# La momento de vero (En aŭgusto de la kvardek kvara)

Vladimir Bogomolov

Tiu ĉi romano de V. Bogomolov (1924–2003), unue publikigita en 1974, prezentas per si siaspecan militan detektivromanon, kies intrigo konsistas en serĉado kaj kapto de germanaj spionoj fare de la sovetia kontraŭspiona servo en la 1944-a jaro en ĉefronta zono en okcidenta Belorusio. Tamen ĝia enhavo estas multe pli vasta, kiel rimarkis elstara rusa verkisto kaj poeto K. Simonov: «Tio estas romano ne pri la milita kontraŭspiona servo. Tio estas romano pri la sovetia ŝtata kaj milita maŝino de la kvardek kvara jaro kaj pri tipaj homoj de tiu tempo». La romano siatempe estis taksita kiel «nova rigardo al la milito». Cetere, la aŭtoro mem servis tiutempe en skoltaj trupoj kaj priskribis ĉion kun bona scio de la afero, inklude profesian slangon. Krome, la romano sendube havas altan artan valoron, ĝi estis tradukita al pli ol tridek lingvoj kaj reeldonita pli ol cent fojojn.

## Parto unua. Grupo de kapitano Aleĥin

### 1. Aleĥin, Tamancev, Blinov

Da ili estis tri, kiuj oficiale, en dokumentoj, nomiĝis «operaca serĉa grupo» de la Departemento de la kontraŭspiona servo de la fronto. En ilia dispono estis aŭto — trivita, multon spertinta kamioneto «GAZ-AA», kaj ŝoforo-serĝento Ĥiĵnjak.

Elturmentitaj de ses tagnoktoj da intensa, sed sensukcesa serĉado, ili jam en mallumo revenis en la Departementon, certaj, ke almenaŭ morgaŭ ili sukcesos satdormi kaj ripozi. Tamen tuj kiam la grupestro kapitano Aleĥin raportis pri la veno, al ili estis ordonite senprokraste direkti sin en ĉirkaŭaĵon de Ŝiloviĉo kaj daŭrigi la serĉadon. Post du horoj, provizinte la aŭton per benzino kaj ricevinte dum la vespermanĝo energiajn instrukciojn de speciale vokita oficiro-ministo, ili elveturis.

Antaŭ la mateniĝo malantaŭe restis pli ol cent kvindek kilometroj. La suno ankoraŭ ne leviĝis, sed jam heliĝis, kiam Ĥiĵnjak, haltiginte la kamioneton, ekstaris sur la piedbreton kaj, transfleksiĝinte la mureton de la kargujo, puŝvekis Aleĥin-on.

La kapitano — mezalta, maldika, kun senkoloriĝintaj, blanketaj brovoj sur la sunbruna nemoviĝema vizaĝo — deĵetis la uniforman palton, per kiu li estis kovrita, kaj, kuntiriĝante, levetiĝis en la kargujo. La aŭto staris sur flanko de la ŝoseo. Estis tre mallaŭte, freŝe kaj rose. Antaŭe, proksimume je kilometro kaj duono, kiel nanaj malhelaj piramidetoj vidiĝis ĥatoj de iu vilaĝo.

— Ŝiloviĉo, — informis Ĥiĵnjak. Levinte la flankan ŝildon de la aŭta kapoto, li kliniĝis al la motoro. — Ĉu alveturi pli proksime?

— Ne, — diris Aleĥin, ĉirkaŭrigardante. — Sufiĉas.

Maldekstre estis fluanta rojo kun deklivaj sekaj bordoj.

Dekstre de la ŝoseo trans larĝa strio de stoplejo kaj arbustaro estis tiriĝanta arbaro. Ĝuste tiu arbaro, el kie antaŭ nur dek unu horoj estis farata radielsendo. Aleĥin per la binoklo dum duonminuto pririgardis ĝin, poste komencis veki dormantajn en la kargujo oficirojn.

Unu el ili, Andreo Blinov, helkapa, aĝa ĉirkaŭ dek naŭ jarojn leŭtenanto, kun ruĝaj pro dormo vangoj, tuj vekiĝinte, eksidis sur fojno, frotis la okulojn kaj, nenion komprenante, ekrigardis al Aleĥin.

Veki la alian — ĉefleŭtenanton Tamancev — estis ne tiom facile. Li dormis, kun la kapo ĉirkaŭvolvinte sin per kapoto, kaj, kiam oni komencis veki lin, streĉis ĝin, en duondormo dufoje piedbatis la aeron kaj turnis sin al la alia flanko.

Finfine li vekiĝis tute kaj, kompreninte, ke dormi plu oni al li ne permesos, deĵetis la kapoton, eksidis kaj, morne ĉirkaŭrigardante per la malhel-grizaj okuloj el sub la densaj kunkreskiĝintaj brovoj, demandis, turnante sin propre al neniu:

— Kie ni estas?..

— Ni iru, — vokis lin Aleĥin, malleviĝante al la rojo, kie jam estis lavantaj sin Blinov kaj Ĥiĵnjak. — Refreŝiĝu.

Tamancev ĵetis rigardon al la rojo, kraĉis malproksime flanken kaj subite, preskaŭ ne tuŝinte la randon de la karguja mureto, per impeta ĵeto de sia korpo saltis el la aŭto.

Li estis, same kiel Blinov, alta, tamen pli larĝa en la ŝultroj, pli mallarĝa en la koksoj, pli muskola kaj fortika. Tirante sin kaj ĵetante ĉirkaŭen mornajn rigardojn, li malleviĝis al la rojo kaj, deĵetinte la uniforman ĉemizon, komencis lavi sin.

La akvo estis malvarma kaj travidebla, kiel en fonto.

— Je marĉo odoras, — diris, tamen, Tamancev. — Rimarku, en ĉiuj riveroj akvo odoras je marĉo. Eĉ en Dnepro.

— Vi, certe, al malpli ol maro, ne konsentas, — viŝante la vizaĝon, subridis Aleĥin.

— Ĝuste!.. Vi tion ne komprenos, — kun bedaŭro rigardinte al la kapitano, suspiris Tamancev kaj, rapide turniĝante, per estra baso, sed gaje ekkriis: — Ĥiĵnjak, mi ne vidas matenmanĝon!

— Ne bruu. Matenmanĝo ne estos, — diris Aleĥin. — Vi prenos per seka porcio.

— Gaja vivo!.. Nek dormi, nek manĝi...

— Ni — en la kargujon! — interrompis lin Aleĥin kaj, returniĝante al Ĥiĵnjak, proponis: — Kaj vi dume promenu...

La oficiroj engrimpis en la kargujon. Aleĥin ekfumis, poste, elpreninte el la mapujo, dismetis sur lignolada valizo novegan grandskalan mapon kaj, celinte, faris super Ŝiloviĉo punkton per krajono.

— Ni troviĝas ĉi tie.

— Historia loko! — snufis Tamancev.

— Silentu iom! — severe diris Aleĥin, kaj lia vizaĝo iĝis oficiala. — Aŭskultu ordonon!.. Ĉu vi vidas la arbaron?.. Jen ĝi. — Aleĥin montris sur la mapo. — Hieraŭ je la dek oka kaj nul-kvin el ĉi tie eneteriĝis kurtonda sendilo.

— Kiel, ĉu ree la sama? — ne tute certe demandis Blinov.

— Jes.

— Kaj la teksto? — tuj interesiĝis Tamancev.

