbruligita de la suno.

— Sufiĉas dorlotiĝi, ĉu vi aŭdas, oni vokas nin! — ekkriis Tais, fleksante la fingrojn, kiel ungegojn de rabobesto, kaj minace ŝtelirante al la piedoj de la amikino.

— Mi ne timas, — malestime diris la spartanino, por ajna okazo puŝinte per la piedo Tais-on, kiu eĉ sen tio estis apenaŭ retenanta sin sur la trunko kaj tuj ekflugis en la akvon. Egesiĥora same deruliĝis de sur la arbo kaj kun indigna kriego: «La haroj! Vane sekigis!» — mergiĝis kun la kapo en la profundaĵon. Ambaŭ hetajroj akorde eknaĝis al la bordo, vestis sin kaj komencis kombi la harojn unu por la alia.

La suno staris jam alte. Facile ebriiga odoro de epilobio estis venanta el la marĉaj bordoj.

— Mi rimarkis ĉi tie tre multe da kiuro[7], — diris Tais, — evidente, viaj fratinoj ne uzas tiun vegetaĵon.

— Necesos sendi niajn homojn por kolekti kaj sekigi rezervon. Mi ne scias, ĉu estas io simila en Egiptujo, — respondis, tirante sin, Egesiĥora.

La baniĝo, vekinta la infanajn rememorojn de Tais, vokis atakon de malgajo. Kiel ajn logu fremdaj landoj, forlasi la patrujon por longe ĉiam estas malĝoje. Kaj la atenanino demandis la amikinon:

— Diru, ĉu vi ne dezirus reveni en Atenon tuj, sen prokrasto?

Egesiĥora mire kaj moke mallarĝigis unu okulon.

— Kio venis en vian kapon? Oni min kaptos ĉe unua apero...

— Ni povas albordiĝi al Freato kaj voki tien juĝistaron. — Tais rememorigis al la spartanino pri la antikva moro de atenanoj. Ĉiu ekzilito aŭ fuĝinto povis aliĝi sur ŝipo al la loko de la bordo apud Pireo, kie troviĝas puto, kaj de sur la ŝipa ferdeko senkulpigi sin pri la akuzaĵoj antaŭ juĝistaro. La lokon oni opiniis sankta, kaj, eĉ se la ekziliton oni agnoskus kulpa, al li ne minacus persekuto, dum li estas sur sia ŝipo.

— Mi ne kredas pri sankteco de tiu moro. Viaj sampatrujanoj iĝis perfidemaj dum la lastaj jarcentoj, post Periklo, — respondis Egesiĥora, — tamen, mi ne intencas reveni. Kaj vi nenion timu — miaj spartanoj ĝisveturigos vin ĝis la loko mem...

La timoj de Tais, ke al ŝi ne sufiĉos arĝento por pago pri la veturo, ne praviĝis. Eositeo permesis (ne sen partopreno de Egesiĥora) al ŝi preni ĉiujn ŝiajn servistojn kaj promesis veturigi ne ĝis Naŭkratiso, sed rekte ĝis Memfiso, kie en eksa Tira stratopedono — milita tendaro — devis lokiĝi la taĉmento de spartaj dungosoldatoj.

Tais bonege eltenadis maran balancadon. Por ĉiam ŝi enmemorigis la enate ftinontos — la naŭan tagon de finiĝanta Boedromiono, kiam la ŝipo de la stratego kaj navarĥo Eositeo proksime aliris la bordojn de Kreto. Ili navigis, ne enirante en Kiteron, rekte laŭ la Ionia maro, uzante lastajn semajnojn de antaŭaŭtuna kvieto kaj stabilan okcidentan venton. Lakonoj ĉiam estis bonegaj maristoj, kaj aspekto de iliaj ŝipoj teruradis ĉiujn piratojn de la Kreta maro, sendepende de ilia nombro. La ŝipoj trairis apud la okcidenta fino de Kreto, ĉirkaŭiris la Malvarman kabon, alinome la Ŝafan frunton, sud-okcidente de la insulo, antaŭ densegaj arbaroj, kie, laŭ legendoj, ankoraŭ loĝis antikvaj demonoj. Arbaroj estis kovrantaj la tutan insulon, kiu ŝajne konsistis el nuraj montoj, preskaŭ nigraj malproksime kaj helaj, blankantaj per kalkoŝtonaj deklivoj ĉe la bordo.

La Kretaj arbaroj konsistis precipe el cipresoj kun horizontalaj branĉoj, kreantaj severan malhelan fonon de montoj kaj mallumon de densaj boskoj. Da ĝoje altaj pinoj kaj pezbranĉaj kverkoj restis nemulte. Jarmiloj da ŝipkonstruado kaj terkulturado transformis alttrunkajn boskojn en veprojn de berberiso kaj ĉerizo, kaj intermontaj larĝaj valoj, nerimarkeblaj el la maro, kovriĝis per olivujoj kaj vinberĝardenoj, per tritikaj kampoj. La ŝipo de Eositeo eniris en larĝan, malfermitan al ĉiuj sudaj kaj okcidentaj ventoj Mezan golfon. Super ĝi situis samtempe tri antikvaj urboj, kaj inter ili la plej malnova, ne cedanta al Knoso — Fest, kies fondo dronas en mallumo de pasintaj tempoj. Antaŭ ol iri al la Belaj Havenoj, kie necesis rezervi akvon por longa vojaĝo al Egiptujo, la ŝipoj albordiĝis ĉe Matalo. Ĉi tie ili devis resti dum kelkaj tagoj.

Malhelaj rondaj elstaraĵoj de montaj arbar-kovritaj deklivoj estis malleviĝantaj al la akvo, dividitaj de serpaj eltranĉaĵoj de helaj golfetoj, kiuj brilis sub la suno per surfa ŝaŭmo kaj per balanciĝantaj speguloj de travidebla akvo. La brilanta bluo de la alta maro ĉe la bordoj de Kreto estis iĝanta lila, kaj pli proksime al la bordo — verda bordero, kiu kun persista mara indiferenteco plaŭdis sur blankajn kalkoŝtonojn, prironĝitajn per nigraj kavoj kaj kavernetoj.

Nebula bluo de altebenaĵoj estis kaŝanta ruinojn de grandegaj konstruaĵoj de neimagebla antikveco. Nebrakumeblaj miljaraj olivarboj elkreskis el fendoj de fundamentoj kaj ŝtuparoj, detruitaj de tertremoj, el gigantaj ŝtonoj. Potencaj, supre larĝiĝantaj kolonoj ankoraŭ estis apogantaj portikojn kaj loĝiojn; morne kaj minace nigris enirejoj en antaŭlonge forlasitajn palacojn. Platanoj kaj cipresoj, leviĝintaj alte en la helan firmamenton, ombris restaĵojn de muroj, kie el sub falintaj rompaĵoj, tie, kie restintaj plafonoj defendis internajn freskojn, videblis homaj figuroj en intensaj kaj mildaj farboj.

Ĉe unu el bone konserviĝintaj domoj Tais, obeante al malklara impulso, surkuris restintajn ŝtupojn de la supra placeto. Tie, en rondo de fendiĝintaj kolonoj, iuloke konservintaj malhelajn makulojn — spurojn de incendio — sub kuŝantaj ŝtupecaj platoj de la tegmento troviĝis ronda baseno. Bonege alĝustigitaj marmoraj pecegoj kun verdaj vejnoj konsistigis la supran ringon de la profunda akvujo. La akvo estis tralikiĝanta tra pora kalkoŝtono, barinta la eliron de la fonto, filtriĝante, ĝi ricevadis specialan travideblecon kaj forfluadis laŭ deflua tubo, subtenanta konstantan nivelon de la akvujo jam dum multaj jarcentoj. Hela bluo de la ĉielo tra la centra aperturo de la tegmento prilumis per lazuro la sanktan akvon. La baseno estis destinita por ritaj baniĝoj de pastroj kaj pastrinoj, antaŭ ol alproksimiĝi al bildoj de la minacaj diaĵoj — la Granda Patrino kaj la Tremiganto de la Tero (Pozidono), kiu pereigis la Kretan regnon kaj la grandan popolon.

Stranga odoro ŝajnis al Tais. Eble, la ŝtonoj de la baseno ankoraŭ konservis aromon de kuracaj herboj kaj oleoj, pro kiuj iam famis Kreto. La muroj de la akvujo ensorbis por ĉiam la aromon de la sanktaj baniĝoj, kiu estis farataj ĉi tie dum jarmiloj...

Tais subite deĵetis la veston kaj enprofundiĝis en la apenaŭ aŭdeble lirlantan akvon, kvazaŭ tuŝinte sentojn de siaj malproksimaj prauloj.

Maltrankvila voko de Egesiĥora revenigis ŝin al la realo. La netimema spartanino cedis al malklara sento de timo, sugestita de la majestaj ruinoj de nekomprenebla kaj nesciata destino...

Tais deskuis gutojn de si, kiel ĉevalido, vestis sin kaj ekhastis al la amikino.

Egesiĥora haltis apud bildo de virino en hel-blua vesto, kun nigraj haroj, flirtantaj per grandaj tufoj, kaj geste vokis al si la kunvojaĝantojn.

Granda okulo, rigardanta malfermite kaj ruze, fieraj strekaj brovoj, rekta nazo, iom longa kaj ne kun tiom alta nazradiko, kiel ĉe helenoj, speciala formo de la buŝo, kuniginta lascivon kun infaneca konturo de la mallonga supra lipo, iomete elstaranta malsupra parto de la vizaĝo...

Egesiĥora ĉirkaŭprenis per la manoj la neordinare maldikan talion de la amikino, kuntirinte faldojn de la ĥitono kiel per streĉa zono, kaj la spartanoj kun admiro ekaplaŭdis: se ne fratino, do parencino de la virino, montrita sur la palaca muro, staris antaŭ ili en la aspekto de Tais.

— Ĉu vere tiel? — depaŝante malantaŭen, ekkriis la hetajro.

Stranga sento de maltrankvilo penetris en la animon de Tais. Tro granda estis antikveco de la morto, el kie elpaŝis tiu Kreta virino, tro antaŭlonge foriris en la subteran regnon tiuj, kiuj konstruis tiujn ĉi palacojn, pentris portretojn de belulinoj, batalis kontraŭ bovoj kaj vojaĝis sur maroj.

Nemezurebla, neimagebla kaliko da pasintaj jaroj, komparebla nur kun Egiptujo.

Tais hastis al la suna lumo, vokante post sin la eksilentintajn kamaradojn kaj Egesiĥora-n, konfuzitan, kvazaŭ ŝi vidis ion malpermesitan.

Sur la suda bordo de Kreto la suno priverŝis la teron per hela, blindiga lumo, sed ne estis la mirinda travidebleco de la aero, karakteriza por Helenujo.

Blueta nebulo kurtenis la forojn, kaj varmego ŝajnis pli kolera kaj forta, ol sur la atikaj bordoj.

Laŭ altebenaĵo kun negrandaj montetoj ekde la ruinoj etendiĝis strio de ŝtonaj platoj, enprofundiĝintaj en la grundon, prikreskitaj de alta seka herbo kaj kovritaj de likenoj. En la fino de tiu antikva vojo, tie, kie ĝi, kaŝiĝinte en kavo, estis ree aperanta sur la plej proksima altaĵo, staris grandega ŝtonpeco, kaj sur ĝi — ĉizita el tre firma ŝtono simbolo: altaj bovaj kornoj. Kvazaŭ unu el la subteraj bovoj de Pozidono komencis elrampi sur la supraĵon kaj elstarigis siajn gigantajn kornojn. En ili estis io malbonsigna, rememoriganta al la homoj, ke ili estas nur efemeraj loĝantoj de Geo kaj paŝadas sur la ŝanceliĝema grundo, sub kiu nestas, maturiĝas kaj prepariĝas al teruraj kataklismoj la nevideblaj naturaj fortoj.

Longaj ombroj kuŝiĝis de la kornoj kaj etendiĝis al Tais, penante kapti ŝin inter siajn finojn. Tiel, probable, sanktaj makulaj bovoj de Kreto celis al junulinoj, plenumantaj la ritan dancon-ludon. La hetajro rapide trairis inter la ombraj strioj ĝis la pinto de la dua monteto, priverŝita de suna lumo, haltis, rigardis ĉirkaŭe kaj per tuta sia animo komprenis, ke la lando de ŝiaj prauloj estas regno de mortintaj, forviŝitaj de la tempo animoj, kiuj forportis siajn sciojn, majstrecon, senton de belo, kredon je dioj, kantojn kaj dancojn, mitojn kaj fabelojn en la malhelan regnon de Hadeso. Ili ne lasis post si eĉ unu tomboŝtonon, similan al la helenaj, en kiuj plej bonaj skulptistoj reflektadis vivan ĉarmon, dignon kaj noblecon de la forpasintoj. Rigardante al ili, posteuloj strebis esti similaj al la prauloj aŭ superi ilin. Tais ne povis forgesi belegajn tomboŝtonojn de Keramiko, dediĉitajn al junaj, kiel ŝi mem, virinoj, kiel la centjar-aĝa monumento al Hegeso, konservinta la aspekton de la juna virino kaj de ŝia sklavino. Sed ĉi tie ne videblis nekropoloj. Izoliĝinte sur sia insulo, por neniu atingebla tiutempe, la kretanoj ne transdonis sian spiritan riĉon al la ĉirkaŭaj popoloj.

La di-egalaj idoj de la maro, ili fermis sian insulon per kurteno de marŝipa potenco, ne timante atakojn de sovaĝaj popoloj.

Neniajn spurojn de fortikaĵoj vidis Tais, ilin ne priskribis ankaŭ vojaĝintoj. Belegaj palacoj apud la havenoj mem, riĉaj urboj kaj tenejoj, plene malfermitaj al la maro kaj nedefenditaj flanke de la sekaĵo, klare parolis pri la forto de la mara popolo.

La nekompreneble bela arto de kretanoj tute ne montris militajn heroaĵojn. Bildoj de reĝoj-venkintoj, de buĉataj viktimoj, de ligitaj kaj humiligitaj kaptitoj malestis en la palacoj kaj temploj.

La naturo — animaloj, floroj, maraj ondoj, arboj, kaj inter ili — belaj homoj, precipe virinoj, oferadoj kaj ludoj kun bovoj, strangaj bestoj, viditaj nek en Helenujo, nek sur la fenicaj bordoj. Alteco de ilia gusto kaj sento de belo mirigadis la helenojn, kiuj opiniis sin super ĉiuj popoloj de la ekumeno.

Malpezaj ĝojaj pentraĵoj, plenaj je lumo kaj puraj koloroj. Statuoj, dediĉitaj al virinoj, animaloj kaj hejmaj bestoj, mirindaj konkoj, faritaj el fajenco, kaj... neniaj potencaj herooj, svingantaj glavojn, levantaj pezajn ŝildojn kaj lancojn.

Ĉu estis ankoraŭ ie en la mondo tia lando, doninta tutan sian arton al harmonia ligo de la homo kaj la naturo, kaj antaŭ ĉio al la virino? Potenca, antikva, ekzistinta dum jarmiloj? Ĉu ne konis ili la simplan leĝon de la dioj kaj la sorto, ke ilin oni ne tentu per longa prospero, ĉar sekvas repago, terura enmiksiĝo de la subteraj diaĵoj? Kaj jen la dioj punis ilin pro tio, ke la idoj de Minoo forgesis, en kia mondo ili vivas.

Falis la belegaj palacoj, traigitaj per kaskadoj kaj basenoj kun kristala akvo, restis por ĉiam nelegitaj la skriboj, perdis sian sencon la freskoj de fajnega pentroarto... Kaj loĝigis la insulon fremdaj triboj, malamikaj inter si kaj kontraŭ ĉiuj ceteraj popoloj, kiuj same rilatas al la originaj loĝintoj de Kreto, kiel la barbaroj de la hiperboreaj arbaroj al la helenoj kaj ties prauloj pelasgoj.

La spartanoj iris post enpensiĝinta Tais, ne kuraĝante rompi ŝian mediton, iom superstiĉe rigardante al ŝi. Kaj Tais, malleviĝante al la bordo, plu pensis.

Ĉu ankaŭ la suna belo, kreita kaj kolektita de Helenujo, same malaperos en Erebo, kiel brilanta torento malaperas en nekonata abismo? Kaj Egiptujo, kien ŝi tiel strebas, ĉu ne estos ĝi same regno de ombroj, memoro pri pasinteco, dissolviĝanta en nova vivo? Ĉu ŝi agis facilanime, forlasinte Helenujon?

Tamen, la revena vojo ne estas fermita, en Ateno restis ŝia domo kaj...

Tais ne finpensis. Senzorge skuinte la kapon, ŝi ekkuris malsupren laŭ pado, serpentumanta inter montaj branĉoj, ne aŭskultante la mirigitajn akompanantojn. Ŝi haltis nur ekvidinte la golfeton kun egalmezure balanciĝantaj ŝipoj. Baldaŭ la granda maro disigos ŝin kaj ĉion karan, kio restis en Helenujo. La sola proksima homo kun ŝi estos Egesiĥora — la amikino en la Korinta lernejo de hetajroj, en duoninfanaj revoj kaj en plenaĝaj elreviĝoj, la akompanantino en la brila sukceso...

La direktilisto diris, ke ĝis la bordo de Libio de ĉi tie estas kvar mil stadioj. Kaj necesas ankoraŭ navigi mil stadiojn laŭlonge de la bordoj ĝis Naŭkratiso. Ĉe favora vento tio estas dek tagoj da vojo. Sur aliaj ŝipoj egiptoj veturigos ilin laŭ unu el branĉoj de la granda delto de Nilo. Ne malpli ol mil stadiojn necesas navigi ĝis Memfiso, supren laŭ la rivero.

Afrodito Eŭploja — la diino de maristoj — estis nekredeble favora al Tais. Tre malofte fine de Boedromiono okazadis vetero, simila al la alcionaj tagoj antaŭ aŭtuna ekvinokso. Rekte en la mezon de la brue vasta maro eniris la ŝipoj, kiam la senventecon subite anstataŭis varmega kaj malforta Notoso. Remistoj senfortiĝis, remante kontraŭ la vento, kaj Eositeo ordonis ripozi ĝis la vespero, domaĝante fortojn de la liberaj militistoj. Li intence ne prenis sklavojn, por ke la ŝipoj entenu la tutan grandan taĉmenton.

Sur la blua mara supraĵo, dispolviĝanta fore per blua nebulo, iradis glataj ondetoj, balancantaj la senmovajn ŝipojn, kvazaŭ anasojn sur venta lago. De la libiaj bordoj blovis la neforta, sed persista varmega vento, alportanta ĉi tien, trans du mil stadiojn, en la mezon de la maro, spiradon de furiozaj dezertoj. La sama distanco disigis la ŝipojn ankaŭ de la Kretaj bordoj.

Egesiĥora kun facila teruro rigardadis en malhel-bluajn kavojn inter ondoj, penante imagi al si teruran, de neniu mezuritan profundon de la mara abismo. Tais kelkfoje ruzete rigardis al la amikino, kiu suferis pro la humida varmego kaj perdis sian ordinaran aspekton de venka diino. Sur la ferdeko sub markezo kaj en la holdo sur provizaĵoj de manĝo kaj armiloj pigre ekkuŝis homoj. La pli fortikaj aŭ pli malpaciencaj staris, apoginte sin al salikaj plektaĵoj super la ŝipflankoj, kaj penis trovi malvarmeton en blovo de la libia Notoso, sub kies facila premo la ŝipoj estis apenaŭ rimarkeble retiriĝantaj norden.

La malserena estro Eositeo, malkontenta pri la prokrasto, sidis en fotelo sur la poŭpo. Apud li en diversaj pozoj kuŝis sur kana mato, simile al ordinaraj batalistoj, liaj helpantoj, demetintaj ĉiujn vestojn same kiel simplaj militistoj.

Tais nerimarkeble geste vokis Menedemon.

— Ĉu vi povas teni por mi la remilon? — kaj ŝi klarigis al la nekomprenanta atleto, kion ŝi deziras fari. Menedemo entrenis la grandegan remilon pli profunde en la remilingon, por ke ĝia padelo staru perpendikulare al la ŝipflanko. Sub miraj rigardoj de ĉiuj homoj, troviĝantaj sur la ferdeko, Tais demetis la veston, trairis laŭ flanka ŝipa trabo ekstere, tenante sin je la plektita muro, surpaŝis la remilon, iom staris, adaptiĝante al onda oscilo, kaj subite depuŝis sin per la mano disde la ŝipa flanko. Kun lerteco de fenica ŝnurdancistino Tais iom balanciĝis sur la remilo, per malgrandaj paŝetoj trakuris ĝis la fino kaj ĵetis sin en la akvon, malaperinte en profundo de malhelkolora oleeca ondo.

— Ŝi freneziĝis! — kriis Eositeo, kaj Hesiona kun malfeliĉa kriego ĵetiĝis al la ŝipflanko. La nigra kapo de Tais, strikte ĉirkaŭligita per tradicia rubando de lemna hararanĝo, jam aperis sur la pinto de la ondo. La hetajro leviĝis el la akvo, sendante al la spartanoj, rigardantaj al ŝi, kison kaj sonore ridegante. Eositeo, forgesinta pri la pigro, mirigite ekstaris kaj aliris la ŝipflankon, akompanata de Egesiĥora.

— Kio estas tio? Ĉu ne filino de Pozidono mem estas via nigrahara atenanino? Ŝiaj okuloj ne estas bluaj, tamen!

— Ne necesas serĉi idojn de dioj inter ni, mortemuloj, — ekridis la spartanino, — ĉu vi vidis ŝian misteran similecon kun tiuj, kiuj forlasis la Kretajn palacojn antaŭ mil jaroj? De la patrino-kretanino en ŝi renaskiĝis ŝiaj prauloj. Kretano Nearĥo rakontis al mi, ke ili neniom timas maron.

— Ni, spartanoj, same posedas maran arton pli bone, ol ĉiuj ceteraj popoloj!

— Sed ne pli bone, ol kretanoj! Ni luktas kontraŭ maro, timas ĝin, evitas sen troa neceso ĝiajn malicajn brakumojn, sed la kretanoj amikas kun la maro kaj ĉiam pretas esti kun ĝi — en ĝojo kaj en malĝojo. Ili komprenas ĝin kiel amoranton, sed ne esploras kiel malamikon.

— Kaj ĉu ĉion ĉi al vi malkovris Nearĥo? Mi aŭdis ion, kvazaŭ vi kaj li interŝanĝis per ĵuro de la Trivizaĝa Diino? Li forlasis vin kiel nenecesan ludilon kaj foriris en la maron, kaj vi dum noktoj ploregis sur la bordo. Se ni renkontiĝos...

La militestro ne finis, renkontinte malsereniĝintan rigardon de la hetajro. Ŝi levis la kapon, plenblovinte la naztruojn, kaj subite ŝiris la kapan rubandon, ĵetinte sur la dorson la tutan mason da siaj oraj haroj. Tuj kiam ŝi alportis la manojn al agrafoj de la ĥitono, Eositeo haltigis ŝin.

— Kion vi deziras fari, freneza?! Vi naĝas malpli bone, ol Tais kaj...

— Kaj tamen mi sekvos ŝin, fidante al la Kreta sento de maro, se neniu el miaj kuraĝaj sampatrujanoj povas venki sian timon. Ili pli ŝatas klaĉi, kiel atenanoj!

Eositeo saltis, kiel pro vipa bato, ĵetis al sia amatino furiozan rigardon kaj, ne dirinte eĉ vorton, ĵetiĝis ekster la ŝipon. La grandega korpo de la spartano falis mallerte en kavon inter ondoj, eliginte obtuzan kaj laŭtan plaŭdon. Li trafis per la mezo de la korpo inter ondojn, nevole fleksiĝis kaj batiĝis per la ventro tiel, ke, malgraŭ tuta sia forto, perdis la spiradon kaj tordiĝis pro la doloro. Tais, el malproksime observinta la scenon inter la amikino kaj la estro, sage glitis sub ondoj por helpi al Eositeo. Ŝi komprenis, ke la lakona estro, kvankam estas bonega naĝisto, ne scipovas salti el alto en ondiĝantan maron. Eositeo, kontuzita kaj renversita de ondo, eksentis, ke iu subpuŝis lin el profundo. Lia kapo aperis sur la kresto de ekstaranta ondo, li enspiris aeron kaj rekonsciiĝis, ekvidinte apude la gajan vizaĝon de Tais. Kolerigita de la propra mallerteco, eĉ pli akre ofendinta lin ĉe rememoro pri la elstara naĝisto Nearĥo, la spartano forpuŝis la etenditan manon de la atena hetajro, definitive ekregis sin kaj eknaĝis for, kun ĉiu mansvingo ĉiam pli certe. Kun batala krio post la estron de sur lia ŝipo kaj de sur la aliaj en la bruantan bluan akvon ekŝutiĝis dekoj da korpoj.

— Kaptu ŝin! — kriis la militistoj, viciĝante ĉene simile al fiŝreto kaj ĉirkaŭante Tais-on, kiel legendan maran nereidinon. La atenanino, facile glitante, estis fornaĝanta ĉiam pli malproksime, kaj la militistoj per akraj svingoj de la manoj kaj per fortaj batoj de la piedoj penis atingi ŝin. Eositeo, malvarmiĝinte en la maro, ree iĝis la energia navarĥo.

— Haltigu ŝin! La petola knabinaĉo dronigos miajn militistojn! — ekkriegis li, leviĝante super la akvo kaj farante energiajn gestojn, ordonante al Tais reveni. Ŝi komprenis kaj turniĝis reen, rekte en la duonrondon de la spartanoj, persekutantaj ŝin. Tiuj haltis, atendante, por triumfe kapti la fuĝintinon. Sub jubilaj krioj Tais iĝis en la densa ringo de la persekutantoj, dekoj da manoj etendiĝis al ŝi el ĉiuj flankoj, kaj tiam la hetajro malaperis. La militistoj ekbaraktis, plonĝante diversflanken, sed Tais, plonĝinta plej profunde, sukcesis tranaĝi sub la akvo kvaronon de stadio kaj aperis malproksime post la linio de la persekutantoj. Dum ili estis turniĝantaj kaj rapidiĝantaj, la atenanino estis jam ĉe la ŝipo kaj alkroĉiĝis al ĵetita ŝnuro. Menedemo eltiris ŝin sur la ferdekon, por elreviĝo de la «ĉasistoj». Por fine kompletigi la malgloron, multaj el la naĝintoj malfortiĝis en la persekuto kaj lukto kontraŭ ondoj, kaj ilin oni devis levi sur la ŝipojn helpe de boatoj. Eositeo, anhelanta, laca, sed ne kolera, elrampis laŭ ŝtuparo, ĵetita al li, kaj unuavice aliris la atenaninon, kiun Hesiona jam ĉirkaŭvolvis per tuko, sekigante la harojn per egipta viŝilo.

— Vin indus lasi en la maro! — ekkriis la lakono. — Kaj mi ĵuras je Pozidono, en sekva fojo mi donos al li tiun oferon!

— Kaj ĉu vi ne timos ribelon? — demandis Egesiĥora, defendante la amikinon. — Tamen, mi estas certa, ke ŝi atingos bordon rajde sur delfeno pli frue, ol ni. Jen ili, aperis, — la spartanino almontris blankajn makulojn de ŝaŭmo, akompanantajn glitadon de fulmorapidaj nigraj korpoj, altiritaj de la ludo de iliaj fratoj-homoj sur la akvo.

— Kie ŝi lernis tiel naĝi? — grumblis Eositeo. — Kaj ankoraŭ paŝi laŭ remilo dum ondiĝo — tio estas pli malfacila, ol laŭ ŝnuro!

— Nin ĉiujn oni instruis pri la arto de ekvilibro en la lernejo de hetajroj de Korinto — sen tio ne eblas plenumi la dancon de sanktaj trianguloj. Kaj la arton naĝi tiel ne eblas lerni, necesas naskiĝi nereidino!..

Hesiona, gardeme masaĝante la kapon de Tais, estis timeme mallaŭdanta ŝin, riproĉante pri tentado de la sorto.

— Kaj kiel ne timas vi, sinjorino, aperi nuda antaŭ tia amaso da militistoj. Ili kaptadis vin, kiel delfenon! — finis la junulino, ĉirkaŭrigardante kaj kvazaŭ timante novan atakon.

— Se ĉirkaŭ vi estas multe da vere kuraĝaj kaj fortaj viroj, vi povas opinii vin plene sekura, — ridante, respondis al ŝi la hetajro, — ja ili estas helenoj kaj, speciale, spartanoj. Memoru tion, estos utile. Krom ĉio, memoru, ke viroj ordinare estas pli sinĝenemaj, ol ni. Se ni sekvas ritojn, do ni montriĝas multe pli kuraĝaj, kaj ili konfuziĝas.

— Kial do speciale spartanoj?

— Ĉar la spartanoj estas gimnofiloj, ŝatantoj de nudeco, kiel la tesalianoj, male al gimnofoboj — vi, la beotoj, la makedonoj. Ĉi tie la spartanoj staras kontraŭ miaj atenanoj, kiel en Ionio la eolianoj kontraŭ la lidianoj.

— Pri la eolianoj mi legis. Ili eĉ la monaton Muniĥionon nomas Pornopiono.

— Tamen, ĉiuj helenoj ne opinias la veston signo de bona edukiteco. Kaj la spartanoj kaj la tesalianoj prenis la morojn kaj leĝojn de la antikvaj kretanoj. Por tiuj aperi nuda en festoj kaj festenoj estis privilegio de la supera aristokrataro.

— Eble, el tio naskiĝis la legendo pri telĥinoj — delogaj demonoj, ĝis nun loĝantaj sur Kreto kaj en foraj lokoj de Ionio?

— Povas esti, sed al mi tamen ŝajnas, ke la nudeco en Egiptujo estis komence sorto de la malliberaj homoj kaj sklavoj, en Ionio — rajto de la fortuloj, sur Kreto — privilegio de la reĝoj kaj supera aristokrataro, en Helenujo — privilegio de la dioj... Ni iru post nian ŝirmilon, mi deziras ripozi post la maro. Klonaria frotos min.

— Mi, sinjorino, permesu al mi!

Tais kapjesis kaj, ĉirkaŭvolvita per la tuko, foriris en la nanan ĉambreton sub la direktila ferdeko, disponigitan al ŝi, Egesiĥora kaj iliaj sklavinoj.

Frotante Tais-on per aroma oleo, Hesiona demandis, denove revenante al la temo, kiu maltrankviligis ŝin.

— Kaj la egiptoj, ili estas kiuj: ĉu gimnofiloj aŭ ne?

— Gimnofiloj, la plej antikvaj el ĉiuj popoloj. Kaj ĉu vi aŭdis pri Afrodito Knida?

— Ĉu tiu, kiun skulptis Praksitelo, via sampatrujano?

— Li kreis du statuojn de Afrodito laŭ unu sama modelo, hetajro Frina, — la vestitan en peplo kaj la nudan. Ilin ambaŭ li samtempe elmetis por vendo. La vestitan aĉetis la rigoraj regantoj de insulo Koso, kaj la tute nudan kontraŭ la sama prezo prenis la loĝantoj de Knido. Ĝi staris en malfermita altaro, lumante per la flav-roza marmoro de sia korpo, kaj, oni diras, Afrodito mem, malleviĝinte de sur Olimpo en la templon, ekkriis: «Kiam do Praksitelo vidis min nuda?!»

La diafana surfaco de la statuo donis al ĝi specialan lumon, ĉirkaŭigante la diinon per sankta aŭreolo. Jam dum multaj jaroj poetoj, artistoj kaj militestroj, metiistoj kaj terkultivistoj troplenigas ŝipojn, irantajn al Knido. La Afrodito Knida estas respektata nekompareble pli ol la Kosa, ĝia bildo estas ĉizita sur moneroj. Iu reĝo proponis kontraŭ la statuo pardoni ĉiujn ŝuldojn de la insulo, sed la knidanoj rifuzis.

La gloron de Praksitelo dividis lia modelo — hetajro Frina. Dankaj helenoj instalis ŝian portretan statuon el or-kovrita bronzo sur la ŝtuparo, kondukanta al la sanktejo de Apolono en Delfo.

Tia estas forto de la dia bela nudeco, kaj vi ne timu gimnofilojn. Ĝuste ili estas veraj homoj!

## Ĉapitro IV. Potenco de bestodioj


En Memfiso, kiun la egiptoj nomis la Pesilo de Ambaŭ Regnoj, estis multaj helenoj, delonge loĝintaj ĉi tie. Tais ekŝatis tiun urbon — unu el la plej malnovaj urboj de la antikva lando — starintan sur la limo de la Delto kaj Supra Egiptujo, ekster pluva vintro de la Nila malaltejo kaj somera varmego de la suda parto de la lando.

La helenoj de Memfiso, speciale la junularo, estis ekscititaj pro la veno de la du belulinoj el Ateno kaj sieĝadis la hetajrojn per senfinaj proponoj pri almenaŭ mallonga amorligo. Tamen baldaŭ evidentiĝis, ke la reĝeca spartanino estas firme ligita kun la estro de la lakonaj dungosoldatoj kaj interesiĝas pri nenio kaj neniu, krom siaj neaŭdite rapidaj ĉevaloj. Unuafoje ĉi tie oni ekvidis virinon, stirantan tetripon. Junaj egiptinoj kultis Egesiĥora-n preskaŭ kiel diinon, vidante en ŝi enkorpiĝon de tiu libero, kiun ili malhavis eĉ en la plej nobelaj familioj.

Junuloj, pentristoj, skulptistoj, muzikistoj kaj poetoj penis konkeri la koron de Tais, dediĉante al ŝi versojn kaj kantojn, petegante iĝi modelo, sed la atenanino aperadis ĉie aŭ pare kun Egesiĥora, aŭ akompanata de la sinĝenema fortegulo, ĉe unusola rigardo al kiu malaperadis deziro konkuri lin. Tais konsentadis elpaŝi en simpozioj kiel dancistino, forlasante ilin, kiam la kompanio iĝadis malkvieta pro dolĉa vino de Abidoso. Multe pli ofte ŝi forlasadis Memfison por vojaĝoj en famajn urbojn kaj templojn, hastante ekkoni la landon, multaj legendoj kaj fabeloj pri kiu ekde infaneco tentadis helenojn. Kun senzorgeco, miriganta Egesiĥora-n kaj Hesiona-n, kiu plu opiniis sin sklavino de Tais, ŝi ne hastis trovi riĉan amoranton kaj malŝparadis monon por vojaĝoj tra la lando.

Mnemo, la patrino de ĉiuj muzoj, al la donacoj de Afrodito aldonis por Tais ankaŭ bonegan memoron. La memoro, enprenanta ĉiujn detalojn de la mondo, neeviteble naskis scivolemon, similan al tiu, kiun havis famaj filozofoj de Helenujo. Kiom ajn da nova kaj neordinara renkontadis Tais en Egiptujo, tiel diferencanta de la helena mondo, sed la unua impreso, aperinta dum la navigado ekde la maro laŭ la delto kaj dum la unuaj tagoj, pasigitaj en Memfiso, ne ŝanĝiĝis. Antaŭ Tais persiste reaperadis unu el fortaj rememoroj de la infanaĝo. La patrino veturigis ŝin en Korinton, por dediĉi al la templo de Afrodito kaj fordoni en la hetajran lernejon.

En la urbo, etendiĝinta ĉe la piedo de grandega monto, estis forta varmego. La eta Tais tre deziris trinki, dum ŝi kun la patrino estis leviĝanta en la supran parton de Korinto. Por ĉiam enmemoriĝis tre longa mallarĝa galerio — portiko, kiu kondukis al la sankta fonto, fama en tuta Helenujo. En la strio de ombro ene de la galerio blovis malforta venteto, kaj ĉe ambaŭ flankoj la alta suno estis faliganta sur la ŝtonajn deklivojn maron da lumo kaj varmego. Antaŭe, sub ronda tegmento, apogata de duoblaj kolonoj, karese lirlis, brilante, pura kaj malvarmeta akvo. Kaj plue, post la basenoj, kie estis komenciĝanta kruta deklivo, estis blindiganta la okulojn reflektita lumo. Varmego kaj odoro de ardigitaj rokoj estis pli fortaj ol la humida spirado de la fonto. Tiu vizio de la fora infanaĝo kuniĝis por Tais kun la ĝenerala impreso de la nova lando — Egiptujo. Galerio da akvo kaj verdaĵo inter du ardaj dezertoj, etendiĝinta je dekmiloj da stadioj, — distanco, kolosa por la negrandaj regnoj de Helenujo.

Ĝardenoj kaj temploj, temploj kaj ĝardenoj, pli proksime al la akvo — kampoj, kaj ĉe la ekstera okcidenta rando de tiu strio da vivo — senfinaj nekropoloj — urboj de mortintoj — kun nenombreblaj tomboj. Ĉi tie ne estis monumentoj, tamen estis domoj de mortintoj, ampleksaj je ordinara homa loĝejo — por riĉaj kaj noblaj, je hundujo — por malriĉuloj kaj sklavoj. Kaj jam tute monstraj kaj premantaj imagpovon estis tri reĝaj tombegoj — piramidoj kun titana sfinkso, je sepdek stadioj for de Memfiso pli malsupre laŭ la rivero. Tais, certe, aŭdis multajn rakontojn pri la maŭzoleoj de faraonoj, sed ŝi ne povis imagi ilian veran grandiozecon. Geometrie regulaj montoj, vestitaj en spegule polurita ŝtonaro, surmetita tiel dense, ke spuroj de juntoj inter apartaj ŝtonpecoj estis apenaŭ rimarkeblaj. En matenaj horoj ĉiu el la grandaj piramidoj ĵetadis en la grizan ĉielon vertikalan kolonon da rozkolora lumo. Dum estis leviĝanta la suno, la spegulaj flankoj de la ŝtonaj gigantoj brulis ĉiam pli hele, ĝis en tagmezaj horoj la piramido iĝadis stelo — centro de kvar blindigaj radiaj torentoj, kruce etendiĝantaj super la ebenaĵo al ĉiuj geografiaj ĉefpunktoj. Kaj dum sunsubiro super la faraonaj tomboj ree ekstaradis larĝaj fostoj da ruĝa sunsubira flamo, enpikiĝantaj en la lilan vesperan ĉielon. Sub ili kiel akraj fajraj klingoj brulis la regulaj eĝoj de la maŭzoleoj de la reĝoj-dioj de la Nigra Tero, kiel nomis la egiptoj sian landon. Tiuj kreaĵoj, kompareblaj kun nenio, ŝajnis faraĵo de titanoj, kvankam sciantaj homoj kredigis Tais-on, ke la piramidoj estis konstruitaj fare de tute ordinaraj sklavoj, sub vipo kaj kun magra nutro.

— Se homon forte batadi, — cinike subridante, rakontis heliopola pastro, scianto de la historio, — li faros ĉion, kio ŝajnos nepensebla al liaj posteuloj.

— Mi komprenis tiel: ju pli da batado estas en lando, des pli majestaj estas ties konstruaĵoj. La plej grandaj konstruaĵoj estas en Egiptujo — do, ĉi tie homojn oni batadis plej forte, — malfavore diris Tais.

La pastro ĵetis akran rigardon kaj kuntiris la lipojn.

— Kaj ĉu vi, helenoj, ne batas viajn sklavojn?

— Batas, certe. Sed tiuj, kiu multe batas, havas malbonan famon kaj fakte estas malnoblaj homoj!

— Ĉu vi intencas diri, virino... — kolere komencis la pastro.

— Mi nenion intencas! — rapide kontraŭdiris Tais. — Ĉiu lando havas siajn morojn, kaj necesas longe loĝi en ĝi, por kompreni.

— Kion do vi ne komprenas?

— Grandan komplikecon de la potenco. Ĉe ni ĉio estas simpla: vi estas aŭ liberulo, aŭ sklavo. Se vi estas liberulo, do estas aŭ riĉa, aŭ malriĉa, aŭ homo, fama pro arto, aŭ pro scioj, pro batalista aŭ atleta virto. Sed ĉe vi ĉiu liberulo estas je ia ŝtupeto pli alta aŭ pli malalta ol la alia. Al unu estas io permesita, al la alia malpli, al la tria tute nenio, kaj ĉiuj plenas je envio, ĉiuj kaŝas ofendiĝon. Ŝajnas, kvazaŭ ĉi tie estas nur sklavoj, enŝlositaj inter du dezertoj, kiel en granda kaĝo. Mi preskaŭ ne renkontis homojn, vizitintajn aliajn landojn de la ekumeno. Tamen, mi estas ĉi tie nelonge.

— Vi estas observema, helenino, eĉ tro, — minaco facile glitis en la vortoj de la pastro, parolanta helene kun ioma klaketado. — Mi prefere foriru...

La temploj de Egiptujo frapis la imagpovon de Tais per akra kontrasto kun Helenujo.

Ĉiu helena templo, krom eble la plej antikvaj, staris altloke, malfermita, malpeza kaj hela, kvazaŭ forfluganta en la spacon de la maro kaj la ĉielo, aŭ kuniĝanta kun la aroma aero kaj bruo de arboj de sanktaj boskoj. Statuoj de diinoj, dioj kaj herooj altiradis al si per sorĉo de belo. La limo, apartiganta la diojn disde la mortemuloj, ŝajnis tute mallarĝa. Ŝajnis, ke la dioj, kliniĝinte al vi, atentas preĝojn kaj tuj deiros de sur siaj piedestaloj, kiel en tiuj legendaj tempoj, kiam ili donacadis atenton al ĉiuj homoj, ekde terkultivistoj ĝis militistoj, sed ne nur interkomunikadis kun la pastroj, kiel nun.

La temploj de Egiptujo! Krepuskaj, kunpremitaj de dikaj muroj, de arbaro da masivaj kolonoj, ĉirkaŭskribitaj kaj ĉirkaŭstrekitaj per multegaj bildoj kaj signoj. La sanktejoj ŝirmadis kontraŭ vastaĵoj de la tero kaj la ĉielo, kontraŭ vento kaj nuboj, kontraŭ lirlado de rojoj kaj plaŭdo de ondoj, kontraŭ homaj kantoj kaj krioj. Senviva kaj minaca silento regadis en la temploj, nerimarkeble transirantaj en subteraĵojn. Kun ĉiu paŝo malheliĝadis mortanta lumo, plidensiĝadis obskuro. Tais sentis sin mergiĝanta en mallumon de pasintaj jarcentoj. Dum en la temploj de Helenujo nur eta limo estis disiganta mortemulon disde la loĝantoj de la lumporta pinto de Olimpo, do ĉi tie ŝajnis, ke estas nur unu paŝo ĝis la regno de Hadeso, kie, perditaj en obskuro, ekde forgesitaj tempoj vagas animoj de mortintoj. Tiu sento de senfina nokto de morto premadis la junan virinon. Protestante per tuta sia esenco, Tais impetadis for, al lumo kaj vivo. Sed la templojn kaj palacojn gardadis vicoj da teruraj en sia ripetiĝado kaj supernatura viveco statuoj de leonoj kun homaj aŭ ŝafaj kapoj. La imago de sfinkso — terura sufokantino el mitoj de Helenujo, ĉi tie, en Egiptujo, akceptinte viran aspekton, iĝis ŝatata simbolo de potenco kaj forto. Ne nur sfinksoj — ĉiuj dioj de Egiptujo, ĝis la plej altaj, portis aspekton de bestoj kaj birdoj, montrataj en mirinda kombino de homaj kaj animalaj trajtoj. Tais ankaŭ pli frue vidis egiptajn amuletojn, statuetojn kaj juvelaĵojn, sed ŝi ĉiam pensis, ke egiptoj strebis esprimi en la animala bildo nur specialan destinon de la talismano aŭ la amuzilo. En la realo evidentiĝis, ke nur en maloftaj okazoj dioj sur freskoj kaj statuoj havis homajn aspektojn. Multe pli ofte kredantoj sin klinadis antaŭ duonhomoj-duonbestoj aŭ duonbirdoj, fojfoje malbelegaj ĝis grotesko, kiel la hipopotam-simila Toeriso. Hipopotamoj kaj krokodiloj elvokadis en Tais abomenon kaj timon, kaj donadi al ili diajn omaĝojn ŝajnis al la atenanino fiaĵo. Malbelaj estis kaj la ŝakal-kapa Anubo, Toto kun longa beko de ibiso, la kolera leonino Saĥmeto, la bovino Hatoro, la ŝafa enkorpiĝo de Ĥnumo. Grandegaj skulptaĵoj de rabobirdoj — la milvo Rao kaj la falko Horuso, kiel oni bildigis ilin en la plej antikvaj tempoj — faris multe pli majestan impreson. La komplika hierarkio de la dioj restis same nekomprenebla al la atenanino, kiel multegaj rangoj kaj titoloj kaj la komplikega ŝtuparo de sociaj rilatoj de la egiptoj. En ĉiu pli-malpli grava urbo ĉefis propra dio, kaj grandaj temploj, posedantaj grandegajn terenojn kaj multegajn sklavojn, same preferadis unu dion el multegaj diaĵoj, kiuj dum jarmiloj da ekzisto de la lando multfoje ŝanĝadis kaj perdadis sian ĉefecon.

Pleje miradis Tais pri la besta aspekto de la dioj ĉe la popolo, kies saĝon kaj sekretajn sciencojn adoris la helenoj. Ŝi sciis, ke en Saiso lernis la grandaj saĝuloj de Helenujo — Solono, Pitagoro kaj Platono, ĉerpis vastajn sciojn Herodoto. Kiel do povis loĝanto de Egiptujo kliniĝi antaŭ monstroj kiel krokodilo — senracia kaj abomena estaĵo, kapabla al nenio, krom vorado? Ĉu ne eblis esprimi karakteron de dio alie, ol surmetinte sur la homan korpon la kapon de ŝakalo aŭ akcipitro? Se la egiptoj ne estus tiom lertaj artistoj, iu povus pensi pri nescipovo per aliaj manieroj esprimi la spiriton de diaĵo.

Sed baldaŭ Tais ekvidis ankaŭ vivan diaĵon — la sanktan virbovon Apison, la enkorpiĝon de Ptaho — la ĉefa dio de Memfiso. Gvidante sin per dudek naŭ distingiloj, la pastroj trovadis Apison inter miloj da virbovoj, pace paŝtiĝantaj sur herbejoj de la lando, kaj faradis al ĝi dian honoron ĝis la morto mem. Poste oni serĉadis novan enkorpiĝon, kaj la mortintan balzamadis, simile al la alia viva dio — faraono. La mumiojn de sanktaj virbovoj oni entombigadis en grandega templo — Serapejo, gardata de centoj da ŝtonaj sfinksoj. Laŭ tabeloj, desegnitaj sur muroj de tombaj ĉeloj, eblis traspuri multegajn generaciojn de bovoj-dioj ekde tiom antikvaj tempoj, ke Serapejo estis jam duone superŝutita de sablo.

La kulto de nigra virbovo kun blanka makulo sur la frunto ankaŭ nun prosperis en Memfiso. Lokaj helenoj penis homigi la kulton de Apiso, kunfandinte ĝin en unu diaĵon kun Oziriso, sub la nomo Serapo, ĉar la religio de la helenoj malproksime foriris de la praa bestodieco. Eĉ sur Kreto, per sia antikveco preskaŭ egala al Egiptujo, gigantaj sanktaj bovoj estis adorataj nur kiel simboloj de Pozidono. Oni ilin mortigadis, oferante sur altaroj aŭ ludaj placetoj. Tamen ĉi tie Apison oni opiniis vera diaĵo, samkiel la abomenan krokodilon aŭ la kanan katon, hurlantan nokte. Por Tais ĉio ĉi ne konformis al la enradikiĝinta kredo pri speciala saĝo de la egiptoj. La elrevigita atenanino kuraĝis eldiri siajn dubojn al la ĉefpastro de Ptaho en aŭdienco de helenaj adorantoj de Serapo. Ŝia juneca ardo igis ŝin fari nesingardan paŝon. Ŝi lerte rebatis kontraŭdirojn de la ĉefpastro, ankoraŭ tute ne maljuna kaj same ekflaminta per disputa ardo. Ŝi esprimis akran abomenon al Sobeko — la dio-krokodilo. Du pastroj de tiu dio, ĉeestintaj dum la disputo, indignis. Tais ekhontis. En Korinto oni edukis ŝin en estimo al religioj de orientaj landoj, sed la posta vivo en Ateno semis en ŝi malestimon al ĉio fremda kaj nekomprenebla por helenoj. Tais eĉ ne konjektis, kiel peze ŝi devos pagi pro tiu nekaraktera por ŝi esprimo de la atena supereco super la tuta cetera ekumeno.

Ŝi penis persvadi Egesiĥora-n veturi en la provincon de Blanka Antilopo, supren laŭ Nilo, por rigardi la duan miraklon de la mondo, priskribitan de Herodoto, — la egiptan Labirinton. La amikino kategorie rifuzis, kaj Tais ekveturis akompane de Hesiona kaj fidela Menedemo, forpermesita de la stratego laŭ peto de Egesiĥora.

Ili navigis nelonge, nur kvarcent stadiojn[8] supren laŭ la rivero kaj ĉirkaŭ cent laŭ kanalo, al la fama lago Merido. En tiu sezono la kuniga kanalo kaj la rivera branĉo pleniĝadis je ŝlimo, kaj la alira vojo iĝadis netrairebla pro malsekeco. Tais kun la akompanantoj devis forlasi la ŝipon kaj traŝiriĝi laŭ malprofundaĵoj en malpeza boato, zigzagante inter kanaj densejoj.

Feliĉe, en tiu ĉi aŭtuna tempo malestis kuloj — la plago de riveraj densejoj kaj lagoj de Egiptujo.

La interpretisto — memfisa heleno, dungita por la vojaĝo, maltrankvile ĉirkaŭrigardadis, kredigante, ke en la ĉirkaŭaĵoj de Krokodilopolo estas grandega multo da zuĥosoj — enkorpiĝoj de la dio Sobeko kaj kelkaj el ili estas monstroj dudek ulnojn longaj. En la lago onidire estas du grizaj krokodiloj je tridek ulnoj, kiuj loĝas tie ekde nememoreblaj tempoj.

Menedemo naive demandis, kial dum tiom da jaroj oni ne mortigis la malutilajn monstrojn. Li eksciis, ke, se dum neatenditaj malkreskoj de akvo krokodiloj, speciale junaj, pereas, implikiĝante en sekiĝanta ŝlimo, iliajn kadavrojn oni balzamas. Tutaj stokoj da krokodilaj mumioj konserviĝas en specialaj ejoj de temploj de Sobeko en Krokodilopolo, en antikva Ĥetep-Senusert kaj eĉ en la Labirinto.

Malgraŭ tio, ke la boatistoj pene hastis transporti la vojaĝantojn al la Labirinto pli frue, por ke tiuj sukcesu pririgardi ĝin antaŭ la sunsubiro, ili venis al la Labirinto nur en la mezo de la tago. Ĉi tie, sur la sankta tero, oni ne permesadis al fremduloj noktumi, sed nur en ksenono — gastejo — je ok stadioj norde, sur la sama terkolo inter la marĉo kaj la rivero, kie staris la Labirinto kaj du piramidoj. Klera pastro el Herakleopolo diris al Tais, ke la Labirinton konstruis kiel postmortan templon por si Amenemhet la Tria. La granda faraono mortis, laŭ kalkulo de la pastro, je kvarcent jaroj antaŭ la detruo de Knoso kaj la reĝiĝo de Tezeo en Ateno, je ses jarcentoj antaŭ la Troja milito kaj je jarmilo kaj duono antaŭ la naskiĝo de Tais mem.

Estas ne mirinde, ke la netimema hetajro kun speciala emocio enpaŝis en senfinajn vicojn de ĉambroj de la Labirinto, kuniĝanta kun la blanka piramido, duoble malpli granda, ol la tri memfisaj. Grandega koridoro dividis la Labirinton en du duonojn. Ĝiaj muroj estis ornamitaj per admirindaj freskoj, kies intensaj farboj neniom paliĝis dum dek kvin jarcentoj. Ĉi tie ne estis ordinaraj kanonaj figuroj de dioj kaj faraonoj, akceptantaj donacojn, batantaj malamikojn, humiligantaj kaptitojn. Scenoj de ĉiutaga vivo estis tute naturaj, pentritaj kun mirinda vigleco kaj samtempe kun fajneco. Ĉasado, fiŝkaptado, banado, kolektado de vinberoj, paŝtado de animaloj, dancoj kaj festaj kunvenoj kun muzikistoj, akrobatoj kaj luktistoj. Tais kvazaŭ trafis en Egiptujon de tiu tempo, fiksitan fare de talentaj pentristoj laŭ ordono de la saĝa reĝo.

Tais, Menedemo kaj Hesiona senlace vagadis el halo en halon inter blankaj kolonoj, kovritaj per reliefaj bildoj en la ordinara egipta stilo, laŭ pripentritaj koridoroj, tra ĉambroj, ornamitaj per frisoj kaj arabeskoj de neordinara beleco: per bluaj zigzagoj, per blanka kaj lila interplektaĵo, simila al krude teksitaj tapiŝoj, per eĉ pli komplikaj multfarbaj freskoj. La lacaj okuloj rezignis kompreni interplektaĵojn de spiraloj, de bukloj de radoj kun dek du spokoj, de fabelaj lotusoj kun ruĝaj kalikoj sur altaj tigoj. Lerte faritaj fendoj sub ŝtonaj platoj de la plafonoj donadis sufiĉan lumon, por ne uzi torĉojn en la supraj ejoj de la Labirinto. Laŭ vortoj de la interpretisto, al la supra parto de la templo respondis sama labirinto de la malsupraj ejoj, kie estis konservataj mumioj de sanktaj krokodiloj kaj kaŝiĝis speciale interesaj antikvaj sanktejoj, pripentritaj per bildoj de nun jam malaperintaj animaloj — gigantaj hienoj-borioj kaj unikornoj. La pastro, kondukinta ilin laŭ la Labirinto, rifuzis malleviĝi kun la helenoj malsupren, klariginte tion per antikva malpermeso, ekzistanta por fremduloj. La tago komencis estingiĝi. En la haloj kaj speciale en la koridoroj iĝis mallume. Venis tempo por eliri el la milĉambra konstruaĵo. La pastro kondukis ilin al la elirejo, kaj la lacaj vojaĝantoj volonte obeis. Nemalproksime de la norda ĉefa ŝtuparo, kie en larĝajn fendojn de la muroj estis libere penetranta vespera ruĝeta lumo, Tais haltis, por pririgardi reliefan bildon de juna virino, elĉizitan en flaveta ŝtono kun arto, neordinara eĉ por Egiptujo. Vestita en maldikega, diafana vesto, ligita node sub la nudaj mamoj, la virino tenis nekonatan muzikilon. Ŝia vizaĝo, kadrita per densa reto de la skemece montritaj haroj, havis etiopajn trajtojn kaj samtempe tian noblecon, kian Tais ne vidis eĉ en plej nobelaj egiptinoj. Dum la hetajro pensis, al kiu popolo ŝi alkalkulu la antikvan muzikistinon, ŝiaj kunuloj pasis antaŭen. Facila tuŝo al la nuda brako tremerigis ŝin. En malhela pasejo aperis virino en ordinara por egiptinoj blanka tola stolo — longa vesto. Malantaŭ ŝi staris pastro en koliero el bluaj fajencaj kaj oraj bidoj. Li skuis la tonditan kapon kaj flustris en kripla lingvaĵo: «Malsupren, tien, eblas, mi gvidos». Tais aliris al la virino, kiu ne eliradis el duonmallumo, konsente balancis la kapon kaj turniĝis, por voki Menedemon kaj Hesiona-n. Tiuj ĝisiris jam la finon de la galerio. Sed tuj kiam Tais malfermis la buŝon, fortaj manoj ĉirkaŭkaptis ŝin de malantaŭe, surĵetis ĉifonon sur la vizaĝon, obtuzigis la krion. Tais rezistis despere, kaj jam elŝiris sin el la manoj de la nekonataj malamikoj, kiam al ili venis helpo. Ankoraŭ kelkaj manoj tordis la serpentumantan hetajron kaj, duonsufokinte, ektrenis ien. En silento Tais aŭdis nur pezan spiradon de la homoj, portantaj ŝin, kaj sonojn de nudaj piedoj sur sablo sur plankaj platoj. Aŭ ŝtupoj? Ŝajne oni portis ŝin malsupren — se estas tiel... Tais ekkalcitris kun duobla forto. La homoj, tenantaj ŝin, mispaŝis. Kun furiozaj ekkrioj la homamaso kun la hetajro en la centro ekruliĝis laŭ krutaj ŝtupoj. Feliĉe, Tais falis sur iun, obtuze kvakintan pro doloro. La atenaninon oni ligis per strioj el ŝia propra ŝirita vesto, kaj ŝi kapitulacis, permesinte treni sin plu sen rezisto. La ĉifono, surĵetita sur la kapon, iomete derampis de sur unu okulo. Tais povus gvati, kien oni ŝin trenis, se ĉirkaŭe ne estus plena mallumo. La rabantoj, evidente, konis la vojon kaj trote hastis en netravideblan mallumon, ne bezonante torĉojn.

Unufoje ili haltis. Mallevinte Tais-on sur la malvarman kaj malsekan ŝtonan plankon, ili konsiliĝis kaj ien foriris. Tais penis liberiĝi disde la ligaĵoj, sed nedubsenca piko de ponardo pacigis la furiozan hetajron. Iu gardis ŝin ĝis reveno de la homoj. Tintante per io, ili levis ŝin kaj ektrenis pluen. Malforta lumo estis dispelanta la mallumon antaŭe, venis odoro de humida herbo kaj akvo. La rabantoj finfine deŝiris de sur ŝi la sufokantan ŝin ĉifonon, kaj plu silentante altrenis al ŝtona muro. Antaŭe, je ne pli ol duonpletro[9], en lastaj radioj de la subiranta suno brilis senmova malhela akvo. Rericevinte eblon paroli, Tais indigne kaj mire demandadis la rabantojn en la kojneo[10] kaj en la kripla egipta, kion ili deziras de ŝi. Sed la malhelaj figuroj — da ili estis ses, ĉiuj viroj kun vizaĝoj, nedistingeblaj en malabunda lumo, persiste silentis. La virino, enloginta Tais-on, ien malaperis.

La atenaninon oni starigis sur la piedojn ĉe la muro mem, liberigis ŝin disde la ligiloj kaj samtempe deŝiris de ŝi lastajn restaĵojn de la vesto. Tais ankoraŭfoje penis defendi sin kaj ricevis baton en la ventron, kiu senspirigis ŝin. La rabantoj malimplikis tintantajn aĵojn, kiujn ili alportis kun si, — maldikajn, sed firmajn rimenojn kun agrafoj, kiel sur ĉevala rimenaro. La manradikojn de Tais oni alligis al ringoj, enmasonitaj en la muron sur nivelo de la brusto, ĉirkaŭvolvis la talion kaj, traiginte la rimenon inter la kruroj, altiris al krampo post la dorso. Depaŝinte je du paŝoj, ili silente pririgardis sian viktimon. Plena je malkompreno, la hetajro ree komencis demandi, kion ili intencas fari al ŝi.

Tiam unu el la homoj malrapide alproksimiĝis. Laŭ la voĉo Tais rekonis la pastron, kiu estis kun la virino kaj parolis en la kojneo.

— La fratoj ordonis vin, blasfemintan en socio, starigi antaŭ la vizaĝon de la dio. Eksciu vi lian povon kaj kliniĝu antaŭ li en via lasta horo!

— De kiu dio? Pri kio vi parolas, maliculo?

La pastro ne respondis, turniĝis dorse al ŝi kaj diris kelkajn nekompreneblajn vortojn al siaj kamaradoj. Ĉiuj ses iris al la akvo, malleviĝis sur la genuojn kaj levis la manojn kun strangaj serpentumaj gestoj. El laŭtaj vortoj, prononcitaj kante, simile al himno, Tais komprenis nur: «ho Sobeko... venu kaj prenu...», sed eĉ tio sufiĉis. Subita kompreno mutigis ŝin kaj preskaŭ svenigis. Rekonsciiĝinte, ŝi ekkriis, raŭke kaj malforte, poste ĉiam pli forte kaj sonore, vokante por helpo Menedemon, ajnajn homojn, neobeantajn al tiuj malhelaj figuroj, kliniĝintaj ĉe la akvo en majesta kantado. Kvazaŭ obeinte al la voko, la pastroj ekstaris. Tiu, kiu parolis helene, diris:

— Kriu pli laŭte, Sobeko aŭdos. Venos pli baldaŭ. Vi ne turmentiĝos pro atendo.

En la vortoj de la pastro estis nek moko, nek malica jubilo. Plena senespero ekregis Tais-on. Petegi pri kompato, minaci, peni konvinki tiujn homojn estis same senutile, kiel peti la teruran animalon, al kiu ili servis, duonbeston-duonfiŝon, obeantan al neniuj emocioj. La pastro ankoraŭfoje pririgardis la viktimon, faris signon al la kunuloj, kaj ĉiuj ses sensone malaperis. Tais restis sola.

Ŝi ŝiris sin, eksentis nefrakaseblan firmecon de la rimenoj kaj en malespero klinis la kapon. La malnodiĝintaj haroj kovris ŝian korpon, kaj Tais tremeris pro ilia varma tuŝo. Unuafoje morta senelireco penetris en ŝian animon. La proksimeco de neevitebla pereo faris la tutan mondon malgranda buleto da espero. Menedemo! Menedemo estas sperta sentima batalisto kaj arda amanto, li ne povas lasi ŝin al arbitro de la sorto! Jam nun li freneze serĉas ŝin...

La okuloj de la hetajro havis kapablon bone vidi en mallumo. Ŝi komprenis, ke ŝi estas alligita ĉe piedestalo de iu statuo en duonronda larĝiĝo de subtera pasejo, eliranta al lago aŭ branĉo de la rivero. Malproksime, dekstre, distingeblis giganta skulptaĵo. Tio estis unu el du kolosaj sidantaj statuoj, altantaj je tridek ulnoj super la akvo, nemalproksime de la piramido. Tais komprenis, ke la galerio estas turnita al la nord-okcidento kaj estas ne tre malproksima de la norda enirejo. La fajreto de espero, kiu estis varmiganta ŝin, komencis kreski. Premo de terura danĝero obtuzigis ĝin, tuj kiam la atenanino rememoris, ke en la Labirinto estas tri mil ĉambroj. Se ŝi povus trovi vojon, do post multa tempo, post kiam monstroj-zuĥosoj disŝiros ŝin en pecojn kaj, vorinte, malaperos en densejoj.

Tais ekbaraktis, per tuta sia juna korpo protestante kontraŭ la teruraj pensoj. La kruelaj rimenoj sobrigis ŝin per doloro. Plorsingultante, kunpreminte la dentojn, ŝi retenis la ploron kaj denove komencis ĉirkaŭrigardi en instinkta serĉo de saviĝo. La planko de la larĝigita fino de la galerio estis deklive malleviĝanta al strieto de malseka grundo sur la bordo. Du maldikaj fostoj estis apogantaj elstaraĵon de la tegmento, pro kiu ne eblis vidi la ĉielon. Evidente, al la akvo estis eliranta portiko sen ŝtupoj. Sen ŝtupoj... Ree praa teruro trafis la tutan internaĵon de Tais. Ŝi komprenis, ke la klinita planko, aliranta al la akvo...

— Menedem', Menedem'! — sonore, per tuta forto ekkriis Tais. — Menedem'! — Kaj ŝi malvarmiĝis, rememorinte, ke al la krioj venos tiu, al kiu ŝi estas destinita. Ŝi rigidiĝis, ekpendinte sur la rimenoj. La ŝtono frostigis la dorson, la piedoj sensentiĝis.

Kiam estingiĝis lastaj rebriloj de la sunsubiro sur la nigra akvo, Tais perdis kalkulon de la tempo. Ĝi aŭ tiriĝis senfine, aŭ, eble... ho ne, ĝis la tagiĝo estas ankoraŭ malproksime, la nokto ankoraŭ komenciĝis! Tremerinte, la juna virino rektiĝis kun obtuzigita krio. Al ŝi ŝajnis malforta plaŭdo en netravidebla mallumo de kanoj, ie tie, kie estis rompiĝanta malhela flagrado de spegulitaj steloj. Obtuza, basa muĝo traflugis super la marĉo. Malproksima kaj nelaŭta, ĝi estis abomena per speciala, entenata en ĝi minaco, per nesimileco al ĉiuj sonoj, eligataj de animaloj, kutimaj por homo. Tremegante tuta, kunpreminte la pugnojn kaj la makzelojn, Tais luktis, por ne permesi al la timo, malheliganta la racion, ekregi ŝin. Al la teruro, faliganta homon en kavon de mizereco. Senlima estis kuraĝo de ŝiaj prauloj, luktintaj kun virbovoj, de la necedemaj al vundoj amazonoj, de la atenaninoj, persistaj kiel Leajna[11]. Sed ja ĉiuj ili batalis liberaj, en honesta batalo... krom Leajna, ligita, samkiel ŝi, kaj ne kapitulacinta al la homoj, mensoge reprezentantaj la leĝon. Kaj ĉi tie, en soleco kaj malvarma silento de la marĉo, atendante la dentan karapacan monstron, Tais ree komencis ŝiriĝi en siaj ligiloj, ĝis, humiligita, perdante la konscion, alpremiĝis denove al la humida ŝtono. La nokto silentis, ne plu aŭdiĝis plaŭdoj de la marĉo. Tais rekonsciiĝis pro kramfoj en la rigidiĝintaj kruroj. Kiom da tempo pasis ankoraŭ? Se ŝi almenaŭ povus vidi la ĉielon super la kapo, moviĝon de stelfiguroj, deĵeti la neelteneblan senton de rigida atendado de morto.

Stamfante, fleksiĝante, Tais restarigis la sangocirkuladon. Malantaŭ ŝi, en la subtera galerio, sonis apenaŭ aŭdeblaj malrapidaj, kaŝaj paŝoj. La sango alfluis al la kapo de Tais, ĝoja espero brogis ŝin. Ĉu Menedemo? Kaj okazis nova falo en abismon de malespero, kiam la atenanino komprenis, ke Menedemo ne ŝteliros, haltante post ĉiu paŝo, sed alkuros, kiel freneza virbovo, frakasante ĉion sur la vojo. Kaj sonora kriego ree ekflugis super la nokta marĉo, rompante la silenton per pasia voko. Kio estas tio? Kvazaŭ malforta respondo? Tais retenis la spiron. Ne, nenio! Sed la paŝoj malantaŭe? La piedestalo de la statuo ŝirmis la enirejon en la galerion. Aŭskultante la nokton, Tais komprenis, ke en la pasejo estas neniu. La sonoj venadis de la marĉo kaj reflektiĝadis eĥe en la subteraĵo. Ho potenca Afrodito kaj Zeŭso-gardanto! Tio estas paŝado de pezaj piedegoj sur mola ŝlima grundo, tie, trans la fostetoj de la portiko, eliranta al la lago. Malofta kaj neegalmezura ŝmacado kun longaj paŭzoj. Elmergiĝis sub la bordo mem kresta dorso, ekbrilis per ruĝa malhela lumo du okuloj sub ostaj superbrovaj tuberoj. Tre malrapide, tiel, ke en iuj minutoj la monstro ŝajnis senmova, sur la mallarĝan bordon enrampis la senfine longa korpo, serpentumanta dekstren-maldekstren samtakte kun la paŝoj de la larĝe disŝovitaj piedegoj. La grandega vosto ankoraŭ estis en la akvo.

Speciala sibla sono de glitado de peza korpo sur humida grundo aŭ malseka ŝtono. La ruĝaj lumetoj malaperis — malfermiĝis la faŭko, profunda je pli ol tri ulnoj, borderita de malklare blankantaj potencaj dentoj. Malgraŭ la antaŭmorta timo, Tais rimarkis, ke la krokodilo ne mallevis la malsupran makzelon, kiel faras, malfermante la faŭkon, ĉiuj animaloj, sed levis supren la kapon, ferminte por si mem tutan antaŭan vidon. Ĝuste pro tio estingiĝis la ruĝaj lumetoj de la okuloj. Ho, se ŝin ne tenus la rimenoj, ŝi scius, kiel forgliti de la giganta zuĥoso! La krokodilo frapfermis la faŭkon, la ruĝaj okuloj ekbrilis ree. Tais eksentis ilian rigardon sur si — malvarman, indiferentan, kvazaŭ eĉ neinteresitan pri la proksima predo. La krokodilo ne hastis, fiksrigardante en mallumon de la galerio, ĝi kvazaŭ estis esploranta Tais-on. Multegajn fojojn dum sia longa vivo ĉi tie ĝi voradis alligitan, senhelpan viktimon. La zuĥoso leviĝis sur la piedegoj, kun laŭta ŝmaco deŝirinte la ventron disde la ŝlimo. La abomenaj estaĵoj ankaŭ sur la tero kuras rapide, ĝi momente povas trakuri la distancon, nur iomete pli grandan, ol la longo de la propra korpo... Tais ekŝrikis en tia alta noto, ke la monstro denove plaŭdfalis sur la ventron kaj subite turniĝis dekstren. Plaŭdadon de rapidaj piedoj superis minaca, superhoma krio: «Tais, mi estas ĉi tie!»

— Menedemo!

Por momento lia silueto glitis antaŭ la enirejo inter la konsternita monstro kaj ties viktimo. Menedemo rigardis en la subteraĵon. Kvazaŭ en sonĝo, Tais vokis ŝin. En unu momento la lakono trafis al la piedestalo de la statuo, tuj palptrovis la alligitajn rimenojn kaj ŝiregis ilin kun furioza forto. Un' — krevis la rimeno sur la maldekstra brako, du — la dekstra rimeno rezistis, sed elŝiriĝis la antikva bronza ringo. Menedemo ekfuriozis eĉ pli kaj la trian rimenon disŝiris, kiel fadenon. Tais liberiĝis. Ŝi falis sur la genuojn pro subita malforteco, kaj Menedemo turniĝis al la monstra malamiko. Sen ajna armilo, kovrita per koto de la kapo ĝis la piedoj, sen la vesto, kiun li demetis, por kuri pli rapide. La furiozo de la batalisto estis tiel granda, ke li faris du paŝojn al la monstro, dismetinte la senarmajn manojn, kvazaŭ intencante sufoki la krokodilon, kiel hundon. Aŭdiĝis ankoraŭ plaŭdo de piedoj, kurantaj sur koto, skarlata vojeto ekkuris sur la akvo laŭlonge de la bordo. La lumo ekbrilis pli hele, kiam Hesiona, duonmorta pro superforta kurado kaj timo, rigidiĝis ĉe la portiko, levinte la torĉon. Krio de teruro elŝiriĝis el la junulino. La krokodilo ne donis atenton al ŝia apero, koncentrinte la persistan rigardon sur Menedemo. La torĉo en la mano de Hesiona ektremis, kaj ŝi falis sur la genuojn, simile al sia mastrino.

— Lumigu! — kriegis Menedemo. Li strabis flanken, serĉante ion, per kio li povus renkonti atakon de la monstro. En la flagranta lumo de la torĉo Tais vidis la tuberiĝintan per muskoloj larĝan dorson de la spartano, la obstine klinitan kapon, la piedojn, firme starantajn sur la ŝtona planko. Subite Menedemo decidiĝis. Per unu salto li elŝiris la torĉon el la manoj de Hesiona, ŝovis ĝin en la direkto de la zuĥoso, kaj tiu retiriĝis. Menedemo ĵetis la torĉon reen al Hesiona, sed kaptis ĝin jam ekstarinta Tais. La spartano ŝiris lignan foston de la portiko, aŭdiĝis krako. Menedemo premis per tuta forto. La malnova seka ligno cedis. Ĉio sekvinta okazis tiel rapide, ke lasis nur malklaran rememoron al Tais. La krokodilo ekiris al Menedemo, kaj tiu faris baton al ĝia muzelo. La monstro ne retiriĝis, sed, malfermeginte la faŭkon, ĵetis sin al la militisto. Ĝuste tion atendis Menedemo. Per tuta forto, deŝirinte la haŭton de sur la manplatoj, li enpikis la foston en la buŝegon de la giganta reptilio. Li ne povis, certe, haltigi la dudek-kvin-ulnan zuĥoson kaj falis, sukcesinte, tamen, per puŝo de la piedo direkti la liberan finon de la trabo al la muro de la piedestalo. La krokodilo inercie puŝis la foston kontraŭ la nefrakasebla ŝtono, enpikinte la lignaĵon en sian faŭkon eĉ pli profunde. Teruraj batoj de la vosto tremigis la galerion, rompis duan foston de la portiko. La tegmento de la portiko falis, kaj tio savis Hesiona-n de nepra morto, ĉar bato de la vosto de la monstro frakasus ostojn de leono, ne nur de homo. La krokodilo, tordiĝante, falis sur la flankon, ĵetis per la vosto tutan kaskadon de koto kaj impetis en la marĉon. Menedemo kaj Tais staris, skuataj de nerva tremo. Rekonsciiĝinte, Tais ĵetiĝis al Hesiona. La junulino kuŝis sterne ĉe la enirejo mem de la subteraĵo, tuta en glueca koto, ferminte per la manoj la vizaĝon kaj la orelojn. Tuj kiam Tais tuŝis ŝin, Hesiona saltis kun kriego de ektimo, sed, ekvidinte la sendifektan mastrinon, ĵetis sin al ŝi kaj forŝanceliĝis, rimarkinte sur si tavolon da glueca ŝlimo.

— Mi deziris preni vian himation, — diris Tais. Malantaŭ la atenanino aperis la plu batale feroca vizaĝo de Menedemo.

— Ni fuĝu! Tio estas malica loko. Aŭ la zuĥoso revenos, aŭ venos alia, aŭ atakos pastroj...

— Kien?

— Kiel mi venis — laŭlonge de la bordo ĉirkaŭ la templo kaj ĝis la vojo en la gastejon sur la terkolo.

Ĉiuj tri rapide ekiris laŭ koto sub la muro de la Labirinto. Baldaŭ la strieto de la bordo larĝiĝis, la grundo iĝis seka, la irado iĝis pli facila, sed tiam la fortoj forlasis Tais-on. Venis reago post la nerva streĉiĝo de la terura nokto. En ne pli bona stato estis ankaŭ Hesiona, elĉerpinta ĉiujn fortojn en la kurado post la nelacigebla spartano. Menedemo per instinkto de militisto sentis, ke resti ĉi tie, en la regno de krokodiloj kaj malicaj pastroj, estas danĝere. Li prenis ambaŭ virinojn sub la femuroj, lerte ĵetis ilin sur siajn ŝultrojn kaj, estinginte la torĉon, per nehasta troto ekkuris for de la morna granda Labirinto norden, kie malproksime apenaŭ briletis fajreto de la Domo de Pilgrimuloj, kiu antaŭlonge transformiĝis al ksenono — gastejo.

Por ne altiri atenton, Tais, sur kiu el ĉiuj vestoj restis la haroj kaj la sandaloj, kaŝiĝis post palmoj. Menedemo kaj Hesiona, haste forlavinte koton ĉe akvuma puto, alportis al ŝi veston el aĵoj, anticipe liveritaj en la ksenonon fare de gvidistoj. La heleno-interpretisto, timigita de la malapero de Tais kaj de la furiozo de Menedemo, ien malaperis.

Hesiona, frotante vundojn de Tais per kuraca pomado, rakontis al ŝi, ke la spartano post senfrukta serĉado en superaj ĉambroj de la Labirinto kaptis iun pastron kaj, batinte lin kontraŭ kolono, ĵuris per Erebo, ke faros lin kaĉo el ostoj, se tiu ne rakontos, kie li povas serĉi la heleninon kaj kial ŝi povis malaperi. Al la krioj de la pastro alkuris kelkaj homoj. Menedemo liberigis sian koleron kaj desperon. Ĝemantaj homoj, faligitaj per potencaj batoj, kuŝaĉis sur la planko ĉe la bazoj de la kolonoj. Finfine li sukcesis elŝiri duonkonfeson-duonsupozon, ke Tais-on ŝtelis tiuj, kiuj servas al Sobeko. Ili faras oferojn en la subteraĵoj, tie, kie tiuj eliras al la lago, en la okcidenta parto de la sanktejo. Se oni ĉirkaŭiras la Labirinton ĉe ĝia laga flanko, maldekstre de la ĉefa enirejo, do oni povas renkonti elirejojn de galerioj de la malsupra etaĝo. Ne perdante eĉ momenton, Menedemo deŝiris de sur si la veston, por ke estu pli facile kuri sur akvo, kaj ekkuris laŭlonge de la masivaj muroj de la templo. Armilo ne estis trovebla — la sian li lasis al la boatistoj, por ne rompi la leĝojn de la templo, kaj li ne havis tempon por pensi pri lumigilo.

— Lumon, revenigu lin, vesperiĝas! — ekkriis la interpretisto, sed Menedemo jam estis malproksime. Tiam Hesiona kaptis du torĉojn, kiuj staris pretaj en bronzaj postamentoj, tuŝis per unu el ili bruligan flamon de lumigilo en niĉo kaj, antaŭ ol rekonsciiĝis iu el la alkurintoj al la bruo de la batalo, forkuris post Menedemon, malpeza kaj rapida, kiel antilopo. Tiel ŝi kuris en densiĝanta krepusko, gvidante sin laŭ la morna maldekstra muro, sencede turniĝanta de la okcidento suden. La ceteron la sinjorino scias...

Firme kaj plurfoje kisis Tais fidelan Hesiona-n, eĉ pli karesan rekompencon ricevis Menedemo, al kies manplatoj estis alligitaj faskoj da kuraca herbo. Pro tio liaj manoj iĝis similaj al piedegoj de ĝuste tiu zuĥoso, kiu preskaŭ pereigis Tais-on.

La sparta militisto longe pririgardadis la Labirinton, altantan malproksime en unuaj radioj de la sunleviĝo. Diveninte liajn pensojn, Tais diris:

— Nenion faru, kara. Kiu povos trovi la kanajlojn en tri mil ĉambroj, inter pasejoj kaj subteraĵoj?

— Sed se venos la tuta taĉmento de Eositeo? Ni fumpelos ilin el tie, kiel dezertajn vulpojn el iliaj truoj.

— Por kio? Eĉ sen tio ni, fremdlandanoj, manĝantaj bovojn, estas malpuraj en la okuloj de la indiĝenoj de Egiptujo. Ni nur faros grandan ofendegon al ilia sanktaĵo. Tiuj, kiuj kulpas, fuĝos, jam fuĝis, kaj la puno, kiel ĉiam, atingos tiujn, kiuj nenion scias kaj partoprenis en nenio. Antaŭ ĉio kulpas mi mem. Mi ne rajtis disputi kun pastroj, montrante la helenan malestimon al fremduloj kaj ilia religio, kaj krome — necesas pli singarde vojaĝi tra temploj, plenaj je kaptiloj, malicaj homoj, teruraj diaĵoj, al kiuj oni ankoraŭ plu sekrete oferadas homojn.

— Finfine mi aŭdas pravajn vortojn. Delonge tempas, mia amatino! Vi ne ĝojigadis nin per dancoj dum jam pli ol monato, kaj rajdadon vi forgesis ekde la veno mem ĉi tien.

— Vi pravas, Menedemo! Kaj dancoj, kaj rajdado postulas konstantan ekzercadon, alie eblas iĝi mallerta, kiel Toeriso.

Toeriso! Imaginte al si tiun egiptan diinon, sidantan sur la dikaj postaj piedoj, kun la supermezure pendanta ventro kaj la abomena hipopotama kapo, Menedemo longe ridis, viŝante larmojn per la dorsa flanko de la bandaĝita mano.

En Memfiso Tais-on atendis novaĵoj el la oriento. Okazis batalo de Aleksandro kun Dario ĉe rivero Iso en la fenica marbordo. Plena venko de la makedonoj. La granda reĝo de la persoj evidentiĝis malkuraĝulo, kiel plej multaj ferocaj reĝoj. Li fuĝis en profundon de la lando, forlasinte tutan havaĵon, siajn tendojn kaj siajn edzinojn. Aleksandro iras suden laŭ Fenicujo, okupante urbon post urbo. Ĉio kliniĝas antaŭ la venka heroo, la filo de la dioj. Neordinaraj onidiroj antaŭas la makedonojn. En Malsupra Egiptujo aperis riĉaj komercistoj, fuĝintaj el apudmaraj urboj. Ili kreis union kaj aĉetas ŝipojn, por navigi en foran Kartagon. La satrapo de Egiptujo Mazaĥes estas timigita, kaj la neagnoskita faraono Ĥababaŝ ordonis al la spartaj dungosoldatoj esti pretaj. La taĉmento estas sendita en Bubaston, kie komenciĝis malpaco inter siriaj militistoj.

Ŝatantoj de la juna makedona reĝo vidas en li savon el la persa regado. Li per potenca mano subtenos la malfortan, kliniĝintan antaŭ Dario filon de la hereda faraono Nektaneb.

Egesiĥora, ardante pro emocio, sekrete diris al Tais, ke la floton de Aleksandro estras Nearĥo kaj liaj ŝipoj estas apud Tiro. Antikva Bibloso kun sia fama templo de Afrodito Libana, aŭ Anahita, kapitulacis preskaŭ sen prokrasto, same kiel Sidono. Ĉiuj diras, ke Aleksandro nepre venos en Egiptujon. Eositeo estas morna, longe konsiliĝis kun siaj proksimuloj kaj sendis kurieron en Sparton...

Tais sagace rigardis al la amikino. La fiera lakonino mallevis la okulojn.

— Jes, mi amas lin, — respondis Egesiĥora al la nedirita demando, — tio estas speciala homo, la sola inter ĉiuj.

— Kaj Eositeo?

Egesiĥora kunmetis la fingrojn en la gesto, signifanta ĉe la hetajroj indiferentecon al adoranto: «Se ne tiu, do tiu ĉi».

— Kaj ĉu vi atendas lin?

— Atendas! — konfesis Egesiĥora.

Tais enpensiĝis. Kun Aleksandro venos Ptolemeo — laŭ onidiroj, li nun estas en la nombro de la plej bonaj militestroj de la makedona reĝo, preskaŭ la plej proksima al li, eble krom Hefestiono. Ptolemeo... La koro de Tais ekbatis pli forte, profunda suspiro levis la eĉ sen tio altan bruston. La amikino estis ne malpli observema kaj demandis senprokraste:

— Kaj Menedemo?

Tais ne respondis, penante kompreni siajn sentojn — la memoron pri la pasinteco, la konfuzon de la emocioj dum la lasta atena jaro, la novon, kiu venis kun la senrezerva amo de la lakona atleto, fidema, kiel infano, kaj kuraĝa, kiel heroo de mitoj.

— Ĉu vi ne povas decidi? — mokis Egesiĥora.

— Ne povas. Mi scias nur unu aferon: aŭ tiu, aŭ la alia. Mi neniam povos trompi.

— Vi ĉiam estis tia. Tial vi ne havis, nek havos riĉon, malkiel Frina aŭ Tero. Ja vi ĝin ne bezonas — vi simple ne scipovas malŝpari monon. Estas malmulte da kapricoj kaj fantazio.

— Vere, malmulte! Mi nenion povas elpensi, per kio frapi rivalinojn aŭ adorantojn. Tamen estas pli facile, kiam...

— Jes, Menedemo estas ne riĉa, se mi ne diru — simple malriĉa!

La malriĉecon Tais spertis, kiam deziris aĉeti rajdoĉevalon. Estis vendata rara ĉevalino de malhel-cindra koloro el Aziro — el tiu raso de libiaj ĉevaloj, kiujn onidire enkondukis jam hiksosoj. Ĉevaloj el Aziro famis per sia eltenemo de varmego kaj senakveco. Salmaaĥ, kiel nomiĝis la ĉevalino, ne estis tre bela — cindrokolora, kun longaj antaŭaj piedartikoj kaj pendanta postaĵo. Tamen tio signifis paŝadon, mildan por rajdanto, kaj eĉ glitado de la okulblankoj en la okulaj anguloj — signo de kolerema karaktero — ne fortimigis aĉetantojn. Kaj kiam evidentiĝis, ke Salmaaĥ estas triabema, alivorte paŝas per speciala «tripieda» troto, tiam ĝin tuj kontraŭ alta prezo aĉetis tanisa komercisto. Al Tais plaĉis la sovaĝeta libianino, kaj Salmaaĥ, evidente, rekonis en la atenanino tiun trankvilan, obeigan kaj bonan volon, al kiu estas sentemaj ĉiuj animaloj, speciale ĉevaloj. Finfine Tais sukcesis interŝanĝi la ĉevalinon kontraŭ la krizolito — tiu sama, kiu estis destinita al Aristotelo por helpo al la patro de Hesiona kaj reprenita per kosto de la fuĝo el Ateno.

Menedemo akiris panteran felon, por kovri la flankojn de la ĉevalo super malgranda ŝvitkovrilo, uzata por rajdantoj en batalaj krurdefendiloj aŭ en mallarĝaj aziaj pantalonoj. Tais veturadis nudkrure, kiel antikvaj virinoj de Termodonto, kaj neeviteble malutilus al siaj kruroj. Ĉevala ŝvito dum rajdado en varmego, trafante sur la homan haŭton, kaŭzas inflamon kaj ulcerojn.

La mola felo de raba kato, agrabla por tuŝo, tamen malfaciligadis rajdadon. La amazona sidmaniero de Tais kun forte fleksitaj kruroj — tiel, ke la kalkanoj kuŝis preskaŭ sur la renoj de la ĉevalo, apogiĝante al la iliumaj elstaraĵoj — postulis specialan forton en la genuoj. La rajdantino tenis sin, kunpremante per la kruroj la supran parton de la ĉevala korpo. La mola, cedema pantera felo devigis duobligi streĉojn de la kruroj dum galopo. Tamen, Tais estis eĉ kontenta pri tio. Post dusemajnaj suferoj al ŝi revenis la antaŭa fera kroĉforto de la genuoj, pro kiu la instruisto de rajdado, paflagoniano, nomis ŝin vera filino de Termodonto. Kvankam la troto de Salmaaĥ estis ne skua, Tais preferis rajdi galope, konkurante kun la furioza kvaropo de Egesiĥora, kiu prosperis en la benita seka klimato de Egiptujo. Sur ĉefaj vojoj ĉirkaŭ Memfiso ĉiam tumultis malrapidaj azenoj, ŝarĝveturiloj, pilgrimaj procesioj, sklavoj-portistoj, ŝarĝitaj per korboj. La pacienco de la spartanino suferis, ĝis ŝi malkovris sanktan vojon, irantan suden, laŭlonge de Nilo, kiu nur iuloke estis superŝutita de sablo. Sur ĝiaj puraj pecoj, longaj je centoj da stadioj, eblis veturi senobstakle, kaj Egesiĥora kun ĝuo fordonadis sin al freneza veturado. Kiam Tais rajdis sur sia Salmaaĥ, Egesiĥora prenadis sur la ĉaron Hesiona-n kaj tute «malĉastigis» la junulinon, kutimiginte ŝin al la lukso de rapideco.

Estis finiĝanta la kvara jaro de la cent deka olimpiko. En Egiptujo venis la tempo de la kvindek-taga Okcidenta vento — spirado de feroca Seto, sekiganta la teron kaj koleriganta la homojn.

La heleninoj, ne konantaj la venton de Seto, daŭrigis siajn promenveturojn. Foje sur ilin surflugis ruĝa nubo, spiranta per forna varmego. Ekturniĝis, ekdancis sablaj kirloj, la lumo estingiĝis, la timigitaj ĉevaloj de Egesiĥora baŭmis, svingante la hufojn. Kun peno ŝi sukcesis ekregi la virĉevalojn, kaj nur post kiam Hesiona, desaltinte de sur la ĉaro, kuraĝe kaptis la du timonulojn je la bridoj kaj helpis al Egesiĥora turni ilin norden, al la urbo. Salmaaĥ restis tute trankvila, obeeme turniĝis dorse al la tempesto kaj ekkuris per sia milda troto apud la ĉaro, kiu baldaŭ komencis knari pro sablo, enŝutiĝinta en la aksingojn.

La ĉevaloj estis poiomete trankviliĝantaj, ilia kuro iĝis egalmezura. Egesiĥora veturis en bruo kaj fajfo de la vento, antaŭante polvajn nubojn, simile al la batalistino Atena. Ili atingis la lokon, kie la vojo estis ĉirkaŭiranta malhelan montofendon. Ĉi tie staris la duone ruiniĝinta postmorta templo, sur kies ŝtupoj ili fojfoje bivakadis. Tais unua rimarkis sur la blankaj ŝtonoj homon en longa tola egipta vesto. Li kuŝis, enŝovinte la vizaĝon en la fleksitan dekstran brakon, kaj kovris la kapon per la maldekstra. La atenanino deĉevaliĝis kaj kliniĝis super la peze spiranta maljunulo. Iomete da vino, diluita per akvo, kaj li eksidis, fleksiĝinte. Por miro de la amikinoj, en la purega atika lingvo la maljunulo klarigis, ke li ekfartis malbone pro la polva tempesto kaj, ne vidante helpon, decidis atendi.

— Pli probable mian morton, ĉar la vento de Seto blovas kun persisto, inda je tiu dio, — finis la maljunulo.

Tri paroj de fortaj virinaj manoj enigis lin sur la ĉaron, Hesiona eksidis sur Salmaaĥ malantaŭ Tais, kaj ĉiuj kvar bonorde atingis Memfison.

La maljunulo petis veturigi lin al la templo de Nejto, kiu staris apud granda parko sur la bordo de la rivero.

— Ĉu vi estas pastro de tiu templo? — demandis Egesiĥora. — Sed vi ja estas heleno, malgraŭ la egipta vesto.

— Mi estas gasto ĉi tie, — respondis la maljunulo kaj per ordona gesto vokis al si Tais-on. La atenanino obeeme alveturis al la ŝtupoj, laŭ kiuj estis malrapide leviĝanta la maljunulo.

— Ĉu vi estas la atena hetajro, ĵetita al krokodiloj kaj saviĝinta? Kion serĉas vi en temploj de la Nigra Tero?

— Nun — nenion. Mi intencis trovi saĝon, satigantan la animon pli, ol filozofiaj rezonadoj pri politiko, milito kaj ekkono de objektoj. Mi ilin sufiĉe aŭdis en Atiko, sed mi ne bezonas militon aŭ aranĝon de civito.

— Kaj ĉu vi trovis ĉi tie nenion?

Tais malestime ekridis:

— Ĉi tie oni kultas bestojn. Kion mi atendu de la popolo, kies dioj ankoraŭ ne iĝis homoj?

La maljunulo subite rektiĝis, la esprimo de liaj okuloj ŝanĝiĝis. Tais eksentis, kiel la rigardo de la nekonato penetris en kaŝitajn profundojn de ŝia animo, senkompate malkovrante sekretajn pensojn, esperojn kaj revojn, kiuj ŝajne estis fidinde kaŝitaj. La atenanino ne ektimis. En ŝia mallonga vivo, malgraŭ abundo de impresoj kaj renkontoj, okazis nenio hontinda aŭ malinda, ne okazis malnoblaj agoj, ne akumuliĝis malicaj pensoj. Eroso, ĝojo konscii sin ĉiam bela, ĉiam dezirata, senbrida sciemo... Ŝiaj grizaj okuloj sentime malfermiĝis renkonten al la lancosimila rigardo, kaj la maljunulo unuafoje ridetis.

— Laŭ via intelekto vi meritas iom pli da scio, ol kiom donus al vi pastroj de Egiptujo. Danku vian nomon, ke ili degnis konversacii kun vi.

— Ĉu mian nomon? — ekkriis la hetajro. — Kial?

— Ĉu vi ne scias, ke por filino de Helenujo vi portas tre antikvan nomon. Ĝi estas egipta, signifas «la Tero de Iziso», kaj krome venis el antikva Kreto. Ĉu vi aŭdis pri Britomartis, la filino de Zeŭso kaj Karme? Vi rememorigis al mi ŝian bildon.

— Kiel interese parolas vi, patro! Kiu vi estas, el kie?

— Mi estas el Deloso, heleno, filozofo... sed vidu, via amikino apenaŭ retenas la ĉevalojn, kaj ankaŭ Salmaaĥ dancas sur la loko.

— Ĉu vi konas eĉ la nomon de la ĉevalino?

— Ne estu naiva, knabino. Mi ankoraŭ ne perdis aŭdon, kaj vi eble dudek fojojn vokis ĝin.

Ruĝiĝinte, Tais ekridis kaj diris:

— Mi dezirus revidi vin.

— Tio estas nepre necesa. Venu en ajna tago en frua mateno, kiam malfortiĝas la feroco de Seto. Eniru sub la portikon, klakfrapu trifoje per la manplatoj — kaj mi eliros al vi. Ĥajre!

La rufaj kaj blankaj ĉevaloj freneze ekkuris laŭ la senfina palma aleo en la nordan parton de la urbo. Salmaaĥ, liberigita de la duobla ŝarĝo, gaje galopis apude. Tais penseme rigardis al la plumba akvo de la granda rivero, sentante, ke la renkontiĝo kun la maljuna filozofo estos grava en ŝia vivo.

Egesiĥora scivolis, per kio tiel interesis la amikinon la malforta kaj senvalora maljunulo. Aŭdinte pri la intenco de Tais denove «vagadi tra temploj», kiel esprimis la spartanino, ŝi deklaris, ke Tais atingos finfine sian pereon. Ĉu ŝi plendu al Menedemo, por ke li aŭ ne lasu ŝin iri en templojn, aŭ ne savu plu, kiam oni ĵetos ŝin al leono, hipopotamo, giganta hieno aŭ al ankoraŭ iu el la diaj monstroj? Sed eĉ tiu rimedo ne helpos: la atleto, malgraŭ sia minaca aspekto, estas humida argilo en la fingroj de sia belulino!

Egesiĥora pravis. La renkontiĝo kun la filozofo flamigis sciavidon de Tais. Jam en la sekva tago ŝi venis en la templon de Nejto, tuj kiam la plumba ĉielo ekbrulis per ruĝetaj rebriloj.

La filozofo, aŭ la pastro, venis tuj, kiam frapoj de la etaj manplatoj eksonis sub la portiko. La filozofo estis vestita en la sama blanka lina vesto, kia distingigis egiptojn kaj speciale egiptinojn disde ĉiuj ceteraj fremduloj. La veno de Tais ial ĝojigis lin. Ree trapikinte ŝin per sia lancosimila rigardo, li signis, ke ŝi sekvu lin. En profundon de la muro el grandegaj ŝtonpecoj maldekstre iris pasejo, en duonmallumo prilumita nur per tre mallarĝa supra fendo. La tedinta venta fajfo ĉi tie ne estis aŭdebla, kvieto kaj soleco akompanis Tais-on. Lumo antaŭe ŝajnis hela. Ili eniris en kvadratan ĉambron kun mallarĝaj, kiel fendoj, fenestraj embrazuroj. Ĉi tie ne sentiĝis polva kromgusto, malkiel estis nun en la tuta urbo. La alta plafono, pripentrita per malhelaj farboj, kreis impreson de nokta ĉielo. Tais, ĉirkaŭrigardinte, diris:

— Strange konstruadis egiptoj!

— Konstruadis antaŭlonge, — korektis la filozofo, — sen perfekteco, sed ili zorgis pri mistero de soleco, pri enigmo de silento kaj pri sekretoj de neatenditeco.

— Niaj temploj, plene malfermitaj kaj helaj, estas centoble pli belaj, — kontraŭdiris la atenanino.

— Vi eraras. Ankaŭ tie estas mistero, tamen ne foriranta en obskuron de la pasinteco, sed mistero de unuiĝo kun la ĉielo. Kun la suno — tage, kun la steloj kaj la luno — nokte. Ĉu ne sentis vi heliĝon kaj ĝojon inter la kolonoj de Partenono, en la portikoj de Delfo kaj Korinto?

— Jes, jes!

Rulaĵoj de papiruso, de pergameno, pristrekitaj tabuletoj kuŝis sur masivaj kestoj, anstataŭantaj tablojn. Nur unu larĝa tablo kun kvinpintaj steloj kaj spiraloj — helbluaj sur la fono de la griza ŝtona tabloplato — estis okupanta la mezon de la ĉambro. Al ĝi kondukis la atenaninon la delosa filozofo kaj sidigis kontraŭ si sur maloportunan egiptan tabureton. La filozofo longe silentis, persiste rigardante al Tais. Kaj, strange, mirinda trankvilo disverŝiĝis en tuta ŝia korpo, plenigis la animon per ĝojo de diafana meditemo. Tais ekfartis tiel bone, ke ŝi per la tuta koro ektiris sin al la serioza, neridetema, vortavara maljunulo.

— Vi mirigis min per la rimarko pri la bestodioj de Egiptujo, — diris la filozofo. — Kion vi scias pri religio? Ĉu oni inicis vin pri iuj sekretaj ritoj?

— Neniam. Mi nenion scias. — Tais deziris esti modesta antaŭ tiu homo. — Mi estas hetajro ekde la juneco kaj servis en neniu templo, krom tiu de Afrodito Korinta.

— De kie do scias vi, ke la dioj leviĝas kune kun la homo? Ja tio signifas, ke la homo trovas la diojn en si, kaj pro tiaj konvinkoj vi estus en danĝero, kaj tre serioza.

— Vi vane opinias min tiom saĝa, ho saĝulo. Simple mi... — Tais eksilentis, spirante emocie.

— Daŭrigu, mia filino. Mi, ne havanta idojn, ne vane emas nomi vin tiel. Tio atestas pri proksimeco de niaj animoj.

— Mi, studante mitojn, ekvidis, kiel la dioj de Helenujo ekde la antikveco ĝis niaj tagoj iĝadis iom post iom pli bonkoraj kaj bonaj. Artemiso, ĉasistino kaj murdistino, iĝis kuracistino. Apolono, ŝia frato, komencis antikve kiel senkompata punisto, murdisto, avida kaj enviema, kaj nun li estas hela dio-vivdonanto, antaŭ kiu oni kliniĝas ĝoje. Mia diino — Afrodito — en antikvaj temploj staris kun lanco, kiel Atena. Nun estas Urania, portanta al la homoj sanktan ĉielan amon, — la vangoj de Tais ruĝiĝis, kaj la okulojn nebuligis ŝia neplenumebla revo.

La pastro-filozofo rigardis al ŝi eĉ pli tenere, kaj Tais kuraĝiĝis.

— Kaj mi legis Anaksagoron. Lian instruon pri «Nus» — la monda racio, pri eterna lukto de du kontraŭaj fortoj: la malbona kaj la bona, la amika kaj la malamika. Antifonton, kiu instruis, ke la homoj estas egalaj, kaj avertis la helenojn kontraŭ malestimo al fremdaj popoloj... — Tais stumblis, rememorinte la proprajn erarojn, pro kiuj ŝi preskaŭ pagis per la vivo. La filozofo divenis.

— Kaj vi mem ne sukcesis venki tiun malestimon, — diris li, — ĝuste pro kio vi trafis al la krokodiloj.

— Mi ne povis kaj ne povos akcepti sensencan kulton de dioj en besta aspekto: de kriplaj hipopotamoj, abomenaj zuĥosoj, stultaj bovinoj, sencerbaj birdoj. Kiel povas saĝaj homoj, eĉ entute ajnaj homoj kun sobra prudento...

— Vi forgesis, pli verŝajne, ne scias, ke la religio de la egiptoj estas je kelkaj jarmiloj pli aĝa, ol la helena. Ju pli profunde en obskuro de jarcentoj, des pli malhele estis ĉirkaŭ la homo kaj en lia animo. Tiu mallumo reflektiĝis en ĉiuj liaj sentoj kaj pensoj. Sennombraj bestoj minacis al li. Troviĝante en potenco de hazardo, li eĉ ne komprenis la sorton, kiel komprenas ĝin ni, la helenoj. Ĉiu momento povis esti la lasta. Per senfina vico iradis antaŭ li ĉiuhoraj dioj — bestoj, arboj, ŝtonoj, rojoj kaj riveroj. Poste iuj el ili malaperadis, aliaj iĝis potencaj kaj konserviĝis ĝis niaj tagoj. Sed ĉu multa tempo pasis post kiam ni, la helenoj, kultis la riverojn, tiom gravajn en nia malmultakva lando?

— Sed ne bestojn!

— Ankaŭ arbojn kaj animalojn.

Por miro de Tais, la pastro-filozofo rakontis al ŝi pri la kulto de sanktaj cipresoj sur Kreto, ligitaj kun Afrodito. Sed pleje frapis ŝin la antikva kulto de diinoj en aspekto de ĉevalinoj. Demeter mem, aŭ la Kreta Rea, estas montrita kun ĉevala kapo en la sanktejo de Figalio sur rivero Nedo en Arkadio. La sankta ĉevalino havis specialan potencon nokte kaj servis kiel heroldino de pereo. Nek la filozofo, nek Tais povis konjekti, ke pli ol du mil jarojn post ilia renkontiĝo, en unu el la plej disvastiĝintaj lingvoj de la mondo terura nokta vizio, koŝmaro plu nomiĝos «nokta ĉevalino»[12].

La diino-ĉevalino transformiĝadis en trivizaĝan diinon-muzon. Tri ŝiaj vizaĝoj estis respektivaj al Medito, Memoro kaj Kanto. Nur poste, kiam la inaj diaĵoj cedis al la viraj, la trivizaĝa Muzo iĝis Hekato, kaj la Virgulinoj-Muzoj multiĝis ĝis naŭ kaj iĝis obeantaj al Apolono, la gvidanto de la Muzoj.

— Nun mi komprenas, kial la antikvaj nomoj de nimfoj kaj amazonoj sonas kiel Leŭkipa — blanka ĉevalino, Melanipa — nigra, Nikipa — venka, Ajnipa — mizerikorde mortiganta ĉevalino.

— Kaj poste, kiam la animalaj diaĵoj perdis sian valoron, la nomoj ŝanĝiĝis, — konfirmis la filozofo. — Jam en la tempo de Tezeo estis Hipolita, Hipodamia — regantino, dresantino de ĉevaloj, tio estas heroinoj-homoj, sed ne nimfoj, imitantaj animalan aspekton, ĉi tie same okazis leviĝo de la religio, kiel vi ĝuste rimarkis.

— Sed tiuokaze... — Tais stumblis.

— Parolu, al mi vi povas diri ĉion.

— Tiuokaze kial la aspekto de la Diino-Patrino, la Granda Diino, estas tenera kaj karesa, kvankam ĝi estas multe pli antikva, ol la viraj dioj-murdistoj?

— Vi ree eraras, perceptante ŝin nur kiel diinon de amo kaj fekundo. Ĉu ne aŭdis vi pri menadoj — ebriigitaj per sanktaj folioj duonfrenezaj virinoj de Tesalio kaj Frakio, kiuj en sia furiozo disŝiradis en pecojn ŝafidojn, kapridojn, infanojn kaj eĉ virojn, kiel sangan oferon de ilia ekstazo. La virinoj frenezis, svingante per abiaj branĉoj, ĉirkaŭvolvitaj de hedero — la signo de Artemiso aŭ Hekato. Samo estis ankaŭ en Ateno dum Lenajoj — la festo de «sovaĝaj virinoj» en tagoj de vintra solstico de la monato Posideono. La vizaĝo de la diino-detruantino, la diino-morto estis kontraŭmetata al la aspekto de la patrino. Kiel kunligilo inter ili servis la aspekto de la amo — la sola, kiun vi konas.

Tais almetis la fingrojn al la tempioj.

— Tro saĝe por mi. Ĉu vere en la foraj malhelaj tempoj eĉ virinaj diinoj estis same ferocaj, kiel poste la viraj dioj?

— Ferocaj — ne. Senkompataj — jes, kiel la vivo mem, ĉar kio ili estis, se ne reflektiĝo de la vivo, de la superaj fortoj de la sorto, potencanta same kaj super la dioj, kaj super la homoj... senkompataj kaj mizerikordaj samtempe.

Tais sidis, konsternita kaj silenta. La filozofo ekstaris kaj metis la grandan varman manplaton sur buklojn de la necedemaj haroj sur ŝia frunto. Denove neordinara trankviliĝo disverŝiĝis en la korpo de la hetajro, fido kaj sento de plena sekureco plifortigis akrecon de ŝia percepto.

— Aŭskultu atente, Tais-atenanino. Se vi komprenos, kion mi diros al vi, vi iĝos mia spirita filino... Kredi eblas je ĉio ajn, sed kredo iĝas religio nur tiam, kiam ĝi kunplektiĝas kun reguloj de la vivo, kun takso de agoj, kun saĝeco de konduto, kun rigardo en la estontecon. Ni, la helenoj, estas ankoraŭ tre nematuraj — ni ne havas moralon kaj komprenon de homaj sentoj, kiel en la fora Oriento. Neniam maturiĝos ĝis religio la kredo de egiptoj, sed ni tamen havas filozofojn, vi mem nomis du, forgesinte Platonon kaj ankoraŭ kelkajn saĝulojn...

— Platonon mi ne forgesis. Sed la granda saĝulo, kreante sian planon de ideala ŝtato, forgesis pri la virinoj kaj ilia amo. Al mi ŝajnas, ke li agnoskis nur amon inter viroj, kaj tial mi ne opinias lin normala homo, kvankam li estis fama filozofo, olimpika luktisto kaj ŝtata aganto. Sed vi pravas, mi forgesis Aristotelon, kvankam mi konas lin persone, — enigme ridetis Tais.

La delosano sulkiĝis.

— Ne. Tiu scianto de naturaj fenomenoj estas ne malpli sovaĝa en moralaj demandoj, ol la egiptoj. Vi povas ekskludi lin. Pli gravas alio: nur en la komenco de sia apero ajna religio vivas kaj regas la homojn, inklude la plej saĝajn kaj fortajn. Poste anstataŭ kredo okazas interpreto, anstataŭ virta vivo — ritoj, kaj ĉio finiĝas per hipokriteco de pastroj en ilia lukto por sata kaj honora vivo.

— Kion vi diras, patro?!

— Vi aŭdas, Tais. Ĉu ne estas egale — la virina diino aŭ Apolono, Artemiso aŭ Asklepio? La vivo sur la tero sen timo, bela, etendiĝanta longen kaj larĝen, kiel hela, marmorkovrita vojo — jen kio iĝis mia revo kaj zorgo.

— Kaj ĉu vi venis el Deloso en Egiptujon...

— Por ekscii la radikojn de nia kredo, la originon de niaj dioj, por kompreni, kial ĝis nun la helenoj vivas sen kompreno de devoj kaj celoj de homo inter aliaj homoj kaj en la ĉirkaŭanta ekumeno. Vi komprenis jam, ke en Egiptujo oni ne serĉu leĝojn de moralo — ili ne ekzistas en la religio de la antikvaj ĉasistoj, konserviĝinta ĉe la terkultivistoj de Nilo. Sed ekzistas aliaj popoloj... — La filozofo eksilentis, movinte la manon laŭ la frunto.

— Vi laciĝis, patro, — Tais leviĝis, tuŝis kun riverenco al liaj genuoj.

— Vi komprenis! Miaj fortoj malmultiĝas. Mi sentas, ke mi ne revidos mian Deloson kaj ne skribos ĉion, kion mi eksciis en Egiptujo.

— Ne penigu vin, ripozu, manĝu ĉi-tieajn rozkolorajn vinberojn kaj bongustajn fruktojn de dornaj palmoj, — zorgeme diris la hetajro, kaj la maljunulo ridetis.

— Jes, jes, mi alportos al vi en la sekva fojo. Kiam vi permesos al mi viziti vin denove?

Ne ricevinte respondon, Tais solece ekiris laŭ la malhelaj pasejoj, kiuj timige rememorigis al ŝi la travivaĵon en la Labirinto.

La lumo kaj ardo de la tagmezo batis al ŝi per varmega ondo, la morna zumado de la «kvindektaga vento» ŝajnis komence eĉ agrabla. Sed jam vespere en sia trablovata domo, en maltrankvila kurado de ombroj de lucernoj, ŝancelataj de la trablovo, Tais ekdeziris ree veni en mallumon de la templo, al la stranga maljuna heleno, doninta al ŝi unuafoje dum la vivo helan trankvilon de abnegacio. Estinte juna knabino, Tais vidis en sonĝo Afroditon Urania-n. La sonĝo, ripetiĝinta kelkfoje dum la lastaj jaroj, rememoriĝis tiel: Tais, nudpieda kaj tute nuda, leviĝadis laŭ ŝtuparo de senfina larĝo al verda muro el densaj mirtaj arboj, glitadis tra iliaj interplektiĝantaj branĉoj kaj eliradis al lumo — hela, sed ne penetranta, varma, sed ne arda, disverŝita simile al mielo sub la nekredeble blua ĉielo. Ŝi alproksimiĝadis al statuo de Afrodito Urania. La diino el diafana roza rodosa marmoro, penetrita de ĉiela lumo, deiradis de sur la piedestalo kaj ĉirkaŭvolvadis la ŝultrojn de Tais per la brilanta brako de neimagebla belo. Urania rigardadis en la vizaĝon de Tais. Kirlo de sentoj kaj pensoj ringe volviĝadis en ŝi kiel kvietigita serpento. Sento de neordinara ĝojo kaj trankvilo superplenigadis la junan hetajron. Ŝi ne ŝatis tiun sonĝon — kun fluo de jaroj ĉiam pli akra estis kontrasto inter la pura paco de amo, iranta de Urania, kaj la furioza arto kaj laboro de tiu amo, kiu konsistigis la gloron de Tais, la klera hetajro kaj la fama dancistino de la plej scianta popolo en la mondo, kia opiniis sin la atenanoj. Kaj jen la ĝoja trankvilo, spertita antaŭe nur en la duoninfanaj sonĝoj pri Urania, venis al Tais reale dum la renkontiĝo kun la maljuna filozofo. Tamen, samkiel en la sonĝo, post la foriro el la templo malaperis ankaŭ la feliĉo de anima paco...

Kaj en Memfiso estis disvastiĝantaj onidiroj pri la dieca filo de la makedona reĝo Filipo. Aleksandro sieĝas Tiron, ties loĝantoj persistas, sed lertaj inĝenieroj de la makedonoj decidis krei terkolon inter la kontinento kaj la insulo, sur kiu staras la urbo. Pereo de la antikva fenica haveno estas neevitebla. Kiam Tiro falos, tiam, krom Gazao, neniu plu povos rezisti al la venka Aleksandro. Lin oni devas atendi en Egiptujo.

La floto de Aleksandro, fortranĉante Tiron, penetras ĉiam pli malproksime suden, kaj antaŭnelonge helena ŝipo, irinta al Naŭkratiso, renkontis kvin ŝipojn, onidire estratajn de Nearĥo mem.

Egesiĥora fariĝis aroga kaj maltrankvila, kio antaŭe ne okazadis al la lakonino, per fortikeco konkuranta kun Artemiso, la enkorpiĝo de la sano. Eble, la varmega libia vento kun sia ne malkreskanta forto penetradis en la animojn de la homoj, farante ilin malpaciencaj, rapide juĝemaj, sentaktaj kaj malĝentilaj. Tais antaŭlonge rimarkis, ke ŝi eltenas varmegon pli facile, ol Egesiĥora. La vento de Seto malpli influis ŝin, kaj ŝi penis malpli ofte renkontiĝi kun la amikino, por senintence ne kaŭzi kverelon. Duope kun la fidela Hesiona aŭ kun Menedemo Tais venadis sur la bordon de la rivero. Tie ŝi longe sidadis sur flosanta varfo, facile balancata de la fluo. Abundo de fluanta akvo hipnotadis la helenojn, kaj ĉiu mergiĝadis en siajn pensojn, profundajn, kaŝitajn, ofte malklarajn...

Foje Tais ricevis inviton de la delosa pastro, transdonitan buŝe de knabo — akolito de la templo de Nejto. Kun emocio preparis sin Tais dum mateniĝo de la sekva tago, surmetinte modestan veston. Ŝi decide malakceptis Hesiona-n kiel akompanantinon kaj restis necedema, malgraŭ ŝiaj larmoj. La delosa filozofo sidis sur ŝtupoj, malleviĝantaj al Nilo, absorbita de kontemplado de la hodiaŭa mirinde kvieta tagiĝo.

— Ĉu vi estis en Tebo, tiu, kiun ni, helenoj, nomas Diospoliso? — renkontis li la atenaninon per demando kaj post jesa klino de ŝia kapo daŭrigis: — Ĉu vi vidis tie la bazon de la ora rondo, kiun ŝtelis Kambiso antaŭ du jarcentoj dum konkerado de Egiptujo?

— Vidis. Oni klarigis al mi, ke la rondo estis el pura oro, je tridek ulnoj diametre kaj ulnon dika. Ĉu povis esti tielaĵo?

— Jes. La rondo pezis ĉirkaŭ tridek mil talantojn. Kambiso bezonis kvin mil kamelojn, por forveturigi ĝin dishakita en dek mil pecojn en Persujon.

— Por kio oni fandis tiom sensencan mason da oro?

— Stulte, sed ne sensence. La plej granda faraono-konkeranto deziris pruvi al la tuta ekumeno eternecon de Egiptujo, de ties potenco, de ties kredo en la granda rondirado de aĵoj. La surtroniĝo de potenculoj-viroj, dioj kaj herooj, kondukis al despera deziro de eterniĝo. La virinoj scias, kiel frakasebla estas la vivo, kiel proksima estas la morto, dum la viroj revas pri senmorteco kaj murdas senfine pro ajna preteksto. Tia estas la antikva kontraŭdiro, ĝi estas nesolvebla. Kaj la homo kreas por si, por aliaj, se li povas, do por la tuta lando fermitan rondon, kie li estas en la centro, kaj supre estas la ĉiopova kaj minaca dio.

— Kion oni deziras atingi per tio?

— Neŝanĝeblon de la regado kaj prospero por la reĝoj kaj altranguloj, firmecon de la kredo por la pastroj, stabilecon en pensoj de la popolo, senesperan obeemon de la sklavoj.

— Kaj ĉu tial Egiptujo traportis sian kredon tra jarcentoj?

— Ne nur Egiptujo. Ekzistas regnoj, fermiĝintaj en si por konservo de siaj reĝoj, dioj, ritoj kaj vivo por jarmiloj. Mi nomas ilin rondaj. Tia estas Egiptujo, ankoraŭ estas Persujo, Sirio. Okcidente estas Romio, kaj tre malproksime en la Oriento — la Meza regno de flavhaŭtaj mallarĝ-okulaj homoj.

— Kaj ni, Helenujo? Ĉu ni havas la komprenon, ke ĉio fluas?!

— Komencante ekde Kreto, tuta Helenujo, Ionio, kaj kun ni ankaŭ Fenicujo estas malfermitaj regnoj. Por ni ne estas rondo, ŝlosanta la vivon. Anstataŭ ĝi estas spiralo.

— Mi aŭdis pri la arĝenta spiralo...

— Ĉu vi scias? Ankoraŭ ne venis tempo por paroli pri tio. Grandega estas la regiono de heredaĵo de la malaperintaj idoj de Minoo. En Libion okcidenten etendiĝas ĝi kaj multe pli malproksime orienten, kie je dekmiloj da stadioj trans Hirkanio kuŝas antikvaj urboj. Kaj trans Parapamizo, post dezerto Araĥozio, ĝis rivero, nomata Induso. Oni diras, ke de ili restis nur ruinoj, simile al Kreto, sed la malfermita animo de tiuj popoloj vivas en aliaj homoj post jarmiloj.

— Por kio malkovras vi al mi tiun scion, patro? Per kio povas mi, servistino de Afrodito, helpi al vi?

— Vi servas al Eroso, kaj en nia helena mondo ne ekzistas pli pova forto. En via potenco estas renkontiĝoj, konversacioj, sekretaj vortoj. Vi estas saĝa, forta, sciema kaj revas leviĝi spirite — viaj sonĝoj pri Urania...

— De kie vi scias, patro?

— Por mi multo estas malkovrita en la koroj de homoj. Kaj mi pensas, ke vi baldaŭ iros orienten kun Aleksandro, en neatingeblajn forojn de aziaj stepoj. Ĉiu saĝa virino estas poeto en la animo. Vi ne estas filozofo, nek historiisto, nek artisto — ĉiuj ili estas blindigitaj, ĉiu per sia tasko. Kaj ne batalistino, ĉar ĉio, kio estas en vi de amazono, estas nur la rajda arto kaj kuraĝo. Vi laŭ la naturo ne estas murdisto. Tial vi estas pli libera ol ajna homo en la armeo de Aleksandro, kaj mi elektas vin miaj okuloj. Vi vidos tion, kion mi neniam povos. Baldaŭa morto atendas min.

— Kiel do mi rakontos al vi?

— Ne al mi. Al aliaj. Apud vi ĉiam estos saĝaj, gravaj homoj, poetoj, artistoj, ĉar ilin altiras via esenco. Kaj tio estos eĉ pli bona, ol rakontus mi. Tio restos en la homa memoro, eniros en kantojn de poetoj, en verkojn de historiistoj, en legendoj disiros en la ekumeno kaj atingos tiujn, kiuj devas scii.

— Mi timas, ke vi faras eraron, patro. Mi estas ne tiu, kiun vi bezonas. Ne saĝa, malklera, mian kapon turnas Eroso, danco, kanto, adoro de viroj, envio de virinoj, furiozo de rajdado.

— Tio estas nur efemeraj signoj de via forto. Mi inicos vin, instruos pri la interna senco de la aĵoj, liberigos disde timo.

— Kion mi devas fari?

— Morgaŭ vi venos vespere, vestita en nova lina stolo, akompanata de kunulo kaj atendos sur la ŝtupoj, ĝis Nikturo — la Gardisto de la Ĉielo — speguliĝos en la akvo de Nilo. Vi aranĝos viajn aferojn tiel, ke vi povu foresti dum naŭ tagoj.

— Mi plenumos, patro. Sed kiu do estos la akompananto?

— Li aperos en la destinita tempo. Ĉu viaj monataĵoj konformas al la Luno? Estas ĉiam precizaj kaj kvartagaj?

— Jes, — post ioma hezito agnoskis kun stumblo Tais.

— Ne konfuziĝu. Ne estas sekreto kaj malindaĵo en sana korpo de virino, eble nur por stultuloj. Donu al mi la maldekstran manon.

Tais obeis. La delosano metis ŝian manplaton sur la tablon, dismovis la fingrojn kaj dum kelkaj sekundoj fosis en malgranda skatolo el eburo. Li elprenis ringon el elektrono kun ruĝa jacinto de neordinara dens-rozkolora brilo. Sur la plata ŝtono estis elĉizita izocela triangulo kun larĝa bazo, per la pinto malsupren. Surmetante ĝin sur la montrofingron de Tais, la filozofo diris:

— Tio estas la signo de potenco de la granda virina diino. Nun — iru!

## Ĉapitro V. Muzo de la templo de Nejto


Frue reveninte el la templo, Tais kuŝis sur sia larĝa kuŝejo, metinte la kapon sur la manojn kaj svingante la kalkanojn, dum Klonaria estis frotanta ŝian dorson per juglanda oleo, kaj ofendita Hesiona silente klopodis en angulo, alĝustigante ĵus aĉetitan linan stolon.

Kiel ĉiam, Egesiĥora ne eniris, sed enrompiĝis, disvastigante odoron de rozoleo kaj de dolĉa arabia balzamo.

— Ĉu vi ree iris en la templon de Nejto? — defie demandis ŝi la amikinon. — Kiam tio finiĝos? Mi ne povas ĝisatendi la venon de la makedonoj — ili povos bridi vin.

— Ĉu la spartanoj ne sukcesis? — mokis Tais.

— Hodiaŭ helenaj pentristoj, skulptistoj kaj poetoj de Memfiso aranĝas simpozion, — ignorante la atakon de la amikino, deklaris Egesiĥora, — nur provu ne esti en ĝi.

— Kio estos tiam?

— Tiam mi vin ne envias. Ili scipovas fifamigi en kantoj kaj bildoj tiel, ke vi por longe memoros.

Tais serioziĝis.

— Vi pravas. Mi iros.

— Jen do. Kaj ni devos danci, do ni ripozu bone. — Sen pluaj vortoj Egesiĥora sterniĝis apud Tais, geste vokinte Hesiona-n. Tiu, ekĝojinte, deĵetis la linan stolon kaj, malavare priverŝante la spartaninon per oleo, komencis fervore masaĝi ŝin.

Ambaŭ amikinoj eniris en duondorman langvoran staton kaj ekdormis, kovritaj per komuna kovrilo el mola kapadokia lano.

La simpozio en vasta domo kun granda ĝardeno, apartenanta al la plej riĉa helena komercisto de Memfiso, kunvenigis nombron da gastoj, senekzemplan por malbona sezono. Orgojla persa nobelaro, kiu antaŭnelonge malestimis helenojn, poste evitadis ilin post la invado de Aleksandro kaj la batalo ĉe Graniko, nun, kiam ilia reĝo de reĝoj spertis la fiaskan malvenkon ĉe Iso, komencis peni eniri kompaniojn de influemaj helenoj. La apero de Ĥrizosfira kaj Argiropesa («orkrura» kaj «arĝentokrura»), kiel nomis Tais-on kaj Egesiĥora-n iliaj adorantoj-poetoj, kaŭzis kriojn de admiro. Ambaŭ amikinoj venis akompane de spartaj militestroj, estrataj de stratego Eositeo mem.

En vitraj krateroj kun bizaraj sinuoj de diverskoloraj strioj vinistoj miksis kun akvo densan violkoloran vinon de ĝardenoj de Supra Egiptujo kaj intense rozkoloran vinon, liveratan el Sirio, tra Naŭkratiso. Sonis nelaŭta muziko, unuigante malgajon de duopaj helenaj flutoj kaj akrajn ĝemojn de la egiptaj, misteran, kvazaŭ vokantan el malproksime, sonoron de sistroj, zumadon de kordoj de citaro, liro kaj granda harpo. De tempo al tempo ĥore aliĝadis egiptaj mandolinoj kun longaj koloj kaj sonoriletoj, kiujn superbruadis frapoj de tamburinoj-kiklomoj. Obeante al la lerta estro, la tuta aro de la diversvoĉaj muzikiloj estis kreanta malgajan ritman ĥoron kun sonoraj, triumfaj ŝprucoj de altaj notoj kaj kun krudaj sonorantaj frapoj, sub kiuj tiel bone kaj korpenetre dancis dancistinoj de Helenujo, Egiptujo kaj Fenicujo.

Ambaŭ famaj hetajroj venis en samaj diafanaj arĝent-blankaj ĥitonoj, sed kun malsamaj ornamaĵoj, speciale emfazantaj kaj la nigrecon de Tais, kaj la diece oran hararanĝon de Egesiĥora. Koliero el fajre ruĝa grenato (piropo aŭ nofeko) — la ŝtono de la printempa ekvinokso — ĉirkaŭis la altan kolon de la atenanino, kaj longaj orelringoj el grandaj ametistoj — amuletoj kontraŭ ebriiĝo — brilis ĉe ambaŭ flankoj de ŝia ronda gaja vizaĝo. Egesiĥora havis samajn orelringojn el berilo — la mara ŝtono, kaj larĝa egipta koliero el lazurŝtono kaj blanka siria agato-jaĥalemo signis la baldaŭan venon de somero por tiu, kiu komprenis la lingvon de juvelaĵoj.

La simpozio komenciĝis, kiel estis kutime en Helenujo, per facila vespermanĝo, poste per dancoj, elpaŝoj de kantistoj, poetoj kaj rakontistoj kun iom post iom kreskanta ebriiĝo kaj diboĉo, kiam respektindaj hetajroj kaj aktorinoj forlasadis la malsobran viran kompanion. Sed ankoraŭ malproksima estis la perdo de la sento pri mezuro kaj belo. La gastoj avide aŭskultis kaj rigardis, forgesante fintrinki siajn kalikojn. La helenoj opiniis sin super la barbaroj, alivorte ĉiuj fremdlandanoj, ankaŭ tial, ke ili evitadis troan manĝegon. Sovaĝaj kaj absurdaj ŝajnis al la helenoj la moroj de la sirianoj kaj la persoj — ĉiam ion manĝi aŭ trinki, krevigi nuksojn kaj grajnojn, maldece ŝerci kaj babili, brakumi hazardajn virinojn anstataŭ trankvila medito, enprofundiĝo en sin, ĝoja kontemplado de belo.

Sub sonoro de sonoriletoj kaj sistroj estis malrapide kaj glate disvolviĝanta stela danco de egiptaj junulinoj kun ruĝaj florkronoj en grandbuklaj haroj, en longfaldaj vestoj el maldikega lino. Ili iradis vice, maldikaj, kiel tigoj, koncentritaj kaj gravmienaj. Ilia vico turniĝadis dekstren, laŭ la suno, «strofe», montrante moviĝon de la steloj. Disŝirante la vicon, moviĝis «antistrofe», maldekstren, pli rapidaj junulinoj, kies tuta vesto konsistis el zoneto da diverskoloraj vitraj bidoj. La blanke vestitaj dancistinoj kliniĝadis, atingante la plankon per la etenditaj manoj, kaj inter ili, levinte la manojn, kunigitajn super la kapoj, sinuis per glataj serpentaj moviĝoj la sunbrunaj korpoj. Tiel diligente kaj pie estis plenumataj la antikvaj egiptaj dancoj, ke neniu malbela, akra, eĉ simple superflua moviĝo rompis la hipnotan ĉarmon de tiuj fluantaj kaj kliniĝantaj junaj korpoj. La helenoj rigidiĝis en muta kaj respekta admiro.

Sed kiam sub rapidega tondro de kordoj kaj frapoj de tamburinoj la egiptinojn impete anstataŭis aŭletridoj kaj komencis turniĝi, sinui kaj svingi la koksojn en strobilos-oj kaj rikiom-oj — moviĝoj de la apokiniso — la ŝatata de hetajroj danco de erotika aŭdaco kaj kuraĝo, tiam la forto de Eroso flamigis la helenojn. Aŭdiĝis ravitaj krioj, pli alte leviĝis kalikoj kun vino, elverŝata sur la plankon omaĝe al Afrodito.

— Heleninoj ĉi tie bonege dancas, — ekkriis Eositeo, — sed mi atendas vian elpaŝon! — kaj mastrece brakumis Egesiĥora-n.

Tiu obeeme alpremiĝis al liaj ŝultroj, kontraŭdirinte:

— La unua estos Tais. Kaj vi eraras, se vi pensas, ke aŭletridoj dancas bone. Vidu, kune kun perfektaj moviĝoj ili havas nemalmulte da krudaj, malbelaj pozoj, la linio de la danco estas senorda, tro diversa. Tio ne estas la plej alta arto, kiel ĉe la egiptinoj. Tiuj estas super laŭdoj.

— Mi ne scias, — grumblis Eositeo, — mi, verŝajne, ne ŝatas dancon, se en ĝi ne estas Eroso.

— Estas, sed ne en tiu formo, kiun vi komprenas, — enmiksiĝis Tais.

La aŭletridoj malaperis el la halo. Verŝajne, la aranĝanto de la simpozio decidis, ke ankoraŭ ne venis tempo flamigi pasiojn per vino kaj virinoj. Antaŭ la festenantoj aperis kelkaj diverse vestitaj junuloj kaj maturaj viroj. Estis okazonta elpaŝo de poetoj. Eositeo ekkuŝis sur la kuŝejo kaj fermis per la mano la okulojn. Tais kaj Egesiĥora deiris de siaj lokoj kaj eksidis ĉe la ekstera flanko de la tablo. La poetoj apartenis al la «ciklistoj», dediĉintaj sin al la ciklo de la homeraj legendoj. Ili kuniĝis en rondan ĥoron kaj kantis poemon pri Naŭsikao, akompanante sin per abruptaj frapoj al kordoj de du liroj. Imitante Lesĥon Mitilenan, la poetoj strikte observadis kantecon de la heksametra formo kaj absorbis la aŭskultantojn per forto de la versoj pri la heroaĵoj de Odiseo, kiuj ekde infanaĝo estis proksimaj al ĉiu aŭtoĥtono — natura heleno. Tuj kiam eksilentis la lastaj vortoj de la ritma deklamado, antaŭen elpaŝis gaja junulo en griz-blua vesto kaj nigraj sandaloj kun alta, «virina» plekto de la rimenoj sur la maleoloj. Li evidentiĝis poeto-rapsodo, alie kantisto-improvizisto, akompananta sin per citaro.

La rapsodo alproksimiĝis al Tais, kliniĝis, tuŝinte ŝiajn genuojn, kaj gravmiene rektiĝis. Malantaŭe al li alvenis liristo en malhela ĥitono, kun eksmoda densa barbo. Obeante al kapsigno de la junulo, li frapis la kordojn. La forta voĉo de la rapsodo disflugis en la halo, konstruita kun kompreno de akustiko. La poemo — prikantado de belaĵoj de Tais, fojfoje malmodesta, — kaŭzis gajan ekscitiĝon de la gastoj. La rapsodon oni komencis alkanti, kaj la poetoj-ciklistoj denove kuniĝis per ditiramba rondo kaj servis kiel voĉa akompano. Ĉiu nova epiteto fine de strofo de la improvizita himno, subtenata de dekoj da fortikaj gorĝoj, tondris tra la halo. Anaitis — flamiganta, Targotelea, Anedomasta — aŭdac-brusta, Kiklotomerion — rondfemura, Telgorion — ĉarmulino, Pantorpa — donanta la plej grandan ĝuon, Tolmeropis — aŭdac-okula...

Eositeo aŭskultis, kuntirante la brovojn kaj ĵetante rigardojn al Egesiĥora. La spartanino estis ridanta kaj svinganta la manojn pro admiro.

— La haroj de Tais, — daŭrigis la poeto, — estas dek ojmon melanos kianojo (dek strioj de nigra ŝtalo) sur la kiraso de Agamemnono! Ho sfajropigeon, telkterion (ĉarmoplena)! Kikloteresone...

La pluaj vortoj dronis en batala muĝo de Eositeo:

— Ho mia Ĥrizokoma Egesiĥora! Leŭkopoloa — rajdanta sur blankaj ĉevaloj! Ho filetor eŭneĥis — belŝultra amatino! Meliboa — dolĉo de la vivo!

Tondro de aplaŭdoj, rido kaj aprobaj elkrioj superbruis ilin ambaŭ. La konsterniĝinta rapsodo rigidiĝis kun malfermita buŝo. Tais ekstaris, ridegante kaj etendante ambaŭ manojn al la poeto kaj la akompanisto, kisis tiun kaj la alian. La barba liristo retenis ŝian manon, per la okuloj montrante al la ringo de la delosa filozofo.

— Morgaŭ vespere vi estos en la templo de Nejto.

— Kial vi scias?

— Mi akompanos vin. Kiam mi venu kaj kien?

— Poste. Nun mi devas danci por ĉiuj.

— Ne, ne devas! — ordoneme deklaris la barba akompanisto.

— Vi diras sensencaĵon! Kiel mi povas? Mi devas danki pro la rapsodio, montri al la poetoj kaj al la gastoj, ke ili ne vane kantis. Oni tutegale devigos...

— Mi povas liberigi vin. Neniu petos, nek devigos!

— Mi dezirus vidi la neeblaĵon.

— Tiuokaze eliru, kvazaŭ por alivestiĝi, staru iom en la ĝardeno. Vi povas ne ŝanĝi la veston, neniu deziros vian dancon. Mi vokos vin...

Insistaj krioj «Tais, Tais!» estis plifortiĝantaj. Brulante pro scivolemo, la atenanino disĵetis la manojn, kvazaŭ dirante pri preteco al danco, kaj elkuris en flankan pasejon, fermitan per peza kurteno. Spite al la konsilo de la barbulo ŝi ne malleviĝis je kvar ŝtupoj en la ĝardenon, sed restis observi, iomete deŝovinte la densan ŝtofon.

La barbulo fordonis la liron kaj faris signon al alkurintaj asistantoj.

— Dum Tais preparas sin, mi montros al vi miraklojn de orientaj landoj, — laŭte deklaris li. Apud la tabloj oni starigis du vitrajn globojn. Rondaj speguloj reflektis sur la globojn faskojn da radioj de helaj lumigiloj. Ekbrulinte per ora lumo, la globoj komencis turniĝi pro rimenetoj, movataj de la asistantoj. Facilaj frapoj al la metalaj speguloj plenigis la halon per egalmezure vibranta longa sono, kvazaŭ venanta el malproksime. La barbulo dismetis la manojn, kaj tuj du grandegaj incensiloj estis metitaj dekstre kaj maldekstre. Li direktis al la gastoj la brilantajn okulojn kaj diris:

— Kiu volas vidi Tiĥe-n, la diinon de feliĉo, kaj peti de ŝi plenumon de deziroj, tiu rigardu seninterrompe al ajna el la globoj kaj ripetu ŝian nomon samtakte kun la sono de la speguloj.

Baldaŭ la tuta halo iĝis ĥore ripetanta: «Tiĥe, Tiĥe!» La globoj turniĝis ĉiam pli rapide. Subite la barbulo ŝovis ambaŭ manojn en sian ledan zonon kaj elŝutis du plenmanojn en la incensilojn. Akre odoranta fumo disvastiĝis tra la halo, subkaptita de facila aera fluo tra kurtenoj de pordaj embrazuroj. La barbulo depaŝis malantaŭen, ĉirkaŭrigardis la amason de festenantoj kaj ekkriis:

— Jen antaŭ vi estas Tiĥe en arĝente teksita vesto, kun denta ora krono sur la rufaj haroj! Ĉu vi vidas ŝin?

— Vidas! — La forta ĥoro de voĉoj montris, ke ĉiuj gastoj ekpartoprenis la strangan ludon.

— Do, kion? Ĉu dancon de Tais aŭ favoron de Tiĥe?

— Tiĥe, Tiĥe! — same akorde ekmuĝis la gastoj, etendante la manojn al io nevidebla por Tais.

La barbulo ree ĵetis incenson sur la braĝojn, faris kelkajn strangajn gestojn — kaj la homoj rigidiĝis. Tiam li abrupte turnis sin kaj paŝis post la kurtenon. Tais apenaŭ sukcesis forŝanceliĝi de la kurteno. La barbulo mallonge diris:

— Ni iru.

— Kaj ili? — mallaŭte demandis ŝi la misteran homon, subkomprenante la gastojn.

— Rekonsciiĝos baldaŭ. Kaj tiuj, kiuj staris pli malproksime, atestos, ke oni vin malakceptis, vokante Tiĥe-n.

— Ĉu ŝi vere montriĝis al ili?

— Ili vidis tion, kion mi ordonis.

— Kie vi ekposedis la arton tiel regi homamason?

— La setep-sa-on oni delonge scias en Egiptujo, kaj mi krome vizitis Hindujon, kie oni posedas tiun arton pli bone.

— Do kiu vi estas?

— Amiko de tiu, kiu atendas vin morgaŭ post la sunsubiro. Ni iru, mi akompanos vin ĝis la hejmo. Ne konvenas por Tais promeni nokte sola.

— Kion mi timu apud tia reganto de homoj?

— Estas tute ne tiel, sed dume vi ne komprenos tion. Mia potenco konsistas nur en kulturita volo, kaj ĝin oni povas uzi nur en konvena kaj preparita momento.

— Nun mi komprenas. Via sorĉo estas nur arto, ne konata de ni. Sed komence mi pensis, ke vi estas filo de Hekato, la diino de noktaj halucinoj.

La barbulo mallonge ekridis, silente kondukis Tais-on ĝis ŝia hejmo kaj, interkonsentinte pri la rendevuo, malaperis. La servistinoj dormis, krom Hesiona, kiu instalis sin ĉe lucerno kun kudraĵo por atendi la sinjorinon. Ŝi atendis, ke Tais venos ĉe sunleviĝo, kun torĉoj kaj brua amaso da akompanantoj. Aŭdinte ŝian voĉon en nokta silento, Hesiona en maltrankvilo kaj nekompreno elkuris al la enirejo. Tais trankviligis sian memvolan sklavinon, trinkis mielan trinkaĵon kaj ekkuŝis en la liton. Vokinte al si Hesiona-n, ŝi deklaris pri forveturo por dek tagoj kaj donis al la tebanino ordonojn por la tempo de la foresto. Rifuzo de Tais preni ŝin kun si ree malesperigis la junulinon. Falinte sur la genuojn antaŭ la lito, Hesiona ekploregis kaj alpremiĝis per la vizaĝo al la genuoj de la sterne kuŝanta hetajro.

— Vi malakceptas min, sinjorino, foriras de mi. Mi havas neniun en la mondo, krom vi, kaj nun vi ne bezonas min. Kion mi faru, se mi amas vin pli, ol la vivon? Mi mortigos min!..

Sekvis eksplodo de tia malfeliĉo, ke Tais ektimis. Ĝis nun Hesiona ploris malofte. Modera, iom severa, ŝi kategorie rifuzadis partopreni dancojn aŭ simpoziojn, malakceptadis virajn trudiĝojn...

Tais ordonis al Hesiona ekkuŝi apud si, karesis ŝian kapon kaj vangojn, kaj, kiam la ploro ĉesis, klarigis al la tebanino la kialon, pro kiu ŝi ne povis ŝin preni kaj en la pasinta, kaj en la nuna fojo. Hesiona trankviliĝis, eksidis sur la lito, rigardante al la sinjorino kun raviĝo kaj ioma timo.

— Ne timu, mi ne ŝanĝiĝos, — ekridis Tais, — kaj vi estos kun mi, kiel antaŭe. Sed ne ĉiam ja — venos via vico, aperos tiu, post kiun vi iros kien ajn. Vi ekkonos dolĉon kaj amaron de la vira amo.

— Neniam! Mi ilin malamas! — furioze kontraŭis Hesiona.

— Estu tiel, ĝis vi kuraciĝos de la milita ŝoko. La korpo prenos sian predon. Vi estas sana kaj bela, kuraĝa, ne povas esti, ke vi evitos la retojn de Afrodito!

— Mi amos nur vin, sinjorino!

Tais, ridante, kisis ŝin.

— Mi ne estas tribado, la konfuzon de duobla amo ne donacis al mi la diino. Kaj al vi same. Tial Eroso de la vira amo estas neevitebla por ni ambaŭ. Virinojn ĝi nepre dividos, kaj la sorto disigos. Estu preta por tio! Sed mia kaj via nomoj signifas servistinojn de Iziso. Eble, nia sorto estas morti kune?

Hesiona deglitis sur la plankon, obstine kuntirinte la brovojn, feliĉa pro la konscio, ke Tais ne malakceptas ŝin. Kaj Tais ekdormis preskaŭ momente, laca pro impresoj de la longa tago.


En krepusko Tais kaj la hieraŭa poeto-sorĉisto sidis sur la ŝtupoj de la templo de Nejto super la malhela rivero, atendante la leviĝon de la Ĉiela Gardanto.

La barba poeto diris, ke la delosa filozofo malpermesis peni ekscii lian nomon. Tio estas granda saĝulo, kvankam lin konas nur tiuj, kiuj ekkonis la instruon de orfeistoj, pitagoristoj kaj gimnosofistoj. Dum kelkaj jaroj li loĝis en la okcidento de la Libia dezerto, kie li trovis antikvajn Kretajn sanktejojn, nun malpleniĝintajn kaj ruiniĝintajn. Ĝuste de tie iris tra ĉiuj helenaj landoj la kulto de la triopa diino Hekato, la diino-serpento de Kreto kaj Libio. Ŝiaj belegaj pastrinoj-tentistinoj, aŭ Lamioj, en Helenujo iĝis teruraj demonoj de nokto. En demonon transformiĝis ankaŭ la diino-strigo, kiu ĉe la sirianoj iĝis Lilito — la unua edzino de la unua homo. La siria luna diino same estis montrata kun serpenta korpo, kaj en Egiptujo iam kun leona kapo. Nejto en la momento de sia apero estis la sama trivizaĝa serpento — la diino de Libio. La ĉefa diino de la urbo, kie famiĝis Tais, Atena-Saĝo naskiĝis ĉe la bordoj de insulo Tritono en Libio, kiel triopa serpento-diino. Ĉie en antikvaj religioj la ĉefa estas la triopa diino de Amo, tri Muzoj, tri Nimfoj. En pli postaj mitoj ŝi nepre estas venkata de viro-dio aŭ heroo, kiel detruanto Perseo.

La delosano diras, ke diinoj kaj dioj de antikvaj religioj, transirante al novaj popoloj, ĉiam iĝas malicaj demonoj. Necesas kalumnii la pasintaĵon, por firmigi la novon. Tielaj, bedaŭrinde, estas la homoj.

La granda Diino-Patrino, aŭ Ana, kuniganta en si la vizaĝojn de Saĝo, Amo kaj Fekundo, turniĝis nun al la homoj per la alia flanko: de Malbono, Detruo, Morto. Sed la memoro de emocioj estas la plej forta, kaj la antikvaj kredoj ĉiam elmergiĝas el sub pezo de la novaj. La aspektoj de Ana dividiĝis, iĝis la diinoj de Helenujo: Ur-Ana — Afrodito, Di-Ana — Artemiso, At-Ana — Atena. La luna diino Artemiso, la plej antikva el ĉiuj, konservis sian triopan aspekton kaj iĝis Hekato, la diino de malbona sorĉo, de nokta halucino, la estrino de noktaj demonoj, kaj ŝia frato Apolono Murdisto iĝis la hela dio de la suno kaj kuracado...

— Ĉu vi ne timas paroli pri dioj, kvazaŭ ili estas homoj? — maltrankvile demandis Tais, aŭskultinta la barbulon, ne interrompante.

— La delosa instruisto jam diris al vi... krome, mi estas poeto, kaj ĉiuj poetoj kultas la virinan diinon. Sen ŝi ne ekzistas poeto, li turnas sin nur al ŝi. Ŝi devas obei al vero de liaj vortoj. Ĉar poeto serĉas la veron, ekkonas aferojn, kiuj interesas nek Muzon, nek la Amon. Ŝi estas diino, sed ankaŭ virino, kiel vi!

— Vi parolas al mi, kvazaŭ mi estas...

— Ĝuste tial li estas poeto! — aŭdiĝis malantaŭ ili malforta, sed klara voĉo. Ili ambaŭ ekstaris, kliniĝinte antaŭ la delosa pastro. — Vi eĉ forgesis, ke Nikturo jam speguliĝis en la akvo de la rivero.

La barbulo, tuj perdinta la karakteran por li gravan mienon, balbutis ekskuzojn, sed la delosano geste haltigis lin:

— Poeto ĉiam devas iri kontraŭ, en tio estas lia esenco. Se io ankoraŭ forta tromaturiĝis, malviviĝis — ĝi estas detruenda, kaj poeto iĝas detruanto, direktas tien baton de mokrido. Se io ĉarma estas ankoraŭ malforta, ne fortikiĝis aŭ eĉ estas neniigita — ĝi estas rekreenda, necesas enverŝi en ĝin forton. Tie poeto estas revanto, laŭdanto kaj kreanto! Tiel li ĉiam havas du vizaĝojn, eĉ pli bone, se tri, kiel Muzo. Sed ve al li kaj al la homoj, se nur unu. Tiam li estas semanto de malutilo kaj veneno.

— Mi aŭdacu kontraŭdiri al vi, saĝulo el Deloso, — la barbulo levis la kapon, — kial vi parolas nur pri poeto? Ĉu filozofoj ne estas sammezure responsaj pri siaj vortoj?

— Mi ne parolas pri mezuro, kiu estas egala por ĉiuj. Vi scias, kiomgrade magio de vorto kaj sono estas pli forta ol mallaŭta voĉo de sofistoj. Potenco de poeto super la homoj estas multe pli granda, kaj tial...

— Mi komprenis, instruisto, kaj denove kliniĝas antaŭ via saĝo. Ne plu malŝparu vortojn.

— Ne, mi vidas, vi ankoraŭ ne atingis tutan profundan forton de poeto, kvankam vi estas inicita per la Kvin Lotusaj Petaloj. La nocio de verso devenas de la radiko de la vorto «lukto», sed poeto en sia alia aspekto ankaŭ nepre dividas militantojn. Li estas paciganto, tia estas la antikva tradicio. Kial?

La barbulo konfuzite dismetis la fingrojn, malkaŝante per tiu gesto, ke li estas mitilenano, kaj la delosano ridetis.

— Do aŭskultu, kaj ankaŭ vi, Tais, ĉar tio helpos al vi kompreni multon. Post la ekrego de la viraj dioj, venintaj el la nordo kune kun la triboj, konkerintaj la pelasgojn, la «Popolon de Maro», antaŭ dek kvin jarcentoj — aĥajanoj, danaidoj kaj eolianoj, la memcerta vira spirito anstataŭis la ordon kaj pacon, karakterizan por la virina regado. Herooj-militistoj anstataŭis la belegajn regantinojn de amo kaj morto. Pastroj deklaris militon al la ina elemento. Sed poeto servas al la Granda Diino kaj tial estas aliancano de virino, kiu kvankam ne estas poeto mem, sed Muzo. Kaj se Muzo estas ankoraŭ poeto, kiel Safo el Lesbo, do ŝi atingas tian forton, ke ŝiajn verkojn neniigas viroj, kaj ŝin mem dronigas en kalumnio, akuzante pri tio, pri kio ĉiam akuzadis fortajn virinojn malfortaj viroj, — pri amora nesatigeblo.

La novaj popoloj dividas la Sunon disde la Luno, la viran dion disde Anatha-Iŝtar, atribuante al li plenan potencon, opiniante lin la komenco kaj la fino de ĉio ekzistanta. Vi ĵus diris al Tais, kaj prave, ke dioj de malnova religio iĝas malbonaj demonoj en la nova. Mi aldonu krome, ke la diinojn oni ĉiam pli elpuŝas, kiel regantinojn de malbona sorĉo. Tio okazas kaj en la oriento, kaj en la okcidento, kaj en Helenujo. Kune kun la diinoj foriras poezio, malkreskas nombro kaj forto de poetoj. Mi antaŭsentas malfeliĉojn pro tio en malproksima estonteco.

— Kial malfeliĉojn, ĉu mi povas demandi vin, patro? — diris Tais, ĝis nun silente starinta apud la viroj.

— La unueca esenco de la homo estas disŝirata en du. Pensulo-poeto renkonteblas ĉiam pli malofte, kaj liaj apartaj esencoj multiĝas en la mondo. Dominas ĉiam pli forte la racio — Nus, Fronema, pli karaktera por la viroj, anstataŭ la memoro — Mnema, Estesis kaj Timos — la sento, la koro kaj la animo. Kaj la viroj, perdante poezian forton, iĝas similaj al la pitagoraj nombristoj aŭ al venĝemaj kaj kalkulemaj diaĵoj de la siriaj kaj okcidentaj popoloj. Ili deklaras militon kontraŭ la ina elemento, kaj kun tio perdas spiritan interkomunikon kun la mondo kaj la dioj. Ili kalkulas siajn meritojn kaj pekojn, kiel monon, pagante al diaĵo, kaj anstataŭ puriĝo ricevas fatalan senton de kulpo kaj senforteco.

— Kiam do tio komenciĝis, patro? Kial tiel okazis?

— Tre antaŭlonge! Kiam unuafoje la homo prenis en la manojn instrumenton, armilon, kreis la radon, li perdis kredon je si kaj komencis esperi al la inventitaj de li instrumentoj, ĉiam pli malproksimiĝante disde la naturo kaj malfortigante siajn internajn fortojn. La virino vivis alie kaj pli konservis sin, ŝi iĝis pli forta ol la viro en la animo, en amo kaj en scio de sia esenco. Sed sufiĉas pri tio, la nokto venis, tempas iri.

Emocio plioftigis la spiradon de Tais. Ŝi ekiris post la virojn tra la malgranda korteto al ŝtona pilono, konstruita super galerio, foriranta en la deklivon de la monteto. Dum ioma tempo ili iris silente, singarde paŝante en mallumo. Poste Tais aŭdis, kiel la barba poeto demandis la delosan filozofon:

— Ĉu endas kompreni la diritan de vi tiel, ke ni, la helenoj, malgraŭ niaj ampleksaj scioj kaj grandega arto, intence ne strebas krei novajn instrumentojn kaj maŝinojn, por ne perdi sentojn de Eroso, belo kaj poezio?

— Mi pensas, ke jes, kvankam, eble, ni ne konscias tion.

— Ĉu tio estas saĝa?

— Se la tuta mondo iras al la disŝiro de la poeto kaj la filozofo, de la sento kaj la racio, al akcepto de la ĉioscia kaj ĉiopova punanta dio, al foriro en urbojn, sub defendon de muroj kaj maŝinoj, do nia vojo kondukos al pereo.

— Sed estos glora pereo! Oni prikantos nin dum jarcentoj!

— Vi pravas. Por miloj da estontaj jaroj Helenujo restos bela revo por ĉiuj iom valoraj homoj, malgraŭ ĉiuj niaj mankoj kaj eraroj! Ni venis!

La delosano haltis kaj turnis sin al Tais. La hetajro rigidiĝis. La filozofo kuraĝige ridetis kaj prenis ŝian manon, ion flustrinte al la poeto. Tiu malaperis en flanka pasejo, kaj la filozofo kondukis Tais-on en tre altan rondan ejon, prilumitan de fumantaj torĉoj el aroma ligno. Li svingis la manon, kaj tuj ektondris nevideblaj tamburoj. Ili frapadis laŭte, plirapidigante la ritmon. Baldaŭ la tondrantaj kaskadoj de sonoj, falante sur Tais-on, igis ŝin tremeradi per la tuta korpo, absorbante ŝin per sia ritmo kaj forto. La filozofo kliniĝis al la atenanino kaj, laŭtiginte la voĉon, ordonis:

— Demetu de vi ĉion. Ankaŭ la sandalojn.

Tais obeis sen pripenso. La delosano aprobe mankaresis ŝiajn harojn, ordonis elpreni la kombilon kaj demeti la rubandojn.

— En vi estas videbla la sango de la Granda Diino. Ekstaru en la centro de la rondo.

Tais ekstaris tiel, tremerante pro la bruo, kaj la delosa saĝulo malaperis. Subite, kvazaŭ el muroj, eliris naŭ virinoj kun kronoj el ruĝaj floroj sur la malligitaj haroj, same nudaj, kiel Tais, ne egiptinoj, sed ankaŭ ne heleninoj, de popolo, kiun Tais ne konis. Unu el ili, la plej aĝa, fortika, larĝbrusta, kun tuta ĉapo da etkrispaj haroj, kun malhel-bronza haŭto, alkuris al Tais. La ceteraj viciĝis ringe ĉirkaŭ ili.

— Faru, kiel ni! — ordonis la plej aĝa en la bona kojneo, preninte la atenaninon je la mano.