— Supozeble la elsendo estis farata jen el tiu kvadrato, — kvazaŭ ne aŭdante lian demandon, daŭrigis Aleĥin. — Ni faros...

— Kaj kion pensas No To? — momente demandis Tamancev.

Tio estis lia ordinara demando. Li preskaŭ ĉiam interesiĝadis: «Kaj kion diris No To?.. Kion pensas No To?.. Kaj kun No To vi tion pridiskutis?..»

— Mi ne scias, li forestis, — diris Aleĥin. — Ni faros pririgardon de la arbaro...

— Kaj la teksto? — insistis Tamancev.

— Ni faros pririgardon de la arbaro, — levinte la voĉon, firme ripetis Aleĥin. — Necesas spuroj — freŝaj, de diurna aĝo. Rigardu kaj memorfiksu viajn sektorojn.

Per apenaŭ rimarkeblaj krajonaj linioj li dividis la nordan parton de la arbaro al tri sektoroj kaj, montrinte al la oficiroj kaj detale klariginte orientilojn, daŭrigis:

— Ni komencas de tiu kvadrato — ĉi tie rigardu speciale skrupule! — kaj moviĝas al la periferio. La serĉadon ni faru ĝis la dek naŭa kaj nul-nul. Resti en la arbaro pli malfrue mi malpermesas! Kunveno estas ĉe Ŝiloviĉo. La aŭto estos ie en tiu subarbaro. — Aleĥin etendis la manon; Andreo kaj Tamancev ekrigardis, kien li almontris. — La epoletojn kaj la flankoĉapojn demetu, la dokumentojn lasu, la armilojn ne tenu videblaj! Ĉe renkontiĝo kun iu en la arbaro agu laŭ cirkonstancoj.

Malbutoninte la kolumojn de la uniformaj ĉemizoj, Tamancev kaj Blinov estis malligantaj la epoletojn; Aleĥin profunde enspiris fumon kaj daŭrigis:

— Ne malstreĉiĝu eĉ por minuto! Ĉiam memoru pri minoj kaj pri eblo de subita atako. Atentu: en tiu ĉi arbaro estis murdita Basos.

Deĵetinte la cigaredstumpon, li ĵetis rigardon al la horloĝo, leviĝis kaj ordonis:

— Komencu!

### 2. Operacaj dokumentoj

#### Bulteno[1]

«Al la Estro de la Ĉefa Departemento de trupoj pri gardo de malavanoj de la aganta Ruĝa Armeo

Kopio: al la Estro de la Departemento de la kontraŭspiona servo de la fronto

La 13-an de aŭgusto de la 1944-a jaro

Operaca situacio en la fronto kaj en la frontaj malavanoj dum kvindek diurnoj post la momento de la komenco de la ofensivo (ĝis la 11-a de aŭgusto inkluzive) karakteriziĝis per jenaj ĉefaj faktoroj:

— sukcesaj ofensivaj agoj de niaj trupoj kaj manko ĉe tio de kontinua fronta linio;

— liberigo de la tuta teritorio de la Belorusa SSR kaj de granda teritorio de Litovio, kiuj dum pli ol tri jaroj estis sub germana okupacio;

— frakaso de la grupo de malamikaj armeoj «Centro», nombrinta en sia konsisto ĉirkaŭ 50 diviziojn;

— malpurigiteco de la liberigita teritorio per multnombra agentaro de kontraŭspionaj kaj punaj organoj de la kontraŭulo, per ties helpantoj, perfiduloj de la Patrujo, plej multaj el kiuj, evitante respondecon, transiris al kaŝa stato, unuiĝas en bandojn, kaŝiĝas en arbaroj kaj en bienetoj;

— ekzisto en malavanoj de la fronto de centoj da disaj restaj grupoj de soldatoj kaj oficiroj de la kontraŭulo;

— ekzisto sur la liberigita teritorio de diversaj kaŝaj naciistaj organizaĵoj kaj armitaj grupoj, multnombraj manifestiĝoj de banditismo;

— plenumata de la Supera Komandejo regrupigo kaj koncentrado de niaj trupoj kaj strebo de la kontraŭulo diveni planojn de la sovetia komandejo, ekscii, kie kaj per kiaj fortoj estos faritaj pluaj batoj.

Akompanaj faktoroj:

— abundo de arbaroj, inklude grandajn densarbarajn masivojn, servantaj kiel bona kaŝejo por restaj grupoj de la kontraŭulo, diversaj banditaj grupoj kaj personoj, evitantaj mobilizon;

— granda kvanto de armilaro, lasita sur batalkampoj, kio ebligas al malamikaj elementoj armi sin sen obstakloj;

— malforteco, nekompleteco de restarigitaj lokaj organoj de la soveta potenco kaj institucioj, speciale en la malsupraj niveloj;

— granda longeco de frontaj komunikvojoj kaj granda kvanto de objektoj, postulantaj fidindan gardadon;

— distingebla nekompleteco de personaro en la trupoj de la fronto, kio malfaciligas ricevon de subteno de trupoj kaj trupunuoj ĉe plenumado de operacoj pri purigo de la armeaj malavanoj.

##### Restaj grupoj de germanoj

Disaj grupoj de soldatoj kaj oficiroj de la kontraŭulo en la unua duono de julio strebis al unu komuna celo: kaŝe aŭ kun bataloj moviĝante okcidenten, trairi batalvicojn de niaj trupoj kaj kuniĝi kun siaj trupoj. Tamen la 15–20-an de julio la germana komandejo plurfoje per ĉifritaj radiogramoj sendadis ordonon al ĉiuj restaj grupoj, havantaj radiricevilojn kaj ĉifrojn, ne akceli transiron de la frontlinio, sed male, restante en niaj operacaj malavanoj, kolektadi kaj sendadi ĉifre per radio informojn de spiona karaktero, kaj antaŭ ĉio pri dislokiĝo, nombro kaj moviĝo de trupoj de la Ruĝa Armeo. Por tio estis proponite, interalie, uzante naturajn kaŝejojn, fari observadon pri niaj frontaj fervojaj kaj ŝoseaj kaj grundaj komunikvojoj, notadi trafikon de kargoj, kaj ankaŭ kaptadi unuopajn sovetiajn militservantojn, unuavice komandantojn, kun celo de pridemando kaj posta neniigo.

##### Kaŝaj naciistaj organizaĵoj kaj grupoj

1. Laŭ disponataj de ni informoj, en malavanoj de la fronto agas jenaj kaŝaj organizaĵoj de la pola elmigrula «registaro» en Londono: «Narodowe Siły zbrojne», «Armia Krajowa»[2], kreita en la lastaj semajnoj «Niepodległość» kaj — sur la teritorio de la Litova SSR, apud u. Vilno — «Delegatura Rządu».

La kernon de la listigitaj kaŝaj grupoj konsistigas polaj oficiroj kaj suboficiroj de rezervo, bienul-burĝaj elementoj kaj parte intelektularo. Gvidado super ĉiuj organizaĵoj estas farata el Londono de generalo Sosnkowski tra ties reprezentantoj en Polio — generalo «Bór» (grafo Tadeusz Komorowski), koloneloj «Grzegorz» (Pełczyński) kaj «Nil» (Fieldorf).