La virinoj ekiris ĉene, alte levante la genuojn kaj tenante unu la alian je la malligitaj haroj. La ritmo, rapidiĝante, transiris en kuron. Disiĝinte, ili ekturniĝis kiel turbo — strobilos, rigidiĝis, poste, sinuante en Igdibmo — sovaĝa danco de la troja diino, furioze turnante la koksojn, ree ekkuris, retrofleksante la kapojn kaj etendante la manojn, kvazaŭ pretis brakumi la tutan ekumenon. La tamburoj jam ne tondris, sed muĝis, la dancistinoj frenezis en komplikaj moviĝoj, raŭkaj elkrioj de la sekiĝintaj buŝoj aŭdiĝis ĉiam malpli ofte. Unu post la alia la virinoj faladis sur la plankon kaj deruliĝadis al la muro el sub la piedoj de la dancantoj. Tais, fordoninta sin tutan al la sovaĝa rito, ne rimarkis, ke ŝi restis duope kun la ĉefa dancistino. La ok ceteraj kuŝis sur la planko sen konscio. La ĉefa plu dancis, superverŝita de ŝvito, kun miro rigardante al Tais, kiu ne postrestis de ŝi kaj nur flamis per arda ruĝo. Subite la dancistino haltis, alte levinte la manojn. La muziko, se eblis tiel nomi la nekredeblan bruegon, ĉesis. La surdigan silenton estis rompantaj nur suspiroj de la dancistinoj, kuŝantaj sur la planko. La plejaĝulino riverencis al Tais tre malalte kaj eligis akran kriegon. La falintaj dancistinoj leviĝis, ŝanceliĝante sur la malfortiĝintaj kruroj. Momento — kaj la atenanino restis sola, plu tremegante pro la ekscito kaj aŭdante nur sian plioftiĝintan spiradon. El ie desupre aŭdiĝis la voĉo de la delosa filozofo:

— Rekonsciiĝu, iru dekstren.

Tais rimarkis mallarĝan, kiel fendo, elirejon el la ronda halo kaj ekiris tien, kiel en nebulo. Malantaŭe kun peza grinco frapfermiĝis la pordo. En absoluta mallumo Tais etendis la manojn antaŭen, singarde paŝante. Subite sur ŝin desupre falis maso da sala akvo, odoranta per maro. La konsternita atenanino retiriĝis, rememoris pri la pordo, fermita malantaŭe, kaj ree ekiris. La pasejo turniĝis orte unufoje, duafoje. Post la dua turniĝo apenaŭ rimarkebla lumo ekflagris en angulo. Malseka de la kapo ĝis la piedoj, ankoraŭ ne malvarmiĝinta, Tais impetis al la lumo kaj post kelkaj momentoj ŝtoniĝis pro timo. Ŝi trafis en rondan halon, similan al la antaŭa, sed sentegmentan, pute leviĝantan en la stelan noktan ĉielon. La tutan areon de la planko okupis baseno kun akvo. Nur tie, kie staris Tais, estis nelarĝa taluso el veraj maraj rulŝtonetoj, oblikve eniranta sub la akvon. Etaj ondoj mallaŭte plaŭdis sur la rulŝtonetoj, el ie blovis vento kaj turnadis la flamon de la sola torĉo, ĵetanta ruĝajn rebrilojn sur la nigron de la akvo. La dentoj de Tais frapis kelkfoje, kaj ŝi komprenis, ke ŝi tremas pro malvarmo kaj pro la sento, kiu povis esti nur timo, ne konsciita, sed firmiĝinta en la animo de la kuraĝa atenanino post la longa kaj senhelpa atendado de la monstra zuĥoso en la subteraĵo de la Labirinto, simila al tiu ĉi stranga puto...

— Ne timu, filino mia! Mi estas kun vi. — La delosa filozofo eliris sur la kontraŭan flankon de la baseno kaj komencis malrapide ĉirkaŭiri ĝin laŭ la granite tegita rando.

— Laŭ la rito necesas alkateni vin al roko, kaj mara monstro devas kvazaŭ vori vin. Sed vi jam spertis multe pli teruran elprovon en la Labirinto, kaj ni decidis nuligi la unuan ŝtupon. Ĉi tie mi disŝutos karbon de tri sanktaj arboj — kverko, avelujo kaj saliko, uzataj por sepulta lignofajro kaj signifantaj potencon, saĝon kaj ĉarmon. Sur la karboj, kiel sur morta kuŝejo, vi noktumos. Prenu, — la filozofo prenis el niĉo en la muro brakplenon da lano de nigraj ŝafoj kaj donis al Tais, — vi pasigos ĉi tie en soleco, kuŝante sterne sur la ventro, la nokton ĝis la unuaj signoj de tagiĝo. Tuj kiam komenciĝos la tagiĝo, vi forlasos la basenon, iros reen en la galerion, turniĝos maldekstren, al flagro de lucerno, kaj eniros en malhelan kavernon, kie vi pasigos la tagon. Kiam vi aŭdos sonoron, forlasu la kavernon kaj iru denove sur la rulŝtonetojn ĝis la sekva tagiĝo. Ĉi-foje kuŝu sur la dorso, kontemplante la ĉielon, kaj ripetadu la antikvan himnon al Geo. Tiel estos dum ankoraŭ du noktoj. Poste mi venos al vi. Vi devos fasti. Trinkakvo estas en amforo ĉe la kuŝejo en la kaverno. Ĥajre!

Tais, tremante febre, sternis la lanon sur la rulŝtonetojn kaj penis kovri sin supre. Laca pro la danco kaj la emocioj, Tais varmiĝis. Apenaŭ aŭdebla plaŭdado de la akvo venigis dormon... Ŝi vekiĝis kun malvarmaj piedoj kaj manoj, sentante doloron pro ŝtonetoj, enpikiĝintaj en la korpon. La lano odoris ŝafe, la nigra akvo en la baseno ŝajnis malpura, la haroj malordiĝis kaj kungluiĝis pro la sala duŝo. Tais, malkontenta kaj perpleksa, levis la kapon kaj ekvidis, ke la ĉielo perdis la veluran nigrecon, komencante griziĝi. Rememorinte la ordonon de la delosano, Tais kunigis la lanon en amason, masaĝis la sensentiĝintan korpon kaj eniris en la subteraĵon. Ŝi sentis sin malpura, malsata, kun sekiĝinta buŝo kaj perpleksa. Ĉu en tiom simplaj maloportunaĵoj konsistas la elprovo de la inico? De la inico en kion? Subite la atenanino rememoris, ke la filozofo nenion diris al ŝi pri tio. Kaj ŝi nenion demandis, pleniĝinte je infana fido al la mirinda maljunulo. Se li opinias, ke ŝi estas inicenda — do tiel necesas! Sed la maloportunaĵoj de la nokto, post kiu nenio okazis, agordis ŝin skeptike. Ŝi simple dormis, kaj dormis malbone, en morna, stulta puto. Por kio? Kio ŝanĝiĝis en ŝi?

Por sia miro, la atenanino trovis en la subteraĵo bovlon por lavado kaj ĉion necesan por tualeto. Lavinte sin, kun peno kombinte siajn densajn harojn, Tais sattrinkis kaj, malgraŭ malsato, ekfartis multe pli bone. Ŝi ĉirkaŭiris kelkfoje sian malliberejon, kaj tiam la lucerno finbrulis kaj estingiĝis. Venis plenega mallumo. Tais palpe atingis la kuŝejon, kovritan per mola ŝtofo, kaj longe kuŝis en profunda medito, ĝis dormo ekregis ŝin. Vekiĝinte pro sonora kupra frapo, ŝi obeeme direktis sin al la baseno. Ĉi-foje seka kaj varma, Tais sternis la lanon pli oportune kaj ekkuŝis sur la knaranta ŝtonetaro, turninte la rigardon en la helstelan ĉielon.

Jam satdorminte antaŭe, ŝi kuŝis sendorme dum la tuta nokto, ne deŝirante la okulojn de la steloj. Stranga sento de ekflugo nerimarkite venis al ŝi. La tero mem kune kun ŝi tiriĝis al la ĉielo, preta preni ĝin en siajn brakumojn. «Ĝoju, patrino de dioj, ho edzin' de l' multstela ĉielo», — ripetadis ŝi la vortojn de la antikva himno, komprenitajn nove. Al Tais ŝajnis, ke ŝi unuiĝis kun la malavara, vasta Geo, atendanta kuniĝon kun la nigra, brilanta per steloj senfinaĵo. Granda mistero de la mondo estis tuj malfermiĝonta al ŝi. Tais disĵetis la manojn, ŝia tuta korpo streĉiĝis, ĝemo de sufera malpacienco eliĝis el ŝiaj lipoj. Sed la nigra kovrilo de la nokto plu pendis super ŝi per nemezurebla abismo, la mistera flagrado de astroj plu ne estis proksimiĝanta. Abrupta falo de ŝia impeto ne ĉagrenis, sed ofendis la atenaninon. Ŝi ekvidis sin kvazaŭ de ekstere, mizeran, malgrandan, nudan, sur la puta fundo, en la senelira rondo de altaj kaj glataj ŝtonaj muroj. Ŝia imagita kuniĝo kun Geo estis aroga sakrilegio, la neekkonebla restis neekkonebla, la estonteco ne promesis ion grandan kaj helan. Tais ekdeziris ekstari kaj forkuri, kiel uzurpantino, invadinta en malpermesitan lokon kaj finfine kompreninta sian senvalorecon. Io, eble la volo de la delosano, ankoraŭ plu tenis ŝin sur la loko. Iom post iom Tais obeis al la kvieto de la stela nokto, kaj sento de certeco pri si anstataŭis la antaŭan konfuziĝon. Tamen, kiam la atenanino venis en la kavernon, por forgesiĝi en maltrankvila dormo, la angoro revenis, plifortigita per malsato kaj nekompreno, por kio oni devigas ŝin fari ĉion ĉi.

La tria nokto sole kun la steloj sur la bordo de la simbola maro komenciĝis alie. Post du tagoj en mallumo la steloj vidiĝis speciale helaj. Unu el ili alkatenis atenton de Tais. Akra radio trapikis ŝin tra la okuloj, penetris en la koron, disverŝiĝis en la korpo per blua flamo de sorĉa forto. Koncentriĝinte sur la stelo, ŝi, rememorinte sorĉajn ekkriojn de ritaj dancoj, kiuj unuigas fortojn kaj sentojn, komencis ripeti: «Geo-Tais, Geo-Tais, Geo-Tais...» La senorda fluo de la pensoj malrapidiĝis, la grundo sub Tais estis glate balancanta ŝin kaj portanta nesenteble, simile al ŝipo en nokta maro.

Per akriĝinta intuicio Tais komprenis finfine la celon kaj la sencon de sia elprovo. Certe, tie, sur insuloj de la Interna maro, homo, restigita sole kun la maro en nokta silento, pli facile absorbiĝas de praa kuniĝo kun la naturaj fortoj de Geo, dissolvante sin en eterna plaŭdado de ondoj. Ĉi tie mizera simbolaro ne permesis al ŝi rapide agordi sin al profunda sento de la fluo de la tempo, simile al Aĥeloo-Argirodineso[13], rulanta arĝentajn ondojn el nekonateco de la estonteco en obskuron de subteraĵoj de la pasinteco. Se la streboj ekde la komenco mem estas sinceraj kaj fortaj, do koncentriĝo kaj spirita leviĝo povas esti atingitaj eĉ ene de tiu preskaŭ teatra dekoracio, eksentis Tais en egalmezura fluo de malrapidigitaj pensoj, kuŝante kun la vizaĝo, turnita al la ĉielo. Kun la malrapida fluo de la pensoj la tempo plirapidiĝis. Pasis la ŝajne tute mallonga nokto, kaj la stela bunto komencis malvarmiĝi, arĝentiĝante per signo de proksima mateniĝo. Obeante al subita deziro, Tais ekstaris, tiriĝis per la tuta korpo kaj ĵetis sin en mallumon de la nigra akvo. Mirinda varmo ĉirkaŭis ŝin, la akvo, kiu antaŭe ŝajnis stagna, malpura, rivalis per pureco kun mara foro. Apenaŭ sentebla fluo trakuradis sur la haŭto per nespertita kareso. En feliĉo Tais turniĝis sur la dorson, denove direktante la rigardon en la ĉielon. La akvo, evidente, sensala (Tais, tamen, ne kuraĝis ĝin gustumi), ne estis subtenanta, kiel la mara, sed, mergiĝinte ĝis la lipoj, Tais povis kuŝi, ne moviĝante. La tagiĝo estis alruliĝanta el la orienta dezerto, kaj Tais ne sciis, ĉu devas ŝi ree foriri en la mallumon de la kaverno aŭ atendi la signon ĉi tie. Ŝian konsterniĝon ĉesigis konata kupra frapo kaj sur la rulŝtonetaro aperis la maljuna filozofo.

— Venu al mi, filino! Estas tempo komenci la riton.

Preskaŭ samtempe kun liaj vortoj furioza aŭroro de hela tago ekflugis en alton de la morna ĉielo, reflektiĝis de la glata muro de la puto, kaj Tais ekvidis sin en la kristale travidebla akvo de la baseno el polurita malhela granito. Renversiĝinte, ŝi rapide alnaĝis la rulŝtonetaron. Blindiĝinta post la longa restado en la kaverno kaj en mallumo de la noktoj, ŝi eliris el la akvo kaj kovris sin per malsekaj krispaj tufoj de la haroj. Post la dorso de la delosano aperis la barba poeto kun iu nigra ŝtono en la mano.

— Vi devas esti simbole trafita de tondra bato kaj purigita de ĝi. Li frapos vin per ŝtono, falinta el la ĉielo. Deĵetu la harojn malantaŭen, klinu la kapon.

Tiel elkreskis ŝia fido al la maljuna filozofo, ke Tais sentime obeis.

La bato ne sekvis. Kun brua suspiro la poeto retiriĝis, ŝirmante la vizaĝon per la libera mano.

— Kio okazis al vi, mitilenano? — altigis la voĉon la maljunulo.

— Mi ne povas, patro. Tiom bela estas tiu ĉi verko de la kreaj fortoj de Geo. Rigardu al ŝia perfekteco; mi pensis, ke mi lasos cikatron, kaj mia mano malleviĝis.

— Mi komprenas viajn sentojn, sed la rito estas plenumenda. Divenu, kie la cikatro estos malplej rimarkebla.

Vidante nedecidemon de la poeto, la delosano mem prenis la ŝtonon.

— Fleksu la brakojn post la kapon, — abrupte ordonis li al Tais kaj faris fortan baton per la akra eĝo de la ŝtono laŭ la interna flanko de la brako, super la akselo. Tais facile ekkriis pro miro, ekfluis sango. La pastro kolektis iomete da sango kaj diluis en la akvo de la baseno. Bandaĝinte la brakon de la atenanino per tola rubando, li kontente diris:

— Vidu, pri tiu ĉi cikatro scios nur ŝi kaj ankoraŭ ni duope.

La poeto kun klinita kapo donis al Tais bovlon da kaprina lakto kun mielo — la trinkaĵo, per kiu kreskigis Zeŭson en Kreta kaverno la dieca kaprino Amaltejo. Tais singarde eltrinkis ĝin ĝis la fundo kaj eksentis, kiel retiriĝis la malsato.

— Tio estas la signo de renaskiĝo al la vivo, — diris la filozofo. La poeto surmetis sur la kapon de Tais florkronon el forte odorantaj blankaj kvinpetalaj floroj kaj alportis helbluan stolon, laŭ kies malsupra rando anstataŭ ordinara franĝo kuris ornamaĵo el hokecaj krucoj, kiu ŝajnis al la atenanino malbonsigna. La delosa filozofo, kiel ĉiam, divenis ŝiajn pensojn.

— Tio estas la signo de fajra rado, veninta al ni el Hindujo. Vidu, la finoj de la krucoj estas fleksitaj kontraŭ la suna iro. Tia rado povas ruliĝi nur laŭ la suna rondiro, ĝi signas bonon kaj favoron. Sed, se vi vidos similajn radojn-krucojn kun finoj, fleksitaj laŭsune, tiel, ke la rado ruliĝas nur kontraŭ la suna rondiro — sciu, ke vi renkontis homojn, kiuj elektis la vojon de malbonfaro kaj malfeliĉo.

— Kiel la danco de nigra sorĉo, kiun oni dancas nokte kontraŭ la suna iro ĉirkaŭ tio, al kio oni deziras malutili? — demandis Tais, kaj la delosano konfirme kapjesis.

— Jen tri koloroj de la trivizaĝa diino-muzo, — diris la poeto, ĉirkaŭligante Tais-on per zono el laŭlong-stria blank-blu-ruĝa ŝtofo. La barbulo faris al la atenanino malaltan egiptan riverencon, tuŝinte per la manplato sian dekstran genuon, kaj senvorte eliris. La delosano kondukis Tais-on el la subteraĵo tra la korteto, prilumita de blindiga lumo, en la supran etaĝon de la superpordega pilono.

La sekvintajn sep tagojn plenigis strangaj ekzercoj pri koncentriĝo kaj malstreĉiĝo, pri peno kaj langvora ripozo, alternantaj kun malkaŝoj de la saĝulo pri tiaj aferoj, pri kiuj klera Tais eĉ neniam konjektis. Ŝajnis, en ŝi okazis granda ŝanĝo — ĉu al plia aŭ al malplia bono, ŝi ankoraŭ ne povis taksi. Ĉiuokaze, el la templo de Nejto en la liberon eliros alia Tais, pli trankvila, pli saĝa, scianta kaj novmaniere senzorga — pro senmaskigo de trompoj de la vivo kaj memtrompo de la homoj, sed ne pro facilanima fervoro de juneco, kiel estis antaŭe. Ŝi neniam rakontis al iu ajn pri la severaj tagoj de neordinaraj emocioj, ekbrulintaj kiel flamo, voranta kadukajn vestojn de la infana kredo. Pri la sufero pro foriranta ĉarmo de sukcesoj, ŝajnintaj tiom gravaj, pri la poioma firmiĝo de novaj esperoj kaj celoj ŝi povus rakonti nur al filino, simila al ŝi. La vivo ne plu kuŝis antaŭ ŝi per bizaraj sinuoj de vojo, pasanta per senfinaj turniĝoj de lumo al mallumo, de boskoj al riveretoj, de montetoj al maraj bordoj. Kaj ĉie atendas io nekonata, nova, loganta...

La viva vojo nun imagiĝis al Tais rekta, kiel flugo de sago, distranĉanta la ebenaĵon de la vivo, komence larĝa kaj klara, poste iĝanta ĉiam pli mallarĝa, nebula kaj finfine malaperanta post la horizonto. Sed mirinde sama en tuta sia longo, kvazaŭ malfermita galerio, ĉirkaŭstarigita per samaj kolonoj, estus etendiĝanta tien, malproksimen, ĝis la fino de la vivo de Tais...

Dejra («Scianta») — kiel sekrete nomiĝis Persefono — invadis en la animon, kie ĝis nun senrezerve regis Afrodito kaj ŝia petola filo. Tiu sento, neordinara por juna, sanplena virino, ne forlasadis la atenaninon dum tuta ŝia estado en la templo de Nejto kaj en stranga maniero kontribuis akrecon de percepto de instruoj de la delosa filozofo. La maljunulo malkovris al ŝi la instruojn de la orfeistoj, nomitaj tiel, ĉar ili opiniis ebla eliron el la subtera regno Hadeso, simile al Orfeo, savinta sian Eŭridicon. La instruo, aperinta en profundo de la pasintaj jarcentoj el kombino de la saĝoj de Kreto kaj Hindujo, kombinis la kredon je reenkarniĝo en novaj naskiĝoj kun negado de la senelireco de la rondoj de la vivo kaj la sorto. La granda principo «ĉio fluas, ŝanĝiĝas kaj pasas», reflektita en la nomo de la granda Kreta diino Kibela-Rea, koliziis kun la demando — ĉu estos reveno al la pasinta?

— Jes, tiel estos ĉiam! — respondadis saĝuloj de Sirio kaj Pitagoro, la fama instruisto de la orfeistoj, pelasgo el insulo Samoso, kiu forkondukis la orfeistojn flanken for de la antikva saĝo, absorbiĝinte en ludo de nombroj kaj signoj sub influo de la saĝuloj de Ur-Salim.

— Ne estos, — diris filozofoj de la malnov-orfeisma skolo. — Ne la Rado, eterne plenumanta rondon post rondo, sed la Spiralo — jen la vera fluo de ŝanĝiĝantaj aferoj, kaj en tio estas saviĝo el la Rado.

«La dioj ne kreis la Universon, ĝi aperis el naturaj fizikaj fortoj de la mondo» — tiel instruis la orfeistoj. «La Kosmo antaŭ ĉio estas ordo». El Ĥaoso, Krono (Tempo) kaj Etero kreiĝis la ovo de la Universo. La ovo komencis vastiĝi, unu ĝia duono kreis la ĉielon, la alia — la teron, kaj inter ili aperis Bios — la vivo.

Kontentigante bezonojn de la pensantaj homoj de sia tempo, la orfeistoj ne konjektis, certe, ke post dudek ses jarcentoj la plej grandaj pensuloj de la gigante kreskinta homaro akceptos saman koncepton de la origino de la Kosmo, ekskludinte nur la Teron el ĉefeco en la Universo.

En Gazao, la Kreta kolonio sur la siria bordo, fondita je dek du jarcentoj antaŭ Tais, naskiĝis mito pri Samsono — blindigita heroo, alkatenita al muelilo kaj kondamnita eterne turnadi ties radon. Li saviĝis danke al sia kolosa forto, rompinte la kolonojn kaj faliginte sur ĉiujn la tegmenton de la templo. Ekde la antikveco oni komparadis la turniĝantan firmamenton kun muelilo. La senco de la faritaĵo de la heroo konsistis en tio, ke necesas detrui la mondon kaj mortigi ĉiujn, por foriri de la eterna rondirado.

La orfeistoj solvis tiun ĉi problemon alie. Ĝis nun eblas trovi iliajn instruojn sur oraj medalionoj, kiujn ili surmetadis sur la kolojn de siaj mortintoj. Kiam la soifanta animo de la mortinto trenis sin en la subtera regno tra kampoj de asfodeloj, ĝi devis memori, ke ĝi ne trinku el la rivero Leto. Ties akvo, malhela pro altaj cipresoj, ombrantaj la bordojn, forgesigadis pri la pasinta vivo. La animo iĝadis senhelpa materialo por ciklo de nova naskiĝo, detruo kaj morto, kaj tiel sen fino. Sed se trinki el la sankta fonto de Persefono, kaŝita en bosko, tiam la animo, konservante memoron kaj scion, forlasas la seneliran Radon kaj iĝas reganto de mortintoj.

Kune kun la instruo pri metempsiĥozo, veninta el Azio, la orfeistoj konservis antikvajn lokajn ritojn.

— De vi, — diris la delosa filozofo, — la orfeisma instruo postulas memori, ke la spirita estonteco de homo estas en liaj manoj, sed ne plene obeas al la dioj kaj la sorto, kiel kredas ĉiuj, de Egiptujo ĝis Kartago. Sur tiu ĉi vojo oni ne rajtas fari cedojn, retiriĝojn, alie, kiel gluton da akvo el Leto, vi trinkos venenon de malbono, envio kaj avido, kiuj ĵetos vin en forajn abismojn de Erebo. Ni, la orfeistoj de Ionio, instruas, ke ĉiuj homoj estas samvaloraj sur la vojo de bono kaj egalrajtaj en atingo de scio. Denaska diferenco de homoj estas grandega. Superi ĝin, kunigi ĉiujn, samkiel superi la malsamecon de la popoloj, eblas nur sur unu vojo. Sed necesas atenti, kia vojo unuigas la popolojn. Estas malfeliĉo, se ĝi ne estas direktita al bono, kaj eĉ pli malbone, se iu popolo opinias sin super ĉiuj ceteraj, la elektito de dioj, vokita regi super la aliaj. Tia popolo suferigos la aliajn, kaj mem estas kondamnita al eĉ pli malbonaj suferoj, spertante ĉies malamon kaj malŝparante ĉiujn fortojn por atingo de celoj, senvaloraj kompare kun la vasteco de la vivo. Ni, la helenoj, antaŭ ne tre longe ekstaris sur tiun sovaĝan kaj malbonkoran vojon, pli frue venis al ĝi la egiptoj kaj la sirianoj, kaj nun okcidente maturiĝas eĉ pli malbona hegemonio de Romo... Ĝi venos al terura potenco. Kaj tiu potenco estos pli malbona, ol ĉiuj ceteraj, ĉar la romianoj havas ne helenan karakteron, ili estas mornaj, strebantaj al celoj de militakiroj kaj de sata vivo kun sangaj spektaĵoj.

— Ni revenu al vi, — interrompis sin mem la maljuna filozofo, — ne eblas esti orfeisto de nia skolo, se, krom la celo, vi forgesos pri la kosto, per kiu ĉion atingis la homoj. Mi ne parolas pri simplaj aĵoj, atingeblaj por manoj de metiisto, sed mi pensas pri grandaj konstruaĵoj, temploj, urboj, havenoj, ŝipoj, pri ĉio, kio postulas penojn de multaj homoj. Neniu eĉ plej bela templo ĉarmu vin, se ĝi estas konstruita sur ostoj kaj turmentoj de miloj da sklavoj, neniu grandeco povas esti inda, se por ĝia atingo estis murditaj, mortis pro malsato, perdis liberon homoj. Ne nur homoj, sed ankaŭ animaloj, ĉar iliaj suferoj same pezigas la tason de la pesilo de la sorto. Tial multaj orfeistoj ne manĝas viandon...

— Patro, sed kiel do oni donas oferojn al grandaj dioj? — demandis Tais kaj tuta kunpremiĝis, ekvidinte fajron de kolero en la okuloj de la instruisto. Li silentis iom, poste diris krude kaj abrupte, tute ne simile al la antaŭa trankvila parolo:

— Sovaĝajn oferojn al sovaĝaj dioj donas murdistoj...

Tais konfuziĝis. Plurfoje dum la konversacioj de la delosano al ŝi venadis sento de invado en malpermesitaĵon, de sakrilegia deŝiro de la kurteno, dividanta la mortemulojn disde la dioj.

— Ni ne parolu pri tio, al kio vi ankoraŭ ne estas preta!

Kaj la delosa filozofo forpermesis Tais-on.

En sekvaj tagoj li instruadis ŝin pri ĝusta spirado kaj disvolvo de speciala fleksebleco de la korpo, permesanta preni pozojn por koncentriĝo kaj rapida ripozo. Ekde la infanaĝo fizike trejnita, bonege disvolvita, sindetenema en manĝo kaj trinko, ŝi iĝis tiom kapabla lernantino, ke la maljunulo pro plezuro frapadis sian genuon, entuziasmigante la atenaninon.

— Mi povas nur instrui vin pri artifikoj. Pluen, se vi deziros kaj povos, vi iros mem, ĉar la vojo mezuriĝas per pluraj jaroj! — diradis li, kontrolante, kiom bone memoras Tais.

En la sesa tago — la «cifero de la vivo» de pitagoristoj — la maljunulo pli detale rakontis al Tais pri la prapatrino de ĉiuj religioj — la Granda Diino. Religiaj instruantoj mensogas, penante pruvi, ke la komenca estas dio-viro. Antaŭ jarmiloj ĉiuj popoloj kultis la Grandan Diinon, kaj en familio kaj gento ĉefis la virinoj. Post transiro de ĉefeco al la viro la vojoj komencis disiri. La antikvaj religioj estis forviŝitaj de sur la vizaĝo de Geo aŭ plene submetiĝis al malamikeco kontraŭ la virino, nominte ŝin la fonto de la malbono kaj de ĉio malpura.

En la Oriento, en senmezura malproksimo de ĉi tie, estas grandega Meza lando, samtempa al la detruita Kreta. Tie flavvizaĝaj kaj oblikvokulaj homoj opinias la viran elementon Jangon la enkorpiĝo de ĉio hela, kaj la virinan elementon Jinon — de ĉio malhela en la ĉielo kaj sur la tero.

En la ardaj valoj de Sirio loĝas ne malpli antikva, saĝa popolo, komence kultinta al Rea-Kibela, samkiel la kretanoj. Poste la virina nomo de la diino transformiĝis en la viran — Jehovo. Ankoraŭ tute antaŭnelonge en Supra Egiptujo ekzistis kulto de Jehovo kaj du diinoj, liaj edzinoj: Aŝima Bethil kaj Anatha Bethil. Poste la edzinoj malaperis, kaj la dio restis unu. En la Oriento la komuna kulto de la granda diino Aŝtoret, aŭ Iŝtar, kaj de Jehovo disiĝis en du malsamajn kredojn. La unua prenis multon el diiganta la virinon Kreto, el la Kreta kolonio Gazao kaj el la antikva urbo de saĝo Bibloso. La fama templo de Salomono estas konstruita imite al Kretaj palacoj helpe de konstruistoj de Gebalo-Bibloso.

La kredo de adorantoj de Jehovo deklaris la virinon malpura, malica, per siaj pekoj kaŭzinta la elpelon de la homoj el la praa paradizo... Sub minaco de morto virino ne rajtas montriĝi nuda eĉ al sia edzo, ne rajtas eniri en templon. Se virino dum menstruo trairos inter du viroj — unu el ili nepre mortos.

— Vi ŝercas, patro, — ekridis Tais, — sur la atena agoro mortadus centoj da viroj dum tago!

— Ju pli absurda estas kredo, des pli kroĉiĝas al ĝi malkleraj homoj, ju pli malhela estas ilia animo, des pli fanatikaj ili estas. Senĉesaj militoj, buĉado inter plej proksimaj popoloj — jen rezulto de eniro de la viro sur tronojn de dioj kaj reĝoj. Ĉio poezia, kio estas ligita kun Muzo, malaperas, poetoj iĝas kortegaj laŭdantoj de la minaca dio, filozofoj pravigas liajn agojn, teĥnikistoj inventas novajn batalilojn. Kaj se reĝo iĝas poeto kaj adoras Muzon en aspekto de bela amatino, do ŝin oni murdas. Tia estis la historio de la komagena reĝo Salomono kaj Ŝulamito. Ŝin oni devis murdi ankaŭ pro tio, ke ŝi rompis la malpermeson kaj ne kaŝadis sian nudecon.

— Sed ĉe ni en Helenujo tiom multaj artistoj prikantas belecon de virinoj, — diris Tais.

— Jes, ĉe ni la virinaj kaj la viraj dioj ne disiris malproksime, kaj en tio estas feliĉo de la helenoj, por eterna envio de ĉiuj aliaj popoloj. En Helenujo al la virinoj estas malfermita la mondo, kaj tial ili ne estas tiel malkleraj, kiel ĉe aliaj popoloj, kaj iliaj infanoj ne elkreskas sovaĝuloj. Tiujn, kiuj en plena belo pozas al pentristoj kaj skulptistoj, oni ne murdas, sed gloras, opiniante, ke fordoni belon al la homoj estas ne malpli honore, ol por majstro transporti ĝin sur freskon aŭ en marmoron. La helenoj komprenis la forton de Eroso kaj gravecon de poezio por edukado de emocioj. Ni ne sukcesis fari tiel, ke la virinoj kombinu ĉiujn siajn kvalitojn en unu persono, sed, almenaŭ, kreis du specojn de virino en du ŝiaj plej gravaj aspektoj: de la hejma mastrino kaj de la hetajro-amikino.

— Kiu el ili do estas pli grava?

— Ambaŭ. Kaj ambaŭ estas unuecaj en la Granda Diino-Patrino, la Regantino de Sovaĝaj Bestoj kaj Vegetaĵoj. Sed memoru, ke la Granda Diino ne loĝas en urboj. Ŝia loĝejo estas montetoj kaj boskoj, stepoj kaj montoj, loĝataj de bestoj. Krome — la maro, ŝi estas ankaŭ mara diino. Profetoj de Sirio opiniis la maron la prapatrujo de ĉio peka, kun ĝi estas ligita Raĥab — la delogantino kaj la heredantino de la babilona diino Tiamat. Ili diradis: «Ne estos plu la maro!» Kaj la egiptoj same timas la maron...

— Kiel strange! Al mi ŝajnas, mi ne povus longe vivi sen maro, — diris Tais, — sed min ne timigas urbo, kiam ĝi staras sur mara bordo.

— Kaj ĉu vi ne scias, kiun aspekton de la diino vi sekvu? — subridis la filozofo. — Ne pensu! La sorto mem faris vin hetajro, dum vi estas juna. Kiam vi iĝos pli aĝa — vi iĝos patrino, kaj multo ŝanĝiĝos en vi, sed nun vi estas Circo kaj devas plenumi vian destinon.

Al la demando de Tais — kian destinon, la delosano klarigis al ŝi, ke la virina diino Muzo, kvankam ne estas sangavida, sed estas tute ne tiel bonkora, kiel tio ŝajnas al la poetoj, enamiĝintaj al ŝi. Inter ordinaraj homoj ekzistas proverbo pri tio, ke esti poeto, ami poeton aŭ ridi pri li — ĉio estas egale pereiga. La antikvaj lunaj diinoj de Kreto kaj Sirio estis ornamitaj per serpentoj por rememorigo, ke iliaj belaj aspektoj kaŝas la Morton, kaj leonoj gvatas siajn viktimojn ĉe iliaj piedoj. Samaj estas iliaj fratinoj: la diino-strigo kun la okuloj, brulantaj per saĝo, — fluganta nokte, heroldante la morton, simile al la «Nokta ĉevalino» Demeter, aŭ la senkompata falkino Kirka (Circo), la heroldino de pereo, la regantino de la insulo de Ploro — Ea norde de la Interna maro. Kirka estas sorĉistino de amoro, transformanta virojn en bestojn respektive al ilia merito — en porkojn, lupojn aŭ leonojn. Artemiso Elate (Ĉasistino), observanta pri sano de ĉiuj sovaĝaj bestoj kaj homoj, neniigante la malfortajn, malsanajn, malfortmensajn kaj malbelajn.

La granda diino Muzo estas nuda, kiel donacanta veron, kiel ne alligita al loko, nek al tempo. Ŝi ne povas esti hejma virino, ŝi ĉiam kontraŭstaros al tiu. Virinoj ne povas iom longe elteni ŝian rolon.

— Mi scias, — malgaje kaj maltrankvile diris Tais, — kiom da menadoj mortigas sin dum festoj de amoro.

— Mi kontentas pri vi ĉiam pli multe! — ekkriis la filozofo. — Al viaj vortoj mi aldonu, ke tiu, kiu naskiĝis por esti Muzo, sed devas esti hejma mastrino, ĉiam vivas sub tento de memmortigo. Kaj se poeto eraras pri virino, li ĉesas esti poeto, iĝinte ordinara homo.

Via rolo en la vivo estas tiu de Muzo de artistoj kaj poetoj, ĉarma kaj mizerikorda, tenera, sed senkompata en ĉio, kio koncernas la Veron, la Amon kaj la Belon. Vi estas tiu fermentilo, kiu instigas strebojn de homaj filoj, fortirante ilin disde manĝegado, vino kaj interbatiĝoj, disde stulta rivaleco, bagatela envio, malalta sklaveco. Per poetoj, artistoj vi, Muzo, devas ne permesi al la rojo de scio iĝi senviva marĉo.

Mi avertas vin — tio estas la vojo, malfacila por mortemulino. Sed ĝi ne estos longa, ĉar nur junaj, fortoplenaj virinoj povas elteni ĝin.

— Kaj poste? Ĉu morto?

— Se feliĉigos vin la dioj morti juna. Sed se ne, do vi turnos al la mondo la alian vizaĝon de virino — de edukantino, instruantino de infanoj, semanta tiujn fajrerojn de helo en la infanajn animojn, kiuj poste povas iĝi torĉoj. Kie ajn vi estu kaj kio ajn okazu, memoru, vi portas la aspekton de la Granda Diino. Faligante vian dignon, vi malaltigas ĉiujn virinojn — kaj la Patrinojn, kaj la Muzojn, vi permesas domini al malhelaj fortoj de animo, speciale de la vira, anstataŭ ol venki ilin. Vi — batalistino — iĝos malkuraĝa fuĝantino. Tial neniam falu antaŭ viro. Ne permesu al la forto de Eroso obeigi vin, klini vin al liaj piedoj, permesigi agojn, kiuj malaltigas vin. Prefere estu Anteroso, ol tia amo!

— Ĉu vi diris, patro, Anteroso?

— Vi paliĝis. Kion vi ektimis?

— Ekde la infanaĝo oni sugestadis al ni, ke la plej granda malfeliĉo, kiun timas Afrodito mem, estas nedividita amo. Ĝi kondamnas homon al neelteneblaj turmentoj, la mondo iĝas por li la Nesa vesto[14]. La dio de tia amo Anteroso inventas ĉiam novajn turmentojn kaj torturojn. Kaj mi ne povas venki la infanan timon.

— Nun vi venkos tiun timon, estinte inicita en la scion de la orfeistoj kaj de la Trivizaĝa diino. Vi vidis homojn, similajn al nia poeto, kiuj posedas kapablon obeigi homojn al sia volo. Ekzistas tiaj tiranoj, demagogoj, strategoj. Estas malfeliĉo, se ili servas al fortoj de malbono, kaŭzante suferojn. Vi eksciis, ke endas eviti ĉian kontakton kun tiaj homoj, disportantaj ĉirkaŭ si malutilan spiradon de malbona magio, nomata nigra. Sciu, ke ekzistas rimedoj influi homojn per fizika amo, per altiriĝo de la seksoj, per belo, muziko, dancoj. Obeante al celoj kaj scio de nigra mago, virino, havanta belon, multobligas potencon super viroj, kaj viro — super virinoj, kaj ve al tiuj, kiuj rampos ĉe iliaj piedoj, malestimataj kaj pretaj al ĉio por unu vorto aŭ rigardo. Ĉio ĉi estas la vera Anteroso! Senfine diversaj estas la vivo kaj la homoj. Sed vi posedas forton ne obei blinde kaj al homoj, kaj al amo, kaj al trompaj vortoj de mensogaj paroloj kaj skriboj. Por kio do vi timu nedividitan amon? Ĝi nur plifortigos vian vojon, stimulante kaŝitajn fortojn. Ĝuste por tio mi instruis vin!

— Kaj la minacaj kunuloj de Anteroso — venĝo kaj repago?

— Por kio vi sekvu ilin! Ne indas humiligi viron, nek humiliĝi mem. Tenu vin ĉe la maldika linio de la saĝa konduto, alie vi malleviĝos ĝis la stato de la humiligato, kaj vi ambaŭ baraktos en koto de malalta kaj kolera vivo. Rememoru pri la popoloj, opiniantaj sin elektitaj. Ili devas subpremi la ceterajn ĉu per milita forto, ĉu per malsato aŭ per senigo de scioj. Sencede en iliaj animoj kreskas sento de kulpo, nekomprenebla, blinda kaj des pli terura. Tial ili baraktas en serĉoj de diaĵo, foriganta kulpon. Ne trovante tian inter la viraj dioj, ili ĵetiĝas al la antikvaj virinaj diinoj. Kaj aliaj akumulas en si la kulpon kaj, koleriĝante, fariĝas turmentantoj kaj torturantoj, mokantaj la dignon kaj belon de la homo, tretante ilin, fortrenante en la koton, kie ili dronas mem. Tiuj estas la plej danĝeraj. Iam orfeistoj havis nemetorojn — pastrojn de Zeŭso Metrono, kies devo estis ĝustatempe veneni tiajn homojn. Sed delonge jam ne ekzistas la kulto de Zeŭso Mezuranto, ne ekzistas ankaŭ ĝiaj sekretaj pastroj. Kaj nombro de la malicaj turmentantoj kreskas en la ekumeno. Iufoje al mi ŝajnas, ke la filino de Nokto Nemezo[15] por longe ekdormis, ebriigita de sia florkrono el narcisoj, donantaj forgeson.

— Kaj ĉu vi scias la sekreton de la veneno?

— Ne. Kaj se mi scius, do ne malkovrus al vi. Via destino estas alia. Kunigi malsamajn vojojn ne indas. Tio kondukos al eraroj.

— Vi mem instruis min — orfeistoj ne pereigas homojn. Mi deziris scii, por la okazo, se...

— Hazardaj okazoj ne ekzistas! Ĉio bezonas komprenon kaj senmaskigon — la du grandajn komponaĵojn de la Justo. Kio ajn renkontiĝu al vi en la vivo, neniam surpaŝu la nigran vojon kaj penu forturni homojn disde ĝi. Por tio vi estas armita sufiĉe! Vi povas iri hejmen. Mi laciĝis, filino mia. Geliajne!

La fiera atenanino falis sur la genuojn antaŭ la instruisto. Dankemo troplenigis ŝin, kaj trankviliĝo reflektiĝis sur la vizaĝo de la delosa filozofo, kiam ŝi kisis lian manon.

— Se vi ellernis ĉi tie modestecon... ne, vi naskiĝis kun tiu feliĉa donaco de la sorto! Mi ĝojas pri vi, bela Tais!

Akra sopiro, antaŭsento de longa disiĝo kun la mentoro, kiun ŝi ekamis, devigis Tais-on prokrasti la foriron. La delosano kun peno leviĝis el la fotelo, kaj la atenanino rekonsciiĝis. Ŝi ekhontis. Dekuri malsupren laŭ la flanka ŝtuparo de la pilono estis afero de momento. Ŝi ekiris al la ĉefa enirejo, rememoris pri sia stranga kaj bunta vesto kaj haltis. Ja ne eblas tiel iri sur strato... kaj eble, tiu vesto ne apartenas al ŝi, sed estas donita nur provizore? Kvazaŭ responde la korteton transkuris la konata knabo — la akolito de tiu senhoma templo. Malalte riverencinte, li ekkondukis ŝin en la flankan pordon, kien ŝi estis veninta en la unua fojo. Tie ŝi trovis siajn veston kaj sandalojn. La knabo diris: «Mi akompanos vin ĝis la hejmo».

## Ĉapitro VI. Fadeno de lakona sorto


Ŝia kapo estis facile turniĝanta pro vasto, post la naŭtaga malvasteco kaj mallumo de la templaj ĉambroj. La vento de Seto ĉesis. En la travidebla aero denove videblis la gigantaj piramidoj en distanco de okdek stadioj norde. Malantaŭ la templo du mallarĝaj lagetoj preskaŭ sekiĝis. Tais, levinte la baskon de sia lina stolo, transiris laŭ pritretita argilo inter la lagetoj, rekte en la grandan parkon, evitante la bruan straton. Ŝi sentis sin malcerta en homamaso.

Kiam ŝi eliris ekster la baraĵon de la parko kaj turnis sin laŭlonge de ĝi al la kajo, ŝi tuj ekaŭdis post la dorso rapidan kaj klaran militistan kuron. Eĉ sen retroturniĝi, Tais rekonis Menedemon.

— De kie vi, kara? — tenere salutis ŝi la spartanon.

— Mi vagis ĉirkaŭ la templo. Hodiaŭ estas la deka tago, kaj la fino de via mallibero. Mi malfrue komprenis, ke vi iros tra la lagetoj. Mi sopiris sen vi. Mi eĉ ne sukcesis adiaŭi, kiam la damnita mitilena sorĉisto nebuligis al ni la okulojn en la simpozio. Dankon al la tebanino, ŝi klarigis al mi ĉion, alie mi frakasus ostojn al la mitilenano.

— Ne ĵaluzu! — Tais metis la manon sur la pezan ŝultron de la militisto.

— Ho ne, tute ne! Mi scias nun, kiu vi estas, sinjorino!

Tais eĉ haltis.

— Jes, jes! — daŭrigis la spartano. — Jen! — li levis la manon de la hetajro, kliniĝis kaj kisis la ringon kun la triangula signo sur ŝia fingro.

— Ĉu vi estas orfeisto? — kun mirego ekkriis Tais. — Ĉu ankaŭ vi estis inicita?

— Ho ne. Mia pli aĝa frato estas pastro de Rea. De li mi eksciis sekretojn, kompreni kiujn mi ne kapablas. Tamen ili logas min per kurtenoj de la vivo kaj la morto, de la amo kaj la belo. Kaj mi povas senti, ne komprenante, mi estas nurnure simpla militisto, edukita por bataloj kaj morto. Dum vera orfeisto ne murdas eĉ bestojn kaj birdojn, ne manĝas viandon...

Tais subite eksentis ondon de neordinara tenero al tiu fortega viro, kiel knabo delikata kaj sentema en aferoj de dioj kaj amo.

— Ni iru al mi, — diris Menedemo, — mi deziris festi vian inicon.

— Ni iru, — konsentis Tais, — estas bone, ke vi renkontis min!

Menedemo por rendevuoj kun Tais luis argilvergan dometon ĉe la okcidenta urborando, inter maloftaj palmoj kaj legomĝardenoj. Ĉi tie la valo de la rivero estis mallarĝiĝanta, kaj la dometo staris nemalproksime de la tria ĉefa aleo. Meblita malriĉe eĉ por spartano, la loĝejo de Menedemo ĉiam kortuŝadis Tais-on. Ŝi ĉiam laŭdadis ĝiajn ĉefajn virtojn — silenton kaj maleston de mordantaj moskitoj en ĉiuj sezonoj. Ŝi forgesis, ke el la lakona vidpunkto Menedemo ankoraŭ ne atingis tutan plenaĝecon, ne iĝis andros — tridekjarulo, kaj plu estis obeanta al la vira disciplino, multe pli severa, ol publika reĝimo de liberaj spartaninoj.

Du-tri belaj vazoj, abundo de bestaj feloj — jen ĉio, per kio povis beligi sian loĝejon la modesta militisto. Hodiaŭ en la domo aperis bronza antikva tripieda seĝo. Menedemo proponis al Tais demeti la longan stolon, levis ŝin kaj sidigis sur la tripiedon, kiel orakolan pastrinon aŭ diinon. La mirigita atenanino obeis, scivolante, kio estos plu.

La spartano alportis el la kuirejo braĝojn, enŝutis en incensilojn, kaj aromo de valoregaj arabiaj rezinoj leviĝis per fumaj strioj ĉe ambaŭ flankoj de Tais.

Menedemo prenis ŝian manon, ankoraŭfoje almetis la lipojn al la ringo kun la triangulo kaj malrapide malleviĝis sur la genuojn, klininte la kapon. Li restis en tiu pozo tiom longe, ke Tais eksentis ĝenon — kaj pro lia solena pozo, kaj pro maloportuna sido sur la alta tripiedo. Ŝi movetiĝis garde, timante ofendi Menedemon. La spartano ekparolis:

— Vi estas tiel saĝa kaj bela! Mi kredas, ke vi estas ne simpla mortemulino. Mi dankas vin pro la dia ĝojo! Mi ne povas esprimi mian grandan feliĉon, la lango kaj la racio ne obeas al mi, sed eĉ en sonĝo mi vidas karesan rideton de Afrodito. Mi ne havas, kion doni al vi, krom mia vivo, ja ĝi estas tiel malgranda — la vivo de militisto, destinita al morto.

— Ho, vi estas la plej bona por mi, mia Soter (savinto). Mi ĝojas sub la flugilo de via forto kaj amas vin. — Tais kliniĝis al la spartano, metis ambaŭ manojn sur lian krispan kapon. — Ekstaru tuj!

Menedemo levis la okulojn, kaj Tais eksentis en ili teneran forton de senrezerva amo, admiro kaj ĝojo, kiel surdigan kaj sensonan krion, eliĝintan el profundo de la pura kaj kuraĝa animo. Konfuzita pro la emocio de Menedemo, feliĉa kaj maltrankvila pro la granda responso pri la amato, por kiu ŝi iĝis kaj diino kaj la okuloj de la vivo, la atenanino penis per gajo forpeli la angoron.

— Do kaptu min, kara! — Tais desaltis de sur la tripiedo sur la brakojn de la genufleksinta lakono...

En la monato Muniĥiono en Egiptujo tagoj iĝadis varmaj kaj daŭris longe — ĝis vespera malvarmeto. Sed la tago de renkontiĝo de Tais kaj Menedemo ŝajnis tiel mallonga, ke Menedemo apenaŭ sukcesis prepari sin por la nokta deĵoro en Stratopedono.

— Mi ĝisiros sola, — ripetadis la atenanino, haste envolvante sin per sia stolo, — mi ne timas homojn.

Menedemo obstine kaptis ŝin, sidigis sur la ŝultron kaj ekkuris malsupren al la kajo, dungis tie boatiston kaj ordonis veturigi al la norda rando de la urbo. Nur post tio li ekkuris en la tendaron. La nelacigebla kuristo estis sukcesanta veni ĝustatempe.

Tais, laca kaj ial malgaja, sidis en la boato, rigardante al la travidebla kaj malvarma akvo — en tiu ĉi sezono Nilo estis speciale pura. Eble la malgajon vokis la vortoj de Menedemo pri antaŭsento de ilia proksima disiĝo? La voĉo de la militisto estis obtuza kaj malĝoja, kiam li rakontis al Tais pri letero, kiun ricevis Eositeo de reĝo Agiso, en kiu tiu vokis lin reen en Sparton. Veno de la makedona reĝo Aleksandro en Egiptujon kaj lia konkero de tiu ĉi lando estas neeviteblaj. Estas sensence por la amaseto de spartanoj rezisti al la venkinto de persoj. Malaperis ankaŭ la neceso pri plua estado en Egiptujo. La faraono estas servanto de la pastroj, li iris en Elefantinon, kaj lia trezoristo jam aludis al Eositeo, ke la pagado de mono baldaŭ ĉesos. La satrapo de Dario same donis neniajn ordonojn. La lando nun estas en la manoj de la pastroj.

— Ĉu ankaŭ vi devas forveturi kun la viaj? — ektimis Tais.

— Neeviteble. Sed kiel mi povas forlasi vin? Mi preferas kalikon da konejono[16]...

Tais metis la fingron sur la lipojn de la militisto.

— Ne parolu tiel. Ĉu vi deziras, mi veturu kun vi? Revenu en Helenujon?

— Tio estas super ĉio, pri kio mi povas revi. Sed...

— Kio do? — instigis Tais la stumblintan spartanon.

— Estus bone, se mi revenus hejmen post fino de milito, sed tiel ĉi... Nur al neniu diru pri tio: mi pensas, ke estos milito.

— Ĉu kontraŭ la helena alianco kaj Aleksandro?

— Ja kontraŭ kiu alia?

— Vi, spartanoj, estas despere kuraĝaj kaj stulte obstinaj. Vin trafos malbona fino. Sed ĉu vi povas resti ĉi tie, kun mi?

— Kiel kiu? Ĉu kiel ĉevalisto de Salmaaĥ? Aŭ plekti florkronojn?

— Por kio tiel kruele. Ni pensos, trovos eliron. Ankoraŭ estas tempo. Ĉu Eositeo fornavigos ne baldaŭ?

— Ne pli frue, ol venos Aleksandro.

— Kiel domaĝe, ke vi ne povas veni al Aleksandro.

— Ha, vi komprenas. Jes, estante spartano, kiujn li ne ŝatas, ĉu vi scias, li eĉ malakceptis la nomon de Sparto sur trofeo...

— Tio estas solvebla. Li estas mia amiko.

— Via amiko?! Jes, certe, mi forgesis pri Ptolemeo. Sed mi devas esti kun la miaj, kaj en gloro, kaj en morto — egale.

— Mi scias. Ĝuste tial mi ne pensas, ke vi iros servi al la makedonoj.

Penante ion elpensi por Menedemo, Tais malakceptadis unu elpensaĵon post alia kaj ne povis trovi solvon. Probable, pro la neeblo ion fari la malgajo ĉiam pli forte ekregadis ŝin dum la mallonga vojo ĝis la hejmo. Tuj kiam Tais aperis inter la persaj pomarboj de sia ĝardeneto, Hesiona ĵetis sin al ŝi kun ĝoja krio, kaj ŝi brakumis la tebaninon, kiel fratinon. Alkuris ankaŭ Klonaria, ĵetante ĵaluzajn rigardojn al la «serpentidino» kaj penante deŝovi ŝin flanken for de la mastrino.

Senprokraste ili devigis Tais-on ekkuŝi sur la malmolan benkon por masaĝo. Ambaŭ junulinoj komencis klopodi, riproĉante, ke ŝi tute malzorgis pri sia korpo kaj la hararanĝo. Pasigante la manplaton laŭ lanugo de elkreskintaj haretoj sub la brakoj kaj la ventro, Klonaria grumblis, ke la sinjorino iĝis simila al pariero — eksa pastrino, aludante al Hesiona, kaj ke estas hontinde en tia aspekto aperi antaŭ homoj.

— Nun necesos klopodi dum la tuta nokto, por revenigi la korpon de la sinjorino en konvenan staton, — parolis la sklavino, lerte uzante bronzan pinĉilon kaj spongon, sorbigitan per infuzaĵo de brionia radiko, detruanta harojn kaj restariganta glatecon de haŭto. Hesiona dume estis preparanta aroman likvaĵon kun la plej ŝatata odoro de Tais — irido kaj najrono[17]. Mallarĝplumaj folioj de najrono kun ilia akra odoro de amara freŝo ĉi tie en Egiptujo estis akireblaj abunde. En Helenujo ili tamen malfermiĝadis dum mallonga tempo en la monato Elafeboliono.

La transformon de Tais en glatan, kiel statuo, kaj aroman pastrinon de Afrodito interrompis veno de jubilanta Egesiĥora. La lakonino komencis kisi la amikinon, sed ŝiaj ĉevaloj atendis promenon, kaj ŝi forkuris, promesinte veni por noktumo.

Flamo de liĥnoj[18], mildigita de platetoj el flava onikso, estis prilumanta la dormoĉambron per malforta ora flagrado. Ĉe la kuŝejo brulis nokta lumigilo, kaj la klara profilo de Tais sur ties fono ŝajnis al Egesiĥora elĉizita el malhela ŝtono. Fajretoj kuradis en la grandegaj okuloj de la atenanino, donante al ŝi neordinaran esprimon de raba forto. Ŝi levis alte la manon, kaj la ekbrilinta ringo altiris atenton de la spartanino.

— Vi portas ĝin nelonge. Kies donaco, diru? — diris Egesiĥora, pririgardante la ĉizitan ŝtonon.

— Ne donaco, sed signo! — kontraŭis Tais. La spartanino moke ronketis:

— Ni ĉiuj, estinte aŭletridoj, portis tiajn signojn. Estis oportune. Turnu per la pinto de la triangulo for de vi — ĉiu komprenas: vi estas okupita. Per la pinto al vi — pretas fordoniĝi. Tamen, la ringoj estis bronzaj, kaj la ŝtono — blua vitro.

— Kaj ĉu la desegno estis la sama? — ruze ridetis Tais.

— La sama — la triangulo de la granda diino... ne, la niaj estis mallarĝaj, pli akraj. Sur via ringo estas larĝe disigitaj la flankaj lateroj, kiel ĉe Astarto, aŭ kiel ĉe vi mem... nur en tio estas la diferenco. Kaj la ŝtono estas regula cirklo. Kaj ĉu vi komprenas sencon de tiu ĉi signo?

— Ne tute, — malvolonte respondis Tais, sed Egesiĥora, ne aŭskultante ŝin, levis la kapon. Ie en profundo de la domo malfortaj fajfaj sonoj estis kuniĝantaj en malgajan melodion.

— Hesiona, — klarigis la atenanino, — ŝi mem faris sirinkson el kano.

— Stranga ŝi estas. Kial vi ne edzinigas ŝin, se vi ne deziras instrui ŝin, kiel hetajron?

— Necesas, ke ŝi rekonsciiĝu de la detruo, perforto kaj sklaveco.

— Do kiom longe ŝi rekonsciiĝados? Jam tempas!

— Malsamaj homoj kuraciĝas dum malsama tempo. Kien ŝi hastu? Kiam Hesiona iĝos vera virino kaj ekamos, leviĝos nova stelo de belo. Tiam gardu vin, orharulino!

Egesiĥora ekridis kun nuanco de malestimo.

— Ĉu, eble, kun mi ŝi rivalos, via mizera tebanino?

— Ĉio povas esti. Kiam aperos ĉi tie la armeo de Aleksandro...

Egesiĥora subite iĝis serioza.

— Kuŝiĝu apude, vangon al vango, por ke neniu subaŭskultu!

La spartanino rakontis al la amikino jam sciatan de ŝi intencon de Eositeo — forlasi Egiptujon ĉe veno de Aleksandro. La stratego de la spartanoj postulas, ke Egesiĥora forveturu kun li. Li ne deziras kaj ne povas forlasi ŝin.

— Kaj vi?

— Tedis li min per sia ĵaluzo. Mi ne deziras disiĝi de vi kaj deziras atendi Nearĥon.

— Kaj se Nearĥo antaŭlonge forgesis vin? Kio tiam?

— Tiam... — enigme ridetis la lakonino, per unu salto ekstaris de sur la kuŝejo kaj revenis kun negranda korbeto, plektita el folioj de daktilpalmo. Kun tiaj korbetoj iradis en bazaron riĉaj aĉetantinoj de kosmetiko. Egesiĥora eksidis sur la randon de la kuŝejo, subfleksinte sub sin la kruron, prikantitan de memfisaj poetoj kiel «arĝentoskulpta», kaj elprenis kesteton el ligno, nekonata al Tais. Interesita, ŝi same eksidis kaj tuŝis per la fingroj la glatan grizetan kovrilon.

— Ligno de nartekso[19], en kies trunko Prometeo alportis fajron de sur la ĉielo al la homoj. Aleksandro havas tutan skatolon el nartekso. Li konservas tie kopion de «Iliado», korektitan de via amiko Aristotelo, — kaj Egesiĥora gaje ekridegis.

— Sed kiu fuĝis el Ateno pro tiu amiko? — rebatis Tais. — Tamen de kie vi scias tiajn detalojn pri Aleksandro?

La spartanino silente elprenis el la skatoleto papirusan folion, ĉirkaŭskribitan sur ambaŭ flankoj per malgranda klara skribmaniero de Nearĥo.

— Nearĥo, filo de Meriono, sendas dezirojn de sano al Egesiĥora kaj almetas jenon. — La spartanino elŝutis sur la liton manplenon da valoraj ŝtonoj kaj du ore kadritajn flakonojn el fajreranta «tigra okulo». Hetajroj de la plej alta klaso kompetentis pri juvelaĵoj ne malpli bone, ol juvelistoj. Tais elprenis lampionon el la oniksa ekrano, kaj la amikinoj kliniĝis super la donaco. Flam-ruĝaj piropoj («fajraj okuloj»), grandega rubeno kun sesradia stelo interne, dens-blua «reĝa» berilo, kelkaj helaj violaj jacintoj, du rozaj grandaj perloj, stranga plata pal-lila ŝtono kun metala rebrilo, nekonata al la hetajroj, orecaj krizolitoj de la Eritrea maro. Nearĥo havis bonan guston pri ŝtonoj kaj vere reĝan donacon faris al la amatino, tiom longe malproksima de li.

Egesiĥora, ruĝiĝinta pro fiero, levis la juvelŝtonojn sur la manplato, ĝuante ilian brilon. Tais brakumis ŝin, kisante kaj gratulante.

— Ho, mi preskaŭ forgesis, pardonu min, mi iĝas tute freneza, vidante la donacon. — La spartanino malvolvis pecon de ruĝa ledo kaj donis al Tais malgrandan, je etfingro, statueton de Anaitis, aŭ Anahita, fajne elĉizitan el tuteca safiro. La diino staris en viva pozo, akre diferencanta disde la ordinara, rigide senmova, transfleksinte unu manon post la kapon, kaj per la alia subtenante la pezan sferan mamon. La blua ŝtono sur konveksaj lokoj brilis silke.

— Tion Nearĥo transdonas al vi, petas memori.

La atenanino prenis la valoran bagatelon kun miksita sento de domaĝo kaj faciliĝo. Ptolemeo same povus sendi al ŝi ion kiel signon de memoro, kaj se ne sendis, do forgesis. Dankon al Migonitida, se Aleksandro kaj liaj militestroj venos ĉi tien, ŝi ne devos solvi la problemon, kiel liberiĝi de la antaŭa amato, iĝinta militestro de la potenca konkeranto.

— Ĉu vi pensas pri Ptolemeo? — la virinece sagaca spartanino almetis la varmegan manplaton al ŝia vango.

— Ne! — skuis sin Tais. — Kaj vi kion faros?

— Atendos Nearĥon! — konvinkite respondis Egesiĥora.

— Kaj Eositeo?

— Li iru en Sparton, en Makedonujon, eĉ en Erebon!

— Kaj ĉu vi ne timas lian ĵaluzon?

— Mi nenion timas!

— Mi scias, ke vi estas timoleajna — kuraĝa, kiel leonino, sed jen mia konsilo al vi: konservu tiun skatoleton ĉe mi.

— La konsilo estas saĝa!


Fine de la lasta atika monato de printempo — Skiroforiono — Egiptujo malkvietiĝis eksterordinare. Meĥanikistoj de Aleksandro konstruis grandegan moleon kaj prenis la neatakeblan Tiron post sep monatoj da sieĝo. Ok mil defendantoj de la urbo estis mortigitaj, tridek mil loĝantoj estis venditaj kiel sklavoj. Tri mil, suferante pro manko de akvo, vipataj sub la kruela suno, estis surŝutantaj sablan taluson sub la muroj de Gazao. La urbo decidis rezisti, spite al la leciono de la potenca Tiro, trompita per certigoj de senditoj de Dario, ke la reĝo estas alproksimiĝanta kun nenombrebla armeo.

Ne Dario venis al la muroj de Gazao, sed sabla remparo super ĝiaj turoj, de sur kies kresto la makedonoj trafadis la defendantojn, kiel sur ebenaĵo. La ruzo de la meĥanikistoj ne limiĝis per tio. El sub la remparo la makedonoj faris sapeojn, kaj la muroj de Gazao falis. En furioza lasta rezisto Aleksandro ricevis gravan vundon. Antaŭdiristo Aristandro avertis la militestron, ke li estos en granda danĝero, se partoprenos la batalon. La bolanta sango malhelpis al Aleksandro sekvi lian konsilon. Rulŝtonego el «aparato», kiel nomiĝis batalaj ĵetmaŝinoj, trabatis lian ŝildon kaj batis en la maldekstran ŝultron, rompinte ripon kaj la klaviklon. Elportata el la batalo sub malfeliĉaj krioj de siaj militistoj, Aleksandro ridetis kaj salutadis ilin per levo de la dekstra mano.

La viroj, kiuj defendadis Gazaon, estis ekstermitaj ĝis la lasta, la virinoj kaj infanoj estis venditaj kiel sklavoj. Aleksandro ordonis detrui ĉiujn templojn. En Tiro li limiĝis per tio, ke starigis en la ĉefa templo de Bel batalan sieĝan maŝinon, kaj sur la centran placon oni altrenis ŝipon de Nearĥo.

La vojo al Egiptujo kuŝis malfermita, Aleksandron oni atendis en Memfiso fine de la somero — en Boedromiono, tuj kiam li resaniĝos de la vundo. Nemalmulte da riĉuloj fuĝis trans la maron. Belaj domoj kun vastaj ĝardenoj en la norda parto de Memfiso estis vendataj malmultekoste.

La spartanoj estis preparantaj sin por vojaĝo. Du ŝipoj de stratego Eositeo venis el Naŭkratiso. Ili staris ĉe varfoj, pretaj preni centon da hoplitoj de la gardistaro, la havaĵon de la stratego kaj la ĉevalojn de Egesiĥora. La spartanino estis afliktita, eksciinte pri decido de la amikino reveni en Helenujon. Post du sendormaj noktoj Tais elpensis por la spartano okupiĝon en Ateno. La domo de Tais estis ankoraŭ en ordo, kun ĉiuj aĵoj, restintaj en ĝi. Ŝi proponis al Egesiĥora ekloĝi ĉe ŝi. La tempo de persekuto pro la batado de la filozofoj finiĝis en Metagejtniono de tiu ĉi jaro.

La lakonino petegis Tais-on kaj Menedemon ne forlasi ŝin solan en Memfiso.

— Kial vi deziras resti? — ne povis kompreni la atenanino. — Ni navigu kun Eositeo sur la spartaj ŝipoj.

— Ne eblas. Pro la amo al Menedemo vin forlasis la antaŭa komprenemo, — furioze kontraŭis Egesiĥora, — en Sparto mi ne liberiĝos de Eositeo. Kaj li havas planojn de granda milito...

— Ĉu denove? Ĉu ne sufiĉas por viaj samlandanoj? Kiel tedis ilia militema krueleco. Eĉ ekde frua juneco junaj spartanoj okupiĝas pri kriptio — kaŝita ĉasado al helotoj.

— Kio do malbona estas en tio? Oni instruas ilin pri kuraĝa feroco en traktado de sklavoj. Por subpremi en sklavoj eĉ pensojn pri liberiĝo!

— Feroca sklavposedanto mem estas sklavo, pli malbona, ol helotoj!

Egesiĥora levis la fortajn ŝultrojn.

— Mi delonge kutimiĝis al la atena liberpensemo, sed vi, atenanoj, iam pagos pro ĝi!

— Sparto falos pli frue, kiel maljuniĝinta leono, kaj iĝos manĝo de fiaj hienoj.

— Ni disputas pri aferoj eksteraj, kvazaŭ ni estas viroj, — malpacience diris Egesiĥora, — kaj vi ne respondas al mia peto. Restu kun Menedemo kaj mi ĝis la veno de la makedonoj. Ili nenion faros al via amato, mi povas ĵuri.

— Ankaŭ mi povos gardi lin.

— Do faru tion por mi!

— Bone, mi persvados Menedemon!

La lakonino komencis sufoki la amikinon en fortaj brakumoj, per dankaj kisoj kovrante ŝiajn sunbrunajn vangojn.


La katastrofo okazis, kiel ĉiam, neatendite, simile al bato de fulmo.

Ambaŭ amikinoj estis promenantaj sur la kajo, kutimaj al rigardoj de pasio kaj tenero, al admiraj ekkrioj de renkontataj geurbanoj, elirintaj al la rivero en la milda antaŭvespero de la fino de la egipta somero. La plenakva Nilo fluis pli rapide. Sur ĝia malklariĝinta akvo navedis malpli da boatoj kun promenantoj, ol dum la tempo de malmulta akvo. Senfina procesio de piedirantoj malrapide moviĝis en ambaŭ direktoj, pririgardante la memfisajn famulinojn. Vestoj ĉi tie estis multe pli modestaj, ol en Ateno, kaj speciale ol en riĉaj urboj de la malgrand-azia kaj la siria bordoj. Malantaŭ la du amikinoj, altirante atenton per la alto — pli ol kvar ulnojn — defilis Eositeo en kompanio de tri grandegaj loĥagoj — taĉmentestroj. La spartanoj, surmetinte militajn zonojn, mantelojn kaj batalajn helmojn kun altaj krestoj-brosoj el ĉevalaj haroj, altis super la homamaso kiel minacaj dioj. Nek egiptaj, nek persaj militistoj estis videblaj. Evidente, ili decidis prefere ne aperi en militaj vestoj.

Menedemo restis en la tendaro de la spartanoj por deĵoro. Anstataŭ li je paŝo malantaŭ Tais iris per etaj paŝoj Hesiona, ŝirmante la vizaĝon kontraŭ malmodestaj rigardoj per faldo de silko, surĵetita sur la kapon. Tie, kie Nilo estis ĉirkaŭfluanta antikvan digon, servantan por instalado de flosanta ponto, la kajo estis larĝiĝanta en vastan placon, ĉirkaŭplantitan per grandegaj arboj. Du palmaj aleoj estis disirantaj forke de la okcidenta flanko de la placo, ornamita per du brile poluritaj obeliskoj. Polvo nubis laŭ la dekstra aleo. Estis veturanta rajdisto en helblua mantelo de angarejono — persa rajda poŝto. Sur lia lanco pendis fasko da haroj, simila al leona vosto, kio signifis, ke li estis sendita kun speciala tasko. La poŝtisto haltigis la ĉevalon inter la obeliskoj kaj komencis atente rigardi en la promenantan homamason. Lia sperta rigardo rapide trovis tiun, kiu necesis. Deĉevaliĝinte, per mallerta irmaniero de homo, pasiganta la vivon en rajdado, li ekiris kontraŭ la homa fluo kaj, neglekte dispuŝinte gapulojn, ekstaris antaŭ la hetajroj. Egesiĥora paliĝis tiel, ke Tais ektimis pri la amikino kaj brakumis ŝin, altirante al si per la eterna virina gesto de zorgo. La helblua poŝtisto malalte riverencis kaj diris:

— Mi veturas de via domo, sinjorino. Tie oni diris al mi, ke mi trovos vin promeni apud la rivero. Ja kiu povas erari, vidinte vin? Vi estas Egesiĥora, spartanino!

La hetajro silente kapjesis, ĉirkaŭlekinte la lipojn.

La poŝtisto elprenis el sub la zono pakaĵon el maldika ruĝa ledo kaj etendis al la lakonino.

— Nearĥo, kretano, la flotestro de la dieca Aleksandro sendas al vi tiun leteron kaj postulas tujan respondon.

Egesiĥora kaptis la etan pakaĵon, nedecideme kunpremante ĝin per la maldikaj fingroj. La atenanino helpis al ŝi.

— Kie ni trovu vin vespere por respondo kaj rekompenco?

La sendito nomis ksenonon, kaj Egesiĥora svingis la manon, forpermesante lin. Kaj ĝustatempe. Eositeo, kliniĝinte trans la ŝultron de la spartanino, penis kapti la leteron, sed Egesiĥora deflankiĝis, kaŝinte la ledan rulaĵon sub la zono de la ĥitono.

— He, iru ĉi tien! — ekkriegis la stratego al la dorso de la foriranta heroldo. La homo en la helblua mantelo turniĝis.

— Respondu, de kie estas la letero? Kiu sendis vin? Alie vi estos kaptita kaj respondos sub fajfo de vipo.

La poŝtisto punciĝis, viŝis la polvokovritan vizaĝon per angulo de la mantelo.

— Militestro, vi minacas al mi spite al la moro kaj la leĝo. La letero venis de malproksime de potenca homo. Ĉio, kion mi scias, estas la vortoj, kiujn mi devis diri, fordonante la pakaĵon. Vi devos rajdi multajn parasangojn tra dekoj da poŝtaj statmoj[20], antaŭ ol vi ekscios, de kie estis sendita la letero al la orharulino...

Eositeo rekonsciiĝis, forpermesis la poŝtiston kaj aliris rekte al Egesiĥora, trapenetrante ŝin per peza kaj kolera rigardo.

— La dioj heligas mian racion. Via nedeziro forveturi... fordonu al mi la leteron. Ĝi gravas ankaŭ por militaj vojoj de mia taĉmento.

— Unue mi mem legos ĝin. Deiru!

La tono de Egesiĥora estis malcedema. Eositeo deiris je paŝo, kaj la hetajro momente malvolvis la pakaĵon. Observanta ŝin Tais ekvidis, kiel glatiĝis la severa falto inter la brovoj kaj facila, senzorga rideto de la antaŭa atena Egesiĥora tuŝis la lipojn de la amikino. Ŝi flustris ion al Hesiona. La junulino paŝis flanken, kliniĝis kaj donis al la spartanino pezan ŝtoneton. Antaŭ ol la stratego sukcesis kompreni, Egesiĥora envolvis la ŝtonon en la leteron kaj nevirinece forte kaj lerte ĵetis ĝin en la riveron. La pakaĵo malaperis en rivera profundo samtempe kun furioza krio de Eositeo.

— Vi pagos pro tio! — diris la stratego sub rido kaj ŝercoj de memfisanoj, observintaj tiun scenon. Egesiĥora forglitis de Eositeo, Tais ĝustatempe implikiĝis en liaj piedoj, kaj la spartanino kaŝiĝis en homamaso.

La militestro decidis, ke estas malinde por li persekuti virinon kaj orgojle direktis sin al la tendaro akompane de la asistantoj. Tais kaj Hesiona atingis ruĝvangiĝintan Egesiĥora-n. Gaja, kun la okuloj, brilantaj pro ekscitiĝo, ŝi ŝajnis tiom bela, ke homoj haltadis, ĉarmitaj.

— Kio estas en la letero? — mallonge demandis la atenanino.

— Nearĥo estas en Naŭkratiso. Proponas navigi renkonten al li... aŭ atendi en Memfiso. Ankoraŭ pli frue ĉi tien venos Aleksandro... — iomete anhelante, diris Egesiĥora.

Tais silentis, pririgardante la amikinon, kvazaŭ nekonatulinon. La suno estis rapide malleviĝanta post deklivojn de la Libia dezerto, milda lumo de antaŭkrepuska kvieto klare konturis la tutan figuron de Egesiĥora. Al Tais ŝajnis stranga ombro, surĵetinta kovrilon de kondamniteco sur la vizaĝon de la spartanino. Nigraj rondoj ekkuŝis en la okulkavoj, malhelaj sulkoj subtranĉis la maldikajn alojn de la nazo, malheligis, rektiginte, la konturon de la kuraĝaj lipoj. Al la atenanino ŝajnis, ke la amikino iĝis fremda, malproksimiĝis kaj maljuniĝis je jardekoj. Tais suspiris, alportante la manon al bukloj de la oraj haroj de la lakonino, komprenis, ke tio estas nur ludo de ombroj de rapida egipta sunsubiro, kaj faciligite suspiris. Plena de gajo, Egesiĥora ekridis, ne komprenante la humoron de la amikino. Malklara sento de malfeliĉo mornigis la senzorgecon de Tais.

— Amiketo, vi devas provizore malaperi, — ŝi kaptis la amikinon sub la brako, — ĝis debordiĝos la sparta taĉmento.

— Neniu aŭdacos, speciale nun, sub egido de la nevenkebla, — kontraŭis Egesiĥora. Tais ne konsentis:

— Eositeo kaj liaj spartanoj estas homoj de speciala kuraĝo. Ili timas nek morton, nek sorton. Se vi ne deziras fornavigi el Egiptujo ligita en ŝipa holdo, mi konsilas pripensi. Mi trovos tian azilon, ke spionoj ne malkovros vin.

Egesiĥora ekridis denove.

— Mi ne povas imagi, ke la ĉefa stratego, hardita militisto, parenco de la reĝo, en tia decida horo zorgus pri virino, pri hetajro, eĉ tiom luksa, kiel mi, — la spartanino kokete fleksiĝis.

— Kaj vi eraras. Li deziras posedi vin totale ĝuste tial, ke vi estas luksa kiel diino, ĉirkaŭita de ĉies atento kaj adoro. Kaj forlasi vin, des pli fordoni al iu, estu tio eĉ Argusomurdinto mem, por li estas humiliĝo, pli malbona, ol morto. Lia aŭ via... unue la via, sed ne pli frue, ol vi ĝisfunde eltrinkos kalikon de humiligoj, per kiuj li rekompencos vin pro la potenco super li kaj neobeemo. Malhela kaj surda pri ĉio, krom si, estas animo de tiaj homoj. Ili estas pli danĝeraj, ol ajna malamiko... eĉ se ili estas amikoj aŭ — speciale — amatoj.

Laciĝinte pro la longa parolo, Tais eksilentis. Silentis ankaŭ Egesiĥora, senmove starante en krepusko kaj rimarkante nek preterpasantojn, nek torĉojn, bruligitajn ĉe la varfo.

— Ni iru en vian hejmon, — vigliĝis ŝi, — mi devas skribi respondon.

— Kian?

— Mi atendos ĉi tie. Mi timas ŝipojn — miaj samlandanoj povas embuski min en ajna loko super Naŭkratiso. Mi timas forlasi la ĉevalojn — kien mi ilin kaŝu? Des pli, ke vi konsentis dume resti ĉi tie kun mi. — Kaj Egesiĥora brakumis, alpremante al si, la fidelan amikinon de la infanaj jaroj.

La spartanino uzis la klaran skribmanieron de Tais, petinte ŝin skribi mallongan, amplenan respondon, almetis la sigelon de la ringo, sendita de Nearĥo, kaj prunteprenis de la amikino du orajn darikojn, por devigi la poŝtiston senprokraste ekiri reen ĝis la sekva stacio.

Sklavo-ĝardenisto, kaŝinte la leteron en la zontuko, ekiris en mallumo al la ksenono de la poŝta stacio, nemalproksime de la plej antikva ŝtupa piramido de faraono Ĝosero.

Egesiĥora ĝis malfrua vespero atendadis revenon de la sendito kaj, nur eksciinte, ke la poŝtisto konsentis ekveturi matene, direktis sin hejmen kun torĉoj kaj du fortaj akompanantoj. Apenaŭ iu en Memfiso kuraĝus ataki la amatinon de la stratego mem, sed nokte ĉiuj nikteridoj (vespertoj) estas samaj.

Ekdorminte malfrue, Tais dormis pli longe, ol kutime. Ŝin vekis Klonaria, enkurinta kun krio: «Sinjorino, sinjorino!»

— Kio okazis? — maltrankviliĝis la momente vekiĝinta hetajro. La antaŭsento de malbonaj eventoj ĉiam pli forte kreskis en ŝi, kaj Tais elsaltis el la lito.

— Ni ĵus venis el la bazaro, — hastis rakonti la sklavino, — kaj tie ĉiuj parolas nur pri unu afero — pri murdo de la poŝtisto, veninta hieraŭ el la Delto. Lin oni trovis dum tagiĝo ĉe la pordego de la stacio...

— Kuru por Hesiona! — interrompis Klonaria-n la atenanino.

Hesiona alkuris el la ĝardeno kaj tuj estis sendita kun ordono venigi Egesiĥora-n. Tais ordonis prepari larĝajn blankajn egiptajn mantelojn kaj bridi Salmaaĥ-on. Surmetinte mallongan ĥitonon por rajdado, Tais malpacience iradis antaŭ la teraso, atendante la amikinon. Finfine, maltrankviligita de la prokrasto, ŝi ordonis al Klonaria kuri al Egesiĥora. La distanco je kvarono de sĥeno ĝis la loĝejo de la spartanino estis bagatela por la sana junulino. Ŝi ekkuris, kiel antilopo, kriinte, ke la «serpentidino», verŝajne, ne kuris, sed rampis. Kiam la anhelanta sklavino revenis sola, Tais komprenis, ke ŝiaj antaŭtimoj realiĝas.

— Ĥrizokoma kaj la «serpentidino» forveturis kune sur la kvaropo, — sciigis Klonaria.

— Kien?

— Neniu scias. Laŭ jen tiu vojo, — la sklavino almontris suden.

Egesiĥora, evidente, decidis kaŝi siajn valoregajn ĉevalojn en ĝardenoj, apud la tomboj de la plej antikvaj reĝoj, ĉe la Malakra Piramido. La posedanto de la ĝardenoj estis heleno laŭ la patro kaj unu el la plej fervoraj adorantoj de la orharulino.

Tais saltis sur Salmaaĥ-on kaj malaperis en polvo, antaŭ ol la sklavino sukcesis diri almenaŭ unu vorton.

La atenanino spronadis la ĉevalinon per la malmolaj piedfingroj kaj trarajdis per freneza galopo tutan sĥenon. La deklivo de la okcidentaj rokoj estis proksimiĝanta al la rivero. Ĉirkaŭveturinte ĝin, Tais malrapidigis Salmaaĥ-on. El post arbustoj vidiĝis la kvaropo de Egesiĥora, malrapide veturanta renkonten. Per unu rigardo la atenanino komprenis, ke okazis malfeliĉo, grandega ĝis teruro.

Senforte apogiĝinte al la arbelo — la antaŭa vando de la ĉaro, kun mallevita kapo staris Hesiona. Ŝiaj haroj malordiĝis sub vento, la ĥitono derampis, nudigante la ŝultron. Sendinte Salmaaĥ-on antaŭen, Tais kun morta klareco komprenis, ke la polve oraj bukloj, balancataj de vento en fendoj de la dekstra vando de la ĉaro estas finoj de la haroj de ŝia amikino. Alrajdinte pli proksime, ŝi ekvidis la priverŝitan de sango ĥitonon de Hesiona, malhelajn makulojn sur flava farbo kaj malrapidajn terurajn gutojn, falantajn en polvon malantaŭ la ĉevaloj. Hesiona, pli blanka ol la atenaj muroj, survolvis la kondukilojn sur elstaraĵon de la arbelo, subtenantan la supran timonan stangon. La junulino preskaŭ ne stiris la ĉevalojn, nur retenante ilin. Salmaaĥ retropaŝis de la ĉaro, sentante sangon kaj morton. Tais desaltis de sur la ĉevalino, deĵetinte la bridrimenojn, kaj kure atingis la ĉaron. Egesiĥora estis kuŝanta, apogiĝinte per la flanko sur la arbelo. Tute malalte pendis la senviva kapo, pezigita de la harligoj. Transpaŝinte la krurojn de la spartanino, Tais brakumis duonsvenintan Hesiona-n, deprenis la kondukilojn kaj haltigis la tetripon.

Hesiona rekonsciiĝis. Kolero kaj doloro estis en ŝiaj okuloj. Kun peno malferminte la kungluiĝintajn lipojn, ŝi elpremis: «Ne eblas, malantaŭe estas la murdistoj». Ne respondante, Tais kliniĝis super la kara amikino, levis ŝian kapon, ekvidis la grizajn lipojn kaj la brilantajn tra la duonfermitaj palpebroj blankojn de la senmoviĝintaj okuloj. Larĝa vundo sub la maldekstra klaviklo, farita de supre per batala ĵetlanco, estis morta. Tais eĉ ne bezonis pririgardon, instinkte sentinte la morton de la amikino. Ŝi turnis ties ankoraŭ varman kaj elastan korpon sur la flankon, kuŝigis sur la fundon de la ĉaro. Por momento al ŝi ŝajnis, ke Egesiĥora, viva, komforte ekkuŝis volve, ekdorminte dum vojaĝo. Elŝiriĝinta ploro tremigis la tutan koron de la atenanino. Venkinte la malfeliĉon, Tais okupiĝis pri Hesiona. Laŭ ŝia dekstra flanko iris longa tranĉo pro bato, farita kun grandega forto. La murdisto mistrafis kaj distranĉis nur la haŭton kaj la supraĵajn muskolojn, tamen la sango per larĝa rubando estis plu malrapide defluanta sur la femuron. Tais strikte vindis la vundon per la kapa kovrilo kaj irigis la ĉevalojn, fajfinte al Salmaaĥ, kiu ektrotis apude. Ili ĝisveturis rojon de pura akvo, ne interŝanĝinte eĉ vorton kun Hesiona. Trinkiginte la junulinon, lavinte ŝian vizaĝon kaj ŝiajn sangokovritajn manojn, Tais rigidiĝis en medito, rigardante al la strieto de kristala akvo. Hesiona, penante ion diri, ne kuraĝis rompi ŝian silenton. La vizaĝo de la hetajro, misformita de malfeliĉo kaj despero, iĝadis ĉiam pli minaca, samtempe strange heliĝante.

Subite Tais impetis al la ĉaro, pririgardis ĝin, korektis la oblikviĝintan krinonon — ringon sur la timona stango. Hesiona sekvis ŝin, sed Tais silente almontris por ŝi Salmaaĥ-on. Hesiona eliris el la rigidiĝo kaj neatendite facile saltis sur la ĉevalinon. Malimplikante la kondukilojn, Tais ĵetis oblikvan rigardon al la tebanino kaj konvinkiĝis, ke tiu povas teni sin en la selo. Malantaŭe sur rekta peco de la vojo aperis suspektindaj figuroj en blankaj egiptaj manteloj. Ili kuris per eta troto, laciĝintaj sub la arda somera suno. Tais malbonkore subridis kaj eligis stridan ŝrikon. La ĉevaloj freneze impetis. Timigita Salmaaĥ desaltis flanken, preskaŭ faliginte Hesiona-n. La tebanino sterniĝis sur ĝi, alkroĉiĝinte al la kolhararo. Tais ekveturis freneze rapidege, kiel neniam farus eĉ en ĉeesto de Egesiĥora, kiu fojfoje instruadis ŝin stiri la kvaropon.

Egesiĥora, orhara, arĝentkrura, belŝultra... Ŝia nedisigebla amikino, konfidatino de ĉiuj sekretoj, akompanantino en ĉiuj vojoj... Plorego denove tremigis Tais-on, sed la penso pri la murdinto kaj venĝo, kolero kaj furiozo superis ĉiujn aliajn emociojn. Ŝi veturis, kiel enkorpiĝinta Erinio, ŝtoniĝinta en strebo atingi la celon. Ŝi ne sukcesis lerni de Egesiĥora tiun muzikan laboron de fingroj, kia necesas por harmoniigo de agoj de ĉiuj kvar ĉevaloj. Tais memoris, ke inter la grandaj kaj la montraj fingroj de la dekstra kaj la maldekstra manoj oni tenas la kondukilojn de la timona paro, dum la longa kaj la ringa fingroj prenas la ŝnurojn de la eksteraj aljungitoj, traigitajn tra ringoj sur la dorsoj. Turniĝoj de la tetripo en ŝiaj manoj estis mallertaj, kaj Tais ekrapidis rekte, apenaŭ sukcesante eviti seriozajn obstaklojn.

La impeto de Tais transdoniĝis al Hesiona, kiu, refortiĝinte, rajdis apude sur Salmaaĥ, ne deziranta postresti. La ĉevalino jen atingadis la ĉaron, jen antaŭadis ĝin, jen restadis malantaŭe, kiam la vojo iĝadis rekta kaj glata, kiel areno de stadiono.

Atingante Tais-on, Hesiona penis rakonti pri la okazintaĵo. Tais ne bezonis klarigojn. Okazis tio, kion ŝi ĉiam timis, kaj ŝi rapidegis al la kulpinto de la morto de Egesiĥora. El fragmentaj, disŝiritaj elkrioj de Hesiona Tais komprenis, ke la amikinon oni embuskis sur la vojo al la ĝardeno, distancanta je tri sĥenoj de la centro de Memfiso. Egesiĥora petis Hesiona-n akompani ŝin, por helpi regi la ĉevalojn, se ŝia amiko ne estos en la loko. Tais komprenis, ke Egesiĥora sentis la danĝeron, pendantan super ŝi, kaj ne deziris esti sola.

Traveturinte pli ol du sĥenojn, ili atingis malgrandan boskon, kies arboj estis kliniĝantaj super la vojo. Du homoj kun lancoj baris la vojon al la ĉaro. Egesiĥora ekveturis rekte al ili... La homoj desaltis flanken, kaj en tiu momento iu, kaŝiĝinta en branĉoj de granda arbo, ĵetis lancon en Egesiĥora-n. Ŝi falis momente, trafita morte. Hesiona malbone memoras, kio estis poste. Ŝi pensis nur pri unu afero — forveturigi Egesiĥora-n en la urbon, al la sinjorino. Probable, ŝi haltigis la akceliĝintan kvaropon, turnis ĝin sur la mallarĝa vojo, kiam la murdistoj revenis. Iu vundis ŝin, ĵetinte tranĉilon. Ŝi forveturis, malgraŭ la fluanta sango. Lasinte malproksime poste siajn persekutantojn, ŝi malrapidigis la kuron de la ĉevaloj kaj survolvis la kondukilojn sur la elstaraĵon de la arbelo, por eltreni la lancon el la korpo de Egesiĥora. Kun peno ŝi elŝiris la armilon, kaj tiam ŝi preskaŭ svenis. La okuloj ĉesis vidi. Ŝi kroĉiĝis al la flanko de la ĉaro, penante ne fali, rememorigante al si pri la murdistoj, kurantaj malantaŭe. En tiu stato ŝin trovis Tais. La dioj mem venigis la sinjorinon ĉi tien, alie la murdistoj atingus la ĉaron. Tais, ne respondante al la rakonto de Hesiona, nur pli malalte klinadis la kapon, ĝis sango mordante la lipojn.

Per la sama freneza galopo traveturis ili laŭ homplenaj stratoj sub timigitaj krioj kaj minacoj de diskurantaj preterpasantoj kaj portistoj, lasante post si nubon de densa polvo. Kiel kirlovento alflugis la kvaropo al la pordego de Stratopedono. Gardanta militisto, freneziĝinta pro suna ardo, ne moviĝis, rekoninte la kvaropon de Egesiĥora. Rimarkinte ion malbonan, li nedecideme klinis la lancon, barante la vojon. Tais eĉ ne pensis reteni la freneziĝintajn ĉevalojn. Kun frapo ekflugis la ŝildo, elbatita el la manoj, krakis sub la radoj la lanco, la spartano, deĵetita al la fosto, sovaĝe ekkriegis, alarmante. La ĉaro trakuris tra la larĝa korto de militaj ekzercoj al markezo, barita per krada bariero. Ĉi tie ordinare sidadis stratego Eositeo. En profundo de la markezo troviĝis lia loĝejo. Eositeo, altirita de krioj, elsaltis el sub la markezo. Ne povante haltigi la tetripon, Tais igis ĝin deflankiĝi kaj kroĉis la kradon per la akso. Kun krako ekflugis pecoj de seka ligno, la ĉaro frakasis la baraĵon kaj, renkontinte la foston, haltigis la ĉevalojn, kiuj ekprancis, svingante la antaŭan hufojn kaj levante la nuddentajn muzelojn. El ĉiuj flankoj estis alkurantaj alarmitaj militestroj. El barako apud la pordego elkuris kaj viciĝis taĉmento da hoplitoj — militistoj en metalaj kirasoj. Hesiona trais la pordegon post la ĉaro kaj alrajdis por helpo al Tais. Tiu eĉ ne intencis haltigi la ĉevalojn, lasinte fari tion al la helpantoj de Eositeo.

La atenanino desaltis de sur la ĉaro rekte antaŭ la piedojn de la konsterniĝinta stratego.

— Murdisto, abomena malkuraĝulo! — ekkriis ŝi, etendiĝante antaŭ la giganto je tuta sia negranda alto kaj almontrante lin per la fingro. — Iru rigardi la faron de viaj manoj! — Tais almontris la ĉaron. Pro la bato kontraŭ la fosto la korpo de Egesiĥora transruliĝis malantaŭen kaj derampis laŭ la ŝtupo. Kun la kapo, ekkuŝinta sur la mason da oraj haroj, kun larĝe disĵetitaj manoj, la spartanino ŝajnis dormanta en maloportuna pozo post laciga vojaĝo. Ŝia viva vojo iĝis mallonga — nur dudek kvin jarojn travivis ŝi en la mondo, kaj ŝia mirinda belo nelonge ĝojigis homojn.

Eositeo rekonsciiĝis. Kaptinte la manon de Tais, li ŝiris ŝin en ombron en profundo de la markezo.

— Vi freneziĝis, virino! Kiel aŭdacas vi kulpigi min, idon de spartaj reĝoj, faman militiston?

Tais malestime ekridegis kaj turnis sin al la ŝokitaj militistoj, kuniĝintaj ĉe la rompita krado.

— Ĉu vi aŭdis la mensogajn vortojn de la hieno?! La murdistoj, senditaj de li, estas kaptitaj, ili jam konfesis ĉion!

Tais parolis kun tia neŝancelebla certeco, ke Eositeo griziĝis.

— Silentu, fia putino! — ekmuĝis li, premfermante la buŝon de Tais per la grandega manplato. La hetajro per la firmaj dentoj mordis lin je la fingroj, kaj la stratego ekkriegis eĉ pli laŭte, depreninte la manon.

— La orharulino ne deziris plu esti kun li, kaj vi devis forlasi Egiptujon, — haste klarigis Tais, — tiam li subaĉetis tri... — La atenanino apenaŭ sukcesis deflankiĝi de la potenca pugno. Tiam Hesiona, duonnuda, kun kriego: «Mi atestas!» — saltis sur la ŝultrojn de Eositeo, enkroĉiĝinte en liajn okulojn per la ungoj. La stratego deŝiris ŝin, kiel katinon, ĵetinte en angulon, kaj sinforgese impetis al Tais, elpreninte larĝan kilikian tranĉilon. Tais komprenis, ke ŝi tuj estos murdita. Ne sentante timon, ŝi staris antaŭ la giganto, kolere kaj venĝeme rigardante en liajn okulojn, en ekstazo de venĝa sentimeco.

— Haltu, stratego! — ŝirmis per si Tais-on nesciate el kie aperinta Menedemo.

— For, hundido, sklavo de la putino! He, kaptu la fian inaĉon!

Neniu el la militistoj moviĝis, malgraŭ la fama sparta disciplino. Ĉiuj amis Egesiĥora-n kaj Tais-on, kaj tro versimila estis la akuzo.

Eositeo sovaĝe ĉirkaŭrigardis, komprenis, ke nedecidemo minacas al li per senmaskigo. Forpuŝinte Menedemon, li kaptis Tais-on je la ĥitono, kun krakado de ŝiriĝanta ŝtofo ektrenis al si, kaj ricevis de Menedemo tian piedbaton en la bruston, ke deflugis je kelkaj paŝoj kaj falis, batiĝinte per la kapo kontraŭ muro. Kiam li ekstaris, sur lia vizaĝo estis nek timo, nek kolero. La maŝino de murdo, edukita ekde la infaneco, vekiĝis. Lerta batalisto, li trompis la senarman fortulon per flanka svingo de la ponardo kaj, subite elturniĝinte, malleviĝinte sur la fleksitan kruron, faris teruran baton demalsupre en la hepaton.

Kvazaŭ en prema senveka sonĝo Tais ekvidis, kiel malfortiĝis la potencaj muskoloj de ŝia fidela atleto. Kvazaŭ rompiĝinte, kunkroĉinte la manojn super la vundo, Menedemo falis sur la genuojn, el lia buŝo ekfluis malhela sango. Eositeo kliniĝis, penante eltreni la profunde enpikiĝintan armilon. En tiu momento Menedemo per lastaj fortoj faris al Eositeo baton al la verto per ambaŭ manoj, kunigitaj per la fingroj. Da lastaj fortoj en la korpo de la mortanta atleto restis ankoraŭ tiom, ke la kolo de la stratego krakis, kaj li falis al la piedoj de Tais, etendinte antaŭen, kiel por lasta bato, la manon kun la sangokovrita ponardo.

Tais kliniĝis super Menedemo. La militisto, rigardante al ŝi per la larĝe malfermitaj malklariĝantaj okuloj, sukcesis rideti al ŝi. Ĉiu vera heleno mortadis kun rideto, ĉiam afekcianta fremdlandanojn. La lipoj de Menedemo moviĝetis, sed Tais ne distingis eĉ vorton. La lumo estingiĝis por ŝi, kaj ŝi svene falis sur la larĝan bruston de Menedemo, alpremiĝinte al li per la vango.

Militestroj de la spartanoj silente levis Tais-on, transdoninte ŝin al prizorgo de Hesiona. Menedemo estis mortinta, kaj Eositeo obtuze muĝis, svingante la kapon, ne kapabla movi la paralizitajn krurojn kaj brakojn.

La ĉefa asistanto de la stratego, spartano el fama familio, aliris al Eositeo, elprenis la glavon kaj montris al li. Laŭ la moro, sanktigita de jarcentoj, lakonoj ĉiam finmortigadis siajn mortvunditojn kun ilia konsento, se ili estis en konscio. La stratego per la okuloj petis morton, kaj post momento li jam ne ekzistis.

Hesiona rekonsciigis sian sinjorinon kaj petegis ŝin atendi, ĝis la anstataŭanto de la stratego donos ĉaron. La hetajro forpuŝis la tebaninon kaj ekstaris.

— Necesas veturi. Oni venigu Salmaaĥ-on! Mi estas en konscio, — respondis ŝi al la timigita rigardo de Hesiona. — Mi devas enterigi Egesiĥora-n kaj Menedemon, kiel antikvajn heroojn de Helenujo, mi mem! Kaj tio estas farenda tuj — dum ili estas belaj, — flustre aldonis Tais. — Kie estas Arĥimaĥo — la anstataŭanto de la stratego?

Hesiona tamen iom retenis la sinjorinon, por iomete kombi kaj alpingli la veston. Tais trovis bone konatan de ŝi Arĥimaĥon, kondukis lin flanken for de la ekscititaj militestroj. La severa maljuna militisto konsentis pri la propono de la hetajro. Tais kun du malsuperaj militestroj ekveturis en la urbon, sendinte Hesiona-n en la domon de Egesiĥora kun fermita ĉaro. Ene de ĝi sur amason da manteloj oni metis la korpojn de la orharulino kaj Menedemo.

Arĥimaĥo donis tutan taĉmenton, kaj lignovendisto sendis tridek sklavojn kun sesdek ĉaroj da blokoj de aroma cedro. Tais donis kontraŭ ili kaj kontraŭ kvin trunkoj de arabiaj aromaj arboj la tutan restintan monon, duonon de la juvelaĵoj kaj la kuŝejon el nigra ligno kun eburo. Kompense al tio putrado ankoraŭ ne tuŝis la du homojn, plej karajn al la atenanino, kaj ili jam kuŝis, kunigitaj de la morto, apude sur giganta fajroloko, kun la kapoj al la nordo, vestitaj en festaj vestoj. La rufaj ĉevaloj, mortigitaj, kiel en antikveco, por akompani Egesiĥora-n en ŝia vojaĝo sur la asfodelaj kampoj de Hadeso, kuŝis ĉe la maldekstra flanko. Iliaj kolhararoj kaj intenskoloraj korpoj kontrastigis la longajn harligojn de la spartanino, striiĝantajn laŭlonge de ŝia korpo preskaŭ ĝis la nudaj piedoj. Ĉe la dekstra flanko de Menedemo oni kuŝigis la blankajn timonajn ĉevalojn, kaj al la piedoj de ambaŭ oni metis la ĉaron.

La fajroloko altis sur ŝtupego sub muro de la okcidenta deklivo, preskaŭ kontraŭ la domo de Egesiĥora. Tais grimpis sur la kvin-ulnan alton, sur angulon de la fajroloko, kaj rigidiĝis en adiaŭa sopiro, rigardante lastfoje al la por ĉiam forpasantaj karuloj. Plene batale armitaj staris ĉirkaŭe la kamaradoj de Menedemo, silentaj, mornaj, hirtiĝintaj per la antaŭen klinitaj lancoj. Antaŭ horo ili enterigis sian strategon trans la muro de malgranda helena tombejo sur la orienta bordo de Nilo. Ploregis la sklavinoj de ambaŭ hetajroj, retenante la kriojn, kiel decis en Helenujo. Du servistojn, ekkriegintajn laŭ la egipta moro, oni rapide forigis. Nun nur akraj krioj de lignaj sepultaj flutoj — gingroj estis rompantaj la maltrankvilan pezan silenton. Pastro estis preparanta sin por fari la lastan verŝoferon kaj nelaŭte diradis preĝojn al la reganto de la subtera regno. En respekta malproksimo staris grandega amaso da memfisanoj — adorantoj de la orhara regantino de ĉevaloj, kaj simplaj gapuloj.

Trankvilaj kaj belaj ŝajnis la vizaĝoj de Egesiĥora kaj Menedemo. La facile levitaj brovoj de la spartanino donis nekarakteran al ŝi esprimon de ĉarma nekompreno. Kaj Menedemo estis ridetanta per tiu malforta rideto, kiun li sendis al Tais kun la lasta spiro.

Tais ankoraŭ ne sukcesis ekkonscii la profundecon de sia perdo. Nur hieraŭ vespere ŝi vidis kaj Egesiĥora-n, kaj Menedemon, nur antaŭ kelkaj horoj ŝia fidela atleto ekstaris inter ŝi kaj la neevitebla morto. Nun plej akre sentis ŝi la forirantan belon de siaj proksimuloj, kuŝantaj sur la komuna sepulta kuŝejo, en ĉio similaj al antikvaj herooj de Helenujo. Kiam Tais, deirinte de sur la fajroloko, alportos torĉon al la sekaj kaj rezinriĉaj traboj, ĉesos ekzisti tio bela, kio ĝojigadis ĉiuhore, ĉiutage kaj ŝin, kaj aliajn homojn. Kaj la hetajro ne kuraĝis fari tiun lastan penon, malgraŭ gestoj de la pastro. Tais komprenis, ke necesas hasti, alie en egipta varmego la putrado por ĉiam kripligos la aspektojn de ŝiaj gespartanoj. Ili restos en ŝia memoro tiaj, kiaj ŝi vidos ilin en la lasta momento.

Tais retrorigardis. La vicoj de la spartanoj staris plu senmove, la militistoj rigardis al la pereintoj. Per unu salto la atenanino desaltis de sur la fajroloko. Tuj oni donis al ŝi brulantan torĉon. Levinte ĝin alte super la kapo, Tais rigidiĝis por kelkaj momentoj. Duono de la militistoj, fordoninte sian lancojn al la kamaradoj, komencis preni rezinriĉajn bastonojn, bruligi ilin en braĝujoj, fumantaj ĉe la kvar anguloj de la fajroloko.

Tais ĉirkaŭiris la fajrolokon, ekstaris ĉe la kapoj kaj ŝovis la torĉon sub amason da maldikaj cedraj splitoj. Flamo, preskaŭ nerimarkebla sub la suno, ekblovis per ardo, leviĝis ĝis la rando de la planko, ekflugis maldensa blua fumo. La lakonaj militistoj rapide bruligis la fajron ĉe ĉiuj flankoj, ekkrakis la ĉevalaj vostoj kaj kolhararoj, ekblovis akra odoro de brulanta haro. Tais ĵetis la lastan rigardon tra la dancanta flamo. Al ŝi ŝajnis, ke Menedemo movetis la manon, kvazaŭ adiaŭante, kaj la atenanino forturniĝis. Mallevinte sur la vizaĝon malpezan egiptan skarpon, kiu servis ĉi tie somere anstataŭ himatio, Tais, ne plu retrorigardante, ekiris hejmen kun Hesiona.

Morgaŭ, kiam malvarmiĝos ardo de la grandega lignofajro, la spartanoj kolektos la cindron de la korpoj de Egesiĥora kaj Menedemo, miksiĝintan kun la cindro de ŝiaj ĉevaloj, kaj elŝutos meze de Nilo, strebanta al la Interna maro, sur kies nordaj bordoj ili ambaŭ kreskis. Kaj ankoraŭ post tago la spartanoj eknavigos malsupren laŭ la rivero al Naŭkratiso, de kie kuŝas la vojo en Lakonujon. La spartanoj insistis, ke Tais forveturu kun ili, sed la hetajro rifuzis. Ŝi ne povis tuj forveturi el Memfiso, plena je rememoroj. Kaj por reveni en Helenujon nun malestis kaŭzo. El Ateno venadis maltrankviligaj onidiroj pri malpacoj, kaŭzitaj de paroloj de Demosteno, kaj la tuta helena mondo, malkvietigita per senekzemplaj venkoj de la makedona reĝo, ŝajnis, estis prepariĝanta ekiri orienten, en la antaŭe malpermesitajn landojn.

## Ĉapitro VII. Vekiĝo de Hesiona


Tais pasigis en izolo kvin tagojn, neniun akceptante. Ŝi kuŝis sterne en duonmallumo de la dormoĉambro kaj enlasadis al si nur Hesiona-n, kiu penis devigi la sinjorinon manĝi. La amikeco kun la tebanino, kiu firmiĝadis iom post iom, malgraŭ la afekta penado de Hesiona konduti kiel servistino, nun por soleca kaj malfeliĉa Tais fortiĝis subite simile al amo. Fakte, Tais delonge kaj firme alligiĝis al la «serpentidino». Estis malfacile ne ekami la kuraĝan, puran kaj belan filinon de Beotujo.

Tais eliris unufoje vespere, por ĝisiri la templon de Nejto. Tie ŝi eksciis, ke la delosa filozofo kaj lia disĉiplo-poeto forveturis en Helenujon jam antaŭ la novluno. La spartanoj forveturis same. Memfiso, komence malkvietigita de la triobla murdo, baldaŭ forgesis pri ĝi en novaj eventoj, kaj antaŭ ĉio — en atendado de Aleksandro.

Tais luprenis ĉevalon por Hesiona. Preskaŭ ĉiutage ambaŭ virinoj faradis malproksimajn rajdajn promenojn. Tais dresadis Salmaaĥ-on. Hesiona neniam pensis, ke eblas tiaj trukoj kaj tia reciproka kompreno de la rajdantino kaj la ĉevalino. Tais malleviĝadis laŭ neimageblaj krutaĵoj sur sablaj deklivoj de Nilaj bordoj. Salmaaĥ derampadis, submetinte la antaŭajn piedojn, kaj ĝia rajdantino fleksiĝadis malantaŭen, tuŝante per la nuko la gropon de la ĉevalino, la genuoj de Tais kuniĝadis sur la alta postkolo, kaj la piedoj firme kunpremadis la ĉevalinon sub la brusto. Ŝajnis, pasos ankoraŭ momento, kaj la ĉevalo renversiĝos trans la kapon kaj ekflugos malsupren, rompante ostojn de la rajdantino. Al petegoj de Hesiona Tais respondadis nur per duonmalgaja-duongaja rideto, sed finfine cedadis, ekokupiĝante pri dancoj. Ŝi elektadis oportunan glatan placeton. Hesiona alligadis sian ĉevalon, ekstaradis ĉe rando de la placeto kaj ekkantadis malrapidan tesalian melodion, akompanante ĝin per frapoj je malgranda tamburino. Salmaaĥ komence obstinis. Subite post kelkaj tagoj ĝi tuj komprenis, kion oni postulas de ĝi. Sento de ritmo estas denaska en ĉiuj bonrasaj ĉevaloj, ĝin ellaboris milionoj da jaroj da adaptiĝado al ĝusta kurado. Sen klara ritmo ne eblas teni longan troton. Frapoj de hufoj de bona kurĉevalo devas simili al egalmezura sonorado de gutoj en klepsidro — akvohorloĝo. La postulo de egalmezura ritmo rilatas ankaŭ al homa kurado, ne nur al danco. Ĝi necesas ĉie, kie de viva korpo estas postulata longa streĉo kaj speciala eltenemo.

Baldaŭ Salmaaĥ dancis sub la tamburino de Hesiona, kiel sperta dancistino, kaj ne mirinde — ja ĝin direktis la «Kvara Harito» mem de Helenujo. Estis renaskata la arĥaika danco de virino sur ĉevalo — hipogineso, laŭ mito, kreita de la amazonoj. La legendaj virinoj de Termodonto plenumadis ĝin sur la Temiskira ebenaĵo[21] — sur la paflagona bordo de Ponto-Eŭkseno. Tio ĉiam okazadis dum plenluno, en tagoj de elotioj — festoj omaĝe al Artemiso, sub hela lumo de la alta luno. Nun nur malofte kuraĝaj tesalianinoj — profesiaj ĉevalaj akrobatinoj — plenumas hipogineson en Atiko aŭ Sparto laŭ speciala invito de riĉaj aranĝantoj de festoj. En la rekreado de hipogineso Tais trovis forgeson kaj plenigon de malpleneco de la vivo, kun ĉiu tago ne malpliiĝanta, sed, male, vastiĝanta. Por heleno ne ekzistas kredo pri ĝoja posttomba ekzisto, per kiu plenigas mizerecon de la vivo popoloj de aliaj kredoj, atendante rekompencon kaj renkontiĝojn kun perditaj proksimuloj tie, en la transa flanko de la morto. La brila digno, kun kiu la filoj kaj filinoj de Helenujo renkontas sian finon, baziĝas sur la sento de eltrinkita plena kaliko de la propra vivo, de arda amo al la tero kaj la maro, al la korpo kaj la pasio, al la belo kaj la saĝo.

Neordinara heroeco kaj fizika perfekteco de la spartanoj, mirinda delikata ligo kun la maro de la kretanoj, inventemo, entreprenemo kaj eterna strebo al novo de la atenanoj proverbiĝis kaj famiĝis en la tuta ekumeno.

Kaj nun al Tais restis nek pleneco, nek ĝojo. Ŝia antaŭa fervoro estingiĝis, cedinte la lokon al malgajo kaj seriozaj meditoj pri plua vojo. Venis ankaŭ la vico de Hesiona mediti pri rimedo de kuraco de la anima vundo de ŝia sinjorino kaj amikino. Ŝi eĉ komencis bedaŭri pri la forveturo de la mistera instruisto de Tais, al kiu ŝi antaŭe tiel ĵaluzis. Instinkte Hesiona sentis, ke la delosa filozofo plirapidigus «saniĝon» de la sinjorino, grave vundita de nevidebla armilo de la sorto kaj la dioj. Samtempe Hesiona per virina sento antaŭdivenis neeviteblan renaskiĝon de Tais. Tro multe da fortoj estis en ŝia juna korpo de kretanino, tro multe da viva intereso al ĉio en la mondo ŝi heredis de la atenaj prauloj.

Antaŭlonge malaltiĝis la akvo de la granda rivero. Nilo iĝis travidebla kaj malrapidema, kiel vintre. Tais dividadis sian tempon inter Salmaaĥ kaj mallarĝa, malpeza boato. Ili promenadis en la boato triope, ĉiuj tri junaj virinoj de la hejmo — la mastrino, la «serpentidino» kaj Klonaria. Al neniu el ĉiam pli insistemaj amindumantoj respondis la hetajro. Hesiona entute malakceptadis ĉiujn virajn atencojn, kaj nur Klonaria enamiĝis en maljunan helenan komerciston. Li proponis elaĉeti ŝin de Tais, sed la sklavino mem rifuzis pro timo forlasi la domon de Tais, kie ŝi sentis sin sekura kaj kutimiĝis al tenera traktado. Tais vokis la komerciston kaj deklaris, ke ŝi fordonos Klonaria-n sen elaĉeto, sed kun kondiĉo de edziĝo. La komercisto promesis pripensi. Li estis vidvo, sed inter Rodoso, de kie devenis Klonaria, kaj lia patrujo Lidio ne estis epigamio. Tamen nenio malhelpis fari specialan kontrakton pri «preno» de Klonaria, kaj Tais decidis insisti. La domon ŝi devis forlasi. Ĝia posedanto deziris altigi la pagon, eĉ sen tio neelteneblan por la soleca hetajro. Nur nedifiniteco de la stato en Egiptujo antaŭ la veno de Aleksandro malhelpis al la mastro ŝanĝi Tais-on al pli riĉaj loĝantoj.

Hesiona maltrankvilis. Unu post alia malaperadis el la granda skatolo ornamaĵoj de la sinjorino. Eĉ en la plej riĉaj periodoj de sia vivo Tais ne ŝatis malŝparemon kaj troan dandecon, tamen ne deziris ankaŭ rezigni de kutima prospero. Ŝiaj deziroj estis modestaj kompare kun senbrida malŝparemo de aliaj elstaraj hetajroj. La morto de Egesiĥora forprenis duonon de ŝia koro, kaj la pereo de Menedemo senigis ŝin je amo kaj fidinda apogo. Tais, kiel ĉevalo, stumblinta dum kuro, perdis la vojon kaj estis turniĝanta en rondo de malrapidaj tagoj, perdinte dezirojn, ne vidante sencon plu vivi en Egiptujo kaj ne sciante, kien direkti sin, por pli rapide plenigi la animan vakuon. Nur rajdado kaj la kaprompaj trukoj kun Salmaaĥ provizore revenigadis la antaŭan Tais-on, kun la brulantaj vangoj kaj brilo de la petolaj kaj samtempe seriozaj okuloj, — en ĝuste tiu mikso de inspira digno kaj knabina fervoro, kiu donadis al la hetajro ŝian nerezisteblan altiremon.

En la «tagoj de mortintoj» — la «pezaj tagoj» de Pianepsiono, Tais falis en melankolion, akre sentante, ke la antaŭa mondo estas perdita por ĉiam. Neniam plu revenos tiu kvieta kaj trankvila vivo, kun nepra atendo de io ankoraŭ pli bona, ankoraŭ pli bela, kun dieca certeco pri sia belo, sano, feliĉa sorto, kia estas nur dum disfloro de juneco. Tais atingis aĝon de dudek tri jaroj — por helena virino kaj eĉ por dancistino tio estis la aĝo de plena belego. Sed tamen ŝajnis, ke kune kun la juneco foriras ŝia antaŭa belo, ŝi perdas sian nevenkeblan ĉarmon sen ajna deziro denove elprovi ĝin sur iu. Ĝuste tiu malesto de deziroj timigis Tais-on kiel fantomo de estonta maljuneco. Se ĉi tie estus la saĝulo el Deloso... ŝi pli baldaŭ trovus sin kaj reviviĝus por nova vivo. Tais, lasinte la domon por prizorgo de Hesiona, denove izoliĝis en la templo de Nejto. La pastroj akceptis ŝin sen kontraŭdiroj, evidente avertitaj de la delosano. La hetajro elektis ĉambron-bibliotekon en la supra etaĝo de la pilono kaj inter helenaj libroj trovis platonan «Gorgion». Tais memoris la ironian subridon de la delosa instruisto responde al ŝia neglekta mencio pri Platono. Ŝi eksentis, ke ŝi faris mison, kaj jam tiam decidis ĉe okazo relegi la grandan filozofon. Kaj vere, en liaj dialogoj Tais ekvidis antaŭe ne komprenitan de ŝi profundon de zorgo pri la homoj de Ateno, penon levi la helenojn de Atiko tiel, ke ĉiu konformu al la brilo de la urbo de la Virgulino. En sia nuna humoro ŝi eksentis la sopiron de la saĝulo pri la pasinteco de Ateno, de kiu post la milito kontraŭ Sparto restis nur malpleniĝinta vazo de iama lukso. Tie, kie antaŭe ŝi vidis nur tedan edifon, montriĝis firma kredo je tio, ke nur alta moralo kaj sinceraj interrilatoj de la homoj povas krei la veran arĥe — ŝtaton. La tasko de plibonigo de la homoj, laŭ la opinio de Platono, estis la ĉefa. Regantoj, ĵetadintaj la helenojn en senrajtecon, instruadintaj la regatojn nur pri kolero kaj perfido, nenion sukcesis, krom malhonoro kaj malgloro. Interese, al kio strebas Aleksandro? Kien li direktos plu sian frakasan armeon? Al kio aplikos li sian grandan saĝon kaj la sencedan favoron de la dioj? Tamen, kial tio interesas Tais-on? Kien direktos sin ŝi mem, per kio satiĝos ŝia amo al aventuroj kaj al ŝanĝado de lokoj? Tempas forlasi Memfison, almenaŭ por ke kvietiĝu la perdo de Egesiĥora kaj Menedemo... Ĉu vere necesos tamen akcepti la proponon de Stemlo? Ĵus elirinta el la efeba aĝo, li estas apenaŭ pli aĝa, ol Tais mem. Li sentas sin knabo antaŭ diino. Sed ja potenca Menedemo same ofte estis kiel knabo! Li estas bonkora, fidema, sentima... Ho ne, ŝi neniun deziras!

En la sepa letero de Platono Tais trovis respektegon de la saĝulo al la antikva kaj sankta, laŭ liaj vortoj, religio de la orfeistoj. Tamen la antaŭa malsimpatio al la instruo de Platono restis. Tio, kio esprimiĝis en malaltigo de la fizika aspekto de la homo, la antikvaj katenoj de la racio kaj de la sentoj de la ĝisradika sklavposedanto — ĉio ĉi forpuŝadis la hetajron, kiu havis pli larĝan opinion pri la mondo kaj la homoj. Tais meditadis kaj legadis, ne forlasante la templon dum kelkaj tagoj, ĝis ŝi trosatiĝis per la penoj antaŭdiveni sian estontecon. Kun faciliĝo kaj preskaŭ antaŭa petola intereso ŝi aŭdis vokon de la templa akolito, sciiganta pri tio, ke bela junulino en rozkolora ĥitono petas Tais-on eliri al la pordego de la interna korto.

La «bela junulino» evidentiĝis Hesiona en okulfrapa vesto, ne karaktera por la severa tebanino. Hesiona tre plibeliĝis post kiam, batita kaj turmentita, ŝi trafis el la sklavbazaro en la hejmon de Tais.

Hesiona rimarkis miron de la «sinjorino» kaj ruĝiĝis.

— Al ĉiuj loĝantoj de Memfiso estis ordonite vestiĝi en la plej bona vesto.

— Kio? Ĉu Aleksandro?

— Jes! — flustris la emociita tebanino.

Tais klakis per la manplatoj, alvokante la knabon-akoliton.

— Diru al la respektindaj pastroj, ke mi devas foriri kaj dankas ilin pro la gastemo. Mi baldaŭ revenos...

La hetajro eraris. Transpaŝinte la sojlon de la templo de Nejto, ŝi sukcesis viziti ĝin nur post naŭ jaroj, kiel reĝino de Egiptujo...

Jam delonge stratoj de Memfiso ne estis tiom viglaj. Tais kun Hesiona pene trabatiĝadis al la hejmo tra ekscititaj homamasoj. La egiptoj, ordinare diskretaj kaj ĝentilaj, per ordo sur stratoj similaj al spartanoj, hodiaŭ estis nerekoneblaj. Ili ne cedadis vojon al pliaĝuloj kaj virinoj, puŝadis unu la alian, kiel atenanoj sur la agoro. La atenanino eĉ ricevis ofendajn rimarkojn pro sia ne nova kaj ne hela vesto, sed ŝi ne respondis, klininte la kapon kaj kovrinte la vizaĝon per la skarpo.

La memfisanoj admire renkontis Aleksandron kaj deziris establi ĝeneralan feston omaĝe al li. La granda venkinto malaperis same subite, kiel aperis, tuj kiam akceptis la signojn de obeo de la satrapo kaj la pastroj, reprezentantoj de la faraono, deklarintaj tiun detronigita.

Tais ne deziris renkontiĝi kun Aleksandro, kaj la sorto favoris al ŝi. Malfrue vespere, en la dua tago post la reveno de Tais, venis Nearĥo. La atenanino tuj rekonis la mariston, kvankam li iĝis pli ordonema kaj akra en parolo. Lia barbo, kontraŭ la modo de la militestroj de Aleksandro, spiteme hirtis. La kretano kvazaŭ eĉ ne miris pri la malnova amikino. Li paŝis al Tais, elkurinta renkonten, firme prenis ŝin je la mano kaj diris la solan vorton: «Egesiĥora?»

La lipoj de la hetajro ektremis, la okuloj pleniĝis per larmoj. Reteninte la spiron, ŝi klinis la kapon. Tiel ili staris silente unu antaŭ la alia. La manoj de Nearĥo ĉifadis braceletojn el mola oro sur la manradikoj de la hetajro. Tais rekonsciiĝis, levis la kapon, vokis Hesiona-n.

— Eksidu, trinku vinon...

Nearĥo obeeme, kun nekaraktera por li malrapideco malleviĝis en la pezan skulptitan fotelon, meĥanike verŝis nediluitan vinon.

Hesiona, konfuzita, kun mallevita rigardo, alportis la skatolon kun juvelaĵoj de Egesiĥora, kiu plu restis ĉe Tais.

La kretano tremeris, ekvidinte siajn donacojn. Tais kaptis Hesiona-n, kiu intencis foriri, kaj puŝis ŝin al Nearĥo.

— Jen la atestantino de la lasta horo de Egesiĥora! Rakontu! — ordone kriis ŝi al la ektreminta Hesiona. Tiu ekploris, glitis sur la tapiŝon al la piedoj de la gasto, ekregis sin kaj konsekvence rakontis al Nearĥo ĉion, kion li deziris aŭ ne deziris scii. — Nun mi, — abrupte diris Tais, tuj kiam eksilentis Hesiona. El sub la mallevitaj palpebroj de la juna flotestro ruliĝis kelkaj larmoj. La kretano restis senmova, nur la mano, mallevita sur la brakapogilon de la fotelo, tremeradis, kaj la maldikaj fingroj kvazaŭ tordadis kolon de skulptita leono. Obeante al subita impulso, Hesiona leviĝis de sur la tapiŝo kaj alpremiĝis per la vango al tiu mano. Nearĥo ne deprenis ĝin, sed, etendinte la alian manon, komencis mankaresi la harojn de la tebanino, duonturne observante Tais-on. Ŝi rakontis ĉion, komencante ekde la renkontiĝo kun sangokovrita Hesiona ĝis la lasta adiaŭo kun la amikino sur la fajroloko. — Kaj mia Menedemo foriris por akompani Egesiĥora-n en la subteraĵoj de Hadeso... — Tais ekploris.

— Kaj damnita Eositeo same estas tie! Ho spartanoj! — obtuze, kun malamo kaj minaco ekkriis Nearĥo, ekstarante.

— Egesiĥora estis lakonino same! — mallaŭte kontraŭis Tais, kaj la kretano ne trovis respondon.

— Morgaŭ ĉe tagiĝo mi faros oferon memore de ŝi. Mi invitas vin, — diris Nearĥo post ioma silento, — kaj vin, — turnis li sin al Hesiona. — Mi sendos ĉaron aŭ portilon.

— Bone, — respondis Tais de ili ambaŭ. — Sed vi forgesis pri tio ĉi, — etendis ŝi la skatolon de Egesiĥora.

Nearĥo deiris je paŝo, forpuŝante la kesteton per la mano.

— Ne, ne necesas. Mi fordonas al tiu, kiu forveturigis Egesiĥora-n disde la murdistoj, — al via amikino.

Konsternita Hesiona ruĝiĝis ĝis la mamoj kaj ekkriis:

— Kio okazis al vi, navarĥo? Ĉu eblas donaci tiom valorajn aĵojn al mizera junulino, kiu ne estas sklavino nur pro bonkoreco de la sinjorino? Mi ne povas preni!

— Prenu — por memoro pri la terura horo, travivita kune kun mia ora karulino. Kaj juĝon pri viaj meritoj lasu al mi.

Hesiona ĵetis malcertan rigardon al Tais. La hetajro movis la brovojn — endas preni, kaj la tebanino malalte riverencis, akceptante la skatolon el ŝiaj manoj sub morna rigardo de la kretano.

Nearĥo haltis ĉe la sojlo:

— Mi havas ankoraŭ vortojn de Ptolemeo al vi. Li serĉis vin jam en la unua tago, kaj nun fornavigis kun Aleksandro al la maro. Li ne forgesis vin. Se vi deziras vidi lin, Aleksandron kaj Hefestionon, do ni navigu kune. Mi atendas senditon el la Golfo de Herooj kaj devas aliĝi al Aleksandro. Nia dieca militestro kaj amiko deziras fondi novan urbon — eble, estontan ĉefurbon de sia reĝlando. Estas konvena loko, tie, kie antaŭ mil jaroj estis Kreta haveno.

— Kie do ĝi estas? — ekkriis interesiĝinta Tais.

— Sur la mara bordo. De ĉi tie necesas navigi al Naŭkratiso kaj poste al Kanopuso, poste laŭlonge de la mara bordo, okcidenten. Tamen, vi scias pri tiu loko el Homero — la restadejo de mara maljunulo Proteo.

— «Mare en surfo bruanta troviĝas insulo, ĉe l' bordo de Egiptujo kuŝanta. Ĝin nomas loĝantoj Faroso», — recitative kantis Tais.

— Jes, Faroso. Kaj tiu homera loko speciale plaĉas al Aleksandro. Vi ja scias, kiel li ŝatas Homeron. Do, ĉu ni veturos?

Tais emociite interplektis la fingrojn.

— Ĉu vi havas grandan ŝipon?

Nearĥo unuafoje dum la tuta tempo subridis, — evidente, la naiveco de la hetajro amuzis lin.

— Mia plej granda ŝipo staras sur la placo antaŭ la ĉefa templo de Tiro, kiel signo de la venko, samkiel la sieĝmaŝino de Dejado — la estro de ĉiuj meĥanikistoj de Aleksandro — estas instalita ene de la templo en Gazao.

Tais svingis la manojn en admiro.

— Por kio vi deziras scii ampleksojn de mia ŝipo? — daŭrigis la kretano. — Mi donos al vi apartan ŝipon, du, tri, kiom vi deziros.

Verŝajne, unuafoje la atenanino eksentis la potencon de la juna makedona reĝo kaj de liaj ne malpli junaj kamaradoj.

— Do ĉu vi konsentas navigi al Faroso? Sed por kio vi bezonas grandan ŝipon? Ĉi tie estas malpli da havaĵo, ol en Ateno. — Kaj Nearĥo ĉirkaŭrigardis la neriĉan aranĝon de la modesta domo de Tais.

— Mi devas kunpreni mian ĉevalinon, — ĝeniĝante, respondis Tais. — Mi ne povas disiĝi de ĝi por longe...

— Mi komprenas. Ĉu nure? Kaj ankoraŭ?

— Krom mi, ĉevaliston kaj ankoraŭ du virinojn.

Nearĥo fiere diris:

— En via dispono estos tuta ŝipo kun spertaj maristoj. Mi atendas mian senditon post du tagoj. Tiam ni eknavigos al Eŝmuno kaj Malgranda Hermopolo, preter Naŭkratiso. Vi ja estis tie, ĉu?

En rememoro de Tais traflugis senĝojaj ebenaĵoj kun sennombraj salaj lagoj, vicoj de sablaj montoj, senfinaj kanaj densejoj — tuta tiu morna bariero de la Delto, kiu estis disiganta Egiptujon disde la brilanta bluo de la maro.

Opiniante, ke la silento de la atenanino estas nedecidemo, Nearĥo diris:

— Ptolemeo petis min doni al vi tiom da darikoj, kiom vi deziros. Mi sendos morgaŭ.

Tais mediteme balancis la kapon:

— Ne, ne necesas. Mi ankoraŭ ne vidis Ptolemeon, kaj li — min.

Nearĥo subridis.

— Vane vi dubas pri io. Ptolemeo estos ĉe viaj genuoj en la sama horo, kiam li ekvidos vin.

— Mi dubas pri mi... Sed mi prunteprenos de vi tricent darikojn.

— Certe, prenu, mi alveturigis multe da mono, pensante... — La kretano ree morniĝis, grumblis «ĥajre» kaj eliris.

La flotestro malaperis en nokta mallumo. Tuj kiam eksilentis tintado de armilaro de lia gardistaro, Hesiona fulmorapide ĵetiĝis al Tais kaj laŭ sia kutimo glitis sur la plankon, brakuminte ŝiajn genuojn.

— Sinjorino, se vi amas min, do vi reprenos tiun reĝan donacon. — Ŝi almontris al la skatolo de Egesiĥora.

— Mi amas vin, serpentidino, — kun kareso respondis Tais, — sed mi ne prenos tion, kio estas fordonita. Laŭ la volo de la sorto kaj la dioj, ĝi apartenas al vi.

— Mi ne havas lokon, kie mi konservu valoraĵojn!

— Kaŝu ilin dume ĉe mi. Cetere, jam estas tempo, ke vi ekhavu propran ĉambron. Ĉu vi deziras, mi fordonos al vi la malgrandan, kiu eliras per la pordo en la koridoron malantaŭ la mia?

— Ho sinjorino... mi dezirus dormi sur la tapiŝo antaŭ via lito.

— Mi batos vin ĉiufoje pro tiu alparolo. — Kaj Tais vere forte frapis la tebaninon. — Dormi en unu ĉambro por ni ne konvenas. Mi sentas, ke baldaŭ vi vekiĝos...

— Ho sinj... — Laŭta plaŭdfrapo interrompis Hesiona-n, kaj ŝi forkuris.


La malgaja rito de memora oferado kun akompano de funebraj helenaj kantoj daŭris nelonge. Nearĥo restis sur la loko de la forbruligo de Egesiĥora post kiam foriris ĉiuj, kaj eĉ Tais, starinta en profunda medito. La kretano denove venis al la atenanino nur post du tagoj.

— Venis la sendito de Aleksandro, — tuj ekparolis Nearĥo, — kaj ni povas ne hasti al Faroso. Tie jam estas fondita Aleksandrio, kaj la granda stratego mem kun Ptolemeo, Hefestiono kaj aliaj proksimuloj direktas sin en la Libian dezerton, al la oazo, kie troviĝas fama orakolo de Amono kaj ties sanka kverko.

— Ĉu tio estas malproksime?

— Pli ol tri mil stadiojn laŭ dezerto.

— Kaj tri mil por reveno? Ja tio estas monato da vojo!

— Por Aleksandro malpli.

— Tiuokaze por kio entute ni navigu al Faroso?

— Vi ne devas. Sed al mi Aleksandro ordonas pririgardi lokon por haveno, kaj mi veturos. Por nelonge.

— Ĉu vi prenos min kun vi? Sur vian ŝipon? Sen la ĉevalo, nur min kaj Hesiona-n?

— Volonte. Sed por kio? Kaj kio pri la ĉevalo?

— Por vidi Faroson. Mi deziris renkontiĝi kun la maro, sed tute ne kun Ptolemeo. La ĉevalo restos ĉi tie, kaj la sklavino same.

Klonaria rakontis al sia komercisto pri la baldaŭa forveturo kaj li ekhastis preni ŝin en sian hejmon kaj subskribi la geedziĝan kondiĉon. En la mastrumo de la komercisto troviĝos loko ankaŭ por Salmaaĥ, kaj la hetajro decidis forlasi la ĉevalinon por mallonga tempo. Nun la veturo al Faroso ne povis esti longa.

La rapida ŝipo de la flotestro ekportis Tais-on kaj Hesiona-n malsupren laŭ la okcidenta el la tri ĉefaj branĉoj de Nilo. Nearĥo navigis kun milita hasto, nenie restante, farante haltojn nur por kompletigo de freŝa provianto. Plej grandan parton de la vojo Tais pasigadis sur la ferdeko, sidante sub la poŭpa markezo apud la kretano kaj envolvante sin kontraŭ akra vento en persan helbluan mantelon el maldika lano, alveturigitan de Nearĥo por Egesiĥora. Hesiona sidis samloke en sia plej ŝatata pozo, subfleksinte la krurojn, sur molaj tapiŝoj je tri tavoloj — lukso, senekzempla en Ateno de tiu tempo, kaj ankaŭ en Egiptujo atingebla eble nur por eminentuloj kaj pastroj de la plej alta rondo. Tri sklavoj — du altaj mizianoj kaj maldika kolera fenicino — tenis sin malproksime, pretaj plenumi ajnan ordonon.

Nearĥo rakontadis pri aventuroj en la ekspedicio de Aleksandro. Ne tiom militisto laŭ la animo, kiom esploristo kaj marvojaĝisto, li plie rememoradis pri diversaj lokoj de la ionia kaj la fenicuja bordoj, ol pri bataloj. Tiom similaj al Kreto kaj Helenujo montoj kaj golfetoj, tamen pli vastaj kaj pli senhomaj, kun virgaj grandaj arbaroj da pinoj kaj cedroj, helaj kaj puraj, trablovataj de montaj ventoj. Sur malpli altaj montetoj, kiel ĝardenoj de dioj, etendiĝis boskoj da figarboj kun fumantaj, kiel verdaj nuboj, dikventraj foliaroj; plantitaj de la titanoj vicoj da kaŝtanujoj, potencaj juglandujoj kaj granatarboj. Pli malsupre, al la bordo mem estis alirantaj densejoj de migdalo, gigantaj, kiel domoj, arbustoj de manĝeblaj aveloj, aroma mirto kaj laŭro, pistakujoj, karobarboj kun nigraj fruktoj, per dolĉo egalaj al daktiloj. Tuta tiu riĉo de manĝo, nemulte tuŝita de la homo eĉ proksime de urboj, helpadis al homoj vivi en libera izoliĝo. Se ne estus konstantaj atakoj de piratoj, do la vivo estus tie multe pli facila, ol sur la gepatraj bordoj de Peloponezo aŭ Kreto. Sed la urboj-civitoj postuladis novajn kaj novajn sklavojn por konstruado kaj mastrumado, kaj la aziaj bordoj senhomiĝis, malplenigitaj fare de ĉasistoj al «vivaj iloj».

Nearĥo rememoradis golfetojn en blankaj kalkoŝtonaj krutaĵoj, kvazaŭ marmorajn tasojn, plenigitajn per blua, kristale travidebla akvo; profundajn golfojn inter ruĝaj montoj kun mistere nigrantaj subakvaj rokoj, prikreskitaj de grandegaj spongoj aŭ sangruĝaj koraloj. Borderitaj de arbustoj de timiano, lavendo kaj cisto, en senventaj kaj varmegaj tagoj la bordoj eligadis akran aromon, moderigatan de la freŝa odoro de la maro. Pli sude, en Kilikio, mallarĝaj montaj valoj, ombrigitaj de gigantaj platanoj, dum florado estis saturitaj de venenaj vaporoj de oleandroj kaj magnolioj. Ve al tiuj, kiuj restadis por ripozo ĉe lirlantaj riveretoj, kurantaj laŭ la fundoj de la valoj. Ĉe elirejoj al la maro kiel sepultaj kolonoj staris cipresoj de sesdek-ulna alto, kian oni neniam vidis en Helenujo.

Tutaj insuloj da arĝent-griza foliaro de olivarboj etendiĝadis ĉirkaŭ urboj kaj grandaj vilaĝoj.

Sur la fenicaj bordoj, pli sekaj kaj malriĉaj, estis multe da kverkoj kaj arbustoj, sed en la montoj densis samaj titanoj — cedroj kaj abioj, — kiel en Kilikio aŭ Kario.

Nearĥo rakontadis pri urboj. Unuj ĝoje malfermadis siajn pordegojn por la venkintoj — makedonoj. Aliaj despere defendadis sin kaj pro tio estis prirabitaj kaj elbuĉitaj ĝis la lasta viro: Mileto, Halikarnaso, Tiro, des pli Gazao. Ĉiufoje, kiam temis pri okupitaj urboj kaj bataloj, Nearĥo parolis pri Aleksandro. La kamarado de infanaj ludoj, de junaĝaj aventuroj, la malfavorata reĝido, nun antaŭ la okuloj de siaj proksimaj amikoj, ne dirante eĉ pri la fidelaj hetajroj — «kamaradoj», — la elito de la makedona kavalerio el noblaj familioj, estis transformiĝanta el malsperta furioza militisto en diecan militestron. Aleksandro faris tion, pri kio povis revi neniu el helenoj, nek lia patro Filipo, delonge pensinta pri milito kontraŭ Persujo. Spite al antaŭdiroj de viroj, spertaj en politiko, Aleksandro ne sekvis la artifikan ruzecon de sia patro kaj ĉiam agadis rekte, tenis sian vorton, precize plenumadis promesojn. Lia kapablo pri fulmorapidaj decidoj superis eĉ Temistoklon. Unufoje farinte decidon, li ne forflankiĝadis de ĝi kun tia certeco pri sukceso, ke tio ŝajnis al liaj militestroj dieca sagaco. En la unua granda batalo ĉe Graniko pli aĝaj militestroj povis riproĉi lin pri nesingardemo. Sed post la giganta batalo ĉe Iso, kiam Aleksandro kun tridek kvin mil makedonoj kaj tesaliaj rajdistoj frakasis centmilojn da militistoj de Dario kun perdoj, bagatelaj por si, liaj proksimuloj komencis rilati al Aleksandro kun pia timo. La antaŭan familiarecon de rilatoj anstataŭis adoro. La maniero de Aleksandro subite ĵeti sin en la plej danĝerajn lokojn de batalo faris lin simila al Aĥilo, kiun li kalkulis inter siaj prauloj. Kaj bataladis li kun sama furiozo, kiel la mita heroo. Pro tio dum mallonga tempo de la venka ekspedicio li ricevis jam du gravajn vundojn — en la femuron kaj en la ŝultron, de kiuj li resaniĝis nehomece rapide.

— Probable, li ĉirkaŭigis sin per multegaj virinoj, — diris Tais, — al la tiom bela heroo kunkuris la plej bonaj belulinoj de Ionio, Sirio, Egiptujo, ĉu?

Nearĥo ekridis per sia tremanta rido.

— Vi miros! Aleksandro ne havas virinojn, se ne kalkuli iun palan vidvinon, kiun li prenis en sian tendon post kiam superaj militestroj konsilis al li ne eksciti malkomprenon inter militistoj kaj provizi sin per amoratino. Aleksandro mem indignis kontraŭ sklavovendistoj, kiuj trude proponadis al li belajn knabojn.

«Kial vi opinias min viramanto?» — kriadis kolere Aleksandro, elpelante la vendistojn.

— Vere, kial? — demandis Tais.

— Dekmiloj da junaj virinoj estis venditaj en sklavecon. Ajnan el ili aŭ eĉ ĉiujn povis preni Aleksandro. En la batalo ĉe Iso li predis la tutan havaĵon de Dario kaj lian familion, inklude la patrinon, la edzinon kaj du filinojn. La edzinon de Dario Statira-n oni opiniis la unua belulino de Azio, kaj ankaŭ la reĝidinoj estas belaj.

— Kaj ĉu li ne prenis ŝin?

— Ne. Kaj permesis al neniu el la proksimuloj, dirinte, ke tiuj virinoj estos ostaĝoj.

Tais prenis de sur argila plado manplenon da karia migdalo — manĝaĵo, ordinara en Helenujo, pri kiu ŝi sopiris en Egiptujo.

— Do, ĉu li tute ne amas virinojn? — demandis ŝi.

— Mi ne dirus tiel. Kiam Ptolemeo aludis al li, ke la persinoj de la reĝa familio estas belegaj, Aleksandro preskaŭ kun kolero diris: «Jes, kaj tio estas turmento por miaj okuloj!» Ne, li sentas virinan belon kaj ŝatas ĝin!

— Do kial li evitas virinojn?

— Mi pensas, ke Aleksandro estas ne tute homo. Li estas indiferenta al manĝo kaj trinko. Mi vidis, kiel abomena por li estas tromanĝado de la kamaradoj en festenoj post ĉiu venko. Li ne brulas per avido, vidante riĉon, kvankam ankoraŭ neniu homo en Helenujo posedis tiajn trezorojn. Lia plej ŝatata okupiĝo estas legi nokte, kaj tage interkomuniki kun skoltoj-vojesploristoj, kaj konversacii kun filozofoj.

— Kaj la vidvino?

— Ŝi ne amas Aleksandron kaj timas lin.

Venis vico de Tais por ridi.

— Kiel vi mem komprenas lin, proksima amiko? Aŭ estas iu pli proksima? Ĉu Ptolemeo? Hefestiono?

— Hefestiono, eble, sed ĝuste tial, ke li estas plene kontraŭa al Aleksandro. Ptolemeo estas ruza, kvankam lian inteligentecon kaj rapidecon de liaj decidoj Aleksandro taksas alte. Kaj mi konas la maron, de ĝi li estas malproksima. Ni, liaj plej proksimaj amikoj, ĉiuj kune, en la lasta tempo iel malproksimiĝis de li. Konsideroj de Aleksandro, samkiel la decidoj, estas neantaŭdireblaj, liaj agoj ofte estas neklarigeblaj.

— Ekzemple?

— Iam Aleksandro kondutas kiel saĝa reganto, indulgema al venkitoj, estimanta fremdajn morojn kaj templojn, plena je bonaj intencoj al loĝantoj de konkeritaj urboj. Sed iam li similas al sovaĝa, senbrida barbaro. Li detruas urbojn ĝis la fundamentoj, aranĝas sangan masakron. La makedonoj jam antaŭlonge montris, kion ili kapablas, en Tebo...

— Ho jes! — elŝiriĝis el Hesiona. Nearĥo ĵetis atentan rigardon al ŝi kaj daŭrigis:

— La saman sorton havis Mileto kaj Halikarnaso, ne parolante eĉ pri Gazao. Rezisto furiozigas Aleksandron, kaj li detruas kontraŭulon, kiel sovaĝulo, forgesante ĉiujn siajn belajn vortojn pri egaleco de la homoj de Azio kaj Helenujo. Al mi ŝajnas, ke malamiko, kuraĝe rezistanta, meritas almenaŭ estimon kaj konservon de la vivo. Ja kuraĝo loĝas en la plej bonaj homoj. Kiel do eblas buĉi ilin, restigante vivi nur la malfortajn anime kaj korpe? Neniu bona mastro-brutobredisto agos tiel pri animaloj, ne parolante eĉ pri homoj.

— Estas en tiu sovaĝeco ankoraŭ pli malbona flanko, — subite diris Hesiona. Tais miris, sed la tebanino, dense ruĝiĝinte, daŭrigis: — Inter homoj, buĉataj kaj vendataj, kiel brutoj, estas tute neripeteblaj: pentristoj, kuracistoj, filozofoj, kantistoj, aktoroj. Ĉiu urbo-ŝtato estas glora per siaj majstroj, per atingoj en kreo de belo, en scioj kaj metioj. Ĉu necesas diri al vi, ke tiuj atingoj ne okazas tuj, sed postulas jarcentojn, poioman perfektigon, eĉ jarmilojn, kiel Egiptujo, Helenujo, la pereinta Kreto. Neniigante urbon-insuleton kun ĉiuj portantoj de arto kaj scio, ni priŝtelas nin mem kaj la tutan ekumenon, perdas kreitan dum jarcentoj saĝon kaj belon...

Nearĥo levis la brovojn, pensis iom kaj energie konsente skuis la kapon.

— Diru, ĉu provis vi paroli pri tio kun Aleksandro? — demandis Tais.

— Provis. Komence li aŭskultis min, sciante, ke mi entute malofte parolas kaj nur pri gravaĵoj.

— Kaj poste?

— Li forgesadis ĉion en vica aĥila furiozo. Li ne similas al Filipo, multe pli al sia patrino Olimpia.

— Kia ŝi estis?

— Ŝi estas — ŝi aĝas nemulte pli ol kvardek jarojn, kaj ŝi plu estas bela per speciala, sovaĝeta belo. Ĉu vi scias, ke ŝi estas reĝidino de antikva gento el montara Timfeo, orfino, dediĉita al Dionizo, iĝinta ties pastrino kaj, certe, menado.

— Do, ŝi emas al freneza sinforgeso? Kaj Aleksandro heredis tiun kapablon. Tiam mi pli komprenas lian neklarigeblan konduton.

— Probable, tiel! Li freneziĝas, renkontante reziston, estu tio milito, aŭ disputo, aŭ malkovro de novo. Li penas venki per furioza atako, kompatante nek sian, nek aliulajn vivojn, ne atentante la homan dignon, pri kiu en trankvilaj minutoj li nemalmulte parolas, kontraŭante al sia instruisto Aristotelo.

— Tiel okazas kun tre bonŝancaj homoj, amatoj de Tiĥe, — mediteme diris Tais.

La konversaciantoj longe silentis, aŭskultante lirladon de akvo malantaŭ la postremiloj.

La ŝipo estis iranta sub veloj. Stabila orienta vento plirapidigis la vojaĝon. Tira malgaja krio de pelistoj kaj muĝo de azenoj alflugadis de fore. Malproksime, kiom povis atingi la okulo, etendiĝis densejoj de donaksoj — skirpoj, ondiĝantaj sub vento kiel brun-verda maro. Pli proksime al bordoj de kanaletoj kaj malnovaj fluejoj kreskis kanoj kun stelecaj panikloj, tremantaj samtakte kun strioj de la fluo.

— Kaj tiun, la plej belan el ĉiuj, la edzinon de Dario, ĉu vi vidis? — subite demandis la hetajro.

— Vidis. Ŝi estas tre bela.

— Ĉu pli ol mi? Kaj ol... Egesiĥora?

— Tute ne. Alta, maldika, simila al serpentecaj fenicinoj. Mornaj nigraj okuloj sub larĝaj nigraj brovoj. La buŝo estas granda, maldiklipa, la vangoj estas iomete kavaj, la kolo estas longa, la krurojn ne eblas vidi en ilia densa vesto. Ankoraŭ nigraj harligoj, maldikaj, kiel serpentoj, — jen al vi tuta ŝia aspekto. Laŭ mia opinio, multe malpli bela, ol vi aŭ... — la rigardo de Nearĥo haltis sur la tebanino, kovriĝinta per arda ruĝo, — ...ol Hesiona.

La «serpentidino» kaŝis la vizaĝon en la manplatoj, kaj Tais gaje ekstaris, brakumis Nearĥon kaj kisis sub la okulon, evitante la pikantan barbon.

— Vi meritas rekompencon. Mi dancos por vi. Voku muzikistinon. Ŝajne, ĉi tie estas flutistino, kaj citaron povas ludi Hesiona.

Nearĥo kaj ĉiuj kunvojaĝantoj estis ravitaj de la neatendita spektaklo, ĉar por la helenoj, fenicoj kaj egiptoj ne ekzistas en la vivo pli granda plezuro, ol dancoj de belaj virinoj.

La kvietaj «alcionaj» tagoj finiĝis kun la veno de la vintra solstico, sed la vetero restis kvieta, kiam la ŝipo de Nearĥo eliris el la branĉo de Nilo kaj turniĝis laŭ la mara bordo okcidenten, pelata de persista orienta vento. Du spertaj direktilistoj ne deiradis de la postremiloj. En tiu larĝa strio de flaveta akvo, malklarigita de alruliĝanta surfo, malprofundaĵoj ĉiam ŝanĝadis sian situon. En likva sablo kun almikso de nila ŝlimo la kareno de la ŝipo povis algluiĝi al malprofundaĵo tiel, ke neniaj penoj de remistoj kaj velo povus movi la kaptitan ŝipon. Tial nokte la direktilistoj ne kuraĝis navigi kaj haltadis en malgrandaj golfoj.

Tais kaj Hesiona estis sub egido de Afrodito. La diino faris la vojaĝon facila kaj rapida. Baldaŭ la ŝipo eliris sur puran akvon, ekster sabloj, alportataj de Nilo, kaj iĝis aliranta al la malproksime videbla blanka ŝaŭma strio post la insulo Faroso. Sur terlango inter estuaro Mareotido kaj larĝa markolo, tie, kie nur antaŭ monato staris mizera vilaĝo de fiŝistoj Rakotiso, kolektiĝis ok ŝipoj kun ligno kaj ŝtonoj. Fumo de kuirejoj de la militista tendaro kaj de kabanoj de sklavoj en la matena horo estis densa. Subkaptata de vento, ĝi flugis okcidenten, laŭ la dezerta libia bordo.

La arĥitekto de Aleksandro Dinokrato sukcesis multon. Sur la loko de la estonta urbo kuŝis kanaletoj kaj vicoj de bastonoj, enbatitaj en la grundon, kiuj signis konturojn de estontaj domoj, temploj, stratoj kaj placoj.

La urbestro, maljuna makedono, kovrita de cikatroj, renkontis Nearĥon kun granda honoro. Sub defendo de muro, ankoraŭ odoranta per humida kalko, oni starigis du tendojn, teksitajn el maldika lano de pamfiliaj montaraj kaprinoj. Pri kuŝejoj, kusenoj, kurtenoj ne estis manko sur la ŝipo de la flotestro. Sub lia ĉiopova zorgo Tais kaj Hesiona instalis sin lukse.

La renkontiĝo kun la maro vekis en Tais memoron de pasintaj jaroj. Iomete malgaja, ŝi estis ree travivanta neforgeseblajn momentojn de sia mallonga, sed riĉa je impresoj vivo, sub akompano de kara bruo de la maro, plaŭdoj de larĝaj alruliĝantaj ondoj kaj eterne ŝanĝiĝantaj sinuoj de ŝaŭmaj strioj. Ĉi tie kolektiĝis mevoj, multe pli ol en aliaj lokoj de la bordo; ilia balanciĝanta flugo kaj akraj krioj pensigis ŝin pri Ea — la insulo de ploro, la restadejo de Kirka meze de la dezerta Ionia maro.

Por forskui la neatenditan malgajon, Tais petis de Nearĥo boaton kaj remistojn. La kretano eknavigis kun siaj gastinoj trans la markolon al la legenda loĝejo de la mara maljunulo. La suno transiris post la tagmezon, kaj la vento subite kvietiĝis. El la alta ĉielo ekblovis varmego, brilantaj makuloj malrapide ekbalanciĝis sur la kvietiĝanta akvo. La boato estis aliranta la insulon — malaltan, sablan kaj tute malplenan. Eĉ la mevoj eksilentis. Nearĥo turnis maldekstren, al la okcidenta fino de Faroso, kaj enpikis la pruon de la boato en sablan deklivon, forirantan en malhelan profundon. Tie, kie el malproksime videblis ĉeprofunda bordo, evidentiĝis muro el grandegaj pecoj de malmola ŝtono. Nearĥo kondukis la boaton pluen kaj, ekstarinte en la akvon, transĵetis ambaŭ virinojn sur la sablon de Faroso. Ordoninte al la remistoj atendi, li ekkondukis Tais-on kaj Hesiona-n tra sablaj montetoj, kovritaj de sekaj dornarbustoj. Post la montetoj larĝan plaĝon da sablo, premita de la surfo, flanke de la maro limigis rekta ŝtona muro. Gigantaj rokpecoj, eĉ pli grandaj, ol en atena Pelasgikono, ĉi tie estis alĝustigitaj kun skrupulo, rememoriganta pri egiptaj aŭ Kretaj konstruaĵoj.

— Kio estas tio? Kiu loĝis ĉi tie en pasintaj tempoj? — ial duonvoĉe demandis Tais Nearĥon.

Ne respondante, Nearĥo alkondukis la atenaninon al la rando de la muro kaj almontris rokpecojn, disĵetitajn de tertremo, kiuj kuŝis en travidebla akvo. La ŝtonojn ĉi tie ne kovris algoj — ilin purigadis tempestoj. Sur la glata supraĵo de la rokpecoj videblis desegnaĵo en aspekto de kvadratoj, signitaj per regulaj profundaj sulkoj. Parto de la kvadratoj estis profundigita, alia parto estis lasita sur la nivelo de la ŝtona supraĵo. Rezultis reta desegnaĵo el malhelaj kaj helaj kvadratoj. Tais tuj rememoris, kie ŝi vidis similan skulptadon de ŝtono.

— Kreto, ĉu? — kun eklumintaj okuloj ekkriis ŝi. Nearĥo respondis per larĝa kontenta rideto.

— Tie pli profunde estas ruinoj, vidu, kvazaŭ kolono!

— Mi deziras pririgardi tion, — diris Tais, — la akvo estas ne malvarma, malgraŭ la vintra sezono. Ne tiel estas en nia Helenujo.

— Ĉi-tieajn loĝantojn ne eblas enpeli en akvon! — gaje diris Nearĥo kaj subite morniĝis. Tais sekvis liajn pensojn — harditeco de la maraj homoj, speciale de la spartanoj kaj... Egesiĥora... La atenanino tenere karesis lian manon.

— Mi plonĝos. — Kaj ŝi ekkuris al la bordo kontraŭ la malhela makulo de profundo, montrita de Nearĥo. Hesiona impetis post ŝin, sed ilin ambaŭ antaŭis Nearĥo.