Kiel estis trovite, la londona centro donis al la pola konspirantaro direktivon pri plenumado de aktiva subfosa agado en malavanoj de la Ruĝa Armeo, por kio estis ordonite konservi en kaŝa stato grandan parton de taĉmentoj kaj armilaro kaj ĉiujn radiajn sendoricevilojn. Kolonelo Fieldorf, vizitinta en junio de la kuranta jaro la Vilnan kaj Novogrudskan regionojn, donis surloke konkretajn ordonojn — kun veno de la Ruĝa Armeo: a) saboti aranĝojn de militaj kaj civilaj potencorganoj, b) plenumadi sabotaĵojn sur frontaj komunikvojoj kaj teroragojn kontraŭ sovetiaj militservantoj, lokaj estroj kaj aktivularo, c) kolektadi kaj sendi ĉifre al generalo «Bór» — Komorowski kaj rekte al Londono informojn de spiona karaktero pri la Ruĝa Armeo kaj pri situacio en ties malavanoj.

En interkaptita la 28-an de julio de la kuranta jaro kaj malĉifrita radiogramo de la londona centro al ĉiuj kaŝaj organizaĵoj estis proponite ne agnoski kreitan en Lublino Polan Komitaton de Nacia Liberigo kaj saboti ties aranĝojn, speciale mobilizon en la Polan Armeon. Samloke estis atentigite pri neceso de aktiva spionado en malavanoj de agantaj sovetiaj armeoj, por kio estis ordonite instali konstantan observadon pri ĉiuj fervojaj nodoj.

Plej grandan terorisman kaj sabotan aktivecon montras taĉmentoj de «Lupo» (regiono de la Rudnicka arbaro), «Krysa» (regiono de u. Vilno) kaj «Ragner» (ĉirkaŭ 300 homoj) en regiono de u. Lido.

2. Sur la liberigita teritorio de la Litova SSR agas kaŝiĝantaj en arbaroj kaj vilaĝoj armitaj naciistaj banditaj grupoj de tiel nomata «LLA», nomantaj sin «litovaj partizanoj».

Bazon de tiuj kaŝaj grupoj konsistigas «blankbenduloj» kaj aliaj aktivaj germanaj helpantoj, oficiroj kaj subaj komandantoj de la eksa litova armeo, bienul-kulaka kaj cetera malamika elemento. Agoj de la indikitaj taĉmentoj estas kunordigataj de «Komitato de litova nacia fronto», kreita laŭ iniciato de la germana komandejo kaj ties spionaj organoj.

Laŭ depozicioj de arestitaj membroj de la «LLA», krom plenumo de kruela teroro kontraŭ sovetiaj militservantoj kaj reprezentantoj de loka potenco, la litova konspirantaro havas taskon fari operacan spionadon en malavanoj kaj komunikvojoj de la Ruĝa Armeo kaj senprokraste sendi akiritajn informojn, por kio multaj banditaj grupoj estis provizitaj per kurtondaj radiostacioj, ĉifroj kaj germanaj malĉifraj notblokoj.

Plej karakteraj malamikaj manifestiĝoj de la lasta periodo (de la 1-a ĝis la 10-a de aŭgusto inkluzive):

En Vilno kaj ties ĉirkaŭaĵoj, precipe en nokta tempo, estis murditaj kaj malaperintaj 11 militservantoj de la Ruĝa Armeo, inklude 7 oficirojn. Samloke estis murdita majoro de la Pola Armeo, veninta por mallonga ferio por renkontiĝo kun siaj parencoj.

La 2-an de aŭgusto estis eksplodigita kaj forbruligita akvopumpejo en stacio Bastuni.

La 2-an de aŭgusto je la 4:00 en vil. Kalitanci fare de nekonatoj estis kruele murdita familio de eksa partizano, troviĝanta nun en la vicoj de la Ruĝa Armeo, Makareviĉ V. I. — la edzino, filino kaj nevino, naskiĝinta en 1940.

La 3-an de aŭgusto en distriko Ĵirmuni, je 20 km norde de u. Lido, fare de banditgrupo de vlasovanoj[3] estis pripafita aŭtomobilo — estis murditaj 5 ruĝarmeanoj, grave vunditaj kolonelo kaj majoro.

Nokte antaŭ la 5-a de aŭgusto en tri lokoj estis eksplodigitaj reloj de fervojo inter stacioj Nemano kaj Novojelnja.

La 5-an de aŭgusto 1944 en vil. Turĉela (je 30 km sude de Vilno) per grenado, ĵetita en fenestron, estis murdita komunisto, deputito de la vilaĝa Soveto.

La 7-an de aŭgusto en ĉirkaŭaĵo de vilaĝo Vojtoviĉi el anticipe preparita embusko estis atakita aŭtomobilo de la 39-a armeo. Rezulte estis murditaj 13 homoj, 11 el ili forbruligitaj kune kun la aŭto. Du homoj estis forkondukitaj en arbaron fare de la banditoj, prenintaj ankaŭ la armilaron, uniformon kaj ĉiujn personajn oficajn dokumentojn.

La 6-an de aŭgusto veninta por ferio en vilaĝon Raduno serĝento de la Pola Armeo en la sama nokto estis ŝtelita fare de nekonatoj.

La 8-an de aŭgusto en fervojo inter Lido kaj Vilno estis elreligita milita trajno kun municioj.

La 10-an de aŭgusto je la 4:30 litova banditgrupo de neidentigita nombro faris atakon al distrikta departemento de la NKVD[4] en v. Siesiki. Estis murditaj kvar laborantoj de polico, liberigitaj el aresto 6 banditoj.

La 10-an de aŭgusto en v. Malgranda Soleŝniki estis mortpafitaj prezidanto de vilaĝa Soveto Vasilevskij, lia edzino kaj 13-jaraĝa filino, peninta defendi la patron.

Entute en la malavanoj de la fronto dum la unuaj dek tagoj de aŭgusto estis murditaj, ŝtelitaj kaj malaperintaj 169 militservantoj de la Ruĝa Armeo. De plej multaj murditoj estis forprenita la armilaro, la uniformo kaj personaj militistaj dokumentoj.

Dum tiuj 10 diurnoj estis murditaj 13 reprezentantoj de lokaj potencorganoj; en tri vilaĝoj estis forbruligitaj domoj de vilaĝaj sovetoj.

Pro multnombraj manifestiĝoj de banditismo kaj murdoj de militservantoj ni kaj la armea komandejo grave fortigis gardajn aranĝojn. Per ordono de la komandanto al la tuta personaro de trupoj kaj trupunuoj de la fronto estas permesite eliradi ekster lokon de dislokiĝo de la trupunuo nur per grupoj el ne malpli ol tri homoj kaj kondiĉe ke ĉiu disponas aŭtomatan armilon. Per la sama ordono estas malpermesita moviĝo de aŭtomobiloj en vespera kaj nokta tempo ekster vilaĝoj kaj urboj sen konvena gardo.

Entute ekde la 23-a de junio ĝis inkluzive la 11-a de aŭgusto de la kuranta jaro estis likviditaj (ne kalkulante unuopulojn) 209 armitaj grupoj de la kontraŭulo kaj diversaj banditgrupoj, agintaj en malavanoj de la fronto. Ĉe tio estis prenitaj: bombokanonoj — 22, mitraloj — 356; fusiloj kaj mitraletoj — 3827, ĉevaloj — 190, radiostacioj — 46, inkludante 28 kurtondajn.

Estro de trupoj pri gardo de malavanoj de la fronto

general-majoro Lobov».

#### Noto per «AF»[5]

«Urĝe!

Moskvo, al Matjuŝin.

Aldone al n-ro ...... de la 7.08.44

Serĉata de ni laŭ la afero „Nemano“ nekonata radiostacio kun voksigno KAO (la interkaptaĵo de la 7.08.44 estis sendita al Vi senprokraste) hodiaŭ, la 13-an de aŭgusto, eneteriĝis el arbaro en ĉirkaŭaĵo de Ŝiloviĉo (regiono de Baranoviĉo)[6].

Sendante registritajn hodiaŭ cifergrupojn de la ĉifrita radiogramo, mi insiste petas Vin, konsiderante mankon de kvalifikitaj kriptografiistoj en la Departemento de la kontraŭspiona servo de la fronto, akceli malĉifradon kiel de la unua, tiel ankaŭ de la dua radiinterkaptaĵo.

Jegorov.»

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al la estro de la Ĉefa Departemento de la Kontraŭspiona Servo

Speciala mesaĝo

Hodiaŭ, la 13-an de aŭgusto, je la 18:05 per gvataj stacioj duafoje estis rimarkita eneteriĝo de nekonata kurtonda radiostacio kun voksigno KAO, aganta en malavanoj de la fronto.

La loko de la eneteriĝo de la sendilo estis determinita kiel norda parto de arbara masivo de Ŝiloviĉo. Labora frekvenco de la sendilo estas 4 627 kilohercoj. La registrita interkaptita radiogramo estis ĉifrita per grupoj de kvinciferaj nombroj. Rapideco kaj klareco de la elsendo atestas pri alta kvalifiko de la radiisto.

Antaŭ tio eneteriĝo de radiostacio kun voksigno KAO estis notita la 7-an de aŭgusto de la kuranta jaro el arbaro sudoriente de Stolbci.

Plenumitaj en la unua okazo serĉaj aranĝoj ne donis pozitivajn rezultojn.

Ŝajnas probabla, ke la elsendoj estas farataj de agentoj, lasitaj de la kontraŭulo ĉe retreto aŭ transĵetitaj en malavanojn de la fronto.

Ne estas ekskludeble, tamen, ke la radiostacio kun voksigno KAO estas uzata de unu el kaŝaj grupoj de Armia Krajowa.

Ankaŭ ne estas eksludeble, ke la elsendoj estas farataj de unu el restaj grupoj de germanoj.

Ni aplikas rimedojn por trovo en la arbara masivo de Ŝiloviĉo de ĝusta loko de la eneteriĝo de la serĉata radiostacio, por trovo de spuroj kaj pruvobjektoj. Samtempe estas farata ĉio ebla por eltrovo de informoj, kiuj kontribuus al determino kaj reteno de personoj, rilataj al funkciado de la sendilo.

Al urĝa birado de la radiostacio okaze de ties eneteriĝo estas celitaj ĉiuj radiosondaj grupoj de la fronto.

Rekte pri la afero laboras operaca grupo de kapitano Aleĥin.

Al serĉado de la radiostacio kaj personoj, rilataj al ties laboro, de ni estis orientitaj ĉiuj kontraŭspionaj organoj de la fronto, la estro de trupoj pri gardo de malavanoj, kaj ankaŭ la kontraŭspionaj Departementoj de la najbaraj frontoj.

Jegorov.»

### 3. Purigisto[7] ĉefleŭtenanto Tamancev, alnomita Tujkaptulo

De la mateno mi havis teruran, vere funebran humoron — en tiu arbaro estis murdita Aleĉjo Basos, mia plej proksima amiko kaj, verŝajne, la plej bona knabo sur la tero. Kaj kvankam li pereis antaŭ tri semajnoj, mi dum la tuta tago nevole pensis pri li.

Mi estis tiam plenumanta taskon, kaj kiam mi revenis, oni jam enterigis lin. Oni rakontis al mi, ke sur la korpo estis multegaj vundoj kaj gravaj bruldifektoj — antaŭ la morto lin, vunditan, oni forte torturis, evidente, penante ion ekscii, pikadis per tranĉiloj, bruligadis la piedojn, la bruston kaj la vizaĝon. Kaj poste finmortigis per du pafoj al la nuko.

En la lernejo de subkomandantoj de limgardaj trupoj dum preskaŭ jaro ni dormis sur unu tabullito, kaj lia nuko kun tiel konataj al mi du vertoj kaj bukloj de rufetaj haroj sur la kolo ekde la mateno vidiĝadis en miaj okuloj.

Li militis dum tri jaroj, sed pereis ne en malfermita batalo. Ie ĉi tie lin oni kaptis — plu ne estas sciate, kiu?! — pafvundis, verŝajne, el embusko, torturis, bruligis, kaj poste murdis — kiel malamis mi tiun damnitan arbaron! Avido de venĝo — se mi povus renkonti kaj kvitiĝi! — ekde la mateno mem kaptis min.

Sed kia ajn estu humoro, tamen necesas fari la aferon — ja ne por funebri Aleĉjon kaj eĉ ne por venĝi lin ni venis ĉi tien.

Dum la arbaron apud Stolbci, kie ni serĉis ĝis la hieraŭa tagmezo, la milito kvazaŭ preteriris, ĉi tie estis tute male.

En la komenco mem, je proksimume ducent metroj de la arbarrando, mi trovis bruldifektitan germanan staban aŭtomobilon. Ĝi ne estis trafita, sed forbruligita de la germanoj mem: arboj ĉi tie tute kunpremis la padon, kaj veturi iĝis neeble.

Iomete poste mi ekvidis sub arbustoj du kadavrojn. Pli ĝuste, fetorajn skeletojn en duonputrinta malhela germana uniformo — tankistoj. Kaj poste sur prikreskitaj padoj de tiu densa arbaro mi de tempo al tempo trovadis rustiĝintajn fusilojn kaj mitraletojn kun elprenitaj kulasblokoj, sangomakulitajn malpure rufajn pansobendojn kaj vaton, forlasitajn kestojn kaj pakojn kun kartoĉoj, malplenajn ladskatolojn kaj paperajn ŝirpecojn, fricajn marŝajn tornistrojn kun rufeta supro el bovledo kaj soldatajn kaskojn.

Jam post la tagmezo en la densejo mem mi trovis du tombomontetojn aĝajn proksimume monaton, jam subfalintajn, kun haste alnajlitaj betulaj krucoj kaj skriboj, brulstampitaj per gotikaj literoj sur la helaj transversaĵoj:

Karl von Tilen Major 1916–1944 Otto Mader Ober-leutnant 1905–1944

Siajn tombejojn ĉe retreto ili plej ofte traplugadis, neniigadis, timante malhonoradon. Sed ĉi tie, en kaŝa loko, ili markis ĉion laŭorde, evidente, intencante ankoraŭ reveni. Ŝerculoj, kion diri...

Samloke, trans arbustoj, estis kuŝanta brankardo. Ĝuste kiel mi pensis, tiuj fricoj nur kadavriĝis ĉi tie — oni portadis ilin, vunditajn, dekojn, aŭ eble, centojn da kilometroj. Oni ne mortpafis ilin, kiel okazadis, kaj ne forlasis — tio al mi plaĉis.

Dum la tago mi renkontis centojn da ĉiaspecaj signoj de milito kaj de hasta germana retreto. Ne estis en tiu ĉi arbaro, verŝajne, nur tio, kio nin interesis: freŝaj — aĝaj diurnon — spuroj de ĉeesto de homo ĉi tie.