— Se tiel, do la unua iros mi. A‑e‑o!.. — ekkriis li, trablovante la pulmojn, kiel tion faras kaptantoj de spongoj. Demetinte la veston, la kretano plonĝis, kaj lin sekvis Tais, kaj, por ŝia miro, Hesiona same troviĝis apude. Tais sciis, ke la tebanino nemalbone naĝas, sed ne opiniis ŝin kapabla pri io pli granda. Maltrankviligita, ŝi faris al Hesiona signon, ke tiu leviĝu, sed la junulino obstine skuis la kapon kaj eniris pli profunde, en obskuran ombron, kie Nearĥo estis geste vokanta ilin. Sur oblikva ebeno de tre granda ŝtona peco aŭ plato granda bildo de polpo kun bizaraj sinuoj de la tentakloj klare videblis en strio de lumo, enpenetranta en la akvon de sur la supra rando de la muro. La kolono, falinta kun la larĝa kapitelo malsupren, estis mallarĝiĝanta al la bazo laŭ la Kreta tipo. Por ĝia pririgardo mankis la spirado. Tais ekiris supren. Hesiona subite postrestis. Moviĝoj de ŝiaj manoj malrapidiĝis. Por helpo impetis Nearĥo, energie puŝinta la tebaninon supren kaj leviĝinta ĝustatempe, por subkapti ŝin sur la supraĵo de la maro. Ekkolerinta, ektiminta pri la amikino, Tais ektrenis ŝin al la bordo kaj sur ŝtono punis ŝin per plaŭdfrapo. Rekonsciiĝinte, Hesiona kulpe mallevis la okulojn kaj ne plu penis konkuri kun naĝistoj, similaj al Nearĥo kaj Tais. Ili plonĝadis, ĝis frostiĝis. Elrampinte sur sekan platon, varmigitan de la suno, Tais duafoje dum tiu tago miris. Hesiona ne hastis vestiĝi, sed estis senzorge sekiganta la harojn, ial ne ĝeniĝante pro Nearĥo, kiu estis saltanta kaj levanta sin sur la manoj, por varmiĝi, netrudiĝeme pririgardante siajn kunulinojn, kiel decas al ĝentila gimnofilo.

La defia sunbruno de Tais, iam ŝokinta atenajn modemulinojn, paliĝis en Egiptujo. Ŝi delonge ne fordonadis sin al la pigra proksimeco kun la suno kaj la maro, kaj ŝia kupra haŭto iĝis pli hela. Hesiona, nur iomete origita de la suno, montriĝis ĉarma eĉ apud la fama hetajro. Ŝiaj kruroj, same fortaj, kiel de Tais, povus ŝajni tro fortikaj, se ili ne estus tiel bele konturitaj. La haroj ŝvelis pro vento kaj ĉirkaŭis la kapon per pufa maso, tro peza por la maldika knabina kolo. Hesiona vere klinis la kapon flanken. Profundaj ombroj, kaŝinte ŝiajn grandajn okulojn, donis al la vizaĝo de la junulino esprimon de laca malgajo. Ŝi apogis unu manon sur krutan sinuon de la femuro, kaj per la alia estis forskuanta sablon de sur la korpo per malrapidaj glatigaj movoj. Mallonga suspiro de borda vento surĵetis la harojn sur la frunton de Hesiona, kaj ŝi, tremerinte pro malvarmo, abrupte levis la kapon. La cicoj de ŝiaj firmaj mamoj, etaj, rozkoloraj, defie levitaj supren, ektremis elaste, kvazaŭ strebante leviĝi eĉ pli alte. Tais etendis la manon, kvazaŭ por kvietigi la mamojn de Hesiona. La tebanino, konfuziĝinte kaj ŝirmante sin per la haroj, forkuris sub dubindan defendon de altaj faskoj de seka herbo.

Nearĥo eksentis strangan kompaton kaj akran altiron al la tragika, tenera kaj pasia Hesiona. Iel parenca al li, ekzilito kaj ostaĝo ekde la infanaĝo, ŝajnis tiu junulino, en kiu sentiĝis hela animo. Laŭ brilo de la okuloj Tais divenis la sentojn de la kretano kaj nelaŭte diris, surĵetante la veston:

— Ne hastu, maristo, kaj ŝi estos por vi bona vivkunulino.

— Mi komprenas, ke ŝin necesas veki. Sed ĉu vi fordonos Hesiona-n?

— Kiel mi povas ne fordoni? Ŝi estas ne sklavino, sed libera kaj klera virino. Mi amas ŝin kaj ĝojos pri ŝia feliĉo. Sed atentu ankaŭ vi. Unu mispaŝo, kaj... Vi renkontis ne ordinaran sorton kaj ne prenos ŝin, kiel aliajn.

— Kaj ĉu vi helpos al mi?

— Antaŭ ĉio mi ne malhelpos.

Nearĥo altiris al si Tais-on por kiso en la nudan ŝultron.

— Ne hastu kun dankoj, — ekridis Tais kaj, rememorinte ion, facile forpuŝis Nearĥon. Alvokinte Hesiona-n, Tais per abrupta movo malfleksis la braceleton sur ŝia maldekstra brako, la signon de sklavino, kaj, deŝirinte ĝin, ĵetis en la maron. La tebanino ne sukcesis ion diri, kaj Nearĥo trioble plaŭdis per la manplatoj, esprimante aprobon.

Ili transveturis la markolon, direktante la boaton al alta fosto, markanta la lokon de la estonta ondrompilo, kaj trovis ankoraŭ restaĵojn de Kretaj konstruaĵoj ĉe la okcidenta fino de la markolo, kuniganta la lagon Mareotison kun la maro.

Nearĥo diris, ke li nun ree miras pri la ĝusta antaŭsento de Aleksandro. La haveno, konstruita tiom solide antaŭ jarmiloj, certe, estis grava haveno sur komercaj vojoj de la granda Kreta mara regno. Kaj nun ĝi estos tia ankaŭ por la ŝtato de la filo de Filipo.

Tais gastis en estonta Aleksandrio ĝis la novluno, naĝante en la maro eĉ dum ventaj tagoj. Venis parto de la taĉmento de la makedonoj, akompanintaj Aleksandron en la oazon de Amono. Por ĉies miro, Aleksandro ne revenis, sed ekiris rekte al Memfiso laŭ malfacila kaj danĝera vojo tra la Libia dezerto. Kun li restis Ptolemeo, Hefestiono kaj frato de la vartistino de Aleksandro en Pelo — Klejto, kromnomita «Nigra», giganto de nekredebla forto. La iro al la sanktejo de Amono en la vintra sezono evidentiĝis ne tiom malfacila — akvon oni trovadis en ĉiu granda kavo. Laŭ onidiroj, la vojo orienten, al Memfiso, estas pli danĝera kaj malfacila. Grandegaj montoj da sablo fumas kaj transŝutiĝas sub vento, per senfina alternado de siaj eĝoj barante ĉiujn kvin mil stadiojn de la vojo. Estis nekompreneble, kial Aleksandro decidiĝis al tiu heroaĵo, malmulton aldonanta al lia gloro.

Responde al la duboj, eldiritaj de Tais, Nearĥo levis la ŝultrojn:

— Mi komprenas.

— Tamen mi ne. Klarigu.

— Aleksandro devos iri en la profundon de Azio al Dario, tra ardoplenaj dezertoj kaj stepoj. Li deziras elprovi kaj hardi sin.

— Kaj kion diris la orakolo de Amono?

— Neniu ion scias. La pastroj de la orakolo kaj la gardantoj de la kverko — garamantoj, renkontis Aleksandron kun grandega honoro. Matene li sola eniris en la templon, kaj la akompanantoj atendis lin dum la tago kaj la tuta nokto. Ĉe la sunleviĝo Aleksandro forlasis la restadejon de Amono, dirinte, ke li eksciis de la dio ĉion, kion deziris kaj kion bezonis.

— Kion do ni nun faru?

— Ni navigu al Memfiso. Jam hodiaŭ. Aŭ vi deziras ankoraŭ esti ĉe la maro?

— Ne! Mi sopiras pri Salmaaĥ...

Kaj ree ektiriĝis senfinaj ebenaĵoj de la delto, ŝajnantaj eĉ pli mornaj post la pura vastaĵo de la maro. Plu ambaŭ virinoj aŭskultadis rakontojn de la kretano. Nun Tais pli ofte foriradis sur la pruan ferdekon, lasante lin duope kun la tebanino. Ŝi rimarkadis, ke rigardoj de Hesiona, turnitaj al Nearĥo, iĝas pli teneraj kaj revemaj. Foje vespere Hesiona glitis mallaŭte en ilian komunan kajuton, kien Tais foriris pli frue kaj kuŝis sen dormo. Aŭdinte, ke la junulino retenas ridon, Tais demandis, kio okazis.

— Rigardu, — Hesiona alportis al lumo de liĥno maran spongon de tia giganta amplekso, kiajn la hetajro neniam vidis.

— Donaco de Nearĥo, — divenis Tais, — rara aĵo, konvena al tiu tasego.

En angulo de ilia kajuto staris grandega, kovrita per arĝento ronda plata tasego aŭ baseno, disponigita al ili por sinlavado, porti kiun povis nur du fortikaj sklavoj.

— Ĉu ni provu? — gaje proponis Hesiona. Ŝi elrulis la tasegon, kiel radon, kaj renversis ĝin sur la plankon. Bruego tremigis la ŝipon, kaj la timigita asistanto de la direktilisto enkuris en la kajuton. Ĉarmita per ridetoj de la virinoj, li tuj sendis du maristojn, kiuj plenigis la tasegon per akvo.

Tais mergis en la basenon la spongon, kiu absorbis preskaŭ la tutan akvon, ordonis al Hesiona ekstari en la basenon kaj, kun peno levinte la spongon, faligis ĝin sur la tebaninon. Ekstaza krio elŝiriĝis el la buŝo de Hesiona, ŝia spirado rompiĝis pro tuta kaskado da malvarma akvo.

— Atentu, ke la amo de Nearĥo ne dronigu vin, kiel tiu spongo, — ŝercis Tais, kaj la junulino fortege nege ekskuis la kapon.

Tamen en la kvara tago de la navigado Hesiona ne eliris sur la poŭpon kaj restis en la kajuto. Tais postulis, ke la flotestro respondu.

— Mi kisis ŝin... Ni interkisiĝadis ankaŭ antaŭe.

— Eble, tro forte?

— Ĉi-foje mi deziris...

— Ĉu ĝis la fino?

— Certe. Mi ekamis ŝin kaj brulas pro deziro. Sed ŝi estas pasia nur tiam, kiam temas ne pri amoro. Mi timas, ke Hesiona neniam malglaciiĝos, ĝis mi fiaskigos ĉion. Helpu per io. Ĉu ekzistas iaj herboj, amuletoj? Vi, spertaj pastrinoj de Afrodito, devas scii tiajn aferojn.

— Mi kunhavas nur pulvoron de nigra veratro.

— Oni diras, veratro ne helpas, — elrevigite diris Nearĥo.

— Ne helpas al tiuj, kiuj estas malsanaj, sed por sanuloj tio estas bonega rimedo. Hesiona estas sana, kiel Artemiso mem.

— Do donu tuj! Kiel ĝi efikas?

— Tio estas virina afero. Ne por viroj. Fidu min. Kvankam estas strange por mi alianci kun viro, sed mi estas certa, ke vi ne ofendos mian Hesiona‑n.

— Ĉu necesas diri?

— Ne necesas! — Kaj Tais glitis sub la markezon en la kajuton kaj restis tie ĝis la nokto mem.

Pasis ankoraŭ du tagoj. La ŝipo estis aliranta al Eŝmuno en mallumo de senluna nokto. Tais kuŝis en la kajuto sendorme, pripensante, kiel ŝi partoprenu la ekspedicion de Aleksandro. Laŭ vortoj de Nearĥo, li deziris iri al la limoj de la mondo en la Oriento. Neatendite en la kajuton enkuris Hesiona, impete ĵetis sin sur la tapiŝon antaŭ la kuŝejo kaj etendis la manojn al Tais laŭ silko de la kovrilo, kaŝante la vizaĝon.

Tais forte ektiris Hesiona-n al si, kelkfoje kisis ŝiajn ardajn vangojn kaj, facile forpuŝinte de si, senvorte rigardis en ŝiajn kaŝtankolorajn okulojn.

— Jes, jes! Jes! — pasie ekflustris la tebanino. — Kaj li surmetis al mi tiun ĉi braceleton kaj tiun ĉi ringon. Li mem aĉetis ilin en Naŭkratiso... ili ne estas tiuj, de Egesiĥora...

— Kaj ĉu vi iros al li ree?

— Iros. Tuj!

— Atendu iomete. Mi instruos vin, kiel esti bela en nudeco. Kvankam vi eĉ sen tio estas nemalbona... demetu la epoksidon!

Tais elprenis kompleton de farboj por korpo kaj aromajn esencojn.

— Por ĉiu loko estas sia aromo kaj farbo, — diris la atenanino, trastrekante ĉiujn naturajn faldetojn sur la manoj, la genuoj, la ventro, la femuroj, sur la dorso per apenaŭ rimarkeblaj streketoj de maldikega peniko, trempita en skarlatan farbon.

— Por vi — la skarlata, kaj por mi necesas la purpura! — daŭrigis ŝi, farbinte la cicojn per intensa kaj densa suko de iu vegetaĵo kaj metinte per la sama koloro du punktojn en la internaj anguletoj de la okuloj. Pudrinte per ruĝa pudro Hesiona-n sub la dorso kaj sub la genuoj, Tais prenis parfumon, aromiginte nur iomete la vizaĝon kaj la mamojn per nardo kun almikso de jasmeno, la kubutojn, la manplatojn kaj la ŝultrojn — per roza oleo kun mirho.

— Parfumi sin necesas nur iomete, por ke via amato ne pensu, ke vi deziras kaŝi la propran odoron, — instruis la atenanino, elpreninte flakonon kun la plej multekosta aromo — oleo el lotusaj floroj. Per alia peniko ŝi per mallongaj, precizaj ŝmiroj parfumis la tebaninon malantaŭ la oreloj, apenaŭ tuŝis la lipojn, la gorĝon, la ventron kaj la internajn flankojn de la femuroj.

Tais kritike pririgardis la amikinon kaj demandis ruze:

— Do, ĉu malbonas la vira amo?

— Ho ne! — arde ekkriis la tebanino, ruĝiĝis kaj aldonis: — Sed...

— Ĉu laciga? — ekridis Tais. — Por ami fortan viron, necesas ŝtalaj muskoloj de Hipodamia kaj eltenemo de Artemiso. Se li amas kiel devas!

— Kaj kiel devas li?

— Kiel poeto. Se vi descendas al li kiel diino, preta fordoniĝi al sankta rito, sen timo kaj malpacienco.

— Kaj mi?

— Servu al li, kiel antaŭ Afrodito sur mara bordo, sen rando kaj limo. Se ĉe vi estas tiel...

— Jes, jes! Mi scias, li estas flotestro de la granda Aleksandro, kaj mi... sed tutegale mi estas feliĉa, kaj poste estu, kion sendos la sorto. Kiu povas disputi kun ĝi?

— La dioj mem ne povas kaj ne aŭdacas, — konsentis Tais, — sed ni, la mortemuloj, por ne perei, devas esti fortaj spirite.

— Kio donas la forton?

— Longa preparo, forta harditeco, severa eduko.

— Ĉu ankaŭ por la hetajroj?

— Por ni — speciale. Nemalmultaj junulinoj, dotitaj de Afrodito pli ol multaj, leviĝis, akceptante adoron, kiel reĝinoj, sed finis kiel mizeraj sklavinoj de viroj kaj vino, kiel rompitaj floroj. Ajna hetajro, iĝinta fama, pereos, se ne estos anticipe spirite hardita, — ĝuste en tio estas la senco de la instruado en la templo de Afrodito Korinta.

— Mi ne komprenas...

— Baldaŭ komprenos. Kaj kiam vi ekkonscios, ke ne eblas iĝi fama nur per sola amo, tiam ankoraŭ ne estos malfrue okupiĝi pri dancoj, pri gajaj rakontoj.

— Kiel mi dezirus iĝi tia dancistino, kiel vi!

— Do, ni vidos. Mi konas en Memfiso unu fenicinon, ŝi instruos vin pri sekretoj.

— Ho, mi ne bezonas sekretojn. Mi amas Nearĥon kaj, krom li, neniam amos iun ajn.

Tais ĵetis atentan rigardon al la tebanino:

— Okazas ankaŭ tiel, sed malofte...

## Ĉapitro VIII. Rufa amblulo


Ptolemeo ekvidis Tais-on sur la malhel-cindra ĉevalino, kiam li estis revenanta kune kun Aleksandro, Hefestiono, Nigra Klejto kaj Leontisko — la estro de la tesalia kavalerio — el promeno al piramidoj. Aleksandro estis rajdanta sur Bukefalo, promenigante la amatan virĉevalon en la frua horo. Ordinare li rajdadis sur ĝi nur en batalo, evitante trovarmigi la nigran ĉevalon en malproksimaj veturoj sub la arda suno de Azio. Bukefalo levis la saĝan larĝfruntan kapon kun makulo kaj longe henis, salutante la ĉevalinon. Salmaaĥ kokete ekdancis, retenata de la firma mano de Tais.

Tri ekkrioj de miro kaj neatenditeco aŭdiĝis preskaŭ samtempe. La tri amikoj senerare rekonis la «Kvaran Hariton». La tesaliano rigidiĝis, pririgardante la nealtan, senlukse vestitan virinon, antaŭ kiu haltis la tri potencaj homoj kaj inter ili la dieca militestro mem.

— Ŝi, mia revo — la atenanino! — ekkriis Ptolemeo, desaltinte de sur la ĉevalo kaj kaptante la bridojn de Salmaaĥ.

— Tia certeco! — moke rimarkis Hefestiono. — Ĉu via sen vi?

— Mi diris — revo! — obstine ripetis Ptolemeo, esplore rigardante al Tais. Ŝi metis ambaŭ manojn sur la postkolon de la ĉevalino, levinte alte la kapon, kaj rigardis nur al Aleksandro, kvazaŭ hipnotigita de lia rigardo. Facile kuntirinte la brovojn, Tais levis la kruron kaj deglitis de sur la maldekstra flanko de la ĉevalino sur la teron. Ŝi ŝajnis tute nealta antaŭ la tri gigantoj sur grandegaj ĉevaloj. Aleksandro, Hefestiono kaj Klejto estis pli altaj, ol kvar ulnoj, je tuta palesto (manplato), kaj la alto de Tais konsistigis tri ulnojn, du palestojn. Tamen la hetajro ne perdis sian dignoplenan teniĝon kaj eĉ aŭdacan sendependecon, kiu mirigis Ptolemeon jam en Ateno. Nun li per larĝe malfermitaj okuloj rigardis al ŝi. En disfloro de la virina forto, perdinte ion knabecan, la hetajro eliris el la pasia flamo de sia antaŭa vivo nova, malproksima kaj eĉ pli dezirinda. La ĉevalino de Tais depaŝis flanken, kaj Ptolemeo devis rigardi al ŝi kontraŭ la suno. La potenca ora lumo penetris tra la malpeza vesto de la hetajro kaj ĉirkaŭigis tutan ŝian korpon per brilanta fajro, kvazaŭ Helioso mem akceptis en sian brakumon la belan filinon de Helenujo kaj Kreto. Per sia maniero rigardi malproksimen, kvazaŭ ŝi vidas ion nevideblan por la ceteraj, Tais subite rememorigis al li Aleksandron. Ptolemeo kuntiris la brovojn, konsternita. La hetajro posedis neklarigeble profundan altiran forton. Fleksiĝoj de la linioj de ŝia korpo kvazaŭ flagris, glitante. La larĝe dismetitaj, frenezigantaj okuloj de Tais estis kaŝantaj en si jen fajran forton de Helioso, jen preskaŭ sopiran revemon. La pezaj nigraj haroj estis volviĝantaj kun senbrida forto ĉirkaŭ la kupre sunbruna vizaĝo, substrekante regulecon de ties trajtoj, lumantaj per mistera potenco, per fajro de la dieca donaco de Anaitis. Ptolemeo ektremis kaj mallevis la rigardon, por ne montri sian senton.

Aleksandro, deĉevaliĝinte, ĵetis la kondukilojn de Bukefalo al Klejto kaj aliris al Tais. Liaj larĝe dismetitaj okuloj ŝajnis al la hetajro vidantaj tre malproksime. Iliaj pupiloj ne rigardis rekte en la okulojn de Tais, sed kvazaŭ estis disŝovantaj la vidradiojn al la flankoj de ŝia kapo. Aleksandro nun tenis la kapon eĉ pli alte, ol dum ilia unua renkontiĝo, kaj fermadis la malsuprajn palpebrojn kun esprimo fiera kaj sagaca.

Tais serioze diris — «ĥajre», levante la etan manplaton al la mentono de la militestro.

— Pri kio vi deziras peti min? — diris la makedono.

— Pri nenio, reĝo, — respondis Tais, nomante Aleksandron per la titolo de regantoj de Persujo. — Vi iĝis tiel majesta dum la lastaj jaroj, ke ni, simplaj mortemuloj, nevole faras geston de preĝo.

Aleksandro atente aŭskultis la vortojn de Tais — ne, ili ne gustis flate.

— Pardonu min mia praulo Aĥilo, vere, vi iĝis pli bela, ol Heleno de Trojo, la filino de Tindaro!

Kaj la makedona reĝo ankoraŭfoje pririgardis la hetajron, sed iel alie sentis lian intereson la atenanino kompare kun Ptolemeo.

Ŝiaj okuloj estas kristale puraj, kiel fonto de Artemiso, pensis Aleksandro, — grizaj, kun briloj de oro kaj lazuro, trankvilaj kaj bondeziraj. Kaj la fieraj lipoj estas kvazaŭ elĉizitaj el purpura ŝtono — tiel klaras ilia konturo, akra, samkiel la longa konturo de la palpebroj sub la mallarĝaj brovoj. La haŭto estas kiel hela kupro, diafana kaj silka, kvazaŭ maldika kurteno de fajro, brulanta sur altaro en hela tagmezo. Ŝia korpo, konturita de la suno, lumis memstare sub la diafana ŝtofo, sed tiu nudeco estis, laŭ opinio de Aleksandro, defendita per sorĉo de la diino, haltiganta forton de altiro al ŝiaj korpaj formoj.

Post ioma silento, rompata nur de tintado de bridoj kaj de frapoj de ĉevalaj hufoj, Aleksandro diris:

— Ĉu vi memoras miajn vortojn en Ateno: «Vi estos mia gastino, kiam vi deziros»? Do ĉu vi deziras?

— Certe, deziras! Speciale kiam vi mirigis min per la memoro pri la mallonga renkontiĝo kun knabinaĉo-hetajro...

— Mi delonge intencis voki vin, — enmiksiĝis Ptolemeo, — en via dispono estas ajnaj ĉevaloj, tendo, sklavoj — ĉion ĉi mi havas abunde. — Ptolemeo stumblis sub rigardo de Aleksandro. La militestro rigardis al sia kunbatalanto sen kolero, sed kun bedaŭro, — tiel ŝajnis al Tais.

— Mia vojo ankoraŭ nur komenciĝas, — diris la reĝo, — sed vi povas akompani nin. Ne en bataloj kaj persekutoj, sed sekvante en la paca duono de mia militistaro — kun pentristoj, filozofoj, aktoroj. Ptolemeo zorgos pri vi — li scipovas tion, — facila rideto dispelis la konfuziĝon de la akompanantoj de la reĝo.

Tais klinis la kapon kun peza nodo de la alte kombitaj haroj kaj infane subfleksis la lipojn arke.

— Mi dankas vin, reĝo!

— Nomu min, kiel antaŭe, Aleksandro. Kaj venu en la feston, kiun mi aranĝas por la urbo. Montru tie la altan arton de helenaj virinoj.

Aleksandro kun movlerteco, mirinda por lia potenca figuro, saltis sur sian nigran ĉevalon, kovritan laŭ persa maniero per ŝvitkovrilo, fiksita per tri rimenoj, kaj brilantan per ora persa brido en aspekto de kuŝanta litero X (ĥi), kun oraj rozetoj sur la kruciĝoj de rimenoj kaj sub la oreloj. Tais saltis sur la trivitan panteran felon, deviginte Salmaaĥ-on baŭmi kaj lerte turniĝi al la forrajdintaj makedonoj. Rekonsciiĝinte, la hetajro ree turnis la ĉevalon kaj malrapide ekveturis al la loko, kie ŝin atendis Hesiona, disiĝinta por kelkaj tagoj de Nearĥo. La flotestro promesis reveni antaŭ la granda simpozio, ilia disiĝo ne povis esti longa.

Memfison regis festa humoro. Homoj salutadis la junan «faraonon» Aleksandron, admirante lian belon, forton, senton de supereco kaj potenco, irantan de la diigita militestro.

Kiel ĉiam, la popolo esperis pri grandaj ŝanĝoj en sia sorto, kiuj devus plibonigi la malgajan vivon laŭ ordono de la nova reĝo, kiel ĉiam dum jarcentoj esperante al io pli bona, kaj ne komprenante, ke la iro de la historio estas malrapida kaj malfacila. Nenio por tiuj nun vivantaj homoj povis pliboniĝi. Nur militaj malfeliĉoj, masakroj, incendioj kaj inundoj invadadis en ĉiam senkoloran ekzistadon de homaj amasoj kun konsterna subiteco de malbono. Sed la sperto de la historio ekzistis nur por saĝuloj. La loĝantoj de Egiptujo fordonis sin al longaj festoj, salutante la venkajn makedonojn kaj helenojn.

Inter ili estis nemalmulte da similaj al Tais, gajaj eroj de la vivo, kun korpo kaj muskoloj kiel el bronzo, kun firma animo, opiniantaj sin mastroj de la ekumeno.

— Ĉu vi helpos al mi, Hesiona? — demandis la hetajro antaŭ la simpozio, aranĝata de Aleksandro por nobelaro de Memfiso en la tiel nomataj «Sudaj Ĝardenoj».

— Vi estas tre kuraĝa, mia ĉarmulino, se vi intencas elpaŝi antaŭ tia amaso da homoj. Ĉu ne ektimos Salmaaĥ?

La atenanino pigre tiris sin kaj elprenis flakonon de malklara antikva vitro. El ĝi ŝi ŝutis en malgrandan tason pinĉaĵon da verdeta, malagrable odoranta pulvoro.

— Mi aldonos tion al akvo kaj trinkigos morgaŭ Salmaaĥ-on. Da tiu azia herbo necesas tre malmulte, por ke homo aŭ animalo deĵetu de si katenojn de sinĝenemo aŭ timo. Iom pli — kaj la korpo ĉesos obei la koron, tial mi, ne havante sperton, donos nur guteton...

Flamo el plenigitaj per rezino ŝtonaj vazoj sur fostoj estis elŝiriĝanta en la malhelan ĉielon per fumaj turniĝantaj kolonoj. Profunda markezo estis ŝirmanta la kunvenintojn kontraŭ norda vento. Sur glataj plataĵoj de la korto muzikistoj kaj helena ĥoro kun aktoroj estis plenumantaj «Tragedion» («Kanton de kaproj»), fragmenton el aventuroj de Dionizo en lia egipta vojaĝo. Tiun legendon speciale ŝatis Aleksandro.

La granda venkanto duonkuŝis, ĉirkaŭita de siaj proksimuloj, ebriaj kaj arogantaj. Nur Nearĥo kaj Leontisko eksidis iom malproksime, aŭskultante bonegan tinosan kantistinon. Alta, en nigra, kiel nokto, peplo, ŝi similis al Hekato. Nur anstataŭ la mornaj hundoj, akompanantaj la diinon, du gajaj, tradicie nudaj flutistinoj akompanis ŝian malaltan voĉon, al kies forto povus envii militestroj. Vasta disfluo de la kanto portis konsolon, forlavante, kiel maro, homajn ĉagrenojn, ordonante esti pli trankvila, atenta kaj bonkora.

Ekzumis tamburoj. La ritmon akrigis rulado de lignaj bastonoj. Sklavoj blovekscitis la incensilojn, serpentumaj rubandoj de la peza aroma fumo ekrampis super la platoj de la improvizita scenejo.

Nudaj fenicaj dancistinoj, ĉiuj same maldikaj, mallarĝkoksaj, sunbrunaj kaj malaltmamaj, ekturniĝis en incensa fumo, serpentumante en pozoj, simulantaj pasion. Da ili estis ses. Jen disiĝante, jen freneze ĵetiĝante unu renkonten al la alia, ili aŭdace, krude kaj nedubsence montradis furiozon de reganta ilin deziro. Viktimoj de la diino Kotito, obsedataj de unu celo — plej rapide liberiĝi de ŝia turmenta potenco.

Raŭkaj krioj de aprobo aŭdiĝis el ĉiuj flankoj. La militestroj de Aleksandro, interrompante unu la alian, estis elektantaj la plej furiozan dancistinon, por inviti ŝin al la longa tablo por elektitaj artistoj, metita ĉe la orienta flanko de la markezo. Nur Aleksandro mem kaj morna Nigra Klejto ne esprimis admiron. Nearĥo kun Leontisko same restis trankvilaj. Sklavoj alportis al ĉiuj novajn kalikojn da vino. Estingiĝis la incensiloj, la korpoj de la dancistinoj ekbrilis pro ŝvito, la penetra tambura rulado eksilentis. Sub mallaŭtiĝantaj tamburaj frapoj la fenicinoj malaperis.

Tuj, sen ajna paŭzo, antaŭ la palaco-scenejo falis kurteno el maldikega arĝenteca ŝtofo, etendita sur ŝnuro de unu torĉa fosto ĝis la alia. Post ĝi oni starigis grandajn spegulojn el arĝentumitaj kupraj folioj, reflektintajn helan lumon de grandaj oleaj lampionoj.

Eksonoris kordoj, tire ekkantis flutoj, kaj ankoraŭ ok nudaj junulinoj aperis en strio de lumo de la speguloj, starantaj post la ŝtofo. Ĉiuj ili estas malaltaj, fortikaj kaj dikmamaj. Iliaj haroj ne ĵetiĝadis per maldikaj harligoj-serpentoj, kiel ĉe la fenicinoj, sed estis mallonge tonditaj, kiel ĉe mitaj amazonoj. La malgrandaj piedoj paŝis akorde, per unu kuna moviĝo. La tesalianinoj estis filinoj de la antikva lando de sorĉistinoj, kaj ilia danco ŝajnis sorĉa rito, mistera sakramento.

La facile balanciĝanta arĝenteca ŝtofo kiel nebulo estis disiganta la dancantinojn disde duonlumo de la festena markezo. La fleksiĝemaj korpoj de la tesalianinoj obeadis al alia muzika kanteca ritmo. La danco estis larĝa, egalmezura, kvazaŭ kuranta sur vastaĵoj de ĉevalkuraj ebenaĵoj de Tesalio, kvankam en la plirapidiĝanta ritmo la junaj dancistinoj furiozis ne malpli ol la fenicinoj. La flugon de ilia fantazio alte taksis la spektantoj. Ili rigardis en silento, kaptitaj de sentoj de tinoestezo — sento tra la koro, por la helenoj enkorpiganta la animon. Leontisko, ĉagrenita de io, kliniĝis al Nearĥo kaj mallaŭte diris:

— Iam antaŭlonge mi vidis tesalianinojn, plenumantajn dancon de amazonoj. Kiel tio estis bela!

— Kaj ĉu vi dezirus vidi? — enigme ridetante, demandis la kretano — ja li sciis pri ĉio de Hesiona.

— Miaj samlandaninoj tiom ekscitis la memoron, ke mi pretas pagi talanton al tiu, kiu povos plenumi la dancon de amazonoj.

— Bone, do pagu! — trankvile diris Nearĥo, etendante la manon, kiel tason. La estro de la tesalia kavalerio mirigite ekridis. Tiutempe oni forigis la kurtenon. Ruĝetaj briloj de la rezinaj torĉoj ree ekkuris sur la platoj de la korto. Junulino en tre mallonga eksomido, malfermanta la maldekstrajn ŝultron kaj mamon, kun malligitaj haroj, aperis ĉe la maldekstra torĉa fosto. Nearĥo rekonis Hesiona-n. Komence oni preskaŭ ne rimarkis ŝin. La tebanino levis super la kapo tamburinon kaj per akraj frapoj altiris atenton de la festenantoj. Eksonoris tintiloj, fiksitaj al la cirklo de la muzikilo, kaj en la hele prilumitan rondon enkuris Tais sur Salmaaĥ. Nenio, krom brido, estis sur la ĉevalino, kaj, krom batala braceleto de amazono, — sur la rajdantino. En la lumo de la rezinaj torĉoj la hela kupro de la haŭto de Tais akre kontrastis sur la malhel-griza hararo de la ĉevalino. La eksilentintaj spektantoj povis vidi eĉ plej etajn moviĝojn de la amazono kaj Salmaaĥ. Per gracia paŝado la ĉevalino flanke ekiris de unu fosto ĝis la alia, baŭmis, klininte flanken la malgrandan maldikan kapon kaj salute svingante la antaŭajn hufojn. De ĉi tie Salmaaĥ, samtakte kun frapoj de la tamburino, ekiris, alterne ĵetante flanken jen la postaĵon, jen la antaŭaĵon, kaj Tais sidis rekte, kun senmovaj ŝultroj, turniĝante en la maldika talio konforme al la svinga iro de la ĉevalino.

Tradancite du rondojn, la atenanino subite sendis Salmaaĥ-on galopi. Hesiona furioze ekfrapis la tamburinon, kaj la makedonoj, ĉiuj estante bonegaj rajdistoj, ekkriegis en la ritmo de la kuro.

Imitante la legendajn stiganorojn[22], Tais dum rapidega galopo ekstaradis sur unu genuon, turnadis la vizaĝon al la vosto, sterniĝadis sur la dorso, brakumante la larĝan krutan kolon de la ĉevalino.

La hetajro ree baŭmigis la ĉevalinon, Salmaaĥ ekturnis sin rapide kaj bele, farante po du turniĝojn al diversaj flankoj. Krioj de admiro fariĝadis ĉiam pli laŭtaj. Kuraĝigita de ili, Tais irigis la ĉevalinon per egalmezura troto kaj ekstaris je la tuta alto sur ĝia dorso, tenante sin je tufo de la longa kolhararo kaj senriproĉe ekvilibrante.

Sklavoj nerimarkite sternis sur la korto pezajn palmajn tabulojn. Tais ree eksidis sur la ĉevalinon, ĉesis rideti, ŝia vizaĝo serioziĝis. La tamburino de Hesiona komencis dialogon de sonoroj kun frapoj, ruliĝante en ritmo de fiera danco. Kaj Salmaaĥ, obeante al la genuoj de la hetajro, frapadis per ĉiuj kvar hufoj al la resonanta ligno. Du, kvar batoj per la antaŭaj piedoj, poste paŝoj malantaŭen, ree sonora rulado de la antaŭaj... Du, kvar, ok, dek du — paraj batoj estis plirapidiĝantaj, la ĉevalino jen impetadis antaŭen, jen eksidadis malantaŭen. Tais retrofleksiĝadis arke, celante la mamojn al la malhela ĉielo.

Hesiona jam ne kapablis stari kviete, dancis sur la loko, per ĉiuj fortoj skuante la tamburinon! La ĉevalino same komencis salteti, kiel en galopo, batante samtempe per tri piedoj, subĵetante la gropon kaj ree levante la kapon.

Subite Tais desaltis de sur la dorso de Salmaaĥ. Apogiĝante sur la ĉevalino per la dekstra mano, ŝi komencis plenumi strangan ritan dancon. Leviĝante sur la fingrojn de la dekstra piedo, la hetajro alte levadis la maldekstran, kaptadis ties maleolon per la maldekstra mano, etendita antaŭen. Antaŭ la hufoj, frapantaj la tabulojn, la korpo de Tais desegnis triangulon per fleksita korpa pafarko, kvazaŭ fermitan supre literon «gamma». Poste ambaŭ manoj etendiĝis sur la nivelo de la ŝultroj samtakte kun forta fleksiĝo de la korpo, kaj la dekstra piedo transiris en la pozicion de la maldekstra. Kaj ree por momento desegniĝis triangulo, dum Salmaaĥ estis moviĝanta cirkle, preta turniĝi per la alia flanko. Tiam Tais surflugis la dorson de la ĉevalino kaj deglitis de sur ties alia flanko, ripetante la triangulon de la stranga danco. Seninterrompa muĝo staris sub la markezo. Leontisko ĵetis sin antaŭen. Lin haltigis Nearĥo... Ptolemeo ŝajnis ekstere trankvila. Firme kunkroĉinte la manojn, li estis alpremanta ilin al la brusto, ĵetante rigardojn al la tesaliano. Eĉ Aleksandro leviĝis kaj preskaŭ kunpuŝiĝis kun Lizipo, apoginta sin je kolono apud la tablo. La fama skulptisto estis observanta tiel, kvazaŭ de tio dependis tuta lia vivo, la ŝanĝiĝeman ludon de muskoloj de la ĉevalino kaj la rajdantino, jen kuniĝantaj en unu peno, jen kombinantaj ritmojn de la moviĝo de la homo kaj la kvarpiedulo. Lasta salto de Salmaaĥ — kaj denove Tais estis sur ĝia dorso, kaj la baŭmigita ĉevalino riverencis al ambaŭ flankoj. Poste Tais starigis la ĉevalinon sur la genuojn, kun la kapo al Aleksandro, kaj mem, desaltinte sur la teron, salutis lin. La muĝo de admiro plifortiĝis tiom, ke Salmaaĥ ekstaris, alpremis la orelojn, kaj, strabante per la okulo, komencis retropaŝi al malaltaj arboj malantaŭ la «scenejo». Ĝian bridon subkaptis Hesiona.

Aleksandro manvokis Tais-on. Sed la hetajro kovris sin per franĝa egipta mantelo kaj forkuris. La mordantan ĉevalan ŝviton necesis forlavi kiel eble plej rapide, kaj vestiĝi por la festeno.

La ĉevalisto estis ankoraŭ promeniganta la varmigitan Salmaaĥ-on malantaŭ la arbusta barilo de la ĝardeno, kaj Tais jam aperis sub la markezo en oranĝa ĥitono kun tri rubandoj — blua, blanka kaj ruĝa, enplektitaj en la nigran densaĵon de ŝiaj krispaj haroj.

Antaŭ ol Ptolemeo aŭ Leontisko sukcesis ion diri, la hetajro alvenis al Aleksandro. La reĝo de la makedonoj prenis ambaŭ ŝiajn manojn, kisis kaj sidigis ŝin al tripieda helena tableto inter si kaj larĝŝultra ĝibeta homo kun mallonga barbeto, ĉirkaŭanta la maldikan vizaĝon, kun saĝa kaj laca rigardo.

— Rigardu al ŝi bone, Lizipo!

Tais tremeris kaj turnis sin al la fama skulptisto, forlasinta Helenujon, por akompani la junan venkinton de la persoj. La skulptisto brakumis Tais-on je la ŝultroj, rigardante en ŝian vizaĝon kun senceremonieco de pentristo aŭ kuracisto. La hetajro ekvidis, ke li tute ne estas ĝibeta, sed nur ŝajnas tia pro kutimo kliniĝi antaŭen, atente fiksrigardante.

— Por kio, reĝo? — Tais ne povis alparoli la makedonon per la nomo, kvankam ŝi sciis, ke Aleksandro aĝas nur dudek kvar jarojn, nur je unu jaro pli, ol ŝi. Tian potencan forton ricevis la juna militestro, ke eĉ la aŭdaca atenanino humiliĝis antaŭ li. Ĝenerale familiareco ne estis en ŝia karaktero.

— Aleksandro deziras, — respondis Lizipo anstataŭ la reĝo, — ke mi iam faru vian statuon en aspekto de reĝino de amazonoj. Ekde la infaneco li revadis ripeti la historion de Tezeo kaj Hipolita, sed kun ĉagreno eksciis, ke la rajdistinoj de Termodonto antaŭlonge malaperis, restis nur la legendo. Tamen vi hodiaŭ montriĝis vera ilia heredantino. Vidu, kiel voras vin per la okuloj nia heroo Leontisko!

Tais kliniĝis antaŭ Aleksandro en afekta petego:

— Indulgu, ho reĝo! Miloj da pentraĵoj sur vazoj, lutroforoj, leŭkifoj, sur freskoj kaj bareliefoj de temploj jam dum tricent jaroj montras, kiel bravaj helenaj militistoj venkas, buĉante amazonojn, kaptas ilin. Ĉu vi rimarkis, ke la amazonoj plejparte estas eĉ senĉevalaj, por neniel alti super la viroj?

— Kion vi subkomprenas? — kun intereso demandis Lizipo.

— Ajnajn vazojn, ruĝfigurajn, nigrafigurajn de la tempo de la unua olimpiko kaj eĉ antaŭ tio. Pentristojn ajnajn — famajn kaj nefamajn: Eŭfronion, Eŭĥarideson, Andokideson, Arĥesilaon, ĉu eblas memori ĉiujn?! Kaj ĉie herooj Tezeo, Heraklo, Aĥilo trenas je la haroj malfeliĉajn amazonojn, batas per klaboj falintajn sur la genuojn, enpikas en iliajn brustojn glavojn kaj lancojn. Malmulte mi vidis bildojn, kie amazonoj estas montritaj sur ĉevaloj, kiel ili devas esti, eĉ malpli — kie ili trafas virojn en batalo.

— Nu, tio ja estas sur vazoj, des pli sur antikvaj! — kontraŭis Lizipo.

— Tute ne! Rememoru la rabon de Antiopa en la bareliefoj de la templo de Apolono! Kaj nia Partenono!! Ĉu vi vere forgesis la grandan pentraĵon de Mikono en la pinakoteko de Ateno, en la maldekstra alo de Propileo, kie helenaj militistoj senkompate batas amazonojn. Ĝi estis pentrita antaŭ jarcento aŭ pli.

— Kion do vi volas diri per tio? — kuntiris la brovojn Aleksandro.

— Kiam vira fiero estas vundita, vi komencas elpensi fabelojn por praviĝo. Kaj artistoj penas montri tiun mensogon kiel eble plej versimile.

— Por kio do artistoj faras tion? — diris Lizipo.

— Ja ili estas viroj same! Kaj por ili same estas neeltenebla eĉ penso pri virina supereco.

Nerimarkite alirinta Leontisko ekaplaŭdis.

— Kion vi admiras? — malbonkore demandis Ptolemeo.

— La saĝon de la amazono. Kaj la veron.

— Ĉu vi vidas ĉi tie veron?

— Almenaŭ en tio, ke nur de la amazonoj ĉiuj ĉi malvenkoj, kiujn tiom volonte montradis atenanoj, ne forprenis kuraĝon, kiel de la beotoj kaj de la atenanoj. Temiskiron, ilian ĉefurbon, prenis Heraklo, parto de la amazonoj pereis ĉe Ateno, tamen ili venis al la muroj de Trojo por batali kontraŭ la helenoj. Tion al ili ne povas pardoni la posteuloj de tiuj, kiujn la amazonoj batadis, timigante per sia nesentemo al vundoj!

Aleksandro gaje ekridis, kaj Ptolemeo ne trovis, per kio kontraŭdiri al la tesaliano. Lizipo demandis Tais-on:

— Diru, kial al vi venis la ideo elpaŝi en la hipogineso nuda?

— Antaŭ ĉio, pro konformo al la legendoj. La veraj amazonoj, dediĉitaj al Artemiso junulinoj de Termodonto, vivintaj je mil jaroj antaŭ ni, ĉiam bataladis kaj rajdadis nudaj sur ĉevaloj sen ŝvitkovriloj. La absurda elpensaĵo, ke ili kvazaŭ forbruligadis unu mamon por arkpafado, estas malĝusta almenaŭ tial, ke ne ekzistas eĉ unu antikva bildo de senmama amazono. La stiganoroj pafadis aŭ rekte antaŭ si super la oreloj de la ĉevalo, aŭ, preterante la malamikon, ili turnadis sin kun la vizaĝo al la vosto kaj pafadis de sur la ĉevala gropo. Verajn amazonojn vi povas vidi sur malnovaj klazomenaj vazoj kaj krateroj. Tio estas fortikaj, eĉ diketaj nudaj junulinoj, rajdantaj sur fortaj ĉevaloj, akompanataj de barbaj ĉevalistoj kaj hundoj. La ioniaj kaj kariaj virinoj, kutimiĝintaj al libero, ne povis paciĝi kun la kruda konkero fare de la doriaj invadintoj. La plej kuraĝaj, fortaj, junaj foriradis norden, al Ponto-Eŭkseno, kie kreis la civiton de Temiskiro. Tio estis ne etno, sed sanktaj virgulinoj de Artemiso, poste de Hekato. Malkleraj historiistoj kaj pentristoj konfuzis ilin kun la skitinoj, kiuj same estas bonegaj batalistinoj kaj rajdistinoj. Tial tre ofte amazonojn oni montras vestitaj de la piedoj ĝis la kapo, en skita vesto aŭ kiel kapadokianinojn kun iliaj mallongaj eksomidoj.

— Vi devas instrui historion en Likeo aŭ Akademio! — ekkriis mirigita Lizipo.

Gajaj lumetoj ekbrilis en la okuloj de Tais.

— El Likeo mi apenaŭ sukcesis fuĝi, konatiĝinte kun Aristotelo...

— Al mi li nenion rakontis pri tio, — interrompis ŝin Aleksandro.

— Kaj ne rakontos — pro la sama kaŭzo, pro kiu oni pentras batadon de amazonoj. Sed diru, ho skultpisto, ĉu aŭdis vi iam, ke virino instruis plenaĝajn virojn pri io, krom amo? Eble nur Sapfo, sed kiel al ŝi venĝis la viroj! Kaj ni, hetajroj-amikinoj, ne nur distras, konsolas, sed ankaŭ instruas virojn, ke ili scipovu vidi en la vivo belon...

Tais eksilentis, kvietigante la ekscititan spiradon post la longa parolo, kaj la ĉirkaŭaj viroj kun malkaŝa intereso rigardis al ŝi, ĉiu en sia maniero pripensante la diritan.

— Kaj ankoraŭ, — ekparolis Tais, turnante sin al la skulptisto, — vi, kies nomo ne senkaŭze estas «Liberiganta ĉevalojn», komprenos min, samkiel ili ĉiuj, — la hetajro almontris en direkto de Leontisko kaj la makedonoj, — regantoj de ĉevaloj. Kiam vi rajdas laŭ danĝera vojo aŭ rapidas en furioza galopo, ĉu ne malhelpas al vi persa ŝvitkovrilo aŭ alia substernaĵo? Kaj se inter vi kaj la ĉevala korpo estas nenio, ĉu ne kuniĝas en unu moviĝo viaj tendenoj kaj muskoloj kun la ĉevalaj, laborantaj akorde kun la viaj? Vi respondas al plej eta ŝanĝiĝo de la kura ritmo, sentas nedecidemon aŭ kuraĝon de la ĉevalo, komprenas, kion ĝi povas... kaj kiel firme tenas vin la hararo ĉe subita puŝo aŭ stumblo de la ĉevalo, kiel precize respondas tiu al ordono de la fingroj de viaj piedoj aŭ al turno de la genuoj!

— Laŭdon al la vera amazono! — ekkriis Leontisko. — He, vinon je ŝia sano kaj belo! — Kaj li levis Tais-on sur la flekso de la brako, kaj per la alia mano alportis al ŝiaj lipoj kalikon kun valorega roza vino. La hetajro gustumis, merginte la fingrojn en liajn mallongajn tonditajn harojn.

Ptolemeo afekte ekridis, apenaŭ retenante elŝiriĝantan ĵaluzon.

— Vi bone parolas, mi scias, — diris li, — sed tro entuziasmiĝas, por esti verema. Dezirus mi scii, kiel eblas igi furiozan ĉevalon senti tiujn etajn fingrojn, — li neglekte tuŝis la piedon de la hetajro en malpeza sandalo.

— Demetu la sandalon! — postulis Tais. Ptolemeo obeis, ne komprenante.

— Kaj nun mallevu min sur la plankon, Leontisko! — Kaj Tais streĉis la piedon tiel, ke, apoginte sur la dikfingro de la piedo, ŝi ekturniĝis sur la glata planko.

— Ĉu vi komprenis nun?! — ĵetis ŝi al Ptolemeo.

— Per tia fingreto, se bati trafe, eblas senigi je idaro, — ekridis Leontisko, fintrinkante la vinon.

La simpozio daŭris ĝis la mateno. La makedonoj iĝadis ĉiam pli ebriaj kaj senĝenaj. Aleksandro sidis senmove en valorega fotelo de faraono el nigra ligno kun oro kaj eburo. Ŝajnis, li revis pri io, rigardante super la kapoj de la festenantoj.

Ptolemeo etendadis al Tais la avidajn manojn. La hetajro forŝoviĝadis laŭ la benko al la fotelo de Aleksandro, ĝis la granda reganto mallevis sur ŝian ŝultron sian pezan kaj fidindan manon.

— Vi laciĝis. Vi povas iri hejmen. Lizipo akompanos vin.

— Kaj vi? — subite demandis Tais.

— Mi devas esti ĉi tie, kiel devas ankoraŭ multon, sendepende de tio, ĉu mi ŝatas tion aŭ ne, — mallaŭte kaj, kiel ŝajnis, bedaŭre respondis Aleksandro. — Mi dezirus alion...

— Reĝinon de la amazonoj, ekzemple! — diris nesciate el kie aperinta Lizipo.

— Mi pensas, ke la amazonoj, dediĉintaj sin al Artemiso kaj al la sola celo de la milito por sia memstareco, estis tute sentaŭgaj amatinoj. Kaj vi, ho reĝo, ekkonus nenion, krom malfeliĉo, — diris la hetajro.

— Ĉu malkiel kun vi? — Aleksandro kliniĝis al Tais, kiu ruĝiĝis, kiel knabino.

— Ankaŭ mi ne estas por vi. Vi bezonas reĝinon, regantinon, se entute povas virino esti apud vi.

La venkinto de persoj ĵetis atentan rigardon al Tais kaj, nenion dirinte, forpermesis ŝin per movo de la mano.

Kune kun la skulptisto ili eliris en la ĝardenon, kaptinte momenton de kolera disputo inter la ebriiĝintaj proksimuloj. Tuj kiam ili iĝis en ombro de arboj, Lizipo mallaŭte demandis:

— Ĉu vi estis inicita de orfeistoj? Kia estas via sekreta nomo? Ĉu multe estis malkovrite al vi?

— Malmulte, — sincere konfesis la hetajro. — Kaj mia orfeisma nomo estas Tiju.

Eksciinte pri la delosa filozofo, Lizipo perdis sian malfidemon kaj konsilis al Tais porti trikolorajn rubandojn en profundo de Persujo. Lizipo estis konvinkita, ke la definitiva venko super la persoj estas baldaŭa kaj Aleksandro estas senceda en atingo de tiu giganta celo.

La zoroastristoj en Persujo kultas la bonon en aspekto de vira diaĵo Ormuzdo, eterne batalanta kontraŭ la malbono — Arimano. La vesto de Ormuzdo havas la samajn tri kolorojn de Muzo — blankan, ruĝan kaj bluan.

— Mi devas renkontiĝi kun vi, tuj kiam Dario estos definitive venkita, kaj mi aranĝos por mi en Persujo konstantan atelieron. Vi estas malfacila modelo por artisto. En vi estas io rara, — finis la skulptisto.

— Sed ĉu mi ne maljuniĝos ĝis tiam? — ekridis Tais.

— Stulta, vi ne konas Aleksandron! — respondis Lizipo.

Hejme atendis Hesiona, fuĝinta el la simpozio pli frue, kune kun Nearĥo. La ravita kretano gratulis Tais-on pri la senekzempla sukceso, kaj la tebanino ĝoje dancis tra la ĉambro ĉirkaŭ ili ambaŭ.

— Tiu kavaleriestro — li tute, tute estas trafita de Eroso! — kun ridego rememoris Hesiona. — Vi konkeris faman heroon, simile al Hipolita!

Tais petis Nearĥon rakonti, per kio gloriĝis Leontisko.

En la batalo ĉe Iso Aleksandro iĝis premfermita en la ĉeborda valo fare de grandegaj trupoj de la persoj. Ilia kavalerio, kelkoble pli granda, ol la kavalerio de la makedonoj, ĵetis sin de la montetoj sur la bordon, transiris la rivereton kaj atakis la dekstran flankon de la armeo de Aleksandro, konsistantan el la tesalia kavalerio. Aleksandro ĵetis por helpo frakiajn rajdistojn kaj bonegajn Kretajn arkpafistojn sub komando de tre sperta militestro Parmenio.

La tesalia kavalerio sukcesis teni la maran bordon ĝis kiam la gvardio de Aleksandro — la peza kavalerio de «kamaradoj»-hetajroj kaj ŝildistoj preparis teruran baton en la centron de la persaj trupoj, fuĝiginte Darion kaj garantiinte la venkon.

Pro heroeco en la batalo sur la mara bordo la tesaliaj rajdistoj meritis rajton la unuaj prirabi Damaskon sub komando de Parmenio. Evidentiĝis, ke en Damasko estis kolektita la tuta ekipaĵo de la persa armeo: ĉaroj, sklavoj, mono kaj trezoroj. Tial Leontisko nun posedas nemalgrandan riĉaĵon. Lin rekompencis ankaŭ Aleksandro inter la ceteraj, bone montrintaj sin en la batalo, dividinte inter ili tri mil talantojn, akiritajn sur la batalkampo en la persa tendaro.

— Kvankam, probable, Ptolemeo havas eĉ pli da riĉaĵo. Tiu militestro estas saĝa kaj pacienca, scipovas kolekti kaj atendi. Mi opinias, ke estos li, kiu posedos vin, sed ne Leontisko, flama, kiel Aleksandro, — finis sian rakonton la kretano.

Tais nur skue levis la kapon sub ruza kaj amanta rigardo de Hesiona.


Ankoraŭ ne venis la unua monato de printempo — Muniĥiono, sed Tais denove trafis sur la ŝipon de Nearĥo kune kun sia amikino kaj Salmaaĥ. Ili estis navigantaj laŭ la orienta branĉo de Nilo tra Bubasto ĝis la Unua kanalo, kiu estis elfosita laŭ ukazo de Dario kaj kunigis Egiptujon kun la Eritrea maro kaj Persujo. Antaŭ tricent jaroj la kanalon ordonis fosi egipta faraono Neĥo, ĝuste tiu, laŭ kies ukazo fenicoj faris senekzemplan maristan heroaĵon, ĉirkaŭirinte tra la sudo tutan Libion, de Egiptujo ĝis la Heraklaj Kolonoj, kaj ree venis en Egiptujon. Tamen la laboro de egiptaj sklavoj restis nefinita. Nur post du jarcentoj Dario la Unua, disponante grandegan kvanton da militkaptitoj, finis la vojon ekde la Nila branĉo ĝis Sukoto, kuŝanta sur la Amaraj lagoj antaŭ la Golfo de Herooj — mallarĝa debranĉiĝo de la maro inter la Arabia kaj la Sinaja dezertoj. En Sukoto Tais forlasis la ŝipon de Nearĥo kaj unuafoje disiĝis de Hesiona por longe, eble, por ĉiam. Nearĥo direktis sin al Eŭfrato por konstrui floton, por ekiri al Babilono post ordono de Aleksandro. En siaj profunde pripensitaj planoj la granda militestro tamen konsideris ankaŭ eblon de malvenko. En tiu okazo Aleksandro ne deziris ripeti la malfacilan Anabazon — la militiron de helenoj al la maro tra montoj kaj stepoj de Kapadokio kaj Armenio. La helenajn dungosoldatojn tiam neniu persekutis. Sed se foriri, havante sur la ŝultroj armeon de persoj, do ne eblos konservi siajn militistojn kaj la propran vivon. Aleksandro opiniis, ke la solvo estos retiriĝi al Eŭfrato, surŝipigi la militistaron kaj fornavigi disde la persekutantoj... Okaze de venko Nearĥo devis veni en Babilonon. Ĝuste tie intencis renkontiĝi ambaŭ amikinoj.

La lastan nokton antaŭ la veno al Sukoto ili pasigis sen dormo en la ĉambro de Tais. Malvarmeta sinaja vento penetradis tra dikaj kurtenoj, ŝancelante malhelan flamon de lumigilo kaj devigante la amikinojn pli dense alpremiĝi unu al la alia. Hesiona rememoris la jarojn, pasigitajn ĉe Tais, la ridindan ĵaluzon de Klonaria al la «serpentidino», gajan petolemon de la fama hetajro — tiam preskaŭ knabino, kaj nun tiom brila en sia reĝineca belo. Tais negis sian imagitan grandecon kaj rememorigis pri la vere dieca Egesiĥora. Ili ambaŭ ĝissate ploris, malĝojante kaj pri la spartanino, kaj pri la propra disiĝo.

El post malaltaj kaj mornaj orientaj montetoj leviĝis la blindiga suno, kiam sur la varfon estis ĵetitaj albordigaj ŝnuroj. Tuj aperis Ptolemeo en arĝente brodita fenica mantelo, kun tuta amaso da siaj kamaradoj. Ili salutis la venintojn per laŭtaj krioj, kiuj timigis Salmaaĥ-on, kiel en la memfisa simpozio. La ronkantan ĉevalinon, batantan per la antaŭaj kaj la postaj piedoj, Tais mem transirigis sur la varfon kaj transdonis al spertaj ĉevalistoj. Tais kaj Hesiona ne ekvidis malpurajn kurbajn stratetojn de la urbeto, ankoraŭ malplena pro la milito. Oni ekveturigis ilin sur ĉaro laŭ la norda bordo de negranda sala lago, al la oriento, kie sur ŝtupego de la valo situis la tendaro de la superaj estroj de Aleksandro.

La neevitebla simpozio finiĝis frue — Nearĥo hastis. Ĉe la noktomezo Tais kun la okuloj, ŝvelintaj pro larmoj, revenis el la adiaŭa festeno en preparitan por ŝi luksan tendon, kiu apartenis antaŭe al iu persa altrangulo.

Neniam pensis la hetajro, ke tiel forta iĝos malfeliĉo de disiĝo kun ŝia eksa sklavino. Ankoraŭ ne kuraciĝis la vundo pro la perdo de Egesiĥora kaj Menedemo. La atenanino sentis sin speciale soleca ĉi tie, sur la dezerta deklivo, antaŭ vojaĝo en nekonataĵon.

Kvazaŭ diveninte ŝian animstaton, malgraŭ la malfrua horo, al ŝi venis Ptolemeo. Li distris Tais-on per rakontoj, kaj ŝi ree metiĝis sub ĉarmon de lia saĝo, lerta parolo, mirinda observemo. Ekde la komenco de la vojaĝo la makedono skribadis vojan taglibron, per avaraj, precizaj registraĵoj fiksante mirindajn eventojn. Se kretano Nearĥo rimarkadis precipe naturon de maraj bordoj, do Ptolemeo superis ne nur kiel militisto, sed ankaŭ kiel esploristo de moroj kaj vivo de popoloj de konkeritaj landoj. Kaj certe, grandan parton de atento Ptolemeo donadis al virinoj, al moroj de amo kaj geedziĝo, kio same forte interesis ankaŭ Tais-on. Li rakontadis pri teruraj popoloj, loĝantaj profunde de Sirio kaj Arabio. Ili tre malalte taksas virinojn, opinias Afroditon Pandemos la diino de malĉasto, ne komprenante ŝian altan donacon al la homoj. Ili ne komprenas, ĉar timas la amon, antaŭ kiu ili sentas sin neplenvaloraj kaj, evidente, kriplaj, ĉar ili strange timas la korpan nudecon. Ĝuste ĉe ili la virino ne rajtas eĉ antaŭ la edzo montriĝi nuda. Neplenvaloraj en Eroso, ili estas avidaj pri manĝo kaj juvelaĵoj kaj tre timas la morton, kvankam ilia vivo estas obtuza kaj malbela. Nur imagu, ili ne komprenas desegnaĵojn kaj pentraĵojn, ne kapablas rekoni bildojn. Estas senutile paroli al ili pri belo, kreita de pentristo. Tiel vivas ili sur randoj de dezertoj, sen ĝojo, en militoj kaj malpacoj.

— Do, ĉu ili tute malakceptas virinojn? — miris Tais.

— Tute ne! Ili soifas havi ilin kiel eble plej multe. Fajro de deziro bruligas ilin senĉese, ĉar ili penas subpremi ĝin per perversoj kaj ruzo. Ilia krudeco en amoraj aferoj ŝajnas al ni bruta. Eĉ iliaj kantoj, kiuj devus prikanti Eroson, estas malpuraj. Ekzemple, por heleno malbona odoro de homo estas abomena. Sed tiuj barbaroj ĝuas odoron de ŝvito de siaj amatinoj. Ilin altiras ankaŭ neordinara kriplaĵo de korpo aŭ karaktero.

— Mi kompatas ilin, — malgaje diris Tais, — sed, eble, ili estas kuraĝaj en batalo, ne fordonante siajn sentojn al virino, belo kaj amo?

— Male, ili estas malkuraĝaj en aferoj de ĉasado, rajdkonkurado kaj bataloj! Iliaj edzinoj estas sklavinoj, ili povas eduki nur sklavojn. Tia estas repago pro iliaj malkleraj kaj timigitaj virinoj.

— Vi pravas! — ekflamis Tais. — Tre liberaj estas la lakoninoj, kaj neniu pli kuraĝa, ol la spartanoj kiel popolo, ekzistas en la mondo. Ilia heroeco estas legenda, samkiel la gloro de iliaj virinoj.

— Povas esti, — malvolonte konsentis Ptolemeo kaj, rimarkinte la oran ĉeneton sur la kolo de la hetajro, demandis severe: — Ĉu aldoniĝis steletoj post la mia?

— Certe. Sed malmulte — nur unu. Mi maljuniĝis.

— Estus bone, se ĉiuj tiel maljuniĝadus, — grumblis Ptolemeo. — Montru! — Kaj, ne atendante, mem eltrenis la ĉeneton eksteren.

— Dek du radioj! Kaj «mu» en la centro — ĉu estas same dek du, aŭ tio estas la nomo?

— La nomo kaj la nombro. Sed ĉu ne tempas — post la montetoj jam tagiĝas?

Ptolemeo malafable eliris ne adiaŭante. Tais ankoraŭ ne vidis lin tia kaj nekomprene levis la ŝultrojn, plonĝante sub la malpezan, varman kovrilon kaj rezigninte eĉ la vesperan masaĝon, kiun intencis fari al ŝi la nova sklavino. Tiu junulino el Kipro, aĉetita en Sirio, pravigis la moknomon, donitan al la kipraninoj. «Ŝtuparetoj» oni nomis ilin pro servileco, kun kiu ili submetadis la dorsojn al siaj sinjorinoj, kiam tiuj suriradis sur ĉaron. Ŝi ne plaĉis al la atenanino, kaj Tais decidis adiaŭi ŝin. La dua sklavino — kolera kaj fiera fenicino, simila al pastrino de nekonata dio, sukcesis konkeri estimon de sia sinjorino kaj, siavice, komencis montri al ŝi sian simpation. La mornaj okuloj de Za-Aŝt rimarkeble varmiĝadis, haltante sur Tais, speciale kiam la sinjorino ne povis vidi ŝian rigardon. La tutan sekvan tagon Tais pasigis en sia tendo. La morna ĉirkaŭanta valo ne ekscitis intereson, kaj la tuta granda taĉmento de makedona kavalerio estis febre prepariĝanta al plua iro. Ĉiam estis alirantaj novaj centoj, kolektitaj el makedonoj, provizore disloĝiĝintaj en la Delto sur la konkeritaj fekundaj terenoj.

Laŭ antikva vojo tra Edomo en Damaskon, la trupoj iris ĝis Tiro — la ĉefa loko de kunveno de la armeoj. Estis komenciĝanta la unua etapo de la vojo, longa je kvar kun duono da miloj da stadioj, kiel nombris spertaj gvidistoj kaj vojskoltoj.

Tra dezertaj altebenaĵoj, tra montoj, kovritaj de densaj arbaroj, tra valoj kaj bordoj iris tiu vojo, vidinta militirojn de multaj popoloj, forgesitajn sangajn batalojn, fuĝadon kaj malfeliĉan iradon de sklavigitoj. Hiksosoj, asirianoj, persoj — multaj strebadis dum jarmiloj trafi en fekundan kaj riĉan Egiptujon. Eĉ skitoj el la malproksima oriento, de la kaŭkazaj teritorioj, pasadis ĉi tie, atinginte la limojn de Egiptujo.

La piediraj taĉmentoj de elitaj militistoj, uzante centojn da ĉaroj, forkaptitaj disde la persoj, ne dezirante forlasi la akiritajn riĉaĵojn, jam sendis sian havaĵon en Tiron kaj mem foriris tien. Aleksandro kun lia karaktera fulmrapideco antaŭis Ptolemeon kaj troviĝis jam en Tiro.

Tais diris al Ptolemeo, ke ŝi ne deziras uzi ĉaron. Dentfrakasa skuado de tiuj veturiloj sur ŝtonaj montaj vojoj malgajigus la tutan vojaĝon. La makedono konsentis kaj ordonis venigi Salmaaĥ-on, por ke spertuloj pririgardu la ĉevalinon antaŭ la longa veturo. Venis ankaŭ Leontisko — probable, la plej bona spertulo pri ĉevaloj en la tuta armeo de Aleksandro. Dum kelkaj tagoj, inklude la pasigitajn sur la ŝipo, en manĝon de Salmaaĥ oni aldonadis linsemon, por purigi la intestaron. Nun ĝia malhel-cindra hararo, kiun bonege purigis paflagonaj ĉevalistoj, brilis kiel malhela silko.

Leontisko movis la ungojn laŭ la dorso de Salmaaĥ, forte premante. La ĉevalino tremeris kaj ektiris sin. La tesaliano sursaltis ĝin kaj ekrajdis laŭ la valo. Egalmezura frapado de la hufoj igis spertulojn aprobe balanci la kapojn, tamen la estro de la tesalia kavalerio revenis malkontenta.

— Skua troto! Rigardu — la antaŭaj hufoj estas kvankam pli rondaj, tamen ne pli grandaj ol la postaj. La piedartikoj estas tro krutaj — ĝi baldaŭ fortretos la hufojn sur ŝtonaj vojoj de Sirio...

Tais, alkurinte la ĉevalinon, brakumis ĝin je la kolo, preta defendi sian favoratinon.

— Malvero! Ĝi estas bela, vi mem admiris ĝin en la festo. Vidu, kiel ĝi staras — piedo linie al piedo.

— La kruroj estas iom tro longaj, prefere estus malpli...

— Sed kia larĝa brusto!

— Jes, sed iom tro mallarĝa postaĵo. Krome vidu — ĝi havas longan kaj etenditan ingvenon, je tuta mano kaj ankoraŭ je du fingroj. Kvankam vi estas malpeza, sed se vi irados po dudek parasangoj, do al ĝi ne sufiĉos spirado.

— Antaŭ ĉio ne sufiĉos al mi. Aŭ ĉu vi komparas min kun vi mem?

La tesaliano ekridegis, la vertikala sulko sub lia nazradiko glatiĝis, la kuntiritaj sencedaj brovoj leviĝis, kaj la atenanino ekvidis en la minaca militisto tute junan homon, preskaŭ knabon. Male al la spartanoj, kalkulantaj maturecon nur ekde la tridekjara aĝo, la makedonoj komencadis servi kiel militistoj ekde dek kvar — dek kvin jaroj kaj ĝis dudek kvin jaroj iĝadis harditaj, ĉion spertintaj veteranoj. La estro de la tesalia kavalerio, evidente, same estis juna veterano, kiel multaj superaj estroj de Aleksandro.

— Pardonu min. Vi estas alligita al via ĉevalino, kiel devas esti ĉiu vera rajdisto. Kaj Salmaaĥ estas tute nemalbona ĉevalo. Tamen, se vi veturos en Azion kun ni, vi devus provizi vin per alia ĉevalo, kaj Salmaaĥ restos ĉe vi, almenaŭ por dancoj.

— De kie mi prenos alian ĉevalon! — diris Tais, ofendita pri sia ĉevalino. — Des pli — pli bonan, ol mia belulino...

Ŝi plaŭdfrapis Salmaaĥ-on al la kruta kolo, kaj tiu strabis per la malbonkora okulo al Leontisko, kvazaŭ komprenis, ke oni ĝin mallaŭdas.

Leontisko interŝanĝis rigardojn kun Ptolemeo, kaj la makedono mansvingis al iu.

— He, venigu la ĉevalon al sinjorino Tais!

La hetajro nenion sukcesis demandi, kiam de ie aŭdiĝis cizela hufofrapado. Knabo, retenante rufan kun kupra nuanco virĉevalon, elrajdis antaŭen kaj apenaŭ sukcesis haltigi la ardan ĉevalon, fleksiĝinte malantaŭen kaj tirante la kondukilojn per tuta sia pezo.

Tiu virĉevalo estis tuta kupre rufa, sen eĉ eta makulo, ĝi brilis fajrere. Sed la tondita kolhararo kaj la vosto, pufa, maldika ĉe la radiko, la tute nigraj kaj blue rebrilantaj okuloj kaj hufoj mirinde beligis la animalon. La atenanino neniam vidis ĉevalojn de tia koloro.

Al Tais tuj ĵetiĝis en la okulojn la plilongigita korpo kun krutaj flankoj kaj kruroj, pli mallongaj, ol de Salmaaĥ, la antaŭaj kun hufoj pli grandaj, ol de la postaj. Longa malkruta skapolo, longa postkolo, larĝa gropo — ĉiuj ĉi virtoj estis evidentaj eĉ por nespertulo. La levita kapo kaj la alte portata vosto donis al la ĉevalo speciale fieran aspekton. Pro la larĝaj plenblovitaj naztruoj la muzelo de la ĉevalo ŝajnis serioza, preskaŭ kolera. Sed sufiĉis rigardi en la grandajn bonkorajn okulojn de la animalo, kaj la timo perdiĝis. Tais kuraĝe aliris al la virĉevalo, preninte la kondukilojn el la manoj de la knabo, karesis ĝian kolon, kaj la rufa virĉevalo eligis mallongan, facilan henon.

— Ĝi agnoskas vin! — kontente ekkriis Ptolemeo. — Do, posedu ĝin! Mi delonge serĉis por vi Enetan ĉevalon de tiaj kvalitoj, kiaj renkonteblas en unu el cento de la plej pursangaj.

— Kia estas ĝia nomo?

— Boanergo (Ido de Tondro). Ĝi aĝas ses jarojn, kaj ĝi estas bone trejnita. Eksidu, provu.

Tais demetis militan mantelon, per kiu ŝi ĉirkaŭvolvis sin kontraŭ vento, ankoraŭfoje karesis la rufan virĉevalon kaj sursaltis sur ĝian dorson. La ĉevalo kvazaŭ atendis tion kaj tuj ekiris per larĝa, svinga troto, ĉiam pli rapidigante la kuron. Mirinde — post la troto de Salmaaĥ Tais preskaŭ ne sentis puŝojn. La ĉevalo estis balanciĝanta de unu flanko al la alia, batante per du hufoj samtempe. La interesita atenanino rimarkis, ke la ĉevalo movas samtempe ambaŭ piedojn de unu flanko — la antaŭan maldekstran kun la posta maldekstra, la antaŭan dekstran kun la posta dekstra. Tio estis amblulo — speco de ĉevaloj, sur kiuj Tais ankoraŭ ne rajdis.

Ravita de la kuro de la amblulo, Tais turniĝis, por sendi rideton al la grandaj spertuloj pri ĉevaloj, kaj nevole pli forte kunigis la genuojn. La sentema ĉevalo impetis antaŭen tiel, ke la atenanino retrokliniĝis, kaj ŝi devis por momento apogi sin per la mano sur la gropo de la ĉevalo. Ŝia forte elstarinta brusto kvazaŭ kuniĝis en unu strebo kun la etendita antaŭen kolo de la amblulo kaj kun flokoj de la longa kolhararo. Ondo de la libere subligitaj nigraj haroj ekstriiĝis laŭ vento super la ventumile flirtanta nigra vosto de la rufa ĉevalo. Tia por ĉiam restis Tais en la memoro de Leontisko.

Kvazaŭ dezirante montri, al kio ĝi kapablas, la rufa amblulo kuris pli rapide ol vento, glate portante la korpon kaj balanciĝante de unu flanko al la alia. Ĉiam pli ofta iĝadis frapado de la hufoj, sed ne malpligrandiĝis la spano de la iro, kaj al Tais ŝajnis, ke la tero mem kuras sub la piedojn de la mirinda ĉevalo. La sentema orelo de dancistino ne povis kapti eĉ unu eraron en la preciza ritmo, kiu rememorigis al la hetajro la duontintan ritmon de la danco de menadoj en la festo de Dionizo, — du batoj por unu tinto de gutoj de rapida klepsidro, uzata por kalkulo de tempo en dancoj.

La rufa amblulo elĵetadis la antaŭajn piedojn, kvazaŭ strebante preni pli da spaco. Tais, pleniĝinte je tenero, karesis ĝian kolon, kaj poste komencis gardeme reteni la impeton de la ĉevalo. Boanergo obeis ne tuj. Nur post kiam Tais forte kunpremis ĝin per la genuoj, ĝi komprenis spertecon kaj forton de la rajdantino kaj obeis al ŝi sen plua prokrasto. Kiam la amblulo ekiris paŝe, la atenanino eksentis, ke ĝia irmaniero estas malpli oportuna por tia rajdo, malgraŭ la tuta agrableco de la troto. Larĝe paŝante per unu flanko de la korpo, la virĉevalo kvazaŭ serpentumis sub la rajdantino, devigante ŝin iomete turniĝi jen al unu, jen al la alia flanko. Por rigardi antaŭen, Tais devis direkti moviĝojn de la malsupra parto de la korpo per facilaj turnoj de la torso samtakte kun la moviĝo de la virĉevalo. Tio ne ŝajnis laciga al la fleksiĝema dancistino, sed tamen ŝi irigis la amblulon rapidege al la tendaro, alflugis al la grupo de spertuloj kaj haltigis la ĉevalon ĝuste en tiu momento, kiam ili intencis desalti flanken.

— Kiel plaĉas al vi Boanergo? — demandis Ptolemeo.

— Tre!

— Ĉu nun vi komprenas, kio estas ĉevalo por malproksimaj vojaĝoj? Ĝi trairos trote tridek parasangojn. Kvankam sirianoj havas proverbon, ke ĉevalino pli bonas, ol virĉevalo, ĉar ĝi similas al serpento: pro varmego ĝi nur plifortiĝas, — tamen ĝi ne havas konvenan staturon.

— Jes! Rigardu al larĝeco de la gorĝo de tiu virĉevalo, rigardu, kiel alte ĝi portas la voston — ĝi ĝis la randoj plenas je vivoforto, — diris unu el la spertuloj. — Tia ĉevalo ne aĉeteblas kontraŭ tuta talanto, ĉar ĝi estas raraĵo.

— Tais same estas raraĵo! — diris Leontisko. — Interalie, kiu rimarkis...

— Mi, — elpaŝis antaŭen juna loĥago, — kaj la sinjorino, kaj la virĉevalo estas samkoloraj! Nur la okuloj estas malsamaj!

— Ĉu mi meritas pardonon? — demandis Ptolemeo.

— Pro kio? — miris la hetajro. — Tamen, se vi kulpas, pri tio vi scias mem. Tutegale vi meritas. Kaptu! — Kaj Tais desaltis rekte de sur la ĉevalo en brakumon de Ptolemeo, kiel ŝi plurfoje faris kun Menedemo. Sed se la potenca spartano staris roke, do Ptolemeo, malgraŭ tuta lia forto, ŝanceliĝis kaj preskaŭ faligis la hetajron. Ŝi retenis sin, nur forte ĉirkaŭpreninte lian kolon.

— Malbona antaŭsigno! — ekridis Tais. — Vi min ne retenos.

— Retenos! — memcerte ĵetis Ptolemeo.

Tais liberiĝis el liaj manoj, alkuris la amblulon kaj, tenere karesante ĝin, kisis la varman, molan muzelon.

Boanergo paŝis kelkfoje, fleksis la kolon kaj facile puŝis Tais-on per la kapo kun mallonga obtuzigita heno, pli ĝuste ronko. Ne eblis pli klare komprenigi, ke Tais plaĉas al ĝi. Laŭ signo de Ptolemeo sklavo donis al Tais pecon de miela hordea flano, kaj ŝi, senbridiginte la amblulon, manĝigis ĝin per la frandaĵo. Manĝinte, la virĉevalo frotiĝis je ŝia ŝultro, kaj, kiam oni estis forkondukantaj ĝin, al Tais ŝajnis, ke ĝi, retrorigardinte, palpebrumis al ŝi, tiom ruza estis ĝia muzelo.

Malgraŭ ĉiuj penoj de Ptolemeo, la antaŭaj rilatoj kun Tais ne renaskiĝis. La arda, petolema kaj kuraĝa knabino, ŝajninta al la makedono ideala amatino, cedis la lokon al alia virino, ne malpli kuraĝa, sed kun pli granda interna forto kaj mistera en siaj interesoj. Ili ne koincidis kun la interesoj de Ptolemeo mem, sagaca praktikulo kaj bona stratego. Per avido al scioj Tais rememorigis al li Aleksandron mem. Forte enmemoriĝis al Ptolemeo unu nokta konversacio, kiam li penis interesigi Tais-on pri politiko.

Longe rezonante pri ideoj de Platono, Aristotelo, atena demokratio, sparta milita ŝtato, li diris pri neceso de kreo de nova urbo, pli brila kaj glora, ol Ateno. La posedaĵo de Aleksandro jam iĝis forta imperio, okupante la tutan bordon de la Interna maro ekde Helesponto ĝis la libiaj bordoj. Neniu el la antaŭaj ŝtataj establoj: civito (urbo-ŝtato), monarĥio, oligarĥio konvenis al tiu ĉi regno — nenio, krom tiranio, tio estas regado de unu homo, potencanta per milita forto. Sed tiranio estas nedaŭra, milita feliĉo estas ŝanĝiĝema, eĉ pli hazarda estas la vivo de militestro, des pli de tiom arda batalisto, kiel Aleksandro. Necesas jam nun fari klaran planon de konstruado de la imperio de Aleksandro, sed la reĝo eĉ ne pensis pri nomo de sia ŝtato...

Ptolemeo rimarkis, ke Tais enuas kaj aŭskultas nur pro ĝentileco. Responde al lia afekta indigno Tais trankvile diris, ke ĉiuj ĉi pensoj ŝajnas al ŝi nematuraj. Oni ne fantaziu anticipe pri elpensitaj ideoj, sed faru tion, kio estas pli bona por la homoj nun, en la efektiva momento.

— Por la homoj? Por kiuj homoj? — incitite demandis Ptolemeo.

— Por ĉiuj!

— Kiel por ĉiuj?! — La makedono stumblis, ekvidinte indulgan rideton, glitintan en la vizaĝo de la hetajro, kaj subite rememoris, ke la samon diris al li Aleksandro en siaj rezonadoj pri homonojo — egaleco en racio de ĉiuj homoj.


La vojo sencede iris al la nordo. Pli ofte renkontiĝadis insuloj de arbaroj, per verdaj fortikaĵoj altantaj meze de grizeta maro da veproj sur deklivoj. Por Tais ekde la infanaĝo estis kutimaj malmolaj, skrapantaj densejoj de arbustaj kverkoj, pistakujoj, mirtoj. Same kiel en Helenujo, renkontiĝadis plektokreskaĵoj de nigratrunkaj arbutoj, malhelaj bosketoj de laŭroj, kie la aero estis sufoka eĉ dum freŝaj tagoj. La atenanino ŝatis altajn pinojn, larĝbranĉajn, longpinglajn, kun mola tapiŝo de pinglaro kaj oblikvaj sunaj radioj, trairantaj arbajn kronojn. Kiam la vojo ekiris tra krestoj kaj plataj pintoj de montovicoj, la militistaron ĉirkaŭis praa potenco de antikvaj cedraj kaj abiaj arbaroj. Dikegaj, tuberaj trunkoj de abioj, kun rektaj branĉoj, klinitaj malsupren, kiel ĉe piceoj, ŝirmadis la tutan mondon, kreante fermitan, duonmalluman regnon de silento kaj fremdiĝo. Tra ilia brilanta malmola kaj mallonga pinglaro estis apenaŭ penetranta la potenca siria suno. La vojo sinuadis inter grandegaj, orgojlaj kaj krudformaj arboj, cedante al la arbaraj gigantoj. Neforgeseble impresis la atenaninon jam la unua renkontiĝo kun bosko de libanaj cedroj. Ĝis nun nur kverkoj kaj tre grandaj pinoj, kreskantaj en sanktaj lokoj, sugestis al Tais pian senton. En boskoj kaj arbaroj, kiel ajn grandaj estus fojfoje la arboj, ili perdadis sian apartecon, iĝadis amaso, el kiu la okulo kaptadis nur apartajn trajtojn, sume konsistigantajn bildon de arbo.

Sed ĉi tie ĉiu cedro estis persono, kaj multego da kolosaj arboj ne estis kunfandiĝanta en unu impreson de arbaro. Vicon post vico rimarkindaj, unikaj gigantoj estis alproksimiĝantaj, permesante pririgardi sin, kaj malaperadis malantaŭe post sinuoj de la vojo.

Trunkoj, dikaj ĝis dek ulnojn, kun skvamoj de kruda, sed ne dika ŝelo, samkoloraj kun la hararo de Salmaaĥ, estis kvazaŭ degelantaj pro sia propra pezo, per tuberoj kaj ŝvelaĵoj enradikiĝante en la ŝtonecan grundon. La cedroj komencadis branĉiĝi tre malalte, sinuante per grandegaj branĉoj de plej bizara formo. Serpentoj, hidroj, drakoj desegniĝadis sur la blindiga ĉielo. La arboj rememorigis al Tais pri hekatonkiroj — la centmanaj filoj de Geo, ribelintaj kontraŭ la ĉielo per sia tuta peza forto.

Malsupre sur deklivoj videblis pli sveltaj arboj, restintaj post la hakiloj de la fenicaj ŝipkonstruistoj kaj de la biblosanoj, provizintaj lignon por la Salomona templo. Tiuj gigantoj staris rekte, nemalofte disbranĉiĝante je du pintoj kaj disĵetante la potencajn branĉojn al neĉirkaŭprenebla vasto. Milionoj da malgrandaj branĉetoj, lanuge kovritaj de mallonga malhel-verda, fojfoje blueta pinglaro, etendiĝis horizontale, kreante platajn arabeskajn tavolojn, kiuj vicon post vico, simile al ŝtuparo de arboloĝantoj — driadoj, estis leviĝantaj supren.

Ptolemeo klarigis, ke ĉi tie estas nur senvaloraj restaĵoj de iam potencaj arbaroj. Pli norde ili iĝas ĉiam pli vastaj kaj majestaj, speciale en la Taŭraj montoj de Kilikio, en Suda Kapadokio kaj en Frigio. Tais, aŭdinte pri arbaroj, detruitaj ĉi tie, subite pensis, malgraŭ sia amo al belaj ŝipoj, ke eĉ tiuj gravegaj produktoj de la homaj manoj ne valoras unu forhakitan giganton. Neniigi kolosan arbon ŝajnis atenco de la homo al la sanktaj rajtoj de Geo, la nutristino, la ĉiodona. Sendube, tio devis esti punata per speciala malfavoro de la patrino-Tero. Ĉi tie la puno montriĝis en sennombraj sunbruligitaj montovicoj, kies ardigitaj ŝtonoj tage kaj nokte eligadis sufokan varmegon...

Preterinte la cedran boskon, la vojo elirigis la makedonan taĉmenton sur ŝtupegon de krutaj helrokaj montoj kun malabunda vegetaĵaro, striitaj de vertikalaj malhelaj ripoj, similaj al elstaraĵoj sur urbaj muroj. La vojo estis aliranta al la maro.

— Kaj ĉu ĉi tie ne estas bestoj? — demandis Tais. — Ĉu eblas ne timi pri la ĉevalo?

— Ie en la montoj renkonteblas leonoj kaj panteroj, sed ili iĝis maloftaj pro konstanta ĉasado al ili. Antaŭ kelkaj jarcentoj sur ebenaĵoj kaj montetoj de Sirio loĝis elefantoj de malalta speco. Al ili ĉasadis egiptoj kaj fenicoj, akiradis eburon por Kreto kaj definitive ekstermis la elefantojn.

Tais facile faradis transirojn po tricent stadioj dum tago. Ptolemeo ne hastis, por ke aliru la lastaj taĉmentoj el la Delto. Leontisko kun siaj tesalianoj forrajdis antaŭen. Antaŭ la disiĝo li instruis Tais-on uzi persan ŝvitkovrilon kun larĝaj rimenoj kaj batala surbrustaĵo. La atenanino, komence obstininta, baldaŭ taksis ĝian oportunecon en malproksima vojaĝo. Leontisko donacis al Tais vazon kun infuzaĵo el folioj kaj verda ŝelo de juglando, kuiritaj en vinagro. Ŝmiritaj per ĝi, Boanergo kaj Salmaaĥ ĉesis timi mordantajn muŝojn. La fiaj insektoj eĉ ne eksidadis sur la ĉevalojn. La tesaliano rakontis al Tais regulojn de ŝmirado de ŝvitintaj ĉevaloj, kaj nun la hetajro sencede kontroladis, ke ĉevalistoj ŝmiru la ĉevalon, ĉiam komencante de la piedoj. Se ĉevaloj laciĝas, iliaj oreloj malvarmiĝas. Leontisko rakontis, kiel necesas froti la orelojn, refortigante la ĉevalon. Kaj ankoraŭ multajn etajn, tre necesajn sekretojn eksciis Tais de Leontisko dum tiuj kvin tagoj, kiam la tesalianoj iris kune kun la taĉmento de Ptolemeo. Nun, post dekado da vojo, proksimume tri mil stadioj estis disigantaj la taĉmenton disde la limo de Egiptujo.

Antaŭ ŝtupegoj de nealtaj montoj aperis ebenaĵo, larĝiĝanta al la maro. Pezaj, fleksitaj trunkoj de ŝtonaj kverkoj kun iliaj malgrandaj, rondaj kaj malhelaj folietoj, pli similaj al etfoliaj laŭroj, kreis naturan fortikaĵon ĉirkaŭ ĝi. Ruinoj de antikvaj konstruaĵoj en la orienta parto de la ebenaĵo altis super senorde tumultantaj dometoj de loĝata urbeto. Tio estis Armagedono, unu el la «ĉaraj» urboj de la antikva reĝo Salomono, kun ĉevalejoj, kiuj antaŭ sep jarcentoj entenis kelkcent ĉevalojn. Ptolemeo rakontis al Tais pri antikva profetaĵo de hebreaj saĝuloj. Ĝuste ĉi tie, sur la ebenaĵo de Armagedono, okazos la lasta decida batalo inter fortoj de la malbono kaj militistaro de la bono. La profetoj ne indikis la tempon de la batalo. Poste Tais eksciis, ke filozofoj de Hindujo antaŭdiris la tempon de la decida batalo de la Lumo kaj la Mallumo, sed ne indikis la lokon. Ili opiniis, ke la granda batalo de la hindaj legendoj, aranĝita de duondiaj potenculoj por kontentigi vantemon kaj potencemon, pereigis la kremon de iliaj popoloj kaj komencis novan historian epokon de akumulado de kolero kaj despotismo — Kali-Juga-n. Ĝuste post la fino de Kali-Juga devis okazi la terura batalo.

Kuniginte ambaŭ profetaĵojn, Tais determinis, ke la batalo ĉe Armagedono okazos nur je dudek tri jarcentoj kaj duono post la jaro de ŝia naskiĝo, kaj miris, kiel povis homoj interesiĝi pri tio, kio povas okazi en nekredeble fora estonteco. Tamen rememorinte, ke en Hindujo oni eĉ pli, ol la orfeistoj, kredas je reenkarniĝo kaj vico de ripetaj naskiĝoj, ŝi komprenis. Se homo kredis je senfina daŭro de sia loĝado sur la tero, do estas ne mirinde, ke lin interesis eventoj ankaŭ de tiom malproksima estonteco. Tamen Tais mem ne povis kredi je eblo de senfinaj reenkarniĝoj. La orfeismaj revelacioj ankoraŭ ne venkis la ensuĉitajn kun patrina lakto helenajn konceptojn pri pasemeco de la tera vivo. Kaj senfina vagado en la obskuro de Hadeso logis neniun...

La vojo malleviĝis al la maro kaj ekiris laŭlonge de la bordoj ĝis Tiro mem. Ptolemeo subite ekhastis, kaj ili trarajdis la restintajn kvarcent stadiojn dum tago kaj parto de luna nokto. Por Tais, hardiĝinta jam sufiĉe, kun ŝia bonega virĉevalo, tiu lasta peno ne faris specialajn malfacilaĵojn. Al la fenicino Za-Aŝt Tais konfidis la ĉaron kun siaj aĵoj kaj Salmaaĥ-on. Alveturinte en grandegan tendaron apud Tiro, la hetajro eksciis la kaŭzon de la hasto de Ptolemeo. Aleksandro havis unuan grandan kolizion kun la plej spertaj kaj maljunaj militestroj de la makedona armeo. Dario sendis leteron, proponante pacon, gigantan elaĉeton kaj estis fordonanta la tutan apudbordan parton de Azio kun Egiptujo. Aleksandro malakceptis la proponon, respondinte, ke ĝis kiam Dario venos ĉi tien por decida batalo aŭ por demeti sian titolon al la piedoj de Aleksandro, li persekutados lin ĝis la rando de la ekumeno.

La plej maljuna el la makedonaj militestroj, Parmenio, batalkamarado de Filipo, estis la unua, kiu kontraŭis al la tiom aroganta respondo. «Se mi estus Aleksandro, mi akceptus la kondiĉojn de la persoj», — diris Parmenio. «Ankaŭ mi akceptus, — konsentis Aleksandro, — se mi estus Parmenio». La pli aĝaj militestroj opiniis, ke ne eblas senfine elprovadi militan feliĉon, speciale kiam la kontraŭulo ankoraŭ havas grandegajn fortojn. Malproksimiĝo disde la maro en la profundon de la lando, en la senlimajn ebenaĵojn estas danĝera. La armeo de la makedonoj povas deŝiriĝi de la provizaj vojoj, kaj estas tute nesciate, kie kaj kiam Dario kolektos siajn trupojn por decida bato. Kvankam la armeo ripozis dum la vintro, tamen antaŭe estas varmega somero. En streĉa iro en nemezureblan foron la militistaro senfortiĝos, speciale la ĉefa forto de la makedonoj — la infanterio: la falango kaj la ŝildistoj. La lastaj nun nomiĝis argiroaspidoj — «arĝentaj ŝildoj», ricevinte tiujn ornamaĵojn pro la senekzempla kuraĝo ĉe Iso. La konsideroj, firmigitaj per kalkulo de antaŭe ne vidita militakiro, senekzemplaj venkoj, konkeritaj landoj kaj kaptitaj sklavoj, estis tiom persvadaj, ke la pli altranga, pli singardema parto de la militestroj prenis la opinion de Parmenio. La pli junaj militestroj, inter kiuj mankis sola Ptolemeo, decide staris por daŭrigo de la militiro, por definitiva frakaso de Dario kaj konkero de landoj ĝis la rando de la ekumeno.

Aleksandro konsciis, ke la junularon gvidas batala entuziasmo kaj amo al aventuroj pli, ol iuj aliaj konsideroj. La granda stratego mem komprenis minacan danĝeron de plua milito, sed malsame de la pliaĝuloj la vidis ankaŭ neeblon ĉesigi ĝin. Post la batalo ĉe Iso, post la detruo de la fenicaj urboj kaj la okupo de Egiptujo jam ne eblis halti duonvoje. Post kelkaj jaroj lia bonega militistaro, dissemita sur konkeritaj landoj, parte reveninta en la patrujon kiel veteranoj, ĉesos esti tiu fidinda batala forto, kun kiu eblis kontraŭstari al persaj armeoj. Eĉ sen milito la tridek mil makedonoj dissolviĝos ĉe la bordoj de la Interna maro, kiel salo en akvo. Por Aleksandro ne ekzistis elekto. Li kun persisto, heredita kaj de la patrino kaj de Filipo, deziris realigi sian delongan, junulan revon: trairi orienten, tien, kie leviĝas sur la ĉielon la suna ĉaro el post la rando de la tero kaj la akvoj de la oceano — la limo de la mortema vivo, ĝis la kabo Tamaro de antikvaj mapoj...

Vidate de la lasta montopasejo, la tendaro de la makedonoj sterniĝis per amaso de lumetoj. Malgraŭ la malfrua horo, etaj lignofajroj ankoraŭ brulis, prilumante rondojn de vigle konversaciantaj militistoj. Aliaj, ial ne manĝintaj, estis atendantaj, kiam bakiĝos flanoj kaj rostiĝos viando, kiu dum la tuta vintro estis liverata al la armeo laŭ ordono de Aleksandro.

Ptolemeo retenis la lacan ĉevalon kaj turniĝis sur la piedo, por iĝi vidalvide al Tais. La hetajro alrajdis proksimege, vidante la intencon de Ptolemeo diri ion sekretan.

— Aŭskultu, orfeistino! Fojfoje vi iel profetas ĝustan solvon. Kiel vi konsilus al Aleksandro — ĉu paciĝi kun Dario aŭ iri kontraŭ li?

— La reĝo ne bezonas konsilojn, des pli miajn!

— Mi komprenas tion pli, ol iu alia. La demando koncernas vin, se oni vin demandus?

— Mi respondos — antaŭen, nur antaŭen! Ne eblas halti! Tio estas pereo!

— Mi ĝuste tion atendis! — ravite ekkriis Ptolemeo. — Vi estas vera amikino por militestro kaj, eble, reĝo!

Kun tiuj vortoj Ptolemeo brakumis Tais-on, altirante al si, por kisi, kaj subite kun krio retiriĝis. Spronita per la kalkanoj, lia ĉevalo saltis en mallumon. Konsternita de la malapero de la makedono, Tais ĉirkaŭrigardis kaj, kompreninte, kio okazis, komencis laŭte ridi. Boanergo, ĵaluze gardanta sian rajdantinon, dolore mordis Ptolemeon. Post momento la makedono reaperis.

— Ni veturu malsupren! — Kaj, ne rigardinte al la hetajro, pelis sian ĉevalon.

En flanka alo de la tendo de Aleksandro brulis nehelaj lumigiloj. La laca militestro kuŝis sur larĝa kaj malmola lito, aŭskultante Tais-on. Li vokis al si la gastinon antaŭ la ekiro de la armeo, post kiam li malpermesis al ŝi danci antaŭ la militestroj. Tais admiris ekbrilojn de subita, impeta scivolemo en liaj okuloj sub la masiva malkruta frunto, kiam li levadis la pezan kapon de sur la submetita kubuto.

La ŝildo de Aleksandro, nigra pro malnoveco, pendis super lia kuŝejo. Aleksandro ne forlasadis ĝin ekde tiam, kiam li prenis ĝin en templo en ruinoj de Trojo, kaj pendigis anstataŭ ĝi la sian. Pezeco de la ŝildo atestis pri aparteno al la potenca heroo, kies figuro ekde la infaneco entuziasmigadis la makedonan reĝidon. Sed Aleksandro portis en sia animo domaĝan elreviĝon, spertitan de li kaj de multaj antaŭ li sur la monteto de Iliono. Ĉi tie batalis ĉiuj herooj de Iliado. Tion oni malfacile povis imagi, starante antaŭ la malgranda monteto. Certe, pasis preskaŭ jarmilo, tamen gigantaj temploj de Egiptujo, palacoj de Kreto kaj urboj de Fenicujo aĝas eĉ pli! Aleksandro paciĝis kun la perdo de la infanaj fantazioj pri Trojo, nur kiam komprenis, ke kun ĉiu jarcento plimultiĝas homoj sur la vizaĝo de Geo, larĝiĝas limoj de la ekumeno kaj ĉiam pli grandajn farojn postulas vere grandiozaj aferoj. Li superplenumis la revon de sia patro Filipo kaj de la militema Izokrato[23]. Nun, se li sukcesos plene frakasi Darion kaj konkeri Persujon...

Tais kvazaŭ divenis liajn pensojn, demandinte:

— Kaj kiam vi neniigos Darion kaj malfermos la vojon en Azion, kio estos tiam?

— Orienten, ĝis la oceano! — respondis Aleksandro, sentanta neklarigeblan fidon al la atena hetajro.

— Ĉu longa estas la vojo?

— Ĉu vi scias pri la diafragmo de montoĉenoj, dividantaj la firmaĵon?

— Iomete scias.

— De ĉi tie ĝis ties orienta fino — la kabo Tamaro sur la plej malproksima rando de la firmaĵo — estas tridek mil stadioj.

— Ioĥeajra (sagoĵetanta Artemiso)! Kaj necesas pasi tion, senĉese batalante?

— Estas ne tiom multe. Por veni ĉi tien el Memfiso, vi jam traveturis pli ol kvar mil stadiojn. Mi pensas, ke post la venko super Dario tie ne restos granda armeo. Dum jaro aŭ jaro kaj duono mi atingos bordojn de la oceano, kie estis ankoraŭ neniu mortemulo kaj eĉ senmortulo... krom Helioso...

Penetrema rigardo de Aleksandro ne trovis en Tais atendatan admiron. Ŝajnis, la hetajro enpensiĝis.

— Ĉu tio estas via kovata revo?

— Jes! Ekde la juneco ĝi obsedas min. Nun mi staras ĉe sojlo de ĝia realiĝo.

— Sed kiom da miloj da homoj pereos, pristernante vian vojon per kadavroj? Ĉu meritas tion la mistera kabo? Probable, nuda roko sur bordo de senviva oceano?

La granda militestro ekridis — neatendite kaj ĝoje.

— Virino, eĉ la plej saĝa, ĉiam restos malproksime pensanta. Sama estis ankaŭ Aspazio de Periklo...

— Se li aŭskultus ŝin, li ne finus siajn tagojn en malgloro!

— Ni ne rememoru erarojn de granduloj. Sed vi kalkulas nur tretitan herbon, ne vidante gregon, kreskantan sur ĝi!

— Mia menso vere estas malgranda. Mi ne komprenas vin, reĝo!

— Tio estas tiel simpla! Mi mortigos nur tiujn, kiuj kontraŭas al antaŭeniro de mia militistaro. Ĝi pasos, kiel erpilo, egaliganta homojn. Ĉu ne diris vi mem pri tio, ke bonaj homoj ĉie similas, ĉu vi ne admiris mian kontraŭagon al la instruisto — Aristotelo? Mi pensas, ke saĝaj homoj ĉie estas indaj, kaj homonojo — egaleco en racio — devas kunigi Persujon, Hindujon, Helenujon kaj Egiptujon, Italion kaj Fenicujon. Fari tion eblas nur per milita forto...

— Kial?

— Tial, ke regantoj kaj tiranoj, militestroj kaj arĥontoj timas perdi siajn rajtojn en la nova ŝtato, dissolviĝi inter multego da plej indaj. Ili devigos siajn popolojn batali. Obeigi ilin eblas, nur rompinte iliajn fortikaĵojn, mortiginte la militestrojn, preninte la riĉaĵojn.

— Kaj ĉu vi kapablas fari tion en la grandega vasto de la ekumeno?

— Nur mi. La dioj faris min nevenkebla ĝis la morto mem, kaj la ekumeno estas ja ne tiom senlima, kiel mi jam diris al vi. Mi trairos al Parapamizo trans la tegmenton de la mondo, ĝis Induso kaj plue suden ĝis la oceano, kaj Nearĥo ĉirkaŭmezuros la bordojn ekde Babilono ĝis renkontiĝo kun mi sur la rando de la tero.

— Aŭskultante vin, mi kredas al la instruo de la hebreaj saĝuloj! — ekkriis Tais. — Ĉe ili sefirot — la racio, alie la Koro — Bina — estas la ina elemento. La saĝo, aŭ Ĥokma — la vira. Kun vi mi komprenas, ke, dum la virinoj estas la racia ordo, do la saĝo, detruanta ĝin, estas vere vira!

La filozofian rezonadon de Tais rompis apero de Nigra Klejto. Li ĵetis rigardon al la atenanino, kaptis apenaŭ rimarkeblan kapjeson de la militestro kaj diris:

— Al vi insiste strebas iu saĝulo. Li diras, ke li posedas gravan aparaton (sub tiu nomo la makedonoj subkomprenadis batalmaŝinojn) kaj povas rakonti pri ĝi nur al vi. Kaj vi morgaŭ forlasos la tendaron...

— Jen kiel! Ili scias eĉ pli frue, ol mi mem! Evidente, tio vere estas saĝulo aŭ granda meĥanikisto. Li eniru.

Diketa homo de negranda alto, kun rapidaj okuloj eniris, malalte riverencante, suspekteme pririgardis Tais-on, trovis, evidente, ke tiom bela virino, sendube, estas stulta, kiel beota ŝafino, kaj surgenuiĝis antaŭ Aleksandro.

— Kia do estas via aparato kaj kie ĝi estas? — demandis la reĝo.

— Dume nur ĉi tie, — la veninto montris al la frunto kaj al la koro.

— Kial do vi aŭdacis...

— Ne koleru, ho reĝo! La ideo estas tiom simpla, ke krei la aparaton estas afero de duonhoro kaj de plej simplaj manoj. — La inventinto elprenis el faldoj de la vesto masivan, tre akran kaj dentigitan kupran najlon, longan je epidamo[24]. — Necesas preni larĝajn cedrajn tabulojn kaj prisemi ilin per tiaj najloj. Cento da tiaj tabuloj, disĵetita antaŭ defendantoj, haltigos ajnan plej furiozan atakon de kavalerio, kaj ja eblas fari ne unu, sed multajn centojn. Ili estas malpezaj por transportado kaj simplaj en uzado. Ĉu vi imagas, kiom efika estas tia defendo? Ĉevalo, surpaŝinta la najlon, deŝiros la piedon, nur lasinte la hufon, kaj surpaŝinte per ambaŭ piedoj, falos kaj deĵetos sian rajdanton. Kaj tiu, se la tabuloj estos sternitaj sufiĉe bone, same falos sur najlojn — kaj fino, li ne plu leviĝos de sur dentigitaj najloj, mortante per terura morto. Por viaj militistoj restos nur preni la armilaron kaj ornamaĵojn... Tre simpla kaj tre efika defendo.

— Vere, tre simpla kaj efika, — malrapide diris Aleksandro, atente pririgardante la inventinton. Per angulo de la okulo la reĝo ekvidis abomenon sur la vizaĝo de Tais, kiun la atenanino eĉ ne penis kaŝi. — Ĉu vi sola elpensis tielaĵon? Ĉu krom vi neniu scias?

— Ne, ne, ho granda venkanto! Mi diras nur al vi... Mi pensis, ke nur vi povos taksi tutan signifon de tio, kion mi elpensis! Kaj — rekompenci...

— Jes... rekompenci, — penseme kaj mallaŭte diris Aleksandro, kaj subite liaj okuloj ekbrulis per kolero: — Estas aferoj, kiujn rajtas transpaŝi nek mortemuloj, nek eĉ dioj. La vera sorto decidiĝas en honesta batalo de plej bonaj kun plej bonaj... Klejto! — kriis li tiel, ke la inventinto, antaŭe leviĝinta de sur la genuoj, ree falis antaŭ la reĝo.

La giganto kiel kirlo enkuris en la tendon.

— Prenu lin kaj mortigu, ŝtopinte la buŝon, tuj!

Krioj de la inventinto malantaŭ la tendo rompiĝis. En veninta silento Tais malleviĝis al la piedoj de Aleksandro, ravite rigardante al li demalsupre kaj karesante per la manplatoj profundajn cikatrojn sur liaj nudaj genuoj. Aleksandro metis la manon sur ŝian nukon, sub la pezan nodon de haroj, kaj intencis levi la atenaninon por kiso. Ekster la tendo aŭdiĝis gajaj voĉoj, voko de Nigra Klejto, rido de Hefestiono. Eniris proksimuloj de Aleksandro, inter ili ankaŭ Ptolemeo.

Venis sendito de Lisimaĥo. La ponto trans Eŭfraton ĉe Thapsako estas preta. La avana taĉmento de agrianoj jam transiris sur la maldekstran bordon. Sciigoj de kriptioj — skoltoj estas konfuzaj kaj kontraŭdiraj, tial la transiro estas provizore ĉesigita.

— Por kio? — Aleksandro leviĝis je la tuta alto, forgesinte pri Tais. La hetajro elglitis el la tendo, faris adiaŭan geston al Nigra Klejto, sidanta kiel statuo sur firma kofro en la unua sekcio de la reĝa tendo, kaj eliris sub grandajn stelojn de la siria nokto. Garde malleviĝinte laŭ ŝutiĝema gruza padeto al rojeto, ĉe kiu staris ŝia tendo, ŝi aŭdis eksplodon de forta rido, vaste disfluginta en la nokta silento el la tendo de Aleksandro.

Tais penseme haltis ĉe la enirejo. Za-Aŝt kun sia sibla akĉento vokis ŝin por vespera lavo. La hetajro forsendis la fenicinon dormi kaj eksidis sur damaska leda kuseno por aŭskulti malfortan plaŭdadon de la rojo kaj rigardi en la ĉielon. Dum la lasta tempo ŝi malofte havis renkontiĝojn kun la ĉielo, necesajn por restarigo de la anima paco. La ĉaro de la Nokto estis kliniĝanta trans la montetojn, kiam sur la pado ekŝutiĝis ŝtonetoj pro firmaj, pezaj paŝoj de Ptolemeo.

— Mi venis por adiaŭi! — deklaris la makedono. — Morgaŭ ni ekrajdos antaŭ ĉiuj al Damasko kaj de tie norden tra Ĥamato al la eŭfrata transirejo.

— Kiom malproksime?

— Tri mil stadiojn.

— Artemiso Agrotera! — elŝiriĝis el Tais. Pro neatenditeco ŝi ĉiam vokadis Artemison.

— Bagateloj, kara, kompare kun tio, kio ankoraŭ estas pasota. Vin mi konfidas al la estro de la taĉmento, taskigita gardi la transirejon. Vi atendos ĉi tie la decidon de la sorto.

— Ĉu sur la rivero, en la militista tendaro?

— Ne. Aleksandro mem konsilis... li ial zorgas pri vi.

— Ĉu vi forgesis, ke li invitis min jam en Ateno?

— Forgesis! Li agas, kvazaŭ vi...

— Eble, mi dezirus, sed estas ne tiel. Kion do konsilis Aleksandro?

— Je tricent stadioj norde de la transirejo, sur la reĝa vojo el Efeso al Suzo, en pinaj boskoj sur sanktaj montetoj kuŝas Hierapolo kun antikvaj temploj de Afrodito Militis. Vi transdonos al la ĉefpastrino tiun ĉi arĝentan skatolon kun sigelo de Aleksandro, kaj ili akceptos vin, kiel senditinon de dio.

— Kiu ne aŭdis pri la hierapola sanktejo! Mi dankas kaj jam morgaŭ ekveturos!

— Ĝis la transirejo vi ne bezonas gardon, kaj poste tio estos zorgo de la unuokula Gigamo — li havas tricent militistojn... Sed sufiĉas pri la aferoj — ĉio estas decidita! Vi atendos min aŭ senditon al vi, aŭ alian sciigon!

— Mi ne deziras «alian sciigon», mi kredas je la venko! — Tais brakumis Ptolemeon, altirante al si. — Potnia Teron (la regantino de la bestoj) favoros vin. Mi donos al ŝi riĉajn oferojn, ĉar ĉiuj estas certaj, ke ŝi regas sur la ebenaĵoj trans la rivero kaj poste...

— Estos bone, — diris la makedono. — Nekonateco kuŝas antaŭ ni, timigante iujn, fervorigante aliajn. Ĵus mi kaj Aleksandro rememoris, kiel en la Libia dezerto ni ĉasis borion — beston, kiun vidis neniu el la loĝantoj de Egiptujo, kaj la libianoj timis tiom, ke ne kuraĝis eĉ mencii pri ĝi. Ni ne trovis borion — ĉu ne ripetiĝos kun Dario la samo?

— Ĉu pri tio vi ridis, kiam mi foriris?

— Kaj ankoraŭ pri unu afero, pri kiu ne decas paroli kun virinoj, — respondis Ptolemeo.

La makedono forlasis Tais-on, kiam komenciĝis tagiĝo kaj tintado de ĉevalaj rimenaroj aŭdiĝis en la tendaro. Ptolemeo haltis ĉe la enirejo, deĵetinte la kurtenon, kun brulantaj okuloj kaj ŝvelantaj naztruoj.

— «Kinupontaj fonon ĥalinoi!» — diris li laŭte strofon de fama poemo: «Kondukiloj tintas pri morto!»

Tais faris per la fingroj gardan signon, la kurteno falis, kaj la makedono ekhastis al la tendo de la militestro, kie estis kunvenantaj liaj proksimuloj. Tais, laŭ sia kutimo, etendiĝis sur la kuŝejo, meditante kaj fiksaŭskultante, ĝis la bruo en la tendaro ĉesis kaj la hufoj eksilentis malproksime.

## Ĉapitro IX. Ĉe la Patrino de la Dioj


Stranga kaj sovaĝa estis la templo de la Granda, aŭ la Supera, Diino Aŝtoret, la Estrino de la Malsupra Abismo, la Ina Triopo: Ana, Belita kaj Daŭkip, la Reĝino de Tero kaj Fekundo, Kibela kaj Rea Ĉioforportanta, la Patrino de la Dioj, la Regantino de Noktoj. Tute ne de Afrodito, kiel erare nomis ĝin Aleksandro, kaj post li ankaŭ Ptolemeo.

Sur rando de bosko da gigantaj pinoj duoblaj muroj kun kubaj turoj konturis kvadraton de vasta korto kun vicoj de malaltaj larĝbranĉaj arboj de speco, ne konata de Tais. Por ŝia miro, inter la arboj iradis kaj kuŝis grandegaj makulitaj bovoj, ĉevaloj kaj leonoj, kaj sur la muroj sidis nigraj agloj.

Gardistaro en orumitaj kirasoj kun lancoj, longaj je dek ulnoj, tralasis nur Tais-on kaj Za-Aŝt-on, lasinte en la intermura spaco la tutan gardistaron de la hetajro. Alpremante la orelojn, la ĉevaloj sentis la ĉeeston de la rabobestoj, dum iliaj animalaj fratoj en la templa korto donis al la leonoj nenian atenton. Eĉ tien ĉi estis atinganta aromo de arabiaj incensoj, striiĝantaj el la malfermita pordo de la templo, kiu staris sur placo el netajlitaj ŝtonoj. Tais hastis ĝisiri la ŝtuparon, tamen la stranga kompanio de bestoj ne degnis eĉ rigardi al la virinoj kaj la akompanantoj.

Fostoj el nigra granito, altaj je cent ulnoj, laŭ legendo starigitaj de Dionizo, estis gardantaj la enirejon en la sudan parton de la korto kun larĝe disĵetiĝintaj flugiloj de la templo el grandaj verdaj brikoj. Sur la tegmentoj de la flankaj alkonstruaĵoj kreskis prunoj kaj persaj pomoj. De sur la placo blankŝtona ŝtuparo estis kondukanta al la ĉefa enirejo super larĝa kuba elstaraĵo, tegita per glazurita malhel-ruĝa ceramikaĵo, brilanta sub la suno. Du kolonoj estis dividantaj la enirejon je tri pasejoj en larĝa kadro el masivaj pecegoj de nigra ŝtono, ĉe kies flankoj po sep kvadrataj kolonoj estis subtenantaj la platan tegmenton kun ĝardeno kaj promenejo. La centron de la tegmento kronis rektangula superkonstruaĵo sen fenestroj kaj pordoj.

Iu el la potencaj protektantoj de Tais avertis pri ŝia veno. Tuj kiam la hetajro surpaŝis sur placeton ĉe la enirejo, antaŭ ŝi aperis tuta amaso da virinoj. En la centro de la grupo staris viro kaj virino en pezaj broditaj vestoj de sama fasono, sed de malsama koloro — blanka ĉe la viro, nigra ĉe la virino.

Tais transdonis la kesteton de Aleksandro kaj estis honorita per profunda riverenco. La pastrino en la nigra peplo prenis ŝin sub la brako kaj ekkondukis en profundon de la templo. Trans la pordoklapoj, tegitaj per spegule polurita elektrono, troviĝis la sanktejo kun la tegmento el folia oro.

Sur rektangula pecego de blanka ŝtono sidis negranda, alta je du ulnoj kaj duono, statuo de la Granda Patrino — Astarto, aŭ Rea. Tre antikva bildo (laŭ legendo, ĝi aĝis kelkmil jarojn) de nuda virino el terakoto, kovrita per hel-bruna glazuro de koloro de tre sunbruna haŭto. La virino sidis sur la kruroj, subfleksitaj sub sin, facile turninte la korpon dekstren, kaj, apoginte la manojn sur la koksojn, estis tuŝanta per la manplatoj sian ŝvelan ventron. La neĉirkaŭpreneblaj koksoj, multe pli larĝaj ol la masivaj ŝultroj, servis kiel piedestalo por la potenca korpo kun pezaj brakoj, grandaj kaj regulaj duonsferaj mamoj. La kolo, rekta kaj alta, preskaŭ egala per la cirklo al la oblonga kapo kun apenaŭ skizita vizaĝo, donis al la statuo fieran streĉon — entazon.

Retaj ĉenetoj el oro, kovritaj per violkoloraj jacintoj kaj smeraldoj, estis malleviĝantaj de sur la ŝultroj de la statuo, kaj sur ŝia frunto brulis per viva fajro iu nekonata ŝtono. Poste Tais eksciis, ke la ŝtono nokte hele lumas, gardante la sanktejon.

Je paŝo malantaŭe en ombro de la niĉo sur sama ŝtonpecego staris skulptaĵo de dio-viro kun krude tajlita ŝpat-simila barbo. Bronzaj radoj kun larĝaj cirkloj estis apogantaj ambaŭ piedestalojn. Dum grandaj lunaj festoj tiuj pezegaj ĉaroj estis iel mallevataj en la korton de la templo. Poste Rea-n-Astarton veturigadis leonoj, kaj la dion-viron, kies nomon Tais ne distingis, — sanktaj bovoj.

La ĉefpastrino, ne deziranta aŭ ne scipovanta paroli en la kojneo, senvorte malfiksis la agrafojn de la ĥitono de Tais, mallevinte ĝin ĝis la zono. El malhela profundo de la sanktejo rapide kaj senbrue eliris du grupoj da pastrinoj, junaj, kun koncentritaj, mornaj, preskaŭ minacaj vizaĝoj, mirinde elektitaj laŭ alto kaj koloro de la haroj. Ili viciĝis ĉe la dekstra kaj la maldekstra flankoj de la statuo de Kibela-Rea, kaj Tais sukcesis pririgardi ilin proksime. Tiuj, kiuj staris dekstre, ĉiuj havis malhel-rufajn «fenicajn» harojn kaj anstataŭ vesto estis de la kolo ĝis la genuoj ĉirkaŭvolvitaj per reto, simila al fiŝista, el dikaj ruĝaj fadenoj, plektita ĝuste laŭ la figuro. Nigra ĉeno kun kvadrataj eroj-bukoj estis kuntiranta anstataŭ zono tiun ĉi neordinaran kostumon. Ĉe la kolradiko la reto estis fiksita al same nigra larĝa rimeno kun metala skeleto. Nigraj braceletoj fiksis la reton super la genuoj kaj sur la manradikoj. La haroj, tonditaj kiel ĉe sklavinoj, ĵetitaj malantaŭen kaj torditaj per streĉa nodo, kadris la malaltajn larĝajn fruntojn, substrekante malbonkoran flamon de la malhelaj okuloj.

La pastrinoj apartenis al malsamaj popoloj, sed similis unu al la alia ne nur per la koloro de la haroj, sed ankaŭ per strikta reguleco de la vizaĝoj, per perfekteco de la fortaj korpoj, per sama alto, ne pli granda ol de averaĝa helenino...

Maldekstre staris virinoj kun malhel-bronza haŭto, nigraharaj, en nigraj pli dikaj retoj, kun zonoj, braceletoj kaj ĉirkaŭkolaj ligaĵoj el ruĝa bronzo. Per sovaĝa flamo brulis iliaj brilaj persistaj okuloj. En pezaj nodoj de iliaj longaj haroj elstaris oraj teniloj de ponardoj. La pastrinoj estis kun intereso pririgardantaj la kuprakorpan faman hetajron. Tais komence ridetis al ili, sed eĉ ombro da responda subrido ne glitis en la mornaj rigardoj de la servistinoj de Astarto-Rea-Kibela.

La ruĝaj pastrinoj staris, tenante la manojn sur la nivelo de la ŝultroj, kun la manplatoj, direktitaj antaŭen. La nigraj — almetinte al la krutaj femuroj la manplatojn de la brakoj, alpremitaj al la korpo, kaj demetinte flanken la fingrojn.

La plej dekstra ruĝulino garde donis al la ĉefpastrino malgrandan oran vazon. La ĉefpastrino trempis en ĝin la etfingrojn kaj ŝmiris Tais-on super la brovoj per ruĝa oleo kun odoro pikanta kaj freŝa. La kapo de la atenanino facile ekturniĝis. Ŝi malklare rememoris ie aŭditan rakonton pri la ruĝa oleo de Aŝtoret, kies unu draĥmo kostis fabelan monon.

La nigra pastrino, starinta maldekstre, donis tason el kalcedono. Nur nun Tais rimarkis, ke ĉe ĉiuj, la nigraj kaj la ruĝaj, la ungoj estis kovritaj per akrigitaj platetoj de elektrono, brilantaj kiel etaj speguloj. La ĉefpastrino elprenis el la taso iomete da malhela ŝmiraĵo, kruce strekis per ĝi Tais-on inter la mamoj, sub ili, kaj ĉirkaŭstrekis la cicojn. Sur la haŭto aperis blueta spuro. Tais maltrankviliĝis, ĉu ne restos makuloj.

Plu senvorte la pastrino malagrafis la kolieron kun oraj steloj, pririgardis ilin kaj unuafoje ridetis. Ŝi demetis de si neordinare belan kolieron el ĉielbluaj beriloj, enmetitaj en helan oron. Tais faris protestan geston, la pastrino ne atentis ĝin, ĉirkaŭvolvante la kolon de la atenanino per la beriloj. Ŝi ĉirkaŭprenis per la manoj la maldikan figuron de la hetajro, ankoraŭfoje ridetis kaj agrafis la stelan kolieron sur ŝia talio. Ankoraŭ unu svingo de la maldikaj fingroj, kaj blua sago montriĝis laŭlonge de la vintro de Tais. La pastrino depaŝis, klakis per la manplatoj. Tuj oni alportis al ŝi krateron kun iu trinkaĵo. Ŝi gustumis, ordonis al Tais trinki iom, kaj la vazo ĉirkaŭiris ĉiujn ruĝajn kaj nigrajn pastrinojn, da kiuj Tais kalkulis dek ok, po naŭ ĉe ĉiu flanko. Ili estis silente pririgardantaj la gastinon. Tais konfuziĝis pro la atentaj kaj tre seriozaj okuloj, el ĉiuj flankoj celitaj al ŝi sen riproĉo aŭ aprobo, simpatio aŭ malamikeco.

— Okazis gravaĵo, — subite ekparolis helene la ĉefpastrino kun klara eolia prononco, — nia gastino portas antikvan signon de virina mistero kaj forto, literon «mu», — ŝi almontris la stelan kolieron, transloĝiĝintan sur la talion de la hetajro. — Tial mi inicas ŝin en la superan gradon. Konduku ŝin en la loĝejon, preparitan anticipe. — Kun tiuj vortoj la pastrino kisis Tais-on per la febre varmegaj kaj sekaj lipoj kaj ripetis la diritan en lingvo, nekonata al la atenanino.

Du pastrinoj, starintaj ĉe la ekstera flanko de la spaliro, la nigra kaj la ruĝa, aliris al la hetajro, respekte riverencinte, agrafis la ĥitonon kaj garde prenis ŝin sub la brakoj. Ekridinte, Tais liberiĝis kaj ekiris inter la du virinoj, ne forgesinte riverenci al la statuo de Rea.

Tre longa koridoro inter dikaj muroj estis malkrute iranta suben. Ĝi rememorigis al la hetajro egiptajn templojn. Por momento sopiro pri la pasinteco, ankoraŭ tiom viva en la memoro, tranĉis ŝian koron. En la fino de la koridoro olea lampo estis malhele prilumanta masivan kupran kradon, barantan la pasejon. La nigra pastrino eligis siblan fajfon. Tintis ĉeno, ĉe la krado aperis virino, tre simila al la nigra pastrino, sed sen reto, zono kaj braceletoj, kun garbe malordigitaj haroj. Ŝi malfermis la kradon, ŝirmante la vizaĝon, kaj retiriĝis al la muro. Tais ekvidis, ke la virino estas alkatenita al la muro per malpeza ĉeno.

— Ĉu tio estas sklavino? — demandis la hetajro, forgesinte, ke ŝiaj akompanantinoj povas ne scii la lingvon de la helenoj. — Ŝi similas al... — Tais almontris la nigran pastrinon.

Facila rideto unuafoje glitis sur la vizaĝo de la nigra, sed respondis la ruĝa, kun peno trovante vortojn de la kojneo.

— Ŝi estas pastrino, punita, kompatis, ne mortigis!

Pliajn klarigojn la pastrino ne deziris fari. Peza kverka pordo baris eliron el la koridoro. La ruĝa pastrino trifoje frapis, kaj la pordo malfermiĝis, blindiginte per taga lumo. Ĝin malfermis Za-Aŝt, nuda kaj kun malligitaj haroj.

— Ĉu oni ordonis al vi ĉi tie iradi tiel? — moke demandis Tais, ĉirkaŭrigardante la fenicinon.

— Pardonu, sinjorino, mi ne havis tempon por vestiĝi. Ili kondukis min ĉi tien tra la malsupra templo kaj demetis la veston...

— Por kio?

— Ili komencis min pririgardi, kiel en bazaro.

Kvazaŭ konfirmante ŝiajn vortojn, la ruĝa pastrino aliris al la fenicino, palpis ŝiajn ŝultrojn kaj brakojn. Tais indigne forpuŝis la senceremonian virinon, per elokventa gesto ordonante iri for. La fenicino frapfermis la pordon kaj ŝovis la pezan riglilon.

Ĉiuj aĵoj de la hetajro jam kuŝis sur tapiŝoj en la dua ĉambro, eliranta sur malfermitan terason. La ŝtuparo estis malleviĝanta al la vojo sub altaj pinoj. La loĝejo, disponigita al Tais, troviĝis sur la ekstera flanko de la templaj muroj, kaj la pasejo kun la krado, evidente, trais ilin.

Tais profunde enspiris la sekan aeron, saturitan de odoroj de pina rezino kaj artemizio. Ŝi sentis sin malsana — tielaĵo ankoraŭ ne okazis al ŝi. Senĉese turniĝadis la kapo, brulis la brusto kaj la ventro, ŝmiritaj per la blua drogo. En la buŝo restis adstringa gusto de la templa trinkaĵo. Frosto trakuradis laŭ la dorso. Tais revenis en la ĉambrojn, ne kapabla ĉirkaŭrigardi kaj esplori. Malklare, kvazaŭ en duondormo, ŝi rimarkis strangan brilon de la okuloj de Za-Aŝt, intencis demandi, ĉu oni donis ion al ŝi en la templo, sed, prenita de subita langvoro, falis sur la kuŝejon inter kusenoj kaj kovriloj kun fremda odoro. Tais ekdormis momente, ekstaradis en maltrankvilo, faladis, ree kaptita de dormo. Vico de vizioj kaj sentoj de nespertita forto, pli klaraj, ol la vivo mem, estis turmenta. La sorĉa ŝmiraĵo aŭ la trinkaĵo, aŭ ambaŭ kune vokis en la hetajro amoran strebon de nevenkebla forto. Tais kun timo eksentis la propran korpon kiel ion apartan, plenigitan per sovaĝaj deziroj, kiuj katenis la racion kaj la volon, koncentris ĉiujn fortojn kaj sentojn de la korpo en unu fokuso de ĝia virina naturo. Profundega arda obskuro, sen brilo de lumo kaj malvarmeto, ĉirkaŭis Tais-on. Ŝi ĵetiĝadis, ĝemadis kaj turniĝadis en monstraj sonĝoj, kiajn ŝi antaŭe ne povis imagi eĉ en la plej arda revo. Teruro antaŭ la abismo, malfermiĝinta en ŝi mem, kelkfoje vekadis ŝin. Tais ne konis kontraŭvenenon de la veneno, kiun donis al ŝi la pastrino. La ebrio venkadis ŝin, flamo furiozis en la korpo, brulanta pro la ŝmiraĵo. Tais malleviĝadis ĉiam pli malalte en siaj deziroj, enkorpiĝante en praajn mitajn heroinojn — Leda-n, Filarenipa-n, Pazifaon. La hetajro langvoris sub pezo de la malhelaj fortoj de Anteroso. Se ŝi ne estus spirite hardita de orfeistoj, ŝi impetus en la templon de Rea por petegi la diinon pri liberigo. Dum vica vekiĝo ŝi, ŝanceliĝante kaj tremante, atingis la skatolon kun kuracaj drogoj kaj fuŝe pistis en vino pecojn de seka suko de papavaj butonoj. Eltrinkinte tutan tason, Tais baldaŭ forgesiĝis en obtuza nebulo de dormo sen memoro kaj vizioj...

Vento, pura kaj malvarma, ĉe sunleviĝo alflugis el orientaj ebenaĵoj, enŝiriĝis tra la malfermita pordo kaj la fenestraj embrazuroj kaj vekis la frostiĝintan atenaninon. Tais apenaŭ retenis ĝemon, sentante doloron en ĉiuj muskoloj kvazaŭ post senĉesa rajdado je dudek parasangoj. La primorditaj lipoj ŝvelis, la mamojn ne eblis tuŝi. Tais trovis Za-Aŝt-on en la najbara ĉambro sur tapiŝo el plektita kano, disĵetiĝintan, kvazaŭ en febro. Vekita, ŝi neniel povis rekonsciiĝi, rigardante al la sinjorino ĉu time, ĉu furioze. Malvarma kolero kreskis ankaŭ en Tais mem, en la pensoj sendanta al korvoj la templajn ritojn, kiuj tiom interesis ŝin antaŭe, kaj la insidajn pastrinojn de Astarto, intence donintajn al ŝi fortan drogon, por ke la adorantino de Afrodito spertu la forton de la Granda Patrino.

Ŝi trinkigis la fenicinon, frotis ŝiajn tempiojn per refreŝiga oleo. Finfine, Za-Aŝt, apenaŭ moviĝante, prenis varman akvon, lavis kaj masaĝis Tais-on kaj mem definitive rekonsciiĝis. El la templo oni alportis manĝon — feliĉe tre simplan: mielon, lakton, flanojn, sekajn vinberojn, kien ne eblis almiksi ankoraŭ iun venenon.

Manĝinte, Tais refortiĝis, malleviĝis al la bosko kaj ekiris por revidi sian gardistaron, loĝigitan ekster la templo. Ŝi plirapidigadis paŝojn, sentante renaskiĝon de la fortoj, kaj, finfine, ĝojante per la tuta korpo, ekkuris. Post turniĝo de la vojo la hetajro preskaŭ trafis sub ĉevalajn hufojn. Kvin rajdistoj estis rapidantaj renkonten, kondukante per ŝnuroj du ĉevalojn en persaj ŝvitkovriloj. Unu el ili prancis kun strida heno. Tais rekonis Salmaaĥ-on nur post kiam la ĉevalino vokis la mastrinon, kaj miris pri sia distriĝemo, atribuinte ĝin al efiko de la veneno. Boanergo, kiu kuris apud Salmaaĥ, mallaŭte salutis Tais-on, kvazaŭ ĝeniĝante montri emociojn. Salmaaĥ, alpreminte la orelojn, penis piedbati ĝin, malhelpante al ĝi alkuri al la mastrino. La amblulo afable tralasis la ĉevalinon antaŭen kaj subite mordis ĝin je la gropo. Salmaaĥ ĵetiĝis antaŭen kaj trakuris pretere, kaj Boanergo haltis rekte antaŭ la atenanino. Sen longa medito Tais saltis sur ĝian dorson, elprenis la kondukilon de la kondukanto. Boanergo ekmoviĝis kun tia rapideco, ke tuj lasis malantaŭe la tutan kompanion. Tais trarajdis ĉirkaŭ unu sĥenon, enprofundiĝinte en la boskon, kaj haltigis la rufulon, forte kunpreminte ĝin per la genuoj, karesante la larĝan kolon. La estro de la gardistaro — loĥago (centestro), atinginte ŝin, severe rimarkis, ke ĉi tie, en la nekonata lando, oni devas nek iri, nek veturi sola. Al gaja ŝerco de la hetajro la makedona veterano malgaje respondis, ke li laŭdas ŝian kuraĝon. Tamen li devos baldaŭ forlasi la vivon, ankoraŭ ne resaniĝinte de vundoj kaj ne partopreninte en nova glora batalo.

— Kial? — ekkriis Tais.

— Ĉar vin oni ŝtelos aŭ murdos. Tiam por mi restos nur peti la kamaradojn pikmortigi min pro la malgloro, ke mi ne sukcesis gardi vin, kaj por eviti ekzekuton, kiun elpensos Ptolemeo... eĉ ne li, nia dieca Aleksandro mem!

La sincereco de la maljuna militisto hontigis la hetajron. Ŝi ĵuris per la stiksa akvo, ke ŝi estos obeema. Ŝi ne intencas malproksimiĝi de la templo eĉ sur ĉevalo. «Tiuokaze sufiĉos unu militisto, — decidis la estro, — li sukcesos gardi retiriĝon, dum Tais rajdos por voki helpon». Tuj juna gestioto Likofono, bela, kiel Ganimedo, transsidiĝis de sur sia ĉevalo sur Salmaaĥ-on, obeintan al la rajdisto, kaj ekrajdis al la domo de la makedonoj por preni armilaron. La kvar kamaradoj ĝisatendis lian revenon, kaj kun deziro de sano al la bela gardatino ili ekrajdis por kuniĝi kun la sep ceteraj makedonoj, promenigantaj la ĉevalojn sude de la templo. Tais konis la akompananton laŭ la kuna vojaĝo en Hierapolon, kaj plurfoje rimarkadis liajn admirajn rigardojn. Ridetinte al li, ŝi direktis la amblulon orienten, kie pinoj estis malaltiĝantaj kaj maldensiĝantaj, kaj estis komenciĝantaj montetoj da sablo kun ĉapoj de tamarikoj. Je kelkaj stadioj antaŭe ondoj de sablaj tuberoj estis ĉirkaŭantaj grandan bosketon da nekonataj arboj, similaj al poploj. Tais subite ekdeziris viziti la izolitan densejon, ŝajne kaŝantan ion malpermesitan. La ĉevaloj honeste penis, dronante en sablo, ĝis alproksimiĝis al speciale granda monteto. Tuj kiam la rajdantoj atingis ties pinton, ili ambaŭ eligis krion de mirego. Per blua serpo aliĝante al la bazo de la monteto, brilis eta lago da purega akvo. Tie, kie la lago estis pli profunda kaj ombro de altaj arboj sterniĝis sur la akva surfaco, densa turkisa koloro ĉarmis, allogante, kiel giganta juvelaĵo. Vento el la oriento ne alflugadis ĉi tien, kaj kanoj, per verda duonrondo brakumantaj la bluan akvon, apenaŭ balancis la maldikajn pintetojn. La venintoj ne rimarkis spurojn de homoj, Tais arde ekdeziris bani sin en tiu ĉi belega loko. La vegetaĵaro atestis pri sensala akvo. Ĉe la nord-orienta fino de la lago — la «korno de la serpo» — bolis fontoj, elirantaj tie.

— Rajdu malsupren, nur nemalproksime, — diris Tais al Likofono, — manĝigu la ĉevalojn, kaj mi banos min kaj venos al vi.

La juna tesaliano nege balancis la kapon:

— Tie kreskas hipofonto — herbo-ĉevalmurdisto. Necesos averti la kamaradojn, por ke ili ne paŝtu tie la ĉevalojn.

Post la tuberoj sur glata ebenaĵo estis ŝanceliĝanta pal-verda maldik-tiga herbo, montriĝante per strioj inter arbustetoj de artemizio kaj altaj faskoj de aĥnateroj. La tapiŝo etendiĝis ĝis fora pina arbaro laŭlonge de la rando de antaŭmontoj, kovritaj de kverkoj.

— Tiam tenu la ĉevalojn, ne permesu al ili malleviĝi al la lago. Ni ne scias, kia akvo estas tie...

— Kaj por vi, sinjorino Tais...

La atenanino trankvilige levis la manon.

— Mi provos, antaŭ ol plonĝi. Vi prefere alligu la ĉevalojn al arbo. — Kaj Tais kun gaja kanto glitis laŭ kruta sabla deklivo, apenaŭ haltinte ĉe la rando de la akvo, demetis la sandalojn, provis per la piedo, poste ĵetis la akvon al sia vizaĝo. Pura, malvarma, fonta akvo. Jam delonge Tais ne vidis ĝin tiom multe post la ŝlimaj riveroj Nilo kaj Eŭfrato. Kiel vera helenino, ŝi tre aprezis bonan akvon. Kun ĝoja ŝriko la hetajro ĵetis sin en la vitrecan turkisan profundon, tranaĝis la mallarĝan lageton, elsaltis sur malprofundaĵon de blanka sablo, ree komencis plaŭdi, finfine direktis sin al la norda «korno». Ĉi tie leviĝanta fluo de subteraj fontoj subĵetis ŝin, poste, kvazaŭ rulante en molaj gigantaj manegoj, ektrenis malsupren. Tais ne ektimis, sed emerĝis, ekkuŝinte sur la dorso kaj larĝe svingante la manojn. La fontoj evidentiĝis ne malvarmaj. Tais ludis iom sur bolantaj akvaj kupoloj, poste, laciĝinte, revenis sur la profundan lokon kaj ree ekkuŝis sur la dorso. Tiel ŝi naĝadis, plonĝadis kaj plaŭdadis, forlavante ĉiujn koŝmarojn de Anteroso, ĝis malpacienca heno de la amblulo rememorigis al ŝi pri la tempo. Refreŝiĝinta kaj feliĉa, Tais surgrimpis la monteton, kie sub la arbo lokiĝis la ĉevaloj kaj ŝia akompananto. Laŭ ruĝo de la vangoj kaj facila konfuziĝo Tais komprenis, ke la juna militisto estis gvatinta ŝin.

— Vi tiel ĝuis la akvon, kvazaŭ plej bonan vinon, sinjorino, — diris Likofono. — Kaj mi ekdeziris same...

— Iru, kaj vi konvikiĝos, kiom tio estas pli bona, ol vino. Mi estos ĉe la ĉevaloj. — La hetajro frapis la kolon de Boanergo, samtempe karesante la muzelon de ĵaluze strabanta Salmaaĥ.

La tesaliano forlasis la armilaron kaj la militan zonon nur sur la bordo mem. Tais aprobe pririgardis lian bonegan muskolan figuron, harmoniantan kun belo de la vizaĝo.

— Ĉu vi ne havas edzinon? — demandis ŝi Likofonon, kiam la militisto, satbaniĝinte, surgrimpis la pinton de la monteto.

— Ankoraŭ ne! Ĉe ni oni ne edziĝas antaŭ dudek kvin jaroj. Antaŭ la milito mi ne povis, kaj nun mi ne scias, kiam mi trafos hejmen. Eble, entute ne trafos...

— Ĉio estas en la manoj de la dioj, sed, mi pensas, ili devas favori vin. De vi devenos bonaj infanoj!

La militisto ruĝiĝis, kiel knabo.

— Sed mi ne deziras voki malfeliĉon... — rekonsciiĝis la atenanino. — Fojfoje enviemaj estas la dioj... Ĉu ni veturu?

Salmaaĥ kaj Boanergo ekkuris rapidege, tuj kiam eliris el la sabloj. Por bone ekzerci la ĉevalojn, Tais turnis ilin al la vojo norden, kaj, trarajdinte ĉirkaŭ parasangon, leviĝis sur montopasejon en transversan valon de alfluanto de Eŭfrato. Kurbabranĉaj larĝaj kverkoj ĉirkaŭis moskokovritan kvarkolonan portikon, kiu estis azilo por statuo de Iŝtar Kutitum el glate polurita griza ŝtono. La verd-oraj krizolitaj okuloj brilis en ombro. La iom ostvanga skita vizaĝo, kadrigita de tonditaj haroj, malleviĝantaj sur la ŝultrojn, tenis malestiman esprimon.

En profundo de la portiko post la statuo mallarĝa pasejo estis kondukanta en etan kelon, bone prilumitan per larĝaj embrazuroj sub la tegmento. En niĉo de la orienta muro super nigriĝinta ligna altaro estis enmuntita plateto el bakita argilo kun tre konveksaj skulptaj bildoj. Nuda diino staris, dense kuniginte la krurojn, finiĝantajn per ungegaj strigaj piedoj kaj levinte sur la nivelon de la vizaĝo la manojn kun la polmoj, turnitaj antaŭen. En la maldekstra mano estis klare skulptita nodo de ŝnuro. Post la dorso de la bildo strigaj flugiloj estis malleviĝantaj ĝis la mezo de la femuroj, spuroj de la plumaro videblis super la maleoloj.

La diino staris sur la dorso de leono, malantaŭ kiu kuŝis ankoraŭ unu leono, kun la kapo direktita al la alia flanko, kaj ĉe la flankoj la malsuprajn angulojn de la plateto okupis grandegaj strigoj, multe pli grandaj, ol la leonoj.

Ĉe la malsupra rando skvamaj elstaraĵoj simbolis montaron. La tuta skulptaĵo estis farbita per intensaj koloroj: la ruĝa por la korpo de la diino, la nigra — por la leonaj kolhararoj. En la plumaroj de ŝiaj flugiloj kaj de la strigoj alternis nigraj kaj ruĝaj plumoj.

En entazo de la korde rektigita korpo de la diino, en ŝiaj minacaj kunuloj, en la teruraj piedoj kaj flugiloj al Tais ŝajnis io timiga, tuj malaperinta en admiro pri ŝia korpa belo. La sveltaj fortaj kruroj, la tre altaj duonsferaj mamoj, similajn al kiuj Tais vidis nur en Kretaj aŭ malfruhelenaj skulptaĵoj, la mallarĝaj koksoj kaj la krutaj femuroj — ĉio estis kunfandita en harmonian bildon, plenan je pasia forto. La diino estis pli deloga, ol Aŝtoret-Iŝtar, agresema en la virina potenco super la bestoj kaj homoj, pli minaca ol Rea-Kibela, pli mistera, ol Artemiso kaj Afrodito.

Tais malalte riverencis al la antikva skulptaĵo, promesis alporti al ŝi florojn kaj retiriĝis pli rapide, ol decus.

Poste, kiam la atenanino pridemandis la ĉefpastrinon pri la stranga flugilhava diino, ŝi eksciis, ke ĉe temploj de la Patrino de la Dioj en tempoj de antikvaj reĝoj de Mezopotamio ekzistis apartaj sanktejoj de Iŝtar-Kutitum, al kiu oni kultis kune kun la reĝino de noktoj, diino Lilito, kiu estas nur unu el la aspektoj de la Granda Patrino: Lilito estas la diino de servo al vira amo, kaj la ŝnuro en ŝia mano estas simbolo de tiu devo.

Tais rememoris rakonton de Herodoto pri babilonaj ritoj de servado al la Granda Diino, kiam la plej bonaj virinoj de la urbo vizitadis templojn de Aŝtoret, por tie fordoniĝi al fremdlandanoj. Kiel signon de sia servo ili ĉirkaŭvolvadis dikan ŝnuron ĉirkaŭ la kapo.

Verŝajne, Iŝtar-Kutitum metis komencon al la siria kaj fenica diino Kotito, opiniata la regantino de la freneza pasio.

Sed ĉe la unua renkontiĝo Lilito ne ŝajnis al ŝi bondezira. Penante forpeli aŭguran antaŭsenton de malbono, Tais pelis la amblulon per freneza troto malsupren en la pinan boskon. Ĝuante rapidecon, varman venton kaj freŝecon de la banita korpo, Tais alrajdis la templon de la Granda Patrino, fordonis la kondukilojn al Likofono kaj dankis la militiston. Ekde la momento, kiam ili eliris el la lago de Kreskanta Luno, kiel nomis ĝin Tais, la tesaliano konservadis silenton, kvazaŭ sorĉita.

La fenicino plene rekonsciiĝis de la influo de la drogo. Ŝi diris, ke venis senditino de la ĉefpastrino kaj lasis bronzan diskon. Kiam la sinjorino ripozos, ŝi frapu ĝin. La senditino venos denove kaj kondukos en la templon. La hetajro sulkiĝis. Ŝi tute ne deziris iri en la loĝejon de la potenca diino. Ŝi antaŭsentis novajn elprovojn.

La bela, klara kaj petola ĝojo de dioj kaj homoj — Afrodito diferencis de la minaca, nevenkebla Patrino de la Dioj, ne kontraŭstarante al ĝi, sed ankaŭ ne konsentante. Unu estis la profundo de la fruktodona Tero, kaj la alia — kiel flugo de vento sur nuboj...

Tais tagmanĝis, laŭkutime, kune kun la sklavino. La fenicino, ŝatinta manĝi, preskaŭ ne tuŝis la manĝaĵon. Silenta, kun mallevitaj okuloj ŝi kuŝigis la hetajron kaj komencis masaĝi al ŝi la krurojn, lacigitajn de rajdado. Tais kaŝe rigardis al la sklavino kaj finfine demandis:

— Kio okazis al vi, Za-Aŝt? Ekde la hieraŭa vespero vi estas tute konfuzita. Ĉu vi tro multe trinkis da veneno?

La fenicino subite ĵetis sin sur la plankon kaj, firme kunpremante la genuojn de la mastrino, pasie flustris:

— Forpermesu min en la templon, sinjorino. Ili diras, ke post jaro da elprovoj mi fariĝos pastrino — por servi al Aŝtoret-Kibela, kiel ili.

Mirigita Tais eksidis.

— Ĉu nomis la pastrinoj la elprovojn? Eble, ili estas tiaj, ke vi ne deziros eĉ pensi pri la templo? Eble, oni devigos vin servi al Kibela ekde la plej malalta grado, doniĝi al ĉiu vizitanto...

— Por mi estas tutegale! Mi nenion timas! Nur mi restu ĉi tie kaj servu al tiu, kies potencon mi spertis hieraŭ kaj al kies forto mi obeis!

La atenanino atente rigardis al sia sklavino, antaŭe sarkasma, kolera kaj skeptika, kaj nun ekbrulinta per ardo kaj kredo, kiel en dekkvar-jara aĝo. Eble, la mojro — la fato — de la fenicino venigis ŝin por servado en la templo? Se ŝi trovis sin ĉi tie, do tio estas egala al renkontiĝo kun amo. En tiaj okazoj Tais neniam kontraŭis, perdante belajn sklavinojn kaj ree trovante ilin, kun ĝojo pretajn servi al la hetajro, onidiro pri kies malfermita animo disiris pli vaste, ol ŝi pensis. Tais ekhezitis. Ŝi ĉiam estis gardema en decido de la sorto de siaj homoj. Krome, nun Za-Aŝt estas sola ĉe ŝi. Ĉu eblos ĉi tie en la izolita templa urbeto trovi anstataŭanton por Za-Aŝt? Kaj Tais balancis la kapon, nek rifuzante, nek konsentante.

— Atendu. Unue mi ekscios, kiel oni traktos vin, poste mi serĉos, per kiu anstataŭigi vin.

— Vi ne rifuzas, ho, mi dankas vin, sinjorino! — la fenicino salte ekstaris, ekscitita.

— Ne hastu ĝoji! Ankoraŭ nenio estas decidita, — avertis Tais, sed ne malentuziasmigis la fenicinon, kiu komencis froti ŝin kun duobla energio. — Diru, Za-Aŝt, — penseme demandis Tais, turniĝante sur la dorson, — ĉu vi ne vidas alian vojon en la vivo, krom servado al la Patrino de la Dioj? Vi estas saĝa kaj bela, kaj ke la sorto faris vin sklavino, tio povas ŝanĝiĝi... en la templo, tamen, sklaveco estas plej malbona, ĉar senlima estas la potenco de Kibela.

— Vi ne scias, sinjorino, kiel ĵaluzaj estas fenicoj, sirianoj kaj ceteraj ĉi-tieaj popoloj! Ni, virinoj, ne ŝatas belon en aliaj virinoj, sed la Granda Patrino egaligas ĉiujn en sia mano.

— Al mi ŝajnas, ke ankaŭ al ŝi oni servas malsame? — kontraŭis Tais. — Ĉu mi ĝuste komprenis? Ĉu vi tute ne amas min?

— Jes, sinjorino! Vi estas tro bela. Mi delonge serĉas kaj ne povas trovi en vi malvirton. Vi estas same fleksiĝema, kiel niaj dektrijaraj knabinoj-dancistinoj, forta, kiel ĉevalino, viaj mamoj estas malmolaj, kiel en mateno de juneco ĉe nubianinoj...

— Jen listigo, inda je amoranto, — ekridis la hetajro, — sed kio do ofendas vin?

— Vi estas pli bona, ol ĉiuj ĉirkaŭe, ankaŭ ol mi!

— Kaj pro tio vi pretas al sklaveco en la templo?

— Jes, jes!

Tais levis la ŝultrojn, plu ne komprenante sian sklavinon. Post longa silento Za-Aŝt diris:

— Kiel belas la bluaj ŝtonoj sur via kupra haŭto, sinjorino. Kaj viaj grizaj okuloj iĝas ankoraŭ pli profundaj. Tiu, kiu donacis al vi la kolieron, komprenas belon de aĵoj.

— Tio estis la ĉefpastrino de Kibela-Rea, Aŝtoret, aŭ Iŝtar, la multnoma Patrino de la Dioj.

— Kaj ĉu la malnovan kolieron vi nun portos zone?

— Jes, kiel Hipolita, la reĝino de amazonoj! — Tais kritike pririgardis la oran zoneton kaj decidis demeti ĉiujn stelojn, krom unu. Antaŭlonge forpasis la unuaj venkoj kaj sukcesoj, nenion signifis nun por ŝi ankaŭ la stelo, donacita de Ptolemeo. Nur la lasta kun la litero «mu»... la pastrino diris: M estas virina simbolo ekde nememoreblaj tempoj... — Serĉu majstron por demeti la steletojn, krom unu, — diris la hetajro.

— Permesu al mi. Ja mi estas filino de juvelisto kaj ion scipovas...

La fenicino demetis la zoneton kaj, deirinte en angulon de la ĉambro, elprenis el siaj aĵoj malgrandan tenajleton, iom sorĉis per ĝi kaj kun jubilo surmetis sur Tais-on la ĉeneton kun unu stelo.

— Nun la ekvilibro estas en la centro, — korektis ŝi la eksan kolieron kaj donis al Tais la ceterajn stelojn.

— Metu en la skatolon. Evidentiĝis, ke vi estas majstrino, do ĉu mi povas disiĝi kun vi?

La fenicino ĉagreniĝis, sed komprenis, ke Tais mokas ŝin, kaj kuris por preni la skatolon.

— Ĉu vi deziras, morgaŭ mi prenos vin kun mi? — diris la hetajro, pigre instalante sin en kusenoj. — Apude estas lageto da blua akvo, simila al luna serpo. Mi banis min hodiaŭ kaj delonge ne havis tian ĝuon.

— Kion vi faris, sinjorino? — la vizaĝo de Za-Aŝt tordiĝis pro timo.

Tais malkontente leviĝis sur la kubuto.

— Vi krias, kiel en siria bazaro! Kio okazis?

— Oni diris al mi, ke oriente de la templo estas sankta lago de Iŝtar en formo de luna serpo. Tie izolite de ĉiuj oni faras lavon de Aŝtoret en festaj tagoj... De Artemiso, tiel, ŝajne, nomas ŝin la helenoj. Ĉiun, kiu vidos la sanktan riton, pastroj kun longaj lancoj mortigas surloke.

— Tie estas neniu viva, eĉ korniko. Ne timu!

— Mi timas pri vi, sinjorino. Aŝtoret estas venĝema, kaj ŝiaj servantoj — ne malpli.

Tais ekpensis.

— Eble, vi diris prave. Mi silentu pri mia ago. Kaj mi ne prenos vin kun mi, kvankam mi veturos por baniĝi ree.

— Ho, sinjorino... — komencis Za-Aŝt — kaj ĵetiĝis al la pordo sur la terason, de kie aŭdiĝis tintado de armilaro. Tais tiris sur sin la arĝentan kovrilon. Iom poste en la ĉambron eniris Likofono.

— Pardonu, sinjorino, ke mi ĝenas vin tro frue, — riverencis li.

— Ĉu io okazis? Boanergo aŭ Salmaaĥ?

— Ne, la ĉevaloj estas vivaj kaj sanaj. Alrajdis sendito el la armeo kaj alveturigis al vi leteron de stratego Ptolemeo. Jen, — la militisto etendis ŝnuritan pakaĵon el maldika ledo kun alligita al ĝi deltoriono — skriba tabuleto, sur kiu estis signita la nomo de Tais kaj ordono liveri senprokraste.

Tais metis la pakaĵon sur kusenon, ordonis al la militisto eksidi kaj trinki vinon. La fenicino, delonge ĉarmita de la belo de Likofono, momente diluis kaj alportis rozan vinon, sinuante tuta kaj ĵetante al la tesaliano mallongajn kaj akrajn rigardojn. La juna militisto prenis bravan aspekton, eltrinkis la kalikon, kaj tuj Za-Aŝt verŝis la duan. Likofono svingis la manon, rifuzante, kaj faligis la bronzan diskon, kuŝintan sur la rando de la tablo. Frapiĝinte kontraŭ plankaj platoj, la bronzo tintis laŭte kaj longe. Tre baldaŭ en la pordo el la templa pasejo aŭdiĝis frapo. Laŭ signo de Tais la fenicino deŝovis la riglilon. En la ĉambro aperis pastrino en nigra reto. Alportinte la manon al la frunto, ŝi rektiĝis kaj senpasie pririgardis la ĉeestantojn.

— Aĥ! Kion vi faris! — diris Tais al la militisto. — Nun mi devas iri!

Likofono ne rimarkis la riproĉon, malrapide leviĝante de sur la seĝo. Kvazaŭ trafita per klabo, li rigardis, ne deŝiriĝante, al la nigra pastrino, kvazaŭ Afrodito mem venis al li en mara ŝaŭmo kaj stela brilo. Eĉ la atenaninon maltrankviligis sento de fremda forto, io ne tute homa, eliranta el la mirinda virino, kvazaŭ ŝi estus oreado — montara nimfo aŭ mita titanino-fantomo. La pastrino ne restis indiferenta al la admiro de la tesaliano, facile klinis la kapon — kaj kvazaŭ malhelaj fulmoj elflugis el ŝiaj grandegaj okuloj, finbatante la viktimon. La junulo ruĝiĝis, la tuta sango ĵetiĝis en lian kapon. Li mallevis la rigardon, haltiginte ĝin sur la fortaj kruroj kun mirinde regulaj piedoj. La pastrino, brilante per la akraj spegul-metalaj ungoj, deĵetis nigran tufon, malkovrante, kiel antaŭ batalo, sian malserenan kaj belan vizaĝon.