Kio koncernas minojn, do timo havas grandajn okulojn. Dum la tuta tago mi renkontis nur unun, germanan kontraŭpersonan.

Mi rimarkis brilerintan en herbo maldikegan ŝtalan draton, streĉitan transverse de la pado je proksimume dek kvin centimetroj super la tero. Se mi nur tuŝus ĝin — miaj intestoj kaj aliaj restaĵoj ekpendus sur arboj aŭ ankoraŭ ie.

Dum tri jaroj da milito okazadis ĉio, sed memstare senŝargigi minojn mi havis okazon nur kelkfoje, kaj por tiu ĉi mi ne trovis necesa malŝpari tempon. Signinte ĝin ĉe du flankoj per bastonoj, mi ekiris pluen.

Kvankam dum la tago mi renkontis nur unu minon, la penso mem, ke la arbaro estas en iuj lokoj minita kaj en ajna momento eblas salti en la aeron, ĉiam premadis la psikon, kreante ian fian internan streĉon, de kiu mi neniel povis liberiĝi.

Post la tagmezo, elirinte al rojo, mi demetis la botojn, sternis sub la suno la piedĉifonojn, lavis min kaj manĝetis. Mi sattrinkis kaj dum ĉirkaŭ dek minutoj kuŝis, apoginte la levetitajn piedojn al arbotrunko kaj pensante pri tiuj, al kiuj ni estis ĉasantaj.

Hieraŭ ili eneteriĝis el tiu ĉi arbaro, antaŭ semajno — apud Stolbci, kaj morgaŭ povos aperi en ajna loko: trans Grodno, apud Bresto aŭ ie en Baltio. Vaga radiostacio — Figaro tie, Figaro ĉi tie... Malkovri en tia arbaro la lokon de elsendo estas same kiel trovi kudrilon en fojnostako. Tio estas ne panja melonkampo, kie ĉiu melono estas konata kaj persone simpatia. Kaj la tuta kalkulo estas al tio, ke estos spuroj, estos ia indikaĵo. Sed diable, kial ili devis lasi spurojn?.. Ĉu ni ne penis apud Stolbci?.. Ni fosis la grundon per la nazoj! Kvinope, dum ses tagnoktoj! — Sed kia rezulto?.. Kiel oni diras, vakuo kaj kringa truo! Kaj tiu ĉi masivo estas pli granda, pli densa kaj multe malpurigita.

Se mi povus veni ĉi tien kun saĝa hundo kiel Tigro, kiun mi havis antaŭ la milito... Sed tio ja ne estas limgardo. Ĉe vido de serĉhundo al ĉiu iĝas klare, ke oni iun serĉas, kaj tial la estroj ne ŝatas hundojn. La estroj, same kiel ni ĉiuj, zorgas pri sekreteco.

Fine de la tago mi ree pensis: necesas la teksto! En ĝi preskaŭ ĉiam eblas kapti almenaŭ iajn informojn pri regiono, kie troviĝas la serĉatoj, kaj pri tio, kio ilin interesas. Ĝuste de la teksto necesas deiri.

Mi sciis, ke la malĉifrado ne progresas kaj la interkaptaĵon oni sendis en Moskvon. Kaj ili tie havas dek du frontojn, militdistriktojn kaj proprajn aferojn ĝiskole. Al Moskvo ne eblas ordoni, ili mem estas estroj. Sed el ni ili la animon eltiros. Sen ajna dubo, nepre. Malnova kanto — mortu, sed faru!..

### 4. En Ŝiloviĉo

Lasinte Ĥiĵnjak-on kun la aŭto en densa subarbaro apud la vilaĝo, Aleĥin tra forlasita kaj herbokovrita legomĝardeno eliris sur straton. La unua renkontito — efelidhava knabo, paŝtanta anseron apud puto, — almontris al li la ĥaton de la «estro» de la vilaĝsoveto. Disde najbaraj same mizeraj ĥatoj kun muskaj tegmentoj ĝi distingeblis nur per tio, ke anstataŭ barilpordo estis pendigita pordeto de germana aŭtomobilo. La knabo ankaŭ diris la familinomon de la prezidanto — Vasjukov.

Ne atentante magran hundon, kaptantan liajn botojn, Aleĥin iris al la ĥato — la pordo estis fermita kaj ŝlosita interne. Li frapis.

Estis aŭdeble, kiel en la ĥato iu paŝas. Pasis ĉirkaŭ duonminuto — en la vestiblo aŭdiĝis bruo, malrapidaj pezaj paŝoj, kaj tuj ĉio eksilentis. Aleĥin eksentis, ke oni pririgardas lin, kaj, por ke la staranto trans la pordo komprenu, ke li ne estas alivestita AK-ano kaj ne «verdulo», sed ruso, duonvoĉe ekkantis:

La infanterion mi, kaj roton nian,
memoros, kaj amikon — vin pro la tabak'...[8]

Finfine la pordo malfermiĝis. Antaŭ Aleĥin, rigardante atente kaj streĉe, apogante sin sur lambastonoj kaj sufere mienante pro doloro, staris nealta viro, aĝa ĉirkaŭ tridek kvin jarojn, kun pala maldika vizaĝo, kovrita de rufeta vilo, en pola kakia tuniko kaj trivita sakpantalono. La maldekstra kruro al li malestis, kaj la krurumo, malrekte subkudrita sur la nivelo de la genuo, estis pendanta libere. Per la dekstra mano de la duonfleksita brako li tenis revolveron.

Ĝuste tio estis la prezidanto de la vilaĝsoveto Vasjukov.

Tra la malplena malpura vestibleto ili trairis en la ĥaton, meblitan tute malriĉe: malnova ligna lito, kaduka maldikpieda tablo kaj benko. Malheliĝintaj trabaj muroj, tute nudaj, sur la forno — truita matraco kaj ĉifona amaso. Sur la tabula tablo — argila laktokruĉo, telero kun restaĵoj de pano kaj malplena glaso de lakto. Samloke, direktinte la tubon en la fenestron, staris germana leĝera mitralo. Ĉe la kapo de la lito, kovrita per rufiĝinta soldata palto, pendis trofea mitraleto. La aero en la ĥato estis acida, sufoka.

Vasjukov kaptis malnovan broditan viŝtukon kaj viŝis la benkon; Aleĥin eksidis. Ne forlasante la lambastonojn, Vasjukov malleviĝis sur la liton kaj ekrigardis atende.

Aleĥin komencis de malproksime: interesiĝis, kiaj vilaĝoj kaj bienetoj membras en la vilaĝsoveto, kiel rikoltiĝas greno, ĉu multas viroj, kiel statas pri tirbestoj, kaj faris ankoraŭ kelkajn demandojn de ĝenerala karaktero.

Vasjukov respondadis fundamente, nehaste, subtenante per la maldekstra mano la gambostumpon kaj de tempo al tempo dolore sulkiĝante. Li konis bone kaj la lokon, kaj la homojn, en lia parolo glitadis polaj kaj belorusaj vortoj; tamen laŭ la elparolo Aleĥin tuj determinis: «Ne lokano».

— Ĉu vi ne estas ĉi-tieulo? — kaptinte momenton, demandis la kapitano.

— Mi estas smolenskano. Kaj ĉi tie mi trafis en la kvardek unua en encirkligon kaj partizanis dum tri jaroj. Kaj plu restis. Kaj vi pro kiaj aferoj venis? — siavice interesiĝis Vasjukov.

Aleĥin leviĝis, elprenis vojaĝordonon kaj, malfaldinte, montris ĝin.

— «...por ple... nu... mado de... tasko de la koman... dejo», — malrapide legis la prezidanto. — Klaras la demando! — pririgardinte la sigelon, iom poste diris li, redonante la dokumenton kaj havante, tamen, nenian ideon pri tio, kian taskon povas plenumi tiu infanteria kapitano kun kampaj epoletoj sur senkoloriĝinta uniforma ĉemizo en Ŝiloviĉo, je pli ol cent kilometroj for de la avano.

Kaj Aleĥin, observinta la esprimon de la vizaĝo de Vasjukov, komprenis tion.

Li retrorigardis al la septo kaj, aŭdinte de Vasjukov: «Tie estas neniu», ekrigardis al la invalido-prezidanto en la okulojn kaj per mallaŭta voĉo konfide sciigis:

— Mi esploras pri kantonmentigo... pri loĝigo... Eble, ankaŭ ĉe vi oni kantonmentos... Ne nun, sed pli proksime al vintro... post monato kaj duono aŭ du monatoj, ne pli frue. Tamen pri tio dume silentu!

— Certe, — komprene diris Vasjukov, evidente flatita de la konfido. — Ĉu mi ne komprenas? Kaj ĉu multe oni loĝigos?

— Nu, mi pensas, en Ŝiloviĉo proksimume roton. Tio dependas de tio, kion decidos la komandejo. Mia afero estas esplori la situacion, pririgardi la lokon kaj raporti.

— Roton — tio eblas. Sed pli multe ne lokeblas, — diris Vasjukov maltrankvile. — Vi ĝuste tiel raportu — pli ol roto ne eblas. Ja ilin necesas prizorgi. Mi mem tri jarojn traservis, estis grupestro, mi komprenas. Soldato en batalo suferas, kaj dum loĝado li bezonas kondiĉojn. Sed kie ilin preni? — suspiris li.

— Pri akvo kiel ĉe vi statas?

— Akvo ne gravas — ĝi sufiĉos por ĉiuj. Kaj brulligno abundas. Sed pri loĝejoj estas kepsko[9]. La plankoj ja plej ofte estas grundaj, malvarmaj.

— Kaj brullignon vi kie prenas? — demandis Aleĥin, penante direkti la konversacion en necesan fluejon.

— Jen tie, trans la ŝoseo. — Vasjukov kapmontris maldekstren, en la direkto de la forno.

— Sed vi ja arbaron havas apude, — miris Aleĥin, almontrante en la inversa direkto: lin interesis antaŭ ĉio tiu ĉi arbaro kaj tio, kio estis ligita kun ĝi.

— Tie, trans la ŝoseo, brulŝtiparo estis preparita ankoraŭ de la germanoj. Seka, kiel keno, kaj ne necesas segi. Ĝuste el tie oni prenas, — klarigis Vasjukov. — Kaj en tiun ĉi arbaron oni ne iras — malpermesite!

— Kial?

— Tie la germanoj, kiam retretis, verŝajne intencis teni defensivon. Aŭ deziris malrapidigi persekuton. Unuvorte, ili metis minojn.

— Mi kompre-enas...

— Musieć[10], nemulte, sed kie kaj kiom — neniu scias. En la tago, kiam mi estis nomumita, knaboj tien iris. Por trofeoj. Kaj du ĉe la rando mem — je pecoj! Ni laŭ la arbarrando tuj signojn starigis. Ke trairo estas malpermesita, minoj! Tial niaj ŝiloviĉanoj en tiun arbaron eĉ paŝon ne faras! Sed kun militistoj okazis akcidento.

— Kun kiaj militistoj?

— Ĉi tie komunikistinoj ĉe ni dum semajno loĝis. Junaj, gajaj — komprenebla afero, en ripozo. Kaj en la arbaro fungoj, beroj abundas. Kaj jen ekiris du, sed ne revenis...

— Ĉu antaŭlonge tio estis?

— Jam dek tagoj pasis. Oni komencis serĉi ilin — je ĉirkaŭ tricent metroj trans la arbarrando trovis, jen tie. — Vasjukov per rigardo almontris al la muro, kie pendis la mitraleto. — Perfortitaj kaj murditaj. La uniformo forprenita kaj la dokumentoj.

— Kiu do murdis?

— Ja kiu povas scii... Poste alveturis NKVD-anoj el Lido. Limgardistoj. Sur tri aŭtoj, kun hundoj. Pririgardis la arbaron, estis interpafado — kvazaŭ oni trovis iun kaj batis. Krome, oni diras, ke iu eksplodis sur mino. Sed mi ne scias ĝuste: la rastadon ili, vidu, komencis de ni, sed al ni ne revenis. Verŝajne, ili tra la arbaro al Kamenko eliris.

— Tio estis, vi diras, antaŭ semajno. Kaj en la proksimaj tagoj, hieraŭ aŭ antaŭhieraŭ, ĉu vi nekonatojn ne renkontis?.. Militistojn... ĉu ne vidis? Mi kial demandas, — klarigis la kapitano, — krom mi, estis senditaj ankoraŭ tri grupoj de kantonmentigistoj. Do se ni por loĝigo indikos samajn vilaĝojn aŭ bienetojn, rezultos ja absurdaĵo.

— Mi komprenas... Ne, pri loĝejoj en la proksimaj tagoj oni ne turnadis sin... Sed du oficirojn mi vidis hieraŭ. Eble, eĉ el via trupunuo, — malcerte rimarkis Vasjukov. — Sed al mi ili ne venis.

— Kaj kie vi ilin vidis, ĉu en la vilaĝo?

— Ne. Mi hieraŭ estis solvanta konflikton. Inter Tesinskij kaj Semaŝko. Pro kampolimo ili kverelis. Ni iris do sur la kampon, jen tien. — Vasjukov per la mano almontris trans la dorson. — Primezuris ĉion, foston enfosis. Nu, kaj post la afero, laŭ tradicio, estis regalo: ni drinkis botelon da brando. Do, ni sidas ĉe staketoj, almanĝas. Kaj mi vidas, de la arbaro iras du homoj. Oficiroj. Musieć, eĉ el via trupunuo.

— Kiam tio estis, je kioma horo?

— Vespere. Antaŭ sunsubiro. Je la oka, verŝajne...

— Kaj kiaj ili estis? Kiel aspektis?

— Ordinare. Unu ŝajne estis pli aĝa kaj pli dika. Li iris antaŭe. Kaj la alia estis maldika, pli juna, verŝajne, tiu estis pli alta.

— Tiu pli aĝa estas tia sunbruna, grandnaza?! Tio ja estas Leŝĉenko! — ĝojigite prononcis Aleĥin, dirante la unuan venintan en la kapon familinomon. — Kapitano! En kromitledaj botoj kaj en tuniko. Li ankoraŭ havas kaskedon kun ŝtofa viziero.

— Tie estas ducent metroj, se ne pli. Ĉu eblas distingi rangon? Sed ili ambaŭ estis en flankĉapoj kaj en uniformaj ĉemizoj. Tio estas ĝusta.

— Eble, Tkaĉev kaj Ĵurba? — kvazaŭ pensante voĉe, diris Aleĥin. — Do, ĉu ili el la arbaro eliris? Kaj ĉu iajn aĵojn ili kunhavis?