Tais, ordinare malproksima de ĵaluzo, ne povis elteni, ke iun el ŝiaj militistoj, en ŝia ĉeesto, oni fleksas kiel maldikan branĉeton.

— Za-Aŝt, ĉu vi proponos al Likofono ankoraŭ iom da vino? Eble, li deziros manĝi? Ni iru, — neglekte kapjesis ŝi al la nigra pastrino, kiu ridetis pretere kaj degne, sendinte al la juna militisto ankoraŭ unu longan, ĉion promesantan rigardon.

Tais intencis iri antaŭe, sed la pastrino, plu ne dirinte eĉ vorton, glitis en la pasejon kaj rapide ekiris, ne retrorigardante. Nur ĉe la krado, baranta la koridoron, ŝi atendis la hetajron, vokante la alkatenitan pordistinon, kiu kuŝis en la apenaŭ prilumita niĉo sur fasko da seka herbo. La akompanantino ne ekiris rekte en la sanktejon, sed turnis sin dekstren, en flankan pasejon, hele prilumitan kaj finiĝantan per ŝtuparo, kondukanta supren. Ili eliris sur la supran etaĝon, leviĝis laŭ ankoraŭ unu ŝtuparo kaj trafis sur verandon. Malantaŭ ili altis la plej supra ejo sen fenestroj, kun sola bronza pordo de grandega pezo kaj firmeco. Tais divenis la trezorejon kaj pensis, kiel negarde estas konservi valoraĵojn sur alto. Se subite okazos incendio... Konusaj elstaraĵoj de ruĝa densa terakoto estis kovrantaj la murojn de la trezorejo kaj de la supra etaĝo.

— Kion vi pririgardas, filino mia? — vokis la hetajron la ĉefpastrino.

Turniĝinte, Tais ekvidis ŝin en ebura fotelo apud viro — probable la ĉefpastro. La atenanino aliris ŝin, alsidiĝis sur benkon, same inkrustitan per eburo, kaj rakontis pri sia antaŭtimo.

— Mi scias, ke vi estas saĝa, servistino de Afrodito. Sed ankaŭ tiuj, kiuj konstruis tiun ĉi sanktan lokon, ne estis stultuloj. La tuta templo konsistas nur el brikoj, kaheloj, platoj de granito kaj marmoro, kovrantaj la plafonojn. La konstruistoj faris tiel, ke eĉ okaze de intenca brulatenco nenio povu forbruli, krom kelkaj kurtenoj kaj foteloj.

Interesita Tais respondis, ke similajn artifikojn de eterna konstruado el nura ŝtono ŝi vidis en Egiptujo. La ĉefpastrino faris al ŝi kelkajn demandojn kaj eksilentis. Tais el la alto kontemplis la artan situon de la templo. En Helenujo temploj estis konstruataj sur naturaj altaĵoj — sur pintoj de altaj montetoj, sur randoj de krutaĵoj, sur eĝoj de deklivoj. Leviĝante al templo, homo estis mem spirite leviĝanta, prepariĝante renkonti bildojn de dioj.

Tiu ĉi templo (kiel klarigis la pastrino, konstruita laŭ modeloj de plej antikvaj sanktejoj de Mezopotamio — la lando de ebenaĵoj) staris en la centro de ronda ebenaĵo, fermita de montoj sude, okcidente kaj norde kaj malfermita nur oriente, al Eŭfrato. Kun la supra superkonstruaĵo kaj la piedestalo la templo atingis grandan alton. Homoj, alirantaj kaj alveturantaj el la valo, de malproksime vidis la sanktejon. Dum alproksimiĝado la konstruaĵo kreskadis, pendante super la homoj kaj premante ilin per sento de senvaloreco antaŭ la potenca diino kaj ŝiaj servistoj...

Tais kun speciala ĝuo estis pririgardanta la ĉirkaŭaĵon, eble, unuafoje eksentinte influon de alto al la homa konscio. Fremdiĝo disde ĉio, tumultanta malsupre, sento de propra neatingebleco, de eblo ĉirkaŭpreni per rigardo grandan spacon — ĉio estis en alia maniero, ol en montoj. Tie homo, leviĝinta sur alton, estis parto de la naturo, ĉirkaŭanta lin, dum ĉi tie la artefarita konstruaĵo orgojle elstaris meze de senaltaĵa ebenaĵo, deŝiriĝante de la natura grundo kaj donante al la homoj, troviĝantaj en ĝi, senton de supereco, pureco kaj sendependeco. Malproksime oriente, trans polva nebulo kuŝis la valo de Eŭfrato, kaj norde malhelis la kanjono de ĝia alfluanto — granda rivereto, sur la montopasejo al kiu staras la eta templo de Iŝtar Persa, estinta malafabla al gaja, ekscitita pro rajdo Tais...

La silenton rompis la ĉefpastro, dirinta ion en lingvo, nekonata al la hetajro. La pastrino neglekte tiris sin en sia profunda fotelo kaj demandis, ĉu deziras la gastino daŭrigi la ekkonon de la misteroj de la Patrino de la Dioj. Al la respondo de Tais, ke ŝi nokte sentis sin venenita kaj se la «ekkono» iros tiel plu, do ŝi ne eltenos, la pastrino subridis severe kaj aprobe, agnoskinte, ke al ŝi oni donis tro fortan ŝmiraĵon, ne kompreninte, ke la helenino dubinde kutimiĝis al tiaj drogoj. Poste ili estos pli gardemaj.

Por prokrasti la respondon (rekta rifuzo al mastroj de sankta loko estis neallasebla), Tais demandis pri senco de la kostumo de la superaj pastrinoj kaj de ilia divido en du grupojn.

— Tio ne konsistigas sekreton, — diris la ĉefpastrino, — la ruĝaj pastrinoj servas tage kaj simbolas la tagajn fortojn de Kibela, kaj la nigraj — la noktajn. En Libio kaj Helenujo oni nomas ilin Lamioj — akompanantinoj de Hekato. Oni opinias, ke tiu, kiu ricevis amon de tia pastrino, aliĝas al la fortoj de Kibela-Rea, en via lingvo — Geo. Dum la tuta vivo lin akompanas sano, fortuno kaj bona idaro. La arto de la pastrinoj, speciale de la nigraj, estas super ĉio, kion povas doni mortema virino, ĝi estas inspirita de la Granda Patrino kaj firmigita per ŝia potenca forto.

— Kaj ĉu ajna viro povas atingi tion?

En la okuloj de la ĉefpastrino ekbrulis flamo kiel ĉe sovaĝa besto. Tremo trakuris la dorson de Tais, sed ŝi ne mallevis la rigardon.

— Ajna! — respondis la pastrino. — Se li estas ne kripla, sana kaj sufiĉe forta.

— Kiel oni determinu, ĉu sufiĉe?

— Ĝuste por tio servas la vesto-reto. Ĝi estas tre firma kaj, por ekposedi la pastrinon, necesas disŝiri la reton per la manoj. Nur neordinare forta kaj furioza homo en fajro de freneza pasio kapablas al tio.

— Kaj se ne kapablas kaj ne disŝiros?

La ĉefpastrino kliniĝis al Tais kaj mallaŭte diris:

— Tiam puno de Kibela falos sur lin. Se li deziris ruĝan pastrinon de tago — ŝi krios, kaj la malsukcesulon oni kaptos, kastros sur la altaro antaŭ Kibela kaj faros lin templa sklavo, se li restos viva. Nigra pastrino — Lamio — neniun vokas. Firme brakuminte la fuŝan edzon, ŝi donas al ŝi kison de Kibela, enpikante tranĉilon jen ĉi tie, — la pastrino metis la fingrojn sur kaveton post la maldekstra klaviklo.

— Kian sencon enmetis la Granda Patrino en tian kruelecon?

— Nur tre fortaj, belaj, certaj pri si herooj venas, por iĝi amatoj de la Tago kaj la Nokto. Naskiĝas infanoj, kaj la knabinoj iĝas superaj pastrinoj, kaj la viroj — gardistaro de la sanktejo. Ĉu vi rimarkis, kiom fortaj ili estas, kiel grandaj estas iliaj lancoj kaj pezaj iliaj glavoj?

— Mi rimarkis, ke belegaj estas ankaŭ la superaj pastrinoj, kvazaŭ speciale elektitaj. Sed ĉu la senco estas nur en ricevo de idaro por la templo? Inter miloj eblas trovi kaj elekti nemalbonajn, — kontraŭis Tais.

— Vi, probable, estas tro saĝa por neinicito, — kun facila moko («Kiel Iŝtar», — pensis Tais) diris la pastrino. — Certe, la vera senco estas ne en tio. Kun jarcentoj malfortiĝas la raso de la homoj, kaj la pasia frenezo de Kibela-Aŝtoret-Atargatis jam ne absorbas ilin, kiel en la pasintaj tempoj. Kibela ŝatas flamon de pasia furiozo, same kiel Afrodito — amon...

Tais pensis pri Urania. La pastrino daŭrigis:

— Servado de niaj junulinoj mergas homojn en la naturon, unuigante ilin kun ĉio vivanta, nutrata de Rea-Kibela. En tio estas la feliĉo kaj la sorto de la viro, alian vojon ne donis la dioj. Viroj trovas sin kaj faras tion, por kio ili estas destinitaj. Se ili montriĝas maltaŭgaj, la Granda Patrino vokas ilin reen al si, por renaskigi ilin al la vivo pli bonaj. Kaj la viroj iras al ŝi, ne ekkoninte amaron de maljuniĝo, en flama juneco.

— Kial vi estas certa, ke malfortiĝas la homoj? — siavice kaŝante mokon, demandis Tais, kaj la pastrino subite ekridis.

— Rigardu ankoraŭfoje al la figuro de Kibela-Rea en la antikva statuo, kaj vi komprenos, ke nur nesatigebla deziro povas serĉi tian figuron, kaj nur neordinara forto kaj fortikeco povas esperi esti ŝia parulo...

Tais rememoris la neordinaran povon en limoj de harmonia proporcio, radiatan de la statuo de Rea, kaj ne povis kontraŭdiri.

— Kaj kie loĝas la nigraj kaj la ruĝaj? — demandis ŝi, ŝanĝante la temon.

— Ili ne forlasas la templon, dum estas junaj. Nemalofte ili edziniĝas al altrangaj homoj aŭ vojaĝas, okupante altajn postenojn en aliaj, malpli gravaj temploj de Rea. En certaj tagoj de monato ili iradas bani sin en sankta lago, kaj ve al tiuj viroj, kiuj iĝos rompantoj de ilia trankvilo.

— Kaj se renkontiĝos virino? — La hetajro komprenis, pri kiu lageto temas.

— Al virino oni nenion faras. Nur en tiu okazo, se la malfeliĉulino rompis purecon de la sankta akvo, ŝin atendas morto!

— Kaj ĉu la pastrinoj loĝas tie? — hastis demandi Tais, almontrante la sudan alon de la templa konstruaĵo, kies plata tegmento situis sur la nivelo de la planko de la ĉefa templo.

— Vi divenis! Ĉu vi deziras viziti ilin?

— Ho ne! Kaj kio estas en la norda alo?

Ree sovaĝa flamo ekbrilis kaj estingiĝis en la rigardo de la virino.

— Ĝuste tien mi deziras konduki vin ĉe la sunsubiro. Sed antaŭe vi faros ĵuron sur la altaro de Kibela-Rea, ĵuron de silento. La antikvaj sekretoj de la Granda Patrino estas konservataj de ni. La ritoj de la nememoreblaj tempoj, transportitaj ĉi tien antaŭ jarmiloj el Likaonio kaj Frigio, donas forton al la servistoj de Aŝtoret.

En la sanktejo, tute senhoma en tiu ĉi horo, la hetajro ĵuris gardi la sekreton. La mastrino de la templo verŝis al ŝi trinkaĵon. Tais depaŝis kun timo.

— Ne timu, tio estas ne la hieraŭa! Vi bezonos kuraĝon, kiam vi vidos la sekreton. Memoru, ke la Granda Patrino estas la regantino de la bestoj... — La lastaj vortoj, diritaj per streĉita flustro, vokis en la hetajro malklaran timon. Ŝi eltrinkis la tason per unu gluto.

— Bonege! Nun akceptu la donacon, — kaj la pastrino etendis al Tais du lekitionojn — flakonetojn el lakte blanka vitro, dense fermitajn per ŝtopiloj el valorega intens-rozkolora hinduja turmalino. Sur unu el la lekitionoj estis elĉizita luna serpo, sur la alia — okpinta stelo.

— Kiel eblas! Mi ne povas akcepti tiajn multekostajn aĵojn! — ekkriis Tais.

— Venteto (bagatelo)! — respondis la ĉefpastrino. — La templo de la Granda Patrino estas riĉa kaj povas fari eĉ pli riĉajn donacojn al la plej belaj virinoj, ĉar ili mem estas valoraĵoj, kreitaj de Rea por ŝiaj propraj celoj. Sed vi ne demandis, kio estas en la flakonoj. En tiu ĉi, — ŝi montris la lekitionon kun la stelo, — estas la drogo, kiu estis solvita en la trinkaĵo, donita al vi hieraŭ. Se vi deziros iam kaj kun iu sperti la tutan povon de Aŝtoret-Kibela en la aspekto de Anaitis — ses gutojn en tason da akvo kaj trinku duope. Tiu ĉi — kun la Luno — liberigos vin de la efiko de la unua. Se vi trinkos nur ĝin, ĝi faros vin malvarma, kiel la fora Luno. Ne pli ol tri gutojn, alie vi povos malvarmiĝi por ĉiam... — La pastrino ekridis akre kaj nebonkore, alkondukis la hetajron al niĉo en flanka muro kaj elprenis el tie brilantan nigran rondon, kiel komence ŝajnis al Tais — el vitro. Ŝi ekvidis en ĝi sian spegulaĵon same klare, kiel en ordinara spegulo el arĝentumita bronzo.

— Tiu spegulo estas ne vitra, sed ŝtona kaj estis farita en tiuj tempoj, kiam la homoj konis nur ŝtonon. Metalaj ercoj servis al ili nur por eternaj farboj, ĉar ankaŭ tiam oni jam pentradis bildojn sur muroj. En tiun spegulon rigardis virinoj antaŭ multaj jarmiloj, kiam ekzistis nek Egiptujo, nek Kreto... Prenu ĝin kiel donacon!

— Vi donacas al mi duan valoregan aĵon, por kio? — demandis Tais.

— Kune kun la lekitionoj, entenantaj venenon. Belo kaj morto ĉiam estas kune, ekde kiam aperis la homo.

— Morto por kiu?

— Aŭ por tiu, kiu havas belon, aŭ por tiu, kiu prenas ĝin, aŭ por ambaŭ kune.

— Ĉu ne eblas alie?

— Ne eblas. Tia estas la ordo de la Patrino de la Dioj, kaj ne ni pridiskutu ĝin, — severe, preskaŭ minace diris la regantino de la templo.

— Mi dankas vin! Via donaco vere estas super ĉiuj valoraĵoj!

— Kaj ĉu vi ne timas?

— Kion?

— La sekretojn de la Granda Patrino, ĉu ne? Do ni iru!

Ĉe la norda flanko de la sanktejo en la planko nigris grandega aperturo, en la centro okupita de dika kolono. Laŭ ĝia cirklo estis spirale malleviĝanta ŝtona ŝtuparo. Malabunde prilumita pasejo kondukis en templon de aspekto, neniam vidita de Tais. Ĉe ambaŭ flankoj de la pasejo larĝaj brikaj benkoj estis dense kovritaj per naturaj kornoj de gigantaj virbovoj — uroj, fleksitaj krute, kun proksimiĝantaj supre vertikalaj finoj. La kvadratan malaltan ĉambron de la sanktejo en trumoj inter krudaj ruĝ-terakotaj duonkolonoj ornamis bonege elfaritaj virbovaj kapoj el ŝtono aŭ argilo kun naturaj kornoj. La kornoj de la virbovaj kapoj sur la okcidenta muro staris supren en la ura maniero, sur la norda — estis fleksitaj malsupren, kaj sur la orienta — estis larĝe disirantaj per horizontale ondaj akraĵoj, kiel ĉe la sovaĝaj bovoj de Mezopotamio. Strangan, malbonpromesan, eĉ timigan impreson estis faranta tiu ĉi sanktejo el nememoreblaj tempoj. Grandegaj kornoj elstaris ĉie: sur nealtaj kvadratsekcaj fostetoj kaj sur longaj benkoj, malfaciligante moviĝon laŭ la templo. Konturaj freskoj de ruĝa okro desegnis virbovajn figurojn sur la muroj, plej proksimaj al la enirejo. Inter la kapoj de virbovoj estis fiksitaj muldaĵoj de virinaj mamoj de sangruĝa koloro, en kies cicojn oni ial enmetis bekojn de nigraj grifoj aŭ longdentajn kraniojn de musteloj. Post la unua ejo troviĝis la dua, malpli granda, kun akrapinta niĉo en la norda muro. Tri kornaj virbovaj kapoj, vertikale situantaj unu super la alia, estis kronitaj per figuro de la diino, ŝvebanta super ili, larĝe disĵetinte la manojn kaj la piedojn. Ĉe ambaŭ flankoj de la niĉo nigris du pasejoj.

La kornoj per io maltrankviligis Tais-on, kaj subite klara rememoro prilumis ŝian menson. Samaj simboloj, sed ŝtonaj, pligrandigitaj ĝis titanaj ampleksoj, markis sanktajn lokojn sur Kreto. La atenanino vidis sur unu el bone konserviĝintaj freskoj bildon de sanktejo, tre simila al tiu, en kiu ŝi troviĝis nun. Tie same diversampleksaj kornoj baris iajn fakojn de ofera ĉambro, montrita sur la fresko. Sed ĉi tie la naturaj kornoj de sovaĝaj virbovoj ŝajnis speciale malbonsignaj kaj per forto de impreso ne cedis al la gigantaj ŝtonaj kornoj, elstarantaj el sub la tero sur Kreto. Por Tais iĝis tute klara profunda ligo de la antikvega religio de la Granda Patrino en Azio kaj de la kredo de ŝiaj prauloj sur Kreto.

La skulptaĵoj de virbovoj en la sanktejo ŝajnis speciale teruraj. Ili ne estis similaj al la obtuzmuzelaj Kretaj gigantoj kun iliaj altaj, supren celitaj kornoj.

La virbovoj de la antikvega sanktejo estis montritaj kun malalte mallevitaj longaj kapoj, kun grandegaj kornoj, direktitaj antaŭen. Ili aŭ estis kuniĝantaj super la frunto kun terure fleksitaj supren akraĵoj, aŭ estis larĝe disigitaj kaj fleksitaj kiel kurbaj tranĉiloj. Sendube, tio estis alia raso, kaj la atenanino pensis, ke kun tiuj minacaj estaĵoj, kvazaŭ tute strebantaj al batalo, apenaŭ iĝus sukcesa la sankta Kreta ludo kun virbovoj.

La ĉefpastrino haltis, fiksaŭskultante. Profundaj, basaj, ritmaj sonoj de hipatoj — la ekstremaj kordoj de la plej malalta tono en citaroj — aŭdiĝis el malproksime, interplektiĝante kun virinaj voĉoj, ĝemoj kaj krioj. La koro de Tais maltrankvile ekbatis en antaŭsento de io terura. La pastrino levis torĉon de sur kornohava soklo, bruligis ĝin per braĝo, bruletanta sur la altaro, kaj eniris en la maldekstran pasejon. Ankoraŭ unu longa koridoro, malhela, kiel subteraĵo, kaj Tais trafis en vastan konstruaĵon sur nivelo de la templa ĝardeno.

Neniam kaj al neniu rakontis Tais pri tio, kion ŝi vidis ĉi tie, kvankam ĉiu momento por ĉiam restis en la memoro. En Egiptujo ŝin frapis freskoj en la subteraĵo de Mortintoj, montrantaj Tiaŭ-on, aŭ la Padon de la Nokta Suno, — la inferon de la egiptoj, kiun ilia fantazio lokis sur la transan, nevideblan flankon de la Luno. Sed tio estis nur bildoj, kaj ĉi tie, en la templo, konkuranta per antikveco kun la ŝtona spegulo, la neordinaraj ritoj de la Granda Patrino, same dekmiljare antikvaj, estis okazantaj reale, estis plenumataj de vivaj homoj.

Fortigita per la trinkaĵo de Rea, Tais eltenis la spektaĵon ĝis la fino. Ĉiuj kvar ŝtupoj de la nekredebla procedo pasis antaŭ ŝiaj okuloj, iom post iom klarigante sian kaŝitan sencon. La radikoj de la Tero-Geo kaj de ĉio loĝanta sur ĝi malleviĝas en abismon de ĥaosaj kirloj, furiozantaj sub Tartaro, en terura obskuro de Erebo. Simile al tio la radikoj de la animo same leviĝas el la mallumo de la praaj sentoj, kirle turniĝantaj en la sino de Kibela. Tiujn sentojn, obskuron kaj timojn necesas travivi, por liberiĝi de ilia kaŝita potenco, liberigante ilin antaŭ la okuloj de la virinoj — samtempe viktimoj kaj partoprenantoj de la granda kuniĝo kun la radikoj de la tuta naturo en ties aspekto de Ananko — neevitebla neceso. Sed komprenante la sencon de la antikvaj ritoj, Tais ne povis akcepti ilin. Tro malproksime disiris la streboj de Urania disde la malhela potenco de Kibela-Anaitis.

Malfrue nokte, akompanata de nigra pastrino, ŝi venis en sian provizoran hejmon afekciita, laca kaj premata. Za-Aŝt ne dormis, atendante la sinjorinon. La okuloj de la sklavino ŝvelis pro larmoj, la manplatoj, vunditaj per la ungoj, same ne evitis atenton de Tais. Ŝi ne havis fortojn por pridemandi, sed falis sterne sur la kuŝejon, rezigninte eĉ laviĝon. Kaj la letero de Ptolemeo restis nelegita ĝis la mateno.

Tais ne sukcesis ekdormi. La fenicino same turniĝadis, suspiradis, ĝis la hetajro vokis ŝin al si.

— Eksidu kaj rakontu, kio okazis. Ĉu vin ofendis Likofono?

Za-Aŝt silente kapjesis, mordante la lipon, kaj malhela profundo de ŝiaj okuloj ekbrulis per kolero.

— Mi vokos lin, kiam venos la tago, kaj petos la loĥagon puni la tesalianon.

— Ne, ne, sinjorino! Li faris nenion, kaj mi ne plu deziras vidi lin.

— Ĉu vere? Stranga junulo! Vi estas bela, kaj mi plurfoje vidis, kiel li rigardis al vi... ĉu vi donis al li ankoraŭ vinon kaj manĝigis per io?

— Li eltrinkis la kalikon unuglute, kvazaŭ malbonan akvon de dezerto. La manĝon ne tuŝis kaj silentis, rigardante al la pordo, en kiun foriris tiu lamio, filino de mallumo! Tiel daŭris senfine, ĝis, perdinte paciencon, mi forpelis lin. Kaj li foriris, ne dankinte kaj ne adiaŭinte, kiel trodrinkinta milian bieron...

— Jen kion mi ne atendis! — ekkriis Tais. — Ĉu la lamio tiel trafis lin per Eroso? Kial? Li vidis, kiel vi dancas balariton, kiel fleksiĝema estas via staturo kaj kiel sveltaj estas viaj kruroj!

— Vi estas bonkora al mi, sinjorino! — respondis la fenicino, retenante larmojn. — Sed vi estas virino kaj ne komprenos forton de la nigra lamio. Mi pririgardis ŝin bone. Ŝi havas ĉion kontraŭan al mi.

— Pri kio vi diras?

— Ĉio, kio ĉe mi estas mallarĝa, — ĉe ŝi estas larĝa: la femuroj, la suroj, la okuloj, kaj kio estas larĝa: la ŝultroj, la talio, tio ĉe ŝi estas mallarĝa. — La fenicino ĉagrene svingis la manon. — Ŝi havas staturon, kiel la via, sinjorino, sed ŝi estas pli peza, pli pova, ol vi! Kaj tio frenezigas virojn, speciale tiajn, kiel tiu knabaĉo...

— Do li malakceptis vin kaj pensas pri ŝi? Ne gravas, baldaŭ ni veturos pluen, kaj la lamio forviŝiĝos el la memoro de Likofono... Ha, mi forgesis — ĉu vi deziras resti? Ĉu plu deziras?

— Nun eĉ pli, sinjorino! Ni, fenicoj, havas instruon de Senhuniafono. Ĝi diras, ke deziro jam kreas. Kaj mi deziras nove rekrei min!

— Ankaŭ ĉe ni deziro, Potos, estas kreado. Furioza deziro aŭ naskas necesan formon, aŭ finiĝas per anoja — frenezo. Venos la tempo — ni vidos. Donu al mi la leteron!

Ptolemeo sendis saluton, petis memori kaj neniuokaze veturi pluen, antaŭ ol venos la taĉmento, sendita por ŝi, estrata de lia amiko. Se venos malbonaj sciigoj, Tais devos ne resti en la templo, sed kun sia gardistaro el resaniĝantaj militistoj rapidi al la maro, en golfeton Ison, situantan nur je dek kvin parasangoj, tra la montoj okcidenten. Tie staras tri ŝipoj, kies estro akceptos Tais-on kaj atendos ankoraŭ duonmonaton. Se Ptolemeo kun Aleksandro ne aperos dum tiu tempo, endas navigi en Helenujon.

Tais pensis, ke Ptolemeo en profundo de la animo estas pli nobla, ol li mem deziras ŝajni inter krudaj makedonaj militestroj. Ŝi kisis la leteron kun tenero.

Ptolemeo skribis pri vojaĝo tra arda stepo — maro da alta herbo, jam paliĝinta pro somera sekeco. Ili veturadis kaj veturadis tagon post tago, ĉiam pli malproksime forirante trans la horizonton, senfine sterniĝantan orienten. Malklara antaŭtimo maltrankviligis ĉiujn, kaj eĉ Aleksandron. Ptolemeo vidis, kiel longe bruladis nokte lumigilo en lia tendo. La militestro konsiliĝadis kun skoltoj, legadis priskribojn — periegesojn. Iom post iom Aleksandro flankenigadis la vojon de la armeo maldekstren, al la nordo. Gvidistoj konvinkis lin pri baldaŭa veno de eĉ pli granda varmego. Sekiĝos herbo, sekiĝos riveretoj kaj rojoj, dume sufiĉe provizantaj la armeon per akvo. Tridek kvin mil homoj nun estis sekvantaj Aleksandron, sed ĉi tie, en senfinaj ebenaĵoj de Azio, la militestro unuafoje eksentis, ke por tiuj vastaĵoj lia armeo estas negranda. Ardaj ventoj blovis renkonten per spirado de pereigaj dezertoj, etendiĝantaj post la stepo. Kiel demonoj flugadis kirloj de polvo, kaj sur la horizonto la varmega aero kvazaŭ levadis la teron super malklaraj bluaj lagoj da fantoma akvo.

Kiam ili turnis sin al la nordo, herbo iĝis pli alta kaj densa, kaj flave malklaraj riveretoj iĝis grizaj. Okazis plena eklipso de la luno. (Kiel ŝi preteratentis ĝin? — pensis Tais). Sciantaj homoj deklaris, ke la armeo venis en la landon, kie reĝas la Regantino de la Bestoj. De ĉiuj bestoj — la ĉielaj, la teraj kaj la subteraj, tiu, kiun oni nomas Aŝtoret, Kibela aŭ Rea, kaj la helenoj opinias ŝin ankoraŭ Artemiso aŭ Hekato. Se ŝi aperos rajde sur leono, do ĉiuj ne evitos pereon.

Aleksandro turnis sin al la militistoj kun parolo, konvinkante ne timi. Li scias la antaŭdestinon kaj kondukas ilin al la fino de la milito kaj al nenombreblaj trezoroj...

Tais legis inter la linioj de Ptolemeo — talenta verkisto — novan senton, antaŭe nekonatan al la makedonoj. Tiu sento plej verŝajne estis timo.

Unuafoje serioze ekpensis la hetajro, kiom freneze kuraĝa estis la entrepreno de Aleksandro. Kian diecan kuraĝon necesas havi, por malproksimiĝi de la maro en profundon de nekonata lando renkonten al armeegoj de la Reĝo de Reĝoj. Imaginte al si la aŭdacon de la plano, la atenanino komprenis, ke en la okazo de malvenko la makedona armeo estos forviŝita de sur la tero kaj nenio helpos al ĝi. Ĉesos ekzisti kaj la dieca militestro, kaj Ptolemeo, kaj Leontisko... Eble, nur Nearĥo savos sian floton kaj revenos al la bordoj de la patrujo. Kun kia malico kaj malpacienco atendas tion senfinaj malamikoj, grandaj kaj malgrandaj, ardantaj per justa venĝo kaj per malkuraĝa hiena jubilo... Jes, ĉiuj ŝiaj amikoj ne povas atendi indulgon, kaj saĝa estas Ptolemeo, lasinta en rezervo duan eblon por savi Aleksandron kaj sin. La unua konsistas en la floto de Nearĥo, atendanta en la malaltejo de Eŭfrato, se renkontiĝo kun Dario okazos ne norde, sed sude. Ptolemeo skribis pri onidiroj, ke Dario kolektis ĉiujn siajn fortojn, sennombrajn rajdistojn ekde la fama persa gvardio de Senmortuloj ĝis baktrianoj kaj sogdoj.

Mirinda afero: malgraŭ la maltrankvilo, rimarkebla en la letero de Ptolemeo, ĝi plenigis Tais-on per certeco pri baldaŭa venko. Kun des plia malpacienco ŝi atendos novajn sciigojn...

En la sekva tago anstataŭ Likofono la loĥago sendis variolmarkitan makedonon kun ankoraŭ ne saniĝintaj cikatroj sur la ŝultro kaj la kolo.

— Anstataŭ la gestioto, — ridetaĉis la militisto, evidente kontenta pro la veturo kun la fama belulino de Ateno, la urbo de fabela eleganteco kaj klereco.

— Kaj Likofono?

— Foriris en la urbeton por ion aĉeti — ĉu kuracilon. Li, ŝajne, ekmalsanis...

Tais klakis per la manplatoj, vokante Za-Aŝt-on, sendis la militiston preni lian ĉevalon. La fenicino eksidis sur Salmaaĥ-on, kiel plurfoje faradis sur la vojo ekde la limo de Egiptujo, kaj ŝia malgaja vizaĝo eklumis per knabeca fervoro. Ili ambaŭ komencis konkuri en rapido de la ĉevaloj, de tempo al tempo lasante fore malantaŭe la gardiston, retenataj nur per liaj koleraj krioj. Elrajdinte sur randon de la senhoma stepo, ambaŭ virinoj haltis ĉarmitaj. La stepo floris per neordinare intenskoloraj floroj, kiajn oni neniam vidis en Helenujo.

Sur altaj nudaj tigoj balanciĝis sub vento globetoj de admirinda ĉielblua koloro, grandaj je pomo. Ili kreskis dise kun same maldense kreskantaj sun-flavaj, tute oraj, globformaj infloreskoj de altaj vegetaĵoj kun mallarĝaj kaj maloftaj folioj. La or-blua ornamo sternis sur polve griza fono en travidebla matena aero.

— Fabelo, sed ne floroj! — ekkriis la makedono, frapita de la mirakla bunteco. Estis domaĝe ĉifi ilian belon per ĉevalaj hufoj. Ili turnis sin dekstren, por ĉirkaŭrajdi flanke, kaj denove haltis antaŭ aro da eĉ pli mirindaj floroj. La piedojn de la rajdantoj atingis herbo kun malmolaj pintoj, prisemitaj de grandaj purpuraj floroj en formo de kvinpintaj steloj kun petaloj, forte larĝigitaj ekstere kaj rekte detranĉitaj ĉe la finoj. Tais ne eltenis. Desaltinte de sur la amblulo, ŝi plukis brakplenon da purpuraj floroj, kaj la fenicino kolektis orajn kaj bluajn globojn. Tigoj de la lastaj evidentiĝis tre similaj al ordinara cepo kun akra cepa odoro. Dividinte la kolektitajn florojn en du grandajn bukedojn, Tais ekrajdis plenrapide malantaŭen kaj leviĝis sur la nordan montopasejon al la malgranda templo de la netenera, moka, fremda Iŝtar.

Penante ne rigardi en la mallarĝajn verd-orajn okulojn, ŝi haste dismetis la florojn sur la altaro, staris ĉirkaŭ minuto kaj ŝtele eniris en la sanktejon, al la altreliefo de la minaca Lilito. Tie ŝi malagrafis la harpinglon kaj enpikis ĝin el la fingron de la maldekstra mano, ŝmiris per la ŝprucinta sango la altaron kaj, lekante la vundeton, foriris ne retrorigardante.

Dum la vojo hejmen la gajeco forlasis la hetajron, kaj ŝi eksopiris, kiel la tesaliano en la antaŭa tago. Ĉu tion faris magio de la persa diino?

Baldaŭ Tais trovis la kaŭzon de sia meditemo. Ial post la vizito de Iŝtar naskiĝis timo pri la bela militisto. Kio estos, se la junulo decidis peti amon de la nigra pastrino, sciante nenion pri la kuprakoraj leĝoj de Kibela? Sed ili ja devas averti neofiton, kio minacas al li? Alie tio estas ne nur kruele, sed ankaŭ fie! Tais decidis sen voko veni al la ĉefpastrino kaj pridemandi ŝin. Sed vidiĝi kun ŝi evidentiĝis malsimple.

Post vespermanĝo la hetajro malfermis la internan pordon de sia loĝejo en la longan koridoron, leviĝantan al la sanktejo. Ŝi ĝisiris nur la fermitan bronzan kradon kaj frapis, vokante la alkatenitan pordistinon. La falinta pastrino elrigardis el sia niĉo, almetis la fingron al la lipoj kaj nege ekturnis la kapon. Tais ridetis al ŝi kaj obeeme turniĝis malantaŭen, fiksinte en la memoro malsatan brilon de la okuloj de la kondamnitino, ŝiajn kavajn vangojn kaj ventron. Ŝi sendis la fenicinon kun manĝo. Za-Aŝt revenis ne baldaŭ. Nur post longaj persvadoj, kompreninte, ke oni ne subaĉetas kaj ne perfidos ŝin, la pordistino prenis la manĝon. Ekde tiam la fenicino aŭ Tais mem manĝigadis ŝin dufoje dum tago, eksciinte la tempon, kiam ne estis risko renkonti templajn servistojn.

Pasis kelkaj tagoj. En la templo oni kvazaŭ forgesis pri la gastino, kaj Tais atribuis tion al elreviĝo de la ĉefpastrino. Ŝi ne sukcesis obeigi la hetajron kaj varbi ŝin al la servado de Kibela-Aŝtoret, ne sukcesis interesigi ŝin pri sekretoj de la Patrino de la Dioj. Obskuro, krueleco kaj suferoj vokadis sencedan reziston en la animo de Tais. Ŝi plu promenveturadis jen kun la variolmarkita militisto, kiun la kamaradoj ial moknomis Onoforbos — azena paŝtisto, jen kun la estro mem — loĥago. Malgraŭ la tento, Tais nur unufoje kuraĝis bani sin en la mirakla lageto de la Kreskanta Luno, ne pro timo esti kaptita — de tio ŝin savus rapideco de Boanergo, sed por ne fari ofendon al la servistinoj de Rea. Za-Aŝt ĉiam petis permeson akompani la mastrinon kaj kun ĉiu tago iĝadis pli silentema. Tais jam decidis liberigi la sklavinon.

Tagoj estis pasantaj, sed sciigoj el la oriento ne venadis. Ie tie, en senfine vastaj stepoj kaj labirintoj de montetoj, perdiĝis la armeo de Aleksandro. Tais trankviligadis sin per konsideroj, ke simple ne estis taŭga okazo por letero. Tamen eĉ onidiroj, ĉiam iel atingantaj militistojn, ne venadis el trans Eŭfrato. Tais eĉ ĉesis rajdi, ne vizitadis la templon kaj preskaŭ nenion manĝadis. Nokte ŝi ofte kuŝadis sen dormo, ekdormante nur ĉe sunleviĝo. Tiom forta maltrankvilo ne estis karaktera por la sanplena atenanino. Ŝi atribuis ĝin al la malbonsigna etoso de la sanktejo de Kibela. Se ne estus la averto de Ptolemeo, Tais jam antaŭlonge forlasus tiun ĉi «azilon», des pli ke la templo de Rea tute ne estis azilo por iu ajn. Sufiĉis nur ekkoni pli proksime ĝiajn ferocajn servistinojn, por kompreni, kia sorto atendas la «nobelan gastinon» okaze de malvenko kaj pereo de la armeo de Aleksandro. La manpleno de la eskorto estos buĉita fare de potencaj gardistoj subite, dum dormo, kaj Tais mem estos sendita en la malsupran templon perlabori monon por la Patrino de la Dioj. Okaze de rezisto — nu, ĉi tie estas multaj lokoj, kie necesas alkatenita gardisto. Kaj tio estas la plej bona okazo. Kaj en la malplej bona... Tais kun tremo rememoris la sakramentojn de Anaitis, kaj frosto trakuris ŝian dorson. Kvazaŭ respondante al ŝiaj pensoj, aŭdiĝis malforta frapo al la pordo el la templa koridoro. Tais salte ekstaris, fiksaŭskultis. Vokinte Za-Aŝt-on, Tais singarde demandis, alproksimiginte la vizaĝon al la lintelo:

— Kiu?

— Sinjorino... malfermu... je la nomo de... — La voĉo rompiĝis. Tais kaj la sklavino rekonis Likofonon. La hetajro impetis por preni lampionon, kaj la fenicino malfermis la pordon. Trans la sojlo sen fortoj por levi la kapon, priverŝita per sango, kuŝis la juna militisto. La forta hetajro entrenis Likofonon en la ĉambron, kaj Za-Aŝt riglis la pordon kaj laŭ ordono de Tais ekkuris plenrapide por voki la makedonojn.

Likofono malfermis la okulojn, malforte ridetis al la hetajro, kaj tiu rideto de mortanto tranĉegis ŝin per neeltenebla rememoro pri la morto de Menedemo.

El la maldekstra ŝultro de la militisto elstaris konata al Tais ponardo de pastrino de la Nokto, per senkompata kaj firma mano enbatita ĝis la tenilo mem. La ponardo trabatis kune kun la vesto ankaŭ larĝan oran kolieron, kojnumiĝinte inter la ĉeneroj. Tais, kiel ĉiu helena virino, iom kompetentis pri vundoj. Likofono ne povis vivi kun tia vundo, des pli rampi laŭ la longa pasejo, kvankam malsupren. Io estis malĝusta! Malgraŭ la sango, plu malrapide fluanta el sub la ponardo, Tais ne kuraĝis elpreni la armilon antaŭ veno de la loĥago, kiu, kiel sperta militisto, estis kaj ĥirurgo kaj veterinaro de sia taĉmento.

La militistoj ne atendigis sin. Post la fenicino enkuris tuta deko kun nudaj glavoj kaj lancoj. La militistoj levis la tesalianon, kuŝigis sur la liton, kaj la loĥago, malserene balancinte la kapon, kiam li ekvidis la vundon, komencis palpi la ŝultron de Likofono. La vundito ekĝemis, ne malfermante la okulojn, kaj la veterano subite montris la dentojn en ĝoja subrido.

— Kio, ĉu ne morte? — sufokiĝante pro maltrankvilo, demandis Tais.

— Bela militisto ĉiam estas favorato de Afrodito! Vidu, la ponardo batis ĉi tien, kaj se ĝi irus rekte, do ĝi trapikus la koron. Sed Likofono bele vestis sin, surmetis pezan kolieron. La ponardo, disŝovinte unu el la ringoj, deflankiĝis al la dorso kaj trairis inter la ripoj kaj la skapolo. Se ne estus distranĉita la tendeno, do kun tia vundo eblus batali — per la dekstra mano. Sed la knabo perdis tro multan sangon. Preparu multe da vino kun varma akvo, por trinkigi lin! Donu tuj puran tolaĵon.

Ne perdante tempon, la loĥago ordonis al du militistoj teni Likofonon je la ŝultroj, forviŝis sangon de sur la tenilo de la ponardo, oportune prenis ĝin kaj, apogiĝinte per la maldekstra mano sur la ŝultron, per potenca ŝiro elprenis la armilon. Strida kriego elŝiriĝis el la junulo, li leviĝetis, elorbitiginte la okulojn, kaj ree falegis sen konscio sur la liton, malsekiĝintan pro la sango. La loĥago kunigis la randojn de la vundo per la fingroj, trempitaj en vinagro, forlavis ĉirkaŭe la sangon kaj dense vindis per strioj de disŝirita lina stolo, alliginte la brakon al la korpo. La tesaliano kuŝis mute kaj indiferente, movetante la sekajn nigriĝintajn lipojn. Laŭ signo de la centestro Za-Aŝt komencis trinkigi Likofonon, kiu glutadis akvon kun vino senfine. La estro de la militistoj rektiĝis, viŝis ŝviton de sur la vizaĝo kaj akceptis kalikon da vino, alportitan de Tais. La vazo ekiris vice laŭ rondo.

— Kiu lin tiel? — diris unu el la militistoj la demandon, kiu interesis ĉiujn. Tais penis klarigi la morojn de la templo, la renkontiĝon de Likofono kun la nigra pastrino kaj evidentan nesufiĉon de fortoj de la junulo. Probable, la tesaliano ne konsciis, ke li nur antaŭnelonge resaniĝis post vundo.

— Do, kulpas ambaŭ flankoj kaj neniu. Kondiĉo estas kondiĉo! — diris la loĥago. — Se vi komencis — faru, se ne povas — ne komencu! Tamen li restis viva, juna azeno. Por mi tio estas ĝojo, Likofono estas bona militisto, nur malfortas pri virinoj. Sed mi pensis, ke la knabo ĉirkaŭ ŝi turniĝas, — fingromontris li Za-Aŝt-on.

— Ne, ne, ne! — la fenicino elsaltis antaŭen, brilante per la okuloj.

— Lasu, katino! Se vi enamiĝis, do silentu! — interrompis ŝin la estro de la militistoj.

Za-Aŝt intencis respondi, kiam subite aŭdiĝis akra frapo per io malmola al la pordo el la templo.

— Venas la persekuto! — ial gaje subridis la loĥago. — Malfermu la pordon, Pilemeno!

La militisto, starinta apud la pordo, obeis. Enrompiĝis tuta grupo da nigraj pastrinoj kun torĉoj, gvidata de la estrino, kronita per ora diademo. Apud ŝi iris en larmoj tiu nigra pastrino, kiu estis veninta por voki Tais-on kaj konkeris Likofonon.

— Ĉu vi vidas, Kera, kiom da sango? Mi ne kompatis, mi batis ĝuste — kaj kio savis lin, mi ne scias.

— Vi batis ĝuste, — respondis anstataŭ la estrino la estro de la makedonoj, — sed savis lin la ora koliero, surmetita de la juna azeno por vi.

— Mi vidas! — konsentis la estrino. — De sur vi estas forigita la kulpo, Adrasteja. Ni ne povas finbati lin, — ŝi balancis la diademon al la makedonoj, prenintaj siajn glavojn. — Juĝu la ĉefpastrino. Sed pro sia dua krimo Eris devas esti mortigita. Aŭ, se ŝi deziras, ni sendos ŝin plenumi ritojn en la sanktejon de Anahita!

Nur nun Tais rememoris pri la pordistino en la koridoro kaj komprenis, ke, se ŝi ne kompatus la militiston, Likofono perdus la sangon ĉe la fermita krado kaj neniam atingus ŝian pordon!

Malantaŭe, en mallumo de la koridoro, unu el la pastrinoj tenis je la haroj la kondamnitinon. Ŝin oni liberigis de la ĉeno, liginte la manojn post la dorso.

La estrino ekiris malantaŭen en la koridoron, ĵetinte indiferentan rigardon al la makedonoj kaj malice subridinte al la terura aspekto de la sangokovrita cindre pala junulo.

— Haltu, Kera! — ekkriis Tais, rememorinte la minacan nomon de tiu ankoraŭ tute juna virino. — Fordonu ŝin al mi! — ŝi almontris la ligitan pordistinon.

— Ne! Ŝi kulpis dufoje kaj devas malaperi el la vivo!

— Mi donos kontraŭ ŝi elaĉeton! Diru la prezon!

— Ne eblas taksi vivon kaj morton, — diris la estrino kaj subite haltis, pensante. — Vi povas fordoni vivon kontraŭ vivo, — daŭrigis ŝi.

— Mi ne komprenas vin!

— Domaĝe. Tio estas simpla. Mi donos al vi Eris-on, kaj vi vian — vian fenicinon.

— Ne eble! Vi ŝin murdos!

— Pro kio? Ŝi kulpas pri nenio. Mi juĝas tiel — se ni perdas pastrinon, falintan nepermeseble malalte, do ricevas alian, taŭgan por komenco.

— Sed murdinte, vi tutegale perdos, eĉ se ne ricevos kompenson, — kontraŭis Tais.

— Por la Granda Patrino morto aŭ vivo estas sen diferenco!

Tais hezite retrorigardis al sia sklavino. Tiu staris pala, kiel kretokovrita muro, kliniĝinte antaŭen kaj aŭskultante la interparolon.

— Vidu, Za-Aŝt, vi deziris servi en la templo. Nun estas oportuna okazo, kaj mi forpermesas vin. Mi ne interŝanĝas kaj ne fordonas vin. Sekvu nur al via deziro!

La fenicino falis sur la genuojn antaŭ la hetajro, kisante ŝian manon.

— Mi dankas vin, sinjorino! — Za-Aŝt rektiĝis, fiera kaj svelta, aldoninte: — Mi iras.

— Prenu viajn aĵojn kaj la veston, — rememorigis Tais.

— Ne necesas! — diris la estrino kaj puŝis la fenicinon al Adrasteja. Za-Aŝt facile forŝanceliĝis, sed la nigra pastrino brakumis ŝin je la talio kaj kondukis en la mallumon de la koridoro. La pastrinoj dispaŝis, kaj tiu, kiu tenis la ligitan je la haroj, piedbatis ŝin al la dorso. La pordistino enflugis en la ĉambron kaj sterniĝis kun la vizaĝo malsupren sur la sangokovrita tapiŝo. La pordo frapfermiĝis, estiĝis silento. La konsternitaj militistoj staris, ĝis unu el ili levis la falintinon, distranĉis la rimenojn sur la manradikoj kaj glatigis ŝiajn harojn, falintajn sur la frunton.

— Eksidu, Eris! — karese diris Tais. — Donu al ŝi vinon!

— Kiaj strangaj nomoj! — ekkriis la loĥago. — Malfeliĉo, venĝo, malharmonio.

— Mi aŭdis, kiel du aliajn oni nomis Nalia kaj Ata: demono kaj frenezo, — diris Tais. — Evidente, terurajn helenajn nomojn oni donas al ĉiuj nigraj pastrinoj. Ĉu estas tiel, Eris?

La pordistino silente jese klinis la kapon.

— Faru brankardon, ni portos Likofonon, — interrompis la loĥago la estiĝintan silenton.

— Necesas lasi ĉi tie! — kontraŭis Tais.

— Ne! Ilia ĉefa estrino povas ŝanĝi la decidon. La tesalianon necesas forigi el ĉi tie. Sed kiel ni lasu vin sola, sinjorino Tais?

— Mi havas novan servistinon.

— Ŝi tranĉmurdos vin, kiel Likofonon, kaj fuĝos.

— Ŝi ne havas, kien fuĝi. Ŝi savis jam du vivojn, riskante per la sia.

— Jen kio! Brava knabino! Tamen mi lasos du gardistojn sur la verando, — diris la estro.

La militistoj foriris. Tais ŝlosis la templan pordon per ambaŭ rigliloj kaj komencis purigi la ĉambron, malpurigitan per sango. Eris eliris el sia rigidiĝo, helpis skrapi kaj lavi. Donante nenian signifon al sia plena nudeco, ŝi kuris kelkfoje al cisterno por akvo kaj sukcesis lavi sin, furioze forskrapante koton pro sia loĝado en la malpura niĉo ĉe la krado. Mateniĝis. La hetajro, lacigita de la eventoj, fermis la enirpordon kaj fermtiris la pezan kurtenon de la fenestra krado, poste montris al Eris la duan kuŝejon en sia ĉambro, ĉar la lito de la fenicino estis malpurigita per sango.

Tais ekkuŝis kaj etendiĝis plenalte, de tempo al tempo rigardante al Eris, kiu senmove sidis sur la rando de la kuŝejo, koncentrite kaj atende rigardante malproksimen per la larĝe malfermitaj okuloj. Nun la hetajro detale pririgardis sian novan «akiraĵon». «Ŝajne, ŝi estas melasĥroma — nigrahaŭta, — glitis en la menso de la atenanino, — ne, ŝi estas simple melena, tre malhel-bronza, kun almikso de afrika sango». La minaca nigra pastrino sen reto, braceletoj, zono kaj tranĉilo evidentiĝis tute juna virino kun grandegaj bluaj okuloj, en kiuj tamen estis reflektiĝanta malhela persisto, samkiel ĉe aliaj pastrinoj. Ŝiaj haroj krispis per etaj bukloj, la rondaj vangoj ŝajnis delikataj, kiel ĉe infano. Nur tre dikaj duonmalfermitaj lipoj kaj — evidenta por Tais — spuro de granda lascivo sur ŝia tute juna kaj jam virine potenca korpo parolis pri tio, ke tiu ĉi junulino vere povis esti nigra servistino de la Nokto kaj de la Granda Patrino.

Rigardante al bluokula malhelhaŭta Eris, Tais rememoris etiopinojn kun bluaj okuloj, alte taksatajn en Egiptujo kaj devenantajn el tre malproksima lando trans la fontoj de Nilo. La liberigita pordistino povis esti filino de tia negrino kaj de helhaŭta viro.

La atenanino ekstaris, aliris al Eris kaj karesis ŝiajn ŝultrojn. La nigra pastrino tremeris kaj subite alpremiĝis al Tais kun tia forto, ke ŝi preskaŭ falis kaj ĉirkaŭprenis per la brako la talion de Eris.

— Vi estas kvazaŭ el ŝtono! — mirigite ekkriis Tais. — Ĉu vi ĉiuj estas tiaj?

— Ĉiuj! Korpo el ŝtono kaj kupra koro! — subite diris la junulino en la kripla kojneo.

— Ho, vi ekparolis! Sed vi havas koron de virino, ne de lamio! — diris Tais kaj, cedante al unu el ordinaraj por ŝi impulsoj, kisis Eris-on. Tiu ektremis, apenaŭ rimarkeble plorsingultinte. La hetajro, karesante la nigran «lamion» kaj flustrante trankviligajn vortojn, ordonis al ŝi ekkuŝi por dormi. La junulino almontris la pordon, almetante la fingron al la lipoj. El kripligitaj vortoj de la kojneo Tais komprenis, ke ŝi devas kaŝiri al la krado por preni iun tre gravan aĵon, lasitan tie, antaŭ ol tie oni alkatenos alian pordistinon. La hetajro kaj la nigra pastrino senbrue malfermetis la pordon, kaj Eris, fiksaŭskultinte, glitis en la netravideblan mallumon. Ŝi revenis, skrupule ŝlosis la riglilojn. En ŝia mano brilis per ora tenilo sankta ponardo de la pastrinoj de la Nokto. Eris malleviĝis sur la genuojn kaj metis la ponardon al la piedoj de Tais, poste tuŝis per ĝi siajn okulojn, lipojn kaj koron. Nur post tio per la lertaj, milfoje farintaj tion fingroj ŝi enplektis la ponardingon en siajn harojn sur la nuko. Post kelkaj momentoj Eris jam estis dormanta, libere disĵetiĝinte super la kovrilo kaj malfermetinte la buŝon. Tais iom kontemplis ŝin kaj mem enprofundiĝis en firman dormon.

La estro de la gardistaro de Tais evidentiĝis prava. Likofono ne pereis. La ponardo de la pastrino ne estis venenita, kiel timis la loĥago, kaj la profunda vundo estis rapide resaniĝanta. Nur post la sangoperdo la militisto estis pli malforta, ol katido. La ĉefpastrino ne sendis por Tais kaj ne postulis la nefinbatitan militiston. La tuta urbeto kaj la templo de la Granda Diino kvazaŭ streĉiĝis en atendo de sciigoj pri Aleksandro. Tais ordonis al la eskorto prepariĝi al ekiro.

— Kien? — maltrankvile demandis la loĥago.

— Al Aleksandro, — lakone respondis Tais, kaj la militisto faciligite suspiris.

— Kaj Likofono?

— Ni lasos lin en la urbeto, pripagos la flegadon.

— Bonege, sinjorino.

Sed ne pasis eĉ tri tagoj, kiam ĉio ŝanĝiĝis. Malfrue vespere, kiam Tais jam intencis dormi, kaj Eris estis kombanta ŝiajn densajn krispajn harojn, el la flanko de la urbeto aŭdiĝis krioj, ekflagris torĉoj. Tais elkuris sur la verandon en mallonga ĥitonisko, ne atentante nordan venton, kiu blovis jam dum kelkaj tagoj. Freneza frapado de hufoj aŭdiĝis en la pina bosko, reflektiĝis de la eksteraj muroj de la templo de la Granda Patrino. Lavango da rajdistoj sur masivaj partujaj[25] ĉevaloj, alte tenante torĉojn super la kapoj, alrajdis al la domo de Tais. Inter ili estis ankaŭ makedonoj de ŝia taĉmento, diferencantaj disde la polvokovritaj, sunbruligitaj novvenintoj per sia pureco kaj per tio, ke ili surĉevaliĝis tuj post vekiĝo, nevestitaj.

Rajdisto, brilanta per oro, sur neĝblanka ĉevalino alveturis al la ŝtupoj mem de la verando.

— Leontisko, ho Leontisko! — Tais impetis al li. La estro de la tesalia kavalerio lerte subkaptis ŝin kaj levis al si sur la ĉevalinon, forĵetinte la ekfumintan torĉon.

— Mi venis por kunpreni vin, atenanino! Gloron al Aleksandro!

— Venko! Do, venko, Leontisko! Mi sciis! — nevolaj larmoj subite ekruliĝis laŭ la vangoj de Tais. Ŝi brakumis la tesalianon je la kolo kaj kovris per kisoj. Leontisko kisis ŝin mem kaj, levinte per la potencaj manoj, sidigis sur sian ŝultron. Levita super ĉiuj, Tais gaje ridis, kaj la militistoj ravite ekkriegis, frapante per la ŝildoj kaj svingante la torĉojn.

Grandega militisto kun amaso da rufaj haroj, flirtantaj sub vento, sur alta griza virĉevalo, ekvidis sur la verando konsternitan Eris-on, alrajdis al la barilo kaj laŭte invitis al si. Eris rigardis al la mastrino, tiu kapjesis, kaj la junulino per kuraĝa salto trafis en brakumon de la rajdisto. Imitante Leontiskon, la giganto sidigis Eris-on sur la ŝultron. La eksa pastrino leviĝis pli alte ol Tais sub nova eksplodo de admiro.

La tesalianoj ekrajdis ĉirkaŭ la sanktejo, kriegante, svingante torĉojn sub tintado de armilaro, bruo de hufoj kaj ŝildoj. Sur la tegmenton de la sanktejo elkuris ĉiuj servistinoj de la templo, estrataj de la ĉefpastrino. Ĝoja, jubilanta Tais sukcesis rimarki maltrankvilon, kiun vokis inter la pastrinoj la apero de Eris sur la ŝultro de la militisto. La regantino de la templo faris iajn abruptajn movojn per la manoj, kaj subite la verando malpleniĝis. La hetajro nur subridis, komprenante elreviĝon de la ĉefpastrino, antaŭ kies okuloj ŝian viktimon, kondamnitan al humiligo kaj sklaveco, oni portis antaŭ la templo kiel diinon! La procesio revenis al la domo de Tais, kaj ambaŭ virinojn, ne mallevante sur la teron, oni garde transdonis sur la manoj en la domon. Ĉi tien eniris Leontisko, la rajdistoj estis forpermesitaj. Nur du proksimuloj restis atendi, malrapide promenigante la ŝaŭmkovritan ĉevalinon.

— Do, ĉu venko, kara?

— Plena kaj fina! Dario estas frakasita, lia grandega militistaro estas dispolvigita. Ni mortigis dekojn da miloj, ĝis ni senfortiĝis kaj faladis sur la kadavrojn, ne ellasante el la manoj glavojn kaj lancojn. Tuta Persujo kuŝas antaŭ ni malfermita. La Reĝo de Reĝoj nun estas Aleksandro, ido de senmortaj dioj!

— Mi nur antaŭnelonge komprenis, ke konkeri Azion kapablas nur elektito de la sorto, titan-simila heroo, kiel Aĥilo.

— Kaj mi tion vidis! — mallaŭte diris la tesaliano, peze malleviĝante en fotelon.

— Ĉu vi tre laciĝis? Ĉu vi ripozos ĉi tie? Eris donos vinon kaj nuksojn en mielo kun kremo — tio estas la plej fortikiganta manĝo!

— Mi manĝos kaj ekveturos. Oni starigis al mi tendon ĉe la rando de la bosko, tie, kie estas ĉiuj miaj homoj.

— Kiom da ili estas?

— Sesdek rajdistoj, cent kvindek ĉevaloj.

— Ĉu vere vi venis nur por mi?

— Nur. Post la granda batalo, kiam denove gloriĝis miaj rajdistoj, mi kuŝis du tagojn kvazaŭ en dormo. Aleksandro decidis, ke mi bezonas ripozon, kaj sendis ĉi tien por preni vin.

— Kaj li mem?

— Kaj li mem iras kun la tuta armeo rekte al Babilono.

— Kaj ĉu ni veturos tien?

— Certe. Ni nur donos ripozon al la ĉevaloj — ja mi tragalopis la tutan vojon, tiel mi deziris revidi vin.

— Ĉu longe?

— Cent parasangojn!

Tais sen vortoj dankis la militiston per longa kiso, demandinte:

— Ĉu la vojo de Aleksandro ĝis Babilono estas longa?

— Iomete pli longa...

— Jen Eris! Manĝu kaj trinku. Mi drinkos kun vi je la venko!

— Ĉu al vi komencis servi la subtera regno? — demandis Leontisko, glutante vinon kaj pririgardante la novan sklavinon.

— Tiu historio estas interesa, sed longa. Mi esperas, dum la vojo estos tempo por rakonti ĝin kaj aŭskulti pri la granda batalo.

— Estos! — certigis la tesaliano, haste maĉis manplenon da nuksoj, kuiritaj en mielo, kaj leviĝis. Tais akompanis lin ĝis la ŝtupoj de la verando.

Leontisko reaperis post la ripozo en tia luksa armilaro, kian ne priskribis eĉ Homero mem. La ore brilanta, sunbruna rajdisto en blankaj silkoj sur la mirakla blanka ĉevalino ŝajnis duondio. Kaj kvankam profunda falto estis trairanta la frunton inter la brovoj, kaj la angulojn de la buŝo ĉirkaŭis duobla sulko, la mallarĝigitaj okuloj, helaj kaj sentimaj, estis gaje ridantaj.

— Kiel bela estas via ĉevalino! Kvazaŭ la titanino-fantomo Leŭkipa! Kaj kiel ĝi nomiĝas? — ekkriis la ravita hetajro.

— Melodio.

— Kanto! Kiu nomis tiel bele?

— Mi. Ĉu vi memoras, estas rivero Melos, kiu kantas, fluante sur sonorantaj ŝtonoj. Mia Melodio kuras — kvazaŭ fluas kaj lirlas rivero...

— Vi estas poeto, Leontisko!

— Simple ŝatanto de ĉevaloj! Kaj tio estas por vi. — La tesaliano malvolvis kaj donis al Tais veston de persa reĝidino. La hetajro malakceptis ĝin, dirinte, ke ŝi ne deziras vesti sin per fremdlanda kostumo, kaj surmetis nur diademon el raraj ŝtonoj, brilerantaj sub la suno per miloj da fajroj. Sur la kolo ŝi lasis la bluan kolieron de la templo de Rea, kaj la maleolojn, kiel por danco, ornamis per sonorantaj periscelidoj el elektrono kun turkiso.

Ŝi petis venigi al ŝi Salmaaĥ-on anstataŭ Boanergo kaj aĥis, kiam ŝi ekvidis sian ĉevalinon — en ora rimenaro, kun rubando, ornamita per grandaj turmalinoj, de sama mirinda roza koloro, kiel sur la donacitaj al ŝi flakonoj de Kibela. Sur la ŝvitkovrilo kuŝis felo de rara besto kun nigraj strioj — tigro.

La kinepodojn — la piedajn brosojn de la ĉevalino ornamis brilantaj sub la suno arĝentaj braceletoj kun tintiletoj. Salmaaĥ kvazaŭ sentis belecon de sia vesto kaj fiere paŝis, tintante per la hufoj, same kiel aliranta al ŝi Tais, kies piedaj braceletoj tintis ĉe ĉiu paŝo.

La militistoj kaj kolektiĝinta ĉe la templo amaso da urbetanoj salute ekkriegis, kiam la atenanino lerte sursaltis la ĉevalinon, baŭmigis ĝin kaj turnis. Tais kaj la tesaliano devis veturi en la templon, por oferi al la Granda Patrujo malavarajn donacojn, ne tiom pro la azilo por Tais, kiom pro la sukcesa militiro tra ŝia posedaĵo.

Eskorto el tridek militistoj estis akompananta Leontiskon kaj Tais-on, veturantajn flanko ĉe flanko laŭ la larĝa vojo al la ĉefa enirejo de la sanktejo de Kibela. La tesalianoj kantis, kaj Tais petis ilin frapadi al la ŝildoj samtakte kun la batala kanto. Sub tiuj ritmaj frapoj la hetajro igis Salmaaĥ-on danci, majeste karakolante, kiel sub reĝino. Admiro de la rajdantoj kaj de la homamaso, kuranta ĉe la flankoj, estis senlima. Kiel en tago de granda festo, la gardistoj malfermis la pordegojn en ambaŭ muroj. La batalema kavalkado eniris en la unuan korton. Ĉi tie Tais kaj Leontisko deĉevaliĝis kaj, renkontitaj de pastroj-lancistoj, ekiris al pordeto en malalta barilo, apartiganta la pavimitan korton disde aleo da cipresoj, en kies fino troviĝis ĝiba ponteto kaj ŝtuparo, transĵetita super la ĝardena baseno rekte sur la malsupran terason. Trans la pordeto al ili alproksimiĝis nuda pordistino. Ŝi kunigis en la mano siajn densajn harojn, trempis ilin en arĝentan tasegon kun aroma akvo kaj ŝprucigis al la enirantoj. Subite ŝi ekkriis kaj fermis la vizaĝon per la manoj. Tais rekonis sian fenicinon.

— Ho Leontisko! Haltigu ilin por minuto! — kapmontris ŝi al la severaj pastroj, aliris al Za-Aŝt kaj kun peno demetis ŝiajn manplatojn disde la punca vizaĝo. — Ĉu ili vin jam punis? Pro kio? Ĉu vi fartas malbone? Diru tuj!

El senlige hastaj vortoj Tais komprenis, ke la fenicinon oni devigis fari ion neelteneblan, ŝi rifuzis, oni sendis ŝin en la templon de Anaitis kaj post dua ribelo lokis ĉi tien — kiel pordistinon kaj unuan distraĵon de lacaj pilgrimoj.

— Kio estis en la templo de Anaitis? Ĉu la unua ŝtupo de la sakramentoj?

— Jes. Ili intencis devigi min partopreni en la dua. — Za-Aŝt denove kaŝis la vizaĝon, tremerinte pro malpacienca frapo de la lancoj, abrupte mallevitaj de la pastroj sur la teron.

— Kompatinda! Malbona pastrino fariĝis el vi! Necesas savi vin!

— Ho sinjorino! — En la voĉo de la fenicino nun estis multe pli da petego, ol en ŝiaj petoj forpermesi ŝin en la templon.

Tais, ne riskante plu reteni la pastrojn, ekiris pluen. La ĉefpastrino kune kun la pastro renkontis ilin ne en la templo, sed sur la malsupra verando — nova signo de respekto. Leontisko riverencis al ŝi kaj, imitante Tais-on, akceptis sur la frunton ŝmiron de aroma oleo. Poste li malligis grandan ledan sakon, kiun li garde portadis dum la tuta vojo, kaj vokis lanciston, trenintan la duan. Sur larĝan elstaraĵon de la soklo de la templo elŝutiĝis amaso da oraj kaj arĝentaj ĉenoj, braceletoj, grandaj juvelŝtonoj, arte forĝitaj valoregaj diademoj. El la dua sako kun obtuza peza frapo elŝutiĝis oraj fandaĵoj.

— Tio estas nur parto. Tuj oni alportos ankoraŭ kvar talantojn — la pastroj ne kutimiĝis porti tiajn pezaĵojn.

La ĉefpastrino profunde suspiris, kaj ŝiaj okuloj ekbrilis pro avido — vere la donaco de Aleksandro estis reĝa.

— Ni zorgis ĉi tie pri nia bela gastino, — karese diris ŝi, — mi esperas, ke ŝi estas kontenta, ĉu?

— Kontenta kaj danka, gloron al la Granda Patrino, — respondis la hetajro.

— Ĉu povas mi ankoraŭ ion fari por vi?

— Povas, ho regantino de la templo! Redonu al mi mian sklavinon, fenicinon Za-Aŝt.

— Sed vi ja interŝanĝis ŝin...

— Jes, tiel. Sed nun mi vidis ŝin ĉenita ĉe la pordego. Ŝi ne adaptiĝis en la templo.

— Tial ŝi estas punita. Paciencu, ŝi adaptiĝos aŭ... — La ĉefpastrino ne findiris.

Tais rigardis al Leontisko, kaj tiu sen vortoj komprenis ŝin.

— Eble, mi haltigu la lastan paron de tiuj, kiuj portas la oron, — kvazaŭ en medito diris li.

— Ne haltigu! — levis la manon la ĉefpastrino post nelonga pripensado. — La sentaŭga fenicino ne kostas eĉ centonon. Vi povas rericevi vian obstinan sklavinon!

— Mi dankas vin! — denove riverencis Tais kaj, kaŝinte la rideton, adiaŭis la potencan regantinon de la fama templo.

Za-Aŝt, forgesinte pri ĉio, kun krio «Vi estas ĉi tie, mia belulino!» — ĵetis sin al Salmaaĥ, priverŝinte ties dorson per larmoj. Unu el la militistoj donis al ŝi belan ĥlamidon kaj sidigis sur la ĉevalan dorson. En la sama ordo la tesalianoj elrajdis el la korto, kaj Tais por ĉiam forlasis la loĝejon de Kibela, la Granda Patrino kaj la Regantino de la Bestoj.

## Ĉapitro X. Akvoj de Eŭfrato


La polva ĉielo per arda kupra kaldrono falis sur la brulantan stepon. La ĉevala taĉmento de Leontisko transiris sur la maldekstran bordon de Eŭfrato, kaj ekiris suden transverse al granda rivera sinuo, paralele al la antikva «reĝa vojo» el Efeso en Suzon. Okcent stadioj estis ĝis la buŝo de la rivero, enfluanta en Eŭfraton el la oriento. Tie atendis grandaj boatoj. Eŭfrato povis porti grandajn ŝipojn, kaj la sola malavantaĝo de la vojo laŭ la rivero malsupren ĝis Babilono estis ĝia sinueco. La distanco estis pli ol duoble granda, sed eblis navigi senhalte, dum tutaj diurnoj. Irado sur boatoj ŝparadis ĉevalojn, liberigante ilin de ŝarĝo. Eĉ tiaj fervoraj ĉevalistoj, kiel la tesalianoj, volonte konsentis kun la plano de sia estro.

Likofono ankoraŭ ne povis fari surĉevalan transiron. La kamaradoj decidis veturigi lin ĝis Babilono kaj akiris ĉaron. Tais ordonis al Za-Aŝt akompani la tesalianon. La fenicino kolere brileris per la okuloj al Eris, kiu elpremis ŝin el la koro de la sinjorino. Sed Tais altiris al si la ofendiĝintan fenicinon kaj flustris al ŝi kelkajn vortojn. Tiu ruĝiĝis, mallevis la okulojn kaj obeeme komencis fari oportunan liton por transportado de la junulo. Pleje Tais maltrankvilis pri Eris. La pastrino antaŭe rajdis tre malmulte, se entute rajdis, kaj bremsi la harditajn rajdistojn pro la sklavino la atenanino, certe, ne povis. La eksa nigra pastrino, kuntirante la mornajn brovojn, ĵuris ne embarasi la mastrinon. Hezitinte, Tais decidis cedi Boanergon al la sklavino, kaj mem rajdi sur Salmaaĥ. Ŝi konsilis al Eris subteni la krurojn en fleksita stato helpe de rimeno, surĵetita sur la ŝultrojn kaj alfiksita al ambaŭ maleoloj. La persan ŝvitkovrilon oni kovris per maldika aspra ŝtofo, liverata el la Oriento, kiu konservadis ardigitan haŭton. Konusaj atenaj sunaj ĉapeloj ĉi tie ne taŭgis pro vento. La virinoj decidis ĉirkaŭvolvi la kapojn per turbanoj el nigra ŝtofo. Tiun konsilon donis al Tais militistoj de Leontisko, adaptiĝintaj al ardo de mezopotamiaj ebenaĵoj. La varmego premadis eĉ la helenojn, amikajn kun la suno, kaj la makedonojn, harditajn per militiroj. Kiel ĉiam, prepariĝado kaj misoj prokrastis la ekiron. Anstataŭ la horoj de sunleviĝo, la taĉmento ekiris ĉe la alte staranta suno, kiu, kiel kolera reganto, strebis fleksi la neadmoneblajn homojn en sklava obeemo.

Varmego verŝiĝadis de la ĉielo per pezaj kaskadoj, kies sencedan faladon interrompadis nur blovoj de vento, portanta el la ĉirkaŭanta stepo odoron kaj ardon de flamo.

Tais sur Salmaaĥ kaj Leontisko sur neĝblanka Kanto rajdis apude. La naztruoj de la hetajro plenbloviĝadis, enspirante ardan kaj amaran sekan aeron. La horizonto, dronanta en ŝanceliĝanta varmega nebulo, ŝajnis senlima post la duonmallumo de la sanktejo kaj post la pezaj muroj de la templo de Kibela. Aŭdaca ĝojo estis superpleniganta Tais-on, kiel liberigitan prizonulinon. Ŝi deziris kanti, karakoli, baŭmiginte Salmaaĥ-on, fari ian petolon. Retenante ridon, ŝi aŭskultis Leontiskon. La kavaleriestro komence rakontadis diversajn ridindajn aventurojn, okazintajn dum la iro al Gaŭgamelo, kaj poste absorbiĝis en priskribo de la granda batalo.

La makedona armeo komence iris tra elmortinta lando. Norde de Mezopotamio ebenaĵoj estis preskaŭ senhomaj. Nemultaj brutobredistoj, nomadintaj sur tiu ĉi vojo, aŭ disfuĝis, aŭ plej probable foriris en la montojn antaŭ la veno de la somera varmego. Skoltoj raportadis pri akumuliĝo de la malamikoj trans Tigriso. Fidela al sia strategio, Aleksandro hastis transiri la riveron. Ili pasis preter Ninevo, unu el la plej antikvaj urboj de la tuta ekumeno. De sur altaj muroj, duone detruiĝintaj dum multaj jaroj sen riparado, amaseto da homoj estis observanta la armeon. Inter ili per buntaj vestoj distingiĝis pastroj de antikvaj dioj. Aleksandro ordonis ne tuŝi la urbon. Ĝia mizera loĝantaro ne konsistigis danĝeron. La minaca malamiko staris antaŭe. De Ninevo la makedonoj deflankiĝis pli al la nordo — al montetoj kun bona paŝtaĵo kaj ankoraŭ ne sekiĝintaj rojoj kun pura akvo. Aleksandro strebis atingi orientan rivereton, fluantan el la nordo, en kiu sufiĉis akvo, por trinkigi la tutan armeon. La rivereto estis enfluanta en la alfluanton de Tigriso, irantan el la nord-oriento. Ĝuste sur tiu ĉi alfluanto Dario kolektis sian grandegan armeon. Kiam la militistaro de la makedonoj, moviĝanta sen hasto (la granda militestro ne deziris lacigi la militistojn), aliris la rivereton ĉe malgranda loĝloko Gaŭgamelo, Ptolemeo rimarkis, ke arko de malaltaj montetoj norde similas al antaŭaĵo de ĉaro — arbelo. La kromnomo, registrita en kronikoj de la ekspedicio, post jarmiloj konfuzadis historiistojn. Laŭ la suda vojo, je ducent stadioj for de Gaŭgamelo, inter malplena ebenaĵo kaj rokoj situis fortikaĵo Arbelo.

Aleksandro donis tritagan ripozon al sia armeo, pasinta jam plurajn milojn da stadioj. Skoltoj raportadis, surĉevalaj taĉmentoj liveradis kaptitojn. Ĉio estis atestanta pri grandega amasiĝo de la malamika kavalerio, kiu akumuliĝis kiel nubo en distanco nur je kelkaj parasangoj. Aleksandro ne hastis. Li deziris fari finan baton al la tuta armeo de la persoj, sed ne persekuti sur senfinaj ebenaĵoj ties apartajn taĉmentojn. Se Dario ne komprenas, ke necesis komenci batali jam ĉe Eŭfrato, se li laŭ ekzemplo de siaj prauloj esperas al multnombreco de siaj armeoj, — des pli bone. La sorto decidiĝos en tiu ĉi batalo. Por la makedonoj ĉiuokaze, ĉar malvenko signifas pereon de la tuta armeo.

— Ĉu ne eblis retiriĝi? — demandis la atente aŭskultinta hetajro. — Saviĝis ja iam dek mil helenaj militistoj el proksimume la sama loko?

— Ĉu vi parolas pri la «Anabazo» de Ksenofonto? Tiam la helenaj dungosoldatoj retiriĝis, ne estante ĉirkaŭitaj de malamikoj, kaj des pli de tiom multaj, kiel la persoj ĉe Gaŭgamelo.

— Do, la danĝero estis granda?

— Tre. Okaze de malvenko — morto aŭ sklaveco por ni ĉiuj.

Tais pensis, ke ŝiaj divenoj en la templo de Kibela estis ĝustaj.

Leontisko daŭrigis la rakonton.

Giganta amasiĝo de kavalerio antaŭ la tendaro de la makedonoj miregigis kaj timigis eĉ la plej spertajn militistojn. Malproksime kiel grizaj fantomoj hantis batalaj elefantoj, unuafoje renkontitaj de la makedonoj. Brilis sub la suno orumitaj kirasoj kaj lancoj de la «Senmortuloj» — la persona gvardio de Dario, rajdantaj per densa vico sur mirinde altaj ĉevaloj. Laŭ buntaj vestoj spertaj homoj rekonadis partojn, sogdojn, baktrianojn, eĉ skitojn-masagetojn el trans la granda rivero de Azio Oksoso. Ŝajnis, ke la armeego trakuros kiel tempesto, kaj sub hufoj de sennombraj ĉevaloj trovos sian morton la aŭdaca militistaro, kuraĝinta invadi la fremdan landon tiel malproksime, al la limo inter la stepo kaj la labirinto de montaj vicoj.

Vespere, en lumo de la subiranta suno, la tutan ebenaĵon pristernis ruĝa polvo, kaj la timo eĉ pli forte ekposedis la makedonojn. En milita konsiliĝo Parmenio, la estro de la tuta kavalerio, kaj aliaj militestroj komencis peti Aleksandron bati nokte, kiam la rajdistoj de la persoj ne havos avantaĝon super la makedona infanterio. Aleksandro malakceptis la proponon kaj difinis la batalon tuj post la sunleviĝo, sed ne pli frue, ol la militistoj estos manĝigitaj. Ptolemeo subtenis la amikon, kvankam la granda stratego eĉ en soleco restadis senhezita. Ekkuŝinte, li rapide kaj firme ekdormis. Poste Hefestiono rakontis al Leontisko pri konsideroj de Aleksandro. La militestro vidis kaj sentis, ke la timo ĉiam pli forte ekposedas la militistojn, sed faris nenion, por dispeli ĝin. Li prenis la timon sur sin, montrante trankvilon, neordinaran eĉ por li. Aleksandro sciis, ke homo estas plej danĝera por malamiko, ĝuste kiam li estas timigita, sed multjara trejno kaj milita disciplino devigas lin teni sian lokon en la vicoj de kamaradoj. La armeo sciis, kio estos okaze de malvenko. Por Aleksandro tio anstataŭis kaj ardajn parolojn, kaj laŭtajn promesojn.

Sed nokte, kiam homoj ne sentas komunan subtenon, ne vidas militestrojn, la timo povus helpi al la persoj kaj perturbi tiun desperan batalan impeton, kiu devis kapti kaj la infanterion, kaj la kavalerion de la makedonoj. La kalkulo de Aleksandro montriĝis plene prava.

Ne elprovita en milito, ne akordigita en komunaj bataloj, la giganta armeo de Dario, ĵetiĝinte al la makedonoj, kreis en la centro nekredeblan tumulton kaj ĥaoson. La maldekstra alo de Aleksandro sub komando de Parmenio, kie batalis Leontisko kun siaj tesalianoj, estis dispremita de la persa kavalerio kaj parte retiriĝis post provizorajn fortikaĵojn de la makedona tendaro. Parmenio dufoje petis helpon, Aleksandro silentis. Leontisko eksentis, ke venas la fino. La tesaliaj rajdistoj, decidinte altpreze vendi siajn vivojn, batalis despere, ne cedante al premo de la malpezaj ĉevalaj trupoj de la persoj. La fortikaj, larĝbrustaj tesaliaj ĉevaloj furioze ronĝadis la stepajn ĉevalojn, puŝadis kaj batadis ilin per la hufoj. Tiutempe en la centro de la batalo en terura tumulto la makedona infanterio-falango paŝon post paŝo moviĝadis antaŭen, kojne entranĉiĝante en la amason de la kontraŭulo, tiom densan, ke Dario sukcesis uzi nek elefantojn, nek ĉarojn kun serpaj tranĉiloj, destinitaj por falĉi malamikojn dum rapida veturo. Aleksandro same ne povis enkonduki en la batalon sian pezan kavalerion — la hetajrojn — kaj, jam eksidinte sur Bukefalon, kio ordinare signifis atakon, devis atendi, ne respondante al la vokoj de Parmenio.

Finfine la falango sukcesis profunde eniĝi en la centron. La malpeza kavalerio de la persoj retiriĝis dekstren, kaj en la kreiĝintan breĉon batis la hetajroj. Ili dispremis la «Senmortulojn» kaj ree, kiel en la batalo ĉe Iso, trafis antaŭ la proksimulojn de la persa reĝo.

La «Arĝentaj Ŝildoj», pravigante sian batalan gloron, kure ĵetiĝis al la malfortiĝinta ordo de la persoj. La ŝildistoj, speciale elektitaj homoj de elstara forto, batis la kontraŭulon per siaj ŝildoj. La persoj rompis la ordon, malkovrante la nedefenditajn flankojn por glavoj de la makedonoj.

Dario, ekvidinte la trarompiĝon de la hetajroj, ekrapidis sur ĉaro for de la centro de la batalo. Post lin turniĝis la «Senmortuloj». Ĉe la aloj la batalo daŭris kun nemalfortiĝanta furiozo. Aleksandro kun parto de la hetajroj trabatiĝis al Parmenio en la maldekstran alon, tuj pliboniginte la staton de la tesaliaj rajdistoj de Leontisko. Flanko ĉe flanko kun Aleksandro, rabia en batalo, Leontisko dispremis kaj deĵetis la kontraŭulon.

En polvaj nuboj neniu rimarkis iom-post-ioman retiriĝon de la persoj. Neatendite komenciĝis ilia amasa fuĝo. Surĉevala armeo forkuras multe pli rapide ol infanterio. Ie en la dekstra alo la frakianoj kaj agrianoj-montaranoj de Aleksandro estis ankoraŭ batalantaj kontraŭ la ofensivantaj sogdoj kaj masagetoj, sed la ĉefaj persaj fortoj jam estis fuĝantaj sud-orienten preter la maldekstra alo de la makedona armeo. Aleksandro ordonis al Parmenio kaj Leontisko, kiel al la plej taŭzitaj en la batalo, resti sur la batalkampo, kolektante vunditojn kaj akiraĵon, kaj li mem kun parto de la rezervo impetis persekuti la fuĝantojn. La militistoj, senfortigitaj de la terura batalo, povis sekvi ilin nur ĝis la rivero. La militestro mem ĉesigis la persekuton, kiu kvankam ne neniigis la retiriĝantojn, tamen devigis ilin en paniko forlasi ĉion iom pezigantan la ĉevalojn. La batalakiro evidentiĝis eĉ pli granda, ol ĉe Iso. Krom valoraĵoj kaj armilaro, vestoj, tendoj kaj luksaj ŝtofoj, la makedonoj unuafoje akiris batalajn elefantojn, ĉarojn kun serpaj tranĉiloj, tendojn el blanka felto, ornamitajn per arĝento.

Ne donante tempon por festi la venkon, Aleksandro post kvinhora ripozo impetis pluen al la sudo, ordoninte al Parmenio iri malantaŭe kun la tuta kolosa trajno kaj kaptitoj. Ĝuste tiam Leontisko falis pro senfortiĝo. Sed Dario ne ekiris suden al la ĉefaj urboj de sia reĝlando, sed forkuris nord-orienten, en montojn. Duafoje Aleksandro trovis lian forlasitan ĉaron kaj armilaron, tamen ne ekpersekutis lin en labirinto de montaj krestoj kaj fendoj, sed turnis sin suden al Babilono, Suzo kaj Persepolo, doninte al la armeo kelkajn tagojn da ripozo kaj distribuinte la akiraĵon. Ptolemeo estis sendita kun taĉmento por skoltado, kaj tiam li petis Leontiskon sendi iun por preni Tais-on.

— Parmenio deziris lasi min en la tendaro de vunditoj por ripozo, sed mi venis mem! — diris la tesaliano, tenere rigardante al la hetajro. Tais alrajdis lin proksime. La gerajdantoj intertuŝis la genuojn. Brakuminte la potencajn ŝultrojn de Leontisko, ŝi altiris lin al si por kiso. La estro de la kavalerio haste ĉirkaŭrigardis kaj iomete konfuziĝis, renkontinte mokan rideton de la atenanino.

— Ĉu vi timas Eris-on?

— Estas ridinde, sed vi pravas! Ŝia rigardo estas tiel persista kaj senkompata, ke en la animo aperas ia... ne tute timo, sed...

— Diru: timeto, — ekridis Tais.

— Ĝuste tiel! Mi timas ne la ponardon en la hararo kaj ne la elegantan tranĉileton por distranĉo de ventro sub la braceleto, sed ŝin mem...

— Sed mi timas nur, ke ŝi laciĝos pro malkutimo rajdi.

— Vi ĉiam zorgas pri viaj sklavinoj pli, ol ili pri vi!

— Do kiel eblas alie? Mi deziras, ke ili ne restu fremdaj por mi. Ĉu eblas, ke min tuŝu malicaj fingroj kaj rigardu malamantaj okuloj? Tio alportos malsanojn kaj malfeliĉon. Ja tiuj homoj vivas en mia hejmo, konas ĉiun horon de mia vivo...

— Vi diras — homoj! Sed multegaj aliaj heleninoj dirus — barbaroj, kaj preferus en rilatoj kun ili harpinglon, bastonon, aŭ eĉ skurĝon.

— Ĉu vi mem provus skurĝon sur Hesiona?

— Certe ne! Hesiona estas nobela helenino kaj estas tre bela... tiom, ke malpli bela, ol vi, mastrino, turmentus ŝin.

— Kaj kion vi scias pri virtoj de la aliaj... nu, ekzemple, de Eris mem?

— Frotvundos ŝi la dorson al Boanergo, tiam...

— Ne frotvundos! Eris ĵuris sidi firme, kiel necesas.

— Laciĝos, la vojo estas malproksima!

— Mi observas ŝin. Sed rakontu al mi ankoraŭ pri la batalo! Se mi komprenis ĝuste, do la eraro de Dario estis en tio, ke li atakis vin samtempe per ĉiuj fortoj. La persa armeo densiĝis tiel forte, ke ne povis batali, kiel necesis. Sed se li tion ne farus? Kiel irus la batalo?

— Eble, malpli bone por ni. Sed mi ne estas Aleksandro, li trovus eliron el ajna situacio. Kvankam... — Leontisko enpensiĝis.

— Kion vi intencis diri?

— Mi rememoris unu okazon. Kaptitajn ĉefojn kaj estrojn oni ĉiam alkondukadis al Aleksandro. Li paroladis kun ili per interpretistoj, pridemandadis precipe pri tio, kiel taksas ili sian malvenkon. Juna masageto, estro de skita rajdistaro, ligita, malgraŭ vundo, respondis al la demando de Aleksandro mallonge: la persoj pagis pro nescipovo militi!

«Kaj ĉu vi scipovus?» — kun intereso demandis la venkinto.

«Kun mia trupo je kvincent rajdistoj estus ridinde eĉ pensi! Sed se mi havus duonon de la reĝa armeo, mi neniigus vin dum du-tri monatoj».

«Kiel do?»

«Mi armus mian kavalerion per pezaj pafarkoj. Superŝutus vian infanterion per sagoj, ne alproksimiĝante al lanca bato. Akcesoraj taĉmentoj rebatadus vian kavalerion, da kiu vi havas sepoble malpli — mi kalkulis».

«Kaj kion vi povus fari kun la ŝildoporta infanterio?» — serioze kaj severe demandis Aleksandro.

«Kiam ĝi estas en batala ordo — preskaŭ nenion! Eblas fari al ĝi malgrandan malutilon, kaj tiel poiomete, tagon post tago, monaton post monato. Sed ne povas ja ĝi eterne stari en ordo. Mi ne scias, ĉu sukcesus via infanterio fuĝi trans Eŭfraton, ne povinte komenci grandan decidan batalon».

Aleksandro silentis iom kaj demandis, ekbrulante per kolero:

«Ĉu tiel vi militis kontraŭ la persoj antaŭ ducent jaroj, kiam vi murdis ilian reĝon Kiron?»

«Mi ne scias. Se vi mem pensas tiel, des pli bone», — fiere diris la masageto.

Aleksandro atente pririgardis la skiton kaj finfine diris, turniĝante al militestroj, ĉirkaŭantaj lin:

«Li estas saĝa kaj kuraĝa — kaj tial estas tre danĝera! Sed li estas infano! Kiu do malkovras danĝeran ideon, starante ligita antaŭ venkinto? Mortigu lin, kaj sen prokrasto!»

— Kaj ĉu ili mortigis? — mallaŭte demandis Tais.

— Tuj! — respondis Leontisko.

Dum longa tempo ili veturis en silento, ĉiu travivante la viditan kaj aŭditan. De tempo al tempo Tais retrorigardadis al Eris, egalmezure balanciĝanta sur la amblulo malproksime de la militistoj, kiuj ĝenis ŝin. La taĉmento iris milite, sen bivako, por tuj trairi la planitan distancon. La naturo protektis la favoratinon de Afrodito. Antaŭ la tagmezo la ĉielo fermiĝis per nebula mallumo, ne promesanta pluvon kaj ne permesanta al la suno feroci kaj puni la vojaĝantojn pro la malfrua ekveturo.

En verda herboriĉa valeto, je dek tri parasangoj for de la rivera transirejo, por Tais oni instalis malpezan tendon. Militistoj, senseliginte kaj implikinte la ĉevalojn, instalis sin kiel ajn, sterninte siajn ĥlamidojn sur la tero mem, ne timante skorpiojn kaj grandajn saltantajn araneojn-falangiojn, kiuj vokadis en Tais abomenon eĉ en Helenujo, kie ili estis multe pli malgrandaj.

Kaŝiĝinte en la tendo, la hetajro komencis ekzerciĝi post longa rajdado. Pro la skua troto de Salmaaĥ ekdoloris ŝiaj malkutimiĝintaj kruroj. Eniris Eris, portante akvon por lavo. Ŝi tenis sin tiel rekte, ke rememorigis al Tais junulinojn en Festo de Kruĉoj, kiun oni festis en Ateno en dua tago de Antesteriono — la Festo de Floroj. La sentema atenanino eksuspektis malbonaĵon, ordonis al Eris malvestiĝi kaj aĥis. Delikata haŭto sur la internaj flankoj de la femuroj vezikiĝis kaj kovriĝis per vundoj, la suroj kaj la genuoj ŝvelis, kaj la dikaj fingroj de la piedoj sangis, frotvunditaj per la ŝvitkovrilo. La junulino apenaŭ tenis sin sur la piedoj. Nur cedante al kategoria ordono de la mastrino, ŝi fordonis la vazon kun akvo kaj malleviĝis sur la tapiŝon, sternitan por la mastrino mem.

— Ne timu, sinjorino, la dorso de la ĉevalo estas sendifekta!

— Anstataŭe vi kripliĝis, — kolere diris Tais kaj eliris, por trovi inter la aĵoj kuracilojn kaj ŝtofon por bandaĝoj. Kuraca egipta ŝmiraĵo neniigis la doloron. Eris ekdormis preskaŭ momente. Tais lavis sin kaj, freŝigita, ekiris al negranda bivakfajreto, kie jam dissidiĝis Leontisko kun la loĥago kaj la ĉefo de la dekestroj en atendo de rostaĵo, ŝuŝanta sur braĝo. Laŭ ŝia peto oni alkondukis Boanergon. La tesalianoj skrupule esploris la dorson de la ĉevalo. Eris plenumis la promeson, sed por Tais iĝis evidente, ke la duan duonon de la vojo la junulino ne eltenos aŭ, se konsideri ŝian grandegan fizikan kaj spiritan fortikecon, eltenos, sed difektos la valoregan ĉevalon. La hetajro decidis instali Eris-on sur unu el ĉaroj, kiuj devis atingi la taĉmenton nokte. Kiam la atenanino eniris en sian tendon, Eris vekiĝis. Tais deklaris, ke oni veturigos ŝin ekde ĉi tie kune kun Za-Aŝt. La nigra pastrino nenion respondis, rezignis manĝi kaj haste kuŝigis sian mastrinon. La hetajro ekdormis firme kaj senzorge, kiel ŝi jam delonge ne dormis en la muroj de la sanktejo de Kibela. Ŝin vekis Leontisko, vokinte al matena manĝo — peco da sala siria fromaĝo kaj manpleno da tre bongustaj, preskaŭ nigraj daktiloj. La ĉevaloj staris iom malproksime, jam briditaj kaj kovritaj per ŝvitkovriloj. Ĉe la ĉaroj la homoj ankoraŭ dormis, kaj Tais decidis ne veki la fenicinon. Serĉinte per la okuloj Eris-on kaj trovinte ŝin nek ĉe la ĉevaloj, nek ĉe la ĉaroj, ŝi nekomprene demandis Leontiskon — ĉu ne vidis li ŝian sklavinon. Anstataŭ la kavaleriestro respondis la loĥago, ridetinta pro io:

— Tiu nigrulino diris, ke mi ne maltrankviligu vin tro frue. Ŝi petas vin pardoni ŝin, sed ŝi ne eltenos la malhonoron: veturi sur ĉaro kune kun la fenicino.

— Do, kion ŝi faris? — ekkriis maltrankviliĝinta Tais.

— Ne estu maltrankvila pri ŝi, sinjorino. Al tia farmakis (sorĉistino) nenio okazos. Simple ŝi forkuris antaŭen kaj nun estas jam malproksime.

— Kiam ŝi diris al vi?

— Antaŭ la mezo de la unua nokta deĵoro. Proksimume antaŭ ses horoj.

— Artemiso Agrotera! Sola nokte sur senhoma pado, inter ŝakaloj kaj hienoj. Krome tute senfortigita de la taga veturado?!

— Nenio okazos al via nigrulino! Kiel ŝi ekkuris! Mi rigardis post ŝin — ŝi kuras ne malpli bone ol iuj ĉevaloj...

Leontisko ekridegis. Tais zorgeme mordadis la lipojn, retenadis sin kaj subite same faciligite ekridis, ial certa, ke en la aventuro kun Eris ĉio finiĝos bone.

Kaj vere, ili atingis la fuĝintinon nur je du parasangoj disde la fina celo de la vojaĝo. De sur malalta monteto, de kie estis komenciĝanta malleviĝo en la larĝan valon de la alfluanto de Eŭfrato, Tais ekvidis malproksime kurantan Eris-on. Blankan ĥitoniskon super la genuoj — ŝian solan veston — flirtigis la dorsovento, la kapo, ĉirkaŭvolvita per nigra ŝtofo, estis fiere levita. La nigra pastrino egalmezure balanciĝadis, kaj estis videble, ke ŝi scias artifikojn de glata, daŭra kurado. Tais bedaŭris, ke ne vidis, kiel ŝi kuris nokte, sub la malnova luno, simila al la sentima diino, Artemiso mem. Iom superstiĉa rilato al la nova servistino estis ekposedanta la hetajron.

Tais kun Leontisko baldaŭ atingis ŝin kaj ordonis eksidi sur Boanergon. Dum la nokto kaj duono de la tago Eris trakuris ĉirkaŭ dek kvar parasangojn, kaj, stranga afero, ŝiaj hieraŭaj vundoj kuraciĝis. Ŝi sukcesis ripozi ĉirkaŭ kvar horojn sub tamarika arbusto, antaŭ ol ŝin atingis la rajdantoj, kaj nur la elfrotitaj sandaloj montris, kian vojon ŝi trairis.

Tais tiel ekĝojis, ke brakumis la nigran pastrinon, kiu ne respondis al la brakumo, nur stranga tremo trakuris tutan ŝian fortikan, ardigitan korpon.

En la difinita loko la boatoj estis atendantaj la rajdantojn. «Tio estas ne boatoj, sed tutaj ŝipoj, — pensis Tais, — mallertaj, platfundaj konstruaĵoj». En la plej granda el la «boatoj» libere povis lokiĝi dek du ĉevaloj. Leontisko decidis preni kun si siajn ĉevalojn kaj la eskorton kun ties ĉevaloj. La loĥago kun ceteraj rajdistoj ekrajdis senŝarĝe laŭ la bordo, por granda ĝojo de la severa centestro, al kiu tedis zorgo pri la vunditoj en la urbeto de Kibela kaj ĉe la transirejo. Sur la prua platformo de la antaŭa boato oni metis apude malpezajn markezojn por Leontisko kaj Tais.

— Ĉu ne eblas instali vian diinon de malharmonio pli malproksime? — rideme demandis Leontisko, brakumante je la talio la atenaninon, observantan surŝipigon de siaj ĉevaloj.

— Ne eblas! Ŝi ne iros sur la poŭpon, kie estas ĉevalistoj kaj boatistoj.

— Kaj se mi deziros kisi vin? Ĉu ŝi murdos?

— Vi kisu kaŝe, — konsilis Tais.

Dum tri tagoj la boatoj iris preter seninterrompaj ĝardenoj, larĝe borderantaj la bordojn de la rivero. Sed ĝardenoj de Babilono mem turnigis la kapojn eĉ al la plej spertaj veteranoj. Facila plumeca ombro alternadis kun humida duonmallumo de densaj aleoj. Arboj estis surkurantaj sur tegmentojn de tutaj kvartaloj kaj sur stratojn kaj placojn, alte levitajn super la rivero.

La famaj pendantaj ĝardenoj de Semiramiso, pri kiuj en la tuta Oriento cirkulis legendoj, elrevigis Tais-on, probable same, kiel la ruinoj de Trojo — Aleksandron.

Leontisko ordonis elŝipiĝi sur komerca varfo ekster la kvin vicoj de la urbaj muroj. La ĉevaloj, tro longe senmovaj en la boatoj, malpacience batadis per la hufoj, postulante promenon, kaj la atenanino kun la tesaliano trarajdis ĉirkaŭ parasangon, ĝis iliaj ĉevaloj trankviliĝis tiom, ke ili povis iri paŝe laŭ stratoj, troplenigitaj de homoj.

Ili enveturis en la urbon laŭ la Akada vojo tra duobla pordego de Iŝtar (la hetajro vidis en tio feliĉan antaŭsignon), kies turoj estis plene tegitaj per bluaj kaheloj. Vico de bildoj de drakoj, alternantaj kun bildoj de longkruraj sovaĝaj bovoj el flavaj kaj blankaj kaheloj, ornamis la bluan ebenon, brilantan sub la suno. Rekta Vojo de Procesioj el blankaj kaj ruĝaj platoj, larĝa je dek kvin ulnoj, iris al Esagilo, eksa sankta interna urbo, kie lokiĝis grandega templo de Marduko — la ĉefa dio de Babilono, tre potenca jam antaŭ du jarcentoj. De Tais la templon ŝirmis giganta turo Etemenanko, forte damaĝita de la tempo, sed plu fama en la tuta ekumeno, el sep diverskoloraj ŝtupoj, kronitaj per eta blua templo. Ĝi dominis super la tuta urbo, kvazaŭ rememorigante al ĉiu loĝanto, ke la sendorma okulo de la dio rigardas al li el la ducent-ulna alto.

Dekstre situis vasta palaco, nun okupita de neniu kaj ruiniĝinta, poste trans la muroj estis dua palaco, kaj maldekstre — malgrandaj ĝardenoj de Semiramiso sur altaj arkoj, same ŝtupaj, kiel preskaŭ ĉiuj konstruaĵoj de Babilono. Mirigis abundo de verdaĵo malproksime de la rivero. Ĉe la suda muro de la palaco fluis profunda kanalo, sed, por akvumi la alte situantajn ĝardenojn de la malnova urbo, necesis miloj kaj miloj da sklavoj. Simile al Egiptujo. Tamen tie malnovaj ĝardenoj ĉe postmortaj temploj de reĝoj kaj ĉe antikvaj palacoj antaŭlonge pereis sub sablo. Nur ĉe grandaj kaj riĉaj temploj, posedantaj multegajn sklavojn, restis grandaj ĝardenoj sur altoj, neatingeblaj por kanaloj, la tuta cetera verdaĵo de egiptaj urboj kreskis sur la nivelo de Nilo. Ĉi tie, en Babilono, ankoraŭ konserviĝis la antikva ordo — eble, pro densa koncentriteco de la urbo, malsimile al Egiptujo. Ĉiuokaze, la turo Etemenanko impresis la hetajron multe pli, ol la ĝardenoj de la legenda reĝino.

Rajdisto, sendita antaŭen, revenis sur la ŝaŭmkovrita ĉevalo kun sciigo, ke Ptolemeo forestas. Li direktis sin al Suzo, kaj la ĉefaj militestroj lokiĝis en palacoj de la malnova urbo. Leontisko ekĝojis. Tais promesis al li aranĝi malgrandan simpozion por festi la finon de la longa vojo.

La Vojon de Procesioj plenigis tesalianoj, renkontantaj sian estron. En ilia amaso Tais kaj Leontisko ekveturis pluen, preteris grandan bluan muron, ornamitan per glazuritaj reliefoj de leonoj kun blankaj kaj ruĝaj kolhararoj, trairis kelkajn bruajn stratojn kaj, turninte sin dekstren, elveturis en limojn de la sankta urbo laŭ vojo inter Etemenanko kaj Esagilo, la templo de Marduko. La kolosa turo kun oblikvaj ŝtuparoj sur du flankoj malice altis super vojaĝantoj, kaj Tais ekĝojis, kiam ree elveturis al la bordo de Eŭfrato.

Ĉi tie estis flosanta ponto, kunliganta la malnovan urbon, la orientan duonon de Babilono, kaj la okcidentan — la novan urbon, kun malpli granda kvanto de temploj, internaj muroj kaj fortikaĵoj, eĉ pli verdan. En ĝia norda parto, inter pordego de Lugalgiro kaj la rivero, troviĝis belega dometo.

Kiel en multaj urboj de Azio, Tais-on ĉiam iom perpleksigadis abrupta transiro disde bruaj, malpuraj kaj polvaj stratoj, suferantaj en varmego kaj muŝa zumado, al kvieta malvarmo de ombritaj ĝardenoj-kortoj kun kanaloj da lirlanta kuranta akvo trans dikaj, firmaj muroj. Baldaŭ venis Eris kun ĉiuj aĵoj, kaj iom pli poste venis ankaŭ Za-Aŝt, disiĝinta de Likofono sur la varfo de la malnova urbo. Tais, kun ŝia scipovo ĉion aranĝi, ĝis vespero trovis bonan ĉevaliston (ĝardenisto loĝis ĉe la domo), sklavinon, scipovantan kuiri manĝaĵojn, agrablajn por helena gusto, kaj vespere dancis por siaj tesalianoj en improvizita simpozio.

Onidiro pri apero en Babilono de fama atena hetajro disiris momente. La domon apud Lugalgiro komencis sieĝi scivolantoj, kvazaŭ ne estis la milito, kvazaŭ en la urbo ne staris fremda venka armeo. Leontisko devis sendi militistojn por gardo de la pordego kontraŭ trudiĝemaj babilonanoj. Rakontoj pri milita povo de makedonoj kaj pri nevenkeblo de la dieca Aleksandro disiradis ĉiam pli malproksime. Suzo, kien direktis sin Ptolemeo, kaj eĉ situanta malproksime norde Ekbatano — la somera rezidejo de la persaj reĝoj kaj unu el la ĉefaj trezorejoj — montris humilecon, kapitulacinte sen batalo kaj enmaniginte ĉiujn ŝlosilojn al senditoj de Aleksandro.

Malgraŭ la aŭtuno, varmegon alportadis al Babilono ventoj el senfinaj vastaĵoj de Persujo kaj ŝtonplenaj altebenaĵoj de Sirio, Elamo kaj la Ruĝmaraj dezertoj. Noktoj dronadis en humida sufoko. Tais ŝajnis al si mem glueca kaj malpura, kvankam Za-Aŝt kaj Eris briladis pro ŝvito, kiam Tais restadis seka. Kaŝita malamikeco inter ambaŭ virinoj lacigadis la hetajron — ŝi ĉiam deziris pacon kaj trankvilon en sia hejmo. Estis bone almenaŭ, ke la fenicino terure timis «la sorĉistinon» kaj ne kuraĝis montri sian sovaĝan ĵaluzon malkaŝe.

Iom post iom la sklavinoj dividis siajn devojn. Por granda ĝojo de Za-Aŝt, Eris cedis al ŝi senperan prizorgon pri Tais, preninte al si prizorgon pri la domo, pri la ĉevaloj kaj gardadon de la sinjorino. La lastan, malgraŭ protestoj de Tais, ŝi opiniis sia plej grava devo.

La fenicino konfesis, ke Likofono deziras elaĉeti ŝin de la sinjorino, tuj kiam finiĝos la milito kaj li ekveturos en la patrujon. Tiam ili geedziĝos. Tais ekdubis, ĉu ekzistas epigamio inter Fenicujo kaj Tesalio, kaj kun miro eksciis pri vastigo de la leĝeco de geedzeco al la tuta nova imperio de Aleksandro kaj la unio de la helenaj ŝtatoj-civitoj, por kiuj la granda militestro plu nomadis sin la supera stratego, fakte estante la reĝo.

— Vidu, vi denove revas foriri de mi, — duonŝerce riproĉadis Tais sian sklavinon, — do kial vi koleras kontraŭ Eris?

— Mi nun neniam forlasus vin, sinjorino, sed... Likofono estas belega kaj ekamis min. Kaj vi ĉiam forpermesadis viajn sklavinojn por edziniĝo...

— Forpermesadis, — konsentis Tais, facile kuntirante la brovojn. — Afrodito ne permesas al mi reteni ilin... Sed estas domaĝe — ja ankaŭ mi kutimiĝas kaj alligiĝas...

— Ĉu ankaŭ al mi, sinjorino? — subite demandis Eris, ordigante florojn, ĵus alportitajn de la ĝardenisto.

— Ankaŭ al vi, Eris, — sen hezito respondis la hetajro.

La bluaj okuloj sub la mornaj brovoj subite eklumis. La neordinara esprimo tute ŝanĝis la vizaĝon de la nigra pastrino, glitis kaj malaperis.

— Kaj ankaŭ vi forlasos min por amo kaj familio! — ridetis Tais, dezirante moketi la strangan sklavinon.

— Ne! — indiferente respondis Eris. — Viroj al mi tedis en la templo. La sola, kion mi havas en la mondo, estas vi, sinjorino. Mi neniam kuros post amaton, kiel Za-Aŝt.

— Aŭdis mi tiajn parolojn! — brilis per la nigraj okuloj la fenicino. Eris majeste levis la ŝultrojn kaj foriris.

En unu el speciale varmegaj noktoj al Tais venis ideo naĝi en Eŭfrato. De la ĝardeno, tra mallarĝa interstrateto inter kontinuaj argilaj muroj, pado kondukis al malgranda varfeto sur kanaj faskoj. Tais iradis tien akompane de Eris, sed strikte malpermesis al ŝi baniĝi kune kun si. La atenanino naĝadis longe, kaj la filino de la suda lando povis forte malvarmumi. Eris, iomete plaŭdinte en la akvo, obeeme eliradis kaj pacience atendadis, sidante brakuminte la genuojn, en nokta silento de la dormanta urbo, kiun rompadis nur hunda bojado kaj eksplodoj de bruaj voĉoj de iu gaja kompanio, klare aŭdeblaj en humida rivera aero.

Kiam la malvarmeta akvo forigadis torporon de varmega nokto, Tais sentadis revenon de la energio, ordinara por ŝi. Tiam ŝi naĝadis, luktante kontraŭ la fluo, al la malnova urbo, elrampadis sur ŝtupojn de iu forgesita templo aŭ malgranda palaco kaj sidadis, ĝuante solecon, fidinde kaŝita de mallumo de obtuza senluna nokto. Ŝi pensadis pri Aleksandro, loĝanta ie proksime, en la suda palaco de la Malnova Urbo, pri Ptolemeo, eble ĉi-momente pace dormanta en vojo. Tri mil stadioj da sabloj kaj marĉoj estis apartigantaj la misteran Suzon disde Babilono. Ptolemeo devis baldaŭ veni. Tais eksciis de Leontisko, ke estis donita ordono prepariĝi al ekiro de la tuta armeo nesciate kien.

La atenanino revis pli detale ekkoni Babilonon — la plej antikvan urbon, tiom malsimilan al Ateno kaj Memfiso. Baldaŭ foriros orienten la armeo, kaj militistoj, superplenigantaj nun Babilonon, ĉesos salutadi ŝin ĉe ĉiu paŝo, rekonante la kompaninon de sia gvidanto, la amikinon de Ptolemeo, la amatan «diinon» de Leontisko. Nur en la dua tago post la veno de Tais en Babilonon, kiam ŝi iris laŭ la Vojo de Procesioj al la templo de Iŝtar, al ŝi renkontiĝis taĉmento de argiroaspidoj — «Arĝentaj Ŝildoj». La estro rekonis la atenaninon, vidis ŝin ankaŭ aliaj militistoj jam en la tendaro de Aleksandro apud Tiro. Tais ne sukcesis rekonsciiĝi, kiam oni ĉirkaŭis ŝin, levis sur kunigitajn ŝildojn kaj, dispuŝante homamason, kun jubilo ekportis laŭ la Vojo de Procesioj al la templo, por mirego de babilonanoj. Post ŝin impetis maltrankviligita Eris. Sub kantado de laŭda himno al Haritoj ridegantan Tais-on oni alportis al la enirejo en la sanktejon de Iŝtar kaj mallevis, antaŭ ol timigitaj servistinoj de la diino sukcesis frapfermi la kradon antaŭ la minaca milita forto. Nature, el la vizito de la templo nenio rezultis. La hetajro pensis, ĉu ne ekkoleris la diino? Ĉe Tais akumuliĝis nepardonitaj pekoj antaŭ la potenca regantino de la persa lando. En la sekva tago ŝi penis per ofero kaj preĝo konvinki la diinon, ke ŝi tute ne aŭdacas rivali kun ŝi, kaj adorado de viroj estas laŭ moroj de Helenujo, kie virinan belon oni taksas super ĉio en la mondo... «Montan Ftion helenan, gloran pro ina beleco», — rememoriĝis al ŝi la ĉarma kantado de la poemo tiam, en la senfine malproksima Ateno...

Argesto — orienta vento, traflugis super tegmentoj de la Malnova Urbo. Ekbruis ĉebordaj aleoj, apenaŭ aŭdeble ekplaŭdis akvo sur la malsupra ŝtupo de la ŝtuparo. Tais ĵetis sin en la malhelan akvon de la nokta rivero. Subite ŝi ekaŭdis alian naĝanton. Egalmezurajn plaŭdojn de homo forta kaj bone scianta naĝi. La hetajro plonĝis, intencante sub la akvo eliri en la mezon de la ŝanelo kaj, preterinte ĝin, per dua plonĝo foriri en la golfeton, kie troviĝis la kana varfo kaj atendis ŝia Eris, pacienca, kiel rabobesto. En profundo la akvo evidentiĝis pli malvarma. Tais tranaĝis malpli, ol atendis, elmergiĝis kaj elspiris kun longa melankolia ĝemo, kiel tion faras plonĝistoj de Helenujo kaj Kreto. Kaj ekaŭdis severan: «Haltu, kiu vi estas?» — diritan kun tia ordona forto, ke la atenanino rigidiĝis. Tiu voĉo... ŝajne nelaŭta, sed profunda kaj potenca, kiel obtuzigita murmurego de leono... ĉu povas tio esti?!

— Kial vi silentas? Eĉ ne pensu plonĝi ankoraŭfoje!

— Ĉu tio estas vi, reĝo? Vi estas nokte sola en la rivero? Tio estas danĝera!

— Kaj ĉu por vi ne estas danĝere, sentima atenanino? — diris Aleksandro.

— Kiu min bezonas? Kiu serĉos min en la rivero?

— En la rivero vin neniu bezonas, vere! — ekridis la granda makedono. — Naĝu ĉi tien. Ĉu nur mi kaj vi inventis tiun manieron de ripozo? Ŝajne, jes!

— Eble, aliaj simple malpli bone naĝas, — diris Tais, alproksimiĝante al la voĉo de la reĝo, — aŭ... aŭ timas demonojn de nokto en fremda lando.

— Babilono estis la urbo de antikva magio longe antaŭ la persaj reĝoj, — Aleksandro etendis la manon kaj brakumis la ŝultrojn de la malvarmeta hetajro. — Lastfoje mi vidis vin nuda nur en la simpozio, kie vi konsternis ĉiujn per la amazona danco.

Tais turniĝis sur la dorson kaj longe rigardis al la reĝo per la okuloj, brilantaj en la stela lumo, apenaŭ movetante la disetenditajn manojn kaj surĵetinte sur la bruston mason de la pezaj, kiel algoj, nigraj haroj. Aleksandro metis sur ŝin la manplaton, eligantan varman forton.

— Liberigu vin almenaŭ foje, reĝo, — silentinte iom, diris Tais, dum la fluo de la rivero estis portanta ilin al la ponto.

— Ĉu kun vi? — rapide demandis Aleksandro.

— Kaj nur kun mi. Poste vi komprenos, kial...

— Vi scias flamigi scivolemon.

— Ĉu nur solan scivolemon?

La konkerinto de Azio respondis per kiso, pro kio ili ambaŭ mergiĝis sub la akvon.

— Ni naĝu al mia domo! — ordonis Aleksandro.

— Ne, reĝo! Al la mia. Mi estas virino kaj devas renkonti vin ordigita kaj kombita. Krome, ĉirkaŭ vi en la palaco estas tro multaj okuloj, ne ĉiam bondeziraj. Sed ĉe mi estas sekreto!

— Kaj vi mem estas sekreto, atenanino! Tiel ofte vi evidentiĝas prava, kvazaŭ vi estas saĝa pitio, sed ne konkerantino de viroj!

Ili ĝustatempe turniĝis for de la fluo, portinta ilin al la flosanta ponto, kaj alnaĝis en la kvietan golfeton, kie Eris, revinta, rigardante al la steloj, salte ekstaris kun siblo kaj rapideco de sovaĝa katino.

— Eris, tio estas la venka reĝo mem! — rapide diris la hetajro. La junulino malleviĝis sur la genuojn en respekta riverenco. Aleksandro rifuzis proponitan mantelon, ekiris tra la interstrato kaj la ĝardeno senveste, kaj eniris en la malforte prilumitan antaŭĉambron en tuta belego de sia potenca korpo, simila al Aĥilo aŭ alia belega heroo de la antikveco. Laŭlonge de la muro ĉi tie laŭ babilona kutimo estis alkonstruitaj oportunaj kuŝejoj. Tais ordonis al ambaŭ servistinoj viŝi, ŝmiri kaj kombi la reĝon, kio estis plenumita kun emocio. La atenanino foriris en sian dormoĉambron, ĵetis sur la larĝan kuŝejon la plej valoran kovrilon el mola lazura lano de Taŭraj kaproj kaj baldaŭ venis al la reĝo en tuta brilo de sia mirinda belo, en lazura ĥitono, kun turkisa kroneto — stefano — en la alte kombitaj haroj, en la berila koliero de la templo de Kibela.

Aleksandro ekstaris, flankenigante Za-Aŝt-on. La hetajro geste ordonis al ambaŭ sklavinoj foriri.

— Ĉu vi deziras manĝi? — demandis ŝi, malleviĝante sur dikan tapiŝon. Aleksandro rifuzis. Tais alportis bizaran persan tasegon kun vino, diluis per akvo kaj verŝis en du vojaĝajn poterionojn el verda kipra vitro. Aleksandro kun karaktera por li rapideco levis la kalikon, iomete elverŝinte.

— Por Afrodito! — mallaŭte diris li.

— Atendu, reĝo, unu momenton! — Tais prenis de sur la pleto la flakonon el roza turmalino, ornamitan per stelo, — tio estas por mi, — flustris ŝi, elverŝante tri gutojn en sian vinon, — kaj tio por vi — kvar...

— Kio estas tio? — sen malfido, kun intereso demandis la makedono.

— Donaco de la Patrino de Dioj. Ŝi helpos al vi forgesi por hodiaŭ, ke vi estas reĝo — reganto kaj venkanto de popoloj, demetos la ŝarĝon, kiun vi portas ekde tiam, kiam vi prenis la ŝildon de Aĥilo en Trojo!

Aleksandro atente rigardis al Tais, ŝi ridetis al li kun tiu nekaptebla nuanco de supereco, kiu ĉiam altiradis la reĝon. Li levis la pezan vitran vazon kaj sen hezito eltrinkis la bruligantan kaj adstringan trinkaĵon. Tais verŝis ankoraŭ, kaj ili drinkis duan fojon.

— Ripozu iomete! — Tais kondukis Aleksandron en la internan ĉambron, kaj li ekkuŝis sur la lito, neordinara por virino, kun matraco, kudrita el feloj de leopardoj.

Tais eksidis apude, metinte la varmegan polmon sur lian ŝultron. Ili ambaŭ silentis, sentante nevenkeblon de Ananko (la sorto), altiranta ilin unu al la alia.

Tais eksentis la konatan senton de flamo, kuranta supren laŭ ŝia dorso, disfluanta en la brusto kaj la ventro. Jes, tio estis tiu terura drogo de Rea-Kibela! Ĉi-foje ŝi ne ektimis.

Batado de la propra koro eĥis en la kapo de la hetajro per frapoj de dionizaj tamburinoj. Ŝia konscio komencis disduiĝi, ellasante al libero alian Tais-on, ne homan estaĵon, sed praan forton, apartan kaj samtempe nekompreneble kunfanditan kun ĉiuj ekstreme akriĝintaj sentoj. Tais, ĝemante, fleksiĝis arke kaj estis subkaptita de la potencaj manoj de Aleksandro, kies okuloj, kiel ĉe leono, ĵetiĝinta sur la predon, ekbrulis per preskaŭ fizike sentebla flamo...

...Tra obtuza kovrilo de dormo Tais aŭdis malklaran bruon, retenitajn ekkriojn, malproksiman frapadon. Malrapide leviĝis sur la kubuto, malfermante la okulojn, Aleksandro. La voĉoj aŭdiĝis ĉiam pli laŭte. Leontisko, Hefestiono, Nigra Klejto — la hetajro rekonis ilin ĉiujn. La amikoj kaj gardantoj de la reĝo haltis sur la sojlo, ne kuraĝante eniri en la domon.

— Hefestiono! — subite laŭte vokis Aleksandro. — Diru al ĉiuj, ke ili iru al korvoj[26]! Kaj vi same! Ne aŭdacu malkvietigi min, eĉ se Dario irus al la urbo!

Hastaj paŝoj laŭ la ŝtuparo estis la respondo.

Aleksandro turniĝis al Tais, mergiĝante en ŝiajn larĝe malfermitajn okulojn, kaj kun sama furiozo kisis ŝiajn ŝvelintajn lipojn.

...La granda militestro rekonsciiĝis nur malfrue vespere. Li ektiris sin, profunde suspirinte, skuis la kapon, ankoraŭ plenigitan de senekzemplaj impresoj. Tais elkuris el la ĉambro kaj revenis kun brakpleno da vesto, kiun ŝi silente metis antaŭ la reĝo.

— Mia! — kun miro ekkriis Aleksandro. — Kiu alportis?

— Ili! — mallonge respondis Tais, silentema kaj koncentriĝinta, subkomprenante la amikojn de la makedono, kiuj venis sur ŝaŭmkovritaj ĉevaloj, post serĉado de la reĝo en la tuta urbo.

Eris kaj Za-Aŝt jam rakontis al ŝi pri terura maltrankvilo, okazinta matene, kiam Aleksandro ne revenis post la baniĝo.

— Kiel oni sukcesis trovi min ĉi tie? — ne komprenis Aleksandro.

— Estis Leontisko, kiu divenis. Li sciis, ke mi banas min nokte en Eŭfrato, aŭdis, ke vi same naĝas en la rivero, kaj kuniginte la du aferojn, ricevis unu...

Aleksandro nelaŭte ekridis. La voĉo malbone obeis lin, kaj li rompis la ridon.

— Vi estas danĝera, atenanino. Via nomo kaj Morto komenciĝas per la sama litero. Mi sentis, kiel facile estis morti en via brakumo. Kaj nun mi tuta estas tre malpeza kaj kvazaŭ diafana, sen deziroj kaj zorgoj. Eble, mi jam estas ombro de Hadeso?

Tais levis la pezan manon de la reĝo kaj alpremis al sia brusto.

— Ho ne, en vi estas ankoraŭ multe da karno kaj forto! — respondis ŝi, malleviĝante sur la plankon al liaj piedoj.

Aleksandro longe rigardis al ŝi kaj finfine diris:

— Vi estas kiel mi sur batalkampo. La sama sankta forto de la dioj plenigas vin... dieca frenezo de penoj. En vi ne estas elemento de singardemo, konservanta la vivon...

— Nur por vi, reĝo!

— Des pli malbone. Mi ne povas. Unufoje mi permesis al mi esti kun vi, kaj diurno estas elŝirita el mia vivo plene...

— Mi komprenas, parolu nenion, kara, — unuafoje Tais nomis tiel la reĝon, — la ŝarĝo de la Aĥila ŝildo!

— Ankoraŭ — la ŝarĝo de tiu, kiu intencas ekkoni la limojn de la ekumeno!

— Mi memoras ankaŭ tion, — malgaje diris Tais, — mi ne plu vokos vin, kvankam mi estos ĉi tie. Sed ankaŭ vi same ne voku. Ĉenoj de Eroso por virino forĝiĝas pli rapide kaj tenas pli firme. Ĉu vi promesas?

Aleksandro ekstaris kaj, kiel lanugeron, levis Tais-on. Alpreminte al la larĝa brusto, li longe tenis ŝin, poste subite ĵetis sur la liton. Tais eksidis kaj, mallevinte la kapon, komencis plekti la sovaĝe implikiĝintajn harligojn. Subite Aleksandro kliniĝis kaj levis de sur la kuŝejo la oran ĉeneton kun la stelo kaj la litero «mu» en la centro.

— Donu ĝin al mi por memoro pri tio, kio okazis, — petis la reĝo. La hetajro prenis sian zoneton, enpensiĝis, poste, kisinte la ornamaĵon, etendis ĝin al Aleksandro. — Mi ordonos al la plej bonaj juvelistoj de Babilono dum du tagoj fari por vi alian. El valorega ruĝa oro kun dekkvar-radia stelo kaj litero «ksi».

— Kial «ksi»? — nekomprene leviĝis la longaj okulharoj de Tais.

— Memoru. Neniu klarigos al vi, krom mi. Antikva nomo de la rivero, en kiu ni renkontiĝis, estas Ksarando. En Eroso vi similas al glavo — ksifos. Sed por viro esti kun vi — epe ksiron eĥestaj, kiel sur la eĝo de razilo. Kaj la tria: «ksi» estas la dekkvara litero en la alfabeto...

La okuloj de la atenanino malleviĝis sub la longa rigardo de la reĝo, kaj la paliĝintaj vangoj ruĝiĝis...

— Pozidono-tertenanto! Kiel mi deziras manĝi! — diris subite Aleksandro, ridetante al la eksilentinta hetajro.

— Do ni iru! Ĉio estas preta! — vigliĝis la atenanino. — Poste mi akompanos vin ĝis la Suda palaco. Vi rajdos sur Boanergo, mi — sur Salmaaĥ...

— Ne necesas. Kun mi veturu unu el viaj gardistoj-tesalianoj.

— Kiel vi deziras! — obeeme respondis la hetajro.


Izoliĝinte en sia dormoĉambro, Tais eliris nur vespere kaj ordonis al Eris alporti kiuron el la rezervo, kiun ŝi faris kune kun neforgesebla Egesiĥora jam en Sparto. Eris alportis platan ŝtonan pistujon kaj komencis helpi al la sinjorino en preparado de danĝera infuzaĵo. La bluaj okuloj de la nigra pastrino, ne harmoniantaj kun la malhela haŭto kaj la severaj brovoj, estis atente pririgardantaj la kaviĝintajn vangojn, la ŝvelintajn lipojn, la bluajn subokulaĵojn de la sinjorino.

Neatendite Eris etendis la manon kaj facile tuŝis per la varmegaj fingroj la manradikon de la atenanino.

— Ne venenu vin, sinjorino, — diris la nigra pastrino.

— Kion vi scias pri tio? — malgaje kaj konvinkite respondis la hetajro. — Kiam okazas tiel, Geo estas senkompata. Sed mi ne rajtas permesi al mi havi infanon de la estonta reganto de la ekumeno.

— Kial, sinjorino?

— Kiu mi estas, ke la filo, naskita de mi, heredu la grandan imperion? Krom kaptiteco kaj frua morto, li nenion ricevos de la sorto, ludanta per ĉiuj, kiuj kovas pensojn pri estonteco, tutegale — ĉu helajn aŭ malhelajn.

— Sed se knabino?

— Ne devas esti, ke la dieca sango de Aleksandro spertu kruelan sorton de virino!

— Sed filino devus esti belega, kiel Afrodito mem!

— Des pli malbone por ŝi...

— Ne timu, sinjorino, — ŝanĝante la tonon, firme diris Eris, — nenio estos al vi. Kaj ne trinku kiuron.

— Kiel vi povas scii?

— Mi povas kaj scias. Ni ĉiuj estis inicitaj en antikvan scion de Kibela pri la sekreto de influo de la luno al koncipo de homo. De ĝi dependas ĉio en la virina korpo. Kiam la luno situas inter certaj steloj, en unu el siaj aspektoj, tiam ĉio estas permesita, kaj koncipo ne okazos. Vi renkontiĝis kun la reĝo ĝuste en tia tempo...

— Kial do ni, instruataj pri tuta saĝo de la virina arto, ne scias tion? — miregigita Tais eĉ saltetis.

— Ĉar tiu scio estas sekreta. Ne eblas liberigi la virinon disde la potenco de Geo-Kibela, alie ĉesos la homa gento. Oni opinias peko uzi la scion de la sorĉo de la Luno nur por sia profito. Sed ni, la servistinoj de Kibela, devas scii...

— Alie ĉiuj vi ĉiam estus gravedaj, — ridetis Tais, — mi komprenis. Sed eble, vi malkovros al mi tiun sekreton?

— Al vi eblas. Vi servas al alia diino, sed ŝiaj celoj estas la samaj, kiel de la Granda Patrino. Tamen, dum mi estas kun vi, mi ĉiam diros al vi, kiuj tagoj estos sen sekvaĵoj.

— Dum vi estas kun mi. Sed kiam vi ne estos...

— Mi estos kun vi ĝis la morto, sinjorino. Mortante, mi rakontos al vi ĉion...

— Kiu intencas morti? — sonoris gaja voĉo.

Tais, ŝrikinte pro ĝojo, ĵetis sin renkonten al Hesiona.

La virinoj brakumis unu la alian kaj longe ne forprenadis la manojn. Ĉiu el ili atendis tiun ĉi renkontiĝon, post kiam disiris en kontraŭaj direktoj la vojoj de la rajdistino Tais kaj de la maristino Hesiona.

La atenanino ektrenis la amikinon al suna lumo de la verando. La «serpentidino», kiel iam nomis ŝin ĵaluza Klonaria, tre maldikiĝis, ŝia vizaĝo kaj la manoj krudiĝis, ŝi tondis la harojn, kiel edzino, punita pro malfideleco, aŭ fuĝinta sklavino.

— Al kio vi iĝis simila! — ekkriis Tais. — Nearĥo prenos alian ĉi tie, en Babilono, plena je ĉarmulinoj.

— Ne prenos, — kun tia certeco kaj trankvilo respondis la tebanino, ke la hetajro eksentis — vere ne prenos.

— Ĉu vi tuta tiel nigriĝis? Malligu la agrafojn! — ekridis la atenanino. Hesiona, obeema kiel antaŭe, nudiĝis ĝis la zono. Ŝiaj sunbrunaj mamoj, plu malmolaj, defie levitaj supren en la sama ĉarma belo de juna korpo, tuj diris al Tais, ke al la amikino okazis nenio malbona. Balancinte la kapon, ŝi kisis Hesiona-n kaj, subite eksentinte teruran malsaton, ektiris la gastinon al la tablo. — Ĉu por longe? — demandis Tais, karesante la krudiĝintan manon de la «serpentidino».

— Por longe! Nearĥo post la venko ĉe Gaŭgamelo aranĝos ĉi tie ŝipkonstruejon kaj stacion de ŝipoj. Li navigos al Arabio, sed nelonge kaj sen mi. Kiel bone, stelo mia! La venko, fina!

— Ne ĉio estas finita pri Persujo... kaj poste, kiom mi komprenas Aleksandron, okazos ankoraŭ longa militiro ĝis la rando de la ekumeno. Vi kaj mi, certe, ne iros tien, restos ie ĉi tie.

— Al mi ne plaĉas Babilono! Kaduka urbo de eksa gloro. Disfaliĝantaj muroj, delonge ne riparataj palacoj kaj temploj! Kaj por mi oni ankoraŭ ne trovis loĝejon!

— Ĉu kun Nearĥo?

— Nearĥo loĝos apud la ŝipoj, alveturante ĉi tien.

— Do loĝiĝu ĉe mi. Da loko sufiĉas.

— Tais, file, la plej bona, pri kio mi povis pensi, estis — trovi vin kaj loĝi kun vi!.. Mi dume ankaŭ ne havas urban servistinon.

— Troviĝos. La miaj same estas ne babilonaj, sed el malproksime.

— Estas tre interesa tiu, la nigra. Kia estas ŝia nomo?

— Eris.

— Terura nomo: la diino de malharmonio el la obskura mondo.

— Ili ĉiuj havas tiajn nomojn. Ja ŝi estas eksa pastrino, samkiel vi, nur falinta, sed ne kaptita. Ŝi servis al la multe pli minaca Patrino de Dioj. Mi rakontos al vi pri ŝi poste, unue mi devas ekscii pri via navigado.

— Bone... ĉu vi scias, Eris havas strangajn okulojn.

— Ha, vi rimarkis!

— Al mi ŝajnis, ke en ŝi estas tuta virina profundo, malhela, kiel en mita antikveco, kaj samtempe avida al novo kaj belo, kiel en Helenujo!

— Kaj forto! Sed sufiĉas pri la sklavino, rakontu pri vi.

La rakonto de Hesiona ne estis longa. Ĉio estis multe pli simpla, ol ĉe Tais. Komence ŝi akompanis Nearĥon ĝis la supra fluo de Eŭfrato, kie estis haste aranĝitaj rezervoj de ligno por ŝipoj. Poste ili ĉirkaŭveturis kelkajn urbojn de Sirio, kie eblis trovi rezervojn de seka, multjara ligno. Senfinaj trajnoj transportadis lignon al la «reĝa vojo», tiu sama, kiun preteris Tais el Efeso en Suzon. Laŭ tiu vojo la lignon oni veturigadis, kaj laŭ la rivero flosigadis ĝin ĝis la malsupra transirejo trans Eŭfraton. Tie Nearĥo aranĝis ŝipkonstruejojn por batalaj ŝipoj.

— Nur imagu! Mi navigis preter ili, nokte, — ekkriis Tais, — kaj ne pensis pri vi!

— Sed mi jam ne estis tie. Post sciigo pri la granda venko Nearĥo eknavigis malsupren, kaj mi kun li estis ĉe la kunfluiĝo mem de ambaŭ riveroj, tie, kie marĉoj okupas grandegan spacon. Tien, eble, necesos veturi ankoraŭfoje, kaj tio estas tre malbona loko...

— Kiu do direktis vin ĉi tien, en Lugalgiron?

— Via heroo — tesaliano Leontisko. Kiel li estas enamiĝinta en vin, kara Tais!

— Mi scias kaj ne povas respondi al li per la samo. Sed li konsentas ĉion, nur por esti apud mi.

— Tiujn kondiĉojn konsentus ankoraŭ miloj da viroj. Vi iĝas ĉiam pli bela kaj, eble, neniam estis tiom bela.

Por grandega miro de Hesiona, Tais ekploregis.


En la granda trona halo de la suda palaco el malhel-bluaj glazuritaj brikoj kun ornamo en aspekto de flavaj fostetoj Aleksandro prezidis en konsiliĝo de militestroj. Ĵus alveturinta Ptolemeo, apenaŭ sukcesinte forlavi ŝviton kaj polvon de arda vojo, raportis pri trezoroj, kaptitaj en Suzo, kapitulacinta sen batalo. Krom arĝento, oro, valorega armilaro, en Suzo estis konservataj statuoj, elveturigitaj de Kserkso el prirabita de li Helenujo, kaj speciale la atena bronza grupo de la tiranomurdintoj — Harmodio kaj Aristogejtono. Aleksandro ordonis senprokraste sendi la skulptaĵon en Atenon. Tiu duopo de la fortikaj batalistoj, farantaj kunan paŝon antaŭen, levinte la glavojn, dum estontaj jarmiloj inspirados skulptistojn, kiel simbolo de batala frateco kaj inspirita celstrebado.

Ptolemeo lasis la trezorojn sur la loko, sub gardo de tuta sia taĉmento, tro malgranda, por batali en malfermita stepo, sed sufiĉa, por defendi la akiraĵon en fortikigita urbo. Kvin mil talantoj kuŝis en Suzo — tiom da arĝento la minejoj en la patrujo de Aleksandro apenaŭ povis akiri dum duonjarcento. Sed, laŭ sciigoj de persoj, la ĉefa gazafilakio — trezorejo de la persa ŝtato — estas akumulita en la regiono Parso, en la samnoma ĉefurbo de la reĝoj Aĥemenidoj, nomita de helenaj geografoj Persepolo. Grandaj amasiĝoj de militistaro ne estas en Parso, Dario dume troviĝas norde.

Aleksandro agis, kiel ĉiam, fulmorapide. Li ordonis prepariĝi dum sep tagoj al la plej bonaj kavaleriaj taĉmentoj, kaj al la infanterio post tri tagoj ekiri al Suzo. Trajnojn kun provianto sendi tuj. La ĉefaj fortoj kaj la tuta trajno sub komando de Parmenio devis iri poste, ne haste. Laŭ kredigo de babilonanoj, la varmego malfortiĝos post kelkaj tagoj. En ardaj valoj de Suzo kaj Parso tiu tempo, kaj, poste, la malvarmeta vintro estas la plej bonaj por militiroj. Da nutraĵo por ĉevaloj kaj da akvo ĉie estas sufiĉe. Aleksandro strikte ordonis lasi en Babilono la tutan multmilan amason da akompanantaj la armeon artistoj, virinoj, servistoj kaj komercistoj. Neniu aŭdacu sekvi la antaŭan taĉmenton. Nur post ekiro de la ĉefaj fortoj kaj de la trajnoj de Parmenio la neeviteblaj akompanantoj de la armeo rajtis ekiri al Suzo kaj Persepolo.

Post la konsiliĝo Aleksandro direktis sin en la templon de Marduko, kie pastroj de antikvaj dioj de Babilono aranĝis omaĝe al li sanktan riton. La granda venkinto sidis sur honora trono apud la ĉefpastro, ankoraŭ nemaljuna homo kun longa kaj mallarĝa, skrupule prizorgita barbo.

Procesio de pastrinoj en ruĝaj vestoj, tiom malpezaj, ke eĉ eta blovo levadis ilin kiel ekbrilojn de travidebla fajro, portis sur la kapoj orajn vazojn, el kiuj striiĝis fostetoj de aromaj bluaj fumetoj.

Aleksandro, severa kaj senmova, estis plena de iaj malĝojaj pensoj. La ĉefpastro geste vokis junan templan serviston, kiu bone parolis en la kojneo, por interpreti.

— Venkinto de reĝoj, turnu vian favoran rigardon al tiu, kiu iras antaŭe, portante arĝentan spegulon. Tio estas filino de nobelega familio, pli nobela, ol Aĥemenidoj. Ŝi prezentas Ŝaran-on — proksimulinon de la diino Iŝtar.

Aleksandro jam pli frue rimarkis la altan junulinon kun mirinde blanka haŭto kaj serpentecaj maldikaj nigraj harligoj preskaŭ ĝis la kalkanoj. Li kapjesis al la pastro, distriĝante disde siaj pensoj, kaj tiu ridetis flateme kaj signifoplene.

— Parolu vorton de deziro, ho venkinto kaj reganto! Ŝi jam ĉi-nokte en la horo de vesperto atendos vin sur luksa kuŝejo de gloro de Iŝtar en la supraj ĉambroj de la templo. Oni vin kondukos... — la pastro eksilentis, ekvidinte negan geston de Aleksandro. — Ĉu amo de la nobla servistino de Iŝtar ne altiras vin? — silentinte iom, diris la pastro, evidente erarinta en siaj streboj.

— Ne altiras! — mallonge respondis la makedono.

— Pardonu, ho reganto, se mi aŭdacos demandi malpermesitan pro nescio de viaj diecaj vojoj... — La pastro eksilentis en hezito, kaj la interpretanto haltis, kvazaŭ stumblinte.

— Daŭrigu, mi ne punas pro maltrafaj vortoj, — diris Aleksandro. — Mi kaj vi estas el malsamaj popoloj, des pli grave estas kompreni unu la alian.

— Oni diras, ke la sola virino, kiun vi ĉi tie elektis, estas atena ĉiesulino. Ĉu nenion signifas por vi nobeleco, virgeco, sanktigita de diaĵo?

— Tiu, pri kiu vi parolas, ne estas ĉiesulino en via kompreno, do ne virino, atingebla por ajnulo kontraŭ certa pago. En Helenujo ĉiuj liberaj virinoj dividiĝas al edzinoj, hejmmastrinoj kaj patrinoj kaj, aliflanke, al hetajroj — amikinoj. Hetajro scias multajn diversajn artojn: de danco, de kanto, de vestiĝo, de distro per konversacio, versoj, ŝi povas gvidi festenon-simpozion. Hetajrojn ĉirkaŭas artistoj kaj poetoj, ĉerpantaj inspiron en ilia belo. Alivorte, hetajroj donas al viro eblon iniciĝi al belo de la vivo, forskui de si monotonecon de ordinaraj aferoj.

— Sed ili ja prenas monon kaj fordonas sin!

— Kaj grandan monon! Arto kaj longa lernado kostas multe, denaska talento — eĉ pli, kaj ni tion bone komprenas. Kaj en elekto de viroj hetajro estas libera. Ŝi povas fordoni sin kontraŭ granda prezo, povas rifuzi, povas preni nenian prezon. Ĉiuokaze, Tais-on oni ne povas ricevi sur kuŝejon tiel, kiel vi proponas vian «virgan» Ŝaran-on.

La pastro rapide mallevis la okulojn, por ne elmontri eksplodon de kolero. La konversacio rompiĝis, kaj Aleksandro ĝis la fino de la ceremonio restis same senmova kaj indiferenta, kiel en la komenco.

Dum tuta semajno, ĝis ekiro de ĉevalaj trupoj, Tais persvadadis Ptolemeon preni ŝin en la ekspedicion. Ptolemeo timigadis la hetajron per nekredeblaj danĝeroj de vojo tra nekonataj montoj, loĝataj de sovaĝaj triboj, per malfacileco de seninterrompa marŝado kun rapideco, ŝatata de Aleksandro, per neneceso de ĉiuj ĉi malfacilaĵoj. Ŝi povos oportune veturi en trajnoj de Parmenio. Tais opiniis, ke almenaŭ unu atena virino devas ĉeesti la konkeron de la sankta kaj neatingebla ĉefurbo de tiuj, kiuj senpune prirabis Helenujon kaj vendis en sklavecon dekmilojn da ĝiaj filinoj. Viroj ja estas per si mem kaj por si mem, sed el virinoj nur ŝi sola kapablas plenumi tiun militiron, hardiĝinte en la vojo kaj havante bonegan ĉevalon.

— Por kio do vi donacis al mi la amblulon? — ruze kaj moke demandadis ŝi.

— Ne pri tio mi revis! — koleris Ptolemeo. — Ĉio rezultis ne tiel... ne videblas la fino de la ekspedicio!

— Ĉu Aleksandro ne vintros en varma Parso?

— Sed ja «vintro» ĉi tie daŭras nur du monatojn! — grumblis Ptolemeo.

— Ju pli vi gloriĝas kiel militestro, des pli malkonsentema vi iĝas. Diru prefere, ke vi timas koleron de Aleksandro!

— Estas malmulte da agrableco, kiam li ekfuriozas...

Tais enpensiĝis kaj subite vigliĝis.

— Mi veturos kun la tesalia kavalerio. Tie estas amikoj, kaj ili kaŝos min de la okuloj de Aleksandro. Kaj Leontisko, ilia estro, estas nur militisto, ne militestro, kaj timas nenion kaj neniun! Decidite, vi nenion scias, kaj renkontiĝo kun Aleksandro en Persepolo estos mia problemo!..

Ptolemeo finfine konsentis. Multe pli malfacile sukcesis Tais persvadi Eris-on resti sen ŝi en Babilono. Ŝi estis preta kuri post la kavalerio — neimagebla entrepreno, kiu pereigus la tutan aferon.

Feliĉe, Hesiona amikiĝis kun Eris. La du ekspastrinoj trovis, probable, ion komunan unu en la alia. Kun la helpo de la tebanino la malserena obstino de Eris estis venkita. Hesiona promesis alveturi al la amikino, se ŝi restos en Persepolo, kaj alveturigi kun si ambaŭ sklavinojn kaj Salmaaĥ-on. La «serpentidino» kun sama ĝuo rajdadis sur la ĉevalino kaj eĉ dancis kun ĝi, kvankam ne tiom lerte, kiel Tais.

La hetajro estis skrupule preparanta sin sub gvido de Leontisko kaj de ŝia malnova amiko loĥago, nun reokupinta la postenon de estro de sia cento, ĝuste tiu cento, kun kiu estis veturonta Tais. La vojo devis esti longa — kvin mil stadioj estis disigantaj Babilonon de Persepolo, tra marĉoj, montoj, altebenaĵoj kaj intermontejoj.

Se la atenanino ne traveturus sur sia amblulo eĉ pli grandan distancon, eble, la rapida irado de tia longo timigus ŝin. Sed nun ŝi neniom hezitis kaj maltrankvilis pri nenio, kiam en malfrua aŭtuna mateno ŝi kisis Hesiona-n, brakumis silentan Eris-on, kaj Boanergo, alte sternante laŭ vento sian nigran voston, ekkuris laŭ senhomaj stratoj de Babilono, por aliĝi al la taĉmento de la tesalianoj post la pordego de Uraŝo sur la vojo al Nipuro.

## Ĉapitro XI. Fato de Persepolo


Suzo, konstruita sur montetoj, kun alta centra parto, simila al la Akropolo de Ateno, vekis en Tais deziron dum almenaŭ unu tago spiri la benitan aeron de Helenujo, suriri marmorajn ŝtuparojn de temploj, kaŝiĝi de la suno en atenaj galerioj-portikoj, trablovataj de pura spirado de la maro! Eĉ pli multe rememorigadis pri la pasinteco festo kaj kurado kun torĉoj, permesitaj de Aleksandro, malgraŭ lia malpacienco plu iri suden, al Persepolo, kie troviĝis la ĉefa trezorejo de la persa ŝtato. Aleksandro bezonis veni al Persepolo, antaŭ ol Dario sukcesus kolekti kaj alirigi tien trupojn por rebati la avanajn taĉmentojn de la makedonoj kaj savi la trezorejon. Kaj la militestro prezentadis ekzemplon de nelacigeblo kaj en la selo, kaj en piediro, forlasante la ĉevalon, por trairi unu-du parasangojn apud infanterianoj.

Kiam maldekstre, oriente, aperis neĝokovritaj montaj pintoj, kaj valoj iĝis pli krutaj kaj tranĉitaj, la makedonoj renkontis furiozan reziston de la persaj trupoj. En montopasejo, ĉe ambaŭ flankoj kunpremita de krutaj deklivoj, nomata la Pordego de Parso, la armeon de Aleksandro bremsis haste konstruita ŝtona muro. Atakojn de la makedonoj la persoj rebatis unu post la alia. Aleksandro haltis. La supra mallonga vojo evidentiĝis netrairebla.

La granda militestro sendis Filoton kun parto de la armeo laŭ la malsupra vojo, por kapti transirejon kaj fari pontojn trans la riveron Arason — la lastan grandan obstaklon sur la vojo al Persepolo.

Aleksandro mem, danke al amika rilato de indiĝenaj montaraj triboj, kiujn li ne tuŝis kaj eĉ pardonis al ili unuan atakon al la makedonoj, trairis laŭ montaj padoj kun la hetajroj, la tesalia kavalerio, la agrianoj kaj la Kretaj arkpafistoj al la malfronto de la taĉmento, defendanta la Pordegon de Parso. Atakitaj de du flankoj, la persoj disfuĝis. La vojo al la rivero kuŝis malfermita.

Tais, kune kun du centoj de tesaliaj rajdistoj trafis en la taĉmenton de Filoto, kiun atakis nesciate el kie aperinta azia surĉevala hordo. La makedonoj komence eĉ ne komprenis, kiun ili renkontis.

En antaŭmatena krepusko Tais surrajdis monteton akompane de la loĥago kaj la dua centestro. Ili haltis, ekvidinte la ebenaĵon, sterniĝintan antaŭe. Subite ambaŭ centestrojn kvazaŭ forblovis vento. Ili ekrajdis malsupren, vokante per batalaj krioj sian taĉmenton disde la bazo de la monteto. Ne tuj rimarkis la atenanino hordon da duonnudaj rajdistoj, freneze kurantan sur la griza, krepuska ebenaĵo. La ĉevaloj sterniĝis en balanciĝanta herbo, kurante flanko ĉe flanko per densa lavango. Iliaj grizaj konturoj ŝajnis ondoj sur rivero, leviĝinta dum altakvo, meze de kliniĝanta sub vento alta seka herbo.

Timo penetris en la kuraĝan koron de la hetajro. La fantoma hordo, silente rapidanta renkonten al la makedonoj... Ĉu ĝi eliris el subteraj foroj de Hadeso, revivigita per sorĉo de ĉi-tieaj pastroj-magoj?

Kontraŭ la minaca torento impetis la rajdistoj de Aleksandro. Sovaĝa hurlo, leviĝinta al la ĉielo, sobrigis Tais-on. Kvazaŭ responde al la hurlo, maldekstre, el trans la montoj, ekbrilis radioj de sunleviĝo, prilumante la tute realan batalon. La tesalianoj ĵetiĝis orienten, fortranĉante la azianojn disde la montoj, dekstre batis la agrianoj, kaj en la mezon, kunpremitan per tiu tenajlo, enkojniĝis la infanterio kun gigantaj lancoj-sarisoj, longaj je dek kvar ulnoj. La batalo finiĝis, kiel ĉiuj kolizioj de ĉevalaj trupoj, tre baldaŭ. Kun krioj de kolero kaj teruro la atakintoj ekkuris malantaŭen, donacinte al la makedonaj militistoj multajn bonegajn, kvankam malbone dresitajn, Nisajn ĉevalojn.

Plue ĝis Araso mem neniu renkontiĝis sur la vojo de la taĉmento. La pontoj estis farataj kun sovaĝa fervoro. Ĉiuj sciis, ke Aleksandro ne prokrastos aperi, tuj kiam li finos kun la barantaj persaj trupoj.

La prokrasto iĝis pli longa, ol atendis Filoto kaj Keno. La pontoj estis pretaj, sed la armeo kun Aleksandro ne venis. Kiel oni eksciis poste, la batalo sur la monta vojo iĝis amasa buĉado. Pelataj de la senkompataj malamikoj, la persoj faladis de sur krutaj deklivoj en ŝtonplenajn fluejojn de riveretoj. Kelkaj mem ĵetadis sin de sur rokoj, preferante liberan morton al sklaveco aŭ turmenta pereo pro glavoj kaj lancoj.

Aleksandro ne atendis tiom persistan reziston de la persoj kaj ekfuriozis. Tamen kiam la militestro nokte alveturis al la rivero kaj ekvidis, ke ĉio estas preta por transiro de la rivero, ĉe la pontoj brulas torĉoj, kaj la avangardo staras sur la transa bordo, atendante ordonojn, Aleksandro mildiĝis. Li ordonis al la hetajroj, la tesalianoj kaj la agrianoj tuj transiri sur la transan bordon. Aleksandro elrajdis sur sia fidela Bukefalo (li ne batalis sur ĝi en la monta pasejo, sed prenis pli malpezan ĉevalon, kutiman al krutaj montoj) sur la altan bordon de Araso, por observi la transiron kaj viciĝon de la trupoj. Atenton de Aleksandro altiris volvita en mantelo malalta rajdisto sur longvosta kaj longkolhara ĉevalo. La rajdisto same, kiel la reĝo, estis observanta militistojn, transirantajn la pontojn, sola kaj senmova. Aleksandro pro sia ĉiama scivolemo alveturis al la eta rajdisto, ordoneme demandis:

— Kiu vi estas?

La rajdisto deĵetis la mantelon, malferminte volvitajn ĉirkaŭ la kapo nigrajn harligojn, — tio estis virino. Aleksandro kun miro komencis fiksrigardi ŝian vizaĝon, malbone distingeblan en mallumo, penante diveni, kiu do povis trafi ĉi tien, je kvin mil stadioj for de Babilono kaj je tri mil for de Suzo?

— Ĉu vi ne rekonis min, reĝo?

— Tais! — ekscitita pro miro, ekkriis Aleksandro. — Por kio? Kiel? Mi ja ordonis al ĉiuj virinoj resti en Babilono!

— Sed mi ne estas ĉiuj virinoj, — trankvile kontraŭis la hetajro. — Mi estas via gastino, reĝo. Ĉu vi forgesis, ke vi trifoje invitis min, en Ateno, en Egiptujo kaj en Tiro?

Aleksandro malserene silentis. Kompreninte lin, la atenanino aldonis:

— Ne pensu pri mi malbone. Mi ne deziras uzi la renkontiĝon sur Eŭfrato kaj ne kuras post vin, por elpeti iun favoron.

— Do por kio vi entreprenis tiom malfacilan kaj danĝeran vojaĝon?

— Pardonu, reĝo! Mi deziris, ke almenaŭ unu helena virino eniru la koron de Persujo egale kun venkaj militistoj, sed ne treniĝu en trajnoj inter militakiro, provianto kaj sklavoj. Mi havas bonegan ĉevalon, vi scias, mi bone rajdas. Akceptu min ĉi tie nur kun tiu celo.

Ne vidante la vizaĝon de Aleksandro, Tais eksentis ŝanĝon de lia humoro. Al ŝi ŝajnis, ke la reĝo ridetas.

— Do, gastino, — per tute alia tono diris li, — ni veturu, tempas!

Bukefalo kaj Boanergo malleviĝis de sur la deklivo. Ĝis la sunleviĝo Tais veturadis apud Aleksandro, kiu irigis Bukefalon per larĝa troto, neglektante lacon de siaj militistoj, opiniantaj, ke la dieca militestro ne cedas al homa malforteco. La montoj estis malaltiĝantaj ekde la rivero kaj sud-oriente estis disirantaj en vastan ebenaĵon. La legenda kaj malagrabla por ĉiu heleno Parso estis kuŝiĝanta sub la hufojn de la makedona kavalerio. La leoforo — tiel nomis la helenoj oportunan vojon, adaptitan por pezaj ŝarĝveturiloj, kondukis al strebata Persepolo, la plej granda gazafilakio, trezorejo de Persujo, la sankta loko de kronadoj kaj tronaj aŭdiencoj de la Aĥemenida dinastio.

Leviĝis la suno, kiam la makedonoj ekvidis sur la vojo kelkcentan amason da maljunaj homoj kun verdaj branĉoj — simbolo de paco kaj obeo. Iris helenoj, militkaptitaj aŭ trompe forkondukitaj por laboro en la ĉefurbo de Persujo, lertaj metiistoj kaj artistoj. Por furiozo kaj indigno de la makedona armeo, ĉiuj senescepte helenaj majstroj estis kruele kaj intence kripligitaj. Ĉe iuj estis forhakitaj la piedoj, ĉe aliaj — la maldekstraj manoj, ĉe la triaj estis fortranĉitaj la nazoj aŭ la oreloj. Oni kripligis la homojn kun kalkulo, ke ili povu plenumi laboron laŭ sia metio, sed ne povu fuĝi en la patrujon en tiom mizera aŭ timiga aspekto.