— Kiam mi ekvidis, ili estis irantaj de la arbaro. Kaj ĉu estis ili tie aŭ ne — mi ne scias. Kaj aĵojn mi ne vidis. Unu, ŝajne, havis kapoton en la mano, kaj la alia... ŝajne tute nenion...

— Kaj ĉu tiuj, Tesinksij kaj Semaŝko, ilin vidis? Eble, ili pli bone distingis?

— Ne. Mi havas malproksiman okulon. Se mi ne ekvidis, tiuj des pli ne. Tio estas ĝusta.

Ili konversaciis ankoraŭ dum dek minutoj; Aleĥin iom post iom klarigis por si plej multajn interesantajn lin demandojn kaj estis cerbumanta: ĉu veturi el ĉi tie rekte al Kamenko aŭ viziti samokaze bienetojn, troviĝantajn laŭlonge de la arbaro.

Vasjukov, fine ekparolinta pli vigle, konfide rakontis pri konata kampulo, havata «brandofarilon», kaj, petoleme ridetante, proponis:

— Se vi loĝos ĉi tie — ni veturos al li nepre! Lia brando estas spirhaltiga!

La vizaĝo de Aleĥin, tre indiferenta al hejmfarita brando, akceptis tiun ĝoje viglan esprimon, kia aperas ĉe ŝatantoj de alkoholaĵoj, kiam ili nur ekflaras drinkaĵon. Retenante sin, por ne troludi, li mallevis la okulojn kaj konsente diris:

— Se ni ĉi tie kantonmentos — ni faros. Nepre!

Li leviĝis por foriri, — en tiu momento la ĉifonamaso sur la forno ekmoviĝis. Ekrigardinte nekomprene, Aleĥin streĉiĝis. Vasjukov helpe de la lambastonoj alsaltis al la forno, tiris sin kiom povis kaj, ŝovinte la manon en la ĉifonojn, eltiris el tie kaj rapide starigis sur la plankon knabeton, aĝan proksimume du jarojn kaj duonon, blankharan, en multfoje lavita ĉemizeto.

— Fileto, — klarigis li.

Elrigardante el post la patra kruro kaj frotante per la pugneto la klarajn bluetajn okuletojn, la infano dum kelkaj sekundoj rigardis al la nekonata militisto kaj subite ridetis.

— Kia estas via nomo? — karese kaj gaje demandis Aleĥin.

— Paltizano! — vigle respondis la etulo.

Vasjukov, ridetante, paŝis flanken. Kaj nur nun Aleĥin rimarkis, ke la knabo malhavas maldekstran manon: el la mallonga maniko de la ĉemizeto estis videbla neordinare malgranda malhelruĝa brakstumpo.

Aleĥin estis nesentimentala kaj dum la milito vidadis ĉion. Sed tamen li eksentis sin malbone ĉe la vido de tiu eta kriplulo, kun tia fidema rideto rigardanta en liajn okulojn. Kaj, ne reteninte sin, li eldiris:

— Kiel do tio povis okazi?

— Li estis en la partizana taĉmento. En Naliboki oni premis nin — lin trafis bomba splito, — suspiris Vasjukov. — Nu, iru lavi vin! — ordonis li al la fileto.

La knabo vigle kuris trans la septon.

— Kaj la edzino kie estas? — interesiĝis Aleĥin.

— Forlasis. — Remetinte la lambastonojn, Vasjukov turniĝis dorse al Aleĥin kaj paŝis trans la septon. — En la urbon forkuris. Kun helpkuracisto...

Apogante sin sur la lambastono kaj kliniĝinte, li estis verŝanta akvon el trinkpoto, kaj la etulo, starante super deskvamiĝinta emajlita pelveto, diligente kaj haste estis frotanta sian kotan vizaĝeton per la polmeto.

Aleĥin mense insultis sin mem — pri la edzino ne indis demandi. Respondinte, Vasjukov eksilentis, fermiĝis, kaj lia vizaĝo morniĝis.

Lavinte sin, la knabo haste viŝis sin per la sama viŝtuko, per kiu la patro estis viŝinta la benkon por Aleĥin, kaj lerte surmetis malgrandan, verde makulitan kalsoneton.

Lia patro tiutempe senvorte kaj ne rigardante al Aleĥin detranĉis panpecon, ŝovis ĝin en la kapteman maneton de la filo kaj, demetinte de sur la muro la mitraleton, pendigis ĝin sur sian bruston.

Aleĥin eliris la unua kaj jam estis paŝanta sur rosa herbo, kiam, aŭdinte malantaŭe retenatan ĝemon, flugrapide turniĝis. Vasjukov, kunpreminte la dentojn kaj ferminte la okulojn, staris, apogante sin al la pordofosto. Ŝvitaj grajnoj aperis sur lia malsane pala vizaĝo. La infano, necesumanta apud la sojlo mem, rigidiĝis kaj, levinte la kapeton, timigite, per neinfane maltrankvilaj okuloj rigardis al la patro.

— Kio estas al vi? — ĵetiĝis al Vasjukov Aleĥin.

— Ne gravas... — malfermetinte la okulojn, flustris Vasjukov. — Vundo... malfermiĝis... Jam dum tria tago... Verŝajne, la osto eksteren eliras... Doloras, ne eblas toleri. Kaj nun mi tuŝis per la bastono — eĉ en la okuloj malheliĝis...

— Vi nepre devas iri en hospitalon! — decide deklaris Aleĥin, cerbumante, kiel aranĝi tion pli bone. — Pri aŭto mi zorgos, oni jam hodiaŭ veturigos vin en Lidon!

— Ne, ne eblas, — balancis la kapon Vasjukov kaj, preminte la bastonon sub la akselo, reĝustigis la mitraleton.

— Ĉu vi timas pri la infano — kun neniu eblas lasi lin?

— Ne... Sed en hospitalon mi ne povas! — Sulkiĝante pro doloro, Vasjukov remetis la lambastonojn kaj ekmoviĝis, ĵetante antaŭen la kruron kaj saltetante ĉe ĉiu paŝo. — La vilaĝsoveton ne eblas forlasi.

— Kial? — Aleĥin, rapide malferminte la barilpordeton, tralasis Vasjukov-on antaŭen. — Ĉu vi havas viculon?

— Rekrutigita... Estas neniu... La sekretario estas knabineto. Nesperta... Neniel eblas. Ĉu vi komprenas — mi ne rajtas! — Apogante sin sur la lambastonoj, Vasjukov ekstaris meze de la strato kaj, ĉirkaŭrigardinte, duonvoĉe diris: — Aperis bandoj. Antaŭ du tagoj venis al Solomenci ĉirkaŭ kvardek homoj. La prezidanton de la vilaĝsoveto ili murdis, kaj la filinon, kaj la edzinon. Kaj la sigelilon forprenis...

Pri bandoj Aleĥin sciis, sed pri la okazo en Solomenci ne aŭdis. Kaj tiu vilaĝo estis nemalproksime, kaj Aleĥin pensis, ke en la arbaro, kie okazos serĉado, eblas trafi ne nur al minoj aŭ al malgranda grupo, sed ankaŭ al bando — tre simple.

— Kiel mi povas iri en hospitalon? — daŭrigis Vasjukov. — Ja mi ĉi tie kiel sur garda posteno staras! Mi estas tute sola — kaj la sigelilo al neniu transdoneblas. Al mi la tuta vilaĝo rigardas. Se mi kuŝiĝos en hospitalon, ili pensos: li timiĝis, forkuris! Ne-e! Mi ne povas... Mi ĉi tie estas la soveta potenco, ĉu vi komprenas?