En la okuloj de Aleksandro mem aperis larmoj de indigno. Kiam la kripluloj, falinte antaŭ lia ĉevalo, petis helpon, Aleksandro deĉevaliĝis. Vokinte al si kelkajn sennazajn gvidantojn de la homamaso, li diris, ke li helpos al ili senprokraste reveni hejmen. La gvidantoj konsiliĝis inter si, kaj, ree alirinte al Aleksandro, pacience atendinta ilin, komencis peti pri permeso ekloĝi ĉiuj kune en loko laŭ ilia elekto. Tie la kripluloj ne estos objektoj de mokoj kaj kompato, malkiel se ili disveturus al siaj hejmaj lokoj. Aleksandro aprobis ilian decidon, ordonis al ili iri renkonten al la ĉefaj trajnoj de Parmenio kaj poste en Suzon, kie al ĉiu oni donos po tri mil draĥmojn, po kvin vestojn, po du bovajn jungaĵojn, po kvindek ŝafojn kaj po kvindek mezurojn da tritiko.

Kun feliĉaj krioj, glorante la reĝon, la kripluloj ekiris pluen. Aleksandro ekrapidis al la plej malamata urbo de Azio, kiel li nomis Persepolon.

— Mi nombris ilin, — diris Ptolemeo, subite elrajdinte el la flanka vojo, — estas ĉirkaŭ mil homoj! Kripligi tian amason da homoj, lertaj metiistoj, — kiel povis persoj detruadi kun tia malico belon de homa korpo?

— Kiel ili povis detrui la belan Atenon — templojn, portikojn, fontanojn. Por kio? — demandis siavice Tais.

Aleksandro ĵetis oblikvan rigardon al Ptolemeo:

— Kion ĉi tie respondos mia plej bona observanto de landoj kaj ŝtatoj?

— Tre simple, granda reĝo! (La nekutima titolado ne restis nerimarkita de la hetajro). — Tre simple, — ripetis Ptolemeo, — belo servas kiel apogo de la animo de la popolo. Rompinte ĝin, frakasinte, disĵetinte, ni rompas la fundamenton, devigantan homojn batali kaj fordoni por la patrujo siajn vivojn. Sur malpurigita, eltretita loko ne elkreskos amo al sia popolo, al sia pasinteco, batala kaj civitana kuraĝo. Popolo, glora pro siaj agoj, iĝas amaso da ĉifonuloj, dezirantaj nur ŝtopi la ventron kaj drinki vinon!

— Bonege, amiko! — ekkriis Aleksandro. — Ĉu vi tamen ne konsentas? — turnis li sin al la hetajro, obstine skuinta la kapon. Tais ruĝiĝis pro la rekta alparolo de la reĝo al ŝi.

— Ptolemeo pravas, kiel ĉiam, sed ne ĉiuflanke, same kiel ĉiam. Kserkso trapasis kun detruado kaj incendioj tutan Atikon kaj forbruligis la Akropolon de Ateno. En la sekva jaro lia satrapo Mardonio bruligis Atenon denove, tion, kio restis post Kserkso. Ptolemeo pravas — Mardonio forbruligadis kaj detruadis antaŭ ĉio templojn, portikojn kaj galeriojn de skulptaĵoj kaj pentraĵoj. Sed miaj samcivitanoj nenion rekonstruis. Faligitaj muroj, nigriĝintaj kolonoj, frakasitaj statuoj, eĉ cindroj de incendioj restis ĝis tiu tempo, kiam la persoj estis elpelitaj el Helenujo. La helenoj ĵuris, ke la nigraj vundoj sur nia bela lando firmigados ilian malamon kaj furiozon en bataloj kontraŭ la aziaj konkerintoj. Kaj la batalo ĉe Plateo frakasis tiujn — post longaj tridek jaroj! Kaj aperis Periklo, Aspazio, Fidio, kaj la Partenono!

— Ĉu vi volas diri, ke ne nur la belo mem, sed ankaŭ vido de ĝia detruo firmigas la animon en la popolo? — demandis Aleksandro.

— Ĝuste tiel, reĝo! — respondis Tais. — Sed nur se la popolo antaŭe akumulis, kreis la belon de sia lando kaj vidis mem ĝian detruon, komprenante, kio okazis!

Aleksandro enprofundiĝis en silenton.

La ĉevaloj, kvazaŭ antaŭsentante proksiman finon de la vojo, reviviĝis kaj vigle ekkuris laŭ la vojo, malleviĝanta ĉiam pli malsupre en densan arbaron. Dikeco de maljunaj kverkoj atestis, ke la arbaro ekde la antikveco estis netuŝata, defendante la ebenaĵon de Persepolo kontraŭ nordaj ventoj. Poste aperis kulturitaj kampoj, zorgeme irigaciitaj per montaj rojoj. Pacaj terkulturistoj, plej verŝajne — sklavoj de reĝaj bienoj, estis plugantaj la teron per potencaj nigraj grandegaj virbovoj, apatiaj kaj malrapidemaj, kun la kornoj, fleksitaj internen. La makedonoj jam konis tiujn animalojn, ilian neordinare grasan lakton kaj bongustan viandon. Malproksime antaŭe, sur la plata ebenaĵo, estis kvazaŭ naĝantaj super la tero la blankaj palacoj de Persepolo. Eĉ el granda distanco netolereble brilis sub la suno iliaj tegmentoj el pura arĝento.

La infanterianoj kaj la arkpafistoj ŝanĝis paŝadon al kurado, per lastaj fortoj penante ne postresti de la kavalerio. La armeo disvolviĝis per larĝa fronto. Disdividiĝinte al etaj taĉmentoj, la makedonoj estis trairantaj inter ĝardenoj, irigaciaj kanaletoj kaj malriĉaj domoj de la urborando. Loĝantoj kun teruro kaj krioj kaŝiĝadis kie ajn, pordegoj estis fermataj aŭ restadis malfermitaj en fuĝa timo. Aleksandro sciis, ke lia plano de subita kapto de Persepolo sukcesis. Neniu suspektis la urĝan alvenon de grandaj makedonaj trupoj. Tial li ne konstruis planon de batalo kaj de batalordo, disponiginte iniciaton al taĉmentestroj kaj eĉ al centestroj. Li mem kun la plej eltenemaj hetajroj kaj tesalianoj ekrajdis al la trezorejo, antaŭ ol ties gardantoj povus entrepreni ion por kaŝi arĝenton, oron, juvelŝtonojn, purpuran farbon kaj aromaĵojn.

Dum en ĉerizaj kaj persikaj ĝardenoj la infanterianoj estis ekbatalantaj kontraŭ haste kunkurintaj militistoj de la malforta persa gardistaro de la urbo, la rajdistoj, kovritaj de koto pro ŝvito kaj polvo, impetis al la palacoj, starantaj sur altaj platformoj. Malpezaj, blankaj, kovritaj per maldikaj kaneloj kolonoj, po kvardek ulnojn altaj, staris kiel arbaro, kaŝante la misteran rezidejon de la persaj regantoj. En la norda angulo de la palaca platformo la ŝtuparo, kondukanta en la pordegon de Kserkso, estis defendata de arkpafistoj kaj de taĉmento de la elita reĝa gardistaro de «Senmortuloj» en kirasoj, brilantaj per orumo. La plej granda parto de tiuj kuraĝaj militistoj pereis ĉe Gaŭgamelo, parto foriris kun Dario norden. La restintaj en Persepolo povis fari nur mallongan reziston al la furioza impetego de la elita makedona kavalerio. Ne sukcesis rekonsciiĝi la palacaj servistoj, kiam ĉevalaj hufoj ekfrapis, trakurinte la nefermitan pordegon de Kserkso kun ties grandegaj skulptaĵoj de flugilhavaj virbovoj. La furiozaj ĉevaloj surflugis sur la grandegan nordan ŝtuparon, kondukantan de la platoj de la platformo tra portiko el 12 rondaj kolonoj en la apadanon — la Halon de Aŭdiencoj, kvadratan ejon je 200 ulnoj laŭ ĉiu muro, kies altan tegmenton apogis masivaj kvadrataj kolonoj, starantaj per regulaj vicoj en la tuta halo, samkiel en ĉiuj ceteraj gigantaj haloj de la persepolaj palacoj.

Deĉevaliĝinte, Aleksandro restis en la malvarmeta apadano, dum Ptolemeo, Hefestiono, Filoto diskuris, estrante siajn militistojn, tra haloj en serĉoj de la trezorejo, dispelante ĉiuflanken timigitajn virojn kaj virinojn de la palaca servistaro. Ili atingis la trezorejon, aparte starantan en la orienta parto de la palaco, tra triobla pilono kaj tra la suda fasado, turnita al la ebenaĵo. Tie, en la haloj de «Cent kolonoj», «Naŭdek naŭ kolonoj» kaj en implikitaj koridoroj de la orienta angulo de la palaca platformo, lokiĝis la fama gazafilakio. La lastan mallongan batalon la makedonoj eltenis en mallarĝa pasejo inter la trezorejo kaj la suda palaco. La heroo de la batalo en la Persa Pordego Kratero tiutempe sukcesis kapti ejojn por gardistaro, situantajn apud la trezorejo post la Trona Centkolona halo. Post kelkaj minutoj la reĝaj trezoristoj en la apadano sur la genuoj estis etendantaj al Aleksandro ruzajn ŝlosilojn, per kiuj estis malfermeblaj la pordoj de la ĉambroj kun la trezoroj. Sigelitaj, kun fidinda gardistaro, ili transiris en posedon de la granda militestro.

Ĝislime forkonsumitaj, la makedonoj falis por ripozo samloke, en la palacaj haloj, konfidinte la ĉevalojn al la palaca servistaro. La militistoj ne havis fortojn eĉ por rabado. Aleksandro ne deziris tuŝi la lokajn loĝantojn, laŭ la ekzemplo de Suzo, kvankam Persepolo ne kapitulacis kaj ne sendis anticipe parlamentariojn. Ilin senkulpigis la subita apero de la makedonoj, penetrintaj en la urbon, kiam decidi ion jam estis malfrue.

Leontisko kaj Kratero ĉirkaŭveturis placojn kaj ĉefajn stratojn, disstarigante gardistojn — ne troa antaŭgardo, ĉar en la urbo povis embuski nemalgrandaj taĉmentoj da malamikaj militistoj. Pro laco la makedonoj ne povis manĝi, kaj trinki vinon ili timis. Militistoj kuŝis, kiel ajn, en ombro de arboj kaj muroj, sur eltrenitaj sur stratojn tapiŝoj, kovriloj kaj matoj, forprenitaj disde la loĝantoj.

En tiun dorman regnon eniris Tais, atendinta en eksterurba ĝardeno kun negranda gardistaro. Laŭ la interkonsento, ŝi alrajdis al la okcidenta ŝtuparo sur la platformo, kie palacaj servistoj estis diligente forlavantaj sangon, abunde disfluantan sur la blankaj ŝtupoj. La kadavroj de la pereintaj defendintoj de la palaco estis jam forigitaj, sed la akra odoro de sango plu staris en antaŭsunsubira senventeco.

Tiun nokton Tais pasigis en riĉa domo de fuĝinta kortegano, kie sklavoj kaj sklavinoj kun timo penadis plenumi ajnajn dezirojn de la fremdlandanino, laca, nigra pro la suno kaj polvo, ŝajnanta al ili minaca, malgraŭ sia beleco kaj negranda alto. Eble, ilian timon pligrandigis elokventaj gestoj de Leontisko kaj Ptolemeo. Ili montris, ke pro unu hareto el la densaj harligoj de la hetajro estos tuj murditaj ĉiuj loĝantoj de la domo kaj tuta ilia idaro ĝis la lasta hundido. Nemalmultajn timojn aldonis ankaŭ la rajdista taĉmento, kiu lokiĝis por ripozo en la ĝardeno, kaj siajn ĉevalojn instalis ne nur en la malpleniĝintajn ĉevalejojn, sed ankaŭ en la domon. Instalinte ĉi tien Tais-on, ambaŭ makedonaj militestroj malaperis. Tais eksentis sin soleca antaŭ tuta amaso da servistoj, forlasitaj de la mastroj por arbitro de la sorto, sed konscience konservantaj ilian posedaĵon. Tais unue postulis banujon kaj ekiris en grandan rondan ejon, ŝovinte ponardon sub la zonon de la mallonga ĥitonisko. Tie ŝin renkontis maljuna sklavino, helenino el Ionio, kiu ekparolis en dialekto, komprenebla por Tais. Ŝi komencis patrinece zorgi la unuan liberan helenan virinon, venintan en la koron de Persujo kune kun la nevenkebla armeo de la teruraj konkerantoj. Post la bano ŝi zorgeme frotis la tutan korpon de la hetajro, kaj speciale la krudiĝintajn, skrapvunditajn genuojn, ŝmiris per iu bruna, akre odoranta drogo. Ŝi klarigis, ke tio estas valorega kuracilo, pli multekosta, ol arĝento. Ĝin oni kolektas en dezertaj montoj trans Persepolo, kie ĝi aperas kiel vakseca aglomeraĵo sur nudaj rokoj.

— Eble, tio estas bruligebla verda oleo? — demandis Tais.

— Ne, sinjorino. Da bruligebla oleo estas kiom ajn en la oriento kaj la nordo, sur la bordoj de la Hirkana maro. Sed tio ĉi estas rara donaco de Geo, havanta forton por kuraci ĉion, speciale vundojn. Vi vidos, ke morgaŭ ĉiuj viaj skrapvundoj kuraciĝos.

— Mi dankas vin! Preparu por morgaŭ tiun ĉi drogon por kuraco de vundoj de miaj amikoj, — diris Tais. En la batalo ĉe la pordego ricevis malgravajn vundojn Ptolemeo kaj la maljuna loĥago.

La sklavino obeeme ekbalancis la kapon, envolvante Tais-on en maldensan ŝtofon, por ne malvarmigi post la frotado, kaj vokis du servistinojn, kiuj komencis kombi per eburaj kombiloj la nigrajn harojn de la atenanino, brilantajn post la lavo. Tais jam nenion sentis. Ŝi estis firme dormanta, retrofleksinte la kapon kaj malfermetinte la malgrandan buŝon kun la infaneca supra lipo. La minaca konkerantino iĝis laca knabinaĉo.

La maljuna sklavino, tuj kiam la kombistinoj finis sian aferon, kovris la heleninon kun tenero, kiel propran filinon.

En la sekva tago Aleksandro, pura kaj freŝa, kiel juna dio de Helenujo, en ora kiraso, akceptis la kŝatron, aŭ, helene, la satrapon de Parso kaj liajn proksimajn altrangulojn en la Trona halo de la Daria Palaco, kiun tute antaŭnelonge estis okupanta la malfeliĉa «reĝo de reĝoj». La persoj alportis listojn de valora havaĵo, troviĝanta en la urbo, kaj dankis pro tio, ke la granda konkeranto ne permesis disrabi Persepolon. Aleksandro estis mistere ridetanta, interŝanĝante rigardojn kun siaj militestroj. Ili sciis, ke reteni la militistojn de prirabo de la legenda ĉefurbo povis nur nekredebla laco, faliginta ilin ĉe la atingita celo. Instali ordon nun, kiam forpasis la batala fervoro, estis facile, kaj Aleksandro vere ordonis nenion tuŝi en la urbo.

La makedonoj kvazaŭ rompiĝis en tiu lasta impeto kaj nun apatie rigardis al neaŭdita lukso de la palacoj kaj al riĉeco de la loĝataj domoj de pastroj kaj korteganoj. Maljunaj veteranoj, lacigitaj de vico de militiroj kaj teruraj bataloj, ploris pro feliĉo, vidante sian diecan gvidanton sur la trono de la persaj regantoj. La milito estas finita. Ili atingis la finon de la militiro kaj bedaŭris la pereintajn kamaradojn, kiuj ne ĝisvivis tian gloron.

Aleksandro opiniis, ke, ekposedinte Azion, li povas iri orienten ĝis la rando de la mondo, sed tenis siajn planojn en sekreto eĉ por la plej proksimaj amikoj. Estonte atendis neevitebla militiro persekute al Dario, ĉar, dum la reĝo de la persoj ne estas neniigita, Aleksandro, malgraŭ tuta obeemo de la popolo, ne povis okupi la lokon de la reganto. Ĉiam restis danĝero de subita bato, se Dario sukcesos kolekti sufiĉan armeon. Tuj kiam printempo venos en la nordajn montojn, estos la tempo komenci la persekuton kaj samtempe transloki la rezidejon en Ekbatanon.

Ekbatano, situanta je kvin mil stadioj norde de Persepolo kaj pli alte, ol ĝi, en montoj, estis malvarmeta somera ĉefurbo de Aĥemenidoj kaj samtempe fortikigita urbo, tute ne simila al orgojle malfermita ĉiuflanke Persepolo. Aleksandro decidis transporti tien la trezorojn de la tri gazafilakioj — de Suzo, Persepolo kaj Babilono. Samtien li ordonis turni ankaŭ la gigantan trajnon de Parmenio, ĉar li intencis fari Ekbatanon kaj Babilonon siaj du ĉefurboj, kaj la unuan ankaŭ bazo por preparo de la militiro orienten.

Neatendite venis Eris, antaŭinta eĉ akcesorajn taĉmentojn de infanterianoj. Ŝi alveturigis al Tais leteron de Hesiona, kiu anstataŭ Persepolo ekveturis en Ekbatanon kune kun Nearĥo, decidinta atendi tie Aleksandron kaj ripozi de grandaj laboroj pri preparado de la floto. Nearĥo promesis trovi domon ankaŭ por Tais. Ptolemeo insiste konsiladis al la atenanino lokiĝi en Ekbatano por tuta tempo de la orienta militiro. La hetajro ne hastis, ankoraŭ ne plene rekonsciiĝinte de la kolrompa rajdado al Persepolo.

La nigra pastrino alveturis sur Salmaaĥ kaj nun akompanadis Tais-on en ŝiaj promenoj en la urbo kune kun du malnovaj amikoj — Likofono kaj la loĥago, ree nomumita por gardo de la bela atenanino. Za-Aŝt-on, malvolonte disiĝintan de la juna tesaliano, forveturigis Hesiona en Ekbatanon por aranĝi la loĝejon de Tais.

Kaj la atenanino vagadis kun ili tra grandegaj haloj de palacoj, tra ŝtuparoj kaj portaloj, mirante pri tio, kiel malmulte elfrotiĝis la ŝtupoj, malakriĝis la akraj eĝoj de la pordaj kaj fenestraj niĉoj de kvadrataj kolonoj. La palacoj de Persepolo, la grandegaj haloj de aŭdiencoj kaj tronaj kunvenoj estis vizitataj de malgranda kvanto da homoj kaj aspektis tute novaj, kvankam la plej fruaj konstruaĵoj staris ĉi tie dum ĉirkaŭ du jarcentoj. Ĉi tie, ĉe la bazo de la montoj de Favoro, la regantoj de Persujo konstruis specialan urbon. Ne por servado al dioj, ne por gloro de sia lando, sed sole por grandigo de si mem.

Gigantaj flugilhavaj virbovoj kun homaj vizaĝoj, kun rondaj, pufaj, kiel ĉe infanoj, vangoj estis opiniataj portretoj de reĝoj, spirantaj sanon kaj forton. Belegaj bareliefoj de leonoj, metitaj ĉe la bazo de la norda ŝtuparo al la apadano, kiuj por longe alkatenis atenton de la atenanino, gloris kuraĝon de la reĝoj-ĉasistoj. Da kuraĝo necesis, eble, pli, ol en la danĝera ĉasado al aproj, iam interesinta la hetajron en marĉoj de Sparto. Krom flugilhavajn diojn kaj leonojn, bareliefoj montradis nur vicojn de irantaj per etaj paŝoj militistoj en longaj maloportunaj vestoj, rektaj, kvazaŭ glutintaj bastonon; kaptitojn, tributulojn, fojfoje kun ĉaroj kaj kameloj, per monotona vico tirantajn sin al riverencado al la «reĝo de reĝoj», sidanta sur la trono. Tais penis nombri la figurojn ĉe unu flanko de la ŝtuparo, atingis cent kvindek kaj ĉesis. En gigantaj palacaj ejoj staris multegaj kolonoj: po kvindek, naŭdek kaj cent en tronaj haloj — similaĵo al arbaro, en kiu homoj vagadis, perdante direkton. Ĉu tio estis farita intence aŭ pro nescipovo alimaniere apogi la tegmenton, Tais ne sciis. Al ŝi, filino de Helenujo, kutima al abundeco de lumo, al vasteco de temploj kaj publikaj konstruaĵoj de Ateno, ŝajnis, ke aŭdiencaj haloj aspektus multe pli majeste, se ili ne estus tiel obstrukcitaj per kolonaroj. Pezaj ŝtonaj fostoj en la temploj de Egiptujo servis al alia celo, kreante etoson de mistero, duonmallumo kaj fremdiĝo disde la mondo, tamen tion oni ne povus diri pri la blankaj, altaj je kvardek ulnoj, palacoj de Persepolo. Neniu bildo de virino troviĝis inter grandega multo da skulptaĵoj. La afekta manko de tuta duono de la homa gento ŝajnis al la atenanino provoka. Simile al ĉiuj landoj, kie Tais renkontadis subpremadon de virinoj, la regno de la persoj devis fali en malklerecon kaj generi malkuraĝulojn. Por la hetajro iĝis pli kompreneblaj la mirindaj venkoj de la negranda armeo de Aleksandro. Kolero de la diinoj — regantinoj de la sortoj, de la fekundeco, de la ĝojo kaj de la sano neeviteble devis fali sur tian landon. Kaj la baraktanta ie norde reĝo de la persoj, kaj liaj superaj grandsinjoroj nun eltrinkis plenan kalikon da puno pro la troa levado de la viroj!

Persepolo ne estis urbo en tiu senco, kiun enmetadis en tiun vorton helenoj, makedonoj, fenicoj. Ne estis ĝi ankaŭ loko de sanktejoj, simila al Delfo, Efeso aŭ Hierapolo.

Persepolon oni kreis kiel lokon, kie la regantoj de la Aĥemenida regno plenumadis ŝtatajn aferojn kaj akceptadis omaĝojn. Pro tio ĉirkaŭ la platformoj de la blankaj palacoj staris nur domoj de korteganoj kaj ejoj por gastoj, zonitaj ĉe la suda flanko per larĝa duonringo de kabanoj de metiistoj, ĝardenistoj kaj cetera sklava servistaro, kaj norde — per ĉevalejoj kaj fruktaj ĝardenoj. La stranga urbo, belega kaj sendefenda, orgojla kaj blindiga, komence forlasita de persa nobelaro kaj riĉuloj, nun estis rapide plenigata de homoj. Scivolemuloj, serĉantoj de feliĉo, restaĵoj de dungitaj armeoj, senditoj de foraj landoj de la sudo kaj la oriento estis kunveturantaj nesciate el kie, dezirante vidi la vizaĝon de la granda kaj dieca venkinto, de la juna, bela, kiel helena dio, Aleksandro.

La makedona reĝo ne kontraŭis al la kunvenado. La ĉefaj trupoj de lia armeo same kolektiĝis ĉi tie, prepariĝante al la festo, kiun promesis Aleksandro antaŭ la ekiro norden.

Tais preskaŭ ne vidis Ptolemeon kaj Leontiskon. Okupataj ekde sunleviĝo ĝis malfrua nokto, la helpantoj de Aleksandro ne havis tempon por ripozo aŭ amuzoj. De tempo al tempo en la domon de Tais venadis senditoj kun iu donaco — rara juvelaĵo, skulptita kesto el eburo, perla bidaro aŭ stefano (diademo). Foje Ptolemeo sendis malgajan sklavinon el Edomo, lertan en farado de pano, kaj kun ŝi tutan sakon da oro. Tais akceptis la sklavinon, kaj la oron fordonis al la loĥago por disdono al la tesaliaj rajdistoj. Ptolemeo ekkoleris kaj ne sendadis sciigojn pri si ĝis kiam li mem alveturis kun speciala komisio de Aleksandro. La reĝo invitis la atenaninon pro urĝa afero. Li akceptis ŝin, akompanatan de Ptolemeo, sur la suda teraso, ĉirkaŭita de kontinua blank-rozkolora tasego da floranta migdalo. Tais ne vidis Aleksandron post la transiro trans Arason kaj trovis, ke li ŝanĝiĝis. Malaperis la nenatura brilo de la okuloj, ili iĝis, kiel kutime, profundaj kaj atente rigardantaj malproksimen. La vizaĝo, maldikiĝinta pro la superhoma streĉo, ree ricevis florantan ruĝon kaj glatecon de juna haŭto, kaj la moviĝoj iĝis iomete pigraj, kiel ĉe sata leono. Aleksandro gaje salutis la hetajron, sidigis ŝin apude, ordonis alporti frandaĵojn, faritajn de lokaj majstroj el nuksoj, daktiloj, mielo kaj bubala butero. La atenanino metis la fingrojn sur la larĝan manradikon de la reĝo kaj demande ridetis. Aleksandro silentis.

— Mi pereas pro scivolemo! — subite ekkriis la hetajro. — Por kio vi ekbezonis min? Diru, ne turmentu!

La reĝo forĵetis la maskon de seriozeco, rememoriginte al Ptolemeo la malnovan kamaradon en infanaj petoloj.

— Vi konas mian revon pri reĝino de amazonoj. Vi mem penis mortigi ĝin en Egiptujo!

— Mi nenion mortigis! — indignis Tais. — Mi penis diri la veron.

— Mi scias! Fojfoje oni deziras vidi revon realigita, almenaŭ en fabelo, kanto, teatra spektaklo...

— Mi komencas kompreni... — malrapide diris Tais.

— Nur vi, rajdistino, aktorino, ĉarma, kiel diino, kapablas plenumi mian deziron vidi ĉe mi...

— Ĉu reĝinon de amazonoj? En teatraĵo? Por kio?

— Tio ne estos ludo en teatro, ne! Vi traveturos apud mi tra amasoj de kunvenintoj por la festo. Pasos onidiro, ke la reĝino de amazonoj venis al mi, por iĝi mia edzino kaj regatino. Aperos legendo, al kiu kredos ĉiuj. Cent mil atestantoj disportos la mesaĝon tra tuta Azio.

— Kaj poste? Kien malaperos la «reĝino»?

— Forveturos en «sian landon», al Termodonto. Kaj vi, Tais, venos kiel gastino al mia festeno en la palaco.

La hetajro ride ronkis.

— Mi konsentas. Sed kie mi prenu akompanantinojn-amazonojn?

— Trovu du, pli ne necesas. Ja vi veturos apud mi.

— Bone, mi prenos unu — mian Eris-on, ŝi estos mia «militestrino». Ŝia minaca aspekto konvinkos iun ajn.

— Mi dankas vin. Ptolemeo, ordonu, ke la plej bonaj majstroj faru por Tais oran helmon...

— Kaj por Eris — arĝentan. Kaj rondajn ŝildojn kun bildoj de serpento kaj falko. Kaj pafarkojn kun sagujoj kaj sagoj. Kaj mallongajn lancojn. Kaj malgrandajn glavojn kun oraj teniloj. Ankoraŭ — bonan leopardan felon.

— Ĉu vi aŭdis, Ptolemeo? — diris tre kontenta Aleksandro.

— Certe! Sed kion pri kiraso? Ĝin oni ne faros tiel baldaŭ. Kaj ne eblas trovi konvenan por virinoj. Se kirasoj ne estos tute konformaj, rezultos histrionoj.

— Ĝuste! — diris Tais. — Ni veturos, kiel veraj amazonoj, nudaj, nur en zonoj por glavoj kaj rimenoj por sagujoj.

— Bonege! — ekkriis Aleksandro, brakumante kaj kisante Tais-on.

La atenanino kune kun Eris kaj tuta cento da tesaliaj rajdistoj — honora eskorto de la estonta «reĝino de amazonoj» — direktis sin al reĝaj banejoj sur unu el grandaj lagoj je dek parasangoj sude for de Persepolo. Tien estis enfluanta la rapida Araso. Feĉo, alportita de ĝiaj printempaj akvoj, jam sedimentiĝis, kaj la blua spegulo de la lagoj rericevis virgan purecon kaj travideblecon. Blankaj konstruaĵoj de malgranda palaco, verandoj sur la bordo, ŝtuparoj, malleviĝantaj al la akvo, estis tute senhomaj, same kiel la ĉirkaŭaĵoj kaj foraj bordoj, malaperantaj en blua nebuleto de tagmezaj vaporoj. Unuafoje dum la tuta tempo de vojaĝado ekde Egiptujo ĝis Persepolo Tais eksentis sin en la loko, kiu povus esti loĝejo de diino aŭ dio. Ĉi tie, kiel en la hejma Helenujo, konstruaĵoj de la homo estis kunfandiĝantaj kun la ĉirkaŭanta naturo, iĝantaj ties nedeprenebla parto. La konstruintoj de la palacoj kaj temploj de Egiptujo, Babilono kaj Persujo strebis forbariĝi disde la naturo. Ĉi tie troviĝis la escepto. Sur tiu ĉi kvieta lago Tais unuafoje dum kelkaj jaroj spertis paciĝon kaj trankvilon, dissolviĝante en la pura monta aero, en brilado de la suno, en apenaŭ aŭdebla plaŭdado de etaj ondoj kaj en bruo de larĝbranĉaj pinoj.

Ambaŭ virinoj elektis kvadratan pavilonon. Ŝtuparo, kondukanta al la akvo, estis ĉirkaŭbarita per alta parapeto, plene kaŝanta ilin de fremda rigardo. Tais longe kuŝadis sur marmoro apud la akvo mem, egaligante sian kupran sunbrunon, kaj Eris sidadis ĉe la ŝtupo, penseme rigardante al la akvo kaj aŭskultante venton. Ili mergiĝadis en beatan rigidiĝon, senmovaj kaj mutaj, kvazaŭ statuoj. Kiam varmego iĝadis malpli granda, sur malpeza boato el blanka ligno alnavigadis maljuna servisto, sklavo el fora Kadusio.

Li alveturigadis freŝajn fruktojn kaj promenveturigadis Tais-on sur la lago. Iam la maljuna kadusiano servis ĉe helena dungosoldato kaj ellernis paroli en la kojneo. Per simplaj kaj konvinkaj vortoj li rakontadis legendojn pri la lagoj, pri belaj feinoj — nimfoj de fajro, amo kaj saĝo, loĝintaj en najbaraj montoj, pri mornaj kaj malicaj ĝinoj — viraj diaĵoj de senhomaj montofendoj, subuloj de la feinoj.

La boato malrapide glitadis sur la travidebla akvo, egalmezure plaŭdadis la remilo. Sub nelaŭta rakontado de la maljunulo Tais sonĝis kun malfermitaj okuloj. Aeraj, kun fajraj briloj, en malpezaj vestoj, senzorgaj kaj kruelaj belulinoj glitadis super la akvo, tente fleksiĝante dum flugo, logadis al la ŝtupegoj de nudaj ventoronĝitaj rokoj, starantaj mure por gardi la malpermesitajn loĝejojn de la dezertaj spiritoj. Kaj Tais deziris iĝi sama feino — nek homo, nek diino, libera de maltrankviloj, interesoj, malpacoj kaj rivaleco, kiuj plenigas egale la homojn kaj la diojn de Olimpo. Ŝi eĉ provis voki feinojn, por ke ili helpu al ŝi ŝanĝi la aspekton kaj instruu ŝin pri la ĝua libero de flugo. Vekiĝante de la revoj, Tais kun rido palpadis sian densan, glatan, tre teran korpon kaj, suspirinte, ĵetadis sin en malvarman profundon de la lago, neatingeblan por la fajraj belulinoj.

Ses tagoj pasis rapide, venis la antaŭtago de la festo. Konsiliĝinte kun la tesalianoj, la atenanino decidis aperi en la urbo vespere. Kun hot-kriado kaj fajfado, frapante la ŝildojn, sub tintado de la armilaro kaj rimenaro, hufofrapado kaj henado de la ĉevaloj, freneza hordo kun torĉoj enkuris la urbon kaj trarajdis al la nord-orienta rando en anticipe preparitan vastan domon. Onidiro pri la veno de la reĝino de amazonoj disflugis en la urbo momente. Centoj da homoj, konsternitaj de la brua invado, rakontadis pri la evento. Opiniinte la tesalianojn amazonoj, ili nombris preskaŭ mil ferocajn rajdistinojn, kun ĵettranĉiloj en la dentoj.

Neniu plu vidis eĉ unu virinon de Termodonto, ĝis sur homplenan placon, ĉe la suda flanko de la palacoj, elveturis la dieca venkinto de la «reĝo de reĝoj» mem, la nova reganto de Azio Aleksandro, akompane de famaj militestroj. La hela suno ludis sur la ora kiraso kaj la helmo en formo de leona kapo de la grandega kaj bela makedono. La ora brido akre distingiĝis sur la nigra hararo de la potenca batala virĉevalo Bukefalo, ne malpli fama, ol ĝia rajdanto.

Ĉe la maldekstra, honora flanko de Aleksandro veturis la reĝino de amazonoj, same en ora armilaro. La popolo reteninte la spiradon rigardis al Aleksandro kaj lia belega, kiel diino, kunulino. La amazono en pura kaj malestima nudeco sidis sur neaŭdite bela virĉevalo — or-rufa, kun longa nigra vosto kaj kolhararo, en kiun estis enplektitaj oraj fadenoj. La amblulo, negranda kaj fleksiĝema, ŝajnis lacerto apud grandega Bukefalo. La kuprohaŭtan korpon de la amazona reĝino estis kuntiranta zono el oraj kvadratetoj kun mallonga glavo, la dorson estis kovranta leoparda felo, sur kiu lokiĝis pafarko kaj sagujo en kadro de longaj oraj harligoj, falantaj el sub surnukaĵo de la neelteneble brilanta helmo. La vizaĝon de la reĝino ĉirkaŭprenis dika rubando de la helmo, kio kune kun la malalta viziero donis al ŝi bataleman kaj necedeman aspekton. Sur la maldekstra brako, super la kubuto, la amazono portis ŝildon kun bildo de ora falko de Kirka en la centro.

Je paŝo malantaŭ la reĝino sur malhel-cindra ĉevalino veturis alia amazono, malhelhaŭta, en arĝenta helmo, kun arĝenta armilaro. En la centro de ŝia ŝildo sinuis arĝenta serpento, kaj el sub la helmo brilis sovaĝaj bluaj okuloj, atentaj kaj nebonkoraj. En la dekstra mano la malhelhaŭta amazono tenis mallongan arĝentumitan lancon. Ŝia ĉevalino rapide movadis la krurojn, eksidadis, dancante, svingadis la voston, ornamitan per arĝentaj fadenoj.

Aleksandro kun la militestroj kaj la amazonoj malrapide rajdis tra homamasoj al la suda rando de Persepolo. Tie, sur ebena peco de stepo, oni konstruis sidilojn kaj markezojn, glatigis placeton por konkuro de atletoj, faris scenejon por aktoroj kaj dancistinoj. Ŝajnis mireginde, kiel rapide kunveturis ĉi tien prestidigitistoj, famaj muzikistoj kaj akrobatoj...

Sur interkruciĝo de du grandaj stratoj nobelaj persoj estis distingeblaj per bunteco de la vestoj kaj manko de virinoj. Riĉaj urbaninoj, envolvitaj en malpezaj kovriloj, alpremiĝadis al muroj de domoj kaj al bariloj, dum sklavinoj, antaŭante la virojn, preskaŭ ŝoviĝadis sub hufojn. La persa nobelaro estis admire pririgardanta bonegajn ĉevalojn kaj majestajn rajdistojn de la reĝaj proksimuloj.

— Rigardu! — ekkriis alta, batalem-aspekta homo, turnante sin al amiko, kies vizaĝtrajtoj atestis pri almikso de hinda sango. — Mi opiniis, ke la legendo pri amazonoj estas mensoga, almenaŭ tial, ke ili devus esti same kurbakruraj, kiel la virinoj de la masagetoj, pro rajdado ekde la infana aĝo.

— Kaj nun vi komprenis, ke la sidmaniero de amazonoj...

— Estas tute alia!

— Jes, iliaj tibioj ne estas mallevitaj, sed kuŝas sur la dorso de la ĉevalo, la kruroj estas forte fleksitaj en la genuoj, la kalkanoj estas forŝovitaj al la spino...

La duonhindo, rigidiĝinte, estis sekvanta per la okuloj la amazonan reĝinon, malproksimiĝantan kune kun Aleksandro en alian kvartalon, kie la strato estis ankoraŭ pli larĝa kaj multehoma.

— En aristera! (Maldekstre!) — Homoj tremeris pro la akra kriego de la malhelhaŭta amazono. La reĝino momente ŝirmis sin per la ŝildo. Laŭte frapis peza, kun forto ĵetita tranĉilo. La ĉevalo de la nigra amazono ĵetiĝis maldekstren, disŝovinte la homamason. Antaŭ ol iu sukcesis kapti la atencinton, li jam iĝis kuŝanta sur la tero kun lanco, profunde enpikita en la kaveton super la maldekstra klaviklo — la bato, de kiu ne ekzistis saviĝo. Tais rekonis la manieron de la templo de Kibela...

Ankoraŭ momento — kaj furioziĝintaj gvardianoj-hetajroj enŝiriĝis en la homamason, dispremante per la ĉevaloj ĉiujn, kiuj ne sukcesis retiriĝi. Ili ĉirkaŭigis per ŝnuro grupon da spektantoj ĉirkaŭ la murdito kaj ekpelis ilin en la flankan straton. Du homojn, kiuj penis transsalti la ŝnuron, ili tuj pikmortigis. Eĉ eta timo ne reflektiĝis sur la vizaĝo de la reĝino. Ŝi senzorge ridetis al Aleksandro. La reĝo ĵetis kelkajn vortojn al Ptolemeo, kiu turnis la ĉevalon kaj ekrajdis post la gvardianojn.

La solena defilado ne malrapidiĝis eĉ por minuto. Ekster la limoj de la urbo militistoj, starigitaj per multvicaj spaliroj, renkontis la reĝon per tondra batalkrio. La argiroaspidoj en la unuaj vicoj komencis frapadi siajn sonorantajn ŝildojn. Ekmurmuris tamburoj. La ĉevalino de la nigra amazono neatendite ekdancis, frapante la takton per la hufoj kaj riverencante dekstren kaj maldekstren. Tiam brakplenoj da bluaj, rozaj kaj flavaj floroj ekflugis sub la piedojn de la ĉevaloj. Ambaŭ amazonojn oni priĵetadis per floroj, kaj ili, ridante, ŝirmadis sin per la ŝildoj kontraŭ la aromaj faskoj, vokante eĉ plian ekstazon.

Ptolemeo atingis Aleksandron jam nemalproksime de la konstruaĵoj de la improvizita teatro.

— La nigrulino havas tro precizan kaj rapidan manon! — malkontente diris li, turnante sin al la reĝo.

— Ĉu vi sukcesis tamen ekscii la kaŭzon de la atenco? — ne turniĝante, demandis Aleksandro. — Por kio kaj kiu bezonis murdi belon, senutilan en milito kaj ne vokantan venĝon?

— Tiuj popoloj sur rando de dezertoj malestimas virinojn, ne sentas belon kaj, entuziasmiĝinte pri ideo, pretas al ajna murdo, ne timante sekvojn, sed tamen atencante el post angulo.

— Kion do faris al ili la amazona reĝino?

— Oni diras, ke la tranĉilĵetinto estas parenco de iu belulino, kiun oni destinis por vi kiel edzinon...

— Ĉu ne demandinte min? — ekridis Aleksandro.

— Oni diras, ke ili scias specialan magion. Neniu povas rezisti ĉarmon de iliaj virinoj.

Aleksandro diris malestime:

— Kaj, ekvidinte la belegecon de la amazona reĝino, ili decidis murdi ŝin eĉ per kosto de la vivo?

— Ili vivas malbone kaj aprezas nenion, krom servado al siaj dioj, — diris Ptolemeo, aspektanta iomete konfuzita, male al sia ordinara trankvileco.

— Ordonu mortigi ĉiujn, kiuj helpis al tio... Kaj lian belulinon edzinigu al unu el ĉevalistoj de hetajroj!

Aleksandro deĉevaliĝis kaj akceptis la desaltintan de sur Boanergo «reĝinon de amazonoj». Preninte ŝian manon, li ekkondukis ŝin sur la plej altan vicon de benkoj sub markezo el valorega purpura ŝtofo, prenita el trezorejoj de la orienta palaco.

La suno kaŝiĝis trans montetoj, kiam Aleksandro forlasis la feston. Ili ĉiuj veturis vice — Tais, plu en la aspekto de amazono, Ptolemeo, Hefestiono kaj Kratero. La ceteraj militestroj sekvis je paŝo poste, kaj ĉe la flankoj per duobla ĉeno veturis gardistaro el gvardianoj-hetajroj, vestitaj en kirasoj. Maldika serpeto de la nova luno ekbrilis super la pinto mem de la nigriĝintaj orientaj montoj, tuj kiam estingiĝis la palflava bordero de la sunsubiro.

Hefestiono diris ion al Kratero, kaj ili ambaŭ ekridegis. Tais strabis, mirante pri la neatendita gajeco de ĉiam serioza Kratero.

— Ili rememoras la finon de la spektaklo, — klarigis Ptolemeo.

Al Tais enmemoriĝis la mirinda danco kun serpento en milda antaŭsunsubira lumo kaj silento. Alta, maldika, neordinare fleksiĝema nubianino kaj babilonanino, palhaŭta, kun pufaj formoj, kreis impreson, kvazaŭ ringoj de la nigra serpenta korpo vere ĉirkaŭvolvas la blankan junulinon. La nigra «serpento», ŝajnis, jen leviĝadis el post la dorso de sia «viktimo», metante la kapon sur ŝian ŝultron, jen supreniĝadis de sur la tero, traglitante inter la kruroj de la babilonanino.

— Ĉu vi parolas pri la danco kun serpento? — demandis Tais.

— Tute ne. Ĉu tiu fajna arto povas tuŝi Krateron? Ne, li rememoras la kompanion de babilonaj akrobatoj, kiuj montris pantomimon de amoro.

— Kio do estis bona en ĝi? — miris la hetajro. — Kvankam, la junulinoj estis tre belaj, sed la viroj, preskaŭ ĉiuj — sirianoj, kun iliaj grasetaj, grandpugaj figuroj, montris aĉaĵon.

— Sed kiel ili estas lertaj en la pozoj! Tielaĵo ne venos en la kapon eĉ al la servantoj de Kotito!

— Ĉu vin same ravis tiu spektaklo? — demanis Tais.

— Vi malmulte konas min! Aŭ vi ŝajnigas?

Tais ruze mallarĝigis la okulojn, korektante post la dorso la ĉeneton, kunligantan ŝiajn «prunteprenitajn» harligojn.

— Ajna viro ne povas rigardi al tielaĵo alie, ol kun indigno! Nematuraj hundidoj aŭ eŭnukoj estas alia afero! — ekkoleris Ptolemeo.

— Estas interese, kial? Mi indignas pro tio, ke la sankta servo al Afrodito kaj Kibela, la sekreto, kiun scias nur la diino kaj la duopo, leviĝinta al ŝi, estas demonstrata publike, malaltigas la homon ĝis bruto kaj servas al nasko de malaltaj sentoj, al prirido de la belo. Fia rompo de la testamento de la dioj! — indigne diris Tais.

— Tion mi bone komprenas. Sed ankoraŭ mi sentas min priŝtelita, — ridetis Ptolemeo.

— Ha, vi deziras esti sur la loko de la sirianoj! — divenis Tais.

— Vere! Ne sur podio, certe, sed bela virino — ajna — devas esti mia. Se ĝi apartenas al aliulo, mi ne vidas kaj ne scias tion. Sed se ŝin oni brakumas kaj karesas antaŭ miaj okuloj, tio ofendas min. Mi ne povas akcepti tian spektaĵon!

Aleksandro kun intereso aŭskultis la konversacion, aprobe balancante la kapon.

— Mi deziras demandi vin, — turnis li sin al Tais.

— Mi aŭskultas vin, reĝo. — Laŭ signo de Aleksandro la atenanino alrajdis proksime.

— Ĉu dezirus vi esti reĝino de amazonoj en la realo? — duonvoĉe demandis Aleksandro.

— Por vi — jes, por mi — ne! Vi ne povas daŭrigi la fabelon, kiun vi elpensis.

— Probable! Kial vi scias?

— La fabelon eblas realigi nur per virino. Sed vi ne povis esti kun mi pli ol diurnon. Kaj foriris.

— Vi prenis min tutan kaj vi estas same furioza, kiel mi.

— Kun vi. La pastrino de Kibela diris, ke la Belo kaj la Morto estas nedisigeblaj. Mi tiam ne komprenis ŝin, sed nun...

— Kio nun?

— Kaj nun la kisoj de la granda Aleksandro estas en mia memoro ekde tiu eŭfrata nokto. Mi veturas kun vi... por momento realiĝis la legendo pri via amo... ne al mi, al la reĝino de amazonoj! Kaj la reĝino... malaperis! — Kaj Tais sendis Boanergon antaŭen en mallumon, ne atentante avertan ekkrion de Ptolemeo...

Hejme en lumo de tri lampionoj sklavinoj estis haste kombantaj Tais-on. Ŝiajn harojn matene necesis alte levi sub la helmon, por fari ŝin blonda amazono. La implikita krispa maso da bukloj estis apenaŭ cedanta al glitaj kombiloj el eburo. La atenanino malpacience stamfadis per la piedo, rigardante tra fendo en la kurteno al la prilumita platformo de la palaco. Gastoj de Aleksandro jam kunvenis. La lasta nokto antaŭ ekiro de la militestroj norden!

Tamen kiam venis Leontisko, por akompani la hetajron al la festeno, Tais iĝis tute preta. La tesaliano kun miro rigardis al ŝia modesta junulina vesto. Neĝblanka mallonga kaj diafana eksomido ne kaŝis eĉ unu linion de la korpo, nudigante la maldekstran ŝultron, la mamon kaj la fortajn krurojn en arĝentaj sandaloj kun altaj rimenoj. La nigrajn harojn Tais plektis en du dikajn harligojn, malleviĝantajn sub la genuojn. Estis neniaj aliaj ornamaĵoj, krom simplaj orelringoj kaj mallarĝa diademo-stefano super la frunto kun grandaj brilantaj topazoj de oreca koloro.

La kontrasto kun la antaŭhora «amazona reĝino» ŝajnis al Leontisko tiom forta, ke la militisto rigidiĝis, ĉirkaŭrigardante la atenaninon. Ŝi estis iomete pli alta, ol la ŝultro de Leontisko, sed tamen li ne povis liberiĝi de la sento, ke li rigardas al ŝi demalsupre supren.

Eris sencede akompanadis la mastrinon kaj kaŝiĝis ie en niĉo de la platformo kun firma intenco ĝisatendi la sunleviĝon kaj la finon de la festeno.

Aleksandro vokis al la festeno, krom siaj amikoj-militestroj, elektitaj kamaradoj-hetajroj, historiistoj kaj filozofoj, ankoraŭ ok homojn el la supera persa nobelaro.

Strange, neniun el virinoj, krom Tais, oni invitis ĉi tien, en la Tronan halon de Kserkso, kie ĉe la tablo kunvenis la tuta estraro de la venka armeo.

La platformo kun la gigantaj blankaj palacoj malhelis kiel tridek ulnojn alta klifo sub steloj de la frua suda nokto. Tra la denta barilo de la teraso estis trapenetrantaj larĝaj radioj de lumo de dancantaj en bronzaj kaldronoj langoj de flamo de brulanta oleo.

Leviĝante laŭ larĝa blanka centŝtupa ŝtuparo, Tais sentis, kiel kreskas en ŝi furioza ekscitiĝo, miksita kun malgajo, kvazaŭ antaŭ elpaŝo en sankta danco. Ŝi ekvidis la muron da orientaj montoj en rebrilo de la stela senluna ĉielo. Kvazaŭ kurteno ŝiriĝis antaŭ ŝia mensa rigardo. Ŝi transflugis en Helenujon, plenan je oro de la suno kaj pinoj, ekaŭdis lirladon kaj plaŭdadon de puraj rojoj en krutaj muskaj montofendoj; blankajn, rozkolorajn, bronzajn statuojn de nudaj diinoj, dioj kaj herooj, sovaĝajn kvaropojn de baŭmantaj ĉevaloj, rigidiĝintaj en skulptaĵoj, intensajn farbojn de freskoj kaj pentraĵoj en portikoj, pinakotekoj, loĝejoj. Ŝi pasis per la nudaj piedoj sur varma polvo de ŝtonaj padoj, malleviĝantaj al la lazura maro. Ĵetiĝis, kiel en brakumon de la patrino en la infaneco, en ondojn, portantajn al aromaj buntaj bordoj jen tenerajn nereidinojn — marajn junulinojn, akompanantinojn de Tetiso, jen furiozajn ĉevalojn de Pozidono, flirtigantajn siajn ŝaŭmajn kolhararojn en bruo de vento kaj en tondro de ondegoj.

— Tais, vekiĝu! — karese tuŝis ŝian nudan ŝultron Leontisko. La atenanino revenis sur la platformon de la palacoj de Persepolo, sub ombron de la grandegaj flugilhavaj virbovoj de la Kserksa pavilono. Tremerinte, ŝi komprenis, ke ŝi staris ĉi tie dum kelkaj minutoj, ĝis la pacienca tesaliano kuraĝis rememorigi, ke ĉiuj jam kunvenis en la Centkolona halo de Kserkso.

Tais trairis la ĉepordegan konstruaĵon kun kvar kolonoj kaj tri enirejoj, altaj po 25 ulnojn, preterante la dekstran elirejon, kondukantan al la apadano kaj al la palacoj de Dario. Ŝi direktis sin laŭ randa vojeto ekster la muro al la nord-orienta parto de la platformo, kie situis la ejoj de la Kserksaj palacoj kaj la trezorejo. Ĉi tie ŝi ne timis, ke sur ŝian puregan blankan veston trafos fulgo de grandegaj flamaj tasegoj. La nokto okazis kvieta, nuboj de nigra fumo estis leviĝantaj vertikale, kaj fulgo ne flugis flanken. Leontisko ekiris dekstren laŭ vojeto el platoj de brilanta kalkoŝtono, tra nefinkonstruita kvarkolona pavilono sur placeto antaŭ la trona halo de Kserkso. La larĝa portiko kun dek ses maldikaj kolonoj same estis prilumata per tasegoj. Ĉi tie brulis ŝafa graso, donanta nek odoron, nek fulgon, kaj uzata de persoj por lumigiloj en internaj ejoj.

Tais eniris en mildan duonlumon de la giganta halo kaj haltis ĉe unu el la cent kolonoj, kiuj, malgraŭ sia proporcia svelteco, plenigis la halon, kiel palmaj trunkoj boskon. La okcidentan angulon de la halo, hele prilumitan kaj pristarigitan per tabloj, plenigis brua amaso de servistoj kaj muzikistoj, pro kiuj Tais ne tuj ekvidis la festenantojn. Grupo da junaj flutistinoj lokiĝis inter kolonoj. Aliaj muzikistoj instalis sin en la fino de la linio de la tabloj, ĉe la ekstrema vico de kolonoj, post kiuj videblis balancataj de trablovo pezaj kurtenoj sur altaj triklapaj fenestroj. Tais profunde suspiris kaj, levinte la kapon, eliris al lumo de multegaj lampionoj kaj torĉoj, alfiksitaj al la muroj. Salutaj krioj kaj aplaŭdoj eksplodis tempeste, kiam la ebriaj kunuloj de Aleksandro ekvidis la atenaninon. Ŝi staris senmova dum kelkaj minutoj, kvazaŭ proponante al ĉiuj kontempli ŝin sen orgojla majesto, ĉiam postulanta humiligon kaj malgrandigon de alia homo. Tais aperis antaŭ la festenantoj kun bonega sento de interna trankvilo kaj digno, kiu donas eblecon ne timi mallaŭdojn kaj ne venkadi sinĝenemon per aroganteco.

La gastoj de Aleksandro estis trodorlotitaj per atingebleco de virinoj. Grandega kvanto de kaptitinoj, sklavinoj, muzikistinoj-aŭletridoj, vidvinoj de mortigitaj persoj — de ajna aĝo, nacio, haŭtkoloro, por ajna gusto — neeviteble difektis la rilaton al virino kiel al juvelaĵo, edukitan en Helenujo kaj transprenatan de la makedonoj. Sed Tais, la fama hetajro, estis multe pli neatingebla, ol ĉiuj virinoj en la ĉirkaŭaĵo de la makedona armeo. Antaŭ lampionoj, prilumita tra la maldikega ĥitono, ridetante, ŝi korektis la neoobeemajn harojn kaj poste nehaste ekiris al la bazo de la trono de Kserkso, kie estis sidanta la granda militestro.

En ŝia irmaniero jubilo de virina belo kaj ĝuo pri propra fleksiĝemo kombiniĝis kun tiu svelteco de linioj de la figuro, kiun prikantis poeto en la himno pri Kaliroa[27]. Glataj sinuoj striiĝis de la ŝultroj al la piedoj, kvazaŭ defluante laŭ malmilda polurita ŝtono de ŝia korpo, kaj «kantis per moviĝo», kiel ondoj de la rojo de Kaliroa.

Ĉe la helenoj, facile flamiĝantaj pro belo, la spiro haltis en la brusto kaj la okuloj observis ĉiun paŝon de Tais. En la disfloro de siaj neplenaj dudek kvin jaroj ŝi havis tiun antikvan belon, kiu ne havas aĝon, kombinante knabinan freŝecon de la haŭto, la okuloj, la mamoj kun virina forto de la femuroj, ŝultroj kaj kruroj.

La persoj, neniam vidintaj Tais-on, tuj komprenis, ke antaŭ ili estas trezoro de Helenujo, kie multegaj generacioj, fidelaj al sano kaj malfacila terkulturista laboro sur malabundaj maraj bordoj, vivante en kuniĝo kun la homfavora naturo, kreis belegan aspekton de homo. Ili ne sciis, ke en Tais estis almikso de eĉ pli antikva, same sana kaj forta sango de homoj de la mara Kreto, sango de parencoj kaj samtempanoj de la prapatroj de la hindaj popoloj, — la sango, nun pli valora, ol la listo de virinoj de Helenujo kaj de posteulinoj de Kuruŝo en Persujo.

Tais eksidis ĉe la piedoj de Aleksandro, apud Ptolemeo. La festeno, interrompita de ŝia apero, rekomenciĝis. Ĵus sendito el Ekbatano alportis raporton, ke la trezoroj, kaptitaj en Suzo, Pasaragdo kaj Persepolo, venis bonorde. Laŭ anticipaj kalkuloj, en dispono de Aleksandro iĝis pli ol cent kvindek mil talantoj da oro, kaj da arĝento kaj juvelaĵoj — ankoraŭ 20–30 talantoj. Pri tia riĉo ne povis revi tuta Helenujo. La sescent mil loĝantoj de la hejma Makedonujo povus esti riĉaj por kelkaj generacioj. Se tiun tutan mason da riĉo oni transportus en la landojn de Helenujo, en Makedonujon, Ionion, do ĝi senvalorigus ĉiujn kapitalojn kaj bankrotigus ĉiujn posedantojn. Aleksandro decidis konservi la akiraĵon trans la sep muroj de Ekbatano.

Ankoraŭ unu ĝoja informo: nordaj skoltoj raportis, ke Dario ne sukcesis kolekti grandan armeon. Du mil dungosoldatoj, tri-kvar miloj da malpeza kavalerio ne konsistigis minacon por la venka armeo. Finbati la malamikon kaj neniigi la eksan «reĝon de reĝoj» estis nun relative simpla tasko.

Kaj, ebriigitaj de la neaŭditaj venkoj, ravitaj de la giganta akiraĵo, de multego da sklavoj kaj de vastaĵoj de la obeigita lando, la junaj kaj maljunaj veteranoj de la makedona armeo senlace levadis kalikojn, glorante la grandan Aleksandron, fanfaronante pri venkoj, verŝante subitajn larmojn pri pereintaj kamaradoj.

Kaj la dudeksesjara heroo de teruraj bataloj, la reganto de Egiptujo, Fenicujo, Sirio, de la Malgranda kaj la Granda Azioj, ebria pro sia forto, sukceso, vino kaj eĉ pli — pro la grandaj intencoj, kun amo rigardis al la bruaj kamaradoj, metinte la potencajn manojn sur la orajn kun blua emajlo apogbrakojn de la trono de la minaca ruiniginto de Helenujo. Kun senzorga rideto kliniĝinte al Tais, li demandis duonvoĉe, kial ŝi estas en simpla vesto.

— Ĉu vi ne komprenis? Mi ĵus entombigis...

— Kiun? Kion vi diras!

— La amazonan reĝinon kaj... ŝian amon, — apenaŭ aŭdeble aldonis la atenanino.

Aleksandro kuntiris la brovojn, malfleksiĝis al la dorso de la trono. Ptolemeo pensis, ke la reĝo ekkoleris, kaj, por interrompi la konversacion, komencis laŭte peti Tais-on danci.

— Ĉi tie ne sufiĉas loko. Prefere mi kantu, — respondis la hetajro.

— Kantu, kantu, Tais kantos! — aŭdiĝis ravitaj ekkrioj el ĉiuj flankoj. La bruo eksilentis, tro ebriajn homojn najbaroj kvietigis per piedbatoj. Tais prenis de muzikisto sepkordan citaron kun sonoriletoj kaj ekkantis per akcenta heksametro antikvan himnon pri la persa milito, pri forbruligita Ateno kaj pri batala ĵuro servi al nenio, krom milito, ĝis la lasta perso estos ĵetita en la maron. La furiozan melodion Tais kantis kun tia sovaĝa temperamento, ke multaj salte ekstaris de sur siaj lokoj, frapante per la piedoj la takton kaj frakasante kontraŭ kolonojn valoregajn kalikojn. Baldaŭ la tuta halo ektondris per la batala melodio de kripligitaj atikaj vortoj. Aleksandro mem ekstaris de sur la trono, por partopreni la kantadon. Kun lasta alvoko ĉiam memori la malicon de la malamikoj kaj speciale de satrapo Mardonio Tais ĵetis la citaron al la muzikistoj kaj eksidis, ŝirminte la vizaĝon per la manoj. Aleksandro levis ŝin je la kubuto sur nivelon de sia vizaĝo. Kisante, li diris al la gastoj:

— Kian premion ni aljuĝu al la belega Tais?

Interrompante unu la alian, la militestroj komencis proponi diversajn donacojn, ekde tasego da oro ĝis batala elefanto. Tais levis la manon kaj laŭte alparolis al Aleksandro:

— Vi scias, mi neniam petas rekompencojn kaj donacojn. Sed se vi deziras, permesu al mi fari parolon kaj ne koleru, se ĝi al vi ne plaĉos.

— Parolon! Parolon! Tais, parolon! — ĥore ekkriegis la militistoj. Aleksandro gaje kapjesis, trinkis nediluitan vinon kaj ree malleviĝis sur la tronon. Leontisko kaj Hefestiono purigis lokon sur la tablo, sed Tais rifuzis.

— Homo ne devas starigi piedojn tien, kie li manĝas. Tio estas kutimo de barbaroj! Donu al mi benkon!

Servemaj manoj tuj starigis pezan benkon, inkrustitan per eburo. Tais sursaltis ĝin, manklakis iom, alvokante al atento. Ŝi povus eĉ ne fari tion. Ĉiuj okuloj estis alkatenitaj al ŝi.

La hetajro komencis per vortoj de danko al Aleksandro pro la invito, al Ptolemeo kaj Leontisko pro helpo en la vojaĝo kaj pro la mirakla ĉevalo. Tiu ĉevalo donis al ŝi eblon ne nur traveturi dek mil stadiojn tra landoj de Sirio kaj Fenicujo ĝis Babilono, sed ankaŭ, kiel la sola el la helenaj virinoj, plenumi la kvinmil-stadian fulmorapidan vojaĝon ĝis Persepolo.

— Tiu ĉi urbo, — daŭrigis Tais, — estas la koro kaj la animo de Persujo. Por mia granda miro, krom trezoroj kaj luksaj palacoj, ĉi tie estas nek temploj, nek kunvenejoj de sciencistoj kaj filozofoj, nek teatroj, nek gimnastikejoj. Ne estas statuoj nek pentraĵoj, glorantaj belon kaj heroaĵojn de dioj en aspekto de homoj kaj diecaj herooj. Krom orgojlaj dikmuzelaj virbovoj-reĝoj, akceptantaj donacojn, kaj procesioj de serviluloj kaj kaptitoj, ĉi tie estas nenio. Densejoj de kvardek-ulnaj kolonoj sur la platformo tridek ulnojn alta — ĉio ĉi estas nur por levi la regantojn per mallevo de la regatoj. Ĉu por tio tie ĉi laboris la kripligitaj helenoj, ionianoj, makedonoj kaj frakianoj, kies amason ni renkontis? Ĉu por tio Kserkso kun sia malica satrapo alportis sangon kaj morton en Helenujon, dufoje forbruligis mian hejman Atenon, forkondukis en sklavecon milojn kaj milojn da lertaj majstroj de nia lando? Mi estas ĉi tie sola kun vi, herooj-venkintoj, frakasintaj la potencon de la malicaj regantoj. Mi servas al la diino de la belo kaj scias, ke ne ekzistas pli malbona krimo, ol atenci belon, kreitan de homo. Sed, se ĝi servas al malbona potenco? Tiam ĝi estas nur trompo, ĉar ne ekzistas belo sen bono kaj lumo!

Tais etendis antaŭen la manojn, kvazaŭ demandante la tutan halon. La militistoj aprobe kaj minace ekzumis. La hetajro subite rektiĝis, kiel liberigita pafarka kordo.

— Morgaŭ vi foriras norden, lasante netuŝita la neston de la despotio, frakasita de vi! Ĉu vere mi sola portas en mia koro la cindron de Ateno? Kaj la suferoj de la kaptitaj helenoj, daŭrintaj ĝis nun, larmoj de patrinoj, eĉ se tio estis antaŭ okdek jaroj?! Ĉu la dieca Aleksandro trovis plezuron eksidi sur la trono de la ruiniginto de Helenujo, kvazaŭ servisto, enŝteliĝinta en ĉambrojn de la sinjoro?

La voĉo de la atenanino, alta kaj sonoranta, batis per la vortoj, kiel vipo. Aleksandro salte ekstaris, kvazaŭ pikita. La homoj rigidiĝis. En la halo aŭdeblis intermita spirado kaj kraketado de lumigiloj.

Aleksandro silentis, rigardante al Tais, kiu klinis la kapon, kvazaŭ atendante baton.

— Kion do vi deziras, atenanino? — demandis la reĝo per tia leona murmurego, ke la harditaj militistoj tremeris.

Tuta streĉiĝinta en vola strebo, Tais komprenis la grandan potencon de la militestro super homoj, la magian forton de lia voĉo kaj de liaj moviĝoj, obeigantaj grandegajn homamasojn.

Tais levis al Aleksandro la grandegajn brulantajn okulojn kaj etendis la manon.

— Fajron! — sonore kriis ŝi por la tuta halo. Aleksandro ĉirkaŭprenis ŝin je la talio, deŝiris de sur la benko kaj alkondukis al muro.

— Prenu! — Li demetis torĉon kaj donis al la hetajro, kaj mem prenis la duan. Tais retiriĝis en respekta riverenco.

— Ne mi estu la unua! Komenci decas al tiu, kies dieca racio kaj forto kondukis nin ĉi tien!

Aleksandro turniĝis kaj ekkondukis Tais‑on je la mano laŭlonge de la muroj. La du torĉoj momente bruligis kurtenojn sur fenestroj, pendaĵojn kaj ŝnurojn, malpezajn lignajn plektaĵojn por floroj.

Detrua frenezo kaptis la kunulojn de Aleksandro. Kun ekstazaj kaj batalaj krioj la militistoj kaptadis torĉojn kaj diskuradis en la palacoj, bruligante ĉion, frakasante lampionojn, renversante tasegojn kun brulanta graso kaj oleo. La konsternitaj persoj ekbaraktis, ŝirmante la vizaĝojn. Ne perpleksiĝinta Ptolemeo elpuŝis ilin en la portikon.

Pasis nur kelkaj minutoj post la fino de la parolo de Tais, kaj la halo de Kserkso, la malplena trezorejo kaj la ejoj de gardistaro estis en fajro. Oni bruligis ankaŭ la apadanon, de kie la fajro transiris (aŭ estis transportita) al la loĝaj palacoj de Dario kaj Kserkso en la sud-okcidenta angulo de la platformo. Resti sur ĝi plu jam ne eblis. Aleksandro, ne forlasante la manon de Tais, dekuris laŭ la norda ŝtuparo sur la urban placon. Ĉi tie, ĉirkaŭita de la militestroj, li staris, fascinite rigardante al la titana flamo, kirle leviĝanta en la nigriĝintan ĉielon. Traboj de tegmentoj kaj plafonoj, starintaj dum jarcentoj en seka varmego, ekbruladis, kiel priverŝitaj per brulema oleo. Arĝentaj folioj de tegmentoj fandiĝadis, falegante per riveretoj da likva metalo sur ŝtuparojn kaj platojn de la platformo, frakasiĝadis kaj, rigidiĝante, flugadis per sonoraj ardaj flanoj en polvon de la urba placo. La flamo muĝis kaj fajfis, superbruante kriegojn de loĝantoj, amasiĝintaj ĉe la rando de la placo, timante alproksimiĝi.

La stela ĉielo ŝajne estingiĝis. Neniu iam ajn vidis pli nigran nokton, ĉirkaŭantan la blindigan ardon de la giganta lignofajro. La homoj rigardis al la incendio kun superstiĉa teruro, kvazaŭ ne la manoj de Aleksandro kaj de la malalta atenanino faris tion, sed fortoj de la subtera mondo kaj de la faligitaj tien titanoj elŝiriĝis sur la supraĵon de Geo. La urbanoj falis sur la genuojn en antaŭsento de granda malfeliĉo. Kaj vere, nek Aleksandro, nek liaj militestroj decidis reteni militistojn, por kiuj la incendio servis kiel signalo al rabado. Baldaŭ apartaj flamoj komencis bruli en la nokta nigro inter ĝardenoj. La amaso de perpleksaj urbanoj disfuĝis por savi la havaĵon disde la furioziĝintaj makedonoj. Kun orelŝira krakado unu post la alia komencis fali plafonoj, elĵetante kirlajn fostojn da fajreroj.

Aleksandro tremeris, kaj, rekonsciiĝinte, ellasis la manon de Tais, sensentiĝintan en la fortika polmo de la reĝo. Li direktis al la hetajro atentan rigardon, kiel post la parolo en la halo, kaj subite ekkriis:

— Foriru!

Tais levis la manon antaŭ la vizaĝo, kvazaŭ defendiĝante.

— Ne! — eĉ pli firme diris la reĝo. — Ne por ĉiam. Mi vokos vin.

— Ne vokos! — respondis Tais.

— Kiel povas vi scii?

— Vi scias viajn malfortaĵojn, venkas ilin, kaj tio donas al vi forton kaj potencon super homoj.

— Do ĉu mia malfortaĵo estas virinoj? Neniu diris al mi tion!

— Kaj ne mirinde. Ne en virinoj, sed en diece freneza strebo al ĉio neatingeble fora estas via koro. Nenio estas en la mondo pli nekaptebla, ol virina belo. Kaj vi evitas tiun senesperan lukton, fari kiun estas destinitaj nur poetoj kaj pentristoj. La belo forglitas, kiel la linio de la horizonto. Vi elektis la horizonton kaj foriros tien.

— Kaj kiam mi revenos?

— Pri tio scias nur la Mojroj. Geliajne, granda reĝo.

— Mi petas, restu dume ĉi tie. Mi forlasas Nigran Klejton, kiu estas malsana, kaj dezirus...

— Mi komprenis.

— Nur gardu vin, ne eliru sen gardistoj. Onidiro pri tiu, kiu forbruligis Persepolon, disflugos pli rapide kaj vaste, ol la fabelo pri amazonoj!

Tais, ne respondinte, turniĝis kaj malrapide ekiris en mallumon. Malantaŭe, atente rigardante ĉiuflanken, estis neaŭdeble ŝteliranta Eris.

## Ĉapitro XII. Heredantoj de Kreto


Monta vento, malvarmeta eĉ en la brilanta somera tagmezo, subkaptis pergamenan folion, kuŝintan antaŭ Tais. Ŝi alpremis la leteron per tenilo de ora ponardo.

La mensa bildo de la amikino foriĝis, malaperis en la arda ebenaĵo, kiu etendiĝis orienten for de la sep muroj de Ekbatano.

Hesiona post dujara silento sendis longan leteron! La fidela amikino de Nearĥo devis sperti multe, por esti apud la amato. Oni povas envii al la kretano, kiu trovis en la tebanino tian amon kaj paciencon. La grandiozaj intencoj de Aleksandro postulis grandan floton. La ŝipoj estis konstruataj en la enfluejo de Eŭfrato kaj sur Tigriso. Tie komandis nova asistanto de Nearĥo — moviĝema, kiel viva arĝento, duonkretano-duonfenico Onesikrito.

Cedroj, nigraj pinoj, kverkoj kaj ulmoj el montoj ekde la fontoj de Eŭfrato kaj Tigriso estis flosigataj ĝis la ŝipkonstruejoj de Nearĥo. Hesiona per la karaktera por la tebanino eposa stilo priskribis sian vagadon inter Babilono kaj malgrandaj urbetoj de ŝipkonstruistoj, inter palmaj oazoj, solecaj temploj kaj malriĉaj fiŝistaj vilaĝoj, perdiĝintaj en maro de kanaj densejoj.

Muŝoj, la plago de Babilono kaj Suzo, per nigraj amasoj svarmantaj en bazaroj, en loĝejoj kaj eĉ en temploj, montriĝis bagatelo kompare kun la plago de miriadoj da mordantaj sangosuĉantoj, nube ŝvebantaj super kvietaj akvoj. Vento, feliĉe, ne tiom malofta, alportadis savon. La tutan ceteran tempon la homoj pasigadis en fumo, kaj Hesiona kredigis la amikinon, ke ŝi bukaniĝis plene kaj iĝis malputrema, kiel mumio de Egiptujo.

Tais ĉirkaŭrigardis. En la pura aero de Ekbatano muŝoj ne estis ĝenaj. Hesiona estus pli feliĉa en tiu ĉi urbo, kiu rememorigadis al ŝi la hejman, detruitan Tebon.

Sur marmoraj platoj de la alta teraso ekplaŭdis nudaj infanaj piedoj. Leontisko — trijar-aĝa filo de Tais — kure impetis al la patrino, kaj ŝi apenaŭ sukcesis subkapti lin sur la manojn. La filo de Ptolemeo similis pli al la patrino, ol al la patro. La militestro persvadis Tais-on iĝi lia oficiala edzino, tuj kiam la makedonoj revenis post la persekuto de Dario. Lamante kaj grumblante, en la fino de la teraso aperis kripligita tesaliano, restinta en Ekbatano ĉe Tais kiel prizorganto de la domo kaj de la ĉevaloj, post kiam la tesaliaj rajdistoj kune kun ceteraj helenaj militistoj estis forpermesitaj de Aleksandro en la patrujon. Nun Rojko estis prizorganta ankaŭ la knabon, kiu bezonis viran manon kaj sperton de militisto. Ne revenis en la patrujon ankaŭ la kavaleriestro Leontisko, ekirinta orienten kune kun Aleksandro. Tais ne ŝatis rememori tion — la vundo ankoraŭ doloris.

La knabo estis peteganta permeson promeni sur Boanergo. Rojko estis persvadanta, ke prefere li atendu, ĝis estos fine dresita la malgranda ĉevalo el trans montoj de Iberio, sendita de Ptolemeo. Tais pacigis ilin ambaŭ per promeso, ke ŝi mem promenveturigos la filon dum vespera rajdo, kiun ŝi sankte plenumadis, por konservi trejnitecon por okazo de subita forveturo.

Viglige plaŭdfrapita malantaŭe, Leontisko eksaltis laŭ la larĝaj ŝtupoj malsupren en la ĝardenon, al la pavilono el kruda griza ŝtono, elektita de Eris por izoliĝo. Neniu aŭdacis rompi ŝian trankvilon en tiuj horoj, kiam la eksa nigra pastrino sidadis kaj sonĝadis nesciate kion kun malfermitaj okuloj. Al la filo de Tais estis permesite alkuradi al la pavilono kaj voki Eris-on por lukto kaj kura konkurado. En la sovaĝa tumulto nemalofte partoprenadis ankaŭ la patrino, ekstaze kurante sur la vasta placeto antaŭ la domo. La fenicino Za-Aŝt, malgraŭ ĉio, forveturis en Tesalion kun sia Likofono. En la hejmo aperis Okiale — malgaja, bonkora kaj sinĝenema junulino el norda Sirio, kies malfacilan nomon Tais anstataŭigis per nomo de amazono, hazarde renkontita sur ruĝfigura lutroforo. Por Okiale ekzistis neniu super Leontisko. Ŝi dorlotadis la knabon super ajna mezuro, ne obeante eĉ Eris-on, kiun ŝi ege timis. Tamen, sola infano, ĉirkaŭita de seninfanaj virinoj, ne povis ne esti trodorlotata, des pli tiom vigla, komprenema kaj beleta infano, kiel la filo de Tais. La ĉefan danĝeron konsistigis la kuiristino, ĉiam preta tromanĝigi la knabon en kaŝita angulo, malproksime de severaj Rojko kaj Eris. Nur nun Tais komprenis la sencon de la tradicio, disvastiĝinta en tuta Helenujo: nepre fordoni filojn por edukado al multinfanaj parencoj. Aŭ knabojn oni kunigadis en grupojn sub gvido de spertaj edukistoj. Ĉiuokaze — for el la patrina hejmo, speciale se ĝi estas riĉa, kun multegaj sklavinoj kaj servistoj. Spartanoj opiniis, ke militistoj povas iĝi nur tiuj infanoj, kiuj kreskis aparte de la parencoj en specialaj militistaj komunloĝejoj. Pli kleraj atenanoj, beotoj, tesalianoj praktikis militistan edukadon, kombinante ĝin kun necesa klereco. Observante la kreskantan filon, dotitan per energio kaj vigleco de ambaŭ liaj gepatroj, Tais estis malpacience atendanta revenon de Ptolemeo, por ke la patro aranĝu edukadon de la knabo en medio de samaĝuloj kaj spertaj instruistoj. Ial neniam venis la penso, ke Ptolemeo en nekonataj foroj de la oriento, ĉe la rando de la tero kaj sur la Tegmento de la Mondo, povas perei, kiel pereis Leontisko ĉe Aleksandrio Esĥate — la Plej Malproksima, tie, trans Sogdujo kaj la Sabla Rivero — Jaksarto, post kruela batalo kontraŭ skitoj. Lia korpo estas kovrita per fidinda plato en la urbo-fortikaĵo Aleksandrio Esĥate, kiun makedonaj militistoj nomis «Nimfe Tanaton» — Fianĉino de morto. Multajn viktimojn forportis sagoj de tro rapidaj por la peza makedona kavalerio rajdistoj kun longaj glavoj kaj krute fleksitaj pafarkoj. Aleksandro mem longe lamadis pro sago, rompinta al li la fibulon en la kruro. Li malvarmigadis sian koleron per freneza kuraĝo, ĵetante sin al la malamikoj antaŭ ĉiuj. Kaj ricevis tian baton en la kranion per ŝtono el ĵetilo, ke dum dek du tagoj li vidis malbone kaj ĝis la fino de la militiro ne povis pensi tiel diece klare kaj rapide, kiel antaŭe. La lastaj bataloj kun skitoj rompis liajn fortojn. De Aleksandrio Esĥate la reĝo revenis sur brankardo, jam post kontraktado de paco kun tiuj mirindaj triboj el la stepoj, etendiĝantaj malproksime en la malvarman landon de obskuro trans la Birdan Maron, Tanais-on kaj Ponton-Eŭksenon. Kiu povus pensi, ke post kelkaj jarcentoj sur la loko de Aleksandrio Esĥate elkreskos belega urbo kaj ĝin oni nomos en lingvoj de estontaj popoloj Tirozi Ĉaĥon — Fianĉino de la mondo!

Plurfoje rememoradis Tais la rakonton de Leontisko pri la masageto, kiun ordonis mortigi Aleksandro post la batalo ĉe Gaŭgamelo. La juna tribestro montriĝis profeto. La metodoj de batalo, pri kiuj li parolis al Aleksandro, estis uzitaj de skitoj kaj finfine haltigis la nevenkeblan armeon en ĝia moviĝo orienten. Aleksandro turnis la armeon suden, kontraŭ la fluo de la Sabla Rivero, al gigantaj glaciaj krestoj de la Tegmento de la Mondo kaj Parapamizo, kiuj flagris ĉe la horizonto jam en la komenco de la militiro, preskaŭ antaŭ tri jaroj. Senmezure kuraĝa, modesta kaj revema, kiel ĉiu tesaliano, Leontisko foriris el ŝia vivo... Li mortis pro vundo en tria tago post la batalo, ridetante, kiel devas heleno. Vokinte Hefestionon, li transdonis al Tais la lastan saluton kaj la tutan havaĵon, lasitan en Ekbatano — nemalgrandan kvanton da oro kaj juvelaĵoj. Post jaro, laŭ komisio de Tais, oni trovis parencojn de la kavaleriestro en vilaĝo apud Ftio, al kiuj la atenanino sendis ĉion, krom pormemoraj aĵoj.

Ptolemeo — kuraĝa kaj singarda, tre antaŭvidema, ne strebanta al afekta brilo, scianta sian valoron, sed tute ne fanfaronema, iom post iom leviĝis super la ceteraj ses militestroj de Aleksandro kiel la plej fidinda kaj ĉiuflanke sagaca. Li kondukis taglibron de la ekspedicio kaj en detalaj leteroj al Tais montris talenton de verkisto. Al lia edzino ŝajnis, ke nenio povas okazi al tiu saĝa militisto, kiun la sorto kondukis al alta ekflugo. Nur proksimeco de la superhoma Aleksandro lasadis lin en ombro...

Tais revenis al la interrompita legado de la letero de Hesiona.

La tebanino estis vokanta ŝin en Babilonon, en sian domon, aĉetitan de Nearĥo antaŭ lia forveturo. Aleksandro alvokis lin por helpo al alia maristo — Onesikrito, la asistanto de Nearĥo pri determino de vojoj kaj legado de mapoj. Nearĥo direktis sin en Baktrion kun taĉmento da ŝipkonstruistoj por partopreno en ekspedicio trans Hindujon, al tiuj limoj mem de la mondo sur la rando de la oceano, kiujn oni ne sukcesis aliri tra stepoj. Post la kolosaj montoj de Parapamizo kaj Hindukuŝo fluis la rivero Induso, ie okcidente kunfluiĝanta kun Nilo. Pli sude, nur je kelkaj miloj da stadioj situis la limoj de la firma tero.

Nearĥo por longe adiaŭis Hesiona-n. «Kaj imagu al vi... — Tais mense aŭdis sonoran ridon de Hesiona, — ...la lastan sciigon de Nearĥo! Mia kuraĝa maristo estas nomumita komandi agrian kavalerion, krom siaj samgentanoj, Kretaj arkpafistoj, da kiuj restis tute malmulte...»

«Mi same, verŝajne, devas forlasi la esperon pri baldaŭa reveno de Ptolemeo kaj mem devas zorgi pri edukistoj de la filo», — pensis Tais kaj rapide tralegis la finon de la letero. Hesiona skribis pri granda teatro, konstruata en Babilono. Por akcelo de liverado de materialoj Aleksandro ordonis rompi kaj detrui la turon Etemenankon, farinte barbaraĵon, nepenseblan por vera heleno, eĉ se la turo estis forte damaĝita de la tempo.

Statuo de Aleksandro, kreita de Lizipo, estas starigita en la korto de unu el temploj. Troviĝis pastroj de nova kulto, ili faras antaŭ ĝi diservojn... Kaŝante la leteron sub la ponardon, Tais dum longa tempo sidis en medito, aŭskultante venton en malmola foliaro de grandegaj arboj, ombrantaj la terason. Ŝi abrupte rektiĝis, frapis la arĝentan diskon, en la orienta maniero vokante sklavinon, kaj ordonis alporti al ŝi skribilaron.

«La unua jaro de la cent dek tria olimpiko. Hesiona, — ĝoju. Mi pensas, vi devas alveturi en Ekbatanon kaj ĉi tie atendi la revenon de la armeo el la hinduja militiro. Mi loĝas en tiu ĉi urbo jam dum tri jaroj. Foje vintre dum kelkaj minutoj falis neĝo! Tiel rememoriĝis la hejma Ateno, kie okazas severaj vintroj, kaj neĝo unufoje dum jaro kuŝiĝas preskaŭ por tuta tago! Similecon kun via Tebo vi rimarkis jam dum la unua veno! Kaj la aero ĉi tie, sur altaĵo, iom similas la radian, fajnan kaj vivigan aeron de nia Helenujo, blovon de Olimpo kaj de la flugiloj de sanktaj birdoj. Ĉie en Azio, escepte de tri benitaj urboj de Ionio: Ĥio, Klazomeno kaj Efeso, la suno estas peza, blindiga, premas la menson kaj la sentojn, kaj polvo ŝirmas la horizonton. Eĉ en Egiptujo la lumo estas tro forta, kaj la aero ne ĵetas fajrerojn, ŝanĝbrilante per sorĉaj radioj, en kiuj tiom klaraj estas ĉiuj aĵoj, tiel ĉarmaj iĝas virinoj kaj statuoj, ke ĉiu heleno iĝas artisto. Estas tempo por ke vi ripozu de la humida varmego kaj muŝoj de Babilono. Mi timas pri Aleksandro, Ptolemeo, Hefestiono kaj ĉiuj niaj homoj, pasigintaj tiujn ĉi tri jarojn en bataloj kaj militiroj ekster Persujo, de la Hirkana Maro de Birdoj, en stepoj kaj montoj, kie vintro portas neĝajn ventojn kaj malvarmon, neniam spertitan en Helenujo. Rezisto de la baktrianoj, sogdoj kaj speciale de la skitoj superis la imagon de Aleksandro kaj la kapablojn de lia armeo. Trabatiĝante plu orienten, la armeo de elprovitaj veteranoj iom post iom degelos, kaj loĝantoj de la konkeritaj landoj, konsistigintaj preskaŭ duonon de la militistaro, estas multe malpli fidindaj.

Glorigita de venkoj, neaŭditaj en la historio, Aleksandro, la dieca faraono de Egiptujo, al kiu oni jam kultis, kiel al dio en la plej antikvaj urboj de Mezopotamio — la Patrino de Popoloj, komencis ĵaluze rilati al ajna kontraŭdiro. Antaŭe certa pri sia saĝo kaj forto, li trankvile aŭskultadis kamaradojn, disputantajn kun li. Nun tio ŝajnas al li malaltiganta la dignon de la granda reĝo kaj konkeranto. Malfeliĉe, la azianoj evidentiĝis lertaj flatantoj, pretaj al ajnaj humiliĝoj. Mia instruisto en Egiptujo iam diris, ke la plej terura veneno eĉ por tre saĝa kaj forta homo estas konstanta laŭdado de li kaj de liaj agoj. Aleksandro eltrinkis plenan kalikon da tiu veneno kaj iĝis kapabla al aferoj, antaŭe tute ne konformaj kun lia vere granda persono. Vi scias jam pri la murdo de heroa, kvankam stulte glorama Filoto, la estro de la hetajroj kaj de la persona gardistaro de Aleksandro — Agemo. Mortiginte Filoton, Aleksandro senprokraste sendis murdistojn ĉi tien, en Ekbatanon, kie estris maljuna elprovita lia militisto Parmenio, kaj tiun oni murdis, antaŭ ol li ekaŭdis pri la ekzekuto de la filo. La akuzoj pri komploto kontraŭ Aleksandro, al mi ŝajnas, estas elpensitaj de servemaj konsilistoj, por pravigi la murdojn. Tiujn ĉi manifestiĝojn de maljusteco sekvis aliaj. Mi dubas, ke vi aŭdis pri buĉado de branĉuloj? Kiam nia armeo kun granda peno kaj danĝeroj transiris multakvan kaj rapidan Oksoson, nomatan ankoraŭ la Rivero de Maro, renkonten aperis grandega amaso da ĉifonaj, sovaĝaj kaj malpuraj homoj. Ili svingadis verdajn branĉojn (de tio devenas ilia nomo), dancis kaj kriegis pro ĝojo en la kojneo, kripligita ĝis nerekonebleco. Tiel aspektis posteuloj, nepoj kaj pranepoj de helenaj kaptitoj, elveturigitaj de Kserkso en la profundon mem de Persujo por laboroj ĉe ĝiaj orientaj limoj. Aleksandro, derajdinte flanken, kuntirante la brovojn, pririgardadis la sovaĝiĝintajn ĉifonulojn kaj, subite ferociĝinte, ordonis buĉi ĉiujn ĝis la lasta. La mizera homamaso ne sukcesis disfuĝi.

En la komenco de la militiro tra bestoriĉaj arbaroj kaj stepoj sur la rando de la Maro de Birdoj Aleksandro ĉasadis leonojn, tigrojn kaj ursojn, stimulante siajn amikojn al unuopa luktado kontraŭ potencaj bestoj per mallongaj lancoj. Nur Ptolemeo ne partoprenis en la sovaĝaj amuzoj, trankvile tolerante mokojn de Aleksandro mem. Tamen, kiam Krateron terure mordis urso, Aleksandro ĉesigis la ĉasadon...»

Tais laciĝis skribi. Vokinte Rojkon, ŝi ordonis prepari ĉevalojn: Boanergon por si kaj Salmaaĥ-on por Eris. La nigra pastrino ne pensis promenadon de sia sinjorino alie, ol sub sia gardo.

— Tutegale ni devos iam disiĝi, — riproĉadis ŝin Tais, — ne povas ja ni morti kune en unu sama momento.

— Povas! — trankvile respondadis Eris. — Mi iros post vin, — ŝi signifoplene tuŝis la harnodon sur la nuko.

— Kaj se vi mortos la unua? — demandis la atenanino.

— Mi atendos vin sur la bordo de la Rivero de la Morto. Man-en-mane ni iros en la regnon de Hadeso. Mi jam petis la Grandan Patrinon lasi min atendi sur la asfodelaj kampoj.

Tais atente pririgardis tiun ĉi strangan ĉu sklavinon, ĉu diinon, malleviĝintan al la mortemuloj por ŝia defendo. Ŝia pura kaj firma vizaĝo ne esprimis sangavidon, mortan minacon por malamikoj, kiel iam ŝajnis al Tais, — sed kredon je io tia, kion ne konis la liberpensema atenanino, venkon super timo kaj doloro, kiel iam ĉe la virgaj pastrinoj de Artemiso en Efeso, naskintaj la legendojn pri amazonoj. Tamen tiuj faladis en sanktan frenezon de menadoj, batalante kun furiozo de sovaĝaj katinoj. Sed por Eris estis karaktera la esprimo, kiun skulptistoj de Ateno devus doni al la statuo de la amikino de la tiranomurdintoj, heroino Leajna, sed ne montri simbolan leoninon kun fortranĉita lango. La severa konduto de Eris, evidente, estas nur reflekto de ŝia koncentriteco kaj seriozeco — en rekta rigardo de ŝiaj kristale puraj bluaj okuloj, de la facile kuntiritaj brovoj, en la klara, iomete metala sono de ŝia voĉo. Kaj nur malheleco de ŝiaj haŭto, haroj kaj lipoj rememorigadis pri tio, ke ŝi estas filino de la Nokto, posedanta sekretan scion de Geo-Kibela.

La helenoj speciale respektis tiujn siajn atletojn-venkintojn en olimpikoj, kiuj venkadis kontraŭulojn per la kvalito, mankanta al simplaj mortemuloj, — per trankvilo, la donaco kaj trajto de la dioj.

Poeto diris, ke «dum tuta sia vivo ili konservadis mielan trankvilon, la plej gravan el iliaj altaj agoj. Nenio estas pli alta ol tiu nobleco, ornamanta ĉiun travivitan tagon...»

La trankvileco de olimpika venkinto distingigis ankaŭ Eris-on, donante specialan nuancon al ĉiu ŝia gesto kaj vorto. Kaj nun Tais kun plezuro rigardis al ŝia rekta sido sur dancanta, kutime kapricema Salmaaĥ. Gardeme, kiel rompeblan miletan vazon, transdonis la sklavino-sirianino kalcitrantan kaj jelpetantan pro ekstazo Leontiskon. Tais neglekte surĵetis lin sur la ŝvitkovrilon antaŭ si. La knabo tuj alkroĉiĝis al la nigra kolhararo de la adorata amblulo. Ambaŭ virinoj ekrajdis laŭ pavimitaj stratoj, elektante mallongajn kaj krutajn malsupreniĝejojn kaj ne atentante admirajn rigardojn de preterpasantoj. Tais kaj Eris jam antaŭlonge kutimiĝis al ili. Vere, tiu ĉi duopo, kiel siatempe Tais kun Egesiĥora, ne povis ne altiri atenton. Kaj junuloj simple perdadis la spiradon, kaj longe akompanadis per la okuloj la belegajn rajdistinojn.

Post furioza rajdado sur konkura kampo, dezerta kaj forlasita post kiam ĉesis la persaj konkuroj de ĉaroj, ankoraŭ ne rekomencitaj de la makedonoj, Tais revenis pacigita. Forlavinte polvon kaj kuŝiginte la lacan filon, ŝi revenis al la letero en alia humoro.

«Aleksandro, — skribis ŝi, — ĉiam pli malproksimiĝas disde siaj militistoj kaj eĉ disde la militaj konsilistoj, filozofoj, geografoj kaj meĥanikistoj.

La granda makedono faris heroaĵon, superantan agojn de la mitaj herooj — Heraklo, Tezeo kaj Dionizo. Helenujo ĉiam estis turnita pli al la oriento, ol al la obskura kaj sovaĝa okcidento. Ĝi kvazaŭ tiradis sin al antikvaj artoj kaj granda scio, akumulita en la malaperintaj regnoj, tra Ionio, alkroĉiĝinta al la rando de Azio, tra la legenda Kreto. Aleksandro larĝe malfermis pordegon de la Oriento. Tien, sur liberajn aŭ senhomigitajn de la milito terenojn verŝiĝis torento da entreprenemaj helenoj: metiistoj, komercistoj, artistoj, instruistoj. Makedonoj kun siaj rabitaj en la milito mono kaj sklavoj ricevadis vastajn bienojn kaj ekloĝadis en lokoj, multe pli fekundaj kaj varmaj, ol ilia montara patrujo. Novaj urboj postulis manĝaĵojn, lignon kaj ŝtonon por konstruaĵoj. La militistoj vivis sate kaj rapide riĉiĝadis. Tiel grandaj evidentiĝis la konkeritaj landoj, ke en Helenujo oni komencis senti mankon de homoj, simile al tio, kiel okazis pli frue en Sparto, fordoninta siajn virojn kiel dungosoldatojn kaj definitive velkinta en la lasta peno de la lukto kontraŭ Aleksandro. Simile al Makedonujo, fordoninta la batalkapablan loĝantaron en la armeon de Aleksandro por kompensi ties perdojn. Tuta Helenujo iom post iom senhomiĝos, strebante en Azion, dissemiĝante inter amasoj de ties loĝantaro kaj en senfinaj spacoj de stepoj kaj montoj. Se ĉio iros tiel, do en kian Helenujon ni revenos?..»

Tais enpensiĝis, tiklis la mentonon per la kana trunketo kaj decidis ne plu filozofii, sed reveni al pli proksimaj sentoj.

«...Aleksandro kaj ĉiuj makedonoj krueliĝis en la malfacila milito, — daŭrigis la leteron la atenanino, — reciprokaj rilatoj inter la subuloj kaj la estro iĝis streĉitaj, kiel neniam antaŭe. Humila obeemo de novaj kunbatalantoj faris la militestron eĉ pli sentema. Forgesiĝis la antaŭa revo pri homonojo — egaleco de la homoj en racio. Diecon de la granda makedono oni komencis pruvadi per manieroj, pli konvenaj al estro de sovaĝa tribo, ol al la reganto de la mondo. Aleksandro helpe de persaj konsilistoj intencis enkonduki moron sterniĝi antaŭ li sur la tero, sed renkontis akran reziston de la malnovaj kunuloj. Kiam la veteranaj militestroj kaj la militistoj de la persona ĉirkaŭaĵo de Aleksandro — hetajroj ekvidis sian gvidanton sidi sur trono el oro, en longa persa vesto, kun alta cidaro sur la kapo, ili unue ekridis, demandante Aleksandron, kian maskeradon aŭ ludon li elpensis. Kalisteno, atena filozofo, sendita de Aristotelo, komence enuziasme ekkredis je la dieco de Aleksandro kaj ekverkis «Anabazon» — historion, glorantan liajn militirojn. Nun li unua deklaris, ke diigo neniam okazadis dum vivo de ajna heroo, eĉ de dia filo. Heraklo kun liaj grandegaj heroaĵoj, Dionizo, farinta la unuan ekspedicion en Hindujon, estis diigitaj nur post la morto. En sia surtera vivo Dionizo estis tebano, kaj Heraklo — argivano. Kultado al viva homo, eĉ al dia filo, kontraŭas al la spirito de helenismo kaj estas ne pli ol barbaraĵo.

«Aleksandro ne estas dio, — publike deklaris la filozofo, — ne estas filo de Zeŭso kaj tera virino. Li estas la plej kuraĝa inter kuraĝaj, la plej saĝa el ĉiuj talentaj militestroj. Nur liaj agoj, diecaj laŭ sia valoro, povas krei al li gloron de heroo kaj levi ĝis duondio».

Aleksandro ekkovis koleron kontraŭ Kalisteno. La filozofon subtenis la makedonaj veteranoj, sed li ne havis influajn amikojn. Finfine kune kun junuloj el proksimaj servantoj de la reĝo oni juĝis lin pro intenco murdi Aleksandron kaj ankoraŭ pro iaj krimoj. La junulojn batmortigis per ŝtonoj propramane la militestroj de Aleksandro, kaj Kalistenon katenis en ĉenojn, metis en kaĝon kaj, laŭ la lastaj onidiroj, pendumis en Baktrio. Tamen la sterniĝon antaŭ si Aleksandro abolis. Jam antaŭ tio, retiriĝinte de la Sabla Rivero en Marakandon, Aleksandro multe drinkis, strebante faciligi suferojn — kapdolorojn post la vundo per ŝtono. En paroksismo de furiozo li murdis Nigran Klejton, la fidelan, malspritan giganton, dufoje savintan lian vivon, la fraton de Lanisa, la vartistino de Aleksandro en Pelo. Post pezaj atakoj de melankolio kaj pento Aleksandro ekiris sturmi la transnuban fortikaĵon de Baktrio. Tie li edziĝis al filino de baktria grandsinjoro Roksana, kaptita kiel militakiro.

Ptolemeo skribis, ke la edziĝo ne mildigis la impetojn de krueleco, ripetiĝantajn ĉiam pli ofte. Eĉ ili, la plej proksimaj amikoj, devis konservi grandan singardemon en rilatoj kun la reĝo.

Jam en la komenco de vojaĝado tra la orientaj stepoj Aleksandro anstataŭigis sian helmon kun leona kapo per alia, ornamita per flugiloj de granda birdo. Indiĝenaj pastroj kredigadis, ke en la reĝon eniris Simurgo — la spirito de altaj montetoj, malleviĝanta sur la teron en aspekto de grifo, por helpi al la homoj en iliaj malfeliĉoj.

Mi ne scias, per kio helpis Aleksandro al la loĝantoj de la orientaj stepoj...»

Tais rompis la komencitan frazon, mallaŭte ekridis kaj alskribis: «vidu, mi trafis sub influon de Ptolemeo. La saĝa militisto ŝatas antaŭdiri plagojn kaj listigi pasintajn malfeliĉojn, kvankam tio neniom malhelpas al lia kuraĝo kaj gaja karaktero. Tro gaja li estas en tio, kio koncernas virinojn! Ĉi tie li vere egalas al Aleksandro en senlaceco de serĉado. Tamen, vi tion scias. Antaŭlonge, ankoraŭ en Egiptujo, vi antaŭdiris al li, ke li havos multajn virinojn, sed unu diinon. Nun tiu «diino» estas lia edzino, kaj kio do estos plu?

Sufiĉas, mi laciĝis skribi, kaj vi laciĝos legi. Alveturu ĉi tien, en Ekbatanon, tiam vi kaj mi ĝissate konversacios, promenos sur ĉevaloj, dancos. Mi konatigos vin kun amikoj. Ĉi tie kolektiĝis multaj poetoj, filozofoj, pentristoj, muzikistoj kaj aktoroj. Ĉi tie estas kaj Lizipo kun sia ateliero, kaj eŭbeano Stemlo, glora pro ĉevalaj statuoj, fama kantistino Aminomena... multe da bonegaj homoj. Ĉi tien en atendo de Aleksandro venas vojaĝantoj el tre malproksimaj landoj de Hindujo, Iberio. Venu, al vi estos pli gaje, ol sole en Babilono! Ni ne tre suferu pri niaj edzoj. Krom batalaj kaj vojaĝaj malfacilaĵoj, ili havas sian parton da feliĉo. Ptolemeo skribis pri senfinaj ebenaĵoj, prikreskitaj de aroma silfio, pri kapturna vidaĵo de gigantaj neĝaj montoj, kiuj vico post vico, pinto post pinto baras la vojon suden kaj orienten. Pri montaj lagoj de sorĉa blueco, same profundaj, kiel la ĉielo. Pri neimagebla vasteco de stepoj, kie plataj montetoj, kronitaj per strangaj skulptaĵoj de platvizaĝaj kaj larĝkoksaj virinoj, leviĝas per senfina vico, kiel ondoj de la maro inter Kreto kaj Egiptujo. Kaj probable, la plej alta por ili estas la sento de ĉiutagaj ŝanĝoj, atendo de neaŭditaj mirakloj dum proksimiĝo al la limoj de la tero...

Ptolemeo skribis, ke ju pli ili moviĝas al Hindujo, des pli multaj iĝas arboj, samaj kiel niaj en Helenujo. Piceoj kaj pinoj en montoj trans Parapamizo estas tute samaj, kiel en la montoj de Makedonujo, foje ŝajnas, ke oni venas ree en la patrujon. Tio estas neklarigebla...»

Tais finis la leteron, sigelis kaj, por ke ĝi foriru pli baldaŭ, ordonis porti ĝin en la domon de la urbestro kaj trezoristo Harpalo, anstataŭinta murditan Parmenion. Kvar mil kvincent stadioj — nemalgranda distanco — estis disiganta Ekbatanon disde Babilono, sed per angarejono — la ŝtata poŝto — letero iradis nur ses tagojn.

Laciĝinte pro skribado (Ptolemeo metis al Tais kondiĉon ne uzi lertajn skribistojn, malkovrantojn de ĉiuj sekretoj), la atenanino malleviĝis al la baseno ĉe la ŝtuparo, kien Ptolemeo kondukigis akvon de monta fonto, malvarman eĉ en la varmega sezono. Kun gaja kriego ŝi ĵetis sin en la konkosimilan kavaĵon, tra kiu, lirlante, fluis apenaŭ verdeta akvo. Al la krio alkuris Eris, neniam preterlasanta okazon priverŝi kaj poste froti la kuprahaŭtan sinjorinon per dika kaj malmola kovrilo.

Tuj kiam ŝi sukcesis sekigi grandajn gutojn, venis sendito de Lizipo. La granda skulptisto vokis Tais-on, ial kune kun Eris, viziti lian hejmon morgaŭ en matenaj horoj.

Tais etendis la leteron al la nigra pastrino kun vortoj:

— Oni invitas ankaŭ vin! Iu deziras fari de vi statuon. Delonge necesas, mi miras pri skulptistoj, almenaŭ foje vidintaj vin... kvankam Lizipo mem kaj liaj disĉiploj ŝatas montri virojn, militajn scenojn, ĉevalojn kaj malmulte interesiĝas pri beleco de virinoj!

Eris deklinis la manon de la atenanino kun la letero.

— Vi forgesis, mi ne scipovas legi en via lingvo, sinjorino. Kaj ĉu respektinda Lizipo same forgesis, ke mi devas iri kun vi?

— Vi ĉiam akompanas min, vere. Se Lizipo mencias vin en la invito, do, estas ia afero pri vi. Kia? Por skulptisto antaŭ ĉio estas skulptado. Super ĉio en la vivo ni, helenoj, opinias perfektecon de la homo, harmonion de lia evoluo, korpa kaj spirita, kalokagation, kiel ni diras. Kaj en la arto — montron de la homo. Pro tio estas nenombrebla la kvanto de statuoj kaj pentraĵoj en niaj urboj kaj temploj, en ĉiu jaro aldoniĝas novaj. Ĉu vi dezirus, ke laŭ vi oni faru statuon de diino aŭ nimfo?

— Ne. Pli ĝuste — por mi estas indiferente. Sed se vi ordonos...

— Certe, ordonos. Havu tion en la kapo, se estos proponite... kaj ne frotu min kun tia forto! Ja mi ne estas statuo.

— Vi estas pli bona ol ĉiuj skulptaĵoj en la mondo, sinjorino.

— Ĉu multajn vi vidis? Kaj kie?

— Multajn. Mi devis vojaĝi, estante knabino, en la sekvantaro de la ĉefpastrino.

— Mi nenion scias pri tio! — miris Tais.

La nigra pastrino permesis al rideto por momento prilumi ŝian vizaĝon.

Aleksandro ordonis konstrui por Lizipo grandegan atelieron ĉe palaco de persa grandsinjoro, donacita al la skulptisto por loĝado. En la ĉambroj, post dikaj muroj el ruĝa ŝtono, ĉiam regis malvarmeto, kaj vintre necesis hejti. En duonrondaj niĉoj bruladis sekaj cedraj ŝtipoj kun aldono de aromaj branĉoj de timiano, lavendo, rosmareno aŭ cisto.

Nun, en malfrua printempo, iĝis varmege. Lizipo akceptis la gastojn sur verando sub alta tegmento, apogita per palmaj fostoj kaj ĉirkaŭita de bariero el rozkolora granito. La verando servis kaj kiel ateliero kaj kiel aŭditorio por disĉiploj, kunvenintaj el Helenujo, Ionio, Kipro kaj eĉ el Egiptujo, kies majstroj komencis transpreni artifikojn de siaj antaŭaj disĉiploj — helenoj, kiuj antaŭ ĉirkaŭ sep jarcentoj komencis lerni de la egiptoj.

Ordinare ĉeestadis kelkaj filozofoj, riĉaj ŝatantoj de arto, poetoj, ĉerpantaj inspiron en saĝaj konversacioj, vojaĝantoj el foraj landoj, kiujn atingis sciigo pri malfermita domo de la fama artisto.

Lizipo, delonga amiko de la atenanino, orfeisto de alta grado de inico, brakumis Tais-on je la ŝultroj. Ĉirkaŭrigardinte, li manvokis Eris-on, rigidiĝintan ĉe la enirejo, kaj silente almontris larĝan benkon, kie sidis du liaj disĉiploj. La eksa nigra pastrino brileris per la okuloj en ilia direkto kaj eksidis sur la rando, pli malproksime de la gajaj junuloj. Tiuj sendadis al ŝi admirajn kaj signifoplenajn rigardojn, kompletigitajn per gestoj. Vanaj penoj! Kun sama sukceso ili povus altiri atenton de ajna el statuoj, abunde ornamantaj la atelieron, la domon kaj la ĝardenon de Lizipo!

— Iru kun mi, atenanino, mi montros al vi la malnovan amikon kaj vian samlandanon skulptiston Kleofradon. Li malestimas militon, ne faras statuojn de reĝoj kaj militestroj, nur de virinoj, kaj tial ne estas tiom fama, kiel li meritas. Krome li konas vin...

Tais intencis kontraŭi, sed la vortoj haltis en ŝia gorĝo. Tiuj malmildaj bluaj (glaŭkaj, kiel ĉe Ateno mem) okuloj, cikatroj sur la vizaĝo, sub la densa griza barbo kaj sur la mano revivigis en la memoro la preteran renkontiĝon ĉe la Tezea templo sur vojo al la Nimfa monteto!

— Mi promesis revidi vin post kelkaj jaroj, — diris Kleofrado per sia malalta voĉo, — jen, pasis du olimpikoj, kaj mi vidas ne knabinon, sed virinon en disfloro de fortoj kaj belo. Vi, verŝajne, aĝas nun dudek ses. — La skulptisto senceremonie pririgardis Tais-on. — Ĉu vi naskis?

— Jes, — ial obeeme respondis Tais, — unu fojon...

— Malmulte — necesus du. Al virino de tiaj forto kaj sano, kiujn havas vi, tio nur plibonigos la korpon.

— Gneziotes ap'amfojn, — diris Lizipo en la atika dialekto, almontrante Tais-on, kaj ŝi subite ruĝiĝis pro la rekta rigardo de la unua kaj la rektaj vortoj de la dua artisto.

— Jes, vi pravas! — konsentis severa Kleofrado. — Pureco de deveno laŭ ambaŭ linioj — la patra kaj la patrina. Vi estos mia modelo, atenanino! La sorto destinis vin por mi! Vidu, mi atendis pacience vian maturecon, — li enpikis en Tais-on ordoneman rigardon.

Silentinte iom, Tais kapjesis.

— Vi elektas ree tion, kio ne donos al vi riĉon, — mediteme diris Lizipo. — Tais estas tro tenta por aspekto de diino, tro malalta kaj fleksiĝema por kariatido, ne minaca por batalistino. Ŝi estas virino, sed ne kanono, la aspekto, kiu dum jarcentoj establiĝis en la helena arto.

— Mi pensas, ke vi pravas kaj ne pravas, granda majstro. Kiam vi kreis vian Apoksiomenon[28], la bildon de atleto, vi kuraĝe foriris de la Polikleta kanono kaj antaŭ ĉio de Doriforo[29]. Kaj mi komprenas, kial. Doriforo estas la kanono de potenca spartano, militisto, kiun kreis la lakonoj dum jarmilo da elektado de gepatroj, mortigado de malfortuloj kaj malfacilega edukado de forto kaj eltenemo. Grandega torako, ventraj muskoloj — speciale la oblikvaj flankaj — de nekredebla dikeco. Tia homo povas kuri en peza kiraso multajn stadiojn, batali kun masiva ŝildo kaj lanco pli longe ol ajna militisto de ajna popolo, restos nedamaĝita sub radoj de peza ĉaro. Ĝuste tiel estis ĝis la apero de fortaj pafarkoj kaj ŝtonĵetiloj. Spartanoj venkadis ĉiujn malamikojn senescepte.

— Vi tre ĝuste komprenis min, Kleofrado, malgraŭ tio ke vi skulptas virinojn. Mia Apoksiomeno estas pli malpeza kaj moviĝema. Tamen nune ĉio ree ŝanĝiĝis. Militistoj surĉevaliĝis, kaj infanterio batalas ne unu kontraŭ unu, kiel antaŭe, sed per centoj da batalistoj, kunigitaj en unu maŝinon per disciplino kaj scipovo batali kune. Forpasis la tempoj kaj de Doriforo, kaj de Apoksiomeno!

— Ne tute, ho Lizipo, — diris Tais, — rememoru la hipaspistojn de Aleksandro, konkerintaj la nomon «Arĝentaj Ŝildoj». Ili bezonis kaj pezan armilaron, kaj rapidan kuradon, kaj batan forton.

— Vere, atenanino. Sed tio estas speciala parto de armeo, kiel batalaj elefantoj, sed ne ĉefa amaso de militistoj.

— Batalaj elefantoj, kia komparo! — ekridis Tais, eksilentis kaj aldonis: — Tamen mi konis unu spartanon. Li povus servi kiel modelo por Doriforo...

— Certe, tiaj viroj ankoraŭ ekzistas, — konsentis Lizipo. — Ili iĝis raraj ĝuste tial, ke ili ne plu estas bezonataj. Tro multe necesas por krei ilin, tro longe tio okazas. Armeo nun postulas ĉiam pli multe da homoj kaj plej baldaŭ!

— Ni parolas pri viroj, — basis Kleofrado, — ĉu por tio ni vokis Tais‑on?

— Jes! — rekonsciiĝis Lizipo. — Tais, helpu al ni. Ni komencis disputon pri nova statuo ankaŭ kun niaj gastoj, — la skulptisto almontris grupon el kvar homoj kun densegaj barboj kaj en strangaj kaptukoj, kiuj staris aparte disde la frekventuloj de la domo, — hindaj skulptistoj — kaj disiris en ĉefaj kriterioj de la virina belo. Ili negas elstaran ĉarmon de la statuo de Agesandro, kaj ĝenerale la moda nun skulptarto de virinoj al ili ŝajnas staranta sur malĝusta vojo, ĉu tiel? — Li turnis sin al la hindoj, kaj unu el ili, evidente interpretisto, rapide diris ion en bela kanteca lingvo.

Unu el la gastoj kun la plej densa barbo energie kapjesis kaj diris pere de la interpretisto:

— Nia impreso estas: la helenaj artistoj ĉesis ami virinojn kaj nun pli amas virojn.

— Stranga impreso! — levis la ŝultrojn Lizipo, kaj Kleofrado unuafoje larĝe ridetis, kun nuanco de malica ĝojo.

— Mi nenion scias! — diris Tais. — Kiu estas Agesandro kaj pri kiu statuo temas?

— Nova skulptisto aperis, granda majstro. Lia statuo de Afrodito por templo sur Meloso, — klarigis Lizipo, — famiĝis inter skulptistoj, kvankam, al mi ŝajnas, ĝi pli similas al Hera.

— Kiel modelo servis evidente ne helenino, sed pli verŝajne sirianino. Tiuj virinoj havas belegajn mamojn kaj ŝultrojn, sed malhavas talion, la postaĵo estas plata kaj pendanta. La kruroj ĉiam estas malharmonie maldikaj, — interrompis Kleofrado.

— Ĉion ĉi Agesandro lerte drapiris, — diris Diosfoso, ankoraŭ unu skulptisto, konata de Tais.

— Sed ne sukcesis kaŝi la mallertan mezan parton de la korpo, — kontraŭis Lizipo, — kaj la malbone evoluigitan malsupran parton de la ventro.

— Mi ne komprenas admirojn, — trankvile diris Kleofrado, — mi ne pridiskutas majstrecon de Agesandro, kaj ne havas envion al lia granda scipovo, sed havas nur malakcepton de la elekto de la modelo. Ĉu lia diino havas helenan vizaĝon? Li donis al ŝi la kanonan profilon, sed la kapaj ostoj ŝajnos rompiĝemaj kaj mallarĝaj, kiel konvenas al sirianino aŭ alia virino el popoloj de la orienta bordo. Ĉu neniu rimarkis, kiel proksimaj estas ŝiaj okuloj kaj mallarĝaj la makzeloj?

— Kio do en tio estas malbona? — subridis Stemlo.

— Tio estas malbona eĉ por viaj ĉevaloj, — rebatis Kleofrado. — Rememoru la larĝan frunton de Bukefalo. Kaj por ni, helenoj, antikvaj kretanoj kaj egiptoj la plej ŝatata bildo estas Eŭropo, traduku, kiel vi deziras, tiun ĉi antikvan nomon: eŭriopis — larĝokula aŭ eŭropis — larĝvizaĝa, kaj pli ĝuste — kaj tio, kaj tio ĉi. Ĝis nun la ostojn de Eŭropo oni portadas dum la festo de Elotio sur Kreto en grandega mirta krono. Indus ankaŭ al ni, artistoj, pli rigardi al niaj virinoj kaj iliaj prapatrinoj, sed ne fanfaroni per serĉado de fremdlandaj modeloj, kiuj, eble, estas belaj, sed la niaj estas pli belaj.

— Sanon al vi, Kleofrado! — ekkriis Lizipo. — Unu el multaj kromnomoj de mia amikino Tais estas ĝuste — larĝokula. Ĉu vi ne rimarkis, kiel similas ŝi per la vizaĝo al la Atena Partenos de Fidio? Ĉu vi scias, tiu paradigmo — modelo por kelkaj kopioj, en krono kaj kun okuloj el krizolito?

Por miro de la ĉeestantoj, ankaŭ la hindoj komencis riverenci, kunigante la manojn kaj ekkriante ion aproban.

— Por vi ja estas bone, Eŭriopis, — ridetis Lizipo al la atenanino, ĵetis rigardon al Eris kaj aldonis: — Por ŝi same. Sed ni ja vokis vin por ke vi servu kiel modelo por la disputo. Vi kaj Eris devos iom stari nudaj.

— Por kio Eris?

— Ni deziras vidi en vi kombinon de la antikva Kreta kaj de nia, helena, sangoj. Kaj en Eris same kuniĝis la antikva nubia kaj alia, ĉu libia.

— Mi ne sciis, — kuntiris la brovojn Tais, — kaj ne farbis la cicojn.

— Ili ĉe vi estas nature malhelaj, — kontraŭis Lizipo.

— Vi por ĉio havas persvadon, — suspiris la atenanino.

— Ĝuste kiel devas instruisto, — flustris la skulptisto. — Ekstaru ĉi tien, — li almontris pezan larĝan tabureton por modelo. Tais obeeme deĵetis la veston sur la manojn de Eris, ne perdanta trankvilon. Komuna admira suspiro traflugis la atelieron. Ĉi tie ĉiuj adoris virinan belon, aprezante ĝin kiel la plej grandan valoraĵon de la naturo.

— Morfe teliteres goetis (Ho ĉarmaj, sorĉaj virinaj formoj)! — ekkriis unu el junaj poetoj, ĥiano. Kleofrado rigidiĝis, almetinte la manplaton ŝilde al la maldekstra tempio, kaj ne deŝiradis la okulojn disde la kupre sunbruna figuro, staranta senĝene, kvazaŭ sole kun spegulo, sed ne sur podio antaŭ kunvenintoj. Trankvila certeco pri propra perfekteco kaj pri tio, ke ŝi povas voki inter artistoj nenion, krom respektegon, ĉirkaŭigis la junan virinon per sentebla protekto de la senmortuloj.

— Ĉu trovis vi tion, kion serĉis? — demandis Lizipo.

— Jes! — preskaŭ kriis Kleofrado.

La hindoj tremeris, kun miro rigardante al la inspiriĝinta heleno.

— Jen la plej antikva aspekto de virino, — kun jubilo diris Lizipo, — fortika, nealta, larĝkoksa, rondvizaĝa, larĝokula — ĉu ŝi ne estas bela? Kiu el vi povas kontraŭi? — turnis li sin al la disĉiploj.

Leptino, skulptisto el Efeso, diris, ke ĝuste tiun aspekton antaŭ du jarcentoj reproduktadis artistoj de Ionio, almenaŭ Ekzekio kaj Psiakso.

— Ili kvazaŭ kopiis ŝian vizaĝon kaj korpon, — la skulptisto almontris Tais-on, — ĉion, inklude la krute elstarajn malantaŭajn muskolojn, tiom malfortajn en la statuo de Agesandro kaj en verkoj de multaj atenaj samtempanoj.

— Mi ne povas klarigi al vi la kialon, — diris Lizipo, — nur du skulptaj kanonoj estas modaj ekde la pasinta jarcento. Unu — imite al la nesuperitaj kariatidoj de Akropolo — reproduktas altan virinon kun potenca torako, kun larĝe dismetitaj mamoj, larĝaj ŝultroj kaj ventraj muskoloj, similan al atletoj-viroj. Ili estas nemoviĝemaj kaj ne bezonas fortan evoluon de la malantaŭaj muskoloj, tial ili estas pli plataj malantaŭe. La dua kanono, enkondukita de Polikleto, de Kresilao, eble, eĉ de Fradiono, — tio estas larĝŝultra, mallarĝkoksa, malgrandmama virino, sen talio, pli simila al knabo, same kun neevoluigitaj malantaŭaj muskoloj. Tiaj estas kuristinoj, amazonoj, atletinoj de tiuj artistoj. Vi, efesano, ĉu konas la statuojn, kiujn kreis por la sanktejo de Artemiso en via urbo la nomitaj de mi skulptistoj antaŭ cent aŭ pli da jaroj?

— Ili kripligis la aspekton de Artemiso kaj amazonoj, — ekkriis Leptino. — Enamiĝintaj en junulojn-efebojn, ili penis en virino trovi la saman aspekton de knabo. Sed por kio vera viro bezonas knabon anstataŭ virino? La simpla kaj severa vivo de miaj prauloj, fuĝintaj de la doriaj konkerintoj sur la bordojn de Malgranda Azio, kreis fortikajn, fortajn, fleksiĝemajn virinojn de negranda alto. De ili kaj de kariaj kaj frigiaj virinoj, kiuj foriris pli norden kaj atingis Ponton-Eŭksenon sur la rivero Termodonto, aperis la urbo de amazonoj. Ili servis al Artemiso kun slogano «Nenia subiĝo al ajna viro».

— Kiel interese vi parolas, skulptisto, — ekkriis Tais, — do ĉu mi estas virino por malfacila vivo?

— Aŭ el pura antikva gento de tiuj, kiuj vivis malfacile, — respondis Leptino.

— Efesano, vi fortiris nin flanken, — enmiksiĝis Lizipo, — kvankam vi parolas interese. Eris, ekstaru ĉi tien! — li almontris duan tabureton, apud Tais.

La nigra pastrino ĵetis demandan rigardon al la mastrino.

— Ekstaru, Eris, kaj ne ĝeniĝu. Tio estas ne ordinaraj homoj, tio estas artistoj. Kaj ni ĉi tie estas ne simple virinoj, sed enkorpiĝo de diinoj, nimfoj, muzoj, — de ĉio, kio levas viron-poeton, strebigante liajn revojn en vastojn de la mondo, la maro kaj la ĉielo. Ne rezistu, se ili palpos vin. Ili devas scii, kiaj muskoloj estas kaŝitaj sub la haŭto, por montri la korpon ĝuste.

— Mi komprenas, sinjorino. Kial ĉi tie estas nur viroj, sed ne estas skuptistinoj?

— Vi faris profundan demandon. Mi demandos Lizipon. Mi mem pensas, ke inter ni ne ekzistas tia amo kaj strebo al aspekto de virino, kiel ĉe viroj. Kaj komprenon de belo ekster personaj rilatoj ni ankoraŭ ne ĝiskreskis... eble, inter sekvantinoj de Sapfo Lesba ekzistas ankaŭ skulptistinoj?

Eris ekstaris apude, malhela, kiel egipta bronzo, sen tiu certa koketa supereco, kiu estis superpleniganta Tais-on, sed kun eĉ plia trankvilo de indiferenta al teraj klopodoj diino, nur kies juna vigleco forigas impreson de severa, eĉ malgaja sorto.

— Bombaks! — eligis ekkrion de mirego Leptino. — Ili estas similaj!

— Mi ĝuste tiel supozis, — diris Lizipo. — Sama destino de iliaj korpoj kaj egala grado de harmonio kondukas al neevitebla simileco. Sed ni analizu tiujn trajtojn aparte, por kompreni Agesandron kaj liajn antaŭulojn, turnintajn la modon de la helena skulptarto al fremdaj aspektoj kaj modeloj. Vi, Kleofrado, kaj vi, Leptino, kvankam juna, sed, verŝajne, komprenanta la veran lingvon de korpaj formoj, korektu kaj kompletigu min, ne tro grandan eksperton pri virina belo.

Ne ripetu la disvastiĝintan eraron de artistoj de Helenujo, kiun ne faris la skulptistoj kaj pentristoj de Egiptujo kaj Kreto. Speciale tio gravas, kiam vi penas krei ĝeneralan bildon, destinitan alporti belon al la tuta popolo, sed ne nur faritan por unu mendanto kaj naskiĝanta por servi nur al du homoj: al li kaj al la kreanto mem. Ofte la dioj, dotante artiston per donaco de vido kaj ripeto, enmetas en lin delikatan, senteman animon, forprenante pro tio parton de kuraĝo...

Lizipo rimarkis, kiel ruĝiĝis la vangoj kaj kuntiriĝis la brovoj de liaj aŭskultantoj.

— Mi ne deziras akuzi artistojn pri malgranda kuraĝo kompare kun averaĝa, ordinara homo. Mi parolas pri herakla kuraĝo en kolera animo, pleniganta heroojn kaj elstarajn homojn. Kompare kun ili vi estas delikataj...

— Kaj kio en tio estas malbona? — ne eltenis Leptino, interrompinte la instruanton.

— Nenio. Sed oni postulas de granda artisto same, kiel de heroo, ne malpli, se li intencas fari grandan verkon! Kaj malgranda kuraĝo kondukas nin al eraro en elekto de modelo kaj aspekto de virino — ni parolas pri virinoj, kaj ĉi tie tio estas la plej grava. Kiel ofte skulptisto elektas modelon kaj kreas skulptaĵon de junulino aŭ diino kun grandaj vizaĝtrajtoj, virsimilan, larĝŝultran kaj altan, cedante al sia delikata malvirto. Heroo neniam elektos tian, ne elektos ŝin ankaŭ forta, kuraĝa viro, gvidanto de homoj. Heroo bezonas virinon kun etaj trajtoj, plenan je virina forto, nealtan kaj fleksiĝeman, kapablan esti por li amikino kaj kreskigi fortan idaron. Tiaj elektitinoj estis konataj de la artistoj de la fruaj tempoj, ĉar ili mem estis samtempe kaj militistoj, kaj terkulturistoj, kaj ĉasistoj... Rigardu kaj aŭskultu! La alto de ambaŭ, kiel konvenas al Haritoj, estas negranda kaj preskaŭ sama. Ĉe Tais ĝi estas, — Lizipo mallarĝigis la seneraran okulon, — tri ulnoj kaj tri palestoj, ĉe Eris je duonpalesto pli. Tio estas malpli, ol ĉe nia moderna kanono de persaj kaj fenicaj virinoj en la vivo.

Dua grava detalo estas kombino de la mallarĝa talio kun kruteco de la koksoj, kreantaj kontinuajn sen eĉ etaj kavetoj liniojn de amforo, ekde la antikveco prikantitajn de niaj poetoj kaj iam tiom aprezataj de la skulptistoj. Nun, ekde Polikleto ĝis novmoda Agesandro, virinoj havas la ventrajn muskolojn samajn, kiel ĉe la viroj, kaj la koksoj... — pri ili oni forgesis. Profunda eraro! Jen rigardu. — Li aliris Tais-on, pasigante la polmojn laŭ ŝiaj koksoj. — La larĝa pelvo de virino-naskantino postulas ekvilibron. Per kio? Certe, per evoluo de tiuj muskoloj, kiuj estas malfortaj ĉe la viroj kaj estas malpli necesaj al ili. Anstataŭ dika tavolo de supraj ventraj muskoloj bonstatura virino havas profunde kuŝantajn muskolojn, jen tiujn. — Lizipo premis la flankon de Tais tiel, ke el ŝi elŝiriĝis duonsuspiro, duonĝemo.

Eris senkonscie levis la manon al la nodo de siaj haroj.

— Ne prenu la tranĉilon, gardantino, — ridetis al ŝi la artisto. — Pro via feroco mi montros sur vi. — Kaj Lizipo transiris al Eris, metante siajn asprajn manojn, heligitajn de laboro en malseka argilo, sur ŝian malhelan haŭton. — Jen, vidu, ankaŭ ŝi havas tre fortan muskolon, kaŝitan sub la oblikva ventra. Ĝi per larĝa folio etendiĝas el ĉi tie, ekde la malsupraj ripoj ĝis la ostoj de la pelvo kaj ĝis la pubo. Al la meza linio ekde ĝi etendiĝas ankoraŭ unu en formo de piramido. Vidu, kiel akre ĝi distingiĝas sub la glata haŭto. — Lizipo tuŝis per la fingroj tubereton sur la pubo. Eris ne tremeris. — Tiuj muskoloj subtenas la malsupran parton de la ventro kaj enpremas ĝin inter la konveksaj antaŭaj flankoj de la koksoj, ĉe la ingveno. Tio same estas rezulto de ilia plifortigita evoluo. Memorfiksu plej bone, ĉar ĉi tie tre demonstraj estas la proporcioj, malaj al la statuo de Agesandro, kies ventro malsupre tro forte elstaras. Kiom mi komprenas, la admirindan konveksecon de la koksoj antaŭe donas ekzercoj de la muskoloj, levantaj la krurojn antaŭen. Sed tio ne sufiĉas. Ĉe ŝi, — la skulptisto transiris al Tais, — estas treege fortaj tiuj profundaj muskoloj, kiuj altiras la kruron al la pelvo. Kaj la kret-helenino, kaj la nubianino ne havas eĉ etan kaveton kontraŭ la kuniĝo de la kruro kun la pelvo. Tio same ne estas hazardo. Multaj posedas tiun donacon de Haritoj ekde la naskiĝo. Ĉe Tais la konturoj de la koksoj estas eĉ pli krutaj pro ekzercado de la muskoloj, irantaj de poste kaj supren: de jen tiu, meze inter du grandaj, kaj de aliaj, kiujn ne eblas pripalpi, sed ili levas la tavolon de la supraj. Ĉiuj ili kunigas la pelvon kaj la femuron, turnas la kruron, movas ĝin malantaŭen kaj flanken, rektigas la korpon. Mi nomus ilin dancaj, kaj tiujn, kiuj kuntiras la krurojn — rajdaj! Memoru, la virinoj devas evoluigi siajn profundajn muskolojn, kaj la viroj — la eksterajn. Havu tion antaŭ vi, kiam vi kreas imagon belan, sanan kaj harmonian, fortan sen krudeco, ĝuste tian, kiaj devas esti filinoj de Helenujo. Kaj ne nur de Helenujo — de la tuta ekumeno! Fleksiĝemo sen perdo de la forto de Eroso kaj de patrineco! Jen la idealo kaj la kanono, malproksima disde la melosa statuo de Agesandro kaj egale disde la kuristinoj kaj amazonoj de Polikleto. Virino ne estas delikata junulo, ŝi estas kontraŭa kaj pli forta. Ĉe virinoj de ĉiuj popoloj estas disvastiĝintaj dancoj kun sinuado de la talio, kun balancado de la koksoj. Tio estas naturaj por ili moviĝoj, ekzercantaj la profundajn muskolojn, kreantaj fleksiĝeman talion kaj polurantaj la internajn organojn de ŝia sino, kie koncipiĝas kaj kreiĝas infano. Tie, kie ne estas tiaj dancoj, ĉar, kiel mi aŭdis, kelkaj popoloj ilin malpermesas, tie akuŝado estas sufera kaj idaro estas pli malforta.

La granda skulptisto finis la paroladon kaj retiris sin, kontenta, dum admira ekstazo de la disĉiploj, aŭskultintaj senspire, esprimis komunan konsenton.

Kleofrado transiris de sia loko kaj ekstaris inter Tais kaj Eris.

— Neniu povis diri pli klare kaj saĝe, ol vi. Mi aldonos nur unu aferon, eble tial, ke la agesandra Afrodito enmemoriĝis kiel ekzemplo, al mi antagonisma. Rigardu, antaŭ vi estas du belegaj virinoj de tre malsamaj popoloj. La granda Lizipo tuj montris al vi, kiom ili estas similaj, kreitaj de la dioj laŭ unu kanono. Sed li forgesis pri unu tre grava trajto de la belo — ĉe ili ambaŭ la mamoj situas alte, estas larĝtasaj kaj pli rondaj, ol ĉe la modelo de Agesandro. Ĉe lia Afrodito, malgraŭ matureco de la korpo, la mamoj estas pintaj, kiel en juneco, kaj samtempe iliaj mezuraj centroj almenaŭ je tuta daktilo estas mallevitaj pli malalte, ol ĉe Tais kaj Eris. Tio ne estas eraro de la majstro, sed nur blinda sekvado al la modelo — ĉe sirianinoj nemaloftas tiaj proporcioj.

— Vi pravas, Kleofrado, mi malpli bone, ol vi, enmemorigis la verkon de Agesandro, kaj mi konsentas kun vi, — respondis Lizipo.

Kaj la granda skulptisto de Helenujo, kaj la restinta nekonata majstro de nemultaj virinaj skulptaĵoj, se ili povus vidi la estontecon, ĉagreniĝus multe pli, eksciinte, ke post jarmiloj la malĝustan trakton de virina korpo fare de Agesandro artistoj de la estonteco akceptos kiel veran kanonon de helena belo...

— Ĉu ankaŭ vi deziras aldoni ion, Leptino? — demandis Lizipo. La efesa skulptisto etendis la manon, alvokante al silento.

— Vi same nenion diris pri la malantaŭa parto de la korpo.

— Tie ne estas specialaĵoj kompare kun Agesandro, pli ĝuste kun la statuo, vekinta la disputon inter ni, — kuntiris la brovojn Lizipo.

— Ne, granda majstro, estas! Kaj vi mem diris pri la mallevitaj kaj plataj sidvangoj de la siria modelo de Agesandro. Kiel vi vidas, nia modelo estas sfajropigeon (rondpuga), — li movis la manplaton en aero, ripetante la konturojn de Tais kaj ne aŭdacante tuŝi la korpon de la fama belulino.

— Jes, certe! La kaŭzo estas la sama — evoluo de la dancaj muskoloj, fleksantaj la korpon antaŭen kaj malantaŭen. Ilia plej granda konvekseco estas movita supren kaj pli elstaras, kreante akran rondaĵon. La melosa statuo estas plata en la supra parto, la modeloj de Polikleto kaj Kresilao estas entute platdorsaj. Rigardante al tiuj modeloj, oni klare vidas, ke, dancante ne nur balariton, sed eĉ eŭmelejon, ili ne atingos superecon. Sed niaj gastinoj kapablas al ajna plej malfacila danco, ĉu vere, Tais?

— Por kio demandi «la kvaran Hariton»? — ekkriis Leptino. — Ĉu povas ŝi? — li almontris Eris-on.

— Montru al ili, Eris, mi petas, ion el la dancoj de la Granda Patrino, — diris Tais, — tio estas necesa por ili.

— Por kio?

— Por kompreno de virina forto kaj belo, por kreo de bildoj de diinoj, absorbantaj imagon de tiuj, kiuj ne havis en la vivo okazon renkonti similajn al vi.

— Bone, sinjorino!

Kaj la nigra pastrino ekmovis la ŝultrojn, tordiĝante ŝraŭbe jen al unu, jen al la alia flanko, kelkfoje fleksiĝis, varmigante sin.

La ĉirkaŭantoj haste depaŝis, puŝante unu la alian.

Eris elprenis el la haroj la ponardon kaj respektege donis ĝin al Tais. Leptino penis pririgardi la armilon, sed Eris tiel brileris al li per la okuloj, ke li rapide retiris la manon. Tamen al Lizipo ŝi permesis preni la ponardon. La granda artisto rigidiĝis, ekvidinte la antikvan valoraĵon. La mallarĝa klingo el malmolega nigra bronzo, inkrustita per paralelaj oraj sulkoj, kronis la fajne elfaritan fuston el elektrono en formo de «taŭ». La supra horizontala transversaĵo, facile fleksita, kun kapoj de grifoj sur ambaŭ finoj, estis gisita kune kun meze dikigita cilindra tenilo, trastrekita transverse per ringformaj sulkoj. Inter la sulkoj ĉe la ekstera flanko la tenilon ornamis tri rondaj nigraj agatoj. Ĉe la klingo la fusto estis disduiĝanta, ĉirkaŭkaptante la dikigitan bazon per du ungegaj manegoj de la grifoj. La armilon kreis majstroj, mortintaj antaŭ nemalmultaj jarcentoj. Ĝi kostis grandan monon, tamen ĉiuj nigraj pastrinoj estis armitaj per ĝuste tiaj ponardoj. Tais prenis la tranĉilon disde Lizipo, kaj Eris faciligite suspiris. Turninte la kapon al Tais, ŝi petis kanti la matenan himnon de la Patrino de Dioj, konatan de la atenanino.

— Komencu malrapide, sinjorino, kaj rapidigu la ritmon post ĉiu duonstrofo.

— «En frua printempo mi iras sur blanka florar' asfodela, — komencis Tais, — alten leviĝas la suno, forglitas la ombro de nokto...»

Eris levis la manojn super la kapo, kunmetinte ilin en speciala maniero — per la manplatoj supren, kaj malrapide komencis fleksiĝi malantaŭen, direktinte la okulojn al sia brusto. Kiam la malhelaj pintoj de ŝiaj mamoj, larĝaj, kiel stepaj montetoj, ekstaris vertikale, kvazaŭ almontrante la zeniton de la ĉielo, Eris turnis la vizaĝon dekstren kaj, frapante la ritmon per la dekstra piedo, komencis turniĝi el dekstre maldekstren, levante kaj etendante por ekvilibro la dekstran piedon. Inter la duonfermitaj palpebroj de ŝiaj okuloj estis trabrilantaj strietoj de la helaj bluetaj okulblankoj, kaj la buŝo formis malbonkoran blankdentan subridon.

Tais plirapidigis la ritmon de kantado. Ne ŝanĝante la pozon, Eris estis turniĝanta jen en unu, jen en alia direkto, nerimarkeble transĵetante la nudajn piedojn.

Lizipo estis ĝoje almontranta ŝin — kiu, krom speciale trejnita dancistino, povus fari tielaĵon?

Tais manklakis, haltigante la nigran pastrinon, kaj tiu, abrupte rektiĝinte, rigidiĝis.

— Kaj nun montru al ili ankoraŭ la sanktan dancon de «mu», — diris la atenanino.

— Ĉu ĉi tie, antaŭ aro da viroj? — ekdubis Eris.

— Mi diras al vi, tio estas ne simple viroj, sed artistoj kaj poetoj. Montru nur la enkondukon...

Eris obeeme ekstaris en la pozon de oreado de dionizaj sakramentoj: la manoj interplektitaj per la fingroj kaj metitaj sur la kapon, la korpo rektigita, la piedoj krucigitaj, apogante sur la fingroj. La atenanino petis tamburon aŭ tamburinon. Tia muzikilo ne troviĝis en la domo de la skulptisto. Oni alportis grandegan sistron — krescenton el forte sonoranta arĝenta alojo, pendigitan sur du ĉenetoj. Tais frapis per ligna martelo. Longa sonoro plenigis la tutan domon. Eris tremeris, kaj la sistro plu sonoris, ne donante ritmon. Tais komencis alpremadi per la fingroj la kornon de la serpo post la frapoj. Rezultis necesa rompiĝo de ritmo.

Frapo — la dekstra femuro de Eris elŝoviĝis en akra fleksiĝo, por fali kun sekva sonoro de la sistro, dum la muskoloj ĉe ambaŭ flankoj de la ingveno ŝvelis, profundigante la malsupran parton de la ventro. Ankoraŭ frapo — elŝoviĝis la maldekstra femuro, kaj la talio enpremiĝis per forta kavo, kvazaŭ ĝin oni ligis per ŝnuro. Ŝajnis, laŭ linioj de la korpo de Eris desegniĝis litero «mu», la sankta virina signo. Kun ripetado de la melodio de la sistro signo post signo trairadis laŭ la korpo de la nigra pastrino, plirapidigante sian kuron.

La fragmento de la danco, kiun sukcesis vidi plene nur nemultaj, fortege impresis la hindajn artistojn. La plej aĝa el ili kliniĝis antaŭen, etendante la manojn. Eris haltis. Li deŝiris juvelŝtonon, brilintan super lia frunto en la kaptuko, kaj etendis al Eris, dirinte ion en sia nekomprenebla lingvo. Eris ĵetis rigardon al la mastrino, tiu — al la interpretisto.

— Nia fama majstro donacas sian solan valoraĵon kiel signon de ekstrema admiro pri perfekteco de la animo, la korpo kaj la danco: de ĉiuj tri ĉefaj partoj de ĉitrini, — diris la interpretisto.

— Ĉu vi vidas, Eris? Vi devos preni la donacon. Tian signon de estimo oni ne rifuzas. La fremdlandano vidis en vi perfektecon de la animo, sed al niaj majstroj via stato malhelpas, — mallaŭte aldonis Tais al sia sklavino. — Kiel diris la hindo? Ĉitrini? Kio estas tio? — laŭte demandis ŝi.

— Ni petu la respektindan gaston klarigi, — subtenis Lizipo.

La maljuna hindo petis tabulon, kovritan per tavolo da alabastro. Tiajn tabulojn uzadis pentristoj por grandaj skizoj. La interpretisto elpaŝis antaŭen, riverencis, levis la manojn kaj kunmetis ilin antaŭ la frunto kiel signon de preteco servi al la gasto kaj la gastiganto.

— Kultado al virino, al ŝia belo ĉe ni, al mi ŝajnas, estas pli forta, — komencis la hindo, — kaj forto de la belo en nia lando estas pli granda, ol ĉe vi. Ni opinias, ke amora kuniĝo de viro kaj virino en konvenaj cirkonstancoj pligrandigas spiritecon de ili ambaŭ kaj plibonigas Psiĥon — la animon de la koncipata idaro. La grandaj kaj grandegaj dioj mem ne nur obeas al sorĉo de la ĉielaj belulinoj — apsaroj, hetajroj en via kompreno, sed ankaŭ uzadis ilin, kiel potencegan armilon. La ĉefa ĉiela hetajro Urvaŝi estas nomumita por tenti saĝulojn, kiam ili atingas tro altan perfektecon en potenco kompare kun la dioj. Ĉe ni korpa amo estas levita ne nur ĝis servo al la belo kaj al misteroj de la naturo, kiel en Helenujo, sed ankaŭ ĝis servo al la dioj, kiel tio estis ĉe prauloj de la hinda popolo sur Kreto, en Azio kaj Fenicujo.

En la aro de dioj kaj diinoj multas la sunaj belulinoj de ĉieloj — surasundari, aŭ apsaroj, helpantinoj de Urvaŝi. Unu el la ĉefaj aferoj de ili estas inspirado de artistoj al kreo de belo por kompreno kaj konsolo de ĉiuj homoj. La sunaj junulinoj portas al ni, artistoj, sian propran bildon, kaj tial ili nomiĝas ĉitrini: de la vorto «ĉitra» — bildo, skulptaĵo, vorta poezia priskribo. Donacante sorĉan forton de arto, kapablon krei miraklon de belo, ĉitrini obeigas nin al la universala leĝo: kiu ne plenumos sian taskon, perdos forton kaj blindiĝos pri la nevidebla, iĝinte simpla metiisto...

— Kiel tio similas al la orfeisma instruo pri muzoj, — flustris Lizipo al Tais. — Ne vane, laŭ legendo, Orfeo alportis siajn sciojn el Hindujo.

— Aŭ el Kreto, — apenaŭ aŭdeble respondis la atenanino.

— Unu el la ĉefaj sekretoj de majstreco de artistoj, — daŭrigis la hindo, — estas neelĉerpebla diverseco de koloroj kaj formoj de la mondo. Animo de ajna homo ĉiam trovos respondon al sia voko (se ĝi vokos), kaj mistero instigos intereson. Sed ekzistas ĉefaj formoj, samkiel ĉefaj dioj. Esprimado de ili estas la plej malfacila kaj postulas de majstro altan heroecon. Sed tiam la kreitaĵo transvivos montojn kaj riverojn sur la vizaĝo de la Tero, iĝinte simila al la eterna vivo de la supra mondo.

Jen kial la tuta aro de ĉitrini-oj distingiĝas per komunaj trajtoj, karakterizaj por ili ĉiuj. Tiu virina aspekto estis priskribita de poeto je milo kaj duono da jaroj antaŭ ni.

La hindo etendis la manojn, ekparolis kante en iu alia lingvo, evidente citante. La interpretisto senhelpe retrorigardis. Tiam alia hindo komencis traduki al li en la ordinaran, kompreneblan por li lingvon.

«Tiu virino estas ĝoja dancantino, kuraĝa amoratino, fleksiĝema kaj forta ĉitrini — malalta, kun tre maldika talio kaj krute fleksitaj koksoj, kun forta svelta kolo, kun malgrandaj manoj kaj piedoj. Ŝiaj ŝultroj estas rektaj, pli mallarĝaj, ol la koksoj, ŝiaj mamoj estas tre fortikaj, altaj, proksimaj inter si, ĉar estas larĝaj en la bazo. Ŝia vizaĝo estas ronda, la nazo estas rekta kaj malgranda, la okuloj estas grandaj, la brovoj estas mallarĝaj, la haroj estas pli nigraj ol la hinduja nokto. Ŝia natura odoro estas miela, la oreloj estas malgrandaj kaj alte metitaj...» — la hindo interrompis sin mem, kaj haltis la tuta traduka ĉeno.

— Kaj nun rigardu al ili, — subite diris li, etendante la manon al Tais kaj Eris, — la inspirita de dioj poeto, tiom antaŭlonge mortinta, priskribis ilin ambaŭ. Ĉu necesas alia pruvo de senmorteco de la belo de ĉitrini?

La helenoj eligis bruajn ekkriojn de aprobo kaj admiro. Flatita de la sukceso ĉe la helenaj majstroj, la hinda skulptisto faris signon, ke oni alŝovu la alabastran tabulon. Preninte pecon de karbo, li komencis kun mirinda precizeco desegni liniojn de virina figuro per la mano, ne tremerinta eĉ unu fojon, malgraŭ la kruda surfaco de la tabulo.

— Antikvaj simboloj de la korpo de ĉitrini, alie Vero, alie Muzo — laŭ vi (Lizipo facile puŝetis Tais-on), estas jenaj... — La hindo desegnis renversitan triangulon de pubo kaj el ties pinto, kiel el centro, ĉirkaŭliniis cirklon, enskribinte ĝin en la femurojn sen sola kaveto, per strikta kaj pura linio.

— Malsupren de tiu potenca centro de la virina forto al la genuoj la linioj mallarĝiĝas kaj transiras en la sveltajn krurojn — la malpezan kaj moviĝeman subtenon. Tio signifas, ke la virina povo ne alkreskas al la tero, sed facile disiĝas de ĝi. Kiel ofte skulptistoj faras eraron, kreante krurojn, similajn al traboj, enkreskintaj en la teron — la falsan simbolon de fekundeco.

Supren tiu rondo de virina forto kaj belo akre mallarĝiĝas en la maldikan talion — la kolonon, portantan la celitajn antaŭen mamojn — la simbolon de vivokrea kaj neprofita dono kaj servo de patrino. Rigardu ree al viaj ĉitrini-oj — la kuprahaŭta, nutrinta infanon, kaj la malhelhaŭta, ne naskinta kaj ne nutrinta. Vi, atenano, ŝajnas al mi, maltroigis la eraron de Agesandro pri la situo de la mamoj de lia Afrodito. Mi mem mezuris la statuon en Meloso. Laŭ nia kanono de ĉitrini la centroj de la mamoj devas situi iomete pli alte, ol la kaveto de la muskolo sur la ŝultro, kiu disduiĝas kaj estas nomata de la helenoj delta. Kaj tio estas je unu daktilo kaj duono pli alte, ol ĉe la modelo de Agesandro. Mezuru ajnan: ĉu la kuprahaŭtan, ĉu la malhelhaŭtan vian modelon, kaj vi vidos, ke ni, hindoj, estas pli postulemaj pri la naturo de la belo de la mamo, ol vi, sed ne ol la egiptoj kaj kretanoj, kiuj komprenis la ĝustajn proporciojn. Plue, rigardu, la centroj estas proksimigitaj inter si pli, ol ĉe Agesandro, do la rondoj de la bazoj iomete tuŝas unu la alian en la meza kaveto. Kaj tio estas ne marmoro kaj ne bronzo — viva korpo estas antaŭ vi. Ĉe ili ambaŭ la mamoj estas egale malmolaj kun la turnitaj supren cicoj, kiel devas esti ĉe ideale sanaj virinoj. Tial ĉitrini povas esti kaj junulino kaj virino, sed forto de la korpo de unu kaj de la alia devas esti sama, kion ni penas montri en niaj skulptaĵoj.

Pli alte super la torso estas disvolvitaj la ŝultroj, levita la kapo sur la svelta kolo, malfermitaj la brakoj, brakumantaj la mondon per amo kaj kareso. Tion ni nomas la vojo de Tantroj! El la tera, malhela kaj senkonscia forto de la virina cirklo leviĝas kaj kreskas strebo al la ĉielo, strebo brakumi kaj ami la mondon. Tia estas la simbolaro de la skulptistoj de Hindujo, tia estas la signifo de ĉitrini.

La hindo finis la paroladon kaj desegnadon, riverencis kaj depaŝis.

Lizipo, kiu antaŭ ioma tempo ordonis alporti skatolon el alia ĉambro, aliris al la oratoro, garde portante statueton el eburo kaj oro, altan je unu podeso.

— Donaco al vi, hindo, konfirme al la dirita de vi. — Lizipo levis la skulptaĵon sur la polmo, subtenante ĝin ĉe la malantaŭa flanko.

La statueton de duonnuda virino la tempo damaĝis nemulte, difektinte la vizaĝon, la kapveston kaj la dekstran manon. Per la maldekstra la virino estis subtenanta larĝan ĝiskalkanan jupon kun du ondoj, alkurantaj el supre per profundaj triangulaj pecoj, mallevitaj malsupren laŭ la meza linio, simile al la litero «mu» kun plilongigita kaj akra mezo. Libera larĝa zono pendis oblikve, malfermante preskaŭ la tutan ventron, la vespan talion kaj la supran parton de kruta fleksiĝo de la koksoj. La grandaj, duonsfere elstarantaj, alte kaj proksime situantaj mamoj ŝajnis tro evoluintaj por la mallarĝa torso kaj la nelarĝaj ŝultroj. La vizaĝo, damaĝita de la tempo, konservis sian rondan konturon kaj persistan rigardon de la longaj, larĝe dismetitaj okuloj.

— Ĉu ĉitrini? — demandis, ridetante, Lizipo.

— Ĉitrini! — kapjesis la hindo. — El kie?

— El la insulo Kreto. Spertuloj opinias, ke ĝi aĝas mil kvincent jarojn. Do, ĝi estas samaĝa kun via poeto. Prenu.

— Ĉu al mi? — la hindo retropaŝis en pia teruro.

— Al vi! Portu ĝin en vian landon, kie kredoj, artaj kanonoj kaj rilato al virinoj tiel konformas kun la granda pereinta arto de Kreto.

La hindo ion diris al la kamaradoj, kaj tiuj ekparolis laŭte kaj ekscitite, svingante la manojn, kvazaŭ atenanoj en la agoro.

— Hodiaŭ por ni en via domo estas vera festo, ho saĝa instruisto, — ree ekparolis la plej aĝa hindo, — ni antaŭlonge aŭdis pri via gloro, de la plej nekoruptebla kaj la plej granda artisto de Helenujo, veninta en Azion kune kun Aleksandro. Kaj ni konvinkiĝis pri tio, ke estas multe pli da gloro en profundeco kaj malavareco de viaj scioj, ni ekvidis en via domo samtempe du surasundari-ojn — ĉitrini-ojn. Sed tiu ĉi via donaco estas tute speciala. Eble, kun tuta via saĝeco vi ne scias pri la legendo, ke en la okcidento ekzistis lando, pereigita de teruraj tertremoj, subakvaj erupcioj de vulkano...

— Mi scias, scias ankaŭ ŝi, — respondis Lizipo, almontrante Tais-on, — kaj tiuj el miaj disĉiploj, kiuj legis «Krition» kaj «Timeon» de Platono. Okcidente kuŝis riĉa kaj plej potenca mara regno kun ĉefurbo — Urbo de Akvoj, pereinta pro kolero de Pozidono kaj Geo. Egiptaj pastroj, de kiuj eksciis la legendon Platono, ne indikis precizan situon de tiu lando, nomita Atlantido. Disĉiploj de Platono opinias, ke Atlantido kuŝis okcidente de la Heraklaj Kolonoj en la granda oceano. Tamen, «Kritio» restis nefinita — kaj ni ne scias, kion ankoraŭ dirus al ni la saĝulo mem.

— Tiuokaze vi scias alion. Nia legendo diras, ke la mara regno situis en via maro. Ĝia situo, priskribo kaj tempo koincidas kun la insulo Kreto. La tempo de pereo — ne de la lando, sed de ĝia saĝo kaj de la elito de la popolo — okazis antaŭ dek unu jarcentoj.

— Ĝuste la tempo de la falo de la Kreta regno dum terura tertremo kaj inundo, — diris Lizipo, turnante sin al Tais.

— Kelkaj el la plej lertaj kaj sciantaj homoj de Kreto, saviĝintaj de pereo kaj kapto fare de popoloj, atakintaj Kreton, tuj kiam falis ĝia potenco kaj pereis la floto, fuĝis orienten, en sian prapatrujon en Likaonion kaj Kilikion, kaj ankaŭ en Frigion. Trovinte la lokojn por loĝiĝo okupitaj, ili vagadis plu. La legendo diras nenion pri tio, kiel ili atingis la riveron Induson, kie ili fondis siajn urbojn, trovinte parencajn al ili popolojn, dravidojn, kaj instruinte ilin pri artoj. Ĉu pasis ili laŭ seka vojo tra Partujo, Baktrio kaj montoj aŭ sukcesis navigi malsupren laŭ Eŭfrato kaj trafi en la enfluejon de Induso tra maro, uzante scipovon de elstaraj marvojaĝistoj, la legendo ne diras eĉ vorton. Nun vi vidas, ke donaco via estas sankta, ĉar tra mil jaroj ĝi transdonas al ni verkon de skulptisto el tiuj, kiuj fondis la arton de nia lando. Mankas vortoj de danko al vi, Lizipo!

La hindoj akorde kliniĝis en malalta riverenco antaŭ la iom konsternita granda skulptisto. Poste la plej aĝa hindo alproksimiĝis al Tais kaj Eris, blindige belaj en la sune flava kaj la malhele blua eksomidoj. Preninte la manon de ĉiu el ili vice, li almetis ilin al la frunto kaj diris nekompreneblajn, similajn ĉu al preĝo, ĉu al sorĉformulo, vortojn, restintajn sen traduko.

Poste la kvar hindaj gastoj, kovrinte la statueton per neĝblanka ŝtofo, pie ekportis ĝin hejmen. Eris staris mallevinte la rigardon, eĉ pli malhela pro arda ruĝiĝo. Lizipo, rigardante post la gastojn, nur dismovis la manojn.

— Mi konsentas kun la hinda majstro, ke en la vivo malofte okazas tiaj interesaj tagoj de renkontiĝoj kaj konversacioj, — deklaris li.

— Mi dezirus renkonti ilin ankoraŭfoje, — diris Tais.

— Baldaŭ vi renkontiĝos kun vojaĝanto el la eĉ pli malproksima kaj stranga Meza imperio, kiu ĵus venis en Ekbatanon.

— Ĉu mi invitu lin al mi?

— Ne, eble, tio estas kontraŭ iliaj moroj. Prefere venu al mi. Mi aranĝos tiel, ke ni evitos tumulton kaj konversacios izole. Mi estas certa, ke vin, kaj eĉ min, atendas nemalmulte da novaĵoj.

Tais ĝoje aplaŭdis kaj karese kisis sian amikon, anstataŭintan por ŝi la memfisan instruiston.

Tamen novaĵoj komenciĝis en tute alia maniero, ol tion atendis Tais.

Tagon post la konatiĝo kun Kleofrado al Tais venis unu el la partoprenintoj de la kunveno en la domo de Lizipo, ŝatanto de arto — riĉa juna lidiano, multobliginta sian kapitalon per vendado de sklavoj kaj brutoj. Li alveturis akompane de skribisto kaj forta sklavo, treninta ledan sakon.

— Vi ne rifuzos mian peton, sinjorino Tais, — komencis li sen prokrasto, ventumante sin per aroma lila viŝtuko.

Al la atenanino tuj ne plaĉis la tono de la duonpeto-duonaserto, neglekte ĵetita de sur la belaj lipoj de la lidiano. Ne plaĉis ankaŭ li mem. Tamen laŭ la leĝoj de gastamo ŝi demandis, en kio konsistas la peto.

— Cedu al mi vian sklavinon! — insiste diris la lidiano. — Ŝi estas pli bela ol ĉiuj, kiujn mi vidis, kaj tra miaj manoj pasis miloj...

Tais apogis sin sur la balustrado de la verando, jam ne kaŝante malestiman subridon.

— Vi vane subridas, sinjorino. Mi alportis al vi, sciante prezon de bona aĵo, du talantojn. — Li almontris la potencan sklavon, ŝvitiĝintan sub la pezo de la negranda sako kun oro. — La prezo estas neaŭdita por malhelhaŭta sklavino, sed mi ne kutimas rezigni. Ekvidinte ŝin, mi ekbrulis pro nevenkebla deziro!

— Ne dirante pri tio, ke en tiu ĉi domo nenio estas vendata, — trankvile diris Tais, — pri tio, ke Eris ne estas sklavino, tiun virinon vi ne ekregos, ŝi estas ne por ordinara mortemulo.

— Sed mi ja ne estas ordinara mortemulo, — gravmiene diris la lidiano, — kaj estas kompetenta pri amo. Kaj se ŝi estas ne via sklavino, do kiu?

— Diino! — serioze diris Tais. La lidiano ekridegis.

— Ĉu diino servas al vi? Tio estas tro multe eĉ por tia fama kaj bela hetajro, kiel vi.

Tais rektiĝis.

— Estas tempo por foriri, gasto! Homon, malmoderan en parolo kaj ne sciantan decan konduton ĉe ni en Ateno oni elĵetas de sur ŝtuparo!

— Kaj ĉe ni oni memoras vortojn kaj akiras deziratan per ajnaj rimedoj. Celo pravigas rimedojn! — kun minaco diris la riĉulo, sed Tais, ne aŭskultante, surkuris la supran balkonon.

Tagon poste, kiam Eris ekiris akompane de Okiale por iaj aĉetoj, la lidia spertulo pri virinoj haltigis ŝin kaj penis tenti per ĉiaspecaj promesoj. Eris, ne finaŭskultinte, ekiris pluen. La furioziĝinta sklavovendisto kaptis ŝian ŝultron — kaj preskaŭ falis pro fortega bato. Furioziĝinte, li ĵetis sin al la sklavino kaj rigidiĝis antaŭ la klingo de la ponardo, precize celita en la lokon, kie disiras la ripoj.

Eris kun rido rakontis al la mastrino pri la malsukcesa adoranto, kaj la atenanino ridis kune kun ŝi. Malfeliĉe, ambaŭ junaj virinoj evidentiĝis facilanimaj, ne konante pezan kaj vantan koleron de aziaj vendistoj de viva varo.

Venis vica karavano el Baktrio. Tais estis beliganta sin, intencante renkontiĝi kun la karavanestro kaj ekscii lastajn militajn novaĵojn. Por sia ĉagreno, ŝi trovis, ke finiĝis malhel-purpura farbo el kipraj konkoj por kolorigo de mampintoj kaj piedfingroj. Eris proponis sin por kuri al la bazaro. Pli rapide ol ŝi povis iri nur rajdanto, sed ne en bazara tumulto. Tais konsentis.

Eris forestis multe pli longe. La maltrankviligita atenanino sendis rapidpiedan knabinon, duonfilinon de Rojko, por ekscii, ĉu okazis io. La knabino alkuris, peze spirante, pala, perdinte la zoneton, kaj sciigis, ke Eris estas ligita, ĉirkaŭita de amaso de viroj kaj oni intencas murdi ŝin.

Tais antaŭsentis malbonan ombron super Eris, kaj jen la malfeliĉo venis. La trankvila mastrino de grava domo momente iĝis aŭdaca amazono de la pasintaj jaroj. Rojko jam elirigis Boanergon kaj Salmaaĥ-on, armis sin per ŝildo kaj lanco. Tais sursaltis sur Salmaaĥ-on, ĉar la sovaĝa kolero de la ĉevalino povus esti konvena, prenis en la dentojn tranĉilon, kaj en la manojn pezan bastonon. Rapidege ekrajdis ili laŭ mallarĝa kruta strato. Eris ĉiam iradis laŭ tiu vojo. Tais ne eraris. En larĝa duonportiko — niĉo de alta muro — ŝi ekvidis negrandan homamason, ĉirkaŭintan kvin fortikegajn sklavojn, kaptintajn Eris-on. Ŝiaj brakoj estis senkompate fleksitaj malantaŭen, la kolon sub la gorĝo estis tiranta dika ŝnuro, kaj unu el la sklavoj estis penanta kapti ŝiajn piedojn. Sub la suno, en strata polvo antaŭ Eris kuŝaĉis la jam konata al Tais lidiano kun distranĉita ventro kaj elfalintaj intestoj. Dum momento Tais komprenis, kiel ŝi agu.

— I-i-i-eh! — sovaĝe ŝrikis ŝi super la orelo de Salmaaĥ. La ĉevalino, kvazaŭ freneziĝinte, impetis al la homoj, kalcitrante kaj mordante. Tais sen ajna kompato komencis batadi per la bastono la kapojn de la sklavoj. La perpleksigitaj homoj ellasis el la manoj Eris-on. En la sama momento Tais tranĉis per la maldekstra mano la ŝnuron, kaj Salmaaĥ mallevis la antaŭajn hufojn sur la dorson de homo, kliniĝinta al la piedoj de Eris. Rojko same ne perdis tempon. Pro forta bato per la ŝildo rekte en la vizaĝon falegis unu el la sklavoj, tordintaj la brakojn de Eris, la alia desaltis, kaptante tranĉilon, sed la maljuna militisto levis la lancon. El ĉiuj flankoj kun krioj estis alkurantaj homoj. Tais, ree preninte la tranĉilon en la dentojn, donis la manon al Eris, turnis la baŭmintan ĉevalinon. La nigra pastrino facile sursaltis la gropon malantaŭ Tais. La ĉevalino elportis la virinojn el la homamaso. Rojko defendus la retiriĝon, se tio necesus. La sklavoj ne aŭdacis persekuti la atenaninon, kompato de la homamaso estis plene sur la flanko de la belulinoj, kaj la iniciatinto de la atako kuŝis, lamentante kaj plorsingultante, subtenante per la manplatoj la grizbluetajn intestojn en sange flava graso.

Tais ordonis al Rojko diri al la homoj, ĉirkaŭintaj la vunditon, ke oni ne tuŝu lin ĝis veno de helpo, kaj kuri al la plej fama kuracisto de Ekbatano.

La atenanino rapidis hejmen, pririgardis Eris-on, ordonis al ŝi baniĝi en la baseno, kaj komencis ŝmiri per kuracilo multajn gratvundojn sur ŝia neordinare densa kaj elasta malhela haŭto. Eris, ege kontenta, ke ŝia sankta ponardo restis netuŝita, rakontis al la mastrino pri la aventuro.

La lidiano kun kvin fortuloj-sklavoj embuskis Eris-on, gvatinte ŝian vojon. Ili kaptis ŝin tiel, ke ŝi ne povis elŝiriĝi, kaj ekkondukis en la portikon. La lidiano frapis. La pordo en profundo de la portiko malfermiĝis. Verŝajne, Eris-on oni entrenus internen kaj firme ligus. Por sia malfeliĉo, la lidiano tro frue ekjubilis, dezirinte deŝiri la veston de la nigra pastrino.

— Por okazo de perforto ni portas en sandalo... — Eris levis la dekstran piedon. Sur la plandumo, antaŭ la interfingra rimeno, estis elstaranta laŭlonga leda rulaĵo. Ŝovinte la dikfingron flanken, Eris frapis la plankon per la piedpinto — kaj elsaltis kaŝita en la ledo, simila al leoparda ungego, razile akra klingo. Svingo de la terura ungego povis fari grandegan vundon. La eligita tripo de la lidiano estis demonstra ekzemplo.

Tais finis la kuracadon de Eris, donis al ŝi papavan dekokton kaj, spite al protestoj, kuŝigis. Venis Rojko kun letereto de la kuracisto, kiu jam eksciis la tutan okazintaĵon.

«Mi suturis la ventron de la kanajlo per dika fadeno, — skribis Alkandro, — se ne malhelpos la graso, li vivos». Kaj la lidiano vere restis viva. Post tri semajnoj li aperis ĉe Lizipo kun plendo pri Tais, montrante la abomenan cikatron, oblikve kaj kurbe dissekcantan lian dorlotitan korpon. Tais decidis rakonti ĉion al la urbestro. La lidiano estis elpelita kun malpermeso aperi en Ekbatano, Suzo kaj Babilono.

En la sekva tago post la atako Tais vokis al si Eris-on kaj renkontis la sklavinon starante, neordinare serioza kaj severa.

En oportunaj foteloj, faritaj en Babilono, sidis kun mienoj de juĝistoj Lizipo kaj Kleofrado. Laŭ tremo de la naztruoj Tais rimarkis kaŝitan maltrankvilon de la nigra pastrino.

— Mi atestas antaŭ du respektataj kaj de ĉiuj konataj civitanoj, aĝaj pli ol tridek jarojn, — prononcis la atenanino la leĝan formulon, — ke tiu virino, nomata Eris, ne estas mia sklavino, sed estas libera, nenion ŝuldas al iu ajn kaj en siaj agoj estas mastrino por si mem!

Miregigita Eris larĝe malfermis la okulojn. Ŝiaj okulblankaĵoj ŝajnis grandegaj sur la bronza vizaĝo.

Kleofrado, kiel la plej aĝa, ekstaris, kaŝante subridon en la griz-nigra barbo.

— Ni devas pririgardi ŝin, por determini maleston de ajnaj malhonorigaj markoj kaj stampoj. Sed tio ne necesas, ĉar antaŭ ne pli ol kvin tagoj ni ambaŭ vidis ŝin sen vesto. Mi proponas subskribi. — Li kliniĝis super anticipe preparita dokumento kaj strekis sian signon per eterna inko el kverkaj gajloj. Subskribinte siavice, Lizipo kaj Tais aliris al ŝtoniĝinta Eris. Lizipo per potencaj fingroj de skulptisto malfleksis kaj demetis la arĝentan braceleton super la maldekstra kubuto.

— Ĉu vi forpelas min, sinjorino? Post ĉiuj miaj ĵuroj? — malgaje diris Eris, forte spirante.

— Ne, tute ne. Nur oni ne plu povas opinii vin mia sklavino. Sufiĉas da vana portado de masko. Opiniis sin sklavino ankaŭ Hesiona, same eksa pastrino, kiel vi, sed de alia diino. Kaj nun, vi scias, la «Serpentidino» estas mia plej bona amikino, anstataŭinta por mi la belegan Egesiĥora-n.

— Kiun do anstataŭos mi?

— Vi ne devas anstataŭi iun, vi estas per si mem.

— Kaj ĉu mi vivos ĉi tie kun vi?

— Kiom vi deziros! Vi iĝis por mi proksima kaj kara homo. — La atenanino firme brakumis ŝin je la kolo kaj kisis, eksentinte, ke la korpo de la nigra pastrino rimarkeble tremas.

Du grandaj larmoj ruliĝis laŭ ŝiaj malhelaj vangoj, la ŝultroj malleviĝis, kaj suspiro elŝiriĝis post rideto, malaperinta, kiel fulmobrilo.

— Kaj mi pensis, ke venis mia morta horo, — simple, sen ajna pozo, diris la nigra pastrino.

— Kiel do?

— Mi mortigus min, por atendi sur la bordo de la Rivero!

— Kaj mi divenis vian eraron, — diris Kleofrado, — kaj observis, por malhelpi al vi.

— Ĉu ne estas tutegale — pli aŭ malpli frue? — levis la ŝultrojn Eris.

— Ne estas tutegale. Poste vi komprenus ĉion, kion ne sukcesis kompreni nun, kaj metus Tais-on kaj nin en pezajn emociojn pro stulta sendankeco.

Eris dum minuto rigardis al la skulptisto kaj subite malleviĝis sur unu genuon kaj alportis al la lipoj lian manon. Kleofrado levis ŝin, kisis en ambaŭ vangojn kaj sidigis en la fotelon apud si, kiel decis al libera virino. Tais ekstaris kaj kapsigninte al Eris — mi tuj revenos, — eliris.

— Rakontu al ni pri vi, Eris, — petis Lizipo. — Vi devas esti filino de famaj gepatroj, el bona familio laŭ ambaŭ linioj — la vira kaj la virina. Tia perfekteco, kalokagatio, estas akirebla nur en longa tajlado de generacioj. Tio estas malsama, ol talento.

— Mi ne povas, granda skulptisto! Mi scias nenion kaj nur malklare memoras iun alian landon. Oni prenis min en la templon de la Patrino de Dioj, kiam mi estis tute eta.

— Domaĝe, al mi estus interese ekscii. Sendube konfirmiĝus tio, kion ni scias pri niaj famaj belulinoj: Aspazio, Lais, Frine, Tais kaj Egesiĥora...

Tais revenis, portante sur la mano blankan eksomidon kun helblua rando.

— Surmetu! Ne ĝeniĝu, ne forgesu, ke tio estas artistoj.

— Jam dum la unua vizito mi eksentis, ke ili estas aliaj, — respondis Eris, tamen kaŝiĝante post la mastrinon.

Tais kombis Eris-on kaj surmetis ŝian belegan oran diademon. Anstataŭ simplaj sandaloj, eĉ kun batalaj ungegoj, la atenanino ordonis surmeti la belajn, el arĝentumita ledo, kies ĉefa rimeneto estis alligata per du bantoj kaj arĝentaj bukoj al tri ledaj strioj, ĉirkaŭkaptantaj la kalkanon, kaj al larĝa braceleto kun sonoriletoj sur la maleolo. La efekto estis drasta. La artistoj komencis frapadi siajn femurojn.

— Ja ŝi estas etiopa reĝino! — ekkriis Lizipo.

— Mi respondos al vi same, kiel al tiu malica lidiano. Ŝi estas ne reĝino — ŝi estas diino! — diris Tais.

La granda skulptisto ĵetis elprovan rigardon al la atenanino — ĉu ŝi ŝercas aŭ parolas serioze, ne komprenis kaj por ajna okazo diris:

— Ĉu konsentos la diino servi kiel modelo por mia plej amata disĉiplo?

— Tio estas nepra devo de diinoj kaj muzoj, — respondis anstataŭ Eris ŝia eksa mastrino.

## Ĉapitro XIII. La moro de Keo


La vivo en Ekbatano post kiam Kleofrado komencis skulpti ŝin, kaj Eĥefilo — Eris-on, ekfluis monotone. Ili ambaŭ devis ellitiĝi kun unuaj sunaj radioj. La skulptistoj, samkiel Lizipo mem, ŝatis matenajn horojn, kiam la suno estas apenaŭ leviĝinta el post la orientaj montetoj kaj nuboj super la giganta okcidenta granita montovico rozkoloriĝas kaj diskuras pro la potenco de Helioso. Eĥefilo ne hastis, laboris malrapide — kaj ne tro laborigis Eris-on. Tamen Kleofrado, kvazaŭ obsedata de sankta frenezo, laboregis furioze. La pozo, kiun li elektis, estis tre malfacila eĉ por tiom fortika virino, kiel Tais.

Lizipo, debarinta por la skulptistoj parton de la verando, plurfoje venadis por savi la amikinon.

De Ptolemeo venadis mirinde malmulte da informoj. Li ĉesis skribi longajn leterojn kaj nur dufoje sciigis pri si per buŝaj raportoj de malsanaj kaj vunditaj militestroj, revenintaj en Persujon. Ĉio iris bonorde. Ambaŭ taĉmentoj, al kiuj disiĝis la armeo, — tiuj de Hefestiono kaj de Aleksandro, per malsamaj vojoj trairis glaciajn montopasejojn de terura alto, kie homo ne povis varmiĝi kaj suferis pro dorma malviglo. Nun la trupoj estis malleviĝantaj al la strebata Induso.

Foje Lizipo forkondukis Tais-on en sian ĉambron. Tie, post skrupule kaŝita pordo, troviĝis absido kun alta fenda fenestro, rememoriginta al Tais la memfisan templon de Nejto. Blindiga radio de la tagmeza suno estis iranta tra la dika muro kaj falanta sur platon de pura blanka marmoro, reflektante al Lizipo fosteton da lumo. Severa seriozeco kaj tiu lumo sur la kapo de la skulptisto donis al li aspekton de pastro de sekreta scio...

— Nia granda kaj dieca instruisto Orfeo malkovris ovomancion, aŭ antaŭdiradon laŭ ovo. En ovaj flavo kaj blanko oni fojfoje sukcesas rekoni troviĝantan en ĝi estontecon de la birdo. Tion, kion ĝi, naskiĝinte, devas travivi en sia vivo. Certe, nur inicitoj, scipovantaj trovi signojn kaj poste diveni ilin per multŝtupaj matematikaj kalkuloj, povas antaŭdiri. Birdoj havas malsaman vivan destinon. Por tio, kion mi deziras ekscii, necesas ovo de longe vivanta kaj alte fluganta birdo, plej bone de grifo. Jen ĝi, — la skulptisto prenis el ŝafa lano grandan grizan ovon, — por helpo al ĝi estos la dua, de montara korvo! — Lizipo lerte dissekcis per akra ponardo la grifan ovon laŭlonge kaj permesis al la enhavo disflui sur la marmoro. La korvan ovon li elverŝis sur nigralakan plateton, atente rigardante al ambaŭ, komparante, ion flustrante kaj metante nekompreneblajn signojn sur randoj de la marmora plato. Ne aŭdacante eĉ moviĝeti, Tais, sen eĉ eta kompreno, observadis la okazantan.

Finfine Lizipo komencis kalkuli kaj cerbumi. Tais, ĝuante ripozon post la senkompata tiraneco de Kleofrado, eĉ ne rimarkis, kiel la suna radio ŝoviĝis maldekstren, derampante de sur la tabulo. Lizipo abrupte ekstaris, viŝante ŝviton de sur la granda kalva frunto.

— La hindujan ekspedicion atendas fiasko!

— Kio? Ĉu ĉiuj pereis tie? — rekonsciiĝis Tais, ŝin ne tuj atingis la senco de la vortoj, diritaj de la skulptisto.

— Pri tio ne estas kaj ne povas esti indikoj. La fluo de la sorto estas malfavora, kaj la spaco, kiun ili intencas trairi, en la realo estas netrairebla.

— Sed Aleksandro ja havas mapojn, lertajn geografojn, kriptiojn, navigaciistojn — ĉion, kion povis doni al li la helena scienco kaj gvidado de la granda Aristotelo.

— Aristotelo evidentiĝis blinda kaj surda ne nur al la antikva saĝo de Azio, sed eĉ al la propra scienco de helenoj. Tamen, tiel ĉiam okazas, kiam glora, fama homo, sukcesinta sur sia vojo, forgesas, ke li estas nur disĉiplo, iranta laŭ unu el multaj vojoj de ekkono. Forgesas neceson resti vidkapabla, konservante en la memoro la antikvecon, komparante kun ĝi la novon.

— Kion do li forgesis, ekzemple?

— Demokriton kaj Anaksimandron Miletan, la pitagoristojn, Platonon, kiuj instruis, konsente kun niaj orfeismaj legendoj, ke la Tero estas duonglobo aŭ eĉ globo. Tial ĉiuj kalkulitaj por la plata Tero distancoj de la mapo de Hekateo estas malĝustaj. Eŭdokso Knida, loĝinta en Egiptujo, kalkulis laŭ stelo Kanopo amplekson de la globo de Geo kiel 330 stadioj laŭ cirklo. Tiuj saĝuloj skribis, ke distancoj ĝis steloj estas neimageble grandaj por la homa menso, ke ekzistas malhelaj steloj kaj ekzistas multegaj teroj loĝataj, simile al nia Geo. Ke, krom la konataj planedoj, ekzistas ankaŭ malproksimaj, kaj ni ilin ne povas vidi per niaj okuloj, kiel ne ĉiu vidas la kornojn de la planedo de Mateno, dediĉita al via diino.

Tais retrorigardis maltrankvile, kvazaŭ timis ekvidi post la dorso iun el kolerigitaj olimpanoj.

— Kiel do povis ekscii Demokrito pri planedoj, nevideblaj por li?

— Mi pensas, de instruistoj, posedintaj sciojn de antikvuloj. En unu babilona templo oni montris al mi malgrandan turon kun kupra kupolo, turniĝanta sur dika akso. En la kupolon estis enmuntita fenestro el konveksa peco de travidebla kristalo, bonege polurita. Tiu ronda fenestro, kun diametro je tri podesoj, estis nomita en la antikveco, jam fare de ĥaldeoj, la Okulo de la Mondo. Tra ĝi en la nokta ĉielo pastroj sukcesis vidi kvar nanajn steletojn ĉe la plej granda planedo kaj vidis verdetan planedon pli malproksime ol la morna Krono. Vidis ĝin ankaŭ mi...

— Kaj ĉu Aristotelo nenion sciis pri tio?

— Mi ne povas diri al vi: ĉu li ignoris aŭ ne sciis. La unua estas pli malbona, ĉar krima por filozofo! Ke la Tero estas globo — li skribas mem, tamen lasis Aleksandron nescianta.

— Kion do ankoraŭ ne scias la instruisto de Aleksandro?

— Vi faras demandon, neallaseblan por orfeisto, kredanta je senlimeco de la mondo kaj ekkono!

— Pardonu, instruisto! Mi estas malklera kaj ĉiam penas ĉerpi el la fonto de viaj scioj.

— Aristotelo devus scii, — mildiĝis Lizipo, — ke antaŭ kelkaj jarcentoj fenicoj laŭ ordono de egipta faraono faris maran vojaĝon ĉirkaŭ tuta Libio, malŝparinte por tiu heroaĵo du jarojn kaj duonon, kaj pruvis, ke Libio estas insulo, per sia grandeco superanta ajnan imagon. Ili ne renkontis randon de la mondo, diojn aŭ spiritojn, nur la suno komencis fari strangajn aferojn sur la ĉielo. Ĝi leviĝadis en tagmezo rekte super la kapo, poste la ombro iĝis denove klina, kvankam la maristoj plu direktis sin suden. Poste la suno komencis leviĝi ne ĉe la maldekstra, sed ĉe la dekstra mano.

— Mi ne komprenas, kion tio ĉi signifas?

— Antaŭ ĉio tion, ke ili ĉirkaŭiris Libion kaj turniĝis norden, navigante ĉiam laŭlonge de la bordoj. Kaj la ŝanĝiĝo de la tagmeza punkto de la suno dum ilia vojaĝo jen al la sudo, jen al la nordo diras pri unu afero, kiun jam delonge sciis la orfeistoj kaj pastroj de Hindujo kaj Babilono, elektintaj radon simbolo de la mondo.

— Sed ankaŭ sur la mapoj de Hekateo la Tero aspektas rado!

— Plata rado. La orfeistoj delonge scias, ke tiu rado estas sfero, kaj la hindoj delonge opinias la Teron globo.

— Sed se estas tiel, do Aleksandro penas atingi limojn de la mondo, ne sciante ties veran aranĝon kaj amplekson. En tiu okazo Aristotelo...

— Miloj da falsaj profetoj trompadis milojn da reĝoj, certaj pri vereco de siaj mizeraj scioj.

— Ilin necesas mortigadi!

— Ĉu vi estas tiom sangavida?!

— Vi scias, ke ne! Tiuj, kiuj predikas falsajn sciojn, ne sciante la veron, kaŭzos terurajn katastrofojn, se ilin sekvas tiaj potencaj konkerantoj kaj reĝoj, kiel Aleksandro.

— Dume Aristotelo ne alportis malfeliĉon al Aleksandro. Eĉ male. Konvinkinte lin pri proksimeco de la limoj de la mondo, li igis lin strebi per ĉiuj fortoj al tiu celo. Aleksandro havas parton de frenezo de sia bakĥa patrino. Li enmetis ĝin en siajn diecajn fortojn kaj kapablojn de militestro.

— Kaj kiam la vero malkovriĝos? Ĉu Aleksandro pardonos al li la malklerecon en geografio?

— Parte ĝi jam estas malkovrita. Ne vane Aleksandro turnis sin en Hindujon laŭ la vojo de Dionizo. Eble, li eksciis pri la Meza imperio?

— Vi intencis montri al mi homon el tie!

— Bone! Morgaŭ! Kaj nun iru al Kleofrado, aŭ li frakasos tutan mian kolekton de egiptaj statuetoj. Mi negarde lasis ilin en la ateliero.

Vere, ŝi trovis la atenan skulptiston ĵetiĝanta laŭ la verando kiel leopardo. Kaj estis punita per pozado ĝis la vespero. Eris, antaŭlonge liberiĝinta, longe atendis ŝin en la ĝardeno de Lizipo.

— Diru, sinjorino, — demandis Eris dum la revenado hejmen, — kio devigas vin obeeme servi kiel modelo, laciĝante pli forte, ol de ajna afero, perdante tiom multe da tempo? Aŭ ili donas multan monon? Mi ne kredas, ke Kleofrado estas riĉulo.

— Vidu, Eris, ĉiu homo havas siajn devojn, respektive al tio, kiel dotis lin la sorto. Ju pli alta estas la doto, des pli grandaj devas esti la devoj. Reĝo havas zorgojn pri siaj regatoj, pri prospero de sia lando, artisto devas krei tion, kio ĝojigus homojn, poeto...

— Mi ĉion komprenis! — interrompis Eris. — Oni min instruis, ke se estas donita belo, kaj pli granda, ol ĉe la amikinoj, do mia servo devas esti same granda kaj malfacila.

— Vi mem respondis al via demando. Ni estas dotitaj de Afrodito, kaj ni devas servi al la homoj, alie malaperos la dia doto, antaŭ ol estos plenumita la destinitaĵo. Ekzistas nemalmultaj skulptistoj kaj pentristoj, kiuj pagus al ni manplenon da oro por ĉiu horo da pozado, sed mi sen eĉ unu obolo estos obeema modelo de Kleofrado. Kaj ĉu vi?

— Eĥefilo demandis min, kaj mi rifuzis, sentante, ke mi servas al la Granda Patrino, kaj pro tio, kiel vi scias, oni ne rajtas preni monon. Kvankam fojfoje mi deziras multan monon!

— Por kio? — miris Tais.

— Por fari al vi donacon, karan-karan, belan-belan!

— Vi antaŭlonge faris tion, donacinte al mi vin.

— Tute ne. Vi aĉetis, pli ĝuste interŝanĝis min, kondamnitan.

— Ĉu vi ne komprenas, pastrino de la Alta Diino, de la Reĝino de la Tero kaj Fekundo? Kiel mi vin trovis kaj ricevis — tio estas hazardo. Tiel povis esti akirita ajna sklavino. Sed vi ne iĝis sklavino, sed tute alia, neripetebla kaj simila al neniu. Ĝuste tiam mi akiris vin en dua fojo, kaj vi — min.

— Mi estas feliĉa, ke vi komprenas tion, Tais! — ŝi eldiris ŝian nomon unuafoje dum ĉiuj jaroj de ilia kuna vivo.

Fojfoje okazadis, ke Kleofrado montradis sin simple homo kaj vera atenano, komunikiĝema, gaja, avida pri novaĵoj. Tia, sendube, li estis en la tago de akcepto de la gasto el malproksima Oriento, flavvizaĝa, kun okuloj eĉ pli oblikvaj kaj mallarĝaj, ol ĉe loĝantoj de la orienta foro de Azio. Lia vizaĝo havis maldikajn trajtojn kaj rememorigis pri masko, skulptita el berberisa ligno. La vesto, eluzita kaj paliĝinta, estis kudrita el dika, densa speciala materialo, seriko aŭ silko, ege rara kaj multekosta sur bordoj de Malgranda Azio kaj Fenicujo. Libera bluzo pendis sur la maldika korpo, kaj larĝa pantalono, kvankam estis karakteriza vestaĵo de barbaro, forte diferencis disde la skita, strikte kovranta la korpon. Profundaj faltoj montris kaj grandan aĝon de la vojaĝanto, kaj lacon pro sennombraj malfacilaĵoj de la vojaĝo. La malhelaj okuloj rigardis atente, akre kaj saĝe — probable, kun iom malagrabla sagaco. La komplikan nomon kun nekutimaj intonacioj Tais ne sukcesis memori. La gasto sufiĉe libere parolis en la malnova persa lingvo, amuze levante la voĉon kaj glutante la sonon «ro». Amiko de Lizipo, klera perso, facile plenumis laboron de interpretisto, kaj Lizipo kaj Tais mem jam ellernis iom kompreni la persan.

La vojaĝanto kredigis, ke pasis ok jaroj, post kiam li forlasis la patrujon, trairinte dum tiu tempo monstrajn spacojn de montoj, stepoj, dezertoj kaj arbaroj, loĝataj de diversaj popoloj. Laŭ liaj kalkuloj, li trairis, traveturis kaj tranavigis distancon trioble pli grandan, ol la trairita de Aleksandro ekde Ekbatano ĝis Aleksandrio Esĥate.

Tais kaj Lizipo interŝanĝis rigardojn.

— Se mi ĝuste komprenis la respektindan vojaĝanton, li asertas, ke post Aleksandrio Esĥate la loĝata firmaĵo — la ekumeno — etendiĝas multe pli, ol sur la mapo de Hekateo, laŭ kiu ĝis la kabo Tamaro, tie, kie grandega muro da neĝaj montoj atingas la bordon de la Orienta oceano, estas nur dudek mil stadioj, kaj neloĝataj.

La vizaĝo de la gasto montris moderan rideton.

— Mia Lando de Ĉielo, kiel ni nomas ĝin, alie la Meza, kuŝas laŭ via mezuro je dudek mil stadioj pli oriente de la Rivero de Sabloj. Da ni, ĝiaj loĝantoj, estas pli, ol mi vidis sur la tuta vojo, inklude Persujon.

— Kaj kion vi scias pri la Orienta oceano?

— Nia imperio etendiĝas ĝis ĝiaj bordoj, kaj miaj samlandanoj kaptadas fiŝon en ĝiaj akvoj. Ni ne scias, kiom granda estas la oceano kaj kio kuŝas trans ĝi, sed ĝis ĝiaj bordoj de ĉi tie estas proksimume sesdek mil stadioj.

Lizipo, ne kaŝante miron, malfermis la buŝon, kaj Tais eksentis frosteton, kurantan laŭ la dorso. Nur hieraŭ Lizipo rakontis pri la kolosaj spacoj de Libio, etendiĝintaj sude, kaj hodiaŭ la stranga flavvizaĝa homo kun senduba veremo parolas pri la neimageble grandega loĝata firmaĵo — la ekumeno. La vojaĝo de Dionizo en Hindujon, ekde la infaneco perceptata kiel ago de potenca dio, evidentiĝis malgranda kompare kun tio, kion faris tiu mezalta maljuna maldik-osta homo kun la sulkiĝinta flava vizaĝo, veninta el la landoj, kuŝantaj malproksime trans la imagitaj loĝejoj de la dioj.

Kaj la koron de Tais plenigis akra kompato al Aleksandro, kun superhoma heroeco trabatiĝanta tra hordoj da malamikoj nur por turni sin flanken, troviĝante for de la celo ankoraŭ en duoble pli granda distanco, ol la ĝis nun trairita. La disĉiplo de la granda filozofo ne suspektis, ke lin gvidas malklera blindulo. Eble, la ovomancio de Lizipo plenigis Tais-on per certeco, ke ankaŭ en Hindujo la limoj de ekumeno evidentiĝos multe pli malproksimaj, ol estas montrite sur helenaj mapoj. La mondo evidentiĝis aranĝita multe pli komplike kaj multe pli granda, ol tion pensis la kunuloj de Aleksandro kaj liaj filozofoj. Kiel ŝi sciigu tion al Aleksandro, ne deziranta aŭskulti eĉ proprajn kriptiojn, skoltintajn pri granda dezerto kaj longaj montovicoj, troviĝantaj oriente de la Tegmento de la Mondo. Se ne malhelpus skitoj, furiozaj en bataloj, li irus pluen, al la oriento, trans Aleksandrion Esĥate-n, la Fianĉinon de Morto, forportintan Leontiskon! Depreni de Aleksandro la revon — la unua el la mortemuloj atingi la limojn de la mondo — ne eblas. Kaj kie estas tiuj limoj? Milionoj da flavvizaĝaj loĝantoj de la Ĉiela imperio ĉe la Orienta oceano, juĝante laŭ la vojaĝanto kun la neprononcebla nomo, havas altajn por barbaroj sciojn kaj artojn.

Tiel pensis la atenanino, rigardante al la gasto, kiu, kunmetinte la maldikajn fingrojn, estis ripozanta en profunda persa fotelo. Li volonte akceptis inviton loĝi iom en la domo de Lizipo antaŭ ol forveturi en Babilonon, kie li deziris ekkoni la ĉefurbon de saĝuloj kaj magoj de la okcidenta Azio, kaj poste renkontiĝi kun Aleksandro.

Dum kelkaj tagoj, kiam la vojaĝanto gastis ĉe Lizipo, Tais eksciis multajn aferojn, kiujn en sia patrujo ŝi opinius fabelo. La Ĉiela imperio aperis en ne malpli profunda antikveco, ol Egiptujo, Kreto kaj Mezopotamio. La vojaĝanto parolis pri preciza kalendaro, kalkulita du mil jarojn antaŭ la konstruo de Partenono. Laŭ liaj kredigoj, la fondo de tiu ŝtato okazis ankoraŭ du mil jarojn antaŭ la establo de tiu kalendaro. Li rakontis pri lertaj metiistoj kaj artistoj, pri astronomoj, farintaj mapojn de la ĉielo, pri meĥanikistoj, kreintaj komplikajn akvodistribuajn aparatojn, neordinarajn altajn pontojn, templajn turojn el fero, porcelano kaj bronzo, pri palacoj sur montetoj, surŝutitaj per homaj manoj, pri artefaritaj lagoj, elfositaj fare de miloj da sklavoj.

Saĝuloj de la Ĉiela lando elpensis maŝinon por antaŭdirado de tertremoj kaj eksciado de lokoj, kie ili okazis. La vojaĝanto pitoreske priskribis la naturon, beligitan per laboroj de homoj, montojn kun temploj sur la pintoj, al kiuj oni alkonstruis larĝajn milŝtupajn ŝtuparojn, ĉirkaŭplantitajn per centjaraj arboj; vojojn el bluaj brikoj, kovritaj per helblua glazuro, kondukantajn al sanktaj lokoj, aleojn da alttrunkaj pinoj kun blanka ŝelo, de sama alto kaj aĝo, etendiĝantajn je centoj da stadioj.

Antaŭ la mensa vido de liaj aŭskultantoj ekstaris granda lando, ekde nememoreblaj tempoj, kiel en Egiptujo, prilaborita de la multenombra loĝantaro. Kiel en la realo vidis ili artefaritajn lagojn, kovritajn de lotusoj, rojojn, fluantajn sub bizaraj ĝiboj de ŝtonaj pontoj, glatajn vojojn-aleojn, altajn montetojn aŭ rokajn montajn pintojn, kronitajn per festonaj sveltaj turoj, tute ne similaj al la egiptaj aŭ, des pli, la helenaj.

La filo de la Ĉiela lando parolis pri lertaj kuracistoj, kuracantaj per oraj pingloj, enpikataj en dolorantan lokon.

Nekredebla ŝajnis al la helenoj mencio pri du speguloj el vitro kaj metalo, troviĝantaj en la palaco de la imperiestro. Helpe de ili kuracisto, laŭ la diro, povis pririgardi homon trae kaj trovadi ene de la korpo lokojn, trafitajn de malsano. Tais, meritinta estimon de la vojaĝanto per nesatigebla sciavido kaj per saĝaj demandoj, ricevis donace etan porcelanan tason kun neordinara blua desegno de kanoj kaj flugantaj birdoj, envolvitan en pecon da silko de admirinda ora koloro.

La atenanino ne avaris responde pridonaci la oblikvokulan saĝulon, doninte al li pladeton el nigra porcelano, kian li vidis neniam, malgraŭ multegaj trairitaj landoj. Kun divenemo de zorgema virino Tais devigis la vojaĝanton akcepti cedran skatoleton kun oraj stateroj, ĵus stampitaj kun profilo de Aleksandro laŭ modelo fare de Lizipo. La saĝulo, sendube bezonanta monon, kaj, evidente, esperinta pri helpo de Aleksandro, estis tre kortuŝita. Post Tais Lizipo same donis al li nemalgrandan monsumon por fino de la vojaĝo. Nun la flavvizaĝulo povis trankvile veturi en Babilonon kaj atendi Aleksandron dum eĉ du-tri jaroj.

Tiam li alportis al Tais orelringojn de mirinda laboro, verŝajne la lastan valoraĵon, restintan post la longa vojo. La orelringoj el travidebla pal-verda ŝtono de neordinara firmeco konsistis el ringoj kaj miniaturaj globetoj — unuj ene de la aliaj, eltornitaj el tuteca peco, sen rompo de monoliteco de la ŝtono. Pendigitaj al la oreloj sur oraj kroĉiloj, la orelringoj delikate kaj mallaŭte tintadis per resono de malproksima vento tra sekaj kanoj. Fermitaj ene de la globetoj nanaj rozetoj el facetitaj pecoj de ŝtono, nomata en la malproksima imperio «okulo de tigro», ŝanĝbrilis tra la tranĉoj per mistera luna lumo. La arto de ŝtontajlistoj de la lando de flavvizaĝuloj superis ĉion viditan de la helenoj ĝis nun, kaj devigis kredi al la rakontoj de la vojaĝanto. La atenanino longe kontempladis la laboraĵon el la neaŭdite malproksima lando, timante ofte surmetadi tian raraĵon.

La flavvizaĝulo mirigis Lizipon kaj Tais-on per legendo pri naskiĝo de la unuaj estaĵoj el la ovo, kiun la Dio de la Ĉielo Tian faligis en la Grandajn Akvojn de sur la ĉielo. Tiu legendo tre similis al la orfeismaj instruoj pri la komenco de la komencoj.

Guan-Jin, la patrino de karitato kaj ekkono, per la potenco egala al la viraj diaĵoj de la Ĉielo kaj de la Tondro, tre similis al la Granda Patrino de Kreto kaj Malgranda Azio. Fine la vojaĝanto ĉagrenis Tais-on per konvinko, ke ĉio en la mondo konsistas el du elementoj — Jango kaj Jino. Ĉio hela, taga, ĉiela estas ligita kun la vira elemento Jango, ĉio malhela, nokta, tera — kun la virina Jino. Jino devas esti en strikta obeo al Jango. Tiam la vivo estos direktata al la lumo kaj la ĉielo. Indigniĝinta Tais antaŭdiris al la flavvizaĝulo, ke lia imperio estos ĉiam sur malpli alta nivelo de spirita evoluo, ol tiuj landoj, kie la virinan elementon oni agnoskas bonefika kaj kreanta. Krome, landoj kun la subpremata virina duono de la homa gento neniam distingiĝis per heroeco kaj kuraĝo en milito kaj en lukto kontraŭ malamikoj. Sklavigo de virino neeviteble sekvigas naskiĝon de sklavaj animoj ankaŭ en viroj.

Lizipo rememorigis al la ardiĝinta atenanino pri kelkaj nomoj de Kibela, la Granda virina diino, — ekzemple, la Regantino de la Malsupra Abismo, la Reĝino de la Tero, koincidantaj kun la aspekto de Jino. Al tio Tais kolere respondis, ke la Granda Patrino havas multajn aspektojn, sed la afero estas ne en ili, sed en tiuj sekvoj de la socia aranĝo, kiujn kreis la viroj, kaj per kio ili penas pruvi sian ĉefecon. Por miro de la atenanino, la flavvizaĝulo subite velkis. La akraj fajretoj de liaj mallarĝaj okuloj estingiĝis pro malgajo. Malgraŭ tuta potenco de la lando, arto de majstroj, laboremo de la popolo, la Ĉiela regno, kiel evidentiĝis, estas disŝirata de internaj militoj kaj oftaj eksteraj atakoj de batallertaj nomadaj triboj.

Krueleco de la regantoj, malproksimaj disde la vivo de la popolo kaj indiferentaj al la ĉiamaj plagoj — rikoltomankoj, inundoj aŭ sekecoj, faras la vivon neeltenebla. Liaj samlandanoj antaŭlonge ekribelus, detronigus la malicajn regantojn kaj neniigus la kruelajn leĝojn, se ili havus pli da kuraĝo, almenaŭ tiom, kiom havas la plej malforta militisto en la armeo de Aleksandro. Aŭ tute nemulte da kuraĝo por simple disfuĝi el la lando, kie ili loĝas en denseco, tolerante mizerecon kaj maljustecon ĝuste pro la multhomeco.

La helenoj komprenis, ke la fabela imperio, kvankam portas la fieran nomon, estas neniom pli bona ol ĉiuj tiuj multaj landoj, kie prosperas tiranio. Definitive malĝojigis Tais-on ankoraŭ unu malkaŝa rakonto de la vojaĝanto. Lin instigis iri okcidenten legendo pri paradizo, loĝata de Drakoj de Saĝo, kiu troviĝis ie en la centro de Azio, en ringo de altegaj montoj. Li trairis tutan Centran Azion, ĉiujn ĝiajn ŝtonecajn dezertojn kaj venis ĉi tien, en Mezopotamion, kien okcidentaj legendoj metis alian paradizon de sennuba feliĉo. Ankaŭ ĉi tie troviĝis nenio simila. Tio estis simple fabelo, elpensita de hebreaj saĝuloj, por elirigi sian popolon el la sklava vivo en Egiptujo kaj konduki orienten.

Kvankam li ne trovis paradizon, tamen renkontis saĝon, forte diferencantan disde la tuta pensordo de lia propra popolo, — tiel konsolis sin la flavvizaĝulo.

Tais sen deziro adiaŭis al la vojaĝanto. Li rifuzis desegni ajnajn mapojn kaj indiki distancojn antaŭ ol li vidos Aleksandron.

Kaj ree la nevenkebla ĉarmo de la atenanino rompis la diskretecon de la vojaĝanto. Li konfidis al ŝi, ke anstataŭ paradizon kaj Drakojn de Saĝo li renkontis afablajn, bonkorajn homojn, loĝantajn en ŝtonaj konstruaĵoj sur ŝtupegoj de altegaj montoj, ĉe fontoj de la plej granda rivero de la Ĉiela lando — la Blua. Tiuj homoj opiniis sin sekvantoj de granda hinda saĝulo, instruinta ĉiam iri laŭ la meza vojo inter du ekstremaĵoj, inter la bono kaj la malbono, inter la lumo kaj la mallumo, ĉar ĉio en la mondo ŝanĝiĝas kun tempo. Tio, kio estas bona, iĝas malbona, kaj, male, malbono iĝas bono. Li deziris resti kiel disĉiplo de la saĝuloj, sed ili sendis lin plu okcidenten, tien, kie oni nenion scias pri la grandaj landoj de la Oriento, sed kie aperis homo, kiu kapablas kunigi la Orienton kun la Okcidento per pintoj de saĝo de ili ambaŭ. Li devas vidi tiun homon, la grandan militestron Aleksandron, rakonti al li pri vojoj kaj landoj, kuŝantaj trans la Tegmento de la Mondo, se li montriĝos tiom saĝa kaj sagaca, kiel pri tio aŭdis la sekvantoj de la Meza vojo!

— Kaj se ne? — rapide demandis Lizipo.

— Tiam mi malkovru nenion, — senpasie respondis la vojaĝanto.

— Oni povas ekscii per forto, — insistis la skulptisto.

La flavvizaĝulo malestime subridis.

— La vojo estas granda, distancoj estas gigantaj, montoj kaj dezertoj sen akvo, kun teruraj ventoj. Eta malprecizeco en indikoj montriĝos nur post jaroj, sed forkondukos je miloj da stadioj flanken, al pereo, — kaj la vojaĝanto subite ekridis per jelpeta rulanta rido.


Subite en Ekbatano aperis grandega karavano, sendita de Aleksandro el trans la plej alta montovico de Parapamizo. Ĉe la piedoj de la glacie brilantaj pintoj, duoble pli altaj, ol Olimpo aŭ eĉ pli grandiozaj, por ĉies jubilo, la makedona armeo, pli ĝuste, tiu ĝia parto, kiu estis estrata de Aleksandro mem kaj Ptolemeo, renkontis hederkovritajn montetojn. Inter ili situis urbo Niso. Kaj la hedero, kaj la nomo de la urbo estis pruvantaj, laŭ opinio de Aleksandro, ke ĉi tie haltis la dio Dionizo, fine de lia vojo en Hindujon. Loĝantoj de tiu ĉi lando, ne malhelaj, sed kun ioma kupra kolornuanco de la haŭto, ne similaj al aliaj triboj, sendube, venis el la okcidento. Miregigis la makedonojn ankaŭ multenombraj gregoj da bonega brutaro, speciale bovoj — longkornaj, grandegaj kaj makulaj. Karavanon da tiuj bovoj la reĝo senprokraste sendis okcidenten por Makedonujo. La senditoj venis en Ekbatanon, konservinte tri kvaronojn de la animaloj. Kun tremanta koro Tais kuris por spekti la bovojn, emociita pro ili pli, ol pro la letero de Ptolemeo.

La bovoj similis al la fama Kreta raso, kiu estis uzata por sanktaj ludoj. La venintoj el la okcidento, laŭ la legendo de la hinda skulptisto, povis esti kretanoj. Lizipo konsentis pri ebleco de tia interpreto. La mitoj pri Dionizo havas komencon en la antikveco, same profunda, kiel Kreto. La granda artisto aldonis, ke, eble, eĉ la vojaĝo mem de Dionizo en Hindujon estis nenio alia, ol eliro de la homoj, saviĝintaj el Kreto. La atenanino eksaltis pro admiro kaj kisis Lizipon pro la interesa rezono.

Tais kun peno deŝiris sin de kontemplado de la belegaj bovoj. Ili ripozos dum du monatoj sur monta Ekbatana paŝtejo antaŭ la plua transiro ĝis Tiro kaj navigado al la patrujo de Aleksandro.

Ŝi veturis hejmen por legi la leteron de Ptolemeo. Liaj mesaĝoj el Sogdujo kaj Baktrio reflektis akumuliĝintan incitiĝon kaj lacon. La lasta letero, male, rememorigis pri la antaŭa Ptolemeo. Sen gajaj revoj, antaŭsentante estontajn laborojn, la militestro, iĝinta la ĉefo de la konsilistoj de Aleksandro, atendis baldaŭan finon de la militiro.

Vere, post festoj en Niso kaj fulmorapida preno de montara fortikaĵo Aorno ili preteris tripintan monton Meron, laŭ kalkuloj de geografoj kaj navigaciistoj tre proksiman al la limoj de la ekumeno, kaj malleviĝis en Svaton. Ĉi tien venis sendito de Hefestiono, pasiginta siajn kavaleriajn kaj infanteriajn trupojn kaj trajnojn sub estrado de Kratero sur la bordon de Induso. Hefestiono komencis, kiel kutime, konstruadon de flosanta ponto trans la riveron, ne tre larĝan ĉi tie, kiu, laŭ opinio de Aristotelo kaj Aleksandro, estis fluanta al la Orienta oceano. Nearĥo kun kavalerio de agrianoj hastis tien, kolektinte ĉiujn lertajn en ŝipkonstruado fenicojn, ionianojn kaj kipranojn, por konstrui ŝipojn por navigado orienten.

La plano de Aleksandro estas simpla: transirinte Induson, la armeo trairos ankoraŭ du-tri stadiojn da firmaĵo, neloĝata ĝis la bordoj de la oceano, kaj la floto de Nearĥo estos preta al transportado de ĉiuj tra la oceano okcidenten, en Nilon kaj Aleksandrion en la Interna maro. «Atendu nin nun ne el la oriento, sed el la okcidento, — skribis Ptolemeo, — ni navigos en Tiron, kaj tra Damasko laŭ la «reĝa vojo» venos en Babilonon. Ne pli ol duonjaro necesos por tio, kvankam eblas haltoj sur la vojo. Kun favoro de Afrodito, ok monatojn post ricevo de mia letero ekveturu por renkonti en Babilonon. Tio estos la fino de la aziaj militiroj, tute, por ĉiam. Poste ni militos nur en la Interna maro, konkerante Libion, Kartagon, italiajn urbojn — ĉion ĝis la Heraklaj Kolonoj!

Kun ni konsentas navigi en Egiptujon ankaŭ novaj kavaleriaj taĉmentoj el persa nobelaro, kaj bonegaj rajdaj arkpafistoj el Sogdujo kaj Baktrio. Ni sukcesis formi kavalerion ne malpli bonan, ol la heroaj tesalianoj. Viaj adorantoj argiroaspidoj tiel konsumiĝis en bataloj kontraŭ skitoj kaj baktrianoj, ke nun ili transiris en la gardajn trupojn de Aleksandro, aliĝinte al la Agemo kaj la hetajroj... Nur la infanterio — la falango el veteranoj — restas la sama, tamen la armeo, elkreskinta ĝis cent miloj, duone konsistas el kavalerio, kaj la signifo de la infanterio, iam la plej grava apogo en bataloj, forte malpligrandiĝis. La nefrakasebla barilo el ŝildoj kaj longaj lancoj, kiu iam ĉifadis vicojn de plej kuraĝaj malamikoj, nun, sur senfinaj ebenaĵoj aŭ en labirinto de montaj valoj, estis pripafata el malproksime fare de ventorapidaj rajdaj arkpafistoj. Aleksandro sukcesis dum nur jaro kaj duono rekonstrui la armeon konforme al la kondiĉoj de milito en Azio.

Promociiĝis novaj militestroj, inter ili Seleŭko, altega kaj pli forta, ol Nigra Klejto, sed gaja kaj multe pli saĝa, ol la malfeliĉa frato de Lanisa».

Ptolemeo skribis, ke ju pli ili moviĝas en Hindujon, des pli altaj iĝas montoj, des pli multe da neĝoj kaj glaciaroj renkontiĝas sur malfacile traireblaj montopasejoj, des pli rapidaj estas riveroj, ŝtopitaj de grandegaj ŝtonoj. Aleksandro vidis en la pligrandiĝantaj malfacilaĵoj antaŭsignon de proksima fino de la militiro. Ĝuste tiel devus esti baritaj la limoj de la Mondo, neatingeblaj por la simplaj mortemuloj. Trans tiuj baroj loĝas duondioj, en ĝardenoj, kie kreskas arboj kun fruktoj de Eterna Saĝo, sur bordoj de Akvoj de Vivo, en kies sino ripozas la suno. Trinkado de tiuj akvoj donadis senmortecon al dioj aŭ titanoj. Kaj ĉu ne estas titanoj la loĝantoj mem de la lastaj limoj de la mondo?

Aristotelo sendis kun specialaj kurieroj siajn novajn rezonadojn por la disĉiplo. Aleksandro, certe, ne sukcesis ilin legi dum la malfacila iro al altaĵoj de Parapamizo kaj Baktrio. Nun li estis pripensanta la skribaĵojn de la granda filozofo kaj konfidis siajn dubojn al Ptolemeo. Aristotelo antaŭe ĉiel instigadis la strebojn de la militestro orienten, renkonten al la ĉaro de Helioso, sed en la lastaj verkoj li estis avertanta Aleksandron kontraŭ senrezerva fido al la antikvaj mitoj, al kiuj tiel emis la filo de Olimpia. Aristotelo skribis, ke apenaŭ Aleksandro renkontos supernaturajn estaĵojn, ĉar neniu el seriozaj vojaĝintoj renkontis di-similajn homojn aŭ homsimilajn diojn en la tuta konata ekumeno.

Aleksandro nur subridis. Por li la spuroj de Dionizo, trovitaj de li en Niso, ŝajnis pli konvinkaj ol la sofismaj rezonadoj de la maljuna saĝulo...

Ptolemeo ankoraŭfoje rememorigis Tais-on pri la renkontiĝo en Babilono kaj petis ne veturigi tien, en la varmegan klimaton, la filon. Li promesis rakonti multon interesan pri la landoj, neniam viditaj eĉ de la mitaj herooj. Jam nun li trairis pli malproksime, ol Dionizo, kaj la navigado de la argonaŭtoj en Kolĥidon, laŭ kalkulo de Nearĥo, estis trioble malpli longa, ol la vojo, trairita de la armeo sur firmaĵo tra obstakloj multe pli malfacilaj kaj rezisto de malamikoj multe pli grandnombraj.

Ptolemeo skribis el la valo de Svato, kie matenaj nebuloj brilas per milionoj da perloj super boskoj da malaltaj arboj, kovritaj de dens-rozkoloraj floroj. La rapida rivero portas smeraldan akvon sur lilaj ŝtonoj, la bordojn kadras intens-bluaj floroj, per larĝa bordero, etendiĝanta ĝis malkrutaj deklivoj, prikreskitaj de arboj de nekredeblaj ampleksoj, kiaj neniam renkonteblas en Helenujo kaj povas esti kompareblaj nur kun cedroj de Fenicujo kaj Kilikio. Sed tiuj kreskas larĝen, dum tiuj ĉi — alten, levante siajn malhel-verdajn pintojn sur duonstadian alton. Kaj ĉi tie, same kiel antaŭe, piceoj kaj pinoj estis tre similaj al la makedonaj, kaj la koro subite premiĝadis pro sopiro pri la hejmaj montoj. Tais akre bedaŭris, ke ŝi ne partoprenas la eksterordinaran vojaĝon, sed ŝi baldaŭ konsoliĝis, kompreninte, kiom absurde, nenecese kaj ĝene por Ptolemeo estus gardi ŝin en la ekspedicio, malfacila eĉ por harditaj viroj de elstara forto. Kaj jam ne ekzistas ŝiaj fidelaj tesalianoj kaj la kara Leontisko, ĉiam preta helpi.

Ptolemeo skribas pri Roksana, akompananta la reĝon. Sed ŝi ja estas edzino de la granda militestro, dieca Aleksandro! En ŝia dispono estas la tuta armeo, kaj se ŝi koncipus de la reĝo, do ajna militisto fordonos sian vivon, por defendi la heredanton de la nevenkebla reganto de Azio!

Sed kio estas Tais? Hetajro, kies amon Aleksandro kaj deziras kaj fuĝas, malakceptante publike. Edzino de Ptolemeo, sed post kiomaj amoratinoj de tiu kolektanto de belo? Eĉ la gaja tono de la letero pensigas pri tio, ke Ptolemeo trovis en Baktrio kaj en valoj de Induso belajn junulinojn kaj kolektis bonan predon de juvelŝtonoj. Certe, el la lasta ion ricevos ankaŭ ŝi... evidente, kiel elaĉeton pro la unua?

Ne, Ptolemeo scias pri ŝia indiferenteco, fojfoje suferante pro tiu signo de manko de amo. Tamen, tio estas eĉ oportuna por li...

Ankoraŭ ne sukcesis la bovoj de Dionizo grasiĝi sur la paŝtejoj de Ekbatano, kiam aperis Hesiona, nenion sciinta pri Nearĥo kaj kun avido releginta la leteron de Ptolemeo. Estis klare, ke la Kreta flotestro ree trafis sur sian terenon de navigaciisto, mapisto kaj ŝipkonstruanto. La «serpentidino» jam refortiĝis post malfacilaĵoj de la kuna vivo kun la malkvieta maristo kaj en sia babilona rozkolora vesto iĝis bela kiel antaŭe. Tais invitis ŝin al Lizipo, sed Hesiona preferis en matenaj horoj, kiam la skulptistoj laboris, resti hejme kaj okupiĝi pri Leontisko. Por malplezuro de la atenanino, aldoniĝis ankoraŭ unu seninfana adorantino de ŝia filo. Nearĥo ne deziris infanojn, opiniante, ke li ne povas esti patra apogo en sia nefidinda sorto de maristo. Al la demando de Hesiona, kion li pensas pri ŝi mem, Nearĥo, avare ridetante, respondis, ke ŝi estas sufiĉe saĝa, bela kaj riĉa, por en okazo de lia pereo zorgi pri si. Hesiona penis komprenigi al la kretano, ke, krom riĉo, ŝi bezonas de li multon, ĝuste de li kaj de neniu alia en la mondo. La flotestro diris al la tebanino, ke ŝi estas tute libera, tamen li ĝojos, ke ŝi atendos lian revenon, ĉar, por lia miro, li nenie trovis virinon pli bonan, ol ŝi.

— Do, ĉu vi serĉis? — demandis Hesiona.

— Ni ĉiuj ne rezignas okazon, — levis la ŝultrojn la maristo.

Iom post iom la tebanino komprenis, ke la koramiko same estas obsedata de revoj pri la virga Oceano, kiel la amiko de lia infaneco Aleksandro. Aleksandro ne sentis sin bone sen Nearĥo kaj penis ĉiam trovi por li aferon apud si, nomante lin la ĉefa navigaciisto de sia armeo. Rezulte Hesiona tiel longe restadis sola en granda domo, ke ŝi komencis pensi pri divorco kun sia fama edzo, malaperinta en neatingebla foro.

La «serpentidino» demandis, kiel paciĝas Tais kun eĉ pli longaj forestoj de Ptolemeo. La amikino, kiel antaŭe, respondis, ke ŝi ne bezonas Ptolemeon tiel, kiel Hesiona Nearĥon.

— Mi atendas lin nun kun granda malpacienco, — diris Tais, — pro la filo. Dum vi kaj similaj al vi ne malbonigis lin definitive, Leontiskon necesas deŝiri de la patrina hejmo.

— Vi sopiros! — ekkriis Hesiona.

— Ne pli kaj ne malpli, ol ajna helena patrino de militisto, atleto, politikisto, konstruisto... kaj por mildigi la sopiron mi faros knabinon. Tiu estos ĉe mi dek ok jarojn, ĝis tiam ankaŭ mi finos miajn vagadojn kaj limigos miajn strebojn per la hejmo.

— Ĉu per la hejmo de Ptolemeo?

— Apenaŭ. Ju pli aĝa estos li (kaj mi, certe), des pli junaj iĝados liaj amatinoj. Kaj por mi estos malfacile toleri brilantan junecon apude, kiam mi jam ne havos, per kio konkurenci kun ĝi, krom la fama nomo kaj la stato. Se al virino restas nur nomo kaj stato, do ŝia antaŭa vivo estas finita. Tempas komenci alian...

— Kian?

— Kiel mi povas scii? Vi demandos min pri tio post dek kvin jaroj.

Hesiona, ekridinte, konsentis, ne suspektante, ke la sorto preparas al ili tute malsamajn kaj neordinarajn vojojn, kiuj disirigos ilin baldaŭ kaj por ĉiam.

La amikinoj promenadis rajde sur siaj antaŭaj ĉevaloj, kaj por Eris ili aĉetis nigran kiel nokto, sen eĉ unu makuleto, partujan virĉevalon. Eris, fariĝinte elstara rajdistino, sukcesadis regi la koleran kaj fortan ĉevalon, sed ne povis rajdi apud Hesiona kaj Tais, kaj tenadis sin malantaŭe. Vespere ili leviĝadis sur montojn laŭ deklivoj, kovritaj de artemizio kaj timiano, kie elstaris glatigitaj de vento eĝoj kaj maloftaj ŝtupoj el densa malhela ŝtono. Lasinte la ĉevalojn paŝtiĝi, la tri virinoj elektadis platan grandan ŝtonon kaj sterniĝadis sur ĝi, sentante amikan varmon de la roko, sorbinta la sunon. De supre, el la arbaro, rezina aromo estis miksiĝanta kun freŝa kaj akra odoro de herboj en facila blovo de malvarmeta vento, fluganta laŭ la ŝtonriĉa valo. La grandega neĝa pinto frue ŝirmadis la sunon okcidente, kaj la kareso de la ŝtona varmo estis tre konvena. Fojfoje malfortaj steletoj sukcesadis ekbruli en la krepuska ĉielo, kaj briaso — grandega dezerta gufo — ululadis po kelkfoje, antaŭ ol la rajdantinoj ekiradis hejmen tra la sep pordegoj de la urbo ĝis ties alta parto, kie loĝis privilegiitaj urbanoj.

Ĉiu el la amikinoj kondutis siamaniere en tiuj silentaj montaj kunvenoj. Eris sidiĝadis, brakuminte la genuojn kaj apogante per ili la mentonon, rigardadis al dentigitaj rokoj de la montaro aŭ al flagretanta perla nebulo de fora stepo. Hesiona alrampadis al la rando mem de la elstaraĵo, pendanta super la valo, kaj, kuŝante sur la ventro, atente rigardadis al montaraj kaproj, observadis ludon de akvo en rojo sur la fundo de la intermontejo, gvatadis venon de marmotoj, kiel arbostumpetoj aperantaj apud siaj truoj, interfajfante kun najbaroj. Tais ekkuŝadis sur la dorson, disĵetinte la manojn kaj fleksinte unu genuon, rigardadis en la ĉielon, kie naĝis maloftaj malrapidaj nuboj kaj aperadis potencaj grifoj. Kontemplado de la ĉielo rigidigadis ŝin, kaj Hesiona, strabe observante tiun, kiun ŝi opiniis la modelo de la virino, miradis pri ŝanĝiĝado de esprimoj sur ties vizaĝo ĉe plena senmoveco de la korpo. Tio rememorigadis al ŝi la misteran arton de la egiptoj, kiuj scipovis doni ŝanĝiĝon de humoroj eĉ al statuoj el malmola polurita ŝtono.

Tais, rigardante en la ĉielon, jen subite iĝadis senzorge gaja, tuj ŝanĝiĝante al personigo de profunda malgajo, jen per esprimo de minaca persisto defiadis la sorton, per apenaŭ percepteblaj movoj de la lipoj, la palpebroj, la brovoj kaj la naztruoj de sia rekta, kvazaŭ glatigita per ŝtonĉizista liniilo, nazo kun Kreta kaveto ĉe la brovoj, kiu estis mildiganta la pezan nazradikon de la klasika helena tipo.

Foje, kiam Tais ŝajnis al Hesiona pli malgaja kaj pensema, ol ĉiam, la tebanino kuraĝis demandi:

— Ĉu vi plu amas lin?

— Kiun? — ne turnante la kapon, demandis Tais.

— Aleksandron, ĉu ne li estas via plej granda amo?

— Lizipo iam diris al mi, ke sperta skulptisto povas per samaj linioj montri karnon, potencan kaj pezan, kiel rokpeco, kaj povas enmeti en sian verkon neordinaran forton de interna fajro kaj deziro. En unu sama bildo... preskaŭ en unu.

— Mi ne tute komprenis vin, sovaĝiĝis mi inter marĉoj kaj ŝipkonstruistoj, — ridetis Hesiona. La atenanino restis serioza.

— Se homo deziras sekvi diojn, do lia amo devas esti same libera, kiel ilia, — daŭrigis Tais, — sed tute ne kiel nesuperebla forto, premanta kaj disŝiranta nin. Sed strange, ju pli forte ĝi ekposedas siajn viktimojn, ju pli malfortaj estas ili antaŭ ĝi, en plena sklaveco de siaj sentoj, des pli alte levas poetoj tiujn mizerajn homojn, pretajn al ajnaj humiliĝoj kaj malnoblaĵoj, mensogo, murdo, ŝtelo, ĵurrompo... Kial estas tiel? Ĉu tion deziras la lumporta kaj arĝentkrura Afrodito?

— Mi komprenis. Vi havas nenian esperon, ĉu?

— Mi scias delonge. Nun eksciis ankaŭ vi. Do por kio mi ploregu sub la stelo, kiun tutegale ne eblas demeti de sur la ĉielo? Ĝi plenumos la vojon, destinitan al ĝi. Kaj mi plenumu la mian.

La tebanino ne plu revenadis al la demando pri amo de Tais.

Ili vizitadis simpoziojn, kiujn persoj, inspiritaj de ekzemplo de artistoj, ege ekŝatis. Krom Eris, kiu kategorie rifuzis rigardi al homoj, multe manĝegantaj, drinkantaj kaj malmulte dancantaj.

Tais same konfesis al Hesiona sian abomenon al la aspekto de multe manĝantaj homoj. Ĉi tie montriĝis malsameco de la helena kaj la azia eduko. Tais ekde la infaneco estis tre sentema al ajna manifestado de krudeco, kaj nun ŝi iĝis tute netolerema. Sensenca rido, trivialaj ŝercoj, malmoderaj manĝado kaj drinkado, avidaj rigardoj, kiuj antaŭe glitadis ne tuŝante, nun incitadis ŝin. La atenanino decidis, ke ŝi komencas maljuniĝi. Viglaj konversacioj, varmigitaj de vino, poeziaj ekspromtoj kaj amoraj dancoj komencis ŝajni bagateloj. Kvankam iam kaj ŝin, kaj la orharan spartaninon oni nomadis reĝinoj de simpozioj.

— Tio estas ne maljuneco, mia bela amiko, — diris Lizipo al la demando de la atenanino, facile pinĉinte ŝian glatan vangon, — nomu tion saĝeco aŭ matureco, se la unua vorto ŝajnos al vi tro gravmiena. Kun ĉiu jaro vi ĉiam pli malproksimiĝos disde junulaj amuzoj. Pli larĝa iĝos la rondo de viaj interesoj, pli profunda — postulemo al vi mem kaj al homoj. Nepre unue al vi mem, kaj nur poste al aliuloj, alie vi iĝos orgojla aristokratino, malriĉa en la koro kaj en la menso... tiam vi mortos... Ne fizike! Kun via sano vi povas vivi longe. Mortos en la animo, kaj sur la tero irados nur la ekstera aspekto de Tais, sed esence — la kadavro. Vi apenaŭ scias, kiom da tiaj mortuloj, aŭ pseŭdaj vivuloj, tretas la vizaĝon de Geo. Ili estas malpli bonaj ol vivuloj, ĉar ili malhavas konsciencon, dignon kaj bonkorecon — ĉion, kio konsistigas la fundamenton de la homa animo kaj kion strebas veki, plifortigi, eduki artistoj, filozofoj, poetoj.

— Kion do faras en la vivo la mortintaj animoj?

— Ili malhelpas vivi al la vivuloj, ekstere ne diferencante de ili. Sed ili estas nesatigeblaj en vanaj kaj plej simplaj deziroj: manĝo, drinko, virinoj, potenco super aliuloj. Kaj atingas tion per ajnaj rimedoj... ĉu konas vi la kunulinojn de Hekato?

— Ĉu lamiojn, mormojn aŭ kiel oni ankoraŭ nomas ilin? Tiujn, kiuj iradas kun ŝi en noktoj kaj trinkas sangon de renkontitoj sur vojkruciĝoj? Vampirojn?

— Tio estas vulgara popola simbolaro. Sed en la sekreta scio la kreaĵoj de Tartaro, suĉantaj vivan sangon, estas ĝuste la mortintaj nesatigeblaj homoj, pretaj preni kaj preni ĉion, kion eblas, el civito, komunumo, homoj fremdaj kaj proksimaj, bati ĝis morto sklavojn en malfacila laboro, nur por ricevi pli da oro, arĝento, domoj, ĉevaloj, novaj sklavoj. Kaj ju pli ili prenas, des pli avidaj ili iĝas, elsuĉante sangon de siaj subuloj, esprimitan en aĵoj, mono, sklavoj.

— Terure vi parolas, instruisto! — Tais eĉ froste movis la ŝultrojn. — Nun mi nevole atente rigardos al ĉiu...

— Tiam la celo de miaj vortoj estas atingita.

— Kion do oni faru kun tiuj vivantaj mortuloj?

— Ilin, certe, endus mortigi, senigante je la falsa viva aspekto, — pensinte, diris Lizipo. — La malfeliĉo estas en tio, ke rekoni ilin povas nur raraj homoj, atingintaj tian alton de la koro, ke mortigi ili jam ne kapablas. Mi pensas, ke definitiva forigo de vampiroj estas afero de malproksima estonteco, kiam ekregos la homonojo kaj nombro de la kalokagatoj kreskos multoble.

Tais, afliktita kaj pensema, ekiris en la atelieron. Kleofrado estis atendanta ŝin ĉe la argila modelo. En la lastaj tagoj la skulptisto komencis prokrasti la finon de la laboro, frue forpermesadis ŝin aŭ subite haltadis, forgesante pri la pozistino kaj pensante pri io alia. Ankaŭ hodiaŭ li ne faris al ŝi la kutiman malpaciencan signon ekstari sur la kubon el peza ligno, sed haltigis ŝin per la etendita mano.

— Diru, ĉu vi ŝatas monon, atenanino? — kun severa sinĝenemo demandis Kleofrado.

— Por kio vi faris al mi tian demandon? — miris kaj ĉagreniĝis Tais. — Mi ne atendis...

— Atendu, mi ne scipovas paroli, scipovas nur labori per la manoj.

— Ne nur per la manoj, sed ankaŭ per la kapo kaj la koro, — kontraŭis Tais, — do diru, kial komencis vi paroli pri mono?

— Vidu, vi estas riĉa, kiel Frina, sed Frina estis freneze malŝparema, dum vi vivas modeste kompare kun via riĉo kaj la stato de edzino de la unua militestro de Aleksandro.

— Nun vi parolas pli kompreneble. — La atenanino faciligite suspiris. — Jen mia respondo. Mono estas ne celo, sed eblo. Se vi rilatas al ĝi kiel al forto, donanta diversajn eblojn, do vi aprezos monon, sed ĝi ne sklavigos vin. Tial mi malestimas avarulojn, tamen ne malpli abomena por mi estas stulta malŝparemo. En mono estas granda laboro de homoj, kaj ĵeti ilin estas same, kiel ĵeti panon. Tiam oni vokos koleron de la dioj kaj mem malpleniĝos, mortos, kiel diras Lizipo.

Kleofrado aŭskultis, kuntirante la brovojn, kaj subite decidiĝis.

— Mi diros al vi. Mi havas ideon muldi la statuon el arĝento, sed kolektis nesufiĉe, kaj mi ne havas tempon por atendi, kiam mi ŝparos ankoraŭ. En Hekatombejono mi iĝos sesdekjara!

— Kial vi deziras preni tiom multekostan metalon?

— Mi povus respondi al vi, kiel junulo — ĉu vi ne meritas ĝin? Mi diros alion — tio estas la plej bona verko de mia vivo kaj la plej bona modelo. Plenumiĝus la revo inde fini mian vivan vojon! Ĉu mi petu de Lizipo? Mi jam sen tio multon ŝuldas al li. Krome, tiu kreanto de atletoj kaj surĉevalaj militistoj agnoskas nur bronzon kaj, eĉ estas terure diri, uzas la telmesan alojon[30].

— Kiom da arĝento vi bezonas?

— Mi uzas ne puran metalon, sed en alojo kun dek kvar partoj da ruĝa kipra kupro. Tian arĝenton ne kovras makuloj, ne nebuligas, kiel ni diras, polva roso, ĝi tenas poluron, kiel la malhela ŝtono de Egiptujo. Por muldo mi bezonas dek du talantojn da pura arĝento, sed mi kolektis nemulte pli ol kvar kaj duonon... grandega manko!

— Kaj necesas aldoni sep talantojn kaj duonon? Bone, morgaŭ mi ordonos kolekti, postmorgaŭ sendos por ajna okazo — ok.

Kleofrado rigidiĝis, longe rigardis al sia modelo, poste prenis ŝian vizaĝon en la manojn kaj kisis al la frunto.

— Vi ne scias la prezon de via bonfaro. Tio estas ne nur grandega riĉaĵo, tio... post Hekatombejono vi komprenos. Vi devos iom stari ankoraŭ, post la muldo, kiam okazos cizelado. En ĝi estas verŝajne la ĉefa laboro de skulptisto, — finis li per tute alia — sia ordinara abrupte aferema tono, — sed rapida. Kaj mi mem tre hastas.

La sencon de la lastaj vortoj de Kleofrado Tais ne komprenis. La atena skulptisto kaj Eĥefilo finis siajn laborojn preskaŭ samtempe, la juna ioniano — je dek tagoj pli frue. Kleofrado invitis Tais-on kaj Eris-on veni pli malfrue en la domon de Lizipo, pasigi la finon de la nokto ĝis la mateno. Por ke nenio okazu al la belulinoj en tiom malfrua tempo, kelkaj amikoj venis por akompani ilin sur mallarĝaj stratetoj orienten kaj iomete pli alten de la loĝejo de Tais. La malnova duonluno estis hele prilumanta poluritajn helgrizajn ŝtonojn de la strato, donante al ili bluetan rebrilon de la ĉiela vojo inter la malhelaj muroj kaj susuranta foliaro de la ĝardeno.

Ĉe la pordo ilin renkontis Eĥefilo kaj Kleofrado en festaj helaj vestoj. Ili surmetis al siaj pozistinoj kronojn el aromaj flavaj floroj, malforte flagrantaj sub la luno kvazaŭ per propra lumo. Ĉiu prenis sian modelon je la mano kaj ekkondukis post sin en mallumon de la neprilumita domo, lasinte la akompanantojn en la ĝardeno. Ĉe la elirejo sur la verandon, priverŝitan de luna lumo, kun plene malfermitaj kurtenoj, Kleofrado ordonis al Tais fermi la okulojn. Tenante ŝin je la ŝultroj, li starigis la atenaninon en la necesan lokon kaj permesis rigardi. Same agis Eĥefilo al Eris.

Ambaŭ virinoj siamaniere esprimis sian impreson. Tais sonore ekkriis, kaj Eris suspiris profunde kaj brue.

Antaŭ ili, starante sur la pinto de unu piedo kaj ĵetante la alian malantaŭen en facila kuro, estis leviĝanta el trua, kiel ŝaŭmo, arĝento nuda Afrodito Anadiomena — kun la korpo kaj la kapo de Tais. La levita vizaĝo, la etenditaj al la ĉielo manoj kombinis ekflugon supren kaj karesan, amplenan brakumon de la tuta mondo.

Ludo de luna lumo sur la polurita arĝenta korpo donis al la diino sorĉan diafanecon. La ŝaŭmnaskita, teksita el stela lumo, aperis sur la bordo de Kipro el la maro, por levi rigardojn de la mortemuloj al la steloj kaj al belo de iliaj amatinoj, deŝirinte disde la ĉiutaga neceso de Geo kaj la malhela potenco de subteraĵoj de Kibela. Aŭreolo de anima kaj korpa pureco, karaktera por Tais kaj plifortigita multoble, vestis la diinon per milda, elinterna brilo. Ankoraŭ neniam Tais — helenino, ekde la unuaj paŝoj de la vivo ĉirkaŭita de skulptaĵoj de homoj, dioj kaj diinoj, hetajroj kaj herooj, sen kiuj neniu povis imagi Helenujon, — neniam ŝi vidis statuon kun tia potenca ĉarmo...

Kaj apud ŝi, je duonpaŝo malantaŭe, Artemiso Aksiopena, muldita el tre malhela, preskaŭ nigra bronzo, estis etendanta antaŭen la maldekstran manon, forŝovante antaŭ si nevideblan kurtenon, kaj la dekstran alportanta al ponardo, kaŝita en la harnodo sur la nuko. Lunaj rebriloj sur la necedema vizaĝo substrekis neeviteblan strebon de la tuta korpo, kiel tio konvenis al la diino — Repagantino Laŭ Agoj.

Tais, ne kapabla venki emocion, spasme suspiris. Tiu mallaŭta sono pli bone ol ajnaj laŭdoj diris al Kleofrado pri sukceso de la ideo kaj la kreo. Nur nun la atenanino rimarkis Lizipon, kiu sidis en fotelo nemalproksime de ŝi, mallarĝiginte la okulojn kaj kunmetinte la manojn. La granda skulptisto silentis, observante ambaŭ virinojn, kaj finfine kontentigite balancis la kapon.

— Vi povas ĝoji, Kleofrado kaj Eĥefilo. Du grandaj verkoj aperis al la mondo por gloro de Helenujo ĉi tie, en miloj da stadioj for de la patrujo. Vi, atenano, superis ĉion faritan de vi antaŭe. Kaj vi, disĉiplo, ekde nun ekstaris en la vicon kun la plej potencaj artistoj. Por mi estas ĝojo, ke ambaŭ diinoj estas ne truko de noveco, ne flato al ŝanĝiĝema gusto de la generacio, sed specimenoj de la origina belo, pri kiaj tiel malfacile sukcesas artistoj kaj kiaj tiel necesas por ĝusta kompreno de la vivo. Ni eksidu kaj silentu, atendante la tagiĝon...

Tais, enprofundiĝinta en kontempladon de ambaŭ statuoj, ne rimarkis, kiel malleviĝis la luno. La konturoj de la skulptaĵoj ŝanĝiĝis en la antaŭmatena krepusko. Aksiopena kvazaŭ depaŝis en ombron, Anadiomena solviĝis en la aero. Kun konsterna subiteco el post la montovico ekbrilis la rozaj okuloj de Eos — hela montara aŭroro. Kaj aperis ankoraŭ unu miraklo. La skarlata lumo ekludis sur la polurita arĝenta korpo de Anadiomena. La diino perdis la stelan senkorpecon de la luna nokto kaj montriĝis antaŭ la piaj spektantoj en lumporta potenco, preskaŭ sentata fizike. Kaj, konkurante kun ŝi en forto kaj belo de akraj kaj potencaj linioj de la korpo, Artemiso Repaganta jam ne ŝajnis minaca nigra ombro. Ŝi staris kiel militistino, strebanta al celo sen furiozo kaj kolero. Ĉiu trajto de la statuo, farita de Eĥefilo pli akre, ol la skulptaĵo de Kleofrado, estis montranta neeviteblon. La forto de la leviĝanta Anadiomena sonis kiel unu tutaĵo kun la ruĝ-nigra enkorpiĝo de la sorto. Ambaŭ flankoj de la estado — la belo de revo kaj la senceda responso pri ago — montriĝis kune tiom konsterne, ke Lizipo, balancinte la kapon, diris, ke la diinoj devas stari aparte, alie ili kaŭzos konfuzon kaj disduiĝon de sentoj.

Tais silente demetis de si la florkronon, surmetis ĝin al Kleofrado kaj humile surgenuiĝis antaŭ la skulptisto. La kortuŝita atenano levis ŝin, kisante. Eris sekvis la ekzemplon de la amikino, tamen ne fleksis la genuojn antaŭ sia multe pli juna skulptisto, sed kisis lin en la lipojn, forte brakuminte. La kiso daŭris longe. La atenanino unuafoje ekvidis la neatakeblan pastrinon kiel virinon kaj komprenis, ke ne vane riskadis kaj fordonadis siajn vivojn serĉantoj de supera feliĉo en la templo de la Patrino de Dioj. Kiam venis vico de Tais por kisi Eĥefilon, la skulptisto apenaŭ respondis la tuŝon de ŝiaj lipoj, retenante suspiron pro la freneze batanta koro.

Lizipo proponis, ke la «riton de danko de Muzoj», kiel li nomis la agon de Tais kaj Eris, oni daŭrigu ĉe la tablo, kie jam estis preparitaj nigra Ĥia vino kun aromo de rozaj petaloj, rara eĉ por la domo de «la gloro de la helena arto», kaj vazo — ojnoĥoo — kun akvo el ĵus degelinta montara neĝo. Ĉiuj levis multekostajn vitrajn kalikojn je gloro, sano kaj ĝojo de la du skulptistoj: Kleofrado kaj Eĥefilo kaj de la majstro de majstroj Lizipo. Tiuj respondis per laŭdoj al siaj modeloj.

— Antaŭhieraŭ pentristo, veninta el Helenujo, rakontis al mi pri nova pentraĵo de Apeleso, ioniano, verkita en templo sur la insulo Koso, — diris Lizipo. — Same Afrodito Anadiomena. La pentraĵo jam famiĝis. Estas malfacile juĝi laŭ priskribo. Kompari pentraĵon kun skulptaĵo eblas nur laŭ grado de influo al homaj sentoj.

— Eble, tial, ke mi estas skulptisto, — diris Kleofrado, — al mi ŝajnas, ke via portreto de Aleksandro estas pli profunda kaj forta, ol ties pentra portreto de Apeleso. Sed antaŭe, en la pasinta jarcento, Apolodoro Atena kaj Parasio Efesa scipovis per unu konturo doni belon pli altan ol multaj skulptaĵoj. Nia granda pentristo Nikio multe helpadis al Praksitelo, kolorigante marmoron per varmegaj vaksaj farboj kaj donante al ĝi sorĉan similecon kun viva korpo. Vi ŝatas bronzon, kaj vi ne bezonas Nikion, tamen oni ne povas ne agnoski, ke unio de pentristo kaj skulptisto por marmoro estas vere bona!

— La pentraĵoj de Nikio estas bonaj per si mem, — diris Lizipo, — lia Andromedo estas vera helenino per kombino de antaŭmorta kuraĝo kaj juna deziro vivi, kvankam, laŭ la mito, ŝi estis etiopa reĝino, kiel Eris. Tiu ĉi arĝenta Anadiomena povas esti pli forta kaj en majstreco, kaj en beleco de la modelo. Koncerne de la Artemiso — tia ankoraŭ ne ekzistis en Helenujo, eĉ en la Efesa sanktejo, kie dum kvar jarcentoj la plej bonaj majstroj konkuradis en kreado de aspekto de Artemiso. Sepdek ŝiaj statuoj estas tie... certe, en la pasintaj tempoj oni ne havis la modernan scipovon...

— Mi konas bonegan Artemison sur Lero, — diris Kleofrado, — al mi ŝajnas, ke en la ideo ĝi similas al la Eĥefila, kvankam estas pli frua je jarcento.

— Kia ŝi estas? — demandis Eris kun facila nuanco de ĵaluzo.

— Ne tia, kiel vi! Ŝi estas junulino, ankoraŭ ne koninta viron, sed jam disflorinta per unua veno de virina belo, plenigita de flamo de sentoj, kiam la mamoj tuj krevos pro nesatigebla deziro. Ŝi staras, same kliniĝinte antaŭen kaj etendante la manon, kiel via Artemiso, sed antaŭ grandega Kreta virbovo. La monstro, ankoraŭ obstina kaj jam venkita, komencas fleksi la genuojn de la antaŭaj kruroj.

— Laŭ malnova legendo, bovon de Kreto devas venki virino, — diris Tais, — mi dezirus vidi tian skulptaĵon. Eble, iam...

— Pli frue vi vidos la batalon ĉe Graniko, — ekridis Lizipo, aludante al la grandioza grupo el dudek kvin surĉevalaj figuroj, kiun li neniel sukcesadis fini, por malkontento de Aleksandro, kiu deziris starigi ĝin en Aleksandrio Troja.

— Mi longe hezitis, ĉu mi faru Eris-on... mian Artemison kun nuda ponardo, — penseme diris Eĥefilo.

— Kaj vi faris ĝuste, ne montrinte ĝin. Muzo povas esti kun glavo, tamen nur por rebato, sed ne por atako, — diris Lizipo.

— Aksiopena, samkiel nigra pastrino de Kibela, atakas punante, — kontraŭis Tais. — Ĉu vi scias, instruisto, nur ĉi tie, en Persujo, kie, simile al Egiptujo, artiston oni agnoskas nur kiel majstron de glorado de reĝoj, mi komprenis la veran valoron de la belo. Sen ĝi ne ekzistas anima leviĝo. Homojn necesas levadi super la ordinara nivelo de la ĉiutaga vivo. Artisto, kreante belon, donas konsolon en tomboŝtono, poeziigas la pasintecon en monumento, levas la animon kaj koron en bildoj de dioj, virinoj kaj herooj. Oni ne rajtas misformi la belon. Ĝi ĉesos doni fortojn kaj konsolojn, animan fortikecon. Nur per malgajo pri eterna pasemo de la belo, pri perdo de ĝia mallonga tuŝo ni pli profunde komprenas kaj aprezas tion, kion ni renkontas, serĉas ĝin pli fervore. Jen kial belas malgajo de kantoj, pentraĵoj kaj tomboŝtonoj.

— Vi superis vin mem, Tais! — ekkriis Lizipo. — Saĝo parolas per via buŝo. Arto ne povas forpuŝi kaj malbeligi! Tiam ĝi ĉesos esti arto en nia helena kompreno. Arto aŭ jubilas en brilo de belo, aŭ sopiras pri ties perdo. Kaj nur tiel!

Tiujn vortojn de la granda skulptisto, artisto de nekoruptebla honesteco, por ĉiam enmemorigis la kvar homoj, renkontintaj la sunleviĝon en lia domo.

Tais bedaŭris pri foresto de Hesiona, sed, pripensinte, ŝi komprenis, ke en tiu eta festo devis ĉeesti nur la artistoj, iliaj modeloj kaj la ĉefa inspirinto de la tuta laboro. Hesiona ekvidis la statuojn en la sekva tago kaj ekploris pro admiro kaj stranga maltrankvilo. Ŝi restis pensema, kaj nur nokte, ekkuŝante por dormi en la ĉambro de Tais (la amikinoj faradis tiel, kiam deziris ĝissate konversacii), la tebanino sukcesis kompreni sian humoron.

— Ekvidinte tiom harmoniajn kaj spiritajn verkojn, mi subite eksentis timon pri ilia sorto. La sorto, same nefidinda, kiel estonteco de ĉiu el ni. Sed ni vivas tiel mallonge, dum tiuj ĉi diinoj devas esti eterne, pasante tra estontaj jarcentoj, kiel ni tra kontraŭa facila vento. Tamen Kleofrado... — Hesiona eksilentis.

— Kio Kleofrado? — demandis emociita Tais.

— Muldis vian statuon el arĝento anstataŭ bronzo. Oni ne povas dubi pri bonegeco de tia materialo. Sed arĝento — ĝi estas multekosta per si mem, ĝi estas mono, prezo de tero, domo, brutaro, sklavoj... nur potenca civito aŭ reganto povas permesi, ke dek du talantoj kuŝu sen uzo. Multegaj malriĉuloj, ŝatantaj belon, pli volonte permesus forhaki al si la manon, ol atenci la skulptaĵon. Sed kiom ekzistas da avidaj fiuloj, cetere ne kredantaj je niaj dioj? Ili sen hezito forhakos la manon de Anadiomena kaj, kiel pecon de senviva metalo, portos al vendisto!

— Vi maltrankviligis min! — diris Tais. — Mi vere ne pensis pri ŝanĝiĝema sorto ne nur de homoj, sed de tutaj regnoj. Mi kaj vi vidis dum la nemultaj jaroj de la militiroj de Aleksandro, kiel disfalas malnovaj fundamentoj, miloj da homoj perdas siajn lokojn en la vivo. Sortoj, gustoj, humoroj, rilato al la mondo, al aĵoj kaj al aliuloj — ĉio estas falema, rapide ŝanĝiĝanta. Kion vi konsilos?

— Mi nenion povas konsili. Se Kleofrado donacos aŭ vendos ĝin al iu fama templo, estos multe pli trankvile, ol se ĝin akirus iu ŝatanto de skulptarto, eĉ riĉa, kiel Midaso.

— Mi parolos kun Kleofrado! — decidis Tais.

Tiun intencon la atenanino ne sukcesis plenumi tuj. La skulptisto montradis la Anadiomena-n al ĉiuj dezirantoj. Ili venadis en la ĝardenon de Lizipo, kie la statuo estis starigita en pavilono, kaj longe ne povis deŝiriĝi de kontemplado. Poste la Anadiomena-n oni transportis en la domon, kaj Kleofrado ien malaperis. Li revenis en Hekatombejono, kiam iĝis varmege eĉ en Ekbatano kaj la neĝa ĉapo sur la sud-okcidenta montovico iĝis mallarĝa strieto, simila al nubeto.

— Mi petas vin, — renkontis lin Tais, — diri, kion vi intencas fari kun la Anadiomena.

Kleofrado longe rigardis al ŝi. Malgaja, preskaŭ tenera rideto ne forlasadis lian ordinare severan, malserenan vizaĝon.

— Se en la mondo ĉio estus aranĝita laŭ revoj kaj mitoj, do peti devus mi, sed ne vi. Kaj malsame ol Pigmaliono, krom la arĝenta diino, antaŭ mi estas la viva Tais. Kaj ĉio estas tro malfrua...

— Kio estas malfrua?

— Kaj la Anadiomena, kaj Tais! Sed tamen mi petas vin. La amikoj aranĝas simpozion omaĝe al mi. Venu nepre. Tiam ni interkonsentos pri la statuo. En ĝi estas ne nur via belo, sed ankaŭ via arĝento. Mi ne povas sola disponi pri ĝi.

— Kial tie, sed ne nun?

— Estas tro frue!

— Se vi deziras turmenti min per enigmoj, — duonkolere diris la atenanino, — do vi sukcesis en tiu malnobla afero. Kiam estos la simpozio?

— En la hebdomero. Venigu ankaŭ Eris-on... kvankam, vi ja ĉiam estas nedisigeblaj, kaj la amikinon de Nearĥo.

— En la sepa tago de la unua dekado? Do tio estos postmorgaŭ?

Kleofrado silente kapjesis, levis la manon kaj malaperis en profundo de la granda Lizipa domo.

La simpozio komenciĝis en frua vespero en la ĝardeno kaj kolektis ĉirkaŭ sesdek homojn de diversa aĝo, preskaŭ senescepte helenojn, ĉe mallarĝaj tabloj, en ombro de grandaj platanoj. Da virinoj ĉeestis nur kvin: Tais, Hesiona, Eris kaj du novaj modeloj de Lizipo, ambaŭ ionianinoj, plenumantaj rolon de mastrinoj en lia eksterpatruja senedzina domo. Tais bone konis unu el ili, malaltan, kun tre alta kolo, ronda gaja vizaĝo kaj ĉiam ridetantaj pufaj lipoj. Ŝi tre rememorigis al la atenanino statuon de junulino en Delfo, ĉe la enirejo de la Sifna trezorejo de la Apolona templo. La alia, tute male al la unua, demonstris larĝajn gustojn de la mastro: alta, kun tre oblikvaj okuloj sur la longa vizaĝo, kun la buŝo, fleksita krescente, per la kornoj supren. Ŝi antaŭnelonge aperis ĉe Lizipo kaj ekplaĉis al ĉiuj per siaj malrapidaj glataj moviĝoj, per modesta aspekto kaj bela vesto el malhel-purpura ŝtofo.

Tais mem vestis sin per konsterne intenskolora flava eksomido, Eris — per la blua, kiel ĉielo, kaj Hesiona venis en stranga drapiraĵo el grizo kun bluo — vesto de suda Mezopotamio. La frakase ĉarma kvinopo okupis la lokojn maldekstre de la mastro, dekstre apud li sidis Kleofrado kaj lokiĝis aliaj skulptistoj: Eĥefilo, Leptino, Diosfo kaj Stemlo. Ree nigran Ĥian vinon alterne kun la roza Knida oni diluadis per glacia akvo, kaj la kompanio iĝadis brua. Multvorteco de oratoroj ŝajnis al Tais ne tute ordinara. Unu post la alia elpaŝadis ili, anstataŭ tostoj rakontante pri faroj de Kleofrado, pri liaj militaj heroaĵoj, pri kreitaj de li skulptaĵoj, laŭdante sen troa flato. Laŭ peto de Kleofrado la nova modelo kantis al li per vibranta malalta voĉo strangajn malgajajn kantojn, kaj Hesiona — himnon al Dindimena.

— Mi povus peti vin kanti tiel, kiel oni devas plenumi himnojn, do nuda, ĝuste kion signifas la nomo, — diris Kleofrado, dankante la tebaninon, — sed himnoj de la belo estu la dancoj, kiujn mi petas de Tais kaj Eris. Tio estas mia lasta peto.

— Kial lasta, ho Kleofrado? — demandis la nenion suspektanta atenanino.

— Nur vi kaj viaj amikinoj ne scias ankoraŭ la celon de tiu ĉi simpozio. Mi diru al vi per la versoj de Menandro: «Havas keanoj la moron belegan, fanion: Vivi malbone ne devas, kiu ne vivas en bon'!»

Tais tremeris kaj paliĝis.

— Vi ne estas el Keo, Kleofrado. Vi estas atenano!

— Mi estas el Keo. Atiko estas mia dua patrujo. Ja nemalproksime de mia insulo estas Suniono, kie la fama templo kun sep kolonoj estas levita al la ĉielo super krutaj marmoraj deklivoj, altaj je okcent ulnoj. Ekde la infaneco ĝi iĝis por mi simbolo de anima alto de kreintoj de la atika arto. Kaj veninte en Sunionon, mi el tie ekvidis la lancon kaj la kreston de la helmo de Atena Promaĥos. La bronza Virgulino, alta je dudek ulnoj, staris sur grandega soklo sur Akropolo, inter Propileo kaj Ereĥtejono. Mi alnavigis al ŝia voko, ekvidis ŝin, fieran kaj fortan, kun la svelta kolo kaj la alta, forte elstaranta brusto. Tio estis la aspekto de virino, antaŭ kiu mi kliniĝis por ĉiam, kaj tiel mi iĝis atenano. Ĉio ĉi jam ne gravas. La estonteco kuniĝos kun la pasinteco, kaj tial — dancu por mi!

Kaj Tais, obeema, kiel modelo, improvizadis komplikajn dancojn de alta majstreco, en kiuj virina korpo kreas, transformiĝante, revon post revo, fabelon post fabelo. Finfine Tais senfortiĝis.

— Rigardante al vi, mi rememoris vian atenan kromnomon. Ne nur «la Kvara Harito», oni nomis vin ankaŭ «Eriale» («Kirlo»). Kaj nun Eris anstataŭu vin.

Laŭ signo de Kleofrado Eris dancis tiel, kiel antaŭ la hindaj artistoj. Kiam la nigra pastrino rigidiĝis en la lasta moviĝo kaj Eĥefilo surĵetis sur ŝin, ardan, malpezan mantelon, Kleofrado ekstaris, tenante grandan oran tason.

— Mi iĝis sesdekjara, kaj mi ne povas fari ion pli grandan, ol la lasta Anadiomena. Mi ne povas ami virinojn, ne povas ĝui vojaĝon, naĝadon, bongustan manĝon, kanti laŭtajn kantojn. Min atendas spirite mizera, kompatinda vivo, kaj ni, keanoj, antaŭlonge malpermesis al homo iĝi tia, ĉar li devas vivi nur digne. Mi dankas vin, amikoj, venintaj por respekti min en la lasta horo. Ĝoju, ĝoju ĉiuj, kaj vi, belega Tais, kiel mi dezirus ami vin! Pardonu, mi ne povas! La statuon disponos Lizipo, mi fordonis ĝin al li. Kaj permesu brakumi vin, di-egala amiko.

Lizipo, ne kaŝante larmojn, brakumis la skulptiston.

Kleofrado depaŝis, levis la kalikon. En la sama momento ĉiuj levis la siajn, ĝisrande plenajn de vigliga vino, levis la sian ankaŭ Tais, nur Hesiona kun la okuloj, larĝigitaj pro teruro, restis stari senmove, kaj Eris estis ravite observanta ĉiun geston de la atenano.

Retroklininte la kapon, li eltrinkis la venenon unuglute, ŝanceliĝis kaj rektiĝis, apogante sin al la ŝultro de Lizipo. La kaliko kun apenaŭ aŭdebla sonoro falis sur la teron. La ceteraj gastoj akorde eltrinkis kaj ĵetis siajn kalikojn, frakasante vitraĵojn, fajencaĵojn, ceramikaĵojn. Tiujn rompopecojn oni ŝutos sub la estontan tomboŝtonon.

— Ĥajre! Facilan vojon trans la Riveron! Nia memoro estas kun vi, Kleofrado! — aŭdiĝis laŭtaj elkrioj el ĉiuj flankoj.

La skulptisto, kun griza vizaĝo, kun spontanee tremerantaj lipoj, faris lastan grandegan penon kaj larĝe ridetis, rigardante antaŭ sin per la okuloj, jam ekvidintaj la obskuron de Hadeso, kaj falis sur la teron.

En la sama momento — almenaŭ tiel ŝajnis al Tais — la suno malaperis post la montovico, kaj malpeza somera krepusko ĉirkaŭis la silente starantajn homojn.

Inter la gastoj ĉeestis du kuracistoj. Ili pririgardis Kleofradon, kuŝigis sur brankardon. Sur lian kapon oni surmetis florkronon, kiel sur venkinton en konkuro. Ja ĉu li ne trairis kiel venkinto tra laboroj de la viva vojo? En lumo de torĉoj kaj de la luno la skulptiston oni ekportis en la tombejon de helenoj kaj makedonoj, situantan alte super la urbo, en bosko da arbaj juniperoj. La malaltaj arboj per sia morna pinglaro, kvazaŭ cizelita el bronzo, estis kovrantaj nemultajn tombojn. La atena skulptisto petis enterigi lin, sed ne aranĝi sepultan fajron. La tombo estis elfosita anticipe. Sur ĝin oni metis provizoran platon, antaŭ ol la amikoj de la mortinto, skulptistoj, elpensos kaj faros tomboŝtonon.

Rekte el la tombejo la partoprenantoj de la malgaja ceremonio revenis en la domon de Lizipo, al noktomeza funebra festeno. La tempo proksimiĝis al sunleviĝo. Funebranta, laca Tais rememoris tute alian sunleviĝon, kiam ŝi admiris forton de la talento de la skulptisto, kiu ĵus mortigis sin. Kvazaŭ diveninte ŝiajn pensojn, Lizipo vokis ŝin kaj Eris-on kune kun Eĥefilo kaj kelkaj amikoj en la laborĉambron, prilumitan per alabastraj lampionoj.

— Vi aŭdis de Kleofrado, ke li donis al mi la Anadiomena-n, — diris Lizipo, turnante sin al Tais. — Ankoraŭ pli frue li diris al mi pri via malavara ofero por finado de la statuo. Tiamaniere, vi kaj mi estas kunposedantoj de la Anadiomena, heredantoj de Kleofrado. Diru, kion dezirus vi: ĉu preni la skulptaĵon al vi, lasi ĝin ĉe mi aŭ komisii al mi vendi la skulptaĵon de la diino. Ĝia kosto, ne dirante eĉ pri la materialo, estas grandega. Apenaŭ mi povos pagi vian parton. Vi, verŝajne, povos kompensi al mi la mian, sed, al mi ŝajnas, tia statuo ne konvenas al vi kaj entute al ajna homo, kiu komprenas, ke miraklon de arto kaj diinon ne eblas havi en unupersona posedo.

— Kaj vi pravas, kiel ĉiam, instruisto. Permesu al mi rezigni pri mia, kiel vi nomas, parto kaj lasi la statuon ĉe vi.

— Mia malavara Tais! — kontente ekkriis Lizipo. — Povas okazi, ke ne estos neceso pri via grandanimeco. Mi konfesu al vi, ke iam mi parolis kun Aleksandro pri la intenco de Kleofrado skulpti vin, kaj...

La koro de Tais ekbatis, ŝi profunde suspiris.

— ...kaj li diris, — trankvile diris Lizipo, — se, laŭ mia opinio, la statuo estos sukcesa, li estos la unua aĉetanto de Kleofrado. Mi tiam demandis, kial do li simple ne mendu ĝin al la skulptisto? Kaj li ĵetis al mi tian rigardon, kvazaŭ mi faris maldiskretan demandon. Mi opinias, ke vi konsentos, ke mi vendu la Anadiomena-n al Aleksandro. Li sendos ĝin en Helenujon — eble, en Atenon, eble, en Kiteron.

Tais mallevis la okulharojn kaj silente klinis la kapon, poste demandis, plu ne levante la okulojn:

— Kaj kion decidis Eĥefilo pri sia Aksiopena?

La juna skulptisto obstine diris:

— Mi lasos la Aksiopena-n ĉe mi ĝis... ĝis kiam Eris konsentos esti mia!

Eris kolere kaj laŭte respondis:

— Pri tio oni ne interkonsentas publike, kiel kun putino en bazaro. La Granda Patrino postulas nokton por sia sakramento. Tiuj, kiuj aŭdacas rompi ŝiajn testamentojn, iĝas similaj al brutoj, ne sciantaj, ke la amo estas sankta kaj bezonas preparon de la animo kaj la korpo. Ĉu vi, helenoj, forgesis la ordonojn de la Patrino de Abismo Kibela?

Tais kun mirego rigardis al la nigra pastrino. Kio devigis ŝin prononci tian tiradon? Diveninte, ŝi ridetis, kaj gajaj fajretoj glitis en ŝiaj malgajaj okuloj.

— Eĥefilo, aŭ ĉu mi prefere nomu vin Erifilo?! Se vi ne estus artisto, mi penus per ĉiuj fortoj deadmoni vin de la freneza strebo, signifanta vian pereon. Eĉ al la artisto, la kreinto de la Aksiopena, mi diras — gardu vin, gardu vin kaj ankoraŭfoje gardu vin! Vi ne atingos feliĉon, sed ekkonos Eroson, kian renkontas per kosto de morto nur raraj homoj.

— Kion vi diras, sinjorino? — abrupte turniĝis al ŝi Eris. — Ĉu vi instigas lin?

— Kial ne? Delonge tempas forĵeti la obskuron, ĉirkaŭintan vin en la templo de Kibela. Ĉu vi deziras tion aŭ ne, sed parton de vi Eĥefilo jam prenis en la skulptaĵon.

— Kaj ĉu vi proponas al mi servi al viro?

— Tute male. La viro servos al vi. Rigardu, li apenaŭ retenas sin de deziro brakumi kun petego viajn genuojn.

— Mi ne povas rompi la voton kaj forlasi vin!

— Tio jam estas via kaj lia afero — kiel veni al konsento. Kaj se ne, do vi mortigos lin, liberiginte de suferoj!

— Mi konsentas, sinjorino Tais! — kun ekluminta vizaĝo ekkriis Eĥefilo.

— Ne ĝoju, — severe interrompis Eris, — nenio okazis.

— Okazos! — certe diris Tais kaj petis pardonon de Lizipo, kiu kun intereso observis la «familian scenon».

Ĉiel ajn, post kelkaj tagoj la Artemiso Aksiopena forlasis la domon de Lizipo, aĉetita kontraŭ grandega mono kaj eĉ ne fare de heleno, sed fare de unu el la hindaj artistoj, iamaj gastoj de Lizipo. Li aĉetis la skulptaĵon por antikva templo de stranga religio, nomata Eriduo kaj troviĝanta en malaltejoj de Eŭfrato, apud la plej antikva urbo de Mezopotamio. La skulptisto ekvidis en la nomo de la templo, preskaŭ samsona kun lia amatino, speciale feliĉan antaŭsignon.

Kio okazis inter li kaj Eris, por ĉiam restis sub kovrilo de nokto. Tais, nature observema, rimarkis, ke rapidaj moviĝoj de Eris iĝis iom pli glataj, kaj la bluaj okuloj fojfoje perdadis la malvarman bluan rebrilon.

Proksimume du monatojn post la vendo de la statuo Eĥefilo venis al Tais kun malfeliĉa aspekto, petante promeni kun li en la ĝardeno. Nemalproksime de la ŝtona barilo, tie, kie la rojo el la baseno fluis tra negranda kavo, la skulptisto, neglektante sian gladitan veston, ĵetis sin en la akvon, atingantan lian zonon. Ekstarinte sur la genuojn, Eĥefilo mergis ambaŭ manojn en la fundon de la kavo kaj levis ilin kunmetitaj en duopan mankavon. Sub la suno ekbrilis grandaj rubenoj, smeraldoj, safiroj, sardoniksoj, oraj kaj arĝentaj braceletoj, zonoj, ora taso, inkrustita per turkiso.

Kompreninte la aferon, Tais ekridegis kaj konsilis al la juna skulptisto kolekti siajn donacojn en sakon, forporti hejmen kaj ne plu peni donaci al Eris ajnajn juvelaĵojn. Ŝi nenion akceptos, krom de Tais mem.

— Kial do tiel?

— Mi kaj ŝi estas ligitaj inter si per vivo kaj morto, per reciproka savo. Se vi tre deziras, donacu al ŝi sandalojn kun arĝentaj rimenetoj — la solan el vestaĵoj kaj ornamaĵoj, kion ŝi ne kapablas malakcepti. Kaj ne nur de vi, de ajnulo, kiu deziros fari al ŝi donacon.

Post la morto de la atena artisto komenciĝis nova olimpiko. La tempo iris rapide al la limdato, donita de Ptolemeo. En Ekbatano vintraj noktoj iĝis tute malvarmaj. Tais ŝatis saviĝi en la varma domo de Lizipo, kie ŝi pasigadis longajn vesperojn en konversacioj kun li kaj liaj kleraj amikoj, fojfoje oni aranĝadis negrandan simpozion sen troa manĝo kaj drinko, karakteraj por makedonoj, same kiel por multaj homoj el barbaraj popoloj.

De Aleksandro kaj liaj kunuloj tute ne venadis sciigoj. Nek karavanoj kun predo, nek trajnoj kun malsanuloj kaj vunditoj. Eble, vere la granda konkeranto sukcesis plenumi sian revon kaj eliri ekster la limojn de la ekumeno, sur la misteran randon de la mondo?

Hesiona maltrankvilis, kaj Tais komencis pensi pri vivo sen Ptolemeo, se li ne deziros reveni el la Ĝardenoj de Saĝo, ekkoninte la Akvon de Vivo. Leontisko en sia kvarjara aĝo jam kuraĝe rajdadis sur malgranda ĉevaleto, liverita el trans Iberio, de la Maro de Birdoj, kaj naĝadis konkure kun la patrino en lageto, digita en granda intermontejo inter du pintoj de la okcidenta montovico. Tais tre maldeziris forlasi la filon. Tamen ŝi devis plenumi la peton de Ptolemeo kaj lasi lin sub fidinda observo de la makedona veterano Rojko, de lia edzino kaj de la fidela al la knabo siria sklavino. Leontisko, ankoraŭ ne lerninte legi, parolis en tri lingvoj — la atika, la makedona kaj la aramea.

En la monato Gameliono Tais forlasis Ekbatanon kun Eris kaj Hesiona. Kune kun ŝi veturis Lizipo por renkonti sian patronon kaj ĉefan mendanton, kaj al li aliĝis Eĥefilo, kvazaŭ pro deziro vidi sian Aksiopena-n, ĉar Lizipo promesis veturon en Eriduon. Li ricevis nemalmulte da «leŭsa dregma drakontos» — ĵetitaj al li drakaj rigardoj, kiel nomis Tais malkaresajn rigardojn de Eris. La skulptisto kuraĝe eltenis ilin.

Babilono renkontis ilin per grandega amaso de popolo, per krioj de bazaroj, per parolado en neimageblaj lingvoj, per mikso de strangaj vestoj. Ambasadoroj el diversaj landoj estis atendantaj Aleksandron, sed de li plu ne venadis sciigoj. Eĉ pli, disvastiĝis onidiroj pri lia pereo en akvoj de Induso, poste — kvazaŭe sur montaj altaĵoj. La babilona vicreganto de Aleksandro ordonis tuj kaptadi rakontantojn kaj konduki al lia pridemando, por sub minaco de vipado aŭ eĉ dronigo ekscii la fonton de la informoj. Ĉiam ekde la disvastigantoj de onidiroj la fadenoj kondukis al eksterlandaj komercistoj aŭ politikistoj, intencantaj voki malpacon kaj, tiel aŭ alie, profiti. La onidiroj ĉesis, sed sciigoj plu mankis.

Tais, kompreninte, ke la atendo povas iĝi longa, decidis peni lui sian iaman domon en la Nova urbo, trans Eŭfrato, ĉe la pordego Lugalgiro. Por plena mirego, ŝi trovis tie ion alian. Nur la ĝardeno, la malnova ligna varfo kaj la vojeto al ĝi restis netuŝitaj. Sur la loko de la domo oni konstruis belan pavilonon, tegitan per diafana rozkolora marmoro, kun kolonoj el intense blua ŝtono kun oro, kiuj iris kiel portiko ĉe la flankoj de rektangula baseno kun pura kuranta akvo. Ĉio ĉi apartenis al Aleksandro mem kaj estis gardata de du sovaĝaspektaj skitoj, kiuj sen ceremonio pelis Tais-on for. Kolerigita Eris proponis sen prokrasto mortigi ilin pro ofendo de la sankta persono de Tais. La atenanino, kortuŝita de la pruvo de memoro de Aleksandro, kategorie ordonis al Eris fari nenion kaj, plena je rememoroj, ekiris reen en la gastejon. Finfine ĉiuj ekbatananoj ekloĝis kune ĉe Hesiona, por granda ĝojo de Eĥefilo. La urbo evidentiĝis troplenigita.

Tais trovis en Babilono ankaŭ aliajn novaĵojn. La grandega teatro de Dionizo, pri kiu ŝi sciis de Hesiona, restis ankoraŭ ne finita. La materialon por ĝi el la malkonstruita turo Etemenanko, laŭ onidiroj, elaĉetis pastroj de la templo de Marduko. Aleksandro permesis restarigi ĝin, spite al konsilo de la maljuna antaŭdiristo Aristandro. La maljunulo antaŭdiris grandan malfeliĉon — persone por la reĝo — post renaskiĝo de la malbonsigna templo. Tamen Aleksandro, ĉie penante plifortigi sian influon helpe de pastroj de diversaj religioj, ne obeis.

## Ĉapitro XIV. Saĝo de Eriduo


Finiĝis la varma babilona vintro. La proksima somero estis minacanta per varmego, plu sen sciigoj de Aleksandro. Lizipo decidis realigi la vojaĝon en Eriduon. Ŝerce la skulptisto diris, ke Eriale kaj Eris ekiris en Eriduon kun Erifilo. La kvar amikoj eknavigis malsupren laŭ Eŭfrato. Hesiona restis hejme por atendi Nearĥon, kvankam ŝi ĵuris, ke tio estos lastfoje, aŭ ŝi forlasos lin por ĉiam. La rivero sude estis disdividiĝanta en kelkajn branĉojn kaj branĉetojn, kreante grandegan marĉon, longan je duonmilo da stadioj — kontinuan maron da kanoj kaj kareksoj. Nur tre spertaj direktilistoj povis trovi en tiu labirinto la ĉefan fluejon, flankiĝantan okcidenten, kie gluecaj argiloj kaj salmarĉoj gardis la orientan randon de la siria dezerta stepo. Ili tranavigis ĉirkaŭ kvindek parasangojn, aŭ mil kvincent stadiojn, dum tri tagoj, ne albordiĝante eĉ por horo. Poste Eŭfrato fluis laŭ larĝa fluejo, direktante sin al la oriento. Post ankoraŭ dudek kvin parasangoj la rivero komencis norde ĉirkaŭiri ŝtonriĉan altan ebenaĵon, kie iam situis la originaj urboj de Mezopotamio. Marĉoj kaj salaĵoj etendiĝis sur la maldekstra bordo nord-orienten kaj norden. La senfina spaco de kvieta akvo, marĉoj kaj kanoj, loĝata de grandegaj aproj, estis atinganta la fluejon de Tigriso kaj etendiĝanta eĉ pluen, proksimume je mil stadioj.

En la kvina tago de la navigado, antaŭ vespero, ili albordiĝis al antikva, duone detruita varfo sur la dekstra bordo de la rivero, kun ŝtuparo el grandegaj rokpecoj. De tie larĝa vojo, droninta en varmega polvo, kondukis ilin komence al ruinoj de urbo de nememorebla antikveco, kaj poste, preterante ilin, pluen al la sud-okcidento al negranda urbeto sur plata monteto. Majestaj ruinoj kun mizeraj novaj loĝejoj kaj granda gastejo estis ĉirkaŭantaj tri belegajn templojn. Du el ili, pli ĝuste, unu, pli bone konserviĝinta, rememorigis Tais-on pri la ĉefa domo de la sanktejo de Kibela kaj pri similaj konstruaĵoj de Babilono kaj Suzo. La tria templo, kun spuroj de plurfoja restarigo, distingiĝis per speciala arĥitekturo. Platformo kun rondigitaj anguloj, tegita per brikoj, estis subtenanta ĝian bazon. En ĝia centro larĝa ŝtuparo kondukis al portiko el tri kolonoj sub peza piramida tegmento de nealta antaŭpordo. Post tiu ejo staris altega ronda turo kun kelkaj oblikvaj ŝtupegoj. Se en la ŝtupa turo Etemenanko oni fermus per oblikvaj tegmentoj ĉiujn ŝtupegojn, mallarĝiginte ilin, rezultus konstruaĵo, simila al tiu ĉi turo.

Avertitaj pri la veno de la gastoj, la pastroj kaj akolitoj renkontis la ekbatananojn sur la platformo, riverencante al ili kun digno kaj humilo. Inter ili plej multaj estis malhelhaŭtaj, kiel la konataj de Tais hindoj, iam vizitintaj Ekbatanon.

Post la saluta ceremonio la kvar gastojn oni kondukis en flankan alon, adaptitan, evidente, por ripozo kaj noktado, surtabligis nuksojn, daktilojn, mielon, hordeajn flanojn kaj lakton. La vojaĝantoj estis satiĝantaj post laviĝo. Eniris alta pastro en blanka vesto kun densa barbo ĝis la okuloj kaj eksidis sur benko, evitante, tamen, tuŝi la fremdulojn. Tais ekvidis, kiel Lizipo desegnis en la aero signon kaj almontris ŝin per la okuloj. La pastro ekstaris, videble emociita, kaj tiam Lizipo duafoje desegnis en la aero ovalon. La pastro faris invitan geston kaj kondukis Tais-on kaj Lizipon tra alta kaj mallarĝa koridoro en ejon interne de la turo. Sur la vojo al ili aliĝis ankoraŭ du pastroj: unu malhelhaŭta kaj larĝŝultra, kun volbe konveksa brusto, malpli alta, sed, evidente, de grandega forto, kaj la alia, vestita en koloran veston de babilonano kun malakre tondita mallarĝa barbo kaj amaso de bukligitaj haroj. Tiu lasta evidentiĝis interpretisto al la kojneo. Post interŝanĝo per iaj informoj (Tais komprenis, ke inicitaj orfeistoj havas atingorajton al sekretoj de la templo) ambaŭ pastroj esprimis pretecon servi al la helenoj per siaj scioj.

Kvazaŭ dezirante pruvi tion, Lizipon kaj Tais-on oni kondukis en longegan koridoron, sur kies muro brilis vertikalaj vicoj de forte streĉitaj arĝentaj diverslongaj kordoj. La alta pastro iris, tuŝante jen unu, jen alian grupon da kordoj, kiuj respondadis per bela longa ĝemo, disfluganta eĥe en la ŝtona pasejo.

— Tio sonas en ĉiu homo, kunigas generaciojn, — klarigis la pastro, — tra jarcentoj kaj penetras en nekonatan foron de la estonteco. Se vi komprenas tiun simbolon, do ne necesas klarigi la alian. — La hindo almontris profundajn kanaletojn transverse de la koridoro, kovritajn per tabuloj kun bildoj de bestoj aŭ fabelaj monstroj. Tais opiniis tion disigo de generacioj per malklereco kaj nescio, kondukantaj la homon al bestiĝo. Ŝi ne ĝeniĝis demandi la hindon. La pastro afable ekridetis.

— Unuaj gutoj de pluvo ne satigas la teron, sed antaŭdiras pluvegon de fekundo, — diris la dua malhelhaŭta pastro. — Ankaŭ vi estas gutoj. Ni foriru por konversacio en lokon de nerompata kvieto.

Tais pensis pri Eris. La nigra pastrino permesis al ŝi foriri, esperante al Lizipo. Certe, al ŝi sufiĉos racio, por ne promeni en fremda templo. Estinte pastrino mem, ŝi konas regulojn...

En ronda nealta halo sur elstaraĵoj de kvadrataj duonkolonoj brulis iaj strangaj torĉoj sen fumo kaj fulgo. Sur matoj estis disĵetitaj grandaj kusenoj el mola, maldika ledo. Samaj kusenoj konsistigis meblaron de la ĉambro, disponigita al la virinoj. Ĉi tie staris ankoraŭ du negrandaj ok-edraj tabloj kaj malmolaj taburetoj el malhela ligno, sur kiujn eksidis ambaŭ pastroj.

Tais rimarkis inter la kolonoj kolorigitajn bildojn de bestoj, konataj de ŝi nur laŭ rakontoj: tigroj, rinoceroj, sovaĝaj bovoj. Plej oftaj estis bildoj de elefantoj, gigantaj animaloj, konataj en Mezopotamio kaj fojfoje venigataj en Babilonon, sed neniam pentrataj en ĉi-tieaj temploj, palacoj aŭ sur pordegoj, similaj al la pordego de Iŝtar. Peza aroma fumo el du bronzaj incensiloj estis kuŝanta en la halo per blueta nebulo.

— Kion deziras vi preni kiel temon de la konversacio? — demandis la malhelhaŭta pastro, evidente pli altranga ol la majesta alta hindo.

— Dum kelkaj jaroj da nia amikeco mia disĉiplino plurfoje faris al mi demandojn, kiujn mi ne sukcesis respondi. Eble, vi, posedantaj miljaran saĝon, bonvolos klerigi nin ambaŭ, — modeste diris la granda artisto.

Lia simpleco kaj sincereco plaĉis al la hindoj.

— Scion, same kiel bonon, — respondis la pli altranga pastro, — oni ne disĵetu kiel ajn. Simile al riĉo aŭ milita forto, scio, trafinte en maltaŭgajn manojn, servas al stulta levo de unu popolo kaj al humiligo de aliaj. Krome, kaj tio estas tre grava, grandaj malkovroj kiel, ekzemple, ke la Suno estas globo, ĉirkaŭ kiu iras la planedoj, kaj la Tero mem same estas globo, sed ne plataĵo, kaj pendas en la spaco, povas detrui kredon je tiuj dioj, kiujn kreis nur la homa fantazio. Por saĝulo ekkono ne detruos kredon je grandeco de la mondo kaj celkonformeco de ties leĝoj, kiujn tiel bone sentas poetoj kaj artistoj. Stultulo perdos entute ajnan kredon kaj falos en nigran kavon de sensenca animala ekzisto. Feliĉe, malspriteco de malkleruloj savas nesingardajn malkovrantojn de vero — ilin oni simple ne kredas aŭ mokas, kiel okazis kun via filozofo Anaksagoro, kiu unuafoje en Helenujo instruis, ke la Suno estas arda globo. Pro tiu «ridinda eraro» eĉ lia granda penso pri «Nus» — la monda racio, koincidanta kun nia filozofio, ne faris al la helenoj rimarkeblan influon. Ankoraŭ pli frue ĉe vi estis giganto de penso Anaksimandro, kiu instruis, ke la homo aperis rezulte de longa ĉeno de generacioj de animaloj ekde primaraj fiŝsimilaj estaĵoj. Li ankaŭ komprenis senlimecon de la kosmo kaj de loĝataj mondoj. Estis Alkmeono, kuracisto, disĉiplo de Pitagoro, kiu malkovris je du jarcentoj antaŭ nia tempo, ke la cerbo estas la organo de la racio kaj de perceptado de la sentaĵoj. Li ankaŭ eksciis, ke la planedoj rondiras laŭ orbitoj, kaj same estis primokita. Sed la orfeisma instruo, hinda laŭ sia spirito, estis prenita aŭ de ni, hindoj, aŭ de niaj komunaj prauloj, kaj vi estas liberaj en ekposedo de la saĝo sen malsprita memlaŭdado.

— Vi diris pri mokado, — necerte komencis Tais, — ĉe ni estas dio Momo, kreaĵo de la Nokto kaj de la abismo de Tartaro, kiu ĉion negas kaj ridas pri ĉio, detruante eĉ trankvilon de la olimpaj dioj. Ĉi tie mi vidis popolojn, ĉe kiuj priridado kaj detruado de ĉio antikva, granda kaj bela konsistigas fundamenton de la estado. Ili priridas ankaŭ Eroson, elpensante malnoblajn grimacojn kaj mallevante la diecan pasion ĝis bruta lascivo. En iliaj okuloj mi, ekzemple, estas simple putino, batenda per ŝtonoj.

— Mi samopinias kun vi pri malutileco de malklera prirido, — respondis la alta hindo, — sed ties kaŭzo, ni pensas, estas ne en tio, ke ekzistas iu dio, okupita pri ĝi. Malgrandaj popoloj, loĝantaj inter potencaj regnoj, inter Egiptujo kaj Mezopotamio, ĉiam estis humiligataj. Homo repagas pro humiligo per prirido de tiu, kiu humiligis lin, se li ne havas forton. En malgrandaj popoloj vivo de homoj estas malstabila kaj pasema, estas nenio konstanta kaj ne sukcesas establiĝi firma kredo kaj filozofio.

— Mi aldonos al tio similecon kun simioj, — diris la pli altranga pastro, — en nia lando ili estas tre multaj, kaj kelkajn oni opinias sanktaj! Simioj estas la plej neniofaraj el ĉiuj animaloj. Loĝante en sekureco sur arboj, en boskoj, abundaj je fruktoj, la simioj ne malŝparas tempon kaj penojn por sinnutrado, kiel aliaj bestoj — tigro, persiste persekutanta ĉasaĵon, elefanto aŭ bovo, kiuj devas longe manĝi herbon, por nutri sian grandegan korpon. Tial ili aprezas la tempon kaj ne malŝparas ĝin por bagateloj. Sed la neniofaraj simioj, rapide satiĝinte, serĉas amuzon en aĉaĵoj. Ĵeti nukson en la okulon de tigro, feki sur la kapon de elefanto kaj poste moki ĝin, skuiĝante pro ridaĉo sur sendanĝera alto! Ili sentas sian sentaŭgecon kaj senutilecon kaj venĝas al ĉiuj aliaj indaj bestoj pro tio.

La helenoj komence ekridis, sed la hindo parolis serioze, kaj, por ne iĝi similaj al la fiaj estaĵoj, Lizipo kaj Tais konfuzite eksilentis.

Jam antaŭlonge venis la vespero, sed la konversacio daŭris, ĝis pasis la noktomezo. Tais komprenis neceson gasti ĉi tie dum kelkaj tagoj. Ŝi antaŭsentis, ke alia eblo ekkoni la antikvan saĝon de la malproksima lando ne okazos.

Eris sidis, submetinte la piedojn, en la ordinara pozo, atendante Tais-on. La atenanino lace falis sur kusenojn kaj forgesiĝis en dormo, sonĝante fantaziajn bildojn de nekonataj dioj.

En sekvaj tagoj Tais eksciis pri dek du Nidanoj, aŭ la Kaŭzoj de la Estado. Ĉiun el ili oni opiniis konsekvenco de la antaŭa kaj kaŭzo de la sekva. La Granda Naturo, alie — la kreanta forto, Ŝaktio, tre malmulte diferencis disde la Granda Patrino de la antaŭhelenaj kredoj, kun ĉefeco de la ina diaĵo. La sesa zodiaka signo — Kanja, aŭ Virgulino, prezentanta Ŝaktion — la Forton de la Naturo, aŭ Mahamajon — la Grandan Iluzion, montras, ke la elementaj fortoj devas konformi al nombro 6 kaj stari en tia ordo:

1. Paraŝakti — la plej alta forto de varmo kaj lumo, kreanta ĉion sur la tero.

2. Ĝnaniŝakti — la forto de racio aŭ de saĝa scio, ĝi estas duflanka: Smriti, aŭ la memoro, — giganta forto, kapabla revivigi pasintajn imagojn kaj estontajn atendojn, kaj la dua flanko — klarvido, penetro tra la kurteno de Maja en la Tempon, kiu estas unueca en ĉiuj tri siaj aspektoj — la pasinta, la nuna kaj la estonta, kaj estas multe pli komplika, ol tiu, kiun sentas la homo laŭ batado de sia koro.

3. Iĉĉhaŝakti — la forto de volo, la streĉo de fluoj ene de la korpo por plenumo de deziro.

4. Krijaŝakti, aŭ la forto de penso, kiu estas materia kaj povas produkti agojn per sia energio.

5. Kundalini Ŝakti — la viva principo de la tuta Naturo. Tiu forto moviĝas, serpentumante, kombinante du grandajn kontraŭaĵojn — altiron kaj forpuŝon, tial ĝi nomiĝas ankoraŭ la serpento. Kundalini ekvilibrigas la internan kaj la eksteran en la vivo. Ĝia antaŭenira moviĝo ene de la homo donas forton de Kama-Eroso kaj kondukas al reenkarniĝo.

6. Mantrikaŝakti, aŭ la forto de parolo kaj muziko, de signoj kaj literoj.

El tuta tiu listo de la patrinaj fortoj al la helenoj pleje plaĉis Kundalini Ŝakti, la nocio, proksima al ili ambaŭ, artistoj kaj poetoj laŭ la spirito, la nocio, parenca al la dialektiko de Heraklito Efesa, Anaksagoro kaj Antifonto. Lizipo rimarkis, ke ĉe saĝaj filozofoj de hebreaj popoloj serpento estas forto de malbono, pereiginta la feliĉan vivon de la unuaj homoj.

Ambaŭ hindoj ridetis, kaj la pli altranga diris:

— Nia sankta libro Ajtareja nomas vian Geon — la Teron — Sarporaĝini, la reĝino de la serpentoj, la patrino de ĉio, kio moviĝas, ĉar serpento estas simbolo de moviĝo en ludo de kontraŭaj fortoj. Laŭ niaj legendoj, estis antaŭe raso de serpentosimilaj homoj, aŭ Nagoj, nombrinta ne pli ol mil. Nun estas nova raso de homoj, la kvina orde, kies simbolo estas Virbovo kaj Bovino. Virbovo estas sankta ĉe vi en la Okcidento, bovino — ĉe ni. De la Nagoj transiris al mia popolo, — diris la hindo, — kapablo regi terurajn venenajn serpentojn de Hindujo. Ĉi tie, en nia templo, estas pastrino de Nago, plenumanta riton de kiso de sankta serpento. Neniu el la mortemuloj, eĉ de la plej alta kasto, povas fari tiun riton kaj resti viva!

Tais, entuziasmiĝinte pro sciemo, ricevis promeson de la pli altranga pastro, ke al ŝi oni montros la teruran riton.

Multaj aferoj en rakontoj de la hindoj restis nekompreneblaj kaj por Tais kaj por Lizipo. Grandega tempodaŭro, kalkulata de ili ekde la kreo de la mondo, radike kontraŭdiris al kalkuloj de egiptaj, fenicaj, hebreaj kaj pitagorismaj saĝuloj. La plej mallonga ĝi estis ĉe hebreoj — ses mil jaroj. Laŭ la hindaj datumoj, unuaj veraj homoj aperis sur la Tero antaŭ dek ok milionoj sescent dek ses mil kvincent dek ses jaroj. Kun sama timiga precizeco la hindoj kalkulis daŭron de la minaca kaj malhela periodo de malfeliĉoj en la historio de la homaro, kiu komenciĝis post granda batalo en Hindujo, kiam pereis elito de la homaro antaŭ du mil sepcent sepdek jaroj. Tiu epoko, aŭ, kiel ili nomis, Kali-Juga, devis daŭri ankoraŭ 429 mil jarojn.

— Aliaj saĝuloj kalkulas ĝin multe pli mallonga, — diris la alta hindo, — nur je iom pli ol kvin mil jaroj.

Lizipo kaj Tais interŝanĝis rigardojn. Tia grandega malkonformo kontraŭdiris al la precizeco de la antaŭaj kolosaj ciferoj. Rimarkinte la nekomprenon de la helenoj, la hindoj daŭrigis rakonton pri precizaj kalkuloj, ellaboritaj de iliaj matematikistoj. En libro de «suna scienco» la tempo estas dividata per speciala, nekonata por la helenoj maniero. Unu horo egalas al 24 minutoj de helenoj, kaj minuto, aŭ vikalo — al 24 sekundoj. Poste la tempo estas diserigata sinsekve je 60 eroj, kaj tiu diserigo atingas kaŝton: neimageblan por homo mallongan momenton je unu tricentmilionono de sekundo. Al demando de Lizipo, por kio oni elpensis nombrojn, kiujn oni povas nek mezuri, nek imagi, la hindo respondis, ke la homa racio havas du ŝtupojn de konscio. Sur la pli alta ŝtupo, nomata buddhi, ĝi kapablas konscii tiom malgrandajn valorojn kaj ekkoni konstruon de la mondo el plej etaj korpuskloj, centraj fortoj, eternaj kaj nefrakaseble firmaj, kvankam ili estas nur punktoj de energio.

La helenoj eksciis pri granda kuracisto Ĝivako, vivinta antaŭ tricent jaroj, posedinta ŝtonon, kiu prilumadis organojn ene de la korpo, pri alia kuracisto, scipovinta preventi ekmalsanon de homoj je variolo, enfrotante al ili en malgrandan vundeton sangon, prenitan de homo, transvivinta la malsanon.

— Kial do nun kuracistoj ĉie ne uzas tiun rimedon, — ekkriis Tais, — kaj vi mem diras pri ili, kiel pri io duonforgesita?

La pli altranga pastro ĵetis al ŝi longan kaj silentan rigardon, kaj la alia ekkriis kun indigno:

— Oni ne rajtas tiel paroli, bela inicitino! Ĉio ĉi kaj ankoraŭ multaj aliaj aferoj estas sekreto, ŝlosita en antikvaj libroj. Se ĝi estas forgesita, do tiel deziras la dioj kaj la Karmo. Kiam ni, pastroj de la supera kasto, ekscias, ke legadon de sanktaj libroj subaŭskultis homo de malsupera kasto, ni enverŝas en liajn orelojn fanditan plumbon!

— Kiel do vi tiuokaze zorgas pri disvastigo de scioj? — demandis Tais ne sen sarkasmo. — Ĵus mi aŭdis la parolon pri malfeliĉoj de malklereco, ĉu ne?

— Ni zorgas ne pri disvastigo, sed pri konservo de scio inter tiuj, kiuj devas ĝin posedi! — respondis la alta pastro.

— Ĉu inter unu kasto? Kaj kio pri la ceteraj — ĉu ili restu en malklereco?

— Jes. Kaj plenumu la destinitaĵon. Se ili ĝin bone plenumos, do en la sekva vivo ili naskiĝos en alia, pli alta kasto.

— Scio, konservata en mallarĝa rondo, neeviteble malfortiĝos kaj forgesiĝos, — enmiksiĝis Lizipo, — kaj fermitaj rondoj de kastoj estas bonaj por bredado de puraj rasoj de animaloj, sed ne por la homoj. La spartanoj penis krei rason de militistoj, eĉ sukcesis en tio, sed en la vivo ĉio ŝanĝiĝas pli rapide, ol kalkulas homoj. Kaj la milita vivo starigis la lakonojn sur randon de pereo.

— Ni havas ne unu, sed plurajn kastojn por ĉio, kio necesas por la homa vivo, — kontraŭdiris la hindo.

— Tamen al mi la helena rilato al la homoj ŝajnas pli konsekvenca. Vi en viaj sanktaj libroj kaj en verkoj de filozofoj opinias la homojn egalaj al dioj, sed en la realo vi bredas ilin, kiel animalojn, tenante en malklereco, — firme diris Lizipo.

— Ĉu la helenoj ne agnoskas noblecon de deveno? — kuntiris la brovojn la pli altranga pastro.

— Agnoskas. La diferenco estas sola, sed tre grava. Ni opinias, ke nobla homo povas naskiĝi ĉe iu ajn, kaj li meritas ĉion — scion, arton kaj majstrecon, kian li povos alproprigi kaj apliki. Se li trovos por si same bonan parulon, do la nobla linio de posteuloj devenos de tiu homo egale en palaco de Ateno aŭ en domo de terkulturisto en Ĥalkidiko. Tie kaj tie povas naskiĝi kaj bona kaj malbona. Ordinare oni opinias, ke speciale bonaj homoj aperas en la mondo kun partopreno de dioj aŭ diinoj.

— Sed la sklavojn vi ne opinias homoj kaj malaltigas ĝis bruta stato! — ekkriis la hindo.

Tais intencis kontraŭi. Lizipo haltigis ŝin, nerimarkeble kunpreminte la manon. Li leviĝis kaj, lasinte la atenaninon kun la hindoj, eliris laŭ la konata vojo al sia ĉambro kaj revenis kun granda kesto el violkolora amaranta ligno, ĉirkaŭforĝita per oraj anguletoj. Gardeme metinte ĝin sur la okedran tableton, la skulptisto malfermis la klinkon. Aperis stranga meĥanismo — interplektaĵo de dentoradoj kaj stangoj de plej diversaj ampleksoj. Sur arĝentumitaj radringetoj estis literoj kaj signoj.

La interesitaj hindoj kliniĝis super la kesto.

— Disĉiplo de pitagoristoj, Heraklito Ponta, proksima kun Aristotelo, malkovris, ke la globo de Geo turniĝas, kiel turbo, ĉirkaŭ si mem kaj ke la akso de tiu turbo estas klinita rilate de la ebeno, en kiu iras la planedoj kaj la Suno.

Tiu maŝino estas destinita por kalkulo de moviĝo de la planedoj, sen kio povas esti nek antaŭdirado de estonteco, nek fidinda marvojaĝado. Ĉi tie la racio firmigas sin unufoje, kreinte la maŝinon, kaj poste laboras nur la manoj kaj la memortabeloj, desegnitaj sur la kovrilo. Homo estas liberigita de longaj kalkuloj kaj povas okupiĝi pri altaj meditoj.

La konsternitaj pastroj silentis. Lizipo uzis ilian perplekson kaj diris:

— Ni, helenoj, anstataŭ ekzekuti serĉantojn de scioj per fandita plumbo, larĝe malfermas portikojn kaj ĝardenojn de niaj akademioj, filozofiaj skoloj. Kaj atingas nemalmulton, atingas vin, kiuj komencis pensi pri la mondo je pluraj jarmiloj pli frue.

— Tio estas tial, ke vi estas malmultaj kaj vi devas gardi disĉiplojn, por garantii transdonon de la torĉo de scio! Sed ni estas tre multaj! Scion, se ni elkrios ĝin sur placo, tuj misformos malkleruloj kaj turnos ĝin kontraŭ veraj saĝuloj. En Krijaŝakti kaj Kundalini ni trovis sekretojn de persona forto kaj tre skrupule gardas la teĥnikon de ĝia instruado kaj uzado. Estos malfeliĉo, se tiu scio trafos al homo de neperfekta Karmo!

Kaj Tais eksciis pri la leĝo de Karmo, aŭ repago, antaŭ kiu naiva, eta kaj malforta aspektis Nemezo, la filino de Nokto, — la diino de justa revenĝo de la helenoj.

Kolosa kosma meĥanismo, kies laboro kuŝas en la fundamento mem de la mondo! Ĉio en la mondo — kaj dioj, kaj homoj, kaj bestoj obeas al la Karmo. Ili devas repagadi siajn erarojn, malperfektecojn kaj des pli krimojn en vico de estontaj reenkarniĝoj, kies sorto aŭ malpliboniĝas, aŭ pliboniĝas depende de persona kaj socia konduto. Mensogo kaj trompo, speciale tiuj skribitaj en libroj, konsistigas terurajn krimojn, ĉar ili kondukas post si malutilajn konsekvencojn por multaj homoj kaj povas esti repagitaj nur post miloj da jaroj. Detruado de belo same apartenas al la plej malbonaj agoj. Malpermeso de io al iu signifas, ke la malpermesanto prenas sur sin la karmon de la subulo, kia ajn ĝi estu.

— Sekve, malpermesante al la malsupraj kastoj scion, vi prenas malklerecon de ili sur vin? De milionoj da homoj? — subite demandis Tais.

La pli altranga pastro eĉ forŝanceliĝis, kaj la okuloj de la alta esprimis koleron.

— Same, kiel vi, helenoj, ne allasante al lernado la sklavojn, — respondis la pli altranga hindo. — Da vi, liberuloj, estas malmulte, kaj da ili estas tre multe kaj fariĝas ĉiam pli multe. Pro tio via mondo baldaŭ pereos, malgraŭ viaj grandaj konkeroj.

Kaj ree Lizipo haltigis la atenaninon, impetintan kontraŭdiri. Tais trankviliĝis, kompreninte, ke ĉiu kredo havas siajn malfortaĵojn. Bati al ili konvenas nur en publika disputo, sed ne en paca konversacio. Anstataŭ disputo la atenanino decidiĝis finfine fari la demandon, kiu delonge turmentis ŝin.

— Mia instruisto, granda artisto Lizipo, terure riproĉadis min pro unu misago kaj forigis min de si por tuta jaro. Belo estas la sola afero, kiu alligas homojn al la vivo kaj devigas aprezi ĝin, lukti kontraŭ ĝiaj malfeliĉoj, malsanoj kaj danĝeroj. Homoj, detruantaj, misformantaj aŭ priridantaj belon, ne rajtas vivi. Ilin necesas neniigi, kiel rabiajn hundojn — portantojn de nekuracebla veneno. Kaj artistoj — sorĉistoj, realigantaj belon, responsas speciale strikte, pli strikte ol ni, blinduloj, ĉar ili estas vidantaj. Tiel diris al mi Lizipo antaŭ tri jaroj.

— Via instruisto pravas tute, en plena konformo kun la leĝo de la Karmo, — diris la malhelvizaĝulo.

— Sekve, mi, detruinte la belajn palacojn de Persepolo, estos terure punita en tiu ĉi kaj en la estontaj vivoj? — malgaje demandis Tais.

— Ĉu vi estas ĝuste tiu virino? — la hindoj kun scivolemo ekrigardis al sia gastino. Silentinte sufiĉe longe, la pli altranga diris, kaj liaj vortoj, firmaj kaj certaj, donis faciligon al la atenanino:

— Dezirantoj regi faras kaptilojn por fidemaj homoj. Kaj ne nur por fidemaj, ĉar al ni ĉiuj, de junulo ĝis maljunulo, estas karaktera la deziro de mirakloj, kreanta strebon al neordinaraĵoj. Tiuj, kiuj deziras regi la mensojn de homoj, faras kaptilojn per ludo de ciferoj, signoj kaj formuloj, sferoj kaj sonoj, ŝajnigante ilin ŝlosiloj de scio. Dezirantoj regi la sentojn, speciale de homamaso, kiel despotoj kaj politikistoj, konstruas grandegajn palacojn, malaltigantajn homojn, kaptantajn iliajn emociojn. Homo, trafinta en tiun kaptilon, perdas sian personecon kaj dignon. La palacoj de Portiporo, kiel ni nomas Persepolon, estas ĝuste tia kaptilo. Vi ĝuste divenis tion kaj montris vin instrumento de la Karmo, simile al tio kiel malbono en puno fojfoje servas al la bono. Mi demetus de vi la akuzon de Lizipo.

— Mi mem komprenis kaj pardonis ŝin, — konsentis la skulptisto.

— Kaj ne klarigis al mi? — riproĉis Tais.

— Ne per la racio, sed per la sento, per la vortoj klarigis al ni nur ili, la sciantaj la Karmon instruistoj el Hindujo, — Lizipo riverencis, laŭ la azia moro almetinte la manojn al la frunto.

Responde la pastroj kliniĝis eĉ pli malalte.

En tiu ĉi tago Tais, gaja, flirtante kaj moketante Lizipon, revenis al si pli frue ol kutime.

Eris, alŝovinte al ŝi tableton kun manĝo, atendis, ĝis kiam la atenanino satiĝis, kaj, ridetante nur per la okuloj, manvokis ŝin post sin. Ŝi sensone kondukis Tais-on al ŝtupa transirejo el la antaŭa parto de la templo en la ĉefan turon. Sur larĝa altaĵo, kun ŝtuparoj ĉe ambaŭ flankoj, antaŭ mallumo de profunda neprilumita niĉo, staris la Artemiso Aksiopena. Lumaj radioj, falante el flankaj fenestretoj supre, estis kruciĝantaj antaŭ la statuo, plifortigante la mallumon malantaŭe. La bronzo akre brilis, kvazaŭ Artemiso ĵus eliris el obskuro de nokto, laŭ spuroj de iu krimo. Ĉe ŝiaj piedoj sidis Eĥefilo, preĝe levinte rigardon al sia kreaĵo. Enprofundiĝinta en pensojn, li ne moviĝis kaj ne eksentis la aperon de la virinoj. Tais kaj Eris sensone retiriĝis kaj revenis en la ĉambron.

— Vi pereigis lin, ĥalkeokordios (kupra koro)! — akre diris la atenanino, kolere rigardante al la nigra pastrino. — Li ne povas nun daŭrigi skulptadon.

— Li pereigas sin mem, — indiferente diris Eris, — li deziras modli min, kiel statuon, konforme al siaj deziroj.

— Do kial vi permesis al li...

— Danke pro la arto, pro la hela revo pri mi, vi scias mem, kiel tio estas!

— Sed ne povas ja granda artisto treni sin post vi, kiel servisto, des pli virseksa!

— Ne povas! — konsentis Eris.

— Kia do eliro estas por li?

Eris nur levis la ŝultrojn.

— Mi ne petas amon!

— Sed vi mem vokas ĝin, simile al glavo, subhakanta vivojn de viroj.

— Kaj kion vi ordonos al mi fari, sinjorino? — per tono de la antaŭa sklavino demandis Eris. La atenanino legis en ŝiaj okuloj malgajan obstinon.

Tais brakumis la nigran pastrinon kaj flustris kelkajn karesajn vortojn. Eris fideme alpremiĝis al ŝi, kiel al pli aĝa fratino, perdinte por momento la diinecan trankvilon. Tais glatigis ŝian necedeman haramason kaj ekiris al Lizipo.

La granda skulptisto serioze zorgiĝis pri la mizera sorto de la plej bona disĉiplo kaj kondukis Tais-on reen al la pastroj.

— Vi parolis pri scio, — komencis li, kiam la kvaropo ree eksidis en la ronda halo, — kiel pri savo. Laŭ vi, ne estus eĉ eta ono de tiu sufero, kiu estas en la mondo, se la homoj pli pensus pri malfeliĉo, okazanta pro malklereco. Tiu absolute prava aserto kunvivas ĉe vi kun kontraŭhomaj leĝoj de sekreteco de scioj. Tamen krom racio ekzistas emocioj. Kion vi scias pri ili? Kiel regi Eroson? Pereas estonta granda skulptisto, la kreinto de la statuo, aĉetita de via templo.

— Se vi diras pri la diino de nokto Ratri, ĝi estas destinita ne por la templo kaj staras ĉi tie atendante vojaĝon al Hindujo.

— Ĉe ni oni opinias ŝin la diino de la luno, de la sano kaj de junaj virinoj, egala al Afrodito.

— Nia diino de amo kaj belo Lakŝmi estas nur unu, la hela flanko de la diaĵo. La nigra flanko estas la diino de detruo kaj morto, la punantino Kali. Antaŭe, en antikveco, kiam ĉiu diaĵo estis samtempe kaj bondezira kaj malamika, ili ambaŭ kuniĝadis en la aspekto de la diino de nokto Ratri, al kiu kultas mi, — diris la malhelhaŭta pastro.

— Kiel povas vi kulti nur virinan diinon, se viaj dioj sendas ĉielajn belulinojn por frakasi la forton de saĝuloj? — demandis Lizipo. — En tio via religio ŝajnas al mi samtempe kaj alta, ĉar ĝi starigas la homon egale kun la superaj dioj, kaj malalta, ĉar ĝiaj diaĵoj uzas belon kiel armilon de malinda tento.

— Mi vidas nenion malindan en tia tento, — ridetis la pastro, — ja tentas ne simpla jakŝini, demonino de lascivo, sed suna belulino, dotita per artoj kaj alta saĝo, kiel ŝi, — li strabis al Tais.

Petoleco, longe retenata, subite impetis en ŝi, kaj ŝi sendis al la pastro flaman longan rigardon, senkulpe malferminte la lipojn.

— Pri kio parolis mi? — la pastro frotis la frunton en peno rememori.

Tais ricevis piedbaton de Lizipo, kompreninta, en kio estas la afero.

— Estas du vojoj de perfektiĝo kaj leviĝo, ambaŭ sekretaj. Unu estas asketismo, plena rezigno de deziroj, la vojo de profunda penso, kuniganta la malsupran konscion kun la supra. Kaj antaŭ ĉio — detruo de eĉ plej etaj pensoj pri tio, kion vi nomas Eroso. Ĉi tie virino kun sia forto estas malamiko!

— Kiel ĉe hebreoj, kie ŝi estas la kaŭzo de la prapeko, la detruo de la paradizo kaj ceteraj malfeliĉoj.

— Ne, ne tiel. Krome, vi, verŝajne, ne scias tutan profundecon de ilia religio, sekrete sekvanta la babilonan saĝon, ne konas la Kabalon. Kiel ĉe ni sur altaĵoj de filozofio de la sanktaj Upaniŝadoj ne ekzistas persona dio, sed nur Parabramano — la realo de la ĉioma Kosmo, same en la Kabalo ne ekzistas minaca persona Jehovo, sed estas Ejn-Sof — senfina kaj senlima estado. Revelacio de la Vero estas donata en aspekto de nuda virino, kaŝita sub nomo Sefira. Sefira kune kun la saĝo Ĥokma, la vira elemento, kaj la virina racio Bina konsistigas triopon, aŭ la kronon Keter-on, la kapon de la Vero. Malpermeso al virinoj en sanktejoj ne ekzistas. Junulinoj Kadeŝim estas sanktaj en sia nudeco, estas dediĉitaj al la dio, simile al niaj templaj dancistinoj — fenicaj kaj babilonaj virinoj de temploj, ne dirante eĉ pri viaj servistinoj de Afrodito, Rea kaj Demeter. Tre multe da simila estas en ĉiuj antikvaj kredoj, elirantaj el unu kaj direktitaj al unu.

— Tiam kial furiozaj predikantoj de hebreoj krias, nomante nin idolanoj, malamante niajn leĝojn kaj asertojn?

— Ekzistas skriboj Elohimaj, kie altas saĝo, kaj ekzistas kompilitaj kvin jarcentojn poste skriboj pri ĉiopova, sola dio, okupita nur pri la homaj aferoj, kiel supera reganto de la Tero. Tio estas religio, direktita al unu celo — konservado de la antikva kaj malgranda popolo en ĉirkaŭaĵo de malamikoj. Ĝuste en ili trovos vi antaŭ ĉio la nocion de peko, egale nekonata al vi, helenoj, kaj al ni, hindoj. La natura destino de la amo por daŭrigo de la homa gento ĉe ni estas sankta devo de la homo. Ekde la plej antikvaj tempoj la virinoj neniam estis apartigitaj disde la viroj kaj estis same liberaj. Tiel skribas niaj sanktaj Vedoj. Kiel povas ni opinii malpura la pasion, naturan, kiel la vivo mem, en kies flamo naskiĝas estontaj generacioj?

— Tiam kial viaj dioj malhelpas al saĝuloj leviĝi en la supran mondon helpe de la pasio de apsaroj — ĉielaj hetajroj? — Tais almontris supren, vokinte rideton de ambaŭ pastroj.

— La supran mondon ni nomas tiel ne pro tio, ke ĝi situas ie supre, sed signante ĝian kvaliton kompare kun la ĉirkaŭaĵo, — diris la malhelvizaĝulo. — Mi komencis paroli al vi pri du malsamaj vojoj al atingo de perfekteco. La unua vojo, mi ripetas, estas la vojo de klareco de penso — tio estas neniigo de ĉiuj fizikaj deziroj, eĉ de la deziro daŭrigi la vivon. Sed la malhelhaŭtaj antikvaj loĝantoj de Hindujo, al kiuj apartenas mi, ellaboris alian vojon, la filozofion, bazan por la tuta hinda penso kaj speciale taŭgan por la moderna epoko de malklereco, envio kaj kolero, nomata Kali-Juga. En ĝi estas la plej profundaj scioj kaj la plej potenca scipovo regi fortojn de la homa korpo. Ĝi nomiĝas Tantro. Ĝia konciza esenco estas en tio, ke homo devas elprovi ĉiujn ĉefajn dezirojn de la vivo kun plej alta streĉo, por dum mallonga tempo pasi ilin kaj liberiĝi.

— Do ĉu vi estas ano de Tantro? — demandis Tais.

La pastro respondis per jesa gesto.

— Kaj ĉu vi liberiĝis por ĉiam de tentoj kaj deziroj? — ree la petola atena knabino ekparolis en la hetajro. Ŝi ĵetis al la pastro tiom espriman rigardon, ke ĉiuj muskoloj de lia potenca korpo ŝtoniĝis. Li enspiris plenan bruston da aero kaj daŭrigis:

— Tantro ne malakceptas dezirojn, speciale Eroson, agnoskante en ĝi la movantan forton de la vivo kaj eblon de spirita leviĝo. Kaj ni neniam rifuzas helpi al aliulo en tiu leviĝo, memorante la historion de Brahmo.

— Kia estas tiu historio?

La hindo rakontis ĉarman legendon pri amo de ĉiela apsaro al la ĉefa dio de la hinda triopo Brahmo. Okupita pri kontemplado kaj perfektiĝo, li ne respondis al ŝia voko. Tiam la apsaro malbenis lin, profetinte al li respekton de kredantoj malplian, ol por ĉiuj aliaj dioj. Brahmo iris al alia dio de la triopo, Viŝnuo, kaj tiu klarigis al li, ke estis farita peza peko, por kies korekto li devas iĝi amoranto de la apsaro kaj fari ankoraŭ tridek aliajn pentofarojn por puriĝo, ĉar virino estas la plej granda valoro kaj la agantaj manoj de la Naturo-Ŝaktio. Viro, rifuzanta pasion al virino, kiu ajn ŝi estu, faras grandan pekon. Tial la anoj de Tantro adoras Ŝaktion kaj estas tre artifikaj en Eroso.

— Ĉu kaj viroj kaj virinoj? — demandis Tais.

— Certe! — respondis la pastro. — Necesas ago. Sola deziro ne sufiĉas. Por leviĝi ĝis la vera servo al Ratri kaj ĝis granda spirita alto, liberiganta disde malaltaj preterpasaj deziroj, li kaj ŝi, plenumantaj la riton, aŭ almenaŭ unu el ili, devas trairi longan preparon de la korpo kaj de ĉiuj sentoj.

— Ankaŭ ni trairas longan instruadon, — rimarkis Tais.

— Mi ne scias, kia ĝi estas, — diris la malhelvizaĝulo, — se vi vidos la «kison de serpento», do vi mem komprenos la potencon de niaj tantraj vojoj.

— Kiam mi povos vidi? — malpacience demandis Tais.

— Eĉ tuj.

— Ĉu mi povas sendi por mia amikino?

Tais, Lizipo kaj Eris malleviĝis laŭ mallarĝa ŝtuparo en vastan subteraĵon sub la turo. La interpretisto restis supre. La helenoj povis iom kompreni la persan, kaj la hindoj libere posedis tiun lingvon.

En vasta kvadrata ejo, forte prilumita per senfumaj hindaj torĉoj, ilin renkontis du helvizaĝaj kaj unu malhelhaŭta malalta kaj fortika juna virino de ĉirkaŭ tridekjara aĝo, simila al la pli altranga pastro.

— Mia fratino, — diris li, divenante pensojn de la gastoj. — Ĝuste ŝi estas nia Nagini, la regantino de serpentoj.

— Kaj inicita en Tantron? — demandis Tais.

— Sen tio estos morto! — severe respondis la pastro. — Ŝi plenumos ne nur la riton, sed ankaŭ ĉiujn preparon al ĝi. Eksidu.

Ili eksidis ĉe la muro sur malvarmetan ŝtonan benkon. Venis kvara junulino, portante grandan platan tason kun varmeta aroma lakto kaj faskon da odora herbo. La regantino de serpento demetis la veston. La junulino viŝis tutan ŝian bronzan korpon per la herbo, trempita en la lakto, alte kombis la harojn kaj alligis molan ledan antaŭtukon, etendiĝantan de la klavikloj ĝis sub la genuoj. Ne rigardante al la vizitantoj, trankvila kaj serioza, la regantino de serpentoj aliris pezan metalan pordon, tenante en la mano oran tason, ĝisrande plenigitan per lakto. Laŭ ŝia signo malleviĝis densa krado, forbarinta ŝiajn asistantinojn kaj la gastojn. La junulinoj alportis al la lipoj muzikilojn, similajn al flutoj. Unu junulino ekkondukis tiran mallaŭtan melodion, la dua estis disbatanta ĝin per ritmo de fajfaj sonoj. La malgranda malhelhaŭta pastrino ekkantis per alta voĉo, anstataŭ rekantaĵo eligante akran vibrantan fajfon. Ŝi malfermis la pordon per la maldekstra mano kaj disĵetis ambaŭ manojn kruce, plu tenante la tason en la dekstra. Post la pordo oscedis nigra malpleno de kaverno. En ĝia fino mem malklare lumis fendo, evidente, tie ekzistis mallarĝa pasejo al lumo. Dum ioma tempo la pastrino kantadis akompane de la flutoj, tre longe, kiel ŝajnis al Tais en streĉa atendo de io terura. Subite la malhelhaŭta virino fleksiĝis kaj surmetis la tason trans la sojlo de la pordo. La flutistinoj ĉesis ludi. Klare aŭdiĝis susurado de peza korpo, glitanta sur ŝtona planko. El mallumo de la kaverno elŝoviĝis plata kapo kun tre larĝa nuko. Du klaraj, purpure brilantaj okuloj penetreme ĉirkaŭrigardis ĉiujn, kiel ŝajnis al Tais. La kapo kun kvadratoj de skvamoj, similaj al surbrusta kiraso de militisto, pretere mergiĝis en la lakton.

La pastrino vokis per melodia fajfa sono. En la subteraĵon glitis giganta serpento, longa je dudek kvin ulnoj, kun nigra-verda dorso, ie malsupre sur la flankoj de tre densa oliva koloro. La netimema atenanino eksentis malvarmeton sur la dorso, trovis la manon de Eris, kaj tiu respondis al ŝi per emocia kunpremo de la fingroj.

La serpento volviĝis per ringoj, direktinte senkompatan kaj sentiman rigardon al la malalta pastrino, kiu respekte riverencis al ĝi. Daŭrigante sian kantadon, ŝi levis alte super la kapo la manojn kun kunmetitaj polmoj kaj, etendiĝinte sur la piedfingroj, komencis balanci sin per flankaj fleksiĝoj sur la dense kunigitaj kruroj, konservante mirindan ekvilibron. La balanciĝo estis plioftiĝanta. Samtakte kun ĝi la giganta serpento komencis ŝoviĝi sur la planko, sinuante, kaj leviĝis tiel, ke ĝia kapo iĝis sur nivelo de la haroj de la malalta pastrino. Nur nun Tais rimarkis enplektitajn en la harojn de la junulino tri rubandojn, provizitajn per vicoj de brilantaj poluritaj klingoj. La serpento balanciĝadis samtakte kun la pastrino, malrapide alproksimiĝante. Subite ŝi etendis la dekstran manon kaj karesis la kapon de la monstro, nekapteble rapide retiriĝinte de la malfermita faŭko, kiu batis en la lokon, kie antaŭ ono de sekundo estis ŝia vizaĝo.

Ree ripetiĝis la balanciĝado kaj kantado, la pastrino, kun beleco kaj proporcieco de dancistino paŝante per nudaj piedoj, estis alproksimiĝanta al la serpento. Kaptinte momenton, ŝi prenis per ambaŭ manoj ĝian kapon, kisis kaj denove retiriĝis. La rampulo ĵetadis sin kun rapideco, apenaŭ kaptebla per okulo, sed ĉiufoje la regantino de serpentoj precize divenadis ĝian intencon kaj retiriĝadis pli rapide. Trifoje la juna virino kisadis la rampulon al la kapo, kun nekomprenebla facileco evitante ĝian mordon aŭ submetante al la serpento la randon de sia antaŭtuko, kien ĝi enpikadis siajn longajn venenajn dentojn. Finfine la incitita serpento leviĝis spirale, ĵetis sin al la junulino, mistrafis kaj rigidiĝis, balanciĝante kaj celante denove. La pastrino fleksiĝis flanken, plaŭdis per la mallevitaj manoj kaj per fulmorapida impeto antaŭen por unu mallongega momento alpremiĝis per la lipoj al la serpenta faŭko. La serpento batis en la sama sekundo. Ĉi-foje ĝi ne haltis kaj persekutis la pastrinon. Estis nekompreneble, kiel ŝi sukcesis elturniĝi kaj forgliti en la mallarĝan pordon trans la kradon, kiun anticipe malfermis kaj fermis la kvara junulino.

Metala grinco, obtuza bato de la serpenta korpo kaj fajfo de la kolerigita rampulo resonis, kiel elementa natura forto, sur streĉitaj, kiel kordo, sentoj de Tais.

— Kio estos nun?! — laŭte ekkriis ŝi en la atika dialekto, kaj la hindoj mire ekrigardis al ŝi.

Lizipo tradukis, kaj la pli altranga pastro subridis.

— Nenio. Ni foriros, la torĉojn oni estingos, kaj la Nago revenos en sian kavernon. Tie estas aranĝita placeto, kien ĝi elrampadas por varmiĝi sub la suno. Kaj tiutempe oni fermos la pordon.

— Ĉu ĝi estas forte venena? — demandis Tais.

— Aliru al mia fratino, — respondis la pastro.

Kun respekto kaj ne sen ono de timo la atenanino alproksimiĝis al la virino, kiu staris sen emocio kaj pozo, kun intereso rigardante al la helenoj. Eksentinte akran odoron, rememorigantan dispremitan folion de veratro, Tais ekvidis, ke la antaŭtuko de la regantino de serpentoj estas ĉirkaŭverŝita per flav-verda likvaĵo, malrapide defluanta sur la plankon.

— Veneno! — klarigis la pastro. — Kun ĉiu ĵetiĝo la Nago, prepariĝante mordi, ŝprucigas ĝin el siaj dentoj.

— Kaj ĉu la veneno estas forta? — demandis Lizipo.

— Tio estas la plej granda kaj la plej venena serpento de Hindujo. Ĉevalo kaj elefanto mortas post minuto, homo kaj tigro vivas pli longe — du minutojn, laŭ viaj mezuroj. Da tiu ĉi veneno sufiĉos por tridek homoj.

— Ĉu ĝi estas iom dresita? — subite ekparolis Eris, klare elparolante la persajn vortojn. — Ja ĝin oni antaŭlonge veturigis ĉi tien?

— Dresi Nagon ne eblas! La estaĵo ne konas dankemon, alligitecon, timon aŭ maltrankvilon. Ĝi malhavas preskaŭ ĉiujn emociojn, karakterajn al animalo kun varma sango, kaj similas en tio al anoj de plej malaltspeca homamaso. Nur neordinara arto de nia Nagini savas ŝin de morto, insidanta ĉiumomente.

— Tiuokaze por kio ŝi faras tion? — Tais ĵetis rigardon al la pastrino, singarde kunvolvanta la antaŭtukon, priŝprucitan per la veneno, kaj nun tute simila al antikva bronza statueto kun fortaj formoj de virino, kutima al laboro de terkulturisto.

— Ĉiu el ni havas bezonon ree kaj ree elprovi sin en arto, speciale se ĝi estas danĝera kaj neplenumebla de aliaj homoj. Krome, la potenco de tantra prepariĝo donas al ŝi fidindan ŝildon!

— Se Tantro tiom forte influas la sentojn, korojn kaj korpojn de homoj, do ĉu povas vi kuraci la junan artiston de troa kaj senespera amo al mia amikino?

— Artistoj okupas mezan lokon, inter la anoj de asketismo kaj Tantro. Poezia penso ne timas tenton, ĉar la poezio mem radikas en amo, kiu estas deziro, kaj deziro estas espero daŭrigi la vivon. Vera poezio forĵetas ĉion falsan kaj en tio similas al asketeco, sed samtempe brulas en flamo de Eroso al amatino aŭ Muzo. Tiu duflanka kapablo de artisto malfaciligas kuracadon. Tamen ni provu.

— En kio konsistas la kuracado?

— Ĉiu penso riveliĝas ekstere, se atento estas forte koncentrita sur ĝi. Streĉita deziro kaŭzos necesan sekvon.

— Ĉu vi parolas pri setep-sa, hipnoto?

— Ankaŭ pri tio. Tamen por artisto pli gravas akrigi sopiron pri Khado-Lilito, kaŝitan en la koro de ĉiu viro. Same, kiel vi, helenoj, ni havas miton pri kelkaj rasoj de homoj, kiuj ekzistis antaŭ la nunaj. La helenoj kredas je homoj de la ora, la arĝenta kaj la kupra epokoj, kio konformas al la sinsekvo de niaj juga-oj kaj pruvas unuecon de deveno de la mitoj. Estas unu grava diferenco — ni opinias la antaŭajn homojn pli ĉielaj, dum vi — pli teraj, ol la nunaj, kaj, sekve, malpli perfektaj.

— Vi ne pravas, pastro, — enmiksiĝis Lizipo, — ĉu la titanoj kaj titaninoj estis malpli bonaj, ol la nunaj? Prometeo kaj liaj kunuloj oferis sin, por liberigi la homojn de malklereco.

— Kaj nur aldonis al ili suferojn pro konsciita responso, doninte la revon pri libera volo, sed ne levinte el mallumo de la mallibera vivo, — aldonis la alta pastro.

— Laŭ niaj mitoj, Krono detruas, voras siajn infanojn de Rea-Geo. Urano same ekstermas ilin. Alivorte, la Tempo kaj la Ĉielo forviŝas de sur la vizaĝo de la Tero siajn fruktojn. Ĉu la legendo signifas nekapablon de la Tero, de la Naturo aŭ de la Ŝaktio krei verajn di-egalajn homojn?

— Ĝi signifas, ke la homaro devas finfine rekrei sin mem, perfektiĝante en ekkono kaj memaltigo. Niaj sanktaj skriboj diras pri antaŭaj rasoj de homoj-spiritoj. Mi ne parolu pri la tri unuaj, ili estas tre malproksimaj de ni. Senpere antaŭis nin la kvara raso kun belaj virinoj de ĉiela deveno. La hebrea mitaro ne agnoskas alternon de kelkaj rasoj, sed nur unufoje kreitan paron de homoj, samaj kun la modernaj. Tamen ankaŭ ili havas legendon, ke la unua homo, Adamo, havis antaŭ sia homa edzino Evo ankoraŭ unu — Liliton. La legendo faris el ŝi malican demonon, belan, sed ĉiel malutiladintan al Evo, ĝis la dio sendis tri anĝelojn, kiuj elpelis Liliton en dezerton.

La hindaj Lilitoj estas tute aliaj. Ili same kapablas flugi en la aero, sed estas senfine bonkoraj al la homoj. La reĝino de ĉiuj ĉi pravirinoj, kiujn ni nomas Khadoj, nomiĝis Sangie Khado kaj per sia belo superis ajnan imagon. Malsame de la apsaroj, la Khadoj ne posedis racion, sed nur emociojn. Kaj la revo pri bela homa korpo kaj superhoma forto de Eroso vivas en ni kiel memoro pri tiuj Lilitoj.

— Mi aŭdis de orientaj homoj legendojn pri feinoj, ĉielaj belulinoj, kreaĵoj de fajro. Ili same flugas en la aero kaj malleviĝas al mortemaj elektitoj, — diris Tais, rememorinte sian estadon sur la lagoj apud Persepolo.

— Sendube, tio estas same eĥo de la memoro pri Lilitoj, — konsentis la pli altranga pastro, montrante rilate al Tais ĉiam pli grandan atenton. — Nia tasko estas veki tiun memoron en la animo de la artisto, ekregi ĝin kaj lasi al speciale lertaj sanktaj dancistinoj fini la ceteron, elpreminte el la koro de la artisto lian pereigan pasion al la modelo, ne deziranta ligi kun li sian sorton!

— Mi vidis veran Liliton de antikvaj mezopotamianoj sur Eŭfrato.

Kaj Tais rakontis pri la malgranda sanktejo sur la vojo tra la montopasejo kun la bildo de la flugilhava virino en la niĉo de la altaro.

— Mi pensas, ke el ĉiuj plej antikvaj virinaj bildoj tiu ĉi diino havis la plej perfektan korpon, — aldonis la atenanino. — Kaj ĉu mi rajtas spekti tiujn «speciale lertajn»?

— Rajtas! — konsentis la pli altranga pastro, frapante negrandan bronzan diskon kaj samtempe per balanco de la kapo ordonante al la interpretisto forlasi la halon. Glatigante la barbon, la babilonano ekhastis. Evidente, elektitaj dancistinoj de la templo montras sin tute ne al ĉiuj. Eris subite ion rememoris kaj ekhastis en sian ĉambron.

El nerimarkebla pordo, inter elefantoj, aperis du junulinoj en samaj metalaj ornamaĵoj sur malhelaj glathaŭtaj korpoj — oblikve surmetitaj larĝaj zonoj el oro, kolieroj, piedaj braceletoj, grandaj orelringoj kaj brilantaj per grandaj rubenoj surfruntaĵoj sur la mallongaj malmolaj haroj. Iliaj vizaĝoj, senmovaj kiel maskoj, kun tre oblikvaj kaj mallarĝaj okuloj, kun mallongaj nazoj kaj larĝaj diklipaj buŝoj, estis similaj, kiel ĉe ĝemeloj. Similaj estis ankaŭ la korpoj de ambaŭ, de stranga kompleksio. Mallarĝaj knabinecaj ŝultroj, maldikaj brakoj, negrandaj, aŭdace levitaj mamoj, maldika trunko. Tiu preskaŭ knabina gracileco akre kontrastis kun la malsupra duono de la korpo — masiva, kun larĝaj kaj dikaj koksoj, fortikaj kruroj, sur limo de beleco, nur iomete ne transiranta en pezan forton. El klarigoj de la pli altranga pastro la helenoj komprenis, ke tiuj junulinoj estas el stranga tribo el malproksimaj orientaj montoj trans la rivero de Sabloj. En ili plej klare estas esprimita la dueco de la homo: de la ĉiele malpeza supra duono de la korpo kaj de la malsupra, masiva, plena je malhela tera forto.

Tais ekdubis, ĉu povas ili danci.

— Virinoj de negranda alto ĉiam estas multe pli fleksiĝemaj, ol tiuj, kiu similas al kariatidoj kaj majestaj statuoj. Mi tute ne konas tiujn popolojn el foraj orientaj montoj kaj stepoj, kien ne penetris termezuristoj de Aleksandro.

Mallonga ordono — kaj unu el la junulinoj eksidis sur la plankon, kruciginte la krurojn, kaj ritme ekplaŭdis per la polmoj, sonorante per la braceletoj, brilantaj en lumo de torĉoj. La alia komencis la dancon kun tia esprimeco, kian donas nur talento, perfektigita per multjara lernado. Malsame ol la dancoj de la Okcidento la kruroj malmulte partoprenis en la moviĝoj, anstataŭe la brakoj, la kapo, la torso faradis sinuojn kaj gestojn, surprizajn pro fajneco, malfermiĝadis la fingroj, simile al floroj.

La kruroj kruciĝadis per etaj paŝadoj kaj preskaŭ volviĝadis ŝnure, furioze turnante la korpon ĉirkaŭ la vertikala akso.

Tais aprobe ekaplaŭdis. La dancistinoj haltis kaj laŭ signo de la pastro malaperis.

Reaperis la interpretisto.

— Ili estas tre siaspecaj — tiuj junulinoj, — diris Tais, — sed mi ne komprenas ilian ĉarmon. Ne estas harmonio, harito-simileco.

— Sed mi komprenas! — subite diris Lizipo, silentinta dum la tuta tempo.

— Jen vidu. Viro scias, ke en tiuj virinoj estas kombino de du kontraŭaj fortoj de Eroso, kaj tre potenca tial estas la serpento Kundalini.

— Kaj ĉu vi samopinias, instruisto? — ekdubis Tais. — Por kio do vi ĉiam strebas al perfekteco en via arto?

— En la arto de bela aspekto de diino — jes, — respondis Lizipo, — sed la leĝoj de Eroso estas aliaj. Ne mi diru al vi, kiom da obskuro de Kibela estas en ili.

— Ŝajne mi komprenis, — levis la ŝultrojn Tais. — Kaj vi pensas, ke Eĥefilo havas la saman opinion, ĉu?

— Ŝajnas, ke la oblikvokulaj knabinoj elkuracos lin, — ridetis Lizipo.

— Kaj ĉu al Kleofrado ili same plaĉus? Li tiel laboris pri la Anadiomena, elektinte min. Por kio?

— Mi ne povas paroli de la nomo de tiu, kiu transiris la Riveron de Forgeso. Mi mem pensas tiel: vi estas ne Lilito, sed, kiel ili nomas siajn ĉielajn hetajrojn, apsaro. Posedi vin, preninte de vi ĉion, kion vi povas doni, estas destino de nur nemultaj, kapablaj fari tion. Por ĉiuj ceteraj ekzistas senfine cedemaj, frenezaj kaj flamaj Lilitoj. Ĉiu el ni povas esti ilia elektito. Konscio de malavareco de Lilitoj al ĉiuj viroj emocias niajn korojn kaj nerezisteble altiras al ili per la memoro de la pasintaj jarcentoj.

— Kaj Eris, laŭ vi, kiu ŝi estas?

— Nur ne Lilito. Ŝi estas senkompata al malfortaĵoj kaj ne indulgema pri malkapablo. Eĥefilo enamiĝis al la portantino de la aspekto. Por lia malfeliĉo, kaj la aspekto, kaj la modelo evidentiĝis unu kaj la samo.

— Kleofrado parolis pri sia intereso pri mi.

— Por li tio estus eĉ pli malbone, ol por Eĥefilo. Eĥefilo almenaŭ estas juna.

— Do, laŭ vi, min jam ne eblas ami? Dankon, mia amiko!

— Ne penu riproĉi min pro la provo kompreni vian humoron. Vi scias: se vi deziros — al viaj piedoj falos ĉiu. Tiu pastro, ĉion ekkoninta kaj superinta, estas venkita de vi. Kiel tio estas simpla por tia, kia estas vi! Nur kelkaj rigardoj kaj pozoj. Vane, vi ne respondos al li, kiel Lilito. En vi kiel pinto de lanco sidas iu spertita de vi sento, inda je apsaro. Mi opinias, ke vi estis amatino de Aleksandro kaj al li fordonis la tutan forton de Eroso!

Tais ruĝiĝis.

— Kaj Ptolemeo?

— Vi naskis al li filon — sekve, lia Eroso al vi estas pli forta, ol la via al li, alie estus filino.

— Kaj se egale?

— Tiam mi ne scias. Povis esti kaj tiel kaj ĉi tiel... Niaj gastigantoj ĝentile atendas nian foriron.

Ili dankis la pastrojn, ripetis la peton pri Eĥefilo kaj ekiris tra la malhela templo en siajn ĉambrojn. Nombro de torĉoj, brulantaj en la antaŭpordo — kvar — estis markanta la tempon, restantan ĝis la mateniĝo.

— Mi dankas vin, Lizipo. Kiam vi estas kun mi, mi ne timas fari stultaĵojn, — diris Tais por adiaŭo, — via saĝo...

— Saĝo, atenanino, estas malagrabla por ĝia posedanto. Saĝuloj malmultas. Saĝo akumuliĝas iom post iom en tiuj, kiuj ne cedas al laŭdoj kaj forĵetas mensogon. Pasas jaroj, kaj subite vi malkovras en si foreston de la antaŭaj deziroj kaj komprenon de sia loko en la vivo. Venas memlimigo, gardemo en agoj, antaŭvido de sekvoj, kaj vi iĝas saĝa. Tio ne estas feliĉo en via poezia kompreno, tute ne. Homoj elkuraciĝas el angoro kaj kolero per kanto kaj dancoj, nenion sciante pri ilia esenco. Ne indas multe rezonadi pri scio de dioj kaj homoj, ĉar silento estas la vera lingvo de la saĝo. Malfermitaj koroj tion bone komprenas. Des pli ne saĝe estas diri veraĵojn al homoj, preferantaj miraklojn kaj atingojn per mallongaj vojoj, kiuj ne ekzistas, sed ekzistas nur iom-post-ioma leviĝo. Sed jen kion mi diros al vi certe, kiel plej grandan saĝaĵon: adoro por tiu, al kiu ĝi estas direktita, estas la plej rapida malutilo.

— Ĉu vi diras pri adoro al virino?

— Neniuokaze. Tio estas natura donaco al belo kaj Eroso. Mi diras pri mensoga kaj humila adorado al reĝoj, militestroj, en kies manoj troviĝas homaj sortoj, ĉu por longe aŭ por momento, estas egale.

— Kaj vi pensas pri Aleksandro, ĉu?

— Imagu vin por minuto homo, al kiu estas direktita adoro de milionoj da homoj, plej diversaj, veremuloj kaj mensoguloj, noblaj kaj sklavaj animoj, kuraĝuloj kaj malkuraĝuloj. Efektive necesas posedi diecan forton, por ne rompiĝi kaj ne perfidi siajn proprajn revojn.

— Ĉu perfidi sian sorton?

— Perfidinto de sia lando meritas morton ĉe ĉiuj popoloj. Sed kial ne vidas homoj perfidintojn de sia propra animo? Ja tiaj perfiduloj ne havas jam veremon. Al tiu homo ne eblas fidi pri io ajn. Li irados de malbonaĵo al plia malbonaĵo, kaj lia interna malbono nur kreskados. Kiu estas malhonesta eĉ en plej etaj aferoj, baldaŭ tute perdos ajnan dignon. Oni multe parolis pri mia honesteco. Mi vere penas ĉiam esti tia, neniam malkovrante sekretojn kaj ne strebante ekscii tion, kion oni ne deziras diri al mi. Granda krimo aperas el ĉeno de etaj eraroj kaj misagoj, kaj granda digno, egala al dioj, naskiĝas el senfinaj agoj de modereco kaj bridado de si mem.

— Kaj ĉu vi pensas...

— Taksu nur vin mem — eĉ tio estas tre malfacila, kaj en taksado de grandaj, des pli grandegaj homoj konfidu al la tempo kaj la popolo. Ne sufiĉas fari ĝustajn agojn, necesas ankoraŭ rekoni la tempon, en kiu necesas ilin fari. Ni ne povas eksidi en boaton, kiu jam preteriris, aŭ en tiun, kiu ankoraŭ ne venis. Scii, kiel agi, — estas duono de la afero, la alia duono estas — scii la tempon, kiam necesas fari la agon. Por ĉiuj aferoj en la mondo ekzistas konvena tempo, sed plej ofte homoj perdas ĝin.

— Ĉu Aleksandro same perdis?

— Ne, mi suspektas, ke li faris la sian tro frue. Sed vi ree devigas min juĝi pri tiu, kiu okupas vin pli ol ĉio en la mondo. Iru dormi!

Tais obeis. Ŝi rakontis al Eris pri tio, kiel la pastroj de la templo de Eriduo konsentis provi elbati el la koro de Eĥefilo lian frenezan amon al ŝi. La nigra pastrino esprimis nek ĝojon, nek ĉagrenon. Tais metis sin sur ŝian lokon. Ŝin iomete malĝojigus perdo de kvankam neamata, sed tamen elstara kaj fidela adoranto. Sed Eris pensis nur pri Nagini — la regantino de serpentoj. Ŝian senemocian animon malkvietigis la terura rito kun tiom granda kaj venena serpento, pri kiaj ŝi eĉ ne aŭdis. Ankaŭ Tais estis afekciita ne malpli. Tuj kiam ŝi fermadis la okulojn antaŭ dormo, tiam bilde, akre, kvazaŭ per vico de bronzaj skulptaĵoj, ekstaradis antaŭ ŝi la juna hindino kaj la kolosa serpento en la morta rito-danco...

Ŝi petis la pli altrangan pastron konatigi ilin kun la fratino kaj ankoraŭ du fojojn spektis la «adoradon de serpento».

Pasis kelkaj tagoj da ilia estado en la templo de Eriduo, kiam ekblovis varmega okcidenta vento. Tais malbone dormis en la varmega nokto. La vento el la Siria dezerto kun incitanta monotoneco bruadis kaj fajfadis tra sennombraj embrazuroj kaj fenestretoj en la plafonoj de la templo, portante kun si malstreĉon por la korpo kaj premon por la animo. Ĝi blovadis ankaŭ en la sekva diurno, ne plifortiĝante kaj ne ĉesante. La atenaninon atakis melankolio. Komencis ŝajni sencela ŝia ekzisto. La memoro pri la forpasintoj, la profunde kaŝita amo, la longa atendado de Ptolemeo, la rolo de mastrino de la granda domo kaj gardantino de la komunaj riĉaĵoj — esence, parto de la trezoroj, rabitaj per milito. Ŝi povis multigi la trezorojn — por kio? Ŝi povis... multon ŝi povis, kaj ĉiam antaŭ ŝi ekstaradis la demando: por kio? Ĉu ŝi laciĝis pro sia ĉiama entuziasmo, kun kiu ŝi komencadis ajnan aferon, pro eksplodoj de fortaj emocioj? Eble, ŝi nerimarkeble maljuniĝis kaj ne plu povas flamiĝi, kiel antaŭe, rajdi senbride, reteni larmojn de admiro ĉe renkonto de belo, aŭskulti senspire rakontojn kaj kantojn?

Eĉ Eris iĝis simila al la atenanino. Ambaŭ kuŝaĉadis nudaj sur ledaj kusenoj, metinte la kapojn sur la krucigitajn manojn kaj silente rigardante al la blue farbita muro.

Lizipo kaŝiĝis ie en profundo de la templo, kaj Eĥefilon oni forkondukis por «elbatado de la amo», kiel iom malmilde diris la instruisto.

En tia pigra rigidiĝo trovis Tais-on la pli altranga pastro. Eris surĵetis sur Tais-on malpezan kovrilon kaj leviĝis, eksidinte en la pozon, kutiman por la tuta Oriento kaj la hindoj. La malhelhaŭtulo eksidis precize same kaj direktis persistan rigardon al la atenanino. Nuda ĝis la zono, li iomete kliniĝis antaŭen. Grandaj muskoloj buliĝis sub la glata haŭto de la dorso kaj la ŝultroj, akre montriĝis faltoj de la vizaĝo.

— Mi venis por fari al vi tri demandojn, bela virino, — malrapide diris li en la persa, elektante simplajn vortojn, kompreneblajn por Tais.

— Parolu. Mi penos respondi al vi. Al vi ne malhelpu la ĉeesto de mia amikino — ni estas nedisigeblaj.

— Des pli bone. Mi faros ankaŭ al ŝi demandojn, depende de viaj respondoj. Do jen la unua. Vi ĵetis al mi kelkajn rigardojn, similajn al agnijastra — fajra ĵetlanco de Brahmo. Ĉu tio signifas deziron elprovi min aŭ alproksimigi?

— Nur elprovi.

— Ĉu tiun subitan deziron elprovi pastron de la scienco de Tantroj kaŭzis karaktera por vi petolemo aŭ atako de subita sopiro pri amo, estingiĝinta en vi? Mi vidas fajreton en viaj okuloj, sed vi respondu al mi ne kiel virino, sed kiel inicitino.

— Mi restas virino.

— Tiam kiel la unua kaj la dua.

— Tiam kaj la unua kaj la dua, — samtone kun la pastro respondis Tais.

— Ĉu deziras vi forbruligi la pasintecon en fajro de Tantro? Mi promesas al vi ekvilibron de via koro.

— Ĉu elprovi kun vi? Kiel povas mi scii, ke vi...

— Vi povas ne daŭrigi, — interrompis la hindo, — mi rakontos al vi ankoraŭ unu apologon. En antikvaj tempoj ĉe kortego de iu reĝo loĝis granda scianto de la amoro, majstro de la tantraj ritoj, aŭtoro de manlibro por enamiĝintoj kaj artistoj. Dum festo, en ĉeesto de korteganoj kaj militistoj, la reĝo estis elektanta al si konkubinojn, kiam subite antaŭ li aperis jakŝini, demonino, tute nuda kaj pasia, kiel tigrino, serĉanta tigron. Ŝi ekplendis al la reĝo, ke ŝi ne trovis viron en lia reĝlando, kiu donus al ŝi necesan kontentigon, kaj postulis, ke la reĝo mem aŭ iu el la proksimuloj izoliĝu kun ŝi. Konfuziĝis kaj la reĝo kaj liaj kuraĝaj militistoj, kaj la senhonta jakŝini komencis primoki ilin. Tiam el la homamaso eliris la pastro de Tantroj kaj majstro de la amoro, prenis la senhontulinon je la manoj kaj kondukis en ĉambrojn de la palaco. Post ioma tempo li revenigis ŝin, jam dece vestitan, kaj plorantan pro feliĉo. La tuta kortego de la reganto kriis gloron al la scianto de Tantroj.

Aŭskultante la pastron, Tais subite kun mirego, limanta timon, komprenis, ke la hindo nenion parolas, sed en ŝiaj pensoj, simile al vortoj, naskiĝas bildoj de tio, kio okazis en la reĝa kortego. La freneza jakŝini eniris ŝin, fajro de sovaĝa deziro leviĝis laŭ ŝia dorso, nebuligante la kapon, malstreĉante la genuojn. Per volstreĉo forskuinte la halucinon, la atenanino abrupte demandis:

— Mi ne komprenas, kian rilaton al mi havas tiu fabelo?

— La legendo estas nur reflekto de la sekreta vero. Kaj vi estas ne jakŝini, sed pli alta estaĵo. Ĉu vi ektimos elprovon kaj ekkonon de granda forto, kiun, mi ĵuras, vi eĉ ne imagas? Mi opinias, malmultaj estas tiom plene kreitaj por Tantroj, kiel vi kaj, probable, ŝi, — li almontris Eris-on. — Ja mi ne timas vin, kvankam mi metas min en nemalgrandan danĝeron.

— Kian danĝeron?

— Ĝi ĉiam ekzistas sur pintoj de la amo, kien leviĝas inicatoj kaj inicantoj. Glitfalo sur la vojo egalas al falo en abismon. Do ĉu vi decidiĝas?

Tais, tremante tuta, nege balancis la kapon.

La pastro leviĝis. Ordonema subrido ekludis sur la blankegaj dentoj, ĉirkaŭitaj de la densa, nigrega barbo.

— Mi opiniis, ke helenoj estas pli kuraĝaj, kaj ne intencis timigi la faman servantinon de la diino de amo. Vi kutimiĝis al adoro. Fortaj viroj kliniĝas, kiel herbo, sub la piedoj de viaj belegaj kruroj. Sed kiam la potenco de la dio Kama kolizias kun via fiero kaj forto de Eroso, aperas flamo. Vi mem ne estingos ĝin. Ĉu por vi ankoraŭ ne iĝis klara la neeviteblo de kruciĝo de niaj vojoj? Ja ne vane vi venis en Eriduon, ne vane la konsiliĝo de la rondo de inicitoj elektis min por vi kaj mian kamaradon por ŝi, — li almontris Eris-on. — Do iru kun mi, ne kontraŭu al la sorto, ne kolerigu Kali-n kaj Kama-n. Aŭskultu la internan voĉon, kiu diras al vi — iru.

Intermite spirante, Tais ekstaris kiel en dormo, facile stumbletis sur la deglitinta kovrilo. La pastro brakumis ŝin, subkaptinte per la mano, kvazaŭ muldita el bronzo. Per la alia li levis al si ŝian vizaĝon kaj kisis en la lipojn kun tia forto, ke Tais ekĝemis. Eris eksaltis, kiel ĵetita de katapulto, kaj impetis al la hindo. Ne mallevante Tais-on, la pastro ĵetis antaŭen la malfermitan polmon, kaj tiu simpla gesto haltigis la furiozon de la nigra pastrino. Ŝi ŝanceliĝis, alportante la manon al la okuloj. La hindo eligis fajfon, similaj al siblado de la serpento Nago, kaj en la ĉambron eniris la alta pastro. Li sentime brakumis Eris-on je la talio, flustrante en ŝian orelon iajn vortojn, kaj forkondukis sen rezisto.

En nekomprenebla strebo Tais metis la manon sur lian ŝultron kaj rigardis en la potencajn, nigrajn kiel nokto okulojn. Li ridetis, kaj ŝiaj lipoj kunmetiĝis en respondan rideton, kaj en la animo vekiĝis fiera konscio de ŝia virina forto kaj furioza deziro liberigi ĝin.

Por miro de Tais, la pastro kondukis ŝin en la subteraĵon al la pastrino, la regantino de serpentoj. Tiu ĉirkaŭlavis la atenaninon per ia likvaĵo el aromaj herboj, masaĝis kaj ŝmiris per drogo, simila al la ŝmiraĵo de la templo de Kibela. Post tio al Tais oni donis trinki flavan infuzaĵon kaj por longe lasis sen manĝo en plena mallumo de la malvarmeta ejo. Tais kuŝis, meditante. Ŝia impeto kvietiĝis. Ĉiuj ĉi frotaĵoj kaj drogoj tre similis al la elprovitaj en la templo de Kibela-Rea, por elvoki la forton de Eroso, vekante ĝin en la korpo, sen ne en la koro. Se la tantra vojo, kiel nomis ĝin la pastro, konsistas en la delonge konataj al ŝi antikvaj, kiel la Tero, rimedoj de Kibela, tiam por kio estas la ritoj kun mallumo, subtera soleco kaj fasto? Ŝi povus doni al la pastro kaj al si kelkajn gutojn el la flakono kun stelo, la donaco de la ĉefpastrino, kaj fino! Sed tiam por kio estas ankaŭ la pastro mem, la templo de Eriduo kaj ĉiuj misteraj paroladoj pri Tantro? Tais ekdeziris foriri, sed ŝi rememoris pri la kisa rito kun serpento. Se Tantro donas al la malhelhaŭta junulino tian mirindan potencon super la korpo... gravas ekscii la vojon. La atenanino rememoris la dancon kun serpento, viditan jam en Persepolo — sendube, malproksiman eĥon de la terura rito, veninta tra jarcentoj kaj landoj. Tiam ŝi, en la rolo de la reĝino de amazonoj, sidis apud Aleksandro kaj la granda reĝo karese rigardis al ŝia vizaĝo, ludante amanton... Ĉu ludante? Jes, certe jes! Nur ludante! Post tiam pasis multa tempo, kaj ĉiuj ŝiaj amikoj kaj Aleksandro mem foriris al la limoj de la ekumeno. Aleksandro trovis por si reĝinon — Roksana-n. Jes, la saĝuloj — Lizipo kaj tiu ordonema pastro — pravas. La venena lanco estas elŝirenda! Alie kion kostas ŝiaj konvinkoj kaj revoj pri amo, libera kaj facila, ĝoja kaj hela, kiel ĉe la dioj, kiel promesas Afrodito Urania! Tais firme decidis atendi, kliniĝi antaŭ tiu stranga donaco, kiun sendas al ŝi la sorto, sentante, kiel komencas vivi per propra vivo ĉiu vejneto kaj ĉiu muskolo, la brusto spiras profunde kaj malofte, kaj la koro superpleniĝas per sento, simila al ludo kun potencaj ondoj de maro, balancantaj, brilantaj kaj karesantaj. Pleneco de la korpo per energio atingis la limon. Tais ne plu povis resti senmova. Bezono kuri en freneza danco, sinui ĝis limoj de kapabloj igis ŝin salte ekstari, palpserĉante la elirejon. En tiu momento eniris la malhelhaŭta potenca hindo, kvazaŭ li observis la staton de la atenanino. Li prenis ŝin sur la manojn, kiel etan infanon, kaj ekportis tiel facile, kiel povus tion fari nur Menedemo. Li iris en mallumo ne haste, de tempo al tempo kisante Tais-on, kaj tiu nur laŭ la irmaniero povis diveni, ke ili leviĝas supren laŭ senfina ŝtuparo. Subite la hindo haltis, kvazaŭ fiksaŭskultante ion, kaj eligis mallaŭtan fajfon. Kun tondra bruo larĝe malfermiĝis bronza pordo. Tais nevole ekkriis, kovrante la okulojn per la mano. Ili troviĝis sur grandega alto, sur la pinto mem de la turo de la templo. La senfunda blua ĉielo etendiĝis super ili, ornamita de rapide kurantaj blindige blankaj, densaj nuboj. Nur malalta bariero estis apartiganta la placeton disde senfina vasto de ardaj ebenaĵoj, etendiĝintaj ĉiuflanken ĝis la horizonto, kaj samtempe ĝi estis fidinde ŝirmanta de okuloj malsupre, kreante absolutan izolecon. La pastro kuŝigis la afekciitan atenaninon sur divanon de ĉielblua ledo, starantan ĉe la bariero, kaj permesis al ŝi ĝui la sunan alton, ĉiam levantan emociojn de homo...

Pasis kelkaj tagoj. Aŭ tuta monato? Ordinara tempo ĉesis ekzisti por Tais. Perdis signifon multo, ligita kun ĝi el la pasinteco, la nuno kaj la estonteco. Ĉio ĉi egale trankvile, sen malfeliĉo kaj entuziasmo, sen atendo de ĝojo, sen tranĉantaj rememoroj kaj bedaŭro pri nerealiĝinta miksiĝis en la ekvilibrigita koro de Tais.

Poste, kiam ili ree kuniĝis kun Eris kaj ambaŭ komparis la okazintan kun ĉiu el ili, la sentoj evidentiĝis tre similaj, kun unu escepto. La alta hindo, kiu estis inicanta Eris-on, finfine malfortiĝis kaj, probable, ekmalsanis, ĉar lin oni forportis senkonscia, balbutanta nekompreneblajn vortojn. Eris ne havis «venenan lancon» en la koro, kaj ŝi tuj «liberigis sin».

Lizipo aperis, subridante pri io, kaj trovis ilin ambaŭ pigre kuŝantaj apude kaj kun granda apetito neniigantaj flanojn kun kremo. Pririgardante ilin, la skulptisto rimarkis neniajn ŝanĝojn, krom kavetoj sur la vangoj kaj vere olimpa trankvileco de ili ambaŭ.

— Pri kio vi ridas, instruisto? — indiferente demandis Tais.

— Oni elkuracis! — Lizipo ekridis pli malkaŝe.

— Kiun? Ĉu nin?

— De kio oni vin kuracu? Eĥefilon! Li decidis resti en Eriduo!

Tais, interesita, leviĝis sur la kubuto. Eris movis la okulojn en direkto al Lizipo.

— Resti en Eriduo kaj fari ĉi tie statuojn de tiuj, kiel ili nomiĝas, nu, unuvorte — de la oblikvokulaj Lilitoj.

— Vere oni elkuracis lin! — ekridis Tais. — Sed vi tamen perdis vian disĉiplon, Lizipo.

— Por la arto li ne estas perdita, tio estas la plej grava! — respondis la skulptisto. — Cetere, ili deziras aĉeti la kleofradan Anadiomena-n. Donas duoblan pezon de oro. Ĝi nun iĝis pli multekosta, ol arĝento. Kontraŭ statero, antaŭe kostinta du draĥmojn, oni donas kvardraĥman strigon. Multaj komercistoj de Helenujo bankrotas.

— Do vendu! — trankvile diris Tais. Lizipo mire ekrigardis al ŝi.

— Kaj la deziro de Aleksandro?

— Al mi ŝajnas, ke Aleksandro, se li revenos, ne pensos pri la Anadiomena. Rememoru, kia granda kvanto da homoj atendas lin en Babilono. Kaj krom homoj — montoj da paperoj, petoj, raportoj el tuta grandega lia imperio. Se aldoniĝos ankoraŭ Hindujo...

— Ĝi ne aldoniĝos! — certe diris Lizipo, kaj Tais rememoris la ovomancion.

— Mi havas nenian ideon, kiom povas kosti la Anadiomena.

— Multe! Kvankam oni ne donos, probable, tiom, kiom donis kontraŭ Diadumeno de mia instruisto Polikleto. La tuta mondo scias, ke kontraŭ ĝi estis pagitaj cent talantoj en la antaŭaj tempoj, kiam mono kostis pli multe. La Anadiomena estas tiom bela, ke, inklude la koston de arĝento, kontraŭ ĝi oni donos ne malpli ol tridek talantojn.

— Tio estas grandega prezo! Kaj kiom entute prenas skulptistoj? — demandis mirigita Tais.

— Kontraŭ modeloj kaj paradigmoj bona skulptisto prenas du mil draĥmojn, kontraŭ statuoj kaj bareliefoj ĝis dek mil.

— Sed tio estas nur unu talanto kaj duono!

— Ĉu eblas kompari la unikan verkon, kreitan de Kleofrado, kaj laboraĵon bonan, sed ordinaran? — kontraŭis la skulptisto. — Do, ĉu ni tamen atendu pri la Anadiomena?

— Atendu, — konsentis Tais, pensante pri io alia, kaj Lizipo miris pri malesto de ajnaj signoj de emocio, kian kaŭzadis antaŭe mencio pri Aleksandro.

La atenanino prenis arĝentan sonorileton, donitan al ŝi de la pli altranga pastro kaj skuis ĝin. Post kelkaj minutoj en la ĉambron venis li mem kaj haltis sur la sojlo. Tais invitis lin eksidi kaj interesiĝis pri la sano de lia pli malaltranga kamarado.

— Li ekmalsanis serioze. Ne taŭgas por plenumo de la superaj ritoj de Tatro kun ŝi, — kapmontro al Eris.

— Mi havas al vi grandan peton, pastro. Por ni tempas forlasi la templon, sed mi dezirus elprovi min ankoraŭ en unu afero.

— Parolu.

— Ricevi kison de serpento, kiel via regantino de Nagoj.

— Ŝi freneziĝis! Vi faris el ŝi menolis-on, ekstazan menadon! — ekkriegis Lizipo tiel laŭte, ke la pastro ĵetis riproĉan rigardon al li.

— Ĉu vi sentas en vi fortojn plenumi la teruran riton? — serioze demandis la hindo.

— Jes! — certe demandis Tais kun senzorga kuraĝo, delonge konata al Lizipo.

— Vi pereigas ŝin, — diris la skulptisto al la pastro, — vi estos murdisto, se permesos al ŝi.

La pastro balancis la kapon.

— La deziro aperis en ŝi ne senkaŭze. Determini konformon de siaj fortoj necesas antaŭ plenumo de taskoj de la vivo, ĉar la vivo estas arto, sed ne artifiko, por malfermitaj okuloj kaj koroj. Eble, ŝi pereos. Do, tia estas la destino de la Karmo — rompi ŝian vivon en tiu aĝo. Se ŝi ne pereos, la elprovo multigos ŝiajn fortojn. Estu tiel!

— Ankaŭ mi, — Eris ekstaris apud Tais.

— Iru ankaŭ vi, mi ne dubis pri via deziro.

Lizipo, perdinte la parolkapablon pro timo kaj indigno, enkroĉiĝis en sian barbon, kvazaŭ tio estus la barbo de la pastro.

Tais kaj Eris malleviĝis en la subteraĵon. La regantino de la serpentoj demetis de ili ĉiujn vestojn kaj ornamaĵojn, viŝis per lakto kaj artemizio, surmetis antaŭtukojn. Ellerni la simplan melodion por la muzikema atenanino estis afero de kelkaj minutoj. Instruado de Eris postulis plian tempon, sed la ritmojn ili ambaŭ, estante dancistinoj, komprenis tuj.

La regantino de serpentoj vokis sian monstron, kaj Tais unua komencis la danĝeran ludon. Kiam la serpento leviĝis, klinante malsupren la skvaman muzelon, Tais aŭdis flustron en la nekomprenebla lingvo, alpremiĝis per la lipoj al la nazo de la monstro, fulmorapide retiriĝinte. La serpento ĵetis sin, ŝprucante per veneno sur la antaŭtukon, sed Tais, tremegante pro la travivaĵo, estis jam ekster la danĝero. Al la serpento oni donis gustumi lakton, kaj antaŭen elpaŝis Eris. La nigra pastrino ne atendis longe kaj, tuj kiam la serpento leviĝis sur la vosto, sonore kisis ĝin al la nazo kaj retiriĝis, eĉ ne permesinte al ĝi priŝpruci sin per veneno. La regantino de serpentoj ekkriis pro neatenditeco, kaj la furioziĝinta monstro ĵetis sin al ŝi. La hindino deflankiĝis de la mordo, verŝis lakton al la muzelo de la serpento el la dua taso, kiun ŝi tenis en la manoj, forpuŝis Tais-on kaj Eris-on trans la kradon kaj faciligite suspiris. Tais kisis ŝin kaj donacis multekostan braceleton. En la sama vespero la pli altranga pastro surmetis al Eris kolieron de neordinara rareco el venenaj dentoj de la plej gigantaj serpentoj, iam kaptitaj en hindujaj arbaroj. Tais ricevis alian donacon — kolieron el ungegoj de nigraj grifoj, ĉirkaŭforĝitaj per oro kaj vice surmetitaj sur ĉeneton.

— Tio estas ornamaĵo de gardantino de sekretaj padoj, kondukantaj orienten trans montojn, — klarigis la pastro.

— Kaj la mia? — demandis Eris.

— Kiel konvenas, la simbolo de sentimeco, nelacigeblo kaj rekompenco, — respondis la hindo, rigardante al la nigra pastrino kun estimo, multe pli granda, ol antaŭe.

Krome, la pli altranga pastro donacis al Tais kalikon el travidebla kalcedono kun elĉizita sur ĝi bildo de la serpenta danco.

Lizipo, kiam la atenanino venis al li por montri la donacon, forturniĝis kun indigno, ĵurante ne plu havi alligitecon al ŝi, ĉar la sentaŭga menolis aldonis al li nenecesan hargrizon. Tais devis longe kaĵoli la grandan skulptiston, ĝis lia koro, sentema, kiel ĉe ĉiu artisto, al virina belo, mildiĝis kaj la facilanima disĉiplino estis pardonita.

## Ĉapitro XV. Nerealiĝinta revo


Rajdisto sur ŝaŭmkovrita ĉevalo venis de Eŭfrato. Tie, sur antikva varfo, atendis Hesiona kun tridek-remila boato. Avantaĝo de la flotestra edzino! Mallonga letereto tekstis: «Sciigoj de Nearĥo kaj Aleksandro. La armeo revenas. Mi venis por preni vin». Tio sufiĉis, por ke Lizipo, Tais kaj Eris senprokraste prepariĝis, kaj post longa adiaŭo al la hindoj ekrajdis al la rivero. La pastroj donacis al ĉiuj grandegajn kronojn da bluaj floroj, aperintaj nesciate el kie. Eĥefilo, grimpinte sur elstaraĵon de la portiko, longe svingadis la manon al la polva nubo, levita de la ĉevalaj hufoj.

La helenoj sen paŭzo trarajdis kelkajn parasangojn sur eltenemaj kaj maldikaj indiĝenaj ĉevaloj, riskante forskrapi al si la haŭton. Jam el malproksime ili ekvidis sur la brilanta malklara ebeno de la rivero longan brun-ruĝan ŝipon, kaj sur la platoj de la varfo — tolan markezon, sub kiu estis ripozanta Hesiona. La tebanino rapidege impetis renkonten al Tais, ekscitite kriante:

— Ili ne atingis la limojn de la ekumeno en Hindujo! La armeo ekribelis sur kvina rivero, rifuzinte iri pluen, kiam mia Nearĥo malkovris, ke Induso fluas el montoj, tre malproksimaj de la fontoj de Nilo, kaj ne orienten, sed suden, en la oceanon. La enfluejo de Induso kuŝas en la direkto de la suno, sen ajna kuniĝo kun Nilo. Grandegaj spacoj da firmaĵo kaj maro dividas tiujn du riverojn, tiel grandaj, kiel neniu imagis al si...

Lizipo metis la manon sur la ŝultron de Tais, kiu tremeris pro la tuŝo de la saĝulo.

— Aleksandro estis grave vundita dum atako de fortikaĵo, lin savis via Ptolemeo kaj ricevis pro tio kromnomon Soter (Savinto). Ili batalis kontraŭ multegaj elefantoj. Bukefalo pereis, kaj ili navigis malsupren laŭ Induso. La armeo ekiris tra dezertoj, kaj Nearĥo eknavigis mare laŭlonge de la bordoj de Hindujo, navigis okdek tagojn kaj preskaŭ mortis pro malsato, dum Aleksandro estis pereanta pro soifo en dezerto. Poste Aleksandro longe atendis lin en interkonsentita loko, ĝuste el kie venis la senditoj kun la sciigoj en Persepolon... — Ĉion ĉi la tebanino elpafis rapidege kaj haltis nur por enspiri aeron.

Lizipo ŝerce skuis Hesiona-n je la ŝultroj:

— Haltu, alie vi pereos sen spirado, kaj ni nenion ekscios plu. Edzino de tia flotestro, kiel Nearĥo, devas eksponi informojn en pli bona ordo. Kiu rakontis ĉion ĉi al vi?

— Dejnomaĥo, unu el la asistantoj de Nearĥo. Li ekmalsanis post la malsato kaj estis sendita kun karavano antaŭen, en Persepolon, kaj el tie venis en Babilonon por atendi Nearĥon.

— Do kie estas Nearĥo mem?

— Kondukas la floton en Babilonon, kaj dum la vojaĝo serĉas oportunan vojon por navigado al Arabio kaj Libio.

— Ĉu ankoraŭ unu navigado? — ekkriis Tais.

— Jes! Aleksandro mem deziras iri mare, ne plu esperante al mapoj kaj periegesoj de la firmaĵo, kiuj kruele trompis lin kaj en Baktrio kaj en Hindujo.

— Kion do diris al vi Dejnomaĥo?

— Ĉion! Li venigis kun si unu loĥagon el tiuj, kiuj iris kun Aleksandro tra Gedrosio[31]. Dum du tagoj kaj du noktoj ili ambaŭ alterne rakontadis pri nekredeblaj malfacilaĵoj, travivitaj en la ekspedicio. Poste mi lasis ilin en mia domo por satdormi kaj ripozi, kaj mi mem dormis dum la veturado ĉi tien. La kunvojaĝantoj pensis, ke mi mortas... ho, mi memorfiksis ĉiujn detalojn. Vi konas mian bonan memoron, — aldonis Hesiona, rimarkinte rigardon de Lizipo, ĵetitan al Tais.

— Se estas tiel, — decidis la skulptisto, — do ni agu same kiel Dejnomaĥo. Ni navigos, kaj vi rakontos, sed nur ne nokte, da tempo sufiĉos!

La «serpentidino» ne troigis siajn kapablojn, kaj Tais eksciis pri la hinda ekspedicio pli detale, ol se ŝi ricevus leteron de Ptolemeo, kiu iĝis la ĉefa persono ĉe Aleksandro, post Hefestiono, la ĥiliarĥo, tio estas anstataŭanto de la reĝo mem — pli alta posteno ne ekzistis, — plu la plej proksima el la amikoj.

Post transiro de Induso laŭ flosanta ponto, konstruita de Hefestiono, la makedona armeo trafis en amikan landon. Hindoj honoris Aleksandron kiel reĝon de reĝoj de la Okcidento. Samtempe la nobelaro, nomata ĉi tie «superaj kastoj», opiniis la makedonojn barbaroj, doninte al ili moknomon «paŝtistoj», ĉar ili antaŭ ĉio interesiĝis pri brutaro. En la ĉefurbo de tiu lando, Taksilo, Aleksandro aranĝis brilan feston kaj komencis prepariĝi al transiro trans sekvan riveron — la limon de malamika reĝlando de Paŭravoj. Ĝuste sur tiu ĉi rivero, nomita de geografoj Hidaspo (Ĝhelam), okazis la plej malfacila batalo el ĉiuj, kiujn iam eltenis la armeo de Aleksandro post Gaŭgamelo. La batalo estis eĉ pli danĝera ol la gaŭgamela, ĉar Aleksandro por ioma tempo tute perdis regadon super la trupoj. Seninterrompe pluvis, Hidaspo ŝvelis kaj disfluis. Ĝiaj ŝlimaj bordoj iĝis marĉo. Sur la orienta bordo de la rivero atendis hinda armeo, estrata de reĝo Poro. Aleksandro kalkulis facile rompi reziston de la hindoj kaj faris grandan eraron. La plej bonaj taĉmentoj de la makedona armeo, estrataj de Ptolemeo, Hefestiono, Keno kaj Seleŭko, transiris la riveron, kaj Kratero restis en la rezervo sur la okcidenta bordo. La makedonojn renkontis du linioj de batalaj elefantoj, irintaj kun interspacoj je 60 ulnoj unu de la alia. Inter ili piede iris arkpafistoj kun grandegaj pafarkoj, el kiuj eblis pafi nur starante kun apogo. Sagoj de tiuj pafarkoj, simile al etaj ĵetmaŝinoj, trabatadis kirasojn kaj ŝildojn.

Komence la hindoj premis la makedonojn. Dronante en koto, despere batalis la novaj baktriaj kaj sogdaj ĉevalaj arkpafistoj, estrataj de Aleksandro. La agrianoj kaj la hipaspistoj impetis helpi, sed la elefantoj persiste forpremadis la makedonojn al la marĉa bordo, kaj la rezervoj de Kratero plu ne estis alirantaj. Evidentiĝis, ke li staris trans la flanka riverbranĉo kaj, elirinte sur la insulon, devis transiri la duan branĉon de Hidaspo.

Subite Bukefalo falis malviva sub Aleksandro. Ĝi ne estis vundita. Simple la koro de la maljuna batala virĉevalo ne eltenis tutan tagon da batalo en glueca koto. Aleksandro, transsidiĝinte sur alian ĉevalon, sendis kontraŭ la elefantojn sian plu heroan falangon, de kiu restis nur ses mil homoj. La kuraĝaj veteranoj ekiris kun batala krio «Enialos, Enialos!» en atakon kontraŭ la monstrojn, igis la elefantojn turni sin malantaŭen kaj treti la propran militistaron, tute malordiginte kaj dispelinte la vicojn de la bonega hinda kavalerio. La makedonoj, kiel demonoj, persekutis ilin, trafante elefantojn per siaj longaj sarisoj. Flanke batis rezerva kavalerio de la reĝo Poro. La falango povus perdi plej grandan parton de la militistoj, sed ĝustatempe veninta Aleksandro devigis la infanterion viciĝi kaj kunigi la ŝildojn, kaj deĵeti la kavalerion. Tiam enmiksiĝis la rezervo de Kratero. Komenciĝis fuĝado kaj persekutado de la hindoj. La ĉefaj batalaj trupoj de Aleksandro ne povis moviĝi pro senfortiĝo.

Post tiu tago, en Targeliono de la tria jaro de la cent dek tria olimpiko, la makedona armeo kvazaŭ rompiĝis. La militistoj, jam ĉe Induso, eksciinte pri la malkovro de Nearĥo, kun maldeziro transiris la malfeliĉan riveron. La terura masakro ĉe Hidaspo, la minacaj elefantoj kaj altaj batalaj kvalitoj de la hinda armeo tute senkuraĝigis la makedonojn, speciale post kredigoj de Aleksandro, ke Hindujo kuŝas antaŭ ili malfermita kaj atingebla.

La granda konkeranto traktis tre indulge la venkitan reĝon de Paŭravoj. Li lasis lin reĝi kaj ĉiel penis atingi amikecon de la hindoj.

Inter pitoreskaj montetoj ĉe Hidaspo, super la loko de la batalo, Hefestiono laŭ ordono de Aleksandro komencis konstrui du novajn urbojn: Nikeon (Venkon) kaj Bukefalion, por memoro de la batala ĉevalo, enterigita tie.

Nearĥo jam antaŭ la batalo proponis al Aleksandro konstrui grandan floton kaj transporti la armeon malsupren laŭ Induso. La reĝo komence ne konsentis, sed poste permesis, por navigi orienten, kiam li atingos la legendan riveron Gangon, fluantan ĉe la limoj mem de la Mondo. Nearĥo ne obeis la reganton kaj, krom malpezaj tridek-remilaj ŝipoj, taŭgaj por trenado el rivero en riveron, helpe de fenicoj konstruis ankaŭ kelkajn pezajn larĝajn platfundajn boatojn laŭ propraj desegnoj. Tiuj ŝipoj poste savis la armeon.

Aleksandro kun la sama persisto strebis orienten, transirante unu riveron post alia en monteta regiono, loĝata de aratoj — kuraĝaj hindaj triboj, vivantaj sen reĝoj. Tridek ok fortikigitajn urbetojn kaj vilaĝojn devis batale preni la makedonoj, antaŭ ol ili transiris riverojn Akesinason (Ĉenab) kaj Hidraston (Ravi). Dum prenado de fortikaĵo Sangalo la armeo de Aleksandro perdis mil ducent homojn. La militistaro atingis la kvinan riveron Hifason (Bias), Aleksandro moviĝis orienten laŭlonge de montoj de neimagebla alto, de tempo al tempo videblaj en distanco de mil stadioj. La montovicoj estis ŝtupe malleviĝantaj al la monteta lando, kaj en la naturo estis nenia ŝanĝiĝo. Nenio montris proksimiĝon al iu limo. La tuta supra Hindujo restis malantaŭe, kaj kio kuŝis antaŭe, neniu sciis. La plej spertaj kriptioj, ne sciante lingvon de la loĝantoj, ne povis ekscii la antaŭan vojon por almenaŭ ioma longo.

Kaj jen la kvina rivero fluis antaŭ ili, same rapida kaj malvarma, kiel la jam pasitaj. Samaj montetoj en blua nebulo kaj verdo de densaj arbaroj estis etendiĝantaj trans ĝi. La armeo haltis.

Poro rakontis al sia venkinto pri lando Magadho trans Hifaso, kies reĝo havas ducent mil infanterianojn, dudek mil rajdistojn kaj tri mil elefantojn. Fuĝinta el tie militestro Ĉandragupto konfirmis la vortojn de Poro. Sud-okcidente, dekstre de Magadho, loĝis minacaj triboj de aparaĝitoj (nevenkeblaj), posedantaj multegajn speciale grandajn batalajn elefantojn. Estis neniaj onidiroj pri limoj de la mondo, pri la oceano. Kaj subite la makedonaj militistoj komprenis, ke plua vojo estas sencela. La landon, kie oni scipovas bone batali, ne eblas preni per unu atako. Spacoj de Hindujo estas tiom grandaj, ke la tuta militistaro de Aleksandro dispolviĝos ĉi tie, lasinte siajn ostojn en tiuj senfinaj montetoj. La famaj riĉaĵoj de Hindujo montriĝis tute ne tiom grandaj, kiel en Persujo. Milita akiro ne plu logis la lacan militistaron. Ilia senpeka kaj nevenkebla gvidanto iris tro malproksime en sia strebo al la Granda oceano, ĉi tien, kie li jam ne havis sciojn, necesajn por okupo de la lando, kaj la ĉiama sukceso preskaŭ forlasis lin ĉe Hidaspo. Tie la armeon savis la sinforgesa kuraĝo de la falango kaj de la ŝildistoj. La veteranoj ne plu havis la antaŭan kuraĝon, rompitaj de la terura batalo kaj de la senfina milito. Foje rifuzinte obei, la armeo insistis: la vojo antaŭen estas sensenca, necesas reveni hejmen, dum ankoraŭ estas fortoj por trairi la pasitajn vastaĵojn.

Aleksandro furiozis. Li asertadis, ke proksimas la fino de la ekspedicio. Tute nemalproksime estas Gango, kaj post ĝi estas la oceano, de kie ili ĉiuj trankvile navigos hejmen, preter Hindujo, en Egiptujon.

Keno, heroo de la batalo ĉe Hidaspo, elpaŝis kiel reprezentanto de la armeo, dirante pri informoj, kolektitaj de kriptioj kaj kaŝitaj disde la militistoj. Gango tute ne estas proksima. Ĝis ĝi estas tri mil stadioj. Trans Gango estas nenia oceano, nur ĉenoj de senfinaj montoj. Ĉu Aleksandro ne vidas, kiel malmulte restis da makedonoj kaj helenoj en lia armeo, ĉu li ne kalkulas pereintojn, vunditojn, mortintajn pro malsanoj, loĝigitajn por longe, se ne por ĉiam, en urboj, konstruitaj de li? Ĉiuj, kiuj ankoraŭ estas nedamaĝitaj, — eluziĝis, kiel ĉevaloj, sur kiuj oni rajdadis tro multe kaj longe.

Laŭ signo de Keno sep altaj makedonoj ekstaris antaŭ la reĝo nudaj, en solaj helmoj, montrante abundajn cikatrojn kaj eskarojn pro saniĝintaj kaj ankoraŭ ne elkuracitaj vundoj. Ili ekkriis:

«Aleksandro, ne devigu nin iri kontraŭ nia volo! Ni jam estas ne tiaj, kiaj estis antaŭe; devigitaj kontraŭvole, ni iĝos eĉ pli malbonaj. Ni ne estas apogo por vi, aŭ viaj okuloj ĉesis vidi?»

La granda militestro en furiozo ŝiris sur si la veston en intenco montri al tiuj malkuraĝuloj siajn proprajn cikatrojn kaj vundojn, da kiuj li havis pli, ol ĉiu el la militistoj, rekonsciiĝis kaj kaŝiĝis en sia tendo, ne akceptante manĝon. Finfine, li sendis diri al la militistoj, ke li obeos volon de la dioj.

Delonge la armeo ne rigardis kun tia emocio al la maljuna, apenaŭ eltenanta ekspediciajn malfacilaĵojn antaŭdiristo Aristandro, kiam matene sur la bordo de Hifaso la antaŭdiristo sekcis oferan ŝafinon. Ptolemeo, Seleŭko, Keno kaj ĉiuj starintaj apude militestroj mem ekvidis malbonajn signojn de malsukceso kaj pereo, antaŭ ol Aristandro deklaris pri la minaca antaŭdiro. Neniuokaze oni transiru la riveron! Impeta jubilo de la armeo, kiam Aleksandro ordonis turniĝi malantaŭen, montris, ke la pacienco de la militistoj atingis la limon. Li ordonis starigi sur la bordo de Hifaso dek du ŝtonajn kolonojn, signantajn la finon de lia hinda militiro. La armeo revenis en dronigitan de senĉesaj pluvoj Nikeon sur Hidaspo, kie estis konstruata la floto. Apenaŭ atinginte Nikeon, Keno mortis pro forkonsumo de la fortoj, plenuminte por la kamaradoj la grandan servon.

De ĉi tie Aleksandro eknavigis malsupren. Riveraj sojloj kaj rapidfluoj frakasis malpezajn remilajn ŝipojn. La larĝflankaj ŝipoj de Nearĥo sukcese trairis ŝvelintan Hidaspon kaj rapidejojn de Induso. Nearĥo proponis halti kaj konstrui pli da ŝipoj. Aleksandro rifuzis. Perdinte la revon pri atingo de la Orienta oceano, li ekhastis al la por longe forlasita imperio.

La kavalerio ekiris laŭ ambaŭ bordoj de Induso. Unu taĉmento estis estrata de Hefestiono, la alia — de Kratero. Aleksandro apartigis siajn du ĉiam malpacantajn inter si superajn militestrojn. La infanterio kune kun Aleksandro kaj Ptolemeo navigis sur la ŝipoj. De tempo al tempo okazadis bataloj kontraŭ kuraĝaj triboj, furioze defendantaj siajn landojn kontraŭ la makedonoj. En Aleksandron eniris malica demono. Li penis elradikigi ĉian reziston en la lando, tra kiu estis iranta lia armeo. Komenciĝis nenecesaj buĉoj. La makedonoj ne bezonis grandan kvanton da sklavoj. Eblis nek ĝisveturigi ilin ĝis bazaroj, nek nutri.

En lando de malloj — sur rando de granda dezerto Taro, kie kuraĝo de la loĝantoj superis ĉiujn aliajn, la makedona armeo por longe haltis apud bone konstruita kaj sentime defendiĝanta fortikaĵo.

Furiozigita de la rezisto, Aleksandro mem impetis sur la muron. Tuj kiam li atingis la supron, la ŝtuparo rompiĝis sub la militistoj. Por Aleksandro restis nenio, krom sub saga pluvo salti de sur la muro enen de la fortikaĵo. Kun li estis nur du: Peŭkesto kaj Leonato — lia konstanta ŝildportisto, portadinta post li la prenitan en Trojo nigran ŝildon de Aĥilo. Al li Aleksandro pleje ŝuldas pri la vivo. Sago trabatis Aleksandron tra la pulmo, kaj li falis, kiel malviva. Falis sur la genuojn ankaŭ vundita Peŭkesto, kaj Leonato, same sanganta, ŝirmis ilin ambaŭ per la sankta ŝildo de la heroo de la Troja milito kaj, potenca, kiel Heraklo, rebatadis malamikojn, ĝis kun terura muĝo en la fortikaĵon enŝiriĝis la ĝisfreneze ferociĝintaj makedonoj. Dum kelkaj minutoj la defendantoj de la fortikaĵo estis forbuĉitaj ĝis la lasta. La reĝon kun la sago, elstaranta el la brusto, oni ekportis al la ŝipo, sur kiu troviĝis la tendo de Aleksandro...

— Atendu! — interrompis Hesiona-n Tais. — Kaj kie estis Ptolemeo kaj kial li estas Soter (Savinto), sed ne Peŭkesto aŭ Leonato?

— Mi ne scias. Kaj Dejnomaĥo same ne sciis. Probable, Ptolemeo sukcesis trarompiĝi al Aleksandro kun sufiĉa trupo kaj savi ĉiujn. La militista onidiro nomas Savinto ĝuste lin, sed ne iun alian. La armeo scias pli bone!

— Kaj kio do okazis plu? — hastigis Lizipo.

— Kiam Aleksandron oni alportis sur la ŝipon, neniu kuraĝis tuŝi la sagon, elstarantan el la brusto, pensante, ke la reĝo mortas. La plej sperta militestro Perdiko ordonis turni Aleksandron sur la flankon, per fortegaj fingroj derompis la pinton, trairintan la korpon, kaj eltrenis la stangon.

Aleksandro laŭte ekkriis en senkonscieco, aero kun fajfo komencis eliradi el la vundo ĉe ĉiu spiro. Perdiko dense bandaĝis la bruston kaj, kuŝiginte la reĝon sur la flankon, ordonis trinkigi lin per akvo kun vina maceraĵo de akileo. Kiam venis kuracistoj, la sangado jam ĉesis. Aleksandro rekonsciiĝis pro vea kriegado de la militistoj. La armeo pretis ekribeli, postulante, ke oni montru al ili la reĝon, vivan aŭ mortintan. Aleksandro ordonis transporti sin sur la bordon sub markezon, por ke homoj, preterirante, povu vidi lin. Li levadis la manon, montrante, ke li estas viva. Militistoj plektadis florkronojn kaj ĵetadis en la riveron apud la ŝipo.

Kiam la ŝipo albordiĝis al oportuna loko, kie oni faris longtempan tendaron, malproksime de la kovritaj de kadavroj, fumantaj ruinoj de la fortikaĵo, Aleksandro, pala kiel kreto, per superhoma volstreĉo eksidis sur ĉevalon, spite al rezisto de la amikoj, kaj sukcesis ĝisrajdi sian tendon inter la jubilanta militistaro. Tiu lasta streĉo elĉerpis liajn fortojn. Dum multaj tagoj li kuŝis, terure suferante pro doloro en la trabatita pulmo, indiferente al ĉio en la mondo.

Tiutempe Nearĥo, preninte por helpo ĉiujn militistojn, iom scipovantajn ĉarpenti — kaj da tiaj troviĝis miloj inter la makedonoj kaj apudmaraj loĝantoj, — estis urĝe konstruanta ŝipojn.

Al la makedona tendaro el ĉiuj flankoj venadis ne nur aventuremuloj, komercistoj, virinoj, sed ankaŭ sciencistoj, filozofoj, artistoj. Komenciĝis nova jaro, la unua de la cent dek kvara olimpiko. La armeo estis malrapide malleviĝanta laŭ Induso. La superhoma vivoforto de Aleksandro venkis ankoraŭ unu gravan vundon, mortan por plej multaj homoj.

Ankoraŭ malsana, li longe konversaciadis kun hindaj filozofoj. Helenoj nomis ilin gimnosofistoj — nudaj saĝuloj, ĉar en iliaj moroj estis iradi preskaŭ sen ajna vesto, substrekante maleston de vantaj deziroj. Kun amara sento eksciis Aleksandro, ke li vane transiradis riveron post rivero, elĉerpinte paciencon de sia armeo.

Hidaspo pli malsupre estis kunfluiĝanta kun Akesinaso kaj Hidrasto, sub la kunfluiĝo de tiuj tri riveroj estis alfluanta Hifaso, kaj ĉiuj kvar riveroj kune estis enfluantaj en grandan maldekstran alfluanton de Induso Laradzon (Satleĝ-on), je kvar mil stadioj sub la transirejo trans Induson, konstruita de Hefestiono. Se ili ne estus trabatiĝantaj tiel persiste orienten tra la antaŭaĵoj de la gigantaj montovicoj, sed malleviĝus suden, do post la transiro trans Induson la tuta granda hinduja ebenaĵo kuŝus malfermita antaŭ la armeo de Aleksandro. Sed ĉio estis finita. Aleksandro ne plu strebis ien ajn, krom Persujo kaj la okcidenta maro. Sur Induso ĉe Laradzo li fondis ankoraŭ unu Aleksandrion — Opiana-n. Oni diris, ke la reĝo sekrete vizitis nekredeble antikvan templon en ruinoj de grandega urbo, je mil stadioj sub la kunfluiĝo de Induso kaj Laradzo. Pastroj de tiu templo malkovris al Aleksandro sekreton, konatan de neniu. Li neniam plu parolis pri Hindujo, eĉ kun la plej proksimaj amikoj, laŭ la onidiro, disvastiĝinta kun venta rapido inter la militistoj, informitaj multe pli bone, ol tion dezirus la militestroj.

Malrapide malleviĝante laŭ Induso, la makedonoj estis ekkonantaj la landon, danke al la saĝo de la militistoj, haltigintaj la frenezan impeton de Aleksandro — malprudente ĵetiĝi en profundon de Hindujo, kies gigantajn ampleksojn ili nun estis perceptantaj per propraj okuloj. Tro malfrue oni nun rememoris pri Ktesio, helena kuracisto ĉe la kortego de Artakserkso, kiu kompilis priskribon de Hindujo, kiel de tre granda lando. Unu el hindoj — gimnosofisto Kalinaso ekiris akompani Aleksandron, avertante la reĝon pri danĝeraj lokoj kaj deadmonante militestrojn de nenecesaj atakoj al proksimaj urboj. Baldaŭ la tuta armeo opiniis Kalinason orakolo, antaŭdiranta nur malfeliĉojn...

Hesiona haltis por ripozi. Lizipo verŝis al ŝi vinon, forte diluitan per fonta akvo. Tais profunde enpensiĝis, kvazaŭ vagante tie, en foroj de Hindujo, kaj subite demandis:

— Kaj kie estis Roksana?

— Ĉiam kun Aleksandro, ŝi okupadis apartan tendon kaj navigadis sur aparta ŝipo. Kaj sur la firmaĵo ŝi veturadis sur elefanto, kiel decas al granda reĝino.

— Kaj kiel oni veturas sur elefantoj?

— Mi ne scias. Kiam ni venos en Babilonon — ni pridemandos...

— Daŭrigu, mi petas vin!

— En la skiroforiono Aleksandro atingis la enfluejon de Induso, similan al la delto de Nilo, je ses mil stadioj sub la kunfluiĝo de la alfluantoj. Ĉi tie ne nur la makedonoj, sed eĉ spertaj maristoj ektimis, ekvidinte gigantajn ondojn, kuregantajn supren laŭ la rivero, levante la nivelon de la akvo je du-tri dekoj da ulnoj. Ĉio iĝis komprenebla, kiam ili ĝisiris la oceanon. Flusoj atingadis ĉi tie alton, neniam viditan en la Interna maro. Proksimume je kvincent stadioj for de la oceano, super la delto de la rivero, Hefestiono komencis konstrui havenon en Patalo. Samtempe, en la monato Hekatombejono, Aleksandro kun Nearĥo navigis en la oceanon, malproksimiĝinte de la bordoj en la bluan foron je kvincent stadioj. Tie li faris oferon al Pozidono kaj ĵetis en ondojn oran kalikon.

Post monato Aleksandro ekiris okcidenten laŭlonge de la mara bordo tra dezertoj de Gedrosio kaj Karmanio. Li iris malpeze kun la infanterio kaj parto de la kavalerio, sendinte Krateron kun ĉiuj trajnoj kaj familioj, akiraĵo, elefantoj kaj brutaro laŭ relative facila vojo tra Araĥosio kaj Drangiano[32] — lokoj kun nutraĵo por animaloj kaj akvo. Kun Kratero restis Seleŭko, kiu post la batalo ĉe Hidaspo por ĉiam fordonis sian koron al elefantoj kaj kolektadis ilin same sinforgese, kiel Ptolemeo juvelaĵojn kaj... — Hesiona stumblis, rigardante al la amikino.

— Daŭrigu! Kaj virinojn, — trankvile diris Tais.

Unuafoje la tebanino komprenis definitive, kiom indiferentaj por la amikino estas la amoraj atingoj de Ptolemeo.

Kratero fondis ankoraŭ unu Aleksandrion sur rivero Araĥoto kaj estis moviĝanta nehaste al la interkonsentita loko de renkontiĝo en Karmanio sur rivero Amaniso, enfluanta en profundan maran golfon — Harmozion.

Aleksandro iris kun la trajno, por aranĝi sur la mara bordo kelkajn provizejojn por Nearĥo. La kretano ekiris el Patalo kun la tuta floto du monatojn poste, en Majmakteriono, post la ŝanĝiĝo de la ventoj al la vintraj. Komence Aleksandro deziris komisii la floton al Onesikrito. Nearĥo kontraŭis, emfazante facilanimecon kaj konatan de ĉiuj mensogemon de sia anstataŭanto. Malgraŭ la tuta deziro de Aleksandro esti kun Nearĥo, li devis konsenti la argumentojn de la flotestro. Por Aleksandro esplori la bordolinion kaj la maran vojon, kunigantan Hindujon kaj Persujon, iĝis plej grave. Ĝuste tial li decidis mem konduki la taĉmenton tra apudbordaj dezertoj. La iro iĝis eble la plej malfacila el ĉio, spertita de la makedona armeo. Komence la militistaron sekvadis multegaj nemilitaj homoj: komercistoj, metiistoj, virinoj — ĉiuj ili pereis pro malsato kaj soifo, kaj la plej granda parto dronis.

— Jes, dronis! — ripetis Hesiona, rimarkinte nekomprenon de la aŭskultantoj. — Kiam la armeo faris tendaron en seka valo inter montetoj, subita pluvego ie en montoj komencis potencan torenton, kiu momente falis sur la nenion suspektantajn homojn. Militistoj, kutimaj al subitaj atakoj, saviĝis sur deklivoj, kaj ĉiuj ceteraj pereis.

Griza sablo kaj ŝtonoj de la dezertoj de Gedrosio eĉ nokte radiadis ardon, saturitan de forta aromo de mirhaj arboj. Kvazaŭ mil incensiloj fumis per valorega nardo de Arabio. Grandaj blankaj floroj estis kovrantaj densajn interplektaĵojn de branĉoj de malaltaj arboj. Arbustoj kreskis per longaj strioj, netraireblaj, kiel bronzaj kradoj, pro fortaj, hokecaj dornoj. Poste komenciĝis senakvaj sabloj. Ĉiam pli malfacila iĝadis la vojo. Parto de la militistoj ekribelis kaj disrabis la ŝarĝveturilojn kun provianto por Nearĥo. Nur unu provizejon oni sukcesis fari sur la bordo. En serĉado de akvo oni devis fari anabazon — deflankiĝon en profundon de la lando. Multegaj malfortiĝintoj kaj ekmalsanintoj havis forton nek por halti, nek des pli por helpi. Navigaciistoj kaj kriptioj misvojiĝis. Necesis denove eliri al la maro, determini la direkton kaj ekiri strikte al la nordo. Tiel ili venis en urbon Puron, sur ĝuste tiu rivero, kie estis interkonsentita la renkontiĝo de la tri taĉmentoj, ripozis kaj daŭrigis la iradon laŭlonge de la rivero malsupren ĝis urbo Gulaskiro en Harmozio. Senprokraste venis ankaŭ Kratero kun siaj armeo, virinoj kaj elefantoj. La tuta irado de la taĉmento de Kratero okazis mirinde facile. Estis nek perdoj inter homoj kaj animaloj, nek grandaj prokrastoj en la vojo. Kratero, fervora ĉasisto, eĉ permesis al si kelkfoje fari skoltadojn flanken de la iro de la ĉefa karavano, memorante komision de Aleksandro — serĉi teruran beston, «homglutanton».

Sur kelkaj cilindraj sigeloj de trimiljara aĝo, fojfoje elfosataj el la mezopotamia tero, estas bildo de tiu besto kun korno sur la nazo kaj kun segilo de ostaj dentoj laŭlonge de la spino, kune kun strangaj monstroj, similaj al leonoj kun longaj serpentaj koloj kaj krokodilaj kapoj.

La beston mencias ankaŭ la priskriboj de Ktesio — kvankam abundaj per vermalsimilaj rakontaĉoj, sed kun referencoj al multaj atestantoj kaj al la timo, kaŭzata de ĝi ĉe la persoj, kiuj nomis ĝin «martiĥoro» (glutanto de homoj). La grandega amplekso, la terura faŭko, la osta kiraso kaj la vosto, kovrita de dornoj, faris la beston io meza inter krokodilo kaj hipopotamo. Kratero mem aŭdis rakontojn pri ĝi, sed, same kiel en la okazo kun borio en la Libia dezerto, neniu povis indiki lokon de ĝia loĝado, kaj la serĉado de Kratero iĝis sensukcesa.

Nun restis nekonata nur la sorto de Nearĥo. Aleksandro pacience atendis, rifuzante kredi, ke la kretano pereis, kaj ne dezirante iri pluen sen la fidela amiko. De tempo al tempo li sendadis ĉarojn kaj rajdistojn por skoltado al la rivera enfluejo kaj al la mara golfo, sed neniu ion ajn aŭdis pri la floto. Estis jam tria monato de la atendado, finiĝis la aŭtuno, komenciĝis Gameliono, kiam subite ĉaroj de skoltoj alveturigis kvin maldikegajn ĉifonulojn, inter kiuj Aleksandro kun peno rekonis Nearĥon kaj Arĥiason. La reĝo brakumis la kretanon, mirigita, kiel tiu povis veni ĉi tien kaj resti viva, perdinte la floton. Nearĥo miris siavice. La floto ne estas perdita, el okdek ŝipoj pereis nur kvin. La ŝipoj staras en la enfluejo de la rivero, kaj li hastis serĉi la lokon de renkontiĝo, por pli rapide liveri provianton al la malsatantaj maristoj. Ĝojo de Aleksandro estis senlima.

Nearĥo, post ripozo, lavita kaj ŝmirita per aromaj oleoj, ornamita per ora koliero kaj florkrono, iris antaŭ solena procesio. La plej belaj junulinoj, nudaj, ĉirkaŭvolvitaj per floroj, dancis ĉirkaŭ li kaj kantis, glorante lian venkon super la maro. La venko estis nebagatela! Ok mil stadioj laŭlonge de la sovaĝa dezerta bordo, loĝata nur de iĥtiofagoj — fiŝmanĝantoj, kiuj nutradis sin per sekigitaj fiŝoj, moluskoj kaj kraboj, bakitaj sub la suno. Iom pli bone aspektis helonofagoj — testudomanĝantoj, evitantaj krudan manĝaĵon, kontentiĝante per grandegaj maraj testudoj kaj ties ovoj. Valorajn platojn de la testudaj ŝildoj ili forĵetadis senorde. Nearĥo ordonis preni, kiom eblis, platojn de brunaj testudoj de malpli granda amplekso, ol la grandegaj verdaj, kiuj ne donas diafanajn platojn. Nek urbon, nek templon, nek simple normalan konstruaĵon ili renkontis dum la tuta grandega vojo. Fojfoje renkontiĝadis kabanoj el gigantaj ostoj de nekonataj monstroj. La maristoj vidis ilin vivaj — nepriskribeble grandegajn nigrajn fiŝojn, elĵetantajn fajfantajn blankajn fontanojn. Nearĥo kondukis precizan taglibron de trairitaj distancoj, de priskribo de bordaj orientiloj kaj de observoj pri ombroj de la luno.

Antaŭ Nearĥo tiun ĉi maron tranavigis satrapo de Dario la Unua, Skilako, kiu trairis la tutan vojon bonorde. Tamen la kretano ne fidis al Skilako, ĉar, estinte sur Induso, tiu priskribis ĝin kiel riveron, fluantan orienten! Kiom da penoj kaj perdoj ili povis eviti, se Aleksandro ekde la komenco mem scius pri la Persa golfo kaj pri la vera fluo de Induso. Aristotelo mem opiniis, ke fontoj de Nilo kaj Induso situas en unu sama lando, ĉar kaj en Libio kaj en Hindujo loĝas elefantoj, kiuj ekzistas en neniu alia lando. Opiniante Skilakon mensogulo, Nearĥo komencis la navigadon kun grandaj antaŭtimoj. Sed ĉi-foje ĉiuj mesaĝoj de Skilako estis ĝustaj.

En la mezo de la navigado la ŝipoj atingis Astolon, la insulon de nereidinoj-akvofeinoj, konatan laŭ legendoj de la fenicoj. Tiuj kuraĝaj maristoj timis alproksimiĝi al la sorĉita loko. Sur la ŝipo de Nearĥo kun helena anaro, male, ĉiuj strebis elŝipiĝi sur la insulon, vidi la belajn marajn virinetojn. La kretano ĵetis la ankron malproksime kaj mem ekiris en boato al renkontiĝo kun la akvofeinoj. Por grandega elreviĝo de Nearĥo, Arĥiaso, Dejnomaĥo kaj de ĉiuj iliaj kunuloj, la insulo estis nuda kaj tute senhoma. Du duondetruitaj kabanoj el ostoj, rompaĵoj de testudaj ŝildetoj atestis pri provizora restado sur la insulo de helonofagoj — tiel elvaporiĝis ankoraŭ unu fabelo de malproksimaj maroj.

Poste Onesikrito ĵuris, ke en la realo la insulo estis loĝata de nereidinoj, sed la dioj forturnis la okulojn de la homoj disde la sankta tero, veniginte la floton al tute alia loko. Trankvila, skeptika Nearĥo nur subridadis en la sovaĝe elkreskintan barbon, aŭskultante la elokventajn fantaziojn. Onesikrito preskaŭ ludis fatalan rolon en la sorto de la floto. Kiam ili ekvidis akran elstaraĵon de Arabio[33], li komencis insisti pri elŝipiĝo ĉe tiu kabo. Nearĥo ordonis turni al la kontraŭa direkto kaj eniri en la golfon de Harmozio[34].

Ekde la golfeto de Harmozio kaj la enfluejo de Amaniso Nearĥo decidis konduki la floton pluen ĝis la enfluejo de Eŭfrato kaj en Babilonon, kaj dum la vojo pririgardi la kontraŭan bordon — ĉu de insulo, ĉu de elstaraĵo de Arabio, proksime alirantan al la bordoj de Karmanio, ĝuste ĉe la golfeto. Aleksandro deziris ĉirkaŭnavigi Arabion kaj trovi vojon al Etiopujo. Li konsentis kun Nearĥo, ke necesas alia floto, el grandaj ŝipoj, kapablaj porti grandan rezervon da akvo kaj provianto, kaj speciale da ligno por riparado. Sur la vojo el Hindujo unu el la ĉefaj malfacilaĵoj estis manko de bona ligno por korektado de rompoj. La dioj donacis al la flotestro kvietan veteron ĉe la bordo en tiu ĉi monato, post subiro de la Plejadoj. Se la navigado okazus en la monatoj de tempestoj, ŝipaj perdoj estus multe pli grandaj.

Kaj ree la militistaro de Aleksandro dividiĝis en tri partojn. Hefestiono ekkondukis la armeon, la trajnojn kaj la elefantojn laŭlonge de la bordo al Pasaragdo kaj Suzo, Aleksandro malpeze, kun la kavalerio, ekiris tien tra Persepolo. Nun ĉiuj ili, certe, jam estas en Suzo. Mia Nearĥo ne preternavigos nin sur la vojo al Babilono. Mi dezirus renkonti lin ĉi tie, kaj tial mi ne hastas! — finis sian longan rakonton Hesiona.

La deziroj de la tebanino ne realiĝis. Ili alnavigis en Babilonon longe antaŭ Nearĥo kaj dum duonmonato loĝis ĉe Hesiona. La urbo estis ekscitita de sciigoj pri la reveno de Aleksandro, ĝin superplenigis amasoj da fremduloj. Ili venadis el ĉie. Unuafoje Tais ekvidis sveltajn libianojn kun kupra koloro de la haŭto, pli malhela, ol ĉe ŝi, ŝajnanta tute hela apud tiuj loĝantoj de libiaj stepoj. Neniam viditan spektaĵon prezentis per si etruskoj el la italiaj bordoj — potencaj, fortike diketaj homoj de meza alto, kun akraj profiloj de egipta tipo. Lizipo legis historiajn librojn de Timeo kaj Teopompo kaj aŭdis rakontojn de vojaĝantoj, ke la virinoj de etruskoj havas liberon, mirindan eĉ por la spartanoj. Ili estas fabele belaj kaj tre zorgas pri sia korpo, ofte aperante nudaj. Dum tagmanĝoj ili sidas egale kun la edzoj kaj aliaj viroj, tenas sin neaŭdite libere. Viroj ofte dividas ilian amon inter si: tia estas la moro. La etruskoj edukas ĉiujn infanojn, kiuj naskiĝas, nemalofte ne sciante, kiu estas ilia patro.

— Se tiaj estas moroj de etruskoj, do ili ne havas hetajrojn, kaj mi ne havus tie sukceson, — duonŝerce diris Tais.

— Vere, ili ne havas hetajrojn! — mirigite konsentis Lizipo kaj, pensinte iom, aldonis: — Tie ĉiuj virinoj estas hetajroj, aŭ, pli ĝuste, ili estas tiaj, kiaj estis ĉe ni en la antikvaj tempoj. Hetajroj estis nenecesaj, ĉar la virinoj estis veraj amikinoj de la viroj.

— Kun vi apenaŭ konsentos la samlandanoj! — ekridis la atenanino. — Nun min pli interesas elefantoj, ol etruskoj. Hieraŭ venis karavano el kvindek tiuj bestoj... estas strange nomi elefanton besto, ĝi estas io alia!

— Efektive, alia! — konsentis Lizipo.

— Oni vin obeos, ja vi scipovas ordoni, instruisto! — La tenera intonacio de la atenanino devigis la skulptiston iĝi singardema.

— Kion vi deziras de mi, malkvietulino? — demandis li.

— Mi neniam veturis sur elefanto. Kiel oni faras tion? Ja ne eblas sidi rajde sur tia giganto!

— Sur batalaj elefantoj oni veturas en dometo-selo, same ankaŭ en karavano, nur la vandoj estas malpli altaj kaj kun grandaj flankaj embrazuroj. Mi rigardis el malproksime. Ankaŭ mi ne veturis sur elefanto.

Tais salte ekstaris kaj ĉirkaŭvolvis per la brakoj la kolon de la artisto.

— Ni veturu! Ni prenos Hesiona-n kaj Eris-on. Oni veturigu nin unu-du parasangojn.

Lizipo konsentis. Ili elektis la plej grandan elefanton kun longaj dentegoj kaj malamikemaj okuloj, kun flava franĝo sur la frunto kaj ĉirkaŭ markezo super la bunte farbita dometo-selo. Jubilante, Tais eksidis sur la transversan benkon kun Eris, kontraŭ Lizipo. Hesiona restis hejme, kategorie rifuzinte la promenveturon. La kondukanto levis la giganton, la elefanto vigle ekpaŝis laŭ vojo. Ĝia dika haŭto strange ŝoviĝadis laŭ la ripoj, la dometo kliniĝadis, balanciĝadis kaj plonĝadis. Tais kaj Eris trafis en la ritmon de la elefanta paŝado, sed Lizipo apenaŭ povis teni sin sur la benko, viŝante ŝviton kaj damnante la tro longan promenveturon. Ne konante maloportunaĵojn de veturado sur elefanto kaj ne havante kutimon al ĝi, ili elektis tro malproksiman celon de la veturo. La granda skulptisto, kvankam eltenis ĝin firme, kiel decas al heleno, tamen kun granda ĝojo derampis de sur la elefanto, ĝemante kaj tirante sin.

— Mi ne envias al Roksana! — diris Tais, saltante sur la teron rekte el la dometo.

En la ĝardeno aŭdiĝis ekscitita voĉo, kaj al la pordego alkuris Hesiona.

— Senekzemplaj novaĵoj! — ekkriis ŝi de sur la sojlo, kvazaŭ vera atenanino. — Harpalo fuĝis, preninte amason da oro el la reĝa trezorejo!

Harpalo, la konfidata trezoristo de Aleksandro en Ekbatano, antaŭnelonge venis en Babilonon por renkonti la reganton.

— Kien fuĝis, por kio? — ekkriis Lizipo.

— En Helenujon, al Kasandro, kun taĉmento da dungosoldatoj el helenoj de la Aleksandra armeo, fordiboĉintaj ricevitan oron kaj lasitaj de la kunuloj en Babilono.

— Kaj kion faris Aleksandro? — demandis Tais.

— Li, probable, ankoraŭ ne scias. Dua novaĵo! Aleksandro en Suzo decidis edziĝi mem kaj edzigi siajn militestrojn al azianinoj. Dum la sciigoj iradis ĉi tien, probable, jam okazis la planita soleno. La reĝo mem prenis la pli aĝan filinon de Dario, kiu, same kiel ŝia patrino, havas nomon Statira, Kratero parenciĝis kun Aleksandro, edziĝinte al fratino de Roksana, Hefestiono al Dripetis, filino de Dario, fratino de sia antaŭa edzino, Seleŭko prenas Apama-n — filinon de mortigita satrapo Spitameno, Ptolemeo — Sirita-n, kromnomitan Atakama, persan princinon el Daria parencaro. Al Nearĥo estas destinita kiel fianĉino filino de Barsina Damaska kaj de Mentoro, tamen li ĝis nun estas en la maro, ne ĉeestos la feston kaj, kiom mi konas mian kretanon, li elturniĝos el tiu edziĝo. Okdek militestroj kaj gvardianoj-hetajroj edziĝas al junulinoj de nobelaj familioj, kaj dek mil makedonaj militistoj leĝe edziĝas al siaj konkubinoj: persinoj, baktrianinoj kaj sogdinoj. Estos festo, inda festenon de titanoj, kun tri mil aktoroj, muzikistoj kaj dancistinoj.

— Aleksandro strebas ligi pli firme Makedonujon, Helenujon kaj Azion, — penseme diris Lizipo, — sed ĉu necesas tiel hasti? Oni urĝe edziĝos, kaj poste forlasos tiujn edzinojn! La reĝo tro hastas. En Babilono lin atendas miloj kaj miloj da nesolvitaj aferoj kaj demandoj.

— Al mi tempas veturi hejmen, en Ekbatanon. La filo tro longe atendas min, — subite diris Tais. — Se mi sukcesos prepariĝi, mi veturos postmorgaŭ. Baldaŭ ĉi tie estos forta varmego.

— Kaj ĉu vi ne vizitos Suzon? — demandis Hesiona.

— Ne, la rekta vojo tra Harmalo kaj la Sanktaj Fajroj estas pli mallonga kaj oportuna. Vi restos atendi Nearĥon, mi, certe, vane demandas, sed kion faros vi, instruisto?

— Mi atendos Aleksandron ĉi tie, kvankam komence li havos tempon nek por mi, nek por arto, — respondis Lizipo.

Je kelkaj horoj antaŭ la forveturo rajda kuriero trovis Tais-on helpe de Hesiona kaj la urbestro. Li alveturigis firme sigelitan leteron de Ptolemeo, kiu petis ŝin ne koleri pro la devigita edziĝo al la persa knabino, kredigis, ke Aleksandro devigis ilin ĉiujn urĝe edziĝi, kaj ili faris tion nur por la reĝo. Kun sia ĉiama konvinkeco Ptolemeo diris pri sia edziĝo kiel pri vana, senvalora cedo al Aleksandro, promesis ĉe renkontiĝo klarigi ĉion kaj komuniki iun sekreton, gravan por ili ambaŭ. Pretere Ptolemeo menciis juvelŝtonojn de nevidita ĉarmo, kolektitajn por ŝi. Pretere, ĉar li sciis, kiel respondus la atenanino al rekta provo subaĉeti ŝin.

Tais prenis pinglon, alpinglis la leteron al la tablotabulo, kaj per sia akra ponardo distranĉis ĝin en pecetojn, ĵetinte ilin al vento. Ŝi adiaŭis al Hesiona kaj Lizipo karese, sed mallonge, ne sciante, ke ŝi vidas ilin lastfoje. Ŝia malgranda taĉmento trairis la pordegon de Iŝtar kaj malaperis sur la norda vojo.

En Ekbatano Tais travivis la fatalan trian jaron de la cent dek kvara olimpiko. Tais bone memoris ĉiun ĝian monaton ĝis la pezaj tagoj de Targeliono, en kiuj, pro stranga kaprico de la sorto, mortis Aleksandro. Kaj la terura batalo ĉe Hidaspo, kiu rompis la makedonan armeon, same okazis en fino de Targeliono, de la tria jaro de la antaŭa olimpiko! Eble, se estus viva la maljuna Aristandro, li povus averti... ne, Aleksandro lin delonge ne aŭskultis.


Ptolemeo dum longa tempo ne aperadis en la urbo. Komence Tais ĝuis sian kreskintan Leontiskon, forte alligiĝintan al la partino, poste ŝi eksentis sin soleca sen Lizipo. Ŝi leviĝis sur la altan tombejon kaj longe rigardadis al la blindige blanka plato de Kleofrado kun balanciĝanta sur ĝi reto de aĵura ombro de juniperoj, simila al skribaĵoj. Fleksinte la genuojn, en varmega silento ŝi rememoris la belegan surskribon sur la tombo de Anakreonto: «Anakreonta jen plat'! Sub ĝi la cigno de Teo dormas, kaj arda pasi' dormas de l' flama junul'...» En la kapo de Tais komencis kunmetiĝi strofoj de epitafo, kiun ŝi decidis ĉizigi sur tiu ĉi muta blanka plato, kiun jam komencis prikreski hedero — la ŝatata surtomba vegetaĵo de la helenoj: «Jen en ĉi tomb' Kleofrad', atena skulptist', kuniginta belon de korpo virina kun aspekt' de l' eterna diin'... »

Post la novjaro en mezo de suda somera varmego en Ekbatanon venis Hefestiono kaj alveturigis leteron de Ptolemeo, grandegan kvanton da juvelaĵoj kaj neatenditan donacon de Aleksandro — oran statueton de virino, simila al Tais, en vesto de menado, kunulino de Dionizo, do ekde la kapo ĝis la femuroj vestita per vergoj de hedero. Arte cizelitaj folioj per pufa nesto amasiĝis sur la kapo kaj la ŝultroj, per apartaj branĉetoj malleviĝante sub la talion. Tais, admirigita de majstreco de la skulptaĵo, komprenis la signifon de la donaco nur post renkontiĝo kun la reĝo.

Hefestiono vizitadis la atenaninon en ŝia domo, rakontante pri aventuroj en la ekspedicio. Tais maltrankvile pririgardadis la delonge konatan aspekton de la gaja giganto, trovante en ĝi trajtojn de supermezura laco kaj stranga malpleniĝo. Fojfoje rigardo de Hefestiono haltadis sur io nevidebla, kaj, ŝajnis, la vivo estis forlasanta liajn nevidantajn okulojn.

Omaĝe de la plej proksima amiko de Aleksandro kaj ĥiliarĥo oni en Ekbatano aŭtune aranĝis grandiozan feston. Nombro de aktoroj preskaŭ egaliĝis kun la geedziĝa festo en Suzo.

La malbonaj antaŭsentoj de Tais praviĝis. En la komenco de la festo Hefestiono ekmalsanis per forta febro. La malsanulo fartis ĉiam pli malbone. Tuj kiam la sciigo atingis Babilonon, Aleksandro, preninte plej bonajn ĉevalojn, ekrapidis en Ekbatanon kune kun Ptolemeo kaj plej famaj kuracistoj. Sed estis malfrue. La vivĝoja giganto, kiu facile eltenadis nekredeblajn malfacilaĵojn de militiroj kaj bataloj, unu el la kolonoj de la imperio de Aleksandro kaj la plej proksima amiko de la reĝo, mortis en sepa tago de la malsano en Pianepsiono de la tria jaro.

Ankoraŭ neniam oni vidis la grandan militestron en tia profunda malfeliĉo, eĉ post kiam li murdis Nigran Klejton. Li drinkadis sola nokte, kaj tage konsiliĝadis kun arĥitekto el Ateno Stasikrato, famiĝinta pro majestaj konstruaĵoj.

Stasikrato konstruis por Hefestiono gigantan sepultan fajrolokon en aspekto de templo el cedro kaj santalo, kun grandega kvanto da mirho kaj nardo. Flamo, rememoriginta Tais-on pri la incendio de Persepolo, forglutis la korpon de la heroo. Aleksandro post septaga drinkado en funebra bankedo, kun partopreno de kelkaj miloj da homoj, ekiris en nordajn montojn por obeigi kasitojn, montaranojn, ne timantajn la grandan reĝon, pro kies sola nomo ĉesadis ajna rezisto kaj disfuĝadis armeoj.

Kun li ekiris Ptolemeo, la lasta el liaj proksimaj amikoj, krom Nearĥo, kaj nun la ĉefa estro de la imperio. Ptolemeo, en aflikto pro la morto de la amiko, ŝvelinta pro noktaj festenoj, en kiuj li devis partopreni, venis al Tais antaŭ la ekiro kaj longe konversaciis kun ŝi. Li komunikis teruran sekreton, konservatan dum dek jaroj, ekde la tempo, kiam Aleksandro vizitis la orakolon de Amono en la oazo de la Libia dezerto. Tiam Ptolemeo subaĉetis malaltrangan templan servanton per talanto da oro, por ke li subaŭskultu profetaĵon de la orakolo.

— Al Aleksandro estis antaŭdirita morto en juna aĝo, kiam li travivos nemulte pli ol tridek jarojn. Nun li aĝas tridek du jarojn, kaj se... — Ptolemeo ne kuraĝis eldiri la teruran vorton, — ...tiam la grandega konkerita regno disfalos, ĉesos ekzisti, ĉar nur Aleksandro kapablas regi ĝin, suferante pro grandega multo de aferoj... vi ĉesis aŭskulti min.

— Ne, mi aŭskultas. Nur nun mi komprenis, kial Aleksandro estis tiel furioza, tiel hastis trabatiĝi al la rando de la mondo, al la bordo de la Orienta oceano. Ja li sciis la antaŭdiron kaj portis en si, kiel venenitan tranĉilon sur nuda korpo!

— Probable, vi pravas. Sed tio jam ne gravas... Se la antaŭvido de Amono estas ĝusta, tiam mi la unua elpaŝos por divido de la imperio kaj postulos al mi nur Egiptujon. Ĝi estas malproksime flanke kaj kuŝas sur la Interna maro, ĝuste tion mi bezonas. Kaj ĉu vi veturos kun mi, por iĝi reĝino de Egiptujo?

— Kaj se la antaŭdiro ne plenumiĝos?

— Tiam ĉio iros, kiel ĝi iras nun. Aleksandro fornavigos kun Nearĥo, kaj mi restos en Babilono kiel lia anstataŭanto kaj la supera stratego de Azio. Sed vi ne respondis mian tre gravan demandon!

— Kaj Sirita?

— Mi ĵuras per la martelo de Hefesto, vi scias mem kaj demandas por moki. La persino restos en Persujo, mi edzinigos ŝin al unu el satrapoj de la orientaj bordoj. Sed gardu vin, elprovante mian paciencon, mi povas forveturigi vin kiam mi deziras kaj kien mi deziras, ligitan kaj sub forta gardo.

Ne respondante, Tais ekstaris kaj aliris Ptolemeon. Etendiĝinte je tuta sia negranda alto, ŝi rigardis en ŝian potenceman vizaĝon kaj ridetis.

— Tro longe vi militis en Skitujo kaj en Hindujo kaj tute forgesis, kia estas via leĝa edzino. Kara militestro, tiajn, kiel mi, oni ne prenas per forto. Ni mortigas aŭ nin mem, aŭ tiun, kiu permesis al si tiun perforton. Tamen, vi estas ne heleno, sed makedono, sovaĝiĝinta en militiroj, kaptante sendefendajn virinojn, same kiel ceteran akiraĵon, kuŝaĉantan sub la piedoj.

Ptolemeo ruĝegiĝis, etendis la manon kun rabobeste hokigitaj fingroj, rekonsciiĝis kaj retiris ĝin, kvazaŭ brulvundiĝinte.

— Estu tiel! Mi vere kutimiĝis al senlima obeado de virinoj.

— Estas bone, ke vi forprenis la manon, Ptolemeo. Se vi kaptus min, do mi ne scias, eble la superan militestron oni forportus el ĉi tie kiel kadavron.

— Via nigra demono en aspekto de Eris! Ŝin kaj vin oni turmente ekzekutus...

— Eris iĝis jam demono, sed ne bona gardantino! Ptolemeo, lernu reteni vin okaze de neplenumo de viaj deziroj, alie vi ne iĝos vera reĝo. Pri la ekzekuto mi ne tute certas, dum vivas Aleksandro! Krome, ekzistas ankaŭ veneno.

Ptolemeo unuafoje konfuziĝis. Balbutinte ion similan al tio, ke li pasis longan militon, senfinajn murdojn kaj perfortojn, kutimiĝis al senkontraŭdira kaj momenta obeo, li ripetis sian demandon pri Egiptujo.

Tais, mildiĝinte, etendis al li la malgrandan, firman manon.

— Se vi ree ellernos kompreni min, tiam mi konsentas. Nur se apud mi estos nek dua, nek tria reĝino. Por kio vi bezonas min, neoobeman kaj nefidelan?

— Por mi sufiĉas via absoluta honesteco. Ne necesas diri pri la belo, saĝo, pri scioj kaj scipovo interkomuniki kun homoj, pri kompreno de arto. Pli bonan reĝinon mi ne trovos por la antikva lando, kie la gustoj de la homoj estas tradiciaj kaj seneraraj kaj ili facile distingas veraĵon disde bagatelo.

— Kaj kio pri la sovaĝa amazono aŭ la senzorga nereidino, subite vekiĝanta en mi?

— Pri tio zorgos vi mem. Ĉu vi konsentas?

Tais post nelonga pripenso silente kapjesis.

— Ĉu mi povas sigeli la kontrakton per kiso?

La atenanino permesis.


Malgraŭ la vintra tempo, la kavalerio de Aleksandro foriris en montojn kaj estadis tie multe pli longe, ol tio estis necesa por obeigo de la kasitoj, disfuĝintaj en Partujo kaj Hirkanio. Ĉu ne intencis Aleksandro ree viziti la Maron de Birdoj?

Tais pensis pri alio. Laca konkeranto, afliktita de la perdo de la plej bona amiko, elturmentita de monto da malamataj aferoj pri regado de la imperio, kie lia kutimo al fulmorapidaj decidoj ne helpadis, sed plie malhelpadis al li, li simple ne deziris reveni en Babilonon. El Helenujo venis malbonaj novaĵoj. Harpalo — la fuĝinta trezoristo — kaj Kasandro en Helenujo deklaris Aleksandron frenezulo, kaptita de megalomanio. Tamen la gloro kaj adorado de la granda militestro estis tro grandaj. En Helenujo oni opiniis lia plej granda ago la revenigon de ĉiuj statuoj el Azio, elveturigitaj de antaŭaj konkerintoj. Lin oni kultis kiel modernan Heraklon. La ruzaĵo de la perfidulo finiĝis per lia ekzekuto.

Stasikrato — la arĥitekto — rakontadis en Helenujo malon. Li proponis al Aleksandro plenumi neaŭditan — skulpti lian statuon, altan je sescent ulnoj, prilaborinte monton Atoson en Ĥalkidiko. Aleksandro nur ekridis kaj diris, ke la gigantaj piramidoj de Egiptujo nenion diras pri la regintoj, kiuj ilin konstruis. Per si mem granda amplekso ankoraŭ ne signifas grandan gloron.

Eĉ plian impreson faris al Helenujo veno de la makedonaj veteranoj, estrataj de Kratero. Ili estis forpermesitaj de Aleksandro kun omaĝo kaj grandaj rekompencoj. La falango kaj la Agria kavalerio ĉesis ekzisti. Ĉiuj helenaj dungosoldatoj, lasitaj en la konstruitaj fortikaĵoj kaj Aleksandrioj, same revenis en la patrujon.

La cindron de Hefestiono oni provizore metis en maŭzoleon el neĝblanka kalkoŝtono sur monteto apud Ekbatano, de kie estis malfermiĝanta videjo al la orienta ebenaĵo, kovrita de arĝentkolora herbo, obeeme kliniĝanta sub vento. Tais ekŝatis veturadi ĉi tien kun Eris kaj, sidante sur ŝtupoj, silente honoradi la heroon. Ŝi rememoris, kiel nelonge antaŭ sia malsano Hefestiono rakontis al ŝi pri mirinda heroaĵo de la hinda gimnosofisto Kalinaso. Kalinaso venis al Aleksandro kaj deklaris pri sia decido forlasi tiun ĉi terenon. La reĝo komence ne komprenis kaj promesis al li fortan konvojon. La maljunulo klarigis, ke li fartas malbone kaj ne deziras vivi plu, ĉar li troviĝas malproksime de la patrujo kaj ne povas ĝin atingi. Laŭ peto de la hindo militistoj konstruis grandan fajrolokon. Aleksandro donacis al Kalinaso ĉevalon en plena jungilaro kaj kvin orajn kalikojn, pensante, ke temas pri ofero. La saĝulo fordonis la donacojn al la konstruintoj de la fajroloko, kaj mem ekkuŝis supre kaj ordonis bruligi ĉe ĉiuj flankoj. La maljunulo kuŝis tute senmove en fumo kaj flamo de la fajroloko. Aleksandro, afekciita de tia heroeco, ordonis trumpeti per ĉiuj trumpetoj kaj ke elefantoj donu al la gimnosofisto reĝan saluton per sia muĝo. Kun la morto de Kalinaso la militistoj longe ne povis paciĝi. Laŭ ilia opinio, ili perdis la homon, gardintan la armeon en la militiro. Hefestiono opiniis la morton de la hindo granda kaj imitinda heroaĵo. Li deziris trovi en si saman eltenemon kaj, sendube, diris pri tio al Aleksandro. Giganta lignofajro estis postmorta respondo de la reĝo al la vortoj de la amiko. La dezertan monteton, kie antaŭ monato bolis laboro, oni ordigis, purigis, plantis arbustojn kaj florojn. Al Tais estis bone revi ĉi tie pri venontaj ŝanĝoj de la vivo, malproksime de la zorgoj de dommastrino kaj patrino. Ptolemeo ankoraŭ nenion aranĝis por la filo, ĵurante trovi plej bonajn instruistojn de gimnastiko kaj militaj ekzercoj tuj post reveno en Babilonon kun Aleksandro, kiun li ne povis lasi nun sola.

En unu el tagoj de Elafeboliono, la monato de speciale suna vetero, Tais, veninte al la tombo, ekvidis de sur la monteto grandan kavalerian taĉmenton. La rajdistoj haltis proksimume je kvin stadioj for de la maŭzoleo. Du rajdistoj apartiĝis de ili kaj malrapide ekveturis al la blanka monumento. Altaj, en brilantaj helmoj, sur nigra kaj makulita griza ĉevaloj. La koro de Tais emocie ekbatis. Ŝi rekonis Aleksandron kaj Ptolemeon. La reĝo, por memoro de sia Bukefalo, ĉiam elektadis nigrajn ĉevalojn. Ses persaj junuloj de ŝia gardistaro, donita de Ptolemeo, alarme ekstaris kaj elkuris el ombro de soleca ulmo, kie ili estis atendantaj sian gardatinon. Tais trankviligis ilin. La militistoj ne eksidis sur la ĉevalojn, sed viciĝis iom malproksime, respekte klininte la kapojn. La reĝo kun miro rigardis al la atenanino kaj Eris, en samaj helbluaj eksomidoj, kvazaŭ du statuetoj de korinta kaj egipta bronzo, kiuj staris sur la ŝtupoj de la provizora maŭzoleo. Li deĉevaliĝis, ankoraŭ ne haltinte, kaj rapide aliris al Tais, etendante al ŝi ambaŭ manojn.

— Mi ĝojas, ke mi trovas vin ĉi tie, honorantan la memoron de la amiko, — diris Aleksandro ridetante, sed la okuloj de la reĝo rigardis malgaje. — Mi dezirus konversacii kun vi antaŭ reveno en Babilonon.

— Kiam vi deziros, reĝo! Eĉ nun!

— Ne, tro multaj homoj atendos min, dezirante ripozi kun fino de la militiro. Mi difinos al vi rendevuon ĉi tie kaj sciigos vin. Ĉu vi permesos al mi, Ptolemeo? Ja via edzino estas ankaŭ mia amiko.

— Ŝi ne petas permeson, — ekridis Ptolemeo. — Por kio do petas vi, ĉiopova reĝo?

— Reĝo devas sekvi la morojn por si pli strikte, ol la lasta el liaj regatoj, — serioze diris Aleksandro, — ĉar kiel alie eblas enradikigi en la homoj estimon al la leĝo kaj takton?

Ptolemeo iomete ruĝiĝis sub la malhela sunbruno. Kun sia reputacio de saĝa politikisto li ne ŝatis eĉ etajn misojn.

Post kvar tagoj alrajdis kuriero kaj transdonis, ke Aleksandro atendas sur la tombo de Hefestiono. Tais komencis turniĝi antaŭ spegulo, surmetante por rajdado siringokoloran eksomidon super la genuoj kaj la orelringojn el la Ĉiela lando, la donacon de la flavvizaĝa vojaĝanto. Pensinte iom, ŝi surmetis la kolieron el ungegoj de nigra grifo, la memoraĵon de la templo de Eriduo.

Nur kategoria postulo de Tais devigis Eris-on resti «hejme», tio estas akompani la atenaninon nur ĝis la urbaj muroj. Dekdujara Boanergo estis disŝutanta en la stepo egalmezuran amblan troton kun sama rapideco, kiel en la pasintaj tempoj.

Aleksandro sidis sur la supra ŝtupo de la maŭzoleo sen kiraso, helmo kaj armilo, nur en bronzaj krurdefendiloj, kiujn li ne ŝatis demeti, eble ŝirmante per ili cikatrojn de teruraj vundoj sur la kruroj.

Li mem akceptis la kondukilon de la amblulo kaj saltintan de sur ĝi Tais-on, karese ĵetetis ŝin en la aeron. La saĝa virĉevalo ekiris mem al ombro de la ulmo. Aleksandro atente pririgardis la atenaninon, kiel post longa disiĝo, kun intereso tuŝis la kolieron el ungegoj kaj la sonoran ĉizitan orelringon. Tais klarigis la signifon de la grifa ungego — la signo de la Gardantino de Vojoj kaj rakontis, kiel ŝi akiris ĝin.

Aleksandro aŭskultis, glitante per rigardo laŭ ŝia figuro, klare prilumita tra la diafana eksomido.

— Ĉu vi portas la zoneton plu, — demandis li, ekvidinte brileton de oro, — kaj tie plu estas «ksi»?

— Alia ne estos, ne eblas! — mallaŭte respondis Tais. — Mi deziris danki vin, reĝo!

— Pro kio?

— Pro la domo en la Nova urbo, ĉe la pordego de Lugalgiro.

— Mi fojfoje saviĝas tien, — malgaje subridis la reĝo, — sed mi ne povas restadi tie longe.

— Kial?

— Ne permesas aferoj, kaj krome...

— Krome?

Aleksandro subite forĵetis la malviglan manieron de parolo, kiu nun iĝis lia kutimo.

— Fojfoje mi deziras ree ĵeti min en flaman Eroson, kiel junulo. En vi mi trovis diecan furiozon, kia kuŝas ankaŭ en mia animo, simile al subtera fajro. Vi disfendis ŝtonajn volbojn kaj ellasis ĝin eksteren. Kia viro povas rezisti al tiu forto?

— Por veki ĝin, necesas renkonta forto, kiel por salamandro — fajro! — respondis Tais. — Kaj tion havis neniu, krom vi.

— Jes, kiam mi estis tiu, renkontita de vi en Memfiso, ne — en la mezo de Eŭfrato. Li malproksimas de mi nuna, — aldonis Aleksandro, estingiĝante.

Tais rigardis al la bela vizaĝo de la reĝo, trovante nekonatajn trajtojn de laca kaj malestima krueleco, ne karakterajn antaŭe al la aspekto de Aleksandro, revemulo kaj la plej kuraĝa el kuraĝaj militistoj. Tiaj homoj neniam estas malestimaj, nek kruelaj. Lia malalta frunto ŝajnis malkruta pro la forte elstarantaj superbrovaĵoj. La rektan grandan nazon estis plilongigantaj akraj faltoj ĉirkaŭ la buŝo, kies diketaj lipoj jam iom distiriĝis super la firma ronda mentono. Profundaj vertikalaj sulkoj tratranĉis la iam delikatajn rondaĵojn de la vangoj. La haŭto, malgraŭ varmego de dezertoj kaj glacia spirado de altegaj montoj, restis glata, kiel antaŭe, rememorigante pri la ankoraŭ tute juna aĝo de la granda reĝo. En Sparto Aleksandro nur antaŭ du jaroj kaj duono atingus la plenan aĝon de viro.

— Ĉu vi tre laciĝis, mia reĝo? — demandis Tais, enmetinte en la demandon tutan teneron, al kiu ŝi kapablis, kvazaŭ la granda konkeranto kaj reganto iĝis knabo, nemulte pli aĝa ol ŝia Leontisko.

Kortuŝita de tiu tenero, Aleksandro klinis la kapon, respondante per silenta konsento.

— Ĉu la strebo al la limoj de la ekumeno plu brulas en vi? — mallaŭte demandis la atenanino. — Eble, vi elektis malĝustan vojon?

— Alia ne ekzistas! Ne eblas trairi Azion orienten, aŭ suden, aŭ norden, sen renkonti armitajn taĉmentojn aŭ tutajn armeojn. Ili neniigos vin aŭ sklavigos, se vi havos kvincent aŭ kvin mil kunulojn, aŭ kvin — tutegale. Nur kolektinte minacan forton, eblas trabati baron el malamikaj, nenion komprenantaj en mia celo, alilingvaj kaj alikredaj homoj. Vi vidas mem, mi devis renversi grandegajn regnojn, frakasi sennombrajn malamikojn. Ankoraŭ ne pasis eĉ du jaroj, kaj en Hindujo Ĉandragupto jam reprenis parton de la konkerita lando, elpelis miajn satrapojn! Ne, ne sukcesis mi atingi la limojn de la ekumeno sur firmaĵo. Nun mi provos mare.

— Eble, vojaĝante sola, kiel la flavvizaĝa loĝanto de la Oriento, vi sukcesus trairi pli multe?

— Eble. Sed tro multe da hazardaĵoj estas sur la vojo, kaj ĉiu minacas per pereo. Kaj da tempo necesos tro multe. Malrapida estas perpieda iro. Ne, mi pravis, irante laŭ la vojo de forto. Estas malĝustaj la ampleksoj de la ekumeno, kalkulitaj de la plej grandaj sciencistoj de Helenujo. Ĝi estas multe pli granda, sed tio estas ilia eraro, ne mia!

— Kaj ĉu vi ree ekiros en nekonatan foron?

— Mi laciĝis ne pro vojaĝoj, sed pro zorgoj de la grandega ŝtato. Ili falis sur min, kiel inunda rivero.

— Ĉu ne eblas dividi la zorgojn, konfidinte ilin al fidelaj kunuloj? — demandis Tais.

— Al mi ŝajnis komence, ke min ĉirkaŭas la plej indaj, ke ni ĉiuj konsistigas la pinton de lanco, kapabla frakasi ĉion ajn en la mondo. Unuafoje la spartana eltenemo disvastiĝis al dekmiloj da miaj militistoj. Tion faris mia patro Filipo! Estis li, kiu sukcesis elekti kaj eduki militistaron de tia kuraĝo kaj eltenemo, ke ĝi per kvalito de unuopaj militistoj alproksimiĝis al la lakona. Kun tiuj elitaj tridek kvin miloj mi rebatis kaj rompis la forton, nombre multe pli grandan, sed malpli bonan laŭ kvalito de la homoj. Ĉio iris bone, dum unueca estis la celo, minaca la malamiko kaj ne akumuliĝis pezo kaj riĉo de militakiro. Unueco foruziĝas, kiel fizika forto. Koran purecon kaj neprofitemon, kiel feron rusto, korodas ĉirkaŭanta flato, amaso da komercistoj, aĉeteblaj virinoj, pastroj kaj filozofoj, parencoj kaj falsaj amikoj.

Da tiuj homoj, pli firmaj ol agla ungego, kiuj ne foruziĝis dum la dek jaroj da milito kaj regado en konkeritaj landoj, restis malmulte, manpleneto por la tuta granda imperio. Kaj ilin mi perdas unu post la alia, kiel la senkomparan heroon Hefestionon, la kuraĝan Krateron, kiu forveturis en la patrujon kun la maljunaj militistoj. Kun aliaj mi komencis malpaci, iam prave — ili ne komprenis min, iam malprave — mi ne komprenis ilin. Sed la plej terura estas tio, ke ĉiam pli multe disiradis niaj celoj. Mi ne plu povis pensi pri homonojo inter popoloj, kiam ĝi ne troviĝis inter la plej proksimaj amikoj kaj kunuloj. La ĉefa veneno en la koroj de ĉiuj homoj estas la idiota orgojlo de gento, tribo, nacioj kaj religio. Mi ne havas fortojn por venki tion. Tia estas la fino de la aziaj konkeroj — mi, la reganto de la duonmondo, mallevas la manojn, sentante min vojaĝanto ĉe la komenco de la vojoj. Vi pravas, mi estus pli feliĉa, se mi vagus sola en mizera vesto, esperante al favoro de la dioj kaj de ajna armita renkontito!

Tais altiris la leonan kapon de la makedono sur sian ŝultron, aŭdante la emociplenan spiradon, resonantan per knarado en la brusto, trabatita de la sago. Laŭ la potencaj manoj, iam diece trankvilaj, estis kuranta nerva tremo.

— Ĉu vi deziras iĝi mia reĝino? — kun ĉiama subiteco demandis Aleksandro. Tais tremeris.

— Ĉu unu el edzinoj de la reĝo de reĝoj? Ne!

— Vi deziras esti la unua inter ĉiuj aŭ la sola, — malmilde subridis la makedono.

— Vi ĉiam ne komprenas min, reĝo mia, — trankvile respondis Tais, — kaj ne komprenos, antaŭ ol ni kuniĝos tute. Mi mem bezonas nek esceptecon, nek forpelon de rivalinoj. Mi bezonas, ke mi ricevu rajton gardi vin, iufoje spite al via minuta deziro, aŭ kontraŭ volo de amikoj kaj kunuloj. Alie vi ne povos apogiĝi sur min en malfacila horo de perfido aŭ malsano.

— Do vi deziras...

— Mi nenion deziras, mi nur klarigas. Estas malfrue! Tiujn vortojn necesus diri multe pli frue.

— Mi estas ankoraŭ juna, kaj nenio estas malfrua por mi!

— Ĉu mi diru al vi, reganto de homoj, ke veran reĝinon ne eblas nomumi aŭ limigi per nokta lito. Necesas fari ŝin per penoj de ambaŭ, sed tiel, ke tion vidu kaj sentu ĉiuj ĉirkaŭantoj. Oni iĝadas reĝinoj dum multaj jaroj, kaj vi, kiel mi vidas, ne disponas eĉ jaron.

— Jes, mi fornavigos kun Nearĥo por serĉi vojojn en Etiopujon. Naŭdek ŝipoj estas pretaj kaj preparataj en ŝipkonstruejoj de Babilono kaj Aleksandrio Eŭfrata.

— Ĉu vi prenos min tien, en la oceanon, kun vi? Ne kiel reĝinon, nur kiel kunulinon?

Silentinte iom, Aleksandro morne respondis:

— Ne. Nefidinda estas sorto de batalaj vojoj, teruraj estas malfacilaĵoj sur danĝeraj bordoj de senakvaj dezertoj. Kaj valorega estas vi! Atendu min en Babilono!

— Ĉu kiel edzino de Ptolemeo?

— Mi nomumos Ptolemeon ĥiliarĥo anstataŭ Hefestiono. Li regos la imperion dum mia foresto...

Tais ekstaris, tenere kaj malgaje rigardante al la reĝo. Ekstaris ankaŭ Aleksandro. La ĝenan silenton rompis frapado de hufoj de galopanta ĉevalo. La rajdanto el gvardianoj-hetajroj el nove varbita persa nobelaro levis super la kapo rulaĵon de letero. Aleksandro faris permesan geston, kaj, deĉevaliĝinte, la kuriero alkuris, tenante la sendaĵon ĉe la malalte klinita vizaĝo.

— Pardonu, mi legos. — La reĝo malvolvis la pergamenon, ĉirkaŭskribitan per nemultaj grandliteraj linioj.

Aleksandro turnis sin al Tais kun kurba rideto.

— Mi devas hasti en Babilonon. Venis Nearĥo el skoltado de Arabio, nun eblas navigi. Seleŭko proksimiĝas kun granda karavano da elefantoj, kaj Peŭkesto kondukas junajn militistojn el Ariano.

Tais fajfis tra la dentoj, kiel atena knabo. Boanergo levis la kapon, streĉis la orelojn kaj post dua voko alkuris al la mastrino. Svingis la manon ankaŭ Aleksandro, vokante skiton-ĉevaliston.

— Klarigu por adiaŭo, mia reĝo, — la atenanino prenis la bridrimenon de la amblulo, — la signifon de via donaco, kiun alveturigis Hefestiono.

— Tio estis mia revo en Niso, kiam mi ekvidis hederon kaj virbovojn de la Kreta raso. Vi scias, la militistaro de Dionizo en lia militiro konsistis el nuraj menadoj, kaj en la hinda — duone. Kaj mi sonĝis vin menado, nuda kaj fortege altiranta, ĉirkaŭvolvita per hedero. La brilanta bastono de Dionizo almontris vin por mi... kaj mi ordonis al skulptisto el Suzo cizeli laŭ mia sonĝo kaj mia memoro vian aspekton — kiel menadon.

— Pro tio mi dankas vin tutkore, samkiel pro la domo ĉe Lugalgiro. — Tais kuraĝe ĉirkaŭvolvis per la brakoj la kolon de la reĝo kaj por momento rigidiĝis en lia brakumo. Paliĝinte, ŝi elŝiriĝis kaj saltis sur la amblulon. Aleksandro faris paŝon al ŝi, etendante la manon, kaj kvazaŭ stumblis je ŝia firma rigardo.

— La sorto kaj mi trifoje donis al vi eblon. Unuan fojon — en Memfiso, la duan — sur Eŭfrato, la trian — en Persepolo. Kvaran ne donas la sorto, kaj mi same. Geliajne, granda reĝo, «ton eona» (poreterne), kiel diris Platono...

Tais irigis la amblulon, mallevinte la kapon. Grandaj larmoj ekruliĝis el sub la malsekiĝintaj longaj okulharoj, falante sur la nigran kolhararon de la virĉevalo.

Aleksandro ekrajdis apude, kap-al-kape. Je unu stadio malantaŭe polvis la rajdistoj de la reĝa Agemo. Aleksandro klinis la nekovritan kapon, la larĝaj ŝultroj ekpendis, la brako, ĉirkaŭvolvita de la vejnoj, malvigle malleviĝis. Kun teruro ekvidis Tais la diecan venkanton en la mizera aspekto de homo, eluzinta siajn fortojn kaj ne plu esperanta al io ajn. Kleofrado en la lasta Kea festeno aspektis pli fortika kaj vigla. Se Aleksandro, pli ĝuste tio, kio restis de la nelacigebla filo de la dioj, revenos al la aferoj de la grandega imperio en Babilono...

— Je la nomo de Afrodito kaj de ĉio, kio tiras nin unu al la alia, Aleksandro, mia reĝo, forveturu el Babilono tuj. Ne prokrastu eĉ je unu tago! Ĵuru al mi pri tio. — Ŝi prenis lian manon kaj forte kunpremis.

Aleksandro rigardis en la grandegajn, petegantajn grizajn okulojn kaj respondis tenere kaj sincere:

— Mi ĵuras per Stikso, mia Ajfra (brilanta)!

Tais batis per la kalkanoj Boanergon, kaj ĝi forte antaŭis la malrapide rajdantan reĝon kaj lian gardistaron. La atenanino kiel vento rapidis tra la pordego de Ekbatano, trarajdis stratojn kaj, ĵetinte la kondukilojn al servisto, ekkuris en la pavilonon de Eris, kie ŝlosiĝis ĝis la vespero.

Kaj post du monatoj, en la lastaj tagoj de Targeliono, kiel monta lavango disvastiĝis sciigo pri subita morto de Aleksandro.

Ne pasis eĉ dekado, kiam kuriero liveris al Tais samtempe du leterojn — de Ptolemeo kaj de Hesiona. La tebanino skribis detale pri la lastaj du tagoj de la reĝo. Laca super la homa kapablo, li kunvenigis militestrojn, por nomumi ilin al ŝipoj, kaj kune kun Nearĥo ordonadis, atentante ĉiujn etajn detalojn de preparado de la grandega floto. Ne povante ekdormi, li naĝis nokte en Eŭfrato. Kun atako de febro la reĝo forlasis la palacon de Nebukadnecaro, kie li loĝis konstante, kaj transloĝiĝis en la Novan urbon, en sian domon kun ombrigita baseno, kie li banis sin, suferante pro la febro. Li deziris neniun vidi, krom Nearĥo, kaj vespere penis ekdormi, sed la febro estis ĉiam plifortiĝanta. Aleksandro ordonis fari oferon al la dek du olimpanoj kaj al Asklepio. Konversaciante kun Nearĥo, li insistis pri eknavigo post du tagoj. La kretano unuafoje vidis sian amikon en tia malnatura malpacienco, senfine parolanta pri la oceano kaj disŝutanta ordonojn, ripetante kaj fojfoje konfuzante ilin. Matene, kiam la febro malfortiĝis, Aleksandro ordonis porti sin en la Malnovan urbon, en la palacon, por fari la oferon. Li estis jam tiom malforta, ke preskaŭ ne povis diri eĉ vorton.

Ĉiuj superaj estroj atendis trans la pordo de la ĉambro, kie estis luktanta kontraŭ la morto ilia granda gvidanto. Militistoj el la hetajroj kaj la Agemo enkuris en la palacon, ne hontante pro fluantaj larmoj. Retenante ploron, ili pasadis preter la kuŝejo. Aleksandro trovis fortojn por saluti ĉiun per levo de la dekstra mano, de tempo al tempo levante ankaŭ la kapon. Paroli li ne povis kaj baldaŭ mortis.

La militestroj, nun nomitaj diadoĥoj — heredantoj de Aleksandro, kunvenis en urĝa konsiliĝo. Antaŭ ĉio ili garde lavis la korpon de la heroo, kovritan per cikatroj de gravaj vundoj, kaj ĉirkaŭverŝis ĝin per miksaĵo de aromaj rezinoj, forta vino kaj mielo. Cizelistoj kaj forĝistoj estis senripoze forĝantaj oran sarkofagon...

Larmoj ne permesis al Tais legi plu, la retenata malfeliĉo liberiĝis. La atenanino, falinte sterne, nekonsoleble ploregis, laŭ la malnova moro disŝirinte la veston kaj malliginte la harojn.

Aleksandro, la plej granda heroo de Makedonujo, Helenujo kaj Ionio, foriris en la obskuron de Hadeso en aĝo de nur tridek du jaroj kaj ok monatoj! Premis la koron la konscio, ke antaŭ la morto, elturmentita kaj soleca, li, kvazaŭ rememorante, naĝis en Eŭfrato kaj foriris en la domon sur la kontraŭa flanko de la rivero, ĉe la pordego de Lugalgiro. Kun nova spasmo de ploro Tais pensis pri granda soleco de la reĝo. Ĉiuj ĉirkaŭantaj lin homoj senfine postuladis de li saĝon, ordonojn, oron, defendon, amon, ne konjektante pri lia supermezura laco kaj ne observante lin per sentemaj, komprenemaj okuloj kaj koro. Eble, li senkonscie serĉis apogon en fantomoj de la pasinteco? Se estis tiel, do, se ŝi estus kun li almenaŭ dum tiuj kelkaj horoj, ŝi povus ekvidi minacajn antaŭsignojn de la venanta malfeliĉo.

Plej forte kortuŝis la atenaninon la penoj de Aleksandro elŝiriĝi el Babilono kun la floto de Nearĥo, savante sin de la superhoma streĉo kaj plenumante la ĵuron, donitan al Tais!.. La atenanino ekploregis tiel, ke, timigita unuafoje dum ilia kuna vivo, Eris ekkuris por kuracisto.

Tais rifuzis enlasi la kuraciston, sed obeis al la amikino kaj trinkis ian densan kaj amaran brunan trinkaĵon, kiu ĵetis ŝin en nigran kaj longan dormon.

Nur post kvar tagoj Tais trovis en si fortojn por eliri el la malhela ĉambro, okupiĝi pri ordinaraj patrinaj kaj hejmaj aferoj. Kaj ankoraŭ post kelkaj tagoj ŝi trovis fortojn por tralegi la leteron de Ptolemeo.

Li skribis, ke ĉio okazis laŭ lia antaŭvido. En la konsiliĝo de la diadoĥoj li la unua proponis dividon de la imperio kaj akiris por si Egiptujon. La posteulo de Aleksandro kaj la supera stratego de Azio estis nomumita Perdiko. Lin oni devigis gardi Roksana-n, gravedan de la reĝo en la sepa monato. Antipatro iĝis la estro de la militistaro en Helenujo kaj Makedonujo, la supera stratego de la landoj okcidente de Ionio. La estro de la hetajroj Seleŭko ricevis Babilonion kaj Hindujon, Antigono Unuokula — Malgrandan Azion, krom Ionio kaj Frakio, kiujn ricevis Lisimaĥo. Nearĥo deziris nenion, krom la floto, ricevis ĝin kaj estis prepariĝanta fornavigi en Arabion, kiel li intencis kun Aleksandro. Ptolemeo rememorigis al Tais la promeson veturi kun li en Egiptujon. Li devos atendi la akuŝon de Roksana. Se estos filo — ĉio restos kiel antaŭe, se filino — la konsiliĝo de diadoĥoj elektos la reĝon.

Tiel okazis nova mirinda ŝanĝo en la vivo de Tais. Roksana naskis filon, Aleksandron la Kvaran, kaj Ptolemeo urĝe vokis la atenaninon en Babilonon. Kun elitaj, fidelaj al li trupoj li kaptis la sarkofagon kun la korpo de Aleksandro kaj hastis en Egiptujon.

Ekde tiam Tais estas ĉi tie, en Memfiso, kiel reĝino de la fabela por ĉiu heleno antikva lando de Nilo...

Kaj jen ĝi, Nilo, plaŭdanta apenaŭ aŭdeble kontraŭ ŝtupojn de la templo de Nejto.

## Ĉapitro XVI. Memfisa reĝino


«Vi regos Memfison, kaj mi restos en Aleksandrio», — diris Ptolemeo en serioza disputo kun Tais. Ŝi riproĉis lin pri rompo de la ĵuro — ne preni alian edzinon, post Sirita, forlasita de li en Babilono, se Tais konsentos veturi kun li en Egiptujon. Nun li, agnoskita reĝo de Egiptujo, ekamis Berenicon, edziĝis al ŝi sekrete — kaj en Aleksandrio estos ankoraŭ unu reĝino... Kaj antaŭe estis ankoraŭ Eŭridico — naskinta al li filon Ptolemeon — kiun ŝi prenis perforte jam en Ionio kaj veturigis en Persujon.

Unuafoje Ptolemeo ne cedis al justa postulo de Tais. Dum dek jaroj da venkaj konkeroj kun Aleksandro li kutimiĝis forlasadi centojn da virinoj, pasinte plenan lernon de perforto, murdoj kaj senkompata frakasado de urboj kaj landoj.

Kiel ĉiam saĝa kaj konvinka, li klarigis al Tais, ke antaŭnelonge li komprenis tutan vanecon de penoj reformi Egiptujon, enradikiginte ĉi tien la spiriton de Helenujo kaj la genion de Aleksandro.

— Tiun ŝtonegon de antikvaj kredoj, moroj kaj vivordo, similan al roko el nigra granito de Elefantino, ne eblas ŝanĝi alie, ol disfendinte ĝin en pecojn. Agi tiel estas malsaĝe eĉ por subite invadinta konkeranto. Detruante, ne eblas tuj anstataŭigi pasintecon per novo, kaj la lando restos sen leĝo kaj moro, iĝinte amaso de sovaĝaj sentaŭguloj. Mi komencos ekde Aleksandrio kaj faros ĝin urbo, malfermita al la tuta mondo, al ĉiuj kredoj kaj filozofoj de ajnaj skoloj, kaj antaŭ ĉio al komerco inter Azio kaj la Interna maro. Aleksandrio, kie mi konservas en la ora sarkofago la korpon de la granda Aleksandro, mia amiko de la infaneco kaj duonfrato, iĝos la plej bela el ĉiuj urboj en la ekumeno. La lumturo sur Faroso estos pli fama, ol la turo Etemenanko, kaj por filozofoj mi konstruos Muzeon. En la Biblioteko[35] mi jam kolektis manuskriptojn kaj librojn pli multe, ol en ajna el la urboj de Helenujo. Mi ordonis, ke la estroj de ĉiuj ŝipoj, venantaj en la havenon de Aleksandrio, sciigu min pri novaj artaĵoj, malkovroj de sciencistoj, famiĝintaj libroj. Mi havas sufiĉe da oro, por aĉeti multon, kaj se ne estus la milito... — Ptolemeo kuntiris la brovojn, kaj Tais kompate karesis lian ŝultron, sciante pri la senĉesa milito inter la diadoĥoj — la heredantoj de Aleksandro.

— Mi militos por Egiptujo, por Kipro, eble, por Helenujo, sed por plenumo de ĉiuj ideoj mi devas loĝi en Aleksandrio. Ĉi tien mi vokas ĉiujn, en kiuj fortas entreprenemo, kiu scipovas rigardi antaŭen, scipovas labori, kiu estas talenta kaj saĝa. La supera stratego de Azio, la malnova kamarado de Aleksandro, Perdiko, kiun la konsiliĝo de la diadoĥoj nomumis reganto de la regno, dum kreskas la filo de Roksana, kiel vi scias, ekmilitis kontraŭ mi, por preni al si ankaŭ Egiptujon. Liaj propraj militestroj murdis lin, tuj kiam li atingis la Delton, kaj la militistaro transiris al mi. Mi invitis el Babilono, Sirio, Judeo hebreojn por vivi libere kaj komerci en Aleksandrio. Al tiu kapabla kaj severa popolo mi esperas pri multobligo de riĉo kaj pri prospero de la urbo, same kiel al viaj sampatrujanoj, rapidaj en decidoj kaj en ties plenumo. Tamen, fojfoje atenanoj estas kuraĝaj super siaj fortoj, sed ili ĉiam riskas kaj estas trankvilaj en danĝero. Mi scipovas militi kaj konstrui. En profundo de Egiptujo ne necesas militi kaj ne estas, kion konstrui. Ĉio estis konstruita antaŭ jarmiloj, parte jam forlasita kaj kovrita de sablo. Vin amas Memfiso, kaj vi komprenas egiptojn, diversajn kredojn kaj sekretajn instruojn, estas inicita en kaŝitajn ritojn. Estu reĝino en Memfiso, kie ni ambaŭ estis kronitaj, helpu al mi ĉi tie, kaj mi ĵuras per nerompebla ĵuro de la Stiksa akvo, ke mi nomos reĝino neniun alian, dum vi estas kun mi!

— Dum mi estas kun vi, — malrapide ripetis Tais, konsentante kun la argumentoj de sia saĝa edzo. Kaj ŝi restis en Memfiso sola, se ne kalkuli etan Irenion-on, aŭ Irana-n, kiel ŝin nomis Tais en la doria dialekto. La nomo de la filino rememorigadis al ŝi pri Persujo, kaj la filino mem iĝadis ĉiam pli simila al Ptolemeo. Leontisko troviĝis en Aleksandrio ĉe la patro. En la knabo riveliĝis sama profunda amo al la maro, kiu nestis en la animo de Tais, loĝanta, pro moko de la sorto, malproksime de ĝiaj karesaj ondoj kaj brilanta bluo.

La memfisanoj respektis la reĝinon plie pro ŝiaj bonkoraj okuloj kaj mirinda belo, ol pro reala potenco, fakte koncentrita en la manoj de la vicreganto de Ptolemeo. Tais eĉ ne penis esti minaca regantino, preninte sur sin palacajn festojn, aŭdiencojn de ambasadoroj kaj templajn ceremoniojn. Ĉio ĉi tre premis la viglan kaj gajan atenaninon. La egiptaj moroj postulis de la reĝino senmove sidadi dum horoj en pezaj ornamaĵoj sur maloportuna trono. Tais penis fari siajn aŭdiencojn kaj partoprenon en festoj kiel eble plej mallongaj. Rajdajn promenojn ŝi devis limigi per vesperaj krepuskoj aŭ mateniĝoj. La egiptoj ne povis imagi sian reĝinon rapidi rajde anstataŭ solene kaj malrapide veturi en orumita ĉaro. Salmaaĥ trovis ĉi tie sian vivofinon, kaj por Eris necesis aĉeti similan grizan libian ĉevalinon. Boanergo estis alproksimiĝanta al dudekjara aĝo kaj, kvankam ĉesis petoli, estis plu malpeza kaj rapida, ĵaluze ne permesante antaŭi sin al ĉiu ĉevalo. La bela amblulo, laŭ onidiroj, aĉetita disde la reĝino de amazonoj, ĉiam altiradis specialan atenton de memfisanoj, kio same ne helpis konservi en sekreto la rajdajn promenojn. La plej ŝatata ripozo de Tais iĝis vespera sidado sur la rigardantaj al Nilo ŝtupoj de la templo de Nejto, kontemplante la ŝliman potencan riveron, rulantan ondojn en la hejman Internan maron, kaj atendante, kiam ekbrilos en la rivero reflektoj de steloj. El la nepraj signoj de potenco ŝi lasadis sur si nur oran diademon en aspekto de serpento, la sanktan ureuson, malleviĝantan sur la frunton. Je ŝtupo pli malalte sidadis Eris, strabante al du sinĝenemaj nobelaj egiptaj junulinoj kun ventumilego kaj spegulo, kiuj devis ĉiam akompani la reĝinon. Laŭ la rivero fojfoje blovadis malvarma vento, kaj la egiptinoj, tute nudaj, se ne kalkuli zonetojn el diverskoloraj bidoj kaj samajn kolierojn, komencadis ŝrumpi kaj tremi. Eris silente faradis al ili signon, almontrante flanken, kie kuŝis granda kovrilo el maldikega lano. La junulinoj, danke ridetante, volvadis sin en ĝin duope kaj sidadis flanke, lasinte sian reĝinon en kvieto.

La templo de Nejto, kie ŝi ricevis la orfeisman inicon kaj komencis ekkoni saĝon de Azio, jam antaŭlonge iĝis por Tais hejma. La pastroj de la templo bone memoris kaj la delosan filozofon, kaj la atenaninon, kiam post naŭ jaroj ŝi ree vizitis la templon en tuta brilo de la bela reĝino de Egiptujo. Ekde tiam Tais fojfoje izoliĝadis en sia malnova ĉambro, interne de la dika muro de la pilono, kaj amikiĝis kun la ĉefpastro de la diino. La amikeco de la juna reĝino kaj la maljuna pastro komenciĝis de provo de la atenanino ekscii pri la sorto de Hesiona kaj Nearĥo. Plenumante la testamenton de la forpasinta reĝo kaj amiko, donitan al li antaŭ la morto, Nearĥo ricevis la tutan floton kaj eknavigis ĉirkaŭ Arabio, por tra la Eritrea maro trovi la vojon en Egiptujon kaj Nubion.

Post paso de du jaroj, nenion sciante pri la sorto de Nearĥo, Tais decidis, ke, kiel ajn granda estu Arabio, la maristoj jam devus atingi la celon kaj sciigi pri si. Ŝi aŭdis pri navigoj de egiptoj en Punton laŭ la Eritrea maro en la tempoj, kiam ne ekzistis Helenujo, kaj komencis serĉi sciantajn homojn. La serĉado rezultis mallonga. La ĉefpastro de la templo de Nejto havis atingorajton al arĥivoj de sekretaj aferoj, kie konserviĝis registraĵoj kaj mapoj de navigadoj en Punton, al tiu malproksima orienta bordo de Libio, de kie jam antaŭ du mil jaroj egiptoj veturigadis oron, eburon, aromaĵojn, nigrajn sklavojn kaj rarajn bestojn.

Tais-on impresis vizito de la arĥivejo, ie en subteraĵoj de antikva templo, apud malgranda piramido. Kvar akolitoj aŭ pastroj kun magraj vizaĝoj de asketoj-fanatikuloj, vestitaj de la piedoj ĝis la kapoj en verdaj manteloj de sciantoj de diversaj landoj, akompanis la reĝinon kaj la pastron de Nejto, kiu servis kiel intepretanto el la antikva sankta lingvo. En alia lingvo la verdaj fanatikuloj ne povis aŭ ne deziris paroli.

Antaŭ Tais oni sternis kadukajn foliojn de bruna pergameno kun nekompreneblaj linioj, hieroglifoj kaj signoj en aspekto de flugantaj birdoj.

— Vi diris, ke nelonge antaŭ la morto de la granda Aleksandro Nearĥo venis en Babilonon kun novaj malkovroj, ĉu? — demandis la pastro de Nejto.

— Lia asistanto Arĥiaso konfirmis, ke la maro ekde la enfluejo de Eŭfrato estas nur golfo inter Hindujo kaj Arabio, — diris Tais, — kaj Hierono asertis, ke la suda bordo de Arabio senfine malproksime etendiĝas al la sud-oriento.

La pastro de Nejto tradukis al la verdaj fanatikuloj, kaj ili kvazaŭ laŭ ordono ekbrilis per la okuloj. Unu el ili obtuze diris nekompreneblajn vortojn, frapis per la osta fingro al la plej granda el la folioj, malvolvitaj sur la ŝtona plato.

— Ni ne scias pri la golfo, — tradukis la akompananto de Tais, — sed jen ĝi, la bordo de Arabio, iranta al la okcidento kaj la sud-okcidento. Jen ĉi tie ĝi finiĝas per angulo, forturniĝante nord-okcidenten en mallarĝa pordego de la maro, nomata de vi la Eritrea. Tiu ĉi maro estas trairita de niaj maristoj en ĉiuj direktoj: ĝia longo estas mezurita je kvincent sĥenoj, aŭ parasangoj, de la Pordego ĝis la kanalo de Neĥao — du monatojn da navigado ĉe dia favoro.

— Do, Nearĥo antaŭlonge devis alnavigi en Egiptujon? — demandis Tais. — Ne povis ja perei ĉiuj naŭdek ŝipoj de lia floto.

— Reĝino, via moŝto juĝas ĝuste.

— Do kio alia povis okazi?

La pastro de Nejto ekparolis kun la verduloj. La fanatikuloj balbutadis vortojn, nekompreneblajn, kiel sorĉformuloj, almontradis per la malhelaj, sekiĝintaj fingroj diversajn lokojn de la polva mapo kaj finfine interkonsentis.

— La sciantoj de landoj diras, la flotestro ne trafis en la Eritrean maron! — aŭtoritate diris la pastro de Nejto.

— Tio ne povis okazi al Nearĥo, la plej sperta el maristoj! Li havas plej bonajn navigaciistojn de Fenicujo, Egiptujo kaj Kipro.

— En tiuj lokoj povis. Via reĝina moŝto rigardu ĉi tien. Tio estas la suda rando de Arabio, etendiĝanta en direkto de Hindujo al la oriento kaj la nordo je kelkaj centoj da sĥenoj. Sude al ĝi kontraŭstaras grandega elstaraĵo de Nubio, aŭ, laŭ vi, Libio, la kabo de Aromoj[36], simila al korno, eniĝinta en la Grandan Oceanon. La kabon kun penoj kaj grandaj danĝeroj ĉirkaŭiradis niaj maristoj sur la vojo al Punto. Ĝi atingas duonon de la longo de la rando de Arabio. Nun rigardu ĉi tien, reĝino. La floto de Nearĥo navigis laŭlonge de la bordo al la sud-okcidento, tie ofte okazas teruraj tempestoj. El dezertoj de Arabio ili portas sablon kaj polvon, ŝirmantajn la maron je multaj sĥenoj. Tia tempesto povis atingi Nearĥon, kiam lia floto troviĝis kontraŭ la pinto mem de la kabo de Aromoj. Ĉe la ronda golfo la bordo de Arabio deflankiĝas rekte suden per la elstaraĵo de la kabo de Perloj. Ĝuste kontraŭe la Korno de Nubio alproksimiĝas ĝis okdek sĥenoj. Imagu nun, ke forta tempesto ekportis la floton suden en nebulo de sablo kaj polvo. La ŝipoj nerimarkite trairis la interspacon inter Arabio kaj Nubio. Poste, ĉe la orienta flanko de la Korno, la bordo iras al la sudo, ĉiam pli deflankiĝante al la okcidento. Kion faros la flotestro, kiu iris laŭlonge de Arabio suden kaj okcidenten?

— Plu navigos laŭlonge de la bordo de Libio, pensante, ke li iras ĉe Arabio! — sen hezito respondis Tais.

— Memkompreneble! Kaj vidu, la bordo sude de la kabo de Aromoj iras sud-okcidenten ĝis Punto mem ankoraŭ kvincent sĥenojn. Poste ĝi turniĝos al la sud-oriento, kaj tiam la flotestro malkovros sian eraron.

— Kaj kio okazos tiam?

— Tion mi ne povas diri al vi, mi ne konas Nearĥon. Li povas turni sin malantaŭen, sed se li estas persista kaj kuraĝa, do li iros antaŭen kaj ĉirkaŭe, kiel faris la fenicoj laŭ la ordono de la granda Neĥao.

— Tre obstina kaj persista estas la kretano, — malgaje diris Tais, — krome, Aleksandro mem revis sendi ŝipojn ĉirkaŭ Libion, ne sciante pri Neĥao.

— Tiuokaze atendu la floton post tri jaroj, kiel la fenicojn, — respondis la pastro. — Du jaroj jam pasis...

Sed pasis ankoraŭ kvin jaroj — kaj iĝis evidente, ke la floto de Nearĥo malaperis en vastaĵoj de la senlima maro. Kune kun ĝi por ĉiam foriris el la vivo de Tais ankaŭ la «serpentidino». Restis sola Eris. Neeviteblaj perdoj sekvis unu la alian. Tre delonge ne estis sciigoj de Lizipo, post kiam li sciigis la atenaninon, ke li vendis la Anadiomena-n al Seleŭko, kaj tiu interŝanĝis ĝin kun hindoj kontraŭ elefantoj. Kiom da elefantoj oni donis, Lizipo ne sciis, sed dudek kvin talantoj, aldonitaj al dek du talantoj de la kosto de la arĝento, do ĉirkaŭ ducent dudek mil draĥmoj, estis grandega monsumo. Ŝi skribis al la instruisto, ke li prenu ĝin por la lernejo de skulptistoj en Kario, fondi kiun li revis delonge, sed ŝi ne ricevis respondon. Io okazis al la granda skulptisto. Aŭ la senĉesa milito en Ionio kaj Mezopotamio pro la heredaĵo de Aleksandro malhelpis al veno de la letero?

La malklara sento de Tais, ke ŝia instruisto ne estas viva, estis ĝusta. Post veturo en Helenujon, kie li renkontiĝis kun Kasandro, onidire mendinta al li statuon, Lizipo ekfartis malbone kaj baldaŭ mortis. Lia heredanto, la pli aĝa filo Eŭtikrato, malkovris sekretan keston de la granda skulptisto. Lizipo delonge plenumadis regulon: post vendo de ĉiu statuo meti unu peceton da oro en tiun keston. Eŭtikrato nombris ĉirkaŭ mil kvincent pecetojn, kaj nur tiam iĝis evidenta la giganta laboro de la skulptisto. Tais mirus eĉ pli, eksciinte, ke el ĉiuj mil kvincent statuoj de Lizipo eĉ unu ne atingis heredantojn de la arto de Helenujo! Nur kelkaj restis konataj al la postaj generacioj danke al romiaj marmoraj kopioj de la bronzaj originaloj de Lizipo. Se ŝi scius tion, la atenanino komprenus, kiom malmulte da espero estas al konserviĝo de ŝia arĝenta statuo, se eĉ bronzon refandis al militaj kanonoj la estontaj malkleraj konkerintoj de Helenujo, Malgranda Azio kaj Egiptujo.

Multaj homoj mergiĝis en Ameleton — la Liberigantan de Zorgoj fluon en la regno de Egesigeo-Hadeso. Kiom multe da ŝanĝoj, impresoj, neordinaraj travivaĵoj okazis dum la dek jaroj, traflugintaj kiel kirlovento ekde tiu horo, kiam Tais forlasis Atenon por Egiptujo kaj ĝis kiam ŝi denove revenis ĉi tien kiel reĝino. Kaj kiom malmulte da ŝanĝoj estas nun! La tempo fluas malrapide, kiel Nilo en vintro. Aŭ tiel okazas al ĉiuj, kiuj reĝas ne regante? Al reĝinoj, kies edzoj estas la veraj regantoj? Ĉu tiel sentis Roksana ĉe Aleksandro, kaj nun, probable, eĉ pli malbone? La etan Aleksandron, kiu naskiĝis du monatojn post la morto de la granda militestro, gardas, kiel talismanon kaj rajton por regado, komence Antipatro, la supera stratego de Helenujo kaj Makedonujo, kaj nun, post lia morto, — Antigono Unuokula.

Mortis ankaŭ Aristotelo, nur je unu jaro transvivinte sian grandan disĉiplon. La Likeon en Ateno nun gvidas scianto de vegetaĵoj Teofrasto. Same, kiel antaŭe, tie promenas inter belegaj pinoj kaj kaŝtanujoj seriozaj disĉiploj, allasitaj al studado de kaŝitaj scioj, kaj vespere kunvenas atenanoj por aŭskulti filozofiajn predikojn. Lizipo diris al ŝi en Ekbatano pri naskiĝo de nova instruo de stoikistoj, kiuj asertas, ke ĉiuj homoj estas egalrajtaj civitanoj de la mondo, kaj fondis la unuan veran sistemon por takso de homa konduto ne sur kredo je dia vorto, sed sur socia neceso de homa vivo...

La pastro interrompis ŝiajn meditojn, demandinte:

— Ĉu via moŝto nenion plu deziras ekscii?

Tais rekonsciiĝis. Ili estis alirantaj al la templo de Nejto, kie maltrankvila Eris per glataj paŝoj estis mezuranta transverse la larĝan ŝtuparon.

— Diru al mi, patro, kial oni malkovris al mi la sekretajn desegnojn de maroj kaj landoj, sed ne faris tion por Aleksandro aŭ Nearĥo?

— Nin neniu demandis, kaj scio estas donata nur al tiuj, kiuj serĉas. Vi estas unu el ni, vi estas senmalutila kaj ne potenca, ĉar ne strebas al regado. Ankoraŭ neniam okazis, ke granda geniulo, militestro, reganto, al kiu ajn popolo li apartenu, alportus feliĉon al la homoj! Ju pli li estas granda, des pli da malfeliĉo. Ordinaraj homoj obeas miljarajn leĝojn, elkreskintajn el sana sperto de generacioj. Ili estas ligitaj per neceso de vivo, per kredo kaj servo al la dioj kaj la potenco. Granda homo metas sin super ĉio komun-homa, detruante la fundamentojn de la estado, kaj faras la ĉiaman eraron, kiu neniigas liajn farojn kaj faligas lin en abismon de la Mallumo. Di-egalaj homoj nur tiam alportas feliĉon, kiam ili ne havas potencon: filozofoj, kuracistoj, poetoj aŭ artistoj.

— Ĉu, laŭ vi, Aleksandro alportis nur suferojn kaj malfeliĉojn?

— Ankoraŭ ne estas pesitaj liaj agoj sur la pesiloj de la tempo, ankoraŭ la dioj-juĝistoj ne kalkulis la blankan kaj la nigran flankojn de lia vivo. Kaj mia menso estas malgranda, por ĉirkaŭpreni tutan grandecon de liaj faroj. Al li estis donitaj komence belo kaj korpa forto, kuraĝa koro kaj klara ĉioprenanta menso, poste scio. Poste li ricevis forton militan: firmajn korojn kaj harditajn korpojn de makedonaj kaj helenaj militistoj. Li deziris multobligi la scion, anstataŭe li multobligis la riĉon, momente preninte tion, kio estis akumuliĝanta dum jarcentoj en la granda popolo, en la grandega lando. Li disdonis la trezorojn senpripense pro sia juneco, mem estante nek avida, nek malŝparema. Sed li disdonis en manojn same malindajn, kiel antaŭe. Nur la antaŭaj tenis ilin en sia lando, sed la novaj, ricevinte facile, disĵetis por bagateloj kaj en fremdaj landoj, riĉiginte avidajn kaj kalkulemajn komercistojn, vendinte kontraŭ groŝoj antikvajn artaĵojn kaj dekmilojn da sklavigitaj loĝantoj.

Kaj la forto de Aleksandro diseriĝis, perdante la celon kaj ekkolerante kontraŭ natura rezisto de la popoloj al la invado en iliajn hejmajn landojn. Naskiĝis feroco, kruela kaj sanga perforto, malplaĉaj al la dioj buĉoj de sendefenduloj. Anstataŭ ekkono de la lando, pacigo, komuneco en tiuj moroj, kredoj kaj celoj, en kiuj similas ĉiuj homoj de la mondo, aperis sennombraj rondoj de estonta lukto, intrigoj kaj malfeliĉoj. Ankaŭ nun, kelkajn jarojn post la divido de la imperio, plu fluas sango, kaj la milito ne estingiĝas en Helenujo, Ionio, Mezopotamio kaj sur insuloj de la Verda maro.

— Kial do okazis tiel, sed ne alie, patro? — demandis Tais.

— Alie ne povas esti, se tiu, al kiu estis donitaj forto, oro, volo ŝanĝi sortojn de regnoj kaj homoj, ne komprenas, ke ĉiu el tiuj partoj de la potenco havas sian dorsoflankon, kiun la sorto neeviteble turnos al la homo, se ne preventi tion. La Oro havas humiligon, envion, lukton por riĉo pro riĉo mem; la Forto havas kruelecon, perforton, murdon; la Volo — obstinon en aplikado de la Forto kaj la Oro, malspritan blindecon.

— Kia do estas defendo kontraŭ tiuj malbonaj fortoj?

— Amo, mia filino. Se ĉiuj tri potencaj leviloj estas uzataj kun amo kaj pro amo al la homoj.

— Kaj ĉu la Amo ne havas dorsoflankon?

— Ve, havas, tamen sur alia, pli persona nivelo. Rilatoj de homoj inter si povas krei deziron malaltigi aliulon, turmenti kaj dronigi en koto. Al helaj koroj tio ne okazas, sed al homo de amaso, batita, humiligita se ne en si mem, do en siaj prauloj aŭ proksimuloj, tio estas karaktera.

— Vi ne respondis, kiel oni gardu sin kontraŭ tio, patro.

— Ĉiam tenu vin ĉe la mezo, rigardante al la randoj.

— Ho, mi scias. Mia instruisto diris al mi la samon. Verŝajne, la saĝo ĉie venas al la samo.

— Kaj ĉu vi legis skribaĵon sur la frontono de nia templo, jen tiun?

— Mi ne povas legi la sanktan lingvon kaj la antikvan skribon de Egiptujo!

— «Meden agan» — «Nenion superfluan»; «Mezuro estas la plej nobla»; «Hibriso (aroganta tromemfido) estas la plej malbona»; «Ekkonu profundon de la propra koro».

— La samaj eldiroj estas skribitaj sur la templo de Apolono en Delfo.

— Jen konfirmo de la vortoj, diritaj de vi!

— Do la vizaĝo de la supera saĝo ĉie kaj ĉiam turniĝas al la homo mem, preterante la diojn?

— Estas tiel, sed detenu vin diri tiajn veraĵojn al kredantoj de ĉiuj specoj kaj al infane naivaj kaj furiozaj fanatikuloj! La vero kaj la bono lumas, kiel torĉoj, prilumante la vojon por vagantoj en mallumo. Sed oni ja povas kun torĉo eniri en tenejon de brulema ŝtonoleo, kiu ekbrulas eĉ pro eta fajrero!

Tais ĵetis atentan rigardon al la maljuna pastro kaj subite demandis:

— Diru, ĉu vin ne mirigas egipta reĝino, ne povanta legi egipte?

— Ne. Ĉu vi pensas, ke multaj reĝinoj posedis la sanktan lingvon? Do vi eraris! Kaj vi superis multajn ne nur per belo, sed ankaŭ per kono de diversaj kredoj. Kredo estas la animo de popolo, el ĝi eliras moroj, leĝoj kaj konduto de la homoj! Kaj vi kantas en la ceremonio de Spegulo de Iziso, kiel denaska egiptino, dancas la sanktan Dancon de Kovrilo, kiel fenicino, rajdas sur ĉevaloj, kiel libianino, kaj naĝas, kiel nereidino de la Verda maro. Tio alsorĉas al vi ĉiujn, kiuj loĝas en la Nigra Tero.

— De kie vi scias?

La maljunulo nur subridis.

— Diru, patro mia, se mi deziros ekscii pli pri foraj landoj de Libio, Nubio laŭ via nomo, ĉu vi helpos al mi en tio?

— Helpos, — konsentis sen hezitoj la maljuna pastro.

Kaj Tais komencis kolektadi ĉiujn geografiajn informojn, priskribojn de raraj bestoj, ŝtonoj kaj vegetaĵoj, kiuj akumuliĝis en Egiptujo dum kvar jarmiloj. Plej multe da malkovroj faris antaŭ tridek kaj dudek jarcentoj vicregantoj de faraonoj en Supra Egiptujo, elektintaj por sia restadejo nunan Sienon, aŭ Elefantinon. Tiuj fieraj kaj kuraĝaj homoj nomis sin «la ĉefaj karavanestroj de la Sudo» kaj «la estroj de ĉio, kio estas kaj kio ne estas». Tiu titolado speciale plaĉis al la juna reĝino. La «estroj» metis sur la firmaĵo vojojn en profundon de la mistera kontinento, pri kiuj la helenoj ne havis klaran imagon eĉ post Herodoto, kvankam la maraj regantoj de Kreto, sendube, sciis pli multe.

Tiel aperis amikeco de la pastro kaj la reĝino. La memfisanoj sciis, ke reĝino Tais ŝatas solecon vespere, kaj neniam rompadis ŝian trankvilon. Kaj la atenanino fordonadis sin al rememoroj en neordinare kvietaj nilaj vesperoj, kiam krepuska lumo surĵetadis sur ĉion, kio estis prema, tera, akra, diafanan ŝtofon sen koloro kaj ombro, nesenteble forigantan ĉion en pasintecon. Tais ĉesis revi kaj ofte pensadis pri la pasinteco. Eble, tio estas signoj de proksimiĝanta maljuneco, kiam ne plu estas revoj pri estonteco, sopiro pri la nerealiĝinta kaj deziro de nova turno de la vivo?

La observema atenanino ne povis ne rimarki akran disduiĝon de la vivo de la egipta popolo kaj de ties regantoj. Tute alie estis en Helenujo, kie eĉ dum tiranio la popolo kaj la regantoj konsistigis unu tutaĵon, kun samaj moroj, kutimoj, devoj antaŭ la dioj kaj kun sama spirita vivo. La egipta popolo vivis per si mem, mizere kaj senkolore. La regantoj konsistigis etan grupon de privilegiuloj, kies ekzisto mem ne havis celon kaj sencon eĉ por ili mem, krom lukto por potenco kaj riĉa vivo. Post la reĝiĝo de Ptolemeo la afero ne ŝanĝiĝis, almenaŭ ĉi tie, interne de Egiptujo, se ne en Aleksandrio. Tiuokaze la memfisa reĝino, por kio estas ŝi? Multigi per si la amaseton da parazitoj ŝajnis al Tais, post kiam foriris la unua intereso pri la ekstera flanko de la potenco, ĉiam pli hontinda. Nun ŝi komprenis, kial detruiĝas monumentoj kaj temploj, kial sabloj kovras la fieran gloron de la granda pasinteco. Kaj la popolo, perdinta intereson al la vivo, kaj la nobelaro, ne komprenanta signifon de la antikva belo kaj zorganta pri nenio, krom etaj personaj aferoj, certe, ne povis gardi grandegan multon da trezoroj de arĥitekturo kaj arto de Egiptujo, akumulitaj dum jarmiloj.

Maltrankvilaj pensoj turmentadis Tais-on. Ŝi izoliĝadis en la supra halo de la palaco kun helblua plafono kaj fostoj de nigra ligno, inter kiuj anstataŭ muroj pendis pezaj drapiraĵoj el helgriza ŝtofo kun multaj faldoj, rememorigantaj al ŝi pri nervuraj kolonoj de la persepolaj palacoj.

Senkompata supra lumo en du grandegaj metalaj speguloj reflektadis la bluon de la plafono, kvazaŭ de la ĉielo. Tais ekstaradis inter la speguloj, tenante en la mano la trian, rondan, kun tenilo en aspekto de kuŝanta leonino, kaj atente pririgardadis sin ekde la kapo ĝis la piedoj.

Ŝia forta korpo perdis la defian flugon de juneco, sed restis senriproĉa ankaŭ nun, kiam la aĝo de Tais transiris tridek sep jarojn kaj estis kreskantaj du ŝiaj infanoj. Ĝi firmiĝis, larĝiĝis, ricevis pli akrajn kurbiĝojn, sed, samkiel ŝia vizaĝo, eltenis la elprovojn de la vivo. La jaroj aldonis firmecon en la konturoj de la lipoj kaj la vangoj, sed la kolo, la plej cedema al la tempo trajto de ajna virino, plu estis fiere tenanta la kapon, simile al kolono da marmoro, arte farbita de Nikio. Petolemo, sovaĝa deziro fari ion malpermesitan leviĝadis en Tais, turnante la kapon, kiel en la foraj atenaj tagoj. Ŝi vokadis Eris-on, kaj ili ambaŭ, kaŝe fuĝinte de la akompanantoj, rajdadis en la dezerton. Tie, demetinte la vestojn, ili furioze rapidadis kiel nudaj amazonoj, kantante batalajn libiajn kantojn, ĝis de la ĉevaloj komencadis flugi ŝaŭmo. Tiam ili malrapide kaj dece revenadis en la palacon, renkonten al la tumulto de korteganoj kaj gardistoj.

Por pli facile kaŝiĝi de iliaj okuloj, Tais komencis teni la ĉevalojn en domo de maljuna nubiano ĉe la suda rando de la orienta parto de la urbo.

Tamen tiajn rajdadojn, samkiel naĝadon en kanaleto, defendita kontraŭ krokodiloj, ŝi sukcesadis fari malofte. Multe pli ofte Tais, laca pro iu egiptece longa ceremonio, post ioma okupiĝo pri la filino, iradis pasigi krepuskon sur la ŝtupoj de la templo de Nejto.

La egiptaj junulinoj kviete dormadis, ĉirkaŭvolvinte sin. Eris, apoginte la mentonon sur la alte levitaj genuoj, rigidiĝadis kun larĝe malfermitaj okuloj. Ŝi scipovis eniri en staton, similan al dormo, ne perdante atenton.

En krepusko ekbrulis per malbona plumba lumo Nikturo — la Nokta Gardisto, rememoriginte Tais-on pri ŝia unua vizito de Egiptujo. Kiam, destinitan kiel ofero al Sobeko, ŝin savis Menedemo — la militisto de Herakla kuraĝo.

Tais intencis fari monumenton al Egesiĥora kaj Menedemo, konstruinte al ili cenotafon ĉi tie, en Memfiso, de kie la rivero forportis ilian cindron en la hejman maron. Tamen la tomboŝtono iĝus fremda inter miloj da monumentoj de aliaj emocioj, moroj kaj kredo. La skulptaĵoj de Egesiĥora kaj Menedemo starus ĉi tie solecaj, kiel ŝi mem. Kaj kiam forpasos Tais, kiu zorgos pri la cenotafo? Ja tio ne estas Helenujo, kie belon de statuoj gardas ĉiu ekde la infaneco kaj neniam en ies kapon venos ideo damaĝi skulptaĵon.

Se en Memfiso ŝatantoj de la muzoj, speciale helenoj, ankoraŭ memoris la orharan spartaninon, do kiu sciis pri Menedemo — unu el miloj da lakonaj dungosoldatoj? Kaj Tais, malgraŭ tuta sia deziro krei por si lokon por malgajo kaj memoro pri la neforgeseblaj amikoj, rezignis de instalo de monumento. En Aleksandrio oni skulptis bonegan marmoran altreliefon kaj sendis en la patrujon de Egesiĥora kaj Menedemo. La aperado de la Nokta Gardisto vekadis en la koro de Tais sopiron pri la forpasintoj, malklaran angoron de maturiĝanta minaco.

En la palaco ŝin atendis agrabla novaĵo. Ptolemeo sendis belan sklavon el Frakio, spertan en prizorgo de ĉevaloj, kaj bridon de mirinda arto por Boanergo, kovritan konforme al ties koloro per ruĝa oro. Ptolemeo, same kiel antaŭe, sentante kulpon antaŭ Tais, faradis neatenditajn kaj luksajn donacojn.

Matene la atenanino ordonis venigi la amblulon, por paradi sur ĝi en la nova kaprimenaro. La sklavo elirigis la nigrakolharan virĉevalon en la brilanta brido, kun cizelita surfruntaĵo, montranta panterojn en feroca interbatalo. Tais kun ĉiama admiro karesis sian ŝatatan ĉevalon, kisante al la varma muzelo inter la sentemaj naztruoj. Boanergo kun mallonga karesa heno frotis la kapon je la nuda maldekstra ŝultro de la mastrino kaj malpacience frapadis per la hufo, mordetante la buŝbridaĵon. Kiam Tais intencis sursalti la ĉevalon, tuj alkuris vartistino de Irana, kriante, ke la knabino ekmalsanis. Ĵetinte la kondukilojn al la bela ĉevalisto, la atenanino ekkuris reen en la palacon kaj trovis la filinon malsana kun kolikoj de la ventro. La knabino, forkurinte en la ĝardenon, estis manĝinta verdajn persajn pomojn, kaj la vartistino ankoraŭ manĝigis ŝin per migdalaj kuketoj.

La palaca kuracisto rapide forigis la dolorojn. Tais, masaĝinte kaj konsolinte la filinon, rememoris, ke la amblulo delonge atendas ŝin kaj povas frakasi la alligpalison, sed Eris, probable, divenis promenigi la ĉevalon. La nigra pastrino, preta ekrajdi kun ŝi, restis ĉe la alligpaliso.

Servistino, sendita en la ĉevalejon, alkuris akompane de la maljuna ĉevalisto. La maljunulo, anhelante, postrestis de la junulino, kaj tiu elkriis, falante sur la genuojn antaŭ la reĝino, ke Eris malaperis kun sia ĉevalo, kaj Boanergo kadavriĝis. Tais ekkriis, kvazaŭ vundita:

— Kiel vi aŭdacas tiel diri pri la ĉevalo?! Ĉu ĝi estas hieno?

La timigita servistino balbutis, ke la amblulo kuŝas malviva ĉe la alligpaliso. La atenanino kaptis la ŝultron de la maljuna ĉevalisto, same fleksinta la genuojn. Maldika ŝtofo de lia vesto krakis pro la ŝiro.

— Ne mi kulpas, reĝino, — kun digno diris la maljunulo. — La ĉevalon venenis tiu, kiu faris la oran bridon. Ho suno de Egiptujo, iru kaj rigardu mem.

Tais rekonsciiĝis, haste dekuris de sur la ŝtuparo kaj ekrapidis en la ĉevalejon. En mallonga rajda eksomido anstataŭ longa reĝina vesto kuri estis oportune, kaj Tais antaŭis ĉiujn.

Boanergo estis kuŝanta sur la maldekstra flanko, etendinte la krurojn kun la nigraj kvazaŭ cizelitaj hufoj. Tufo de la densa hararo duone kovris la vitriĝintan okulon. En la angulo de la kramfintaj lipoj disrampis terura bluo.

Al Tais ŝajnis, ke la fidela ĉevalo rigardas kun riproĉo kaj atendo al ŝi, ne sukcesinta helpi. La reĝino de Egiptujo falis sur la genuojn, ne kaŝante larmojn, kaj en despera espero etendis la manojn, por levi la pezan kapon. Forta ŝiro de malantaŭe ne permesis al ŝi tuŝi la amblulon. En kolero Tais turniĝis kun rapideco de pantero kaj renkontis la bluon de morna rigardo de Eris. La amikino anhelis. Malantaŭ ŝi militisto de la gardistaro estis kaptanta la kondukilojn de la ŝaŭmkovrita ĉevalino.

— Ne tuŝu, eble, venenita estas la tuta rimenaro! La damnita sklavo tuŝadis ĝin en gantoj, kaj mi stulte pensis, ke li agas tiel pro timo malpurigi brilantan oron. Se vi ekrajdus tuj... La Granda Diino gardas vin!

— Kie estas la kanajlo? La murdinto?

— Mi rimarkis strangaĵon, kiam li ektimis vian prokraston, ĵetis sin tien-reen, kaj kiam Boanergo subite falis sur la genuojn, ekkuris for. Mi antaŭ ĉio impetis al la virĉevalo kaj ne tuj vokis la gardistaron. La abomena fiulo kaŝiĝis. Oni lin serĉas!

Tais rektiĝis, viŝis larmojn.

— Mi ne komprenas sencon veneni Boanergon, sed ne min.

— Tio estas pli malfacila. Pri via manĝo kaj trinkaĵo responsas multaj homoj.

— Sed kiel rilatas al tio mia kompatinda amblulo?

— La veneno efikis ne tuj. Oni donis al vi tempon ĝuste tiom, kiom necesas por elveturi por promeno kaj malproksimiĝi de la urbo. Tie Boanergo falus...

— Ĉu vi pensas, tie estis embusko?

Anstataŭ respondo Eris prenis Tais-on je la mano kaj kondukis al la pordego. La rondo de la militistoj disiris, la kapoj malalte kliniĝis, kaj Tais ekvidis korpojn de du nekonataj homoj, juĝante laŭ la vestoj — de loĝantoj de la Delto. La torditaj vizaĝoj kaj la ŝvelintaj buŝoj indikis la kaŭzon de la morto.

— Jen la pruvo. Ni ambaŭ deĉevaliĝus, okupiĝus pri la ĉevalo, kaj tiuj ĉi havis longajn tranĉilojn. Mi kun taĉmento da rajdistoj ekrajdis en nian ŝatatan lokon, trans la ruĝa obelisko. Ni ĉirkaŭis ilin, sed la hienoj sukcesis preni venenon. Tiu, kiu sendis ilin, bone scias tiajn aferojn, kaj provizis ilin per ĉio, por kaŝi spurojn. Ili sciis la tempon kaj la lokon de niaj promenoj, dum ni imagadis, ke ni rajdas solaj. — La rido de Eris, mallonga kaj seka, tute ne signifis gajon.

— Sed vi ne povas pensi, ke...

— Certe, ne. La kuraĝa militisto, justa reĝo kaj ŝatanto de virinoj neniam kapablos al tio! Ne, ĉi tie estas la mano de homo, sperta en kortegaj intrigoj, probable de virino...

Tais tremeris kaj kunpremis la pugnojn.

— Ni iru al Boanergo!

Ĉirkaŭ la amblulo staris militistoj kaj ĉevalistoj, atendante ordonojn.

— Surmetu gantojn, demetu la bridon! — ordonis Tais. — Se mi havus tempon por pensi, — amare plendis ŝi al Eris, almontrante la interbatalantajn panterojn, cizelitajn en la oro de la surfruntaĵo, — la sendinto de la donaco montris nesingardemon. Aŭ tiaj homoj opinias sin pli saĝaj ol ĉiuj aliaj?

— Sed se tio estas pruvo por tiu, kiun necesos rememorigi pri la merito? — demandis Eris.

— Mia saĝa diino! — ekkriis la atenanino, brakumante la nigran pastrinon. — Do tio povis esti ne ŝi?

Eris konsente klinis la kapon.

— Ne ŝi, sed tiu, al kiu estus profita ŝia reĝineco? Tio estas terura vorto — profita, kiam ĝi sonas en la buŝo de iu, havanta potencon super homoj. Kiom da fiegaj aferoj fariĝis pro profito!

Tais decidis.

— Envolvu la bridon en tolaĵon, mergu en varmegan vakson kaj enkudru en dikan ledon. Mi almetos mian sigelon. Mian Boanergon veturigu al la ruĝa obelisko. Oni elĉizu tombon por ĝi ĉe la rando de la altebenaĵo super la plataĵo. Voku ŝtonĉizistojn, kiuj laboras pri la nova pilono de la templo de Nejto, mi parolos kun ili. Kaj la skulptiston de la reĝaj metiejoj Hab-Aŭ-on!

Ĝis la vespero Tais konsiliĝadis kun la majstroj, kaj finfine decidis instali sur la tombo de Boanergo vertikalan platon kun kuraĝa konturo de la amblulo, kuranta renkonten al la suno. La skulptisto insistis pri montro de la reĝino kaj de ŝiaj sanktaj nomoj. Tais strikte malpermesis al li fari ajnajn surskribojn, krom la helena «Boanergo, virĉevalo de Tais».

Samtempe ŝi petis Eris-on paki ĉiujn ŝiajn ŝatatajn aĵojn, ornamojn kaj vestojn. Raraĵojn el Hindujo kaj Mezopotamio Tais ordonis kunmeti en unu tenejon, komisiinte tion al la fidela Rojko. La familio de la tesaliano konsistis jam el sep homoj, kalkulante la duan edzinon — fenicinon. Tais antaŭlonge rimarkis en makedonoj kaj helenoj emon al fenicinoj kaj oblikvokulaj skitinoj el malproksimaj orientaj montoj. Ili estis bonegaj edzinoj, fidelaj, eltenemaj kaj zorgemaj mastrinoj.

La pli aĝa filo de Rojko, instruita pri sciencoj, servis kiel trezoristo en la hejmo de Tais. Li ricevis ordonon kalkuli kaj kolekti tutan disponeblan monon, oron kaj juvelaĵojn, da kiuj troviĝis nemalmulte.

Fininte la aferojn, Tais malleviĝis en eburan fotelon en la persona ĉambro, eniri en kiun estis malpermesite al ĉiuj, krom Eris kaj proksima servistino.

— Kion vi elpensis, sinjorino reĝino? — neordinare milde diris Eris, karesante kaj ordigante ŝiajn malligitajn nigrajn harligojn.

Tais silentis.

— Ĉu iam reĝino forlasadis la reĝecon kaj forveturadis el la lando, kiun ŝi regis? — ree diris Eris. — Ĉu tio ne estos malkuraĝo, ne konformanta al la alto de la stato kaj la sorto?

— Se la reĝino ne regas, do ŝia stato estas imagata, — samtone respondis Tais. — Ĉu ne estos pli racie cedi la lokon al tiu, kiu ne estos imagata?

— Ĉu en Memfiso?

— En Aleksandrio. Ĉi tie ne plu estos reĝinoj, nur la vicreganto, kiu jam nun regas ĉion. Tamen tiuj vortoj estas antaŭtempaj. Mi deziras veturi al Ptolemeo kaj pridiskuti kun li ĉiujn cirkonstancojn.

— Ĉu antaŭlonge la reĝo montris superan laŭdon al via agado ĉi tie? La kolektitaj de vi informoj pri Nubio, Punto kaj ĝenerale pri Libio iĝis fundamento por esploro de geografio de la tuta lando en la aleksandria Muzeo. Li laŭdis ankaŭ la boatistojn de reĝino Tais...

La nigra pastrino estis rememoriganta pri taĉmentoj de junuloj, vokitaj de Tais plenumadi savan servon en dense loĝataj lokoj ĉe la bordo de Nilo. Tre multaj etaj infanoj en Egiptujo dronadis, loĝante proksime de la grandega rivero, aŭ pereadis pro krokodiloj. Malpezaj rapidaj boatoj kun verda flago sur stango navigadis garde laŭlonge de la bordoj, ĉiam pretaj helpi al infanoj kaj animaloj. Kaj la unuajn kaj la duajn tre amis Tais, kaj ili pagis al ŝi per plena fido.

Al Eris ŝajnis susuro en arbustoj de la ĝardeno. Estinginte la lumigilon, ŝi elrigardis malsupren. Malluma senventa nokto ĉirkaŭis la malgrandan palacon, elektitan de Tais por loĝado en mezo de la parka parto de Memfiso. Ne ŝanceliĝis folioj, ne bojis hundoj, nur vespertoj flugadis tien kaj reen. Ambaŭ amikinoj aŭdis ilian apenaŭ distingeblan pepadon — mezurilon de aĝo ĉe helenoj kaj egiptoj. Kiam homo ĉesadis aŭdi vespertojn, tiam okazadis krizo de la vivo, kliniĝanta al maljuneco.

— Mi eliros por pririgardi la galerion, — flustris Eris, — maltrankviligas min la belulo, kiu sukcesis fuĝi!

— Li ne aŭdacos post la pereo de la kunuloj, — kontraŭis Tais.

— Eble, jes! Sed mi tamen rigardos. Ne bruligu lumon! — Kaj Eris solviĝis en la mallumo.

La supraj ĉambroj de la palaco estis rigardantaj al galerio, komunikiĝanta kun malfermita verando ĉe la orienta kaj la norda flankoj de la domo. La galerion disde la verando estis apartigantaj disŝoveblaj vandoj el papirusaj matoj, kaj disde la ĉambroj — helbluaj diafanaj kurtenoj, streĉitaj inter lignaj kolonoj. En la norda galerio brulis lampionoj, ĵetantaj en la malhelan ĉambron, kie sidis Tais, similaĵon de luna lumo.

Subite sur la kurtenoj aperis klara silueto de preskaŭ nuda viro, kaŝe fleksiĝinta, kun mallonga madzo en la manoj. Tais sensone ekstaris, palpserĉante ian aĵon, taŭgan por defendo, kaj prenis per ambaŭ manoj oniksan vazon, pezan preskaŭ je talanto. Malantaŭ la unua ombro same sensone aperis la dua — Eris, elpreninta la teruran ponardon. La unua ombro haltis, aŭskultante. Tais estis malrapide proksimiĝanta, levinte la vazon super la kapo. Rigidiĝis ankaŭ Eris. La homo kun la madzo staris iom, poste eligis mallaŭtan fajfon, apenaŭ pli laŭte, ol vesperto. Malantaŭ Eris ŝtele aliris tria ombro kun longa tranĉilo. Ĉio posta okazis dum momento. La unua homo per la maldekstra mano elprenis el sub la zontuko tranĉilon kaj per unu svingo distranĉis la dense streĉitan ŝtofon, kiu disiris. Rekte antaŭ li aperis Tais. La tria ombro, ekvidinte Tais-on, eligis obtuzan avertan krion, la unua turniĝis al ŝi kaj ricevis baton en la maldekstran ŝultron per la ponardo, kiu enpikiĝis ĝis la tenilo. Tais kriis: «Gardu vin!» La nigra pastrino turniĝis, sed ne sukcesis elpreni la armilon. La dua murdisto ĵetis sin al ŝi. La atenanino per la tuta forto ĵetis la oniksan vazon en la konatan vizaĝon de la frakiano kaj aŭdis, kiel krakis la ostoj. La murdisto sukcesis ĵeti la tranĉilon samtempe kun la ĵeto de Tais, kaj Eris falis ĉe la piedoj de sia viktimo, verŝante sian sangon.

Al la krio de la reĝino kunkuris gardistoj kaj ĉiuj servistoj de ŝia palaco, inter kiuj laŭ insisto de Ptolemeo estis lerta kuracisto.

Oni bruligis dekon da lampionoj. Tais malpermesis transporti Eris-on. Ŝin oni metis sur la kuŝejon de la reĝino. La unua murdisto estis mortinta, kaj la dua muĝis, ŝmacis per la sango, penis leviĝi sur la manojn kaj piedojn. Tais elŝiris la sanktan ponardon de Eris kaj levis ĝin, sed, trafita de diveno, haltis.

— Skuu lin! — ordonis ŝi al la militistoj. — Eble, li rekonsciiĝos. Priverŝu lin per akvo. Kuru por mia interpretisto, li scias ok lingvojn!

La kanajlo malbone parolis en la kojneo. Kaj la atenanino, forgesinte pri li, falis antaŭ la kuŝejo de la amikino, ĉe kies alia flanko klopodis la kuracisto, haltigante la abunde fluantan sangon. Ŝi prenis la malvarmiĝintan manon de Eris, alpremante ĝin al sia vango.

La palpebroj de la nigra pastrino tremeris, malfermiĝis la nevidantaj bluaj okuloj, en ili ekbrilis fajreto de konscio, kaj la grizajn lipojn tuŝis rideto.

— Kiel... helenino... — apenaŭ aŭdeble flustris Eris.

Malfeliĉa kriego de la reĝino igis ĉiujn en la ĉambro malleviĝi sur la genuojn.

— Eris, amikino plej amata, ne foriru! Ne lasu min sola!

Terura proksimeco de la nerevenigebla perdo skuis la tutan korpon de Tais, enpikiĝis en la koron per dentigita klingo. Nur nun ŝi eksentis plene, kiom valorega estas tiu ĉi «melajna ejmi ego, kaj kale» — «nigra, sed tute belega», kiel nomadis Eris-on ŝiaj amikoj.

Eris estis la plej kara en la mondo, pli kara ol la vivo mem, ĉar la vivo sen la diece persista, trankvila kaj saĝa amikino ŝajnis al Tais sensenca.

Ĉiuj proksimuloj de la reĝino respektis Eris-on, malgraŭ ŝia ekstera severeco. Ŝi ŝatis bonajn homojn kaj bonajn aĵojn, kvankam neniam penis akiri amikecon de la unuaj kaj aĉeti la duajn. Ne havis ŝi ankaŭ falsan fieron, neniam deziris malaltigi aliulojn aŭ postuli al si specialajn signojn de respekto kaj atento.

Nevenkebla simpleco, plena foresto de malindaj sentoj de kulpo kaj envio donis al ŝi fortikon por elteni ajnajn malfacilaĵojn. Eris komprenadis per unua rigardo ĉarmon de etaj fenomenoj kaj aĵoj, tiun, kiu ordinare preteras plej multajn homojn.

Ŝia mirinda belo ĉesis servi kiel armilo ekde tiam, kiam ŝi forlasis la templon de Kibela-Rea, kaj kvankam poetoj prikantadis ŝin, kaj pentristoj ĉiel penis ricevi ŝin kiel modelon, la atenanino miradis, kiel nemulte da homoj komprenis la veran valoron kaj forton de la bela aspekto de Eris.

Kompare kun Tais ŝi impresis pli aĝa, kvazaŭ al ŝi estis malkovrita pli profunda kompreno de aferoj kaj aĵoj, ol al ĉiuj aliaj homoj. Kaj samtempe en horoj de gajo Eris petoladis ne malpli ol la atenanino, kiu en profundo de la animo konservis la antaŭan atenan knabinon, eman al malprudentaj petolaĵoj. Tiu admirinda amikino, sendita de la Granda Patrino aŭ de Afrodito, estis foriranta de ŝi en la subteran regnon. Al Tais ŝajnis, ke ŝia koro mortas same, ke ĉirkaŭe jam kunvenas la ombroj de la mortintoj: Menedemo, Egesiĥora, Leontisko, Aleksandro...

Retenante disŝirantajn plorsingultojn, Tais flustris al la tri ĉiopovaj diinoj, petegante redoni al ŝi Eris-on. Kvazaŭ responde al ŝia preĝo ankoraŭfoje malfermiĝis la bluaj okuloj, brilante per varma lumo de amo.

— Ne malgaju, mia amiko... mi vin... atendos... — rememorigis Eris sian promeson atendi sur la asfodelaj kampoj antaŭ la Rivero, por transiri ĝin kune kun la amikino, kun la mano en la mano.

Kaj tiam Tais ekploregis per desperaj larmoj. Rojko decidis sendi por la ĉefpastro de Nejto en timo, ke la reĝino mortos same.

La maljunulo eniris, apenaŭ spirante, sed ne perdante sian majestan staturon. Li kliniĝis super senkonscia Eris, prenis ŝian manon kaj longe tenis. Poste tuŝis la ŝultron de la reĝino. Tais levis la vizaĝon, misformitan de la malfeliĉo, kaj renkontis trankvilan, malgajan rigardon de sia amiko.

— Mi pensas, ŝi vivos! — diris la pastro. Tais sufokiĝis, ne kapabla eldiri eĉ vorton. — Mi sendis por niaj kuracistoj helpe al via heleno. Mi memoras, ke vi iam menciis pri substanco el montoj apud Persepolo. Ĉu ĝi konserviĝis ĉe vi?

— Jes, jes! Mi tuj alportos! — Tais, ŝanceliĝante, ekhastis al la skatolo, kie estis konservataj ekzotikaj kuraciloj de Mezopotamio, Hindujo kaj Baktrio. La pastro trovis pecon de malhelbruna koloro, similan al rezino, kaj transdonis al du maljunaj egiptoj en simplaj blankaj vestoj. Modestaj, sed certaj, ili interparolis pri io kun la palaca kuracisto, disfrotis la pecon da kuracilo en lakto kaj, malpreminte la dentojn de Eris, trinkigis ŝin. Sur la vundon ili metis faskon da blueta herbo kun forta stranga odoro kaj firme bandaĝis.

— Kaj nun trinku via reĝina moŝto, — diris la pastro, etendante al Tais duontason da trinkaĵo, simila al travidebla, iomete opaleskanta akvo, — alie ŝoko, simila al la hodiaŭa, povos postuli grandan prezon. La vundon de la koro necesas kuraci senprokraste, ĉar konsekvencoj estos malproksimaj kaj neatenditaj.

Tais intencis preni la trinkaĵon, rememoris pri alio kaj deflankigis la tason.

— Mi dankas! Mi havas ankoraŭ unu aferon. Voku la interpretiston. Kion vi povas diri al mi? — turnis ŝi sin, elirinte sur la galerion al la atendanta ŝin pala fenico.

— Tre malmulte, reĝino: la filo de hieno diris nur kelkajn vortojn en la frakia lingvo. El ili ni komprenis, ke da senditoj estis kvar, do, ni prenis ĉiujn. Kaj li diris nomon. Mi skribis ĝin por eviti eraron, kiu povas iĝi fatala. Jen, — la interpretisto donis al Tais tabuleton.

— La nomo estas vira, sonas ionie, — diris, pensinte iom, la atenanino.

— Via moŝto diris ĝuste! — riverencis la interpretisto.

— Kie estas la murdisto?

— La filo de ŝakalo komencis kriegi kaj hurli, freneziĝinte pro doloro. Ni tranĉmortigis lin, ĉesiginte la turmentojn, nepermeseblajn al viva estaĵo.

— Vi agis ĝuste. Mi dankas vin!

Reveninte en la ĉambron, Tais aŭskultis la malfortan, egalmezuran spiradon de Eris kaj turnis sin al la maljuna pastro:

— Kaj nun donu al mi la kuracilon, mia amiko. Mi venos al vi en proksimaj tagoj, se foriros la danĝero por Eris, kaj petos gravan konsilon.

— Mi atendos vian reĝinan moŝton, — riverencis la maljunulo. — Kaj al mi tre malgaje estos adiaŭi vin!

Tais tremeris, prenis la tason kaj eltrinkis unuglute. Ĉe la lito de Eris restis unu el la egiptaj kaj la helena kuracistoj, Rojko kaj lia unua edzino. Certa pri tio, ke Eris estos senĉese observata, Tais ekkuŝis apude sur alportitan kuŝejon. Antaŭ la okuloj ekflugis flagrantaj makuloj — la trinkaĵo de la egiptoj efikis rapide.

Same mirinde rapide komencis saniĝi Eris, en la tria tago jam leviĝante sur la lito. Malforte ridetante, ŝi deklaris, ke neniam ankoraŭ estis tiel proksime al la sojlo de Hadeso kaj ne pensis, ke morto pro sangoperdo povas esti tiom agrabla.

— Oni simple perdas fortojn kaj sin mem, solviĝante en neekzisto. Se ne estus vi, mi ne dezirus reveni, — suspiris Eris.

— Ĉu al vi estas tiel malbone kun mi? — tenere riproĉis ŝin la atenanino.

— Ne pensu tiel. Simple, ju pli aĝa oni iĝas, des pli da malgajo venas pro kompreno de la vivo en ties fatala fluo. Kaj se jam okazis fari facilan paŝon al la Granda Patrino, do estas domaĝe reveni. Se ne estus vi, mi ne farus tion!

Tais karese kisis la amikinon, kaj larmoj ree ekgutis sur ties vizaĝon. Eris tenere viŝis ilin kaj forsendis Tais-on, dirinte, ke ŝi deziras dormi.

En la sekva tago Tais intencis iri en la templon de Nejto, cedis al maltrankvilo de la nigra pastrino kaj ekveturis laŭ ĉiuj reguloj: en ĉaro, sub ventumilegoj, en akompano de tridek rajdistoj. Ses gigantoj-nubianoj akompanis ŝin sur la ŝtuparo, tenante la manojn sur glavoj kaj madzoj, elstarigante la gardemajn okulojn. Tais ridetis interne. Post la ekstermo de la kvar murdistoj proksima danĝero ne ekzistis, kvankam ŝi mem starigis fortan gardon ĉirkaŭ la ĉambro, kie kuŝis Eris. Ene de la atenanino ĉio kantis pro ĝojo. Eris restis viva, nekripligita kaj estis rapide saniĝanta. En tiu humoro la ĉefpastro de Nejto ŝajnis al ŝi tre maldika, maljuniĝinta kaj malgaja.

— Kio okazis al vi, mia amiko? — demandis Tais. — Eble, vi mem bezonas helpon de kuracistoj? Aŭ mian brunan kuracilon?

— La kuracilon gardu. En ĝi estas granda kuraca forto de sukoj de Geo mem, kiujn eligas ŝia ŝtona mamo. Mi estas malgaja tial, ke vi decidis forlasi nin.

— Kaj ĉu vi ne malaprobos min pro tiu decido? Mi faris ĝin definitive post la vundo de Eris. Ni estas ligitaj per la vivo kaj la morto. Mi ne povas riski per la amikino, ĉiam preta meti sian korpon anstataŭ la mia sub baton de murdisto. Mi perdis ĉi tie, en Memfiso, du amatojn, kaj mortus, perdinte la trian.

La maljuna pastro rakontis al la atenanino antikvan profetaĵon pri lasta memfisa reĝino, kiu mirinde koincidis kun ŝia propra sento. Kaj aldonis pri popola onidiro pri reĝino Tais, veninta el fremda lando, fariĝinta egiptino kaj sukcesinta penetri en la spiriton de la Nigra Tero tiom, ke la Saisaj pastroj, farantaj nombradon de veraj reĝoj de Egiptujo, decidis inkludi ŝin en la listojn, doninte egiptan nomon.

— Kian?

— Tio estas sekreto! Demandu ilin! Kiam vi navigos en Aleksandrion — vizitu Saison.

— Mi ne meritis tion! — malgaje kontraŭis Tais. — Ĉu ne vidis la egiptoj, ke mi nur ludis la rolon, donitan al mi desupre?

— Se la aktorino, plenuminta la rolon, vekis en homoj memoron pri ilia pasinteco, noblajn sentojn de la nuno kaj pensojn pri estonteco, ĉu ne estas ŝi heroldino de la dioj kaj la mano de la sorto?

— Tiam ŝi devas daŭrigi, eĉ per kosto de la vivo!

— Ne. Ĉio antaŭdestinita elĉerpiĝas, la rolo finiĝas, kiam fortoj de la malhelaj okcidentaj dezertoj minacas al la teatro mem. La spektaklo rompiĝos tragedie, vokinte timon kaj estinginte la ĵus naskitajn strebojn.

La reĝino de Memfiso subite malleviĝis al la piedoj de la maljuna egipto.

— Mi dankas vin, amiko! Permesu nomi vin patro, ĉar kiu, se ne patro, estas la spirita instruisto de malmulte sciantaj homoj. Mi estis feliĉa — ĉi tie, en Memfiso, en via templo, mi lernis de la saĝulo el Deloso, poste de Lizipo, kaj, finfine, en ĉi-tiea mia soleco ree en tiu templo mi trovis vin. Permesu fari grandan oferon al Nejto. Mi faros ankoraŭ oferon al Artemiso je cent bovoj, pro la savo de mia amikino.

— Nur sur la malsupra nivelo de la kredo homoj bezonas sangajn oferojn por mildigi la diojn kaj la sorton, tial, ke ili starigas siajn diojn sur unu nivelon kun si aŭ eĉ kun rabobestoj. Tio estas heredaĵo de la malhelaj tempoj de sovaĝaj ĉasistoj. Ne faru tion, prefere donu monon al iu utila afero. Mi akceptos sensangan oferon, por plu instrui ĉi tie pri veraj vojoj junajn serĉantojn de vero.

— Kaj Nejto?

— Ĉu kelkaj homoj, instruitaj pri vera scio, ne estas pli plaĉaj al la diino, ol senraciaj animaloj, muĝantaj sub tranĉilo, perdante la sangon?

— Tiuokaze por kio estas farataj tiuj ritoj kaj oferoj?

La maljunulo malforte ridetis, rigardis ĉirkaŭe kaj, konvinkiĝinte pri malesto de fremduloj, diris:

— Stultaj kaj memfidaj filozofoj de aliaj kredoj plurfoje faris al ni mortigajn, kiel al ili ŝajnis, demandojn. Se via dio estas ĉiopova, do kial li permesas, ke la homoj estas stultaj. Se li estas ĉioscia, do por kio li bezonas templojn, pastrojn kaj ritojn... kaj multon de tia speco.

— Kaj la respondo al tio? — emociite demandis Tais.

— Dio, okupita pri ĉiuj homaj aferoj kaj simila al homo, estas nur imago de homoj, ne tro profundaj en fantazio. Li necesas sur ilia nivelo de kredo, kiel necesas loko por koncentriĝo kaj preĝo, kiel perantoj-pastroj. Milionoj da homoj ankoraŭ postulas religion, alie ili perdos ajnan kredon kaj, sekve, moralan fundamenton, sen kiu ne povas ekzisti ŝtatoj kaj urboj. Jen kial, dum la homoj estas ankoraŭ tre malkleraj, ni gardas la antikvajn kredojn, kvankam ni mem liberiĝis de antaŭjuĝoj kaj superstiĉoj. Ankoraŭ tre malmultaj, eĉ el nombro de saĝaj regantoj, scias, ke moralo de la popolo, ties edukado en digno kaj respekto al prauloj, al laboro kaj belo, estas plej gravaj por sorto de la homoj kaj de la regno. Pli gravaj, ol batalmaŝinoj, elefantoj, kirasportantaj militistoj, ŝipoj kun kvin vicoj da remiloj... ĉio ĉi detruiĝas, kiam falas la moralo kaj la eduko de la popolo. Malgrandaj kaj grandaj homoj falas en drinkadon kaj sovaĝajn amuziĝojn. En vino dronas kredo, honesto kaj digno, malaperas amo al la patrujo kaj al tradicioj de siaj prauloj. Tiel pereis nemalmultaj regnoj en Mezopotamio, pereis Persio, kreskas estonta pereo de Egiptujo, Helenujo, Kartago kaj de nova, minaca per siaj legioj Romio. La ĉefa afero, sur kiu staras la homo, estas ne armilaro, ne milito, sed etiko, leĝoj de konduto inter aliaj homoj kaj inter tuta popolo.

— Ĉu vi diris, patro, ankaŭ de Helenujo?

— Jes, reĝino. Mi scias, vi estas helenino, sed ĉu ne rimarkis vi, ke ju pli profunde falas la moralo kaj digno en popolo, des pli forte tiu penas pruvi sian superecon antaŭ la aliaj, malaltigante ilin. Eĉ tiaj grandaj sciencistoj, kiel Aristotelo, progresis en tiu malnobla afero — tiel alte penetris la veneno...

— Aleksandro ĉiam kontraŭstaris al Aristotelo, — kontraŭis Tais.

— Kaj gloron al li pro tio! Ne hastu ĉagreniĝi, jam nun anstataŭ la sovaĝa diseco de la popoloj venas ideoj de egaleco kaj unuiĝo.

— Mi scias pri la stoikistoj, patro.

— Ekzistas ankaŭ pli antikvaj instruistoj. Vi rememoros pri ili, kiam vi meditos en libera tempo.

— Kaj niaj belaj dioj... — komencis la atenanino. La pastro averte levis la manon.

— Mi ne tuŝas viajn olimpanojn, antaŭe fremdajn al ni, kvankam en la lasta tempo la kredoj de Helenujo kaj Egiptujo komencis kuniĝi en komunaj diaĵoj. Ne tuŝu ilin ankaŭ vi. Kompreno postulas multajn jarojn da meditado kaj rompado de la antaŭaj sentoj, kaj hasto kondukos nur al unu afero — al perdo de la kredo je la vivo, je la homo kaj je la estonteco. Gardu vin!

Tais kisis la manon de la maljuna pastro kaj revenis al la ĉaro, atendinta ŝin.

Preparoj por la vojaĝo pasis nerimarkitaj. Tamen disvastiĝis onidiroj pri forveturo de la reĝino en Aleksandrion, al la reĝo kaj edzo. Kune kun Tais estis forlasanta Memfison ankaŭ la bone instaliĝinta ĉi tie familio de Rojko. Forlasanta sen bedaŭro, ĉar la familiestro kaj la unua edzino ne povis forlasi la mastrinon, kaj la fenicino strebis al la maro. Estis veturonta ankaŭ la vartistino de Irana — juna duonhelenino-duonlibianino, sufiĉe klera. Ŝi ne estis sklavino, sed alligiĝis al la knabino kaj interesiĝis pri la pli aĝa filo de Rojko. Tagon antaŭ la forveturo Tais veturigis ankoraŭ malfortan Eris-on promeni inter florantaj lotusoj. La boato sensone glitis laŭ la larĝa kanaleto-lago, kun susuro invadante en densejojn de bluaj floroj kaj grandaj dikaj folioj. Iam antaŭlonge ĉi tie same floris lotusoj kaj ili veturis sur boato duope kun Menedemo. Ĉu ŝia reĝina privilegio — la luksa orumita boatego, la striita markezo kontraŭ la suno, la trejnitaj nubiaj sklavoj-remistoj — estas pli bona, pli agrabla? Neniam! Junuloj, strebante al alta stato, ne scias pri prezo, kiun ili pagos. Ne suspektas, ke juneco finiĝas kaj venos tempo, kiam ili pretos fordoni ĉion akiritan, por revenigi la feliĉajn horojn de ilia ekstere simpla, sed spirite profunda vivo, kun absorbaj travivaĵoj de la juneco! Ĉu povas okazi, ke potenco kaj riĉo blindigos ilin kaj forgesiĝos la tuta pasinteco? Ŝajne, ĝuste tiel estas ĉe multaj homoj, do ili estu feliĉaj! Sed por ŝi nun ne estas pli granda ĝojo, ol rigardi al la vigligita per belo de floroj maldikiĝinta vizaĝo de Eris, aŭskulti ekkriojn kaj plaŭdojn de la manoj de ravita Irana... La adiaŭo al Egiptujo restos bela en la memoro.

Malgraŭ sekreteco de la forveturo kaj la frua horo, grandega amaso da memfisanoj venis por adiaŭi al Tais. Sincere ĉagrenitaj, la homoj petis ŝin reveni pli baldaŭ. En la akvon kaj sur la ŝipon flugis centoj da kronoj el sankta lotuso, kies florojn estis permesite pluki nur por tiaj esceptaj okazoj. Malrapide debordiĝis la ŝipo, plaŭdis la remiloj, foriris post la poŭpon la domoj, la temploj, poste ankaŭ la piramidoj. Tais neniam plu vidos la strangan antikvan urbon, prenintan de ŝi tiom da emocioj kaj jaroj de la vivo. Ŝi ne plu vizitos la azilon de filozofoj — la templon de Nejto. Denove «ton eona» — por ĉiam!

## Ĉapitro XVII. Afrodito Ambologera


Aleksandrio surprizis Tais-on per nekredebla rapideco de konstruado. Dum tiuj kelkaj jaroj, kiujn ŝi senelire travivis en Memfiso, la urbo iĝis pli granda, ol la antikva ĉefurbo de Egiptujo, ricevis bonegan kajon, vespere plenigatan de brua gaja homamaso. Multegaj ŝipoj estis balanciĝantaj en la haveno, kaj malproksime estis leviĝanta super la maro la fundamento de giganta lumturo, konstruata sur Faroso. La urbo ne estis egipta. Tais trovis en ĝi multan similecon kun Ateno, eble, intencan, sed ne hazardan. Eĉ muro, simila al Keramiko, estis apartiganta la Amafontan parton de la urbo disde la domaĉoj de Rakotiso. Ĉi tie oni same skribadis invitojn al famaj hetajroj, kiel en Ateno, Korinto kaj Klazomeno. La Muzeon kaj la Bibliotekon Ptolemeo estis konstruanta pli rapide ol aliajn konstruaĵojn, kaj ili altis super tegmentoj, altirante rigardon per blankeco de ŝtono kaj per simpleco de la arĥitekturo. Palmoj, cedroj, cipresoj kaj platanoj leviĝis en ĝardenoj kaj ĉirkaŭ domoj, rozaj arbustoj plenigis deklivojn de la alta parto de la urbo. Plej bela por Tais estis la maro, brilanta per bluo. En vasto de ĝiaj bruantaj ondoj estis disbloviĝanta laco de monotoneco de la lastaj jaroj kaj maltrankvilo, kiun kreis nedifiniteco de la estonta vivo. Nun ŝi neniam forlasos la maron! Retenante deziron tuj ĵeti sin en la akvon, verdan ĉe la bordo, ŝi ekiris for de la maro, al la monteto kun la sepultejo de Aleksandro. Tais demetis ĉiujn signojn de reĝineco, sed tamen preterpasantoj retrorigardadis al la nealta virino kun neordinare pura kaj glata vizaĝo, reguleco de kies trajtoj estis miriganta eĉ tie ĉi, en la lando, kie karakteraj por antikvaj popoloj de la Oriento kaj Helenujo cizelaj vizaĝoj ne estas raraj. Io en la irmaniero, en la kuprakolora sunbruno, en profundeco de la grandegaj okuloj, en la staturo, konturiĝanta tra la ĥitono de maldikega egipta lino, devigadis preterpasantojn sekvi ŝin per la okuloj: virojn kun subita sopiro, virinojn — kun sentaĵo de supera forto. Post ŝi lametis Rojko, ŝultr-al-ŝultre kun la pli aĝa filo, armitaj kaj observemaj, ĵurintaj al Eris ne gapi flanken.

Same kiel antaŭ kelkaj jaroj, la atenanino aliris la artefaritan monteton el maraj rulŝtonetoj, kungluitan per kalko kaj tegitan per platoj de griza Siena granito. Portiko el masivaj ŝtonpecegoj entenis gardistaron el dekestroj, estrataj de centestro-loĥago. La bronza pordo eltenus baton de plej forta sieĝa maŝino. Dum la antaŭa vizito Ptolemeo montris al Tais ruzan aranĝaĵon. Sufiĉus nur elbati la fiksilojn, kaj grandega maso da rulŝtonetoj falegus de supre, kaŝinte la tombon. Surverŝi ĝin per kalko kun ovoblanko kaj kovri per anticipe preparitaj platoj eblis dum unu nokto. Tais montris al la loĥago la fingroringon kun reĝa sigelo, kaj li malalte riverencis al ŝi. La dek militistoj malfermis la bronzan pordon, bruligis lumigilojn. En la centro de la hipogeo staris la ora, ornamita per bareliefoj sarkofago, bone konata de la atenanino. Ŝian koron, same kiel antaŭe, kunpremis angoro. Ŝi prenis kruĉon kun nigra vino kaj flakonon kun valorega oleo, kiujn alportis Rojko, faris verŝoferon al la ombro de la granda militestro kaj rigidiĝis en stranga, simila al dormo stuporo. Ŝi aŭdis susuron de flugiloj de rapide flugantaj birdoj, plaŭdon de ondoj, obtuzan tondron, kvazaŭ malproksiman frapadon de hufoj de mil ĉevaloj. En tiuj fantomaj sonoj al Tais ŝajnis, ke la potenca, aŭdebla nur por la koro voĉo de Aleksandro diris la solan vorton — «revenu!»

Revenu — kien? Ĉu sur la hejmajn bordojn de Helenujo, en Memfison aŭ ĉi tien, en Aleksandrion? La oro de la sarkofago respondis per malvarmo al tuŝo. Koncentriĝi pri la pasinteco ŝi ne sukcesis. Ŝi ĵetis rigardon al la oraj figuroj de la bareliefoj, eliris kaj malsupreniris de sur la monteto, ne plu retrorigardinte. La sento de liberiĝo, unuafoje spertita en la templo de Eriduo, firmiĝis definitive. Ŝi plenumis la lastan, kio turmentis ŝin per konscio de nefiniteco.

Tais revenis en la blankan domon sub cedroj, donitan al ŝi laŭ ordono de Ptolemeo post kiam ŝi rifuzis loĝi en la palaco. En plena reĝina kostumo la atenanino ekveturis en ĉaro kun Eris al la majesta domo de Ptolemeo. Tais antaŭ ĉio postulis izolan intervidiĝon. La reĝo, kiu estis preparanta festan renkonton kaj festenon, obeis nevolonte. Tamen kiam nubia sklavo enportis kaj malsigelis la ledan volvaĵon kun la ora brido, Ptolemeo forgesis pri la malkontento.

— Jen donaco, kiun alveturigis al mi de via nomo juna frakia sklavo, — diris Tais.

— Mi ne sendis, kvankam mi ŝatas tiajn aĵojn de rara majstreco.

— Kaj ĉu tiuj du interbatalantaj panteroj sur la surfruntaĵo nenion diras al vi?

Ptolemeo, sentante seriozecon de Tais, deziris, tamen, respondi ŝerce.

— Probable, estas senditaj de unu el viaj sennombraj adorantoj?

— Eble. El tiuj, kiuj bezonas min malviva!

Ptolemeo salte ekstaris en indigno kaj miro.

— Ordonu porti tion al kleraj kuracistoj de la Muzeo, por ke ili determinu la venenon, pro kiu mortis Boanergo kaj mia vivo ekstaris sur la randon de la abismo de Tartaro. Mi jam antaŭlonge estus tie, se ne helpus ŝi, — la atenanino almontris Eris-on.

— Ĉu de mia nomo? — piedfrapinte, ekkriegis Ptolemeo. Lia fortega voĉo disflugis tra la palaco. Ekkuris militistoj, tintante per armilaro.

— Ne koleru vane. Nek mi, nek Eris eĉ por momento pensis pri vi, sed komprenis la kalumnian mensogon. Tio estis homo el via ĉirkaŭantaro, ne dubu!

— Ne povas esti!

— Pensu vi mem, rigardu al la bildo de panteroj, mia saĝa Ptolemeo. Kaj ankoraŭ — vi nomumis heredanto la filon de Berenico, sed ne vian pli aĝan filon Ptolemeon la «Fulmon». Kaj ne mian Leontiskon. Pro tio mi dankas vin; la knabo ne mortos de la manoj de murdisto. Sed la patrino de la «Fulmo» foriris en Hadeson, dum mi ankoraŭ vivas kaj reĝas...

— Ĉu Berenico?! — La voĉo de Ptolemeo rompiĝis, kiel de mortvundito.

— Ne! — redonante al li la vivon, eksonis la certa vorto. — Jen! — Tais donis la tabuleton kun la nomo.

Ptolemeo levis la ŝultrojn.

— Demandu Berenicon. Mi pensas, la nomo devas esti konata de ŝi, kvankam ŝi ne estas komplica en la fia afero.

Ptolemeo elkuris. Li revenis post kelkaj minutoj, trenante post sin hirtan Berenicon, kiu evidente estis vestiĝanta por la festeno. Ŝian maldikan, morte palan vizaĝon misformis timo, kaj la nigraj okuloj estis transkurantaj de Tais al la edzo.

— Ĉu vi konas lin? — Ptolemeo elprenis de Tais la fatalan tabuleton. Berenico, leginte, falis al liaj piedoj.

— Mia kuzo de la patrina flanko. Sed mi ĵuras per Stikso kaj per la obskuro de Amenti...

— Ne ĵuru, reĝino (Berenico rigidiĝis pro la titolo, klare dirita de Tais), ni scias vian senkulpecon.

La atenanino levis Berenicon, kaj tiu, kvankam estis pli alta, ŝajnis malgranda antaŭ la memfisa reĝino.

— Mi ordonos tuj kapti la kanajlon! — ekkriis Ptolemeo, frapinte metalan diskon.

— Vane. Li, certe, kaŝiĝis, tuj kiam ricevis sciigon pri la fiasko de la atenco. Sed vi lin memoru, reĝo! — preskaŭ kun minaco diris Tais kaj deiris de Berenico, per ordona gesto forsendinte servistojn, alkurintajn al la voko. — Mi nuligas la feston! Hodiaŭ mi parolos kun mia edzo izole!

Ptolemeo ne kuraĝis kontraŭdiri.

Ili estis en izolo ĝis la tagiĝo, kuŝiginte Eris-on en unu el la ĉambroj. Neniu eksciis, pri kio konversaciis la reĝo kaj la reĝino. Dum la mateniĝo Tais metis antaŭ Ptolemeo la sanktan ureuson, demetis la multekoloran reĝinan bidaron kaj la egiptan veston, surmetis la ŝatatan flavan eksomidon kaj la kolieron el ungoj de nigra grifo.

El la grandega teraso de la palaco malfermiĝis aspekto de la senlima maro, kolorigita de roza rigardo de Eos.

Ptolemeo mem alportis purpuran vinon de Kretaj vitejoj kaj verŝis du maldikajn kalikojn, tornitajn el vitreca kvarco jam en la tempoj de la unuaj faraonoj de Egiptujo.

— Geliajne, reĝo! Gardu vin ĉiuj dioj de Helenujo, Egiptujo kaj Azio en viaj gloraj aferoj — aferoj de konstruanto kaj kolektanto! — Tais levis la kalikon, elverŝis iom en la direkto de la maro kaj eltrinkis.

— Dirante tiel, vi deŝiras eron de mia koro, — diris Ptolemeo, — mi sufere disiĝas de vi.

Ruzete subridinte, la atenanino frapis la flakonon por vino el korno de hinda unukorna besto de fabela kosto.

— Ĉu vi trinkas nur el ĝi, timante venenon?

Ptolemeo iomete ruĝiĝis kaj nenion respondis.

— Vi atingis grandan aĝon. Estas tempo por elekti unu reĝinon. Kaj vi ŝin elektis! Pri kio do vi afliktiĝu?

— Neforgesebla estas la granda pasinteco, kiam mi akompanis Aleksandron kaj vi estis kun ni en Mezopotamio.

— Neforgesebla, sed vivi nur per pasinteco ne eblas. Kiam estos preta ŝipo?

— Mi tuj donos ordonon al ronda ŝipo, kun forta gardistaro. Post du-tri tagoj vi povos fornavigi, nur diru, kien mi direktu la ŝipon.

— En Kipron, al Pafoso.

— Mi pensis, ke vi revenos en Atenon.

— Ĉu en la Atenon, venkitan de forpasinta Antipatro, kun Muniĥio, blokita de la makedonoj, kun freŝa tombo de veneninta sin Demosteno? Ne — ĝis vi kune kun Kasandro, Seleŭko kaj Lisimaĥo finos la militon kontraŭ Antigono. Vi, certe, scias, ke la militestro de Kasandro en Argoso forbruligis vive kvincent homojn, kaj responde la stratego de Antigono plene ruinigis kaj malplenigis la sanktan Korinton?

— Nu, ja tio estas milito!

— Milito de sovaĝuloj. Sovaĝiĝis kaj militistoj, kaj iliaj estroj, se ili povas permesi al si sur la tero de Helenujo tion, kion ne aŭdacis eĉ fremduloj. Se la milito okazas sur tiom malalta nivelo, do mi ne atendas bonon por Helenujo!

Ptolemeo rigardis al Tais, atente aŭskultante ŝin.

— Vi diras la samon, kion diras novaj filozofoj, antaŭnelonge aperintaj en la Muzeo. Ili nomas sin stoikistoj.

— Mi scias pri ili. Ili penas trovi novan moralon, elirantan el egaleco de homoj. Feliĉon al ili!

— Feliĉo ne estos! Okcidente fortiĝas la Romia regno, preta la tutan mondon mallevi ĝis sklava stato. Ial speciale malamas ili hebreojn. La romianoj imitas la helenojn en artoj, sed en sia esenco ili estas malbonkoraj, esperas nur al milita forto kaj estas tre kruelaj al infanoj, virinoj kaj animaloj. Anstataŭ teatrojn ili havas grandegajn cirkojn, kie oni murdas animalojn kaj unu la alian por amuzo de muĝanta homamaso.

— Ĉu ili majstras fari sangajn oferojn? — demandis Tais.

— Jes. De kie vi scias?

— Mi scias profetaĵon. Landojn, kie homoj faras sangajn oferojn, farante siajn diojn similaj al rabobestoj, — Helenujon, Romion, Kartagon atendas baldaŭa pereo, detruo de ĉio kreita kaj plena malapero de tiuj popoloj.

— Necesas rakonti pri tio al miaj filozofoj. Ĉu vi deziras konversacii kun ili en la Muzeo?

— Ne. Mi havas malmulte da tempo. Mi deziras vidi Leontiskon.

— Li navigas ĉe bordoj de Libio, sed jam hieraŭ, diveninte vian deziron, mi sendis rapidan ŝipon.

— Jen avantaĝo esti reĝa filo. Mi dankas vin ankoraŭfoje pro tio, ke vi decidis fari el li simplan mariston, sed ne heredanton, vicreganton aŭ alian estron. Li similas min kaj ne konvenas por tiu rolo.

— Vi transdonis al li la Kretan sangon de senlima amo al la maro. Kaj kion vi deziras por Irenion?

— Ŝin eduku Pentanasa, mia amikino el antikva familio, kies nomoj estas elĉizitaj per kipraj signoj sur monumentoj de la insulo. Mi deziras fari el ŝi bonan virinon. Ŝi havas vian sobran prudenton, vian singardemon en aferoj kaj, ŝajnas al mi, vian antaŭvidemon. La divido de la imperio de Aleksandro kaj la elekto de Egiptujo ĝis nun servas por mi kiel ekzemplo de via ŝtata saĝo!

— Mi elektis Egiptujon pro ankoraŭ unu konsidero. Ĉi tie mi estas reĝo inter popoloj, fremdaj al mi, kaj kreas novan ŝtaton laŭ mia bontrovo, elektante homojn, plej konvenajn por potenco. Dum malfeliĉoj min ĉiam defendos tiuj, kies bonstato estas ligita kun mia reĝeco. Ne ripetiĝos terura envio, kalumnio, interbataloj kaj konkuro de fortaj, sed malkleraj homoj el antikvaj familioj, kiuj ne permesis al Helenujo ekflori, kiel ĝi povus, havante tian grandan popolon. Ĝiajn plej bonajn homojn ĉiam trafadis kalumnio kaj malhonoro. Danko de la nobelaro esprimiĝadis en ekzekuto, ekzilo, perfido kaj mallibero. Rememoru Periklon, Fidion, Sokraton, Platonon, Temistoklon, Demostenon, kaj ceterajn nenombreblajn!.. Ankoraŭ kalikon, nun la mian, adiaŭan.

Siavice levis la kristalan kalikon la reĝo de Egiptujo Ptolemeo Soter, kaj subite haltis.

— Mi havas neniun riproĉon al vi dum ĉiuj ĉi jaroj, krom unu. Ĉu vi deziras scii?

Tais interesite kapjesis.

— Kial vi permesis vendi la arĝentan Anadiomena-n, prezentantan vin? Ĉu ne sciis vi, kiel mi amas vin kaj virinan belon, kaj ĉion, kio estas ligita kun vi?

— Mi nenion permesis. Tiel faris la sorto. Lizipo destinis la statuon al Aleksandro, sed komence la reĝo ne havis tempon, kaj baldaŭ li forpasis. Tiam jam vi ne havis tempon por skulptaĵoj. Sed mi ĝojas, ke la Anadiomena foriris en Hindujon. Tie estas tute speciala rilato al virina belo, kaj en la nuna stato de Helenujo mi ne estas certa pri konservo de statuo el arĝento, eĉ se ĝin oni starigus en templon.

— Bone, do vi pravas, kaj mi ĵetas for mian riproĉon. Alvorte, Seleŭko, kiam li estis saviĝanta ĉe mi, diris pri planoj de ekspedicio al Hindujo. Mi konsilis al li rezigni kaj cedi sian parton de Hindujo al Ĉandragupto. Kaj li diris, ke cedos — se tiu donos kvincent elefantojn!

— Li estas ĉarma, tiu giganto kaj kolektanto de gigantoj!

— Ne tiom ĉarma, por vira rigardo. Elefantoj estas potenca batala forto, movebla, pli bona ol falango kaj peza kavalerio. Seleŭko ne vane kolektas elefantojn por sia armeo. Mi kaj li estas amikoj, sed ĉu amikos kun mi kaj miaj heredontoj lia heredonto?..

Por kontraŭstari al liaj elefantoj, mi devos akiri proprajn. Hindujo estas neatingebla por mi, tial mi akirados elefantojn el Libio. Kaj en tio estas vere netrotakseblaj la kolektitaj de vi informoj pri vojoj suden, speciale pri la navigoj en Punton. Mi jam ordonis ekipi ŝipon, ili navigos laŭ la Eritrea maro al la kabo de Aromoj kaj pluen, de kie egiptoj alveturigadis ĉiajn bestojn. Elefantoj en Libio estas aliaj, ol en Hindujo, ili havas pli grandajn orelojn, grandegajn dentegojn kaj malkrutajn dorsojn, estas pli sovaĝaj kaj pli malfacile dreseblaj. Tamen por batalo ili eĉ pli konvenas, ol la hindaj, pro pli kolera karaktero kaj kuraĝo. Ĉu ne estas amuzaj la zigzagoj de la sorto? Vi helpis al Seleŭko akiri elefantojn per via statuo, kaj al mi — eĉ pli, eksciinte la lokojn, kie oni ilin prenas. Mi ankoraŭfoje dankas vin.

— Jam tagiĝis! — rememorigis Tais al la absorbiĝinta reĝo. — Berenico suferas, kaj ankaŭ mi jam devas foriri.

Ptolemeo kaj Tais faris verŝoferon al la dioj, brakumis kaj kisis unu la alian, kiel gefratoj. La atenanino vekis Eris-on, ĝissate dormintan sub plaŭdado de la fontano. Ili ekiris perpiede al sia domo, kaŭzante saman admiron de preterpasantoj, kiel antaŭ multaj jaroj. Neniu povus diri, ke la kvardek-jara Tais kaj la tridek-kvin-jara nigra pastrino aĝas pli ol kvindek jarojn sume.

— Se vi scius, kiel facile estas en eksomido! — ekkriis Tais. — Kaj ne necesas observadi proprajn gestojn, vortojn, esprimon de la vizaĝo, por ne konfuzi la regatojn. Nun mi ne havas regatojn kaj nenion devas! Mi povas kanti, kvankam ne kantis tiom delonge, ke, eble, perdis la voĉon.

— Unu regatinon vi havas ĉiam, — Eris, ridante, riverencis en la flata azia maniero. La atenanino haltis, pririgardante la amikinon. Eris nekomprene levis la brovojn.

— Vi rememorigis min pri unu grava afero. Mi preskaŭ forgesis pri ĝi!

— Pri kiu afero?

— Vi vidos! Mi scias, inciti vin per aludoj estas senutile. Mi simple ankoraŭ ne finpensis.

Laca post la nokta maldormo, Tais kun ĝuo donis sin al langvoro de baniĝo kaj forta Ionia masaĝo. Ŝi tradormis la tutan tagon ĝis la malhelo, kaj duonon de la nokto trasidis sur la teraso, pripensante renkontiĝon kun la filo. Leontisko nun aĝas ĉirkaŭ dek kvin jarojn, li proksimas al la aĝo de efebo. Tais decidis kunigi la rendevuon kun la filo kaj renkontiĝon kun la maro. Ili veturos al Faroso, tie, kie Nearĥo montris al ŝi Kretajn ruinojn inter arbustoj kaj sablo. Tie ŝi plonĝadis sub plaŭdo de ondoj kaj krioj de mevoj sur la senhoma bordo... Kaj ŝi kunprenos Eris-on. Ankoraŭ ne estas klara la rilato de la amikino al la maro. Estus amare, se ŝi perceptus ĝin alie, ol Tais mem. Ja ekzistas nemalmultaj homoj, kiujn la maro maltrankviligas, marmalsanigas, simple timigas...

La atenanino povus ne maltrankviliĝi. Tiu tago iĝis por ŝi vera festo. Cigne blanka boato estis distranĉanta bluajn ondojn, milde kaj karese balancantajn la ŝipeton. Leontisko estis svelta, kiel la patrino, kun samaj grizaj okuloj kaj kupra sunbruno, kiel ĉe Tais, jam kun lanugo super la supra lipo; la filo ne deŝiradis de ŝi la admirantajn okulojn dum la tuta vojo ĝis la norda bordo de Faroso. Parton de la bordo oni jam ĉirkaŭkonstruis per skrupule alĝustigitaj ŝtonoj, metitaj sur gigantaj ŝtonpecegoj de la antaŭa Kreta haveno. Lasinte la boaton ĉe la okcidenta varfo, Tais kun Leontisko kaj Eris ekiris al la malproksima rando de la kajo. La profunda akvo malhelis sub kruta mureto. Nevole imitante Aleksandron, ŝi verŝis en la maron miksaĵon de vino kaj aroma oleo kaj ordonis al Leontisko malproksimen ĵeti la oran lekitionon.

— Nun ni fordoniĝu al Tetiso[37]! — gaje kriis ŝi. Leontiskon ne ĝenis nudeco, same kiel ŝian patrinon, pro korpa perfekteco, karaktera al la antikva loĝantaro de la Interna maro. La knabo malvestis sin kaj plonĝis. Egalmezure ruliĝantaj ondegoj apud la insulo estis diseriĝantaj en etajn, rapide plaŭdantajn ondojn.

— Panjo, venu! — vokis Leontisko, per fortaj impetoj fornaĝante pli malproksimen, kie ondoj iris malpli rapide kaj pli minace, ŝvelante kiel pezaj gigantoj. Aro de delfenoj montris la angulajn naĝilojn kaj nigrajn dorsojn, alproksimiĝante al la naĝantoj. Reteninte la spiron, Tais glitis en la densan, elastan akvon, kiu ĉirkaŭigis ŝin per odoro de vasto kaj forto. Finfine! Por kelkaj momentoj ŝi eĉ forgesis pri Eris. Klininte la kapon, tiu estis atente rigardanta en profundon.

— Eris, kara, naĝu ĉi tien! — kriis Tais kaj eĉ ektimis pri fulma rapido, kun kiu ĵetis sin en la maron la nigra pastrino. La atenanino sciis, ke Eris naĝas kvazaŭ malvolonte, sen la pelanta ĝojo, kiu kaptas Tais-on en akvo. Sed ĉi tie Eris kun sia batala kriego: «Eriale! Eriale kaj Eris!» — naĝis, atingante Leontiskon, neniom timante obtuzan minacan bruon, kun kiu leviĝadis kaj malleviĝadis ondegoj en la alta maro.

— Sankta Patrino de Dioj! Kiel facile estas naĝi en tiu ĉi densa akvo! Ĉi tie ne estas humido kaj malhelo de marĉo, kiel en rivero aŭ lago. La maro tenas karese, — ĝoje rakontis Eris al la amikino. Kaj Tais jubilis.

Vento ekblovis el la oriento, estingis spegulan briladon sur la deklivoj de ondegoj, dispremis ties akrajn pintojn. Kaj al Tais ŝajnis, kvazaŭ nevideblaj nereidinoj ĉirkaŭis ilin, regalante per plaŭdfrapoj la kolon kaj la ŝultrojn, petole ŝprucante al la vizaĝo, glatumante la korpon sub la akvo per karesaj manoj. Ŝi diris pri tio al Leontisko, kaj ree ŝin mirigis rigardo de la knabo, atente observanta ŝin.

Eris baldaŭ laciĝis, ankoraŭ ne restariginte plene siajn fortojn. Tais kaj Leontisko daŭre plonĝadis, irante al profundo, naĝadis kaj renversiĝadis, imitante delfenojn, kiuj rapidis flanko ĉe flanko kun ili, strabante per la malgrandaj amikemaj okuletoj kaj elstarigante la ridetemajn blank-nigrajn faŭkojn.

Lacaj, ili finfine elrampis sur glataĵon de granitaj platoj. Eris priverŝis la amikinon per sensala akvo, forlavis la salon kaj helpis kombi la nigrajn harligojn. Leontisko, sekiĝanta malproksime, sinĝeneme alproksimiĝis al la patrino kaj kliniĝis al ŝiaj piedoj, brakuminte la fortajn genuojn.

— Diru la veron, panjo, ĉu vi estas diino?

Renkontinte petegan rigardon de la klaraj grizaj okuloj, Tais nege balancis la kapon.

— Sed vi ne estas simpla mortemulino, ĉu? Vi estas nereidino aŭ nimfo, cedinta al mia patro. Mi aŭdis, pri tio flustris servistoj en la palaco. Ne malakceptu mian peton, panjo, diru. Mi nur deziras scii. — La knabaj manoj, fortikiĝintaj en laboro kun remilo kaj velo, pli dense kunpremis la genuojn de la patrino. La varmega kredo de la knabo devigis la koron de Tais tremeri. Ŝi rememoris pri Aleksandro. Unu aludo de ŝia patrino donis al li necesan kredon pri si. Kaj samtempe la ĉiama veremo ribelis kontraŭ la trompo.

— Vi pravas, knabo! — subite diris Eris, kiu staris apude. — Via patrino ne estas simpla mortemulino, sed ŝi ankaŭ ne estas diino.

— Do mi pensis prave. Vi estas unu el la filinoj de Tetiso kaj de mortema viro. Kaj tiu zoneto kun stelo sur vi estas sorcaĵo de mortema vivo? Kiel la zono de Hipolita? Ĉu?!

— Jes!.. Mi ne estas senmorta, ne posedas potencon de diino kaj ne povas doni al vi miraklan forton aŭ nevundeblon en batalo, — haste aldonis la atenanino, — sed mi donis al vi amon al la maro. Tetiso ĉiam estos favora al vi.

— Kara, kara panjo! Jen kial vi estas tiel superhome bela. Tio estas feliĉo — esti via filo! Mi dankas vin. — Leontisko kovris per kisoj la genuojn kaj la fingrojn de Tais.

Ŝi levis la filon, glatigis buklojn de liaj nigraj haroj kaj diris:

— Iru, vestu vin. Tempas veturi!

La vizaĝon de la knabo plenigis malgajo.

— Ĉu vi ne povas preni min kun vi? Por ni estus bone kune!

— Mi ne povas, Leontisko, — respondis Tais, sentante spasmon, kunpremantan la gorĝon. — Vi devas esti kun la patro, sed ne kun la patrino. Vi estas viro, maristo. Venkadu la maron por ĝojo de homoj, sed ne por buĉi ilin. Kaj mi kun Tetiso ĉiam estos kun vi!

Leontisko turniĝis kaj ekiris al sia vesto, ĝustatempe, por ne ekvidi larmojn de la patrino.

Post la mara baniĝo Leontisko kvazaŭ elkreskis. Dum la revena vojo li eĉ pli alte tenis la fieran kapon kun subtilaj Kretaj trajtoj de la vizaĝo. La boato estis alproksimiĝanta al la haveno, kiam la knabo tuŝis la patrinon kaj flustre demandis, almontrante al Eris:

— Ĉu ŝi same?

— Eĉ pli, ol mi! — same flustre respondis Tais.

Leontisko subite prenis la manon de la nigra pastrino, almetis al la frunto kaj la vango kaj kisis la polmon. Ege mirigita Eris kisis lin al ambaŭ vangoj — favoro, donita ĝis nun al neniu. Tais pensis, kiel bone estus por la knabo havi tian amikon apude. Ne estante diino, ŝi ne povis scii, ke post kvin jaroj, en granda mara batalo ĉe Salamiso, en profunda golfeto de Famagusto, sur la orienta fino de Kipro, Ptolemeo plene malvenkos, kaj Leontisko estos kaptita. Tamen, la nobla venkinto, favorato de la atenanoj, Demetrio Poliorketo, baldaŭ redonos la filon al Ptolemeo kaj mem estos venkita de tiu. La monumento de la venko de Demetrio — la statuo de flugilhava Niko — sur insulo Samotraco dum jarmiloj admirigados homojn de ĉiuj popoloj kaj lingvoj!

La maro, kvazaŭ salutante revenon de sia filino, estis mirinde kviete portanta «Kirka-n», la ŝipon de Tais, sud-okcidenten for de Aleksandrio, al la insulo Kipro. La atenanino rememoris pri siaj antaŭaj navigoj. Ĉiu distingiĝis per tre bona vetero. Kiel ne eblis kredi je speciala favoro de Tetiso?

— Oni kalkulas, ĝis Pafoso sur Kipro estas kvincent egiptaj sĥenoj, — diris al Tais la ŝipestro, mem estinta sperta direktilisto el Astipalajo, — sed mi mezuris pli — du mil okcent stadiojn.

— Kiel oni povas mezuri maron? — demandis mirigita Eris.

— Estas kelkaj rimedoj, sed mi uzas la plej simplan, — la ŝipestro mallarĝigis la okulojn, rigardante malproksimen, — ĉe tia bona vetero kaj malgrandaj ondoj. Rigardu mem!

Laŭ ordono de la estro sur la ferdekon eliris du maljunaj maristoj, unu kun grandega pafarko kaj fasko da maldikega ŝnureto, la alia kun mara klepsidro, stabila ĉe ondado. Fiksita sur larĝa zono, la maristo kun la pafarko ekpendis super la akvo, apogante sin per la nudaj piedoj al la ŝipflanko, kaj elpafis sagon, kiu ektrenis la ŝnureton kun surligitaj sur ĝin kolorigitaj fiŝaj naĝvezikoj. Dufoje la ŝnureto kuŝiĝis malsukcese, triafoje ĝi traflugis per rekta vojeto. Tuj kiam la pruo de la ŝipo trafis al la komenco de la ŝnureto, la direktilisto frapis kupran diskon, kaj la dua maristo startigis la klepsidron. Alia frapo aŭdiĝis, kiam la pruo de la ŝipo trapasis la finon de la ŝnureto.

— Nombro de gutoj? — kriis la direktilisto.

— Tridek unu, — sekvis la respondo.

— Vidu, — klarigis al Eris la estro, — la ŝnureto, longa je duonstadio, kuŝiĝis rekte, ne estis kurbigita de ondoj danke al la sperteco de miaj maristoj. La ŝipo trairis ĝin dum tridek unu koraj batoj aŭ klepsidraj gutoj. Necesas korekti kalkulon por ondo kaj sinuoj de la ŝnureto. Proksimume mi diros: nia «Kirka» faras ĉirkaŭ sesdek stadiojn dum horo — tre bona iro sub meza velo, sen remiloj. Kalkulu, kiom da tempo necesos por ĝisiri Pafoson, sed nur mense — ne koleru la Maran Maljunulon! Por mezuri distancon ĝuste, necesas fari dum vojaĝo multajn mezurojn. Ŝanĝiĝas forto de vento, fluo — la vojo estas longa...

La direktilisto elektis tempon, kiam la etesioj — someraj ventoj, blovantaj al Egiptujo, — por mallonga tempo ŝanĝas sian direkton kaj portas ondojn el la nord-okcidento. La maro malheliĝis, akceptinte la koloron de Ĥia vino, kaj sur ĝia morna vastaĵo estis vice kurantaj blank-kolharaj ĉevaloj de Pozidono. Forta vento deŝiradis ŝaŭmon de iliaj pintoj, brilantan sub la suno en la sennuba ĉielo. Tia aspekto de maro estas kutima al ĉiu heleno, kaj la forteco de la ventoj ne konfuzis la maristojn — ili sciis, ke vespere ĝi malgrandiĝos, kaj la plej terura afero — nokta tempesto — ne okazos.

Tais kaj Eris kantadis sur la ŝipnazo, ludante por si sur sistro kaj citaro, plej diversajn kantojn: helenajn, malgajajn kaj melodiajn; longajn kaj malserenajn persajn; abruptajn, akrajn fenicajn kaj egiptajn; kantojn de libiaj piratoj kun sovaĝaj elkrioj kaj fajfoj, kaŭzante grandegan admiron de la maristoj kaj kolerigante la direktiliston, ĉar la maristoj iĝadis malatentaj.

Tais izoliĝadis por ludoj kaj konversacioj kun la filino en aparta loko inter la malantaŭa ferdekdomo kaj la ferdeka rando, barita per kanaj plektaĵoj kontraŭ vento kaj ŝprucoj. En unu el tiaj sinceraj konversacioj Irana ŝokis Tais-on per sia revo fariĝi hetajro. Kun infana naiveco Irana estis rakontanta pri riĉaj donacoj, kiujn ricevas hetajroj, pri festenoj kun muziko kaj dancoj, pri adorado de viroj, faligitaj al la piedoj per sola rigardo de la hetajro.

Ju pli kuntiradis la brovojn la patrino kaj pli larĝe ridetadis Eris, des pli elokvente la knabino penis pruvi sian pravecon. Ŝi atingis ditirambojn al kisoj kaj karesaj brakumoj de viroj.

Kolera Tais komprenis, en kio estas la afero. Ŝi trankviliĝis kaj komencis pacience klarigi al la filino, ke oni rakontis al ŝi fabelojn: en la vivo, pri kio ajn okupiĝu homo, kaj speciale virino, ĉio okazas ne tiel facile kaj sennube.

— Por ni, virinoj, ekzistas ne tiom multaj vojoj en la vivo, kiom donis la dioj al la viroj, — mallaŭte parolis ŝi al la filino, karesante ŝiajn rektajn kaŝtankolorajn harojn kaj rigardante en la seriozajn brunajn okulojn. — Ĉiu vojo tial devas esti elektata skrupule. Necesas scii kaj pesi ĉiujn kapablojn, donitajn al ni de la dioj, kaj eblojn de ilia plibonigo. La vojo de hetajro estas unu el la plej malfacilaj. Ĝi similas al vivo de pentristo, muzikisto, arĥitekto. Kiu el viroj estos tiom stulta, por fariĝi muzikisto, ne havante muzikan aŭdon? Sed junulinoj ofte pensas, ke ĉarmo de juneco, melodia rido kaj malpeza irmaniero estas rimedoj, jam sufiĉaj por atingo de sukceso. Ne, malĝuste. Misa vojo dum jaro, dua — kaj poste estos porka vivo en drinkadoj kun krudaj, brutsimilaj fremduloj en apudhavenaj domaĉoj. Se vi posedas perfektan korpon, belan vizaĝon, bonegajn harojn, kapablojn de kantistino kaj dancistino, do tio sufiĉas nur por sklava aktorino, nemalofte premiata per batoj de la trupestro. Sed por iĝi bona hetajro, krom eksteran aspekton kaj graciecon, vi devas havi elstaran memoron, legi en la tri dialektoj[38], ami kaj memori historion, scii fundamentojn de filozofiaj instruoj. Tiam vi parolos kun poetoj kaj filozofoj kiel egala kaj leviĝos super viroj malpli dotitaj. Kaj eĉ tio ne sufiĉas! Vi devas havi senriproĉan guston en vestoj, kompreni la arton de skulptado, pentrado, eble, pentri mem. Vi devas rekonadi homojn per unua rigardo, obeigi virojn, ne perfortante ilian volon, esti mastrino en simpozioj. Ankoraŭ interesiĝi pri atletiko, tia, en kiu vi povos konkuri kun viroj. Min, ekzemple, oni opinias bona rajdistino kaj eĉ pli bona naĝistino... Mi ankoraŭ ne diras al vi alion, almenaŭ tion, ke necesas havi eltenemon de spartano, reziston al vino de barbaro, sanon de Kreta virbovo. Se vi, havante embriojn de ĉio listigita, ekde la sesa ĝis la dek tria jaroj pasos en Korinto la lernejon kaj tiuj sep jaroj estos priverŝitaj per viaj infanaj larmoj de ofendoj, elprovoj, laboroj kaj punoj — tiam vi iĝos vere fama hetajro! Se al vi fortunos, se vi ne ekmalsanos kaj via belo ne velkos tro frue...

Tais apogis la dorson al la plektaĵo kaj fermis la okulojn, kvazaŭ lacigita de la rememoroj.

Mallaŭtiĝinta Irana longe silentis, alpremiĝinte al la patrino, kaj diris:

— Mi komprenis, panjo! Mi ne plu deziras esti hetajro.

— Vi estas racia kaj prudenta, filino de la reĝo, kiu famiĝis per singardema saĝo. Iru dormi, venas varmego. Kaj sendu al mi la vartistinon.

Tuj kiam la knabino foriris, Tais salte ekstaris kaj en malpacienco kelkfoje pasis sur la ferdeko. Eris brakumis ŝin, bone sciante humorojn de la amikino.

— Nenio okazis, simple la knabinaĉo maturiĝis por edzineco, kaj la deliraĵojn, kiuj nebuligas ŝian kapon, ŝi eldiras al Irana.

— Mi malmulte okupiĝas pri la filino, se...

— Do tio estas via kulpo, sed ne de la vartistino! — ridetis Eris.

Tais stamfis kaj subite ekridis.

— Vi pravas. Sed mi montros al ŝi hetajron!

— Tro malfrue komencis vi montri ferocon de reĝino. Se vi deziras scii, do ankaŭ en tio estas via miso.

— En kio, ho diino de justo!

— Vi preteratentis. Por la knabinaĉo venis la tempo. Ŝi malŝparos sin al vanaj sinturmentoj, ŝiaj streĉitaj mamoj malleviĝos sen amo. Kiu kulpos? La pli aĝa! Ŝi ja loĝas ĉe vi, do anstataŭu por ŝi la patrinon.

— Estas malfacile kun kleraj knabinoj el bonaj familioj. Ŝi tro frue kaj tro multe legis!

— Eble, pri viaj aventuroj? Nemalmultaj libroj jam estas verkitaj pri Aleksandro kaj liaj proksimuloj...

Alkuris la vartistino — grandmama rapida knabino kun nigraj revemaj okuloj kaj longaj okulharoj.

— Voku Rojkon! Diru, ke li alportu pecon de ŝnuro.

Venis la maljuna tesaliano, atende rigardante al Tais.

— Malvestu vin! — ordonis la atenanino al la vartistino, kiu mirigite ekgapis al la mastrino. Eris, kaŝante rideton, ŝiris agrafojn de ŝia ĥitono. Kiel vera helenino, la junulino portis nenion, krom supera vesto.

Tais tuŝis la mamon de la junulino, balancis la kapon kaj demandis:

— Ĉu vi ŝmiradis per suko de cikuto? Ĉu longe?

— En Pianepsiono estos kvina monato de dua jaro, — balbutis la vartistino.

— Frenezulino! Vi povus konsiliĝi kun mi... Nun ili restos tiaj ŝtonaj!

— Kaj bone! — kuraĝiĝis la junulino.

— Ĉu cikuta suko estas tiom sorĉa? — miris Eris.

— Se mamo estas malgranda, ĝi kreskigas ĝin kaj por ĉiam fiksas. Tamen necesas strikta mezuro, sed nia stultulino, ŝajnas al mi, trouzis ĝin.

— Denove via miso, — severe diris Eris, — la mastrino devus iam anstataŭi la patrinon.

— Jes, mia justa amikino, vi pravas, — diris Tais, kritike pririgardinte la florantan korpon de la vartistino.

— Reĝino... sinjorino... mi ne scias, per kio...

— Ne, vi scias! — interrompis Tais, penante doni al la voĉo necesan ferocon. — Vi ekrevis pri amoro, deziras iĝi hetajro kaj ŝtopis per viaj deliraĵoj la kapon de mia knabino.

— Sinjorino, mi nur rakontis, kion mi legis!

— Malvero! Vi aldonis ankaŭ viajn proprajn revojn. Mi ilin plenumos. Iru, kiel vi estas, tien, kie lokiĝas niaj maristoj. Vi plezurigos ilin ĝis la fino de la navigado. Vi komencos vian vojon al la servo por Afrodito. La maristoj sopiras pri virinoj, iliaj kisoj estas firmaj, la korpoj estas fortaj, brakumoj estas senlacaj. Kion vi ankoraŭ deziras.

— Reĝino!..

— Mi malpermesis rememori mian titolon! Forgesu ĝin!

— Sinjorino, indulgu! Mi ne pensis... ne deziris...

— Ĉu vi ne deziras servi al Afrodito, fordoninte vian zonon al la ŝipo? Tiuokaze vi malbonintence tentis mian filinon! Viaj vortoj estis mensogaj, kaj vin oni devas fordoni al la Mara Maljunulo. Rojko! Ligu al ŝi la manojn kaj la piedojn kaj ĵetu en la maron! — nerimarkeble palpebruminte, ordonis Tais al la tesaliano.

— Oĉjo Rojko! Vi ne povos! — ekkriis la junulino.

— Povos! Donu la manojn! — respondis la maljuna militisto, terure montrinte la dentojn. La junulino falis al la piedoj de Tais, tremante kaj plorante.

— Sufiĉas. La ludo estas finita! — subite ekridis la atenanino. — Ekstaru. Nun dekfoje pensu, antaŭ ol ion rakonti al Irana.

— Ho sinjorino, ĉu vi ŝercis? Ĉu vi ne koleras?

— Koleras! Sed mi ne povas plu turmenti vin kaj... lin. — Ŝi almontris trans la angulon de la konstruaĵo, kie, pli pala ol kreto, la pli aĝa filo de Rojko kunpremiĝis, preta al salto.

— Ĉu mi povas iri? — demandis la junulino, kliniĝante, por levi la ĥitonon.

— Iru! Kaj jen al vi por memoro! — Tais tiel plaŭdbatis la vartistinon, ke sur la haŭto restis spuro de la fingroj, kaj la junulino ŝrikeris. Eris donis al ŝi duan plaŭdbaton kaj puŝis en la dorson. La junulino ekkuris en la ejon, disponigitan por la virinoj.

— Ne staru, kiel perdita, — diris Tais al la filo de Rojko. — Estu viro, iru kaj konsolu.

La junulon kvazaŭ forblovis vento.

— Vi batis ŝin ĝis larmoj, — riproĉis Eris.

— Mi ne scias, kiu havos larmojn, — respondis Tais, blovante al la fingroj, — tia fortika knabinaĉo! Kaj nun, mia kara Eris, ni okupiĝu pri vi.

— Vi hodiaŭ reĝas, ho leonino, — ŝercis Eris, kun ioma timeto rigardante al la amikino.

— Leonino nun iĝos vi, — promesis Tais kaj kondukis la amikinon en sian ĉambreton, kies pordo estis eliranta al la direktila ponteto, sed ne en la poŭpan ejon, aranĝitan por la virinoj por la tempo de la navigado.

— Ekstaru antaŭ mi kaj tenu la spegulon. Ne, ne tiel, turnu ĝin al vi! Fermu la okulojn!

Eris obeis, konante la emon de Tais al neatenditaj kaj ĉiam amuzaj petoloj.

Tais trovis skrupule kaŝitan skatolon el cizelita arĝento, elprenis diademon en aspekto de du serpentoj, kunplektitaj el drato de verda oro. La kapoj de la rampuloj, larĝigitaj, kiel ĉe Nago en la templo de Eriduo, estis disirantaj kruce, kaj ĉiu tenis en la malfermita faŭko globeton de sardonikso — striita, blank-nigra agato. La atenanino surmetis la ornamaĵon sur la kapon de Eris. Ĝi montriĝis konvena, kaj ne mirinde. Ĝin faris laŭ mendo de Tais la plej bonaj majstroj de Aleksandrio dum tri tagoj. Anstataŭ diademo aŭ stefano rezultis krono de ia etiopa reĝino.

— Nun rigardu!

Eris ne retenis miran ekkrion.

— Mi ordonis fari la okulojn safiraj, konvene al la koloro de la viaj, sed ne el rubeno, kiel sur amuletoj de hebreaj belulinoj, — diris kontenta Tais.

La diademo mirinde konvenis al la nigraj haroj kaj la malhel-bronza haŭto de la amikino.

— Ĉu tio estas por mi? Por kio?

— Ĉu vi memoras, en mian kapon venis io en Aleksandrio. Mi ne diris tiam. Ni veturas en la landojn, kien homoj kun tia, kiel via, koloro de la haŭto trafas aŭ kiel sklavoj, aŭ kiel gastoj de reĝa familio. Do, por ke vin oni ne opiniu sklavino, vi portos la ornamaĵon, eblan nur por tre altrangaj personoj. Memoru pri tio kaj tenu vin kiel reĝidino. Kaj anstataŭ la barbara koliero el venenaj dentoj de Nagoj...

— Mi ne demetos ĝin! Tio estas distingilo, pli valora ol ajna alia!

— Bone, nur surmetu super ĝi... — Tais agrafis sur la kolo de Eris la kolieron el ĉiel-bluaj beriloj.

— Ĉu vi fordonas al mi la donacon de la ĉefpastrino de Kibela? — ekkriis Eris.

— Dum vi portas ĝin, neniu ekdubos pri via stato. Tio estas vere reĝa aĵo!

Protestoj de Eris neniom hezitigis la atenaninon, kaj la kunvojaĝantoj iĝis frapitaj de beleco de la ornamaĵoj.

Finfine venis la momento, kiam alproksimiĝis Kipro. La atenanino alpremis la manojn al la brusto — signo de speciala emocio. La ŝipo estis aliranta al la hejma anguleto de la Interna maro, kvankam malproksima, sed simila al ĉiuj aliaj insuloj de Helenujo. Post tiomaj jaroj, pasigitaj en interesaj, impresriĉaj fremdaj landoj, venis la horo de renkontiĝo kun la patrujo. La pinto de Olimpo Tridenta, ordinare kaŝita malantaŭ nuboj, elŝoviĝis klare super blua nebulo de montoj, kovritaj de densegaj arbaroj. Laŭ ordono de Tais la ŝipestro ne iris en la multhoman Pafoson, sed ĉirkaŭiris la Nordan kabon kaj eniris en la Oran golfon, kie troviĝis bienoj de amikoj de la atenanino.

La travidebla aero, la lazura golfeto, amfiteatre enĉizita en purpurajn montetojn, kvazaŭ transportis Tais-on en la hejman Atikon. Ŝtona varfo, blanka vojo al monto, sur kies ŝtupegoj lokiĝis farbitaj per rozkolora argilo dometoj sub cipresoj, platanoj kaj larĝbranĉaj pinoj. Pura strieto de fonto, falanta de sur alto en platan basenon sur la bordo, estis diseriĝanta en etajn gutojn. Super la domoj iris strioj da malhela verdo de mirtaj densejoj, abunde kovritaj de blankaj floroj, signo de varmega somermezo. La neimitebla aromo de mara bordo en suna somera tago estis vekanta infanajn rememorojn pri la vivo en la atika vilaĝo sub tenera zorgo de plenaĝuloj. Kaj Tais, forsendinte reen la ŝipon kun danka letereto al Ptolemeo, kvazaŭ mergiĝis en la infanecon.

En la sama vespero la loĝantoj de la vilaĝeto ekiris al templo de Demeter por preĝo pri roso, tiom grava por terkulturisto.

Ĉiutage Tais kune kun Irana, ŝia vartistino kaj Eris fornaĝadis al la okcidenta flanko de la golfeto, defendata de longa kabo, elrampanta en la maron kvazaŭ spino de drako. Tie ili banadis sin ĝis plena lacego, grimpadis sur rokojn, maĉadis dolĉajn brunajn karobojn kaj pripafadis unu la alian per iliaj malmolaj metale briletantaj kernoj. La eta Irana vivis en plena admiro pro la transformiĝo de la reĝino-patrino en amikinon. Kiel evidentiĝis, la amikoj de Tais havis tutan areton da knabinoj aĝaj de ok ĝis dek du jarojn: propraj filinoj kaj nevinoj, filinoj de servistoj kaj sklavoj, laŭ malnovaj moroj, ili ĉiuj ludis kune. Freneze kuradis en tuŝludo, grimpadis por karoboj en densejojn sur ŝtonaj deklivoj, kie plumecaj kaj malhelaj brilantaj folioj de karobarboj ĵetadis malvarmetan ombron; plektadis florkronojn kaj dancadis furiozajn dancojn, zonitaj per girlandoj, sub la arda suno, aŭ, tute nudaj, sub la hela luno. Plonĝadis, penante trovi anguleton kun restintaj post kolektistoj arbustetoj de sangruĝa koralo. Aŭ, en noktoj de plenluno, konkuradis, kiu plej fore naĝos laŭ la arĝenta vojeto kun kaliko en la mano, por fari verŝoferon al Tetiso, Pozidono kaj Hekato malproksime de la bordo.

Tais kaj Eris partoprenadis tiujn amuzojn, kvazaŭ dektrijaraj — la mistera aĝo, kiam en la korpoj de knabinoj estiĝas ekvilibro en evoluo de ĉiuj flankoj kaj Geo-Tero vekas la fortojn de klarvido kaj senkonscia komprenado de la sorto, kiam firmiĝas la ligoj kun la Granda Patrino, Artemiso kaj Afrodito.

Fojfoje Tais kaj Eris prenadis fortikajn ĉevaletojn de la Kipra raso, bone grimpantajn sur montoj. Post la pereo de Boanergo la atenanino ne plu deziris akiri propran ĉevalon.

Kiel iam en Ekbatano kun Hesiona, ili grimpadis sur montojn laŭ krutaj padoj, elektadis forte elstarantan rokon, pendantan en la aero sur terura alto, kaj instaladis sin sur ĝi.

Alto ebriigadis Eris-on. Brilante per la okuloj, retroklinante la kapon, la nigra pastrino kantadis strangajn kantojn en la lingvo, nekonata de ŝi mem, kiujn ŝi ellernis en frua infaneco ĉu en la templo, ĉu en la forgesita patrujo. Malrapida, senfine malgaja melodio forflugadis kiel mortanta birdo. Kaj subite ekbriladis vicoj da vortoj, plenaj je pasio kaj kolero, kuradis, atingante la malgajon de la antaŭa melodio, kaj ekflugadis en la helan ĉielon, kiel kria preĝo pri justeco kaj konsolo. Ene de Tais ĉio komencadis respondi al tiu impeto, pli forta pro sovaĝa lumo de la malheliĝintaj okuloj, pro brilo de la dentoj kaj pro la pufiĝantaj naztruoj de Eris. Pro la sorĉa kanto ŝi deziris ekstari sur la randon de la klifo, larĝe disĵeti la manojn kaj ĵeti sin malsupren, en la malhelan verdon de la apudbordaj arbaroj, kiu de ĉi tie ŝajnis muska kovraĵo.

Tais ne timis alton, sed miregis pri malvarmsangeco de Eris, kiu povis ekstari kun la dorso al la abismo sur la rando mem de la krutaĵo kaj ankoraŭ almontradi ion.

Armitaj per lancoj, ili faradis eĉ pli malproksimajn vojaĝojn. Tais deziris sentigi al la amikino tutan ĉarmon de arbaroj kaj montoj de la kara por la koro Helenujo, simila al la naturo de Kipro.

Boskoj da larĝbranĉaj pinoj kun longaj pingloj, kverkoj kun rondaj, etdentaj, tre malhelaj folioj kaj ruĝa ŝelo, estis nekonataj de Eris, same kiel arbaroj da altaj juniperoj, kun forta aromo, similaj al cipresoj, aŭ nigraj, mornaj densejoj da alia speco de juniperaj arboj, same eligantaj vigligan aromon.

Larĝtrunkaj kverkoj de ordinara aspekto alternis kun grandegaj kaŝtanoj, juglandujoj kaj tilioj.

Tais mem unuafoje ekvidis arbarojn da altegaj cedroj, aliaj, ol sur la fenica bordo, sveltaj, kun tre mallonga verd-blua pinglaro. La maro da cedraj arbaroj estis etendiĝanta laŭ montovicoj, forirante orienten kaj suden en silento kaj mallumo de senfinaj kolonaroj. Malsupre, sur ŝtupegoj, el sub rokoj fluis kristalaj fontoj kaj kreskis ulmoj kun densaj rondaj ĉapoj da verdaĵo, apogitaj de torditaj, karbe grizaj trunkoj.

Tais ŝatis ŝtonajn altebenaĵojn, priverŝitajn de la suno, kovritajn de malhelaj arbustetoj de fenica junipero kaj aroma rosmareno, de rampaj tigoj de timiano kaj de arĝentaj faskoj de artemizio. La aero, saturita per varma aromo de ĉiuj ĉi vegetaĵoj kun bonodoraj folioj, igadis spiri per plena brusto. La suno mem verŝiĝadis en la vejnojn, reflektiĝante de blankaj tuberoj de marmoro, elstarantaj vice sur negrandaj altoj.

Eris kuŝiĝadis sur la dorson, direktante en la ĉielon la bluon de la revemaj okuloj, kaj parolis, ke nun ŝi ne miras, kial en Helenujo estas tiom da artistoj, belaj virinoj kaj kial ĉiuj renkontitaj de ŝi homoj tiel aŭ alie evidentiĝis ŝatantoj de belo. La naturo ĉi tie estas brilanta kaj maltrankviliganta mondo de klaraj formoj, vokanta al pensoj, vortoj kaj aferoj. Samtempe tiuj ĉi sekaj kaj ŝtonaj bordoj, kun malabunda akvo, tute ne instigis al facila vivo, postulante konstantan laboron, artan terkulturadon kaj kuraĝan marnavigadon. La vivo ne dorlotis la homojn, sed ankaŭ ne forprenadis de ili la tutan tempon por sinnutrado kaj defendo kontraŭ naturaj malfacilaĵoj. Se ne estus kolero, milito kaj la eterna minaco de sklaveco... Eĉ en la tiom bela parto de la ekumeno la homoj ne sukcesis krei vivon kun dieca trankvilo kaj saĝo!

Eris turniĝadis sur la ventron kaj, direktante la rigardon al malproksimaj arbaroj aŭ al blua brilo de la maro, pensadis pri sennombraj sklavoj, konstruintaj blankajn templojn, portikojn, kolonarojn kaj ŝtuparojn, kajojn kaj ondrompilojn. Ĉu multas homoj, similaj al Tais, Lizipo, la justa Ptolemeo, inter dekmiloj da aliaj sklavposedantoj? Ĉu ili multiĝas aŭ ilia nombro malkreskas kun fluo de la tempo? Neniu scias, kaj ricevi respondon al tiu demando signifas kompreni, kien iras Helenujo, Egiptujo kaj aliaj landoj! Ĉu al bono kaj prospero aŭ al sovaĝiĝo kaj pereo?

Tute aliaj pensoj okupadis Tais-on. Unuafoje dum multaj jaroj, libera de la devoj kaj malfacilaĵoj de la alta stato, perdinta intereson al admiro de homoj, ne plu bezonanta konstantajn ekzercojn por malproksima vojaĝo, la atenanino fordonis sin al kontemplado, al kiu ŝi ĉiam emis. Ĉio ĉirkaŭ ŝi estis hejma. La korpo mem enprenadis en sin odorojn, sekan varmon de la tero, fajrerantan lumon de la ĉielo kaj lazuron, kaj fojfoje ankaŭ severan bluon de la maro. Tais dezirus vivi tiel dum tutaj jaroj, dependante de neniu, devante al neniu.

La atenanino eraris. Pasis la somero, trairis pluva kaj venta vintro, ree ekbalanciĝis laŭlonge de vojoj kaj padoj blankaj infloreskoj de asfodeloj. Tiam la vigla menso kaj la forta korpo de la atenanino ekpostulis agadon, novajn impresojn kaj, eble, amon.

Estis finiĝanta la cent dek sepa olimpiko, kaj Tais unuafoje eksentis tutan signifon de la vorto «ametoklejtos» en apliko al la sorto: senkompata, neevitebla kaj definitiva. Ŝia egipta spegulo komencis reflekti arĝentajn fadenojn en la densaj, nigraj kiel nokto haroj. Kaj sur la korpo, glata, kiel polurita efesa skulptaĵo, Tais rimarkis unuajn faltojn tie, kie ili ne estis antaŭe kaj ne devis esti! Eĉ ŝia nefrakaseble juna korpo cedis al premo de la ĉion forportanta tempo! La atenanino neniam pensis, kiom dolore vundos ŝin tiu malkovro. Ŝi demetis la spegulon kaj kaŝiĝis en laŭraj densejoj, por afliktiĝi en soleco kaj paciĝi kun la neevitebla.

Ĝuste ĉi tie ŝin trovis Eris, kaj la kolero de Tais tuj kvietiĝis, kiam ŝi malsigelis urĝan leteron de Ptolemeo.

Fia malicaĵo okazis ĝuste tiel, kiel antaŭvidis Tais jam en Babilono, klarigante al Eris nefidindan sorton de reĝaj infanoj.

Kasandro kaptis la patrinon de Aleksandro Olimpia-n, akuzitan pri ia komploto, Roksana-n kaj la dekdujaran filon de la sunvizaĝa militestro, la heredanton de Makedonujo, Helenujo kaj Azio, Aleksandron la Kvaran. La kruela tirano ordonis mortbati per ŝtonoj la patrinon de la granda reĝo, la eksan ĉefpastrinon en Pelo, kaj mortigi liajn vidvinon kaj filon. Militistoj ne kuraĝis levi la manojn al la Aleksandra karno. Tiam Kasandro, liginte kune la filon kaj la patrinon, mem dronigis ilin. Tuta Helenujo, ĉiuj restintaj vivaj diadoĥoj kaj militistoj de Aleksandro indignis pri la abomenaj krimoj. Sed, kiel tio ordinare okazas, Kasandro restis nepunita. Neniu el la havantoj de potenco kaj milita forto levis kontraŭ li armilon. Krimoj de Kasandro ne limiĝis per la murdo de la parencoj de Aleksandro. La tirano de Makedonujo faris ankoraŭ multajn kruelaĵojn.

Eris amare bedaŭris, ke ŝi ne apartenas al la ĉirkaŭantaro de Kasandro kaj ne loĝas en Makedonujo. Ŝi murdus lin sen prokrasto. Ŝia profetaĵo pri baldaŭa fino de Kasandro montriĝis vera. Sed al Tais la sciigo pri la abomeninda malicaĵo kaŭzis fortegan animan krizon, eble, tial, ke ĝi koincidis kun la konscio pri la foriranta juneco. Nun jam Eris amuzadis ŝin per kaptado de koraloj. Ŝi kondukadis ŝin al sekretaj virinaj dancoj sub la luno omaĝe al Hekato, elfosadis kun ŝi farbojn oriente de la Ora golfeto, kie en montoj estis elirantaj sur la supraĵon verdaj kaj bluaj vejnetoj de malakito kaj lazurito, mirinde intenskoloraj kaj puraj.

En la aŭtuno Tais mem decidis, ke ŝi tro longe vivis en vilaĝa izolo, kaj ekiris en Pafoson. La vigla urbo, la centro de komerco pri kupro, cedro kaj speciala fibro por lampaj meĉoj, bruligebla en nenia fajro, famis en la tuta mondo per la templo de Afrodito Anadiomena. Ĉi tie, apud Pafoso, la diino aperis el mara ŝaŭmo kaj stela lumo, kaj tial havis kromnomon Pafia, aŭ Kiprida (naskita sur Kipro).

La Sankta vojo ekde la templo kondukis al parto de la mara bordo, apartigita per muro disde la haveno. Naŭ marmoraj kolonoj omaĝe al la naŭ virtoj de Afrodito kadris la malfermitan portikon de la kajo el kubaj pecegoj de malhela densa ŝtono el Olimpo Tridenta. Du ŝtupoj kondukis sur subakvan placeton el sama ŝtono. Travideblaj verdaj ondoj ruliĝadis el la maro, frakasiĝadis sur la malprofundaĵo, kaj longaj strioj de blanka ŝaŭmo turniĝadis per bizaraj sinuoj super la glataĵo de la placeto. En moviĝoj de la sinuoj la pastrinoj de la diino penadis legi aŭgurajn signojn, ĉar, laŭ la plej antikvaj legendoj, ĝuste ĉi tie eliris el ŝaŭmo la orkrura ĝojo de la dioj kaj de la homoj — Afrodito.

Belulinoj de la insulo — virinoj de noblaj familioj, hetajroj, filinoj de terkulturistoj kaj paŝtistoj — banadis sin ĉi tie post preĝado en la templo, kredante, ke la diino donacos al ili eron de sia nevenkebla altira forto. En la kvina tago de semajno, dediĉita al Afrodito, ĉi tie kunvenadis scivolantoj, serĉantoj de fianĉinoj, pentristoj kun akcesoraĵoj por pentrado, maristoj el ŝipoj, venantaj en la havenon el ĉiuj insuloj, el Helenujo, Fenicujo, Ionio, Egiptujo, Sicilio kaj eĉ Kartago.

Post ioma hezitado Tais same decidis plenumi la riton. Eris post kritika pririgardo de la amikino kredigis ŝin, ke ŝi estas sufiĉe bona, por bani sin tage. Tais, spite al ŝi, iris bani sin nokte, horon antaŭ la noktomezo, en la tempo, dediĉita al Eroso. La plena luno lumis super la akvo, sur la unua ŝtupo atinganta nur la genuojn, kiam ambaŭ amikinoj, farinte sensangan oferon en la templo, eniris en la maron.

Koncentriĝinta kaj malgaja, staris Tais en la luna maro, kaj etaj ondoj plaŭdis ĉirkaŭe, karesante ŝiajn ŝultrojn, kvazaŭ la diino Tetiso intencis konsoli ŝin. La atenanino en subita impeto levis la manojn al la ĉielo, flustrante:

— Ho ŝaŭmnaskita, sur tiu loko, kie venis vi en la mondon, donu al mi signon: kion mi faru plu? Pasos ioma tempo, kaj mi ĉesos ĝojigi homojn, elprovadi ilian forton kaj strebon al belo... ĉesos servi al vi! La vivo estas mallonga! Post kiam oni sukcesas kolekti erojn de scio kaj ekvidi, kiel necesas vivi, oni jam ne povas iri pluen. Mi preĝas al vi, orkrura, montru al mi la vojon aŭ mortigu min! Aldonu karesan morton al ĉiuj viaj antaŭaj valoregaj donacoj, por ke via dieca volo konduku min trans la Riveron.

Tais longe staris, rigardante al la maro, brilanta kiel malhela spegulo, fojfoje levadis la kapon, por ĵeti rigardon al la ĉielo, ŝirmita de maldika kovraĵo. Nek signo, nek vorto... nur ondoj susuris ĉirkaŭ la korpo de Tais.

Subite admiraj krioj, frapoj de tamburinetoj kaj plaŭdo de akvo surdigis la mirigitajn virinojn. Ili trovis sin en ringo de gejunuloj, kiuj en gaja rondodanco tiris ilin sur la duan ŝtupon de la placeto, kie la akvo estis super la ŝultroj. Ne permesinte al la amikinoj surĵeti kovrilojn post la eliro el la maro, la gejunuloj — pentristoj, poetoj, iliaj modeloj kaj amatinoj — ĉirkaŭplektis Tais-on kaj Eris-on per girlandoj da floroj, arĝentecaj en luna lumo, kaj, ne atentante protestojn, ekkondukis en simpozion kiel honorajn gastojn. Tais sukcesis rekonkeri la vestojn kaj aperis en la festeno vestita, por elreviĝo de la skulptistoj, multe aŭdintaj pri beleco de la korpoj de la atenanino kaj de la etiopa reĝidino.

Dum la simpozio Tais kaŝe observadis, kiu pli multe altiras ravitajn rigardojn: ĉu ŝi, en simpla hararanĝo kun tri arĝentaj rubandoj sur la kapo kaj en la koliero el grifaj ungoj, malfermite kaj gaje ridanta, aŭ Eris, fermita, fiere portanta la kapon kun la krono el minacaj serpentoj, sur la alta kolo, ĉirkaŭita de la bluaj beriloj, brilantaj sur la malhela haŭto.

«Al Eris oni rigardas pli multe... ne, probable, al mi... ne, al Eris...» Ne sukcesinte kompreni definitive, kiu gajnas, Tais absorbiĝis pri kantoj kaj dancoj de la unua post multaj jaroj vera simpozio de helenaj poetoj kaj artistoj. Eĉ Eris cedis al la etoso de gajo kaj juna amo, kaŭzinte per siaj dancoj vere furiozan admiron de la gastoj.

La absorbiĝo regis la atenaninon nelonge. Apoginte la vangon per la mano, Tais eksidis flanke, kun plezuro observante junularon kaj sentante samtempe strangan fremdiĝon.

Kelkfoje ŝi kaptadis rigardon de la mastro de la domo kaj de la festeno, alta ioniano kun granda grizeco en la densa krispa hararo. Li kvazaŭ penis kompreni kaj pesi tion, kio estis okazanta en la koro de Tais. Lia edzino, antaŭe fama kantistino, estis gvidanta la simpozion, kiel sperta hetajro. Obeante al apenaŭ rimarkebla signo de la edzo, ŝi eliris inter la tabloj sur la mezon de la festena halo. Ŝi interflustris kun la muzikistoj, tiuj prenis unuajn akordojn de abrupta muzikakompano, kaj en la veninta silento la voĉo de la mastrino ekflugis supren kiel liberigita birdo.

Tais tremeris pro la melodio, atinganta la koron mem. Tio estis kanto en la eolia dialekto — pri la Granda Sojlo, neeviteble ekstaranta sur la vojo de ĉiu viro aŭ virino, sur ĉiuj vojoj de la vivo. Ĝin konstruas Krono post la jaroj, mezuritaj de Ananko-Sorto. Por multaj homoj ili estas feliĉaj, la Sojlo estas nur negranda altaĵo. Ĝin transpaŝas, preskaŭ ne rimarkante, pacaj terkulturistoj. Maljunaj militistoj en lastaj bataloj same ne vidas la Sojlon. Aliaj homoj — de ŝanĝiĝema, eventoplena vivo, kreantoj de belo, vojaĝantoj, serĉantoj de novaj landoj — renkontas ion similan al barilo, kaj post ĝi estontecon, obskuran eĉ por tre sagacaj homoj. Tiun Grandan Sojlon oni aŭ ne transiras, atendante antaŭ ĝi la finon de siaj tagoj, aŭ kuraĝe ĵetas sin en la nekonatan estontecon, lasante malantaŭe ĉion: amon kaj malamon, feliĉon kaj malfeliĉon...

La kantistino kantis, turnante sin al Tais, kvazaŭ travidante en ŝi tiun, kiu venis al la Sojlo kaj staras en nobla sentima medito.

La kanto tuŝis ankaŭ la junularon, ankoraŭ tre malproksiman de la Sojlo de la Sorto. Ĝia ombro kuŝiĝis sur la vervan ĝojon de la simpozio, kiel signo de la fino de la festo. Per paroj kaj grupoj la gastoj malaperadis en la luna nokto. Estingiĝis liĥnoj inter la enira portiko kaj la festena halo. Tais kaj Eris leviĝis, dankante la gemastrojn.

— Vi estas gastoj de nia urbo, — diris la mastro de la domo, — bonvolu ripozi ĉi tie, sub nia tegmento. La gastejo estas malproksima de la Sankta vojo, kaj jam estas malfrue.

— Inda mastro, vi eĉ ne scias, kiuj ni estas, — respondis la atenanino, — ni venis sen invito. Nin venigis perforte viaj amikoj. Ili estis ĉarmaj, kaj ni ne deziris ofendi ilin...

— Vane vi pensas, ke loĝantoj de Pafoso ne konas Tais-on, — subridis la mastro. — Eĉ se ni ne aŭdus pri vi, sufiĉus via belo kaj konduto en la simpozio. La vizito de mia hejmo fare de vi kaj via reĝeca amikino estas festo. Daŭrigu do ĝin, restinte por noktado!

Tais restis, ne suspektante grandan ŝanĝon en sia sorto, kiun estis preparanta al ŝi la vizito de la domo apud la bordo de Kiprida.

En la sekva tago, banante sin kun la edzino kaj filinoj de la mastro, la atenanino eksciis pri sanktejo de Afrodito Ambologera. Ĝis nun ŝi, same kiel multaj atenanoj, pensis, ke la enkorpiĝo de Afrodito Foriganta Maljunecon estas nur unu el la simboloj de la multvizaĝa diino. Eble, la plej juna el ŝiaj aspektoj, simila al statuoj de ĵus ekflorinta junulino el diafana rodosa rozkolora marmoro. Ĝin ŝatis skulptistoj kaj malpermesadis en temploj severaj gardantoj de kanonoj.

Ĉi tie, en Kipro, la naskiĝlando de Afrodito, ekzistis antikva templo de Ambologera. Ĝin vizitadis favoratoj de la diino, virinoj aŭ viroj, egale alproksimiĝantaj al la Granda Sojlo de la Ĉiopatrino. Ili faradis oferojn, aŭskultadis profetaĵojn, elektadis novan vojon de la vivo kaj iradis hejmen vigligitaj, aŭ klininte en malgajo la vizaĝon, rigardante al voja polvo sub siaj sandaloj.

La templo de Afrodito Ambologera situis en tri tagoj da perpieda irado for de Pafoso, sur la limoj de la antikva fenica kolonio en la sud-oriento de la insulo. Oni diris, ke la templon konstruis kune la helenoj kaj la fenicoj, same adorantoj de Ambologera. En Tais ekbrulis deziro viziti ĝin.

— Tio ne alportos al vi trankvilon aŭ feliĉon, — certe diris Eris, avertante la amikinon. Tais respondis, ke ŝi nun havas nek la unuan, nek la duan, kaj ne havos, antaŭ ol trovos pluan vojon.

— Ĉu por vi mem estas ne tiel? — demandis ŝi la nigran pastrinon.

— Ne tiel. Mi neniam forlasadis malgajon, kaj tial ne perdis gvidan lumon de la vivo, — mistere respondis Eris.

La atenanino ne aŭskultis ŝian konsilon. Akompanataj de la novaj amikoj, ili veturis laŭ serpentumanta ŝtona vojo, leviĝante al montoj tra pinaj alttrunkaj boskoj kaj malhelaj cedraj arbaroj. Post silento kaj seka rezinodora aero sur la varmega suda deklivo de la montovico la vojaĝantoj eliris al vasto, vento kaj artemizia odoro de stepa altebenaĵo. Bluetaj ŝtonoj estis elstarantaj inter kliniĝantaj sub vento arĝentecaj herboj. Antaŭe altis monteto, duone distranĉita de larĝa valo, en kies pinto situis la sanktejo. En la buŝo de la valo iam antaŭe situis konstruaĵoj, nun plene detruitaj. De ili restis nur larĝaj glatigitaj ŝtupegoj, debaritaj per grandegaj ŝtonaj platoj kaj prikreskitaj de arboj, plantitaj de homoj. Multjarcentaj juglandujoj, kaŝtanoj kaj platanoj staris en aŭtuna karmezina vesto, kaj antaŭ ili similis al pordego klaraj siluetoj de du gigantaj cedroj, kies larĝaj horizontalaj branĉoj estis tiom densaj, ke retenadis falantajn desupre ŝtonetojn.

Flame ora aleo estis kondukanta en profundon de la valo. Sento de mirinda lumo kaj kvieto kaptis Tais-on. La homoj mallaŭtigis la voĉojn, evitante rompi susuradon de aŭtunaj folioj kaj lirladon de rojo, kuranta laŭ la fundo de la valo, per etaj kaskadoj verŝiĝanta trans randojn de ŝtupaj basenoj, inter muskokovritaj plataj ŝtonoj.

En interspacoj inter arboj altis rokoj, kovritaj de musko de jarcentoj, kun nekomprenebla ĉarmo de pasintaj tempoj.

Poste, en profundo de la valo, transversaj vicoj de malhelaj cipresoj alternis kun karmezino de piramidaj poploj.

Odoro de varmigita aŭtuna foliaro kaj pinglaro, freŝa, amara kaj seka samtempe, sen ajna kromgusto de polvo de montaj vojoj. Poste la valo estis larĝiĝanta kaj kuŝis malsupre en inundo de la vespera suno, plena je kvieto kaj varmo. Tie nubis ruĝantaj foliaroj de kverkoj, ulmoj kaj aceroj inter disflugoj de plataj pinaj pintoj.

La templo de Afrodito Ambologera similis plie al fortikaĵo. Muroj el grizaj ŝtonoj estis elstarantaj en la interkrutejon, fermante okcidente la intermontan punkton de la vala pinto. La frontono de la sanktejo kun kolonaro estis turnita al la oriento, dominante super la vasta altebenaĵo, priplantita per vitoj kaj fruktarboj. La pafosaj amikoj petis ilin atendi kaj trairis tra mallarĝa malhela pasejo, frapinte trifoje bronzan folion, pendigitan sur mallonga ĉeno. Baldaŭ ili revenis kune kun du pastrinoj, sendube, de alta rango. Severe kaj serioze pririgardinte Tais-on kaj Eris-on, unu el ili, en helgriza vesto, subite ridetis afable, metis la manojn sur la ŝultrojn de ili ambaŭ kaj, facile balancinte la kapon al la pafosanoj, rapide kondukis la virinojn en profundon de la templo.

Sekvis ordinaraj ritoj de vespera fasto, sinlavo kaj nokto, pasigita en silento sur la planko ĉe la pordo de la sanktejo.

Ĉe la sunleviĝo venis la ĉefpastrino, ordonis manĝi po pomo, demeti la vestojn, kaj ekkondukis la amikinojn al la Foriganta Maljunecon diino — Afrodito Ambologera. Kaj la atenanino, kaj la nigra pastrino, multe vojaĝintaj, ankoraŭ neniam vidis similan templon. Triangula aperturo en la tegmento estis ĵetanta brilon de la hela ĉielo sur antaŭe kuniĝantajn murojn, detranĉitajn per la tria kiel per pordego, turnita orienten.

Sur la muroj de koloro de heliantaj petaloj bronzaj najloj tenis grandegajn, ne malpli ol dek ulnojn larĝajn, tabulojn, elsegitajn el tutaj arboj. Nur miljaraj arboj, kiel libanaj cedroj, povis havi tiajn trunkojn. Sur ili per puraj mineralaj farboj de eternaj freskoj fare de pentristo, pli genia ol Apeleso, estis pentritaj du diinoj.

La maldekstra, en varmegaj tonoj de ruĝaj grundoj kaj arda sunsubiro, montris virinon en disfloro de tera fekunda forto kaj sano. Ŝiaj dikaj lipoj, mamoj kaj koksoj estis tiom troplenigitaj de deziro, ke, ŝajnis, ili krevos pro sovaĝa bolo de pasio, eligante malhelan sangon de la Granda Patrino, la Regantino de la Abismo. La manoj, etenditaj al la spektanto en nerezistebla voko, tenis malhelan rozon — simbolon de virina naturo — kaj kvadratan lekitionon kun stelo, bone konatan de Tais.

— Lilito! — per apenaŭ rimarkebla movo de la lipoj diris Tais, ne povante deŝiri la okulojn disde la pentraĵo.

— Ne! — respondis Eris. — Lilito estas bonkora, sed tiu ĉi estas morto!

La pastrino levis la brovojn, aŭdinte la flustron, kaj per abrupta ĵeto de la mano almontris la dekstran muron. Kaj la atenanino nevole suspiris kun faciliĝo, ekvidinte sian revon enkorpiĝinta.

Blua gamo de la farboj estis kuniganta la maron kun la ĉielo kaj la malalta horizonto. Sur tiu fono la korpo de la diino akceptis perl-pajlan kolornuancon de frua mateniĝo, kiam grandaj steloj ankoraŭ brilas en alto, kaj la opala maro plaŭdas sur la roza sablo. Urania estis iranta, apenaŭ tuŝante la teron per la fingroj de la nudaj piedoj, etendante la manojn al la aŭrora ĉielo, al vento kaj nuboj. La vizaĝo de la diino, duone turnita trans la ŝultron, per arto de la pentristo estis samtempe rigardanta kaj malproksimen kaj al la spektanto, promesante konsolon en rigardo de la grizaj, kiel ĉe Tais, okuloj. Sur la frunto inter la brovoj lumis fajro, ne estingante la rigardon.

Antaŭ ĉiu bildo sur malalta altaro fumis incensilo, nigriĝinta pro malnoveco.

— Ĉu oni diris al vi pri la du aspektoj de Ambologera? — demandis la pastrino.

— Jes! — akorde respondis Tais kaj Eris, rememorinte la vesperan konversacion kun la filozofo de la templo.

— Forigi korpan maljunecon de mortemulo povas nek la olimpanoj, nek la Granda Patrino mem. Ĉio en la mondo obeas la fluon de la tempo. Sed ekzistas elekto. Ĝi estas antaŭ vi. Forbruli ĝis cindro en la lasta flamo de servo al Afrodito. Aŭ transporti tiun flamon al universala amo, vokanta al la ĉielo, servante al Urania, en senlaca zorgo pri feliĉo de infanoj kaj plenaĝuloj. Metu antaŭ tiu, kiun vi elektis, aĵon, ne nepre valoran laŭ mona kosto, sed la plej valoran por ĉiu el vi.

Tais sen hezitoj aliris al Urania, malagrafis la ĉeneton — la zoneton kun la stelo, la donacon de Aleksandro, kaj metis ĝin sur la altaron.

Eris restis senmova. La pastrino de Ambologera kun miro rigardis al ŝi.

— Ĉu ne ekzistas meza vojo? — demandis Eris.

— Ekzistas! — ridetis la pastrino, trifoje klakinte per la manoj.

Malrapide malfermiĝis pezaj klapoj de la muro inter la pentraĵoj. Duonronda balkono estis elstaranta alte super paca valo kun vitejoj, olivarboj kaj tritikaj kampoj. Viroj kaj virinoj estis laborantaj en malvarma mateno, kreskigante fruktojn de Geo-Demeter. Inter ili estis nemalmulte da maljunaj homoj, grizbarbaj viroj kaj virinoj en densaj vestoj, en malhelaj kapkovriloj.

— Paca laboro sur tero en kvieto kaj paco de lastaj jaroj de la vivo — jen nobla fino de terkulturisto, — diris la pastrino.

— Tiuokaze estas kvara vojo! — respondis Eris.

— Por kio vi venis al Ambologera? — la pastrino disĵetis la brakojn kruce, kvazaŭ barante al Eris la revenan vojon en la sanktejon.

La nigra pastrino — rekta, fiera kaj severa, ŝajnis al Tais kiel neniam grava. Ŝiaj bluaj okuloj ekrigardis al la pastrino kun alta certeco, sen defio aŭ moko, kaj tiu trankviliĝis.

— Por kio mi bezonas ofendon de alia kredo? — demandis Eris. — Vi montris tri vojojn, kaj ĉiuj tri estas por solecaj viroj kaj virinoj. Sed homo forlasas la socion nur kun la morto. Devas esti ankoraŭ vojo de servado al la homoj ne nur per persona perfekteco, sed per rekta agado por ilia utilo.

— Do vi ne komprenis profundecon de la simboloj, montritaj al vi. La meza vojo donas al homoj nutron, ĉar terkulturisto ĉiam havas superfluaĵojn, por nutri artiston kaj poeton kaj per tio multigi beligon de la mondo. La vojo de Urania estas por saĝa kaj delikata virino. Ĝi esprimiĝas nur per amo kaj helpo al homoj. Tio, kion virino ĉiam devas fari kaj faras por la koro. Tial Urania estas simbolo de la virinoj, tial la granda Platono opiniis tiun diinon la plej ĉefa por estonteco de la homaro.

— Kaj forgesis pri malfeliĉoj kaj ĝemoj de sklavoj, fordonantaj sian vivon kiel ŝarĝobestoj, por ke adorantoj de Urania povu verŝi amon sur proksimulojn, same altrangajn! — indigne respondis Eris, kaj la atenanino kun miro ekrigardis al la amikino. — Ne! — kliniĝante antaŭen, kiel la skulptaĵo de Aksiopena, ekkriis Eris. — Nenia ĉiela amo kaj atingo de la ĉielo eblas ĉu sur kadavroj de venkitoj, ĉu sur dorsoj de sklavoj. Vi, homoj de la Okcidento, atingintaj pintojn de filozofio kaj fierantaj pri libero, ne vidas la originan eraron de ĉiuj viaj rezonoj. Vi imagas al vi forton nur en murdo kaj viktimoj. Fortaj — sekve, pravaj — estas nur tiuj, kiuj pli lerte murdas. Tiaj estas viaj dioj, aspektoj de viaj herooj, tiaj estas ankaŭ vi mem. Tio estas malbeno de la Granda Patrino, kiun vi portos ĝis la fino, dum ekzistas la popoloj de la Okcidento. Tial la dua Vizaĝo de Ambologera, Urania, estas mensogo por poetoj kaj malsukcesaj amantoj!

— Kaj la alia vizaĝo? — raŭke demandis la ŝokita pastrino.

— Ĉu la Diino de Malhela Eroso? Ŝi estas vero, kaj mi iam servis al ŝi kun tuta vervo de juna kredo. Kaj tio estas bona vojo por tiuj, en kiuj estas multe da animala forto...

— Por tiuj, kiuj ankoraŭ ne komprenas Urania-n, — enmiksiĝis Tais.

— Antaŭ jarmiloj la Granda Patrino montradis sin al la homoj en la samaj du aspektoj — de detruo kaj de kreo, de morto kaj de eterno. Tamen la eterno ne estas donita al ni, kaj ni ne trompu nin kaj aliulojn per tiu simbolo de strebo de nia koro. Tio estas nur kaŝo de la kruela vero de la Granda Patrino. Ni ĉiuj scias profunde en si, per la koro, ke la eternaj fortoj de la naturo ĉiam pretas al detruo. Kaj ni kreas en altaj kaj puraj, en malaltaj kaj malhelaj niaj revoj multajn diojn kaj diinojn, por forbari sin per ili disde la fortoj de la Granda Patrino, kiel per maldikaj kurtenoj kontraŭ furioza vento. Malfortuloj petegas pri mirakloj, kiel mizeruloj pri almozo, anstataŭ agi, anstataŭ purigi la vojon per propra forto kaj volo. La ŝarĝo de la libera kaj sentima homo estas granda kaj malgaja. Nur se li ne strebas meti ĝin sur dion aŭ mitan heroon, sed portas ĝin mem, li iĝas vere di-egala, inda je la ĉielo kaj la steloj!

La ŝokita pastrino de Ambologera fermis la vizaĝon per la manoj.

— Ekzistas eterna reenkarniĝo! — ŝi kuraĝis malkovri al ŝi la orfeisman sekreton.

— Kun repago pro la pasinteco, kiam oni jam ne povas ion korekti! — daŭrigis Eris. — Oni instruis min en Eriduo pri la nocio de Karmo, kaj mi ekkredis je ĝi. Tial tiom malfacila estas por mi la kvara vojo. Mi povus mortigi ĉiujn, kaŭzantajn suferojn, kaj... tiujn, kiuj per mensoga vorto kondukas homojn en abismon de kruelo, instruas murdi kaj detrui kvazaŭe por homa bono. Mi kredas, kiam iĝos multe da tiaj, kiel mi, kaj ĉiu mortigos po dek kanajloj, la rivero de homaj generacioj kun ĉiu jarcento iĝados ĉiam pli pura, ĝis iĝos kristala fluo. Mi pretas dediĉi al tio la vivon, sed mi bezonas instruiston. Ne tian, kia nur ordonas. Tiam mi iĝus simpla murdisto, kiel ĉiuj fanatikuloj. Mi bezonas instruiston, kiu montros, kio estas ĝusta kaj kio estas malĝusta, kio estas hela kaj kio estas malhela, kaj la lasta decido restos por mi. Ĉu ne povas esti tia vojo? Kaj tian instruiston, kiu scias, kiel distingi malvivan animon disde la viva, scias, kiu ne meritas eĉ dum unu plia horo paŝi sur la tero! Por ke homo povu preni sur sin la pezan devon de puno, li devas havi diecan precizon de celilo. Nur la plej alta konscio, firmigita fare de saĝa instruisto, helpos eviti tion, kio ĉiam rezultas el perforto. Oni hakas sanan arbon, lasante putraĵon, mortigas valoregajn ĝermojn de estontaj herooj, helpante al prospero de homaj sarkindaĵoj...

La pastrino de Ambologera ne kuraĝis levi la kapon sub la arda rigardo de Eris.

Tais aliris kaj, brakuminte la amikinon, eksentis, ke en tiu tremas ĉiu muskolo.

— Mi ne povas respondi al vi, eĉ ĉerpinte la antikvan saĝon en la templo de Eriduo, — malgaje diris la atenanino. — Eble, vi kaj similaj al vi estos ilo de la Karmo kaj ne ŝarĝos vin per responso. Mi scias malmulte kaj ne estas tre saĝa. Sed mi sentas, kun tiaj, kiel vi, estus multe malpli da malfeliĉo kaj veneno en la ekumeno.

— Mi ne scias, de kie venis vi, bruligita de la suno, — finfine ekparolis la pastrino de Ambologera, — kaj kiu enmetis en vian buŝon la vortojn, al kiuj mi ne scias respondon. Eble, vi estas heroldo de novaj homoj, senditaj al ni el estonteco, sed eble, vi venis kiel restaĵo de tio, kio forpasis. Viaj pensoj pri Urania estas malĝustaj kaj malbelaj. Via amikino diros, ke, okupante altan staton, oni povas fari multon por la Ĉiela Amo!

— Mi vidas, vi neniam leviĝis alte! — ridetis Tais. — Regantino estas senhelpa pli ol la ceteraj. Kaj ne nur pro reguloj de konduto, pro preskriboj de religio kaj moroj, ne nur estas limigita per reĝa neatingebleco. Super ŝi staras konsilistoj, dirantaj: «Tio estas profita, kaj tio — ne». Profita por potenco, profita por akumulado de trezoroj, profita por milito. Kaj tute ne estas paroloj, kio estas profita por la koro, de vi kaj de aliaj homoj. Ĉu virino, vi diris, devas fari por la koro? Mi estis reĝino — kaj kiel malmulte mi sukcesis en tio. Mi eĉ ne sukcesis savi mian infanon de vira eduko, faranta junulon batalmaŝino, sed ne servanto de Urania!

Tais rememoris Leontiskon, lian knaban kredon je belaj nereidinoj, kaj ŝiaj okuloj pleniĝis je larmoj.

Eris mallaŭte diris:

— Ni kutimiĝis pensi pri dioj kiel pri enviemaj estaĵoj, neniigantaj perfektecon de homoj kaj ties kreaĵojn. Ĉu vera ŝatanto de belo kapablas al tio? Ĉu tio signifas, ke la homo estas super ĉiuj dioj? Certe — ne! Nur tion, ke la dioj estas elpensitaj kaj oni donis al ili la plej malbonajn trajtojn de ni, homoj, reflektantajn tutan malpravecon kaj malindecon de nia vivo, en kiu la sorto, tio estas ni mem, forprenas bonulojn, gardante malbonulojn. Tian sorton devas korekti ni mem, kaj se ne eblas savi bonulojn, do, almenaŭ, eblas ekstermi la homan aĉaĵon, ne permesinte al ĝi vivi pli longe kaj pli bone.

La pastrino de Ambologera, konsternita, staris apud la du neordinaraj, unuafoje renkontitaj de ŝi virinoj, tiel malsamaj kaj tiel similaj per sia interna grandeco.

Ŝi malalte riverencis al ili, kiel ankoraŭ neniam kaj al neniu, kaj modeste diris:

— Vi ne bezonas miajn konsilojn kaj helpon de Ambologera. Bonvolu vesti vin kaj deiri malsupren. Mi vokos saĝulon, amikon de nia filozofo. Li antaŭnelonge venis ĉi tien el Ionio kaj rakontis strangajn aferojn pri Aleksarĥo, frato de Kasandro.

— Ĉu frato de la fia murdisto? Kion bonan oni povas atendi de tia homo? — akre diris Tais.

— Tamen, mi pensas, vi ambaŭ devas ekscii pri Uranopolo, la Urbo de la Ĉielo, la loko por agado de homoj, similaj al vi.

Kaj la amikinoj eksciis ion senekzemplan, ankoraŭ neniam okazintan en la ekumeno, ne fiksitan en firma memoro de ŝtonaj surskriboj, en popolaj legendoj kaj pergamenoj de historiistoj. Filo de Antipatro kaj la malpli aĝa frato de Kasandro, Aleksarĥo ricevis de la frato, la reganto de Makedonujo, pecon de tero en Ĥalkidiko, sur tiu terkolo malantaŭ la monto Atoso, kie iam Kserkso ordonis fosi kanalon. Tie Aleksarĥo fondis urbon Uranopolon, je tridek stadioj en cirklo. Aleksarĥo, estante klera scianto de filologio, elpensis specialan lingvon, en kiu devis paroli la loĝantoj de la urbo. Li ordonis ne nomi sin reĝo, akceptis nur titolon de la Supera Konsiliano en la Konsilio de filozofoj, regantoj de la urbo. Aleksarĥon nomis frenezulo lia propra frato, iam deklarinta Aleksandron freneza. Tiam Aleksarĥo ĉesigis la konstruadon en Ĥalkidiko kaj transportis Uranopolon en Pamfilion[39]. El la antaŭa urbo li elveturigis posteulojn de pelasgoj, kiuj loĝis ĉe la monto Atoso. Al ili aliĝis liberemaj efesanoj, klazomenanoj kaj karianoj. La loĝantoj de Uranopolo ĉiuj estas gefratoj, egalaj en rajtoj, kaj nomas sin ne uranopolanoj, sed akceptis fieran nomon uranidoj — Idoj de la Ĉielo. Ili kultas al la Virgulino de la Ĉielo — Afrodito Urania, kiel la atenanoj al la Virgulino Atena, kaj cizelas ŝian bildon sur siaj moneroj. Aliaj dioj de la loĝantoj de la urbo — la suno, la luno kaj la stela ĉielo, estas same montritaj sur moneroj, same kiel plej famaj urbanoj. Aleksarĥo revas disvastigi la ideon de frateco de la homoj sub egido de Urania, la ideon de universala amo, al la tuta ekumeno, kaj antaŭ ĉio neniigi diferencon de lingvoj kaj kredoj. Li skribas leterojn al Kasandro kaj al aliaj regantoj en la lingvo, inventita por la Urbo de la Ĉielo. La saĝulo vidis du tiajn leterojn, ilin neniu komprenas kaj povas legi...

La aŭditaĵo renversis ĉiujn intencojn de Tais. Tio, pri kio ŝi revis dum sendormaj noktoj en Ateno, Egiptujo, en Babilono kaj Ekbatano, plenumiĝinte, blovis al ŝi varmon de la Likiaj montoj. Amo, ne servanta al komerco, al enviemaj diaĵoj, ne trenanta sin post militistaroj, estis iĝanta apogo de la civito de Afrodito, la filino de la Ĉielo, de la supera diaĵo de saĝo kaj espero!

Ŝi havas la celon por apliko de la riĉo, de la arto inspiri artistojn kaj poetojn kaj de propraj pensoj pri vojoj al Urania! Tiel proksime, trans la maro, norde de la Ora golfeto, nur je iaj mil stadioj! Dankon al Ambologera! Ŝi povus neniam ekscii pri la urbo de ŝia sorĉa sonĝo!..

Estas nemirinde, ke post kelkaj monatoj, kolektinte ĉiujn siajn riĉaĵojn, lasinte Irana-n edukiĝi en Kipro, Tais kun la nedisigebla amikino troviĝis sur ŝipo, eniranta en la larĝan Adalian golfon. En la nord-okcidento estis leviĝantaj el la lazura maro per pezaj ŝtonaj kupoloj, kun ĉapoj de blindige blankaj neĝoj, la Likiaj montoj, kiel promeso de speciala pureco. La ŝipo malrapide ĉirkaŭiris akran klifon. Aperis profunda blua golfeto kun enfluejo de rapida rivereto. Sur ties okcidenta bordo estis muroj kaj domoj de la Urbo de la Ĉielo — Uranopolo. Cipresoj kaj platanoj jam sukcesis leviĝi laŭlonge de stratoj kaj fasadoj de nealtaj domoj. Sur la centra placo brilis per freŝe tajlita blanka kalkoŝtono kaj soklo el blueta ŝtono, videbla el malproksime, ĵus konstruita domo de la Konsilio de la Ĉielo.

Tais ĉirkaŭrigardis ne tre potencajn murojn, rektajn stratojn, la nealtan malkrutan monteton de la Akropolo. Kirle traflugis vizioj de grandegaj sep- kaj naŭmuraj minacaj urboj de Persujo, de la fenica bordo, de la baritaj per ardaj dezertoj urboj de Egiptujo, falintaj antaŭ konkerantoj, disrabitaj kaj malplenigitaj. La blanka majesto de Persepolo, farita per ŝia propra mano karbiĝintaj ruinoj...

Facile rompebla altaro al ĉielaj revoj de la homo, nefirme starigita sur rando de la malamika mondo, subite ŝajnis Uranopolo. Granda malgajo de kondamniteco kunpremis la koron de Tais per kruela mano, kaj, ĵetinte rigardon al Eris, ŝi legis en ŝia vizaĝo maltrankvilon. La Urbo de la Ĉielo ne povis ekzisti longe, sed la atenanino ne eksentis dubon aŭ deziron serĉi fidindan loĝlokon sur Kipro, aŭ en Aleksandrio, aŭ en unu el kaŝitaj anguletoj de Helenujo. La Urbo de la Ĉielo estas ŝia revo kaj la senco de la plua vivo. Malaperu ĝi — kaj kio restos, se ŝi jam fordonis tutan sin al servado al la Idoj de la Ĉielo. Respondante al ŝiaj pensoj, Eris firme kunpremis ŝian manon kaj puŝis al la pasponteto.

Tais kaj Eris deiris sur la varfon.

Maristoj, observataj de Rojko, ekportis pezajn pakaĵojn kaj kestojn kun multvalora donaco al la afero de Aleksarĥo kaj Urania...

## Epilogo


Tiel finiĝis la historio de la mirinda vivo de Tais el Ateno. Obskuro de Hadeso, profundo de pasintaj jarcentoj, glutis ŝin kune kun la unua sur la Tero Urbo de la Amo kaj la Ĉielo.

La kreaĵo de la hela revo ne povis longe ekzisti inter potencaj kaj ferocaj reĝoj, militestroj, pastroj de falsa kredo, komerco, envia trompo.

La malgrandega insuleto de la ĵus ekĝermanta nova moralo en maro da malklero, Uranopolo baldaŭ estis forviŝita de sur la vizaĝo de Geo fare de hordo de invadintoj, spertaj en milito kaj perforto.

Kune kun Uranopolo malaperis ankaŭ la du amikinoj. Ĉu sukcesis ili kaŝiĝi de kapto, fornaviginte sur aliajn, dume pacajn insulojn? Aŭ, persekutataj de militistoj, ĵetis sin en la maron, fordoninte sin al Tetiso? Aŭ Eris per la firma mano de la nigra pastrino unue sendis en la subteran mondon sian Tais-on kaj mem iris post ŝin? Oni povas elpensi ajnan finon, konforme al propra revo. Senduba estas nur unu afero: nek Tais, nek Eris iĝis sklavinoj de tiuj, kiuj neniigis Uranopolon kaj metis finon al ilia bona servo por la homoj.

Moskvo — Novodarjino Aŭgusto de 1970 — septembro de 1971

# Примечания

1

helene: streĉo (trad.).

2

helene: sukceno (trad.).

3

ĉevalbredisto (trad.).

4

distrikto en antikva Atiko (trad.).

5

or-eburajn (trad.).

6

epiteto de Hermeso (trad.).

7

vegetaĵo kun kontraŭkoncipa kaj abortiga efiko, supozeble, el genro pandano (trad.).

8

ĉirkaŭ sepcent kilometrojn.

9

ĉirkaŭ dek kvin metroj.

10

helena parola lingvo, kiu estis uzata en tuta Mediteraneo.

11

la amoratino de fama en la historio de Ateno tiranomurdinto Aristogejtono.

12

angle: nightmare (trad.).

13

rivero en antikva Sparto, elfluanta el la tero kaj malaperanta en la tero.

14

Venenita vesto de murdita centaŭro Neso, kiun surmetis kaj neniel sukcesis demeti Heraklo.

15

la punanta diino en la helena mitaro.

16

fortega veneno.

17

neidentigita mediteranea planto, menciata en helenaj tekstoj (trad.).

18

lumigilo en formo de taso aŭ kruĉo.

19

specio el genro ferolo (trad.).

20

stacioj.

21

nun turka bordo de la Nigra maro, apud Sinopo.

22

laŭvorte — virmalamantinoj, la epiteto de amazonoj.

23

helena militestro, revinta pri revenĝo al la persoj.

24

21 centimetroj.

25

adjektivo, derivita de la nomo de antikva skita popolo partoj, loĝinta en Partujo, en nuna Irano (trad.).

26

al diablo.

27

Belflua (el mito pri nimfo de rojo).

28

«puriganta sin», la fama statuo de atleto.

29

«lancisto», unu el la plej famaj statuoj fare de Polikleto (trad.).

30

alojo de krude purigita kupro kaj skorioj de arĝento, precipe cinko.

31

moderna Nord-Okcidenta Pakistano kaj la sud-orienta rando de Irano.

32

ĉiuj menciitaj landoj okupadis dezertajn regionojn de randoj de Pakistano, suda Afganio kaj sud-orienta Irano.

33

moderna Omano.

34

la Hormuza markolo.

35

Kreita de Ptolemeo en Aleksandrio konservejo de helenaj manuskriptoj — la fama Biblioteko — estis la plej granda en la antikva mondo.

36

la Somalia duoninsulo.

37

Helena diino de la maro.

38

temas pri la dialektoj de la helena lingvo, tre rimarkeble diferencintaj inter si.

39

Parto de Okcidenta Taŭro kaj Iĉelo — sur la suda bordo de Turkio.