— Mi komprenas. Mi nur pensas: se okazos io — kion vi povos fari?

— Ĉion! — konvinkite diris Vasjukov, kaj lia vizaĝo iĝis kolera. — Mi estas partiano, mi ne lasos preni min viva!

Ilin atingis du virinoj, nudpiedaj, en kaptukoj, kaj, dirinte ordinaran «Bonan tagon», ekiris flanke, iom malantaŭe, — evidente, ili bezonis la prezidanton, sed paroli kun li en ĉeesto de Aleĥin ili ne deziris aŭ ne kuraĝis.

Apud interstrateto Aleĥin adiaŭis Vasjukov-on, kaj tiu penis rideti kaj mallaŭte, kvazaŭ kulpe aŭ afliktite diris:

— Ja kia mi estas prezidanto: nur tri jaroj da lernado. Sed ne eblas alie — alia homo ne estas!

Deirinte je proksimume tridek paŝoj, Aleĥin retrorigardis — saltetante sur la lambastonoj, Vasjukov estis moviĝanta meze de la strato, dum irado interparolante kun la virinoj. Malantaŭ li, penante ne postiĝi, estis kuranta la etulo kun la panpeco, enpremita en la mano.

### 5. Staĝanta purigisto, gvardia leŭtenanto Andreo Blinov

Tiu ĉi arbaro kun mallarĝaj, surkreskitaj padoj kaj grandaj areoj da netrairebla densejo iuloke aspektis sovaĝe, sed tute ne estis neirita, kia ĝi ŝajnis ekstere, — ĝi estis sufiĉe malpurigita kaj ruboplenigita de la milito.

Putriĝintaj kadavroj de germanoj en uniformo de diversaj trupspecoj, kestoj kun municioj kaj soldataj tornistroj, flaviĝintaj pecoj de ĵurnaloj, presitaj per gotika tiparo, kaj malplenaj skatoloj de cigaredoj, flaskoj kaj gameloj, boteloj de rumo, rustiĝintaj fusiloj kaj mitraletoj sen kulasblokoj, forbruligita motorciklo kun kromĉaro, bombokanono sen celilo kaj eĉ germana longpafa kanono, nesciate kiel entrenita en arbaran profundon, — tio kaj multo alia renkontiĝis sur la vojo al Andreo.

Ĉio ĉi evidente ne havis rilaton al tio, kio lin interesis, — li preteriradis, ne haltante.

La sola afero, kiu por minuto retenis lian atenton en la unua duono de la tago, estis malnova, malkomponiĝinta kadavro en duone putriĝinta subvesto, kun ŝirpeco de dika ŝnuro ĉirkaŭ la kolo. Evidente pendumito aŭ strangolito — kiu?.. de kiu?.. pro kio?..

Tian abundon de fungoj kaj beroj, kiel en tiu senhoma arbaro, Andreo ankoraŭ neniam vidis. Kolombokoloraj kampoj de mirteloj, malhelaj, tromaturaj fragoj, probable, nekredeble dolĉaj — li ne plukis eĉ unu, ĵurinte manĝi ĝissate nur post kiam li ion trovos.

Tamen freŝaj — de diurna aĝo — spuroj de homo en tiu arbaro ne estis. Estis nek premspuroj de piedoj, nek disŝirita araneaĵo, nek restaĵoj de manĝaĵo aŭ lignofajro, nek fleksitaj aŭ premitaj tigoj, nek freŝe rompitaj branĉoj, nek aliaj spuroj — nenio.

Super la arbaro kaj kvazaŭ super la tuta tero staris superba kvieto. En la varmega palblua ĉielo ne aperadis eĉ nubeto. Tuj kiam li trafadis sub la sunon, varmegaj radioj ardigadis la kapon, bruligadis tra la uniforma ĉemizo la ŝultrojn kaj la dorson.

En la tagmezo, sidiĝinte por kelkaj minutoj en ombro sur bordo de rojo, Andreo manĝis pecon de konservita kolbaso kun peco de nigra pano, trinkis, lavis la vizaĝon kaj, revindinte la piedĉifonojn, daŭrigis la serĉadon.

Pri minoj li ne forgesadis eĉ por minuto, sed ili renkontiĝis al li nur en sola loko — ĉe disforkiĝo de arbaraj vojoj.

Li el distanco rimarkis makulon de sekiĝinta, flaviĝinta herbo, ampleksan je granda naztuko. Alirinte, li kutime kuŝiĝis apude, demetis herbotapiŝon, singarde disfosis la grundon, palpserĉis per la fingroj ĉe flankoj de la kaveto kaj malsupre — post du minutoj la «saltmino», ordinara germana kontraŭpersona «S-34», senigita je la eksplodigilo, elŝraŭbita de Andreo, kuŝis trans arbusto.

Li pasis ne pli ol dudek metrojn, kiam ekvidis antaŭe sur la verda herba fono saman flavan makulon.

La hieraŭan instrukcion li neniom bezonis. En la regimento en la Smolenska kaj Vitebska regionoj li senŝargigis centojn, aŭ eble, milojn da tiaj minoj kun eksplodigiloj de prema kaj streĉa efiko, ordinarajn kaj kun ĉiaj «surprizoj». Li povis sendanĝerigi ilin en mallumo, kun fermitaj okuloj kaj estis faranta tion nun, post la ok horoj da senrezulta irado en la arbaro, kun sento de rimarkebla kontentiĝo. Li estis senŝargiganta la kvaran, kiam li pensis: por kio li faras ĉion ĉi? kial?

Se tie, en la avano, forigitaj minoj estis indikilo de batala agado de la plotono kaj de li mem kiel komandanto, do ĉi tie ili neniun interesis, ĉar ne havis rilaton al la afero — al la serĉata radiostacio kaj agentoj. Ili estis nur specifaĵo de la loko, kie estis plenumata la serĉado.

Kaj, pensinte pri tio, li ne plu malŝparis por ili tempon kaj la du lastajn simple markis per branĉoj, kaj ne senŝargigis.

Kaj li plu paŝadis, persiste movante la piedojn en densa laporiĉa herbo. Traŝiriĝante tutkorpe, li ĉiuminute deklinadis per la manoj branĉojn, ŝiradis per la arda vizaĝo araneaĵon, penetradis sub malsupraj branĉegoj. Strebante nenion preteratenti, li senĉese turnadis la kapon, pro kio doloris la kolo. La pistolo, iĝinta nekutime peza, estis tiranta la poŝon kaj frotanta la femuron, la humidaj pro ŝvito ĉemizo kaj pantalono estis algluiĝantaj al la korpo, arde brulis en la botoj la lacigitaj piedoj.

Li, same kiel liaj kamaradoj, dum semajnoj devis dormi po kvar aŭ kvin horoj en tagnokto. Tiu konstanta nesufiĉa dormado forkonsumadis eĉ la elteneman Tamancev-on; kaj Andreo fojfoje litere estis falanta. Kaj nun li estis en tiu aĉa stato, kiam oni deziras nur dormi: fali en ajna loko kaj dormi, dormi kaj dormi. Kun peno superante sin, stumblante per la lacaj piedoj al ie nudiĝintaj radikoj, li estis persiste paŝanta sur tiel similaj inter si surkreskitaj padetoj...

### 6. Grupestro kapitano Aleĥin Paŭlo Baziljeviĉ

La unua tago donis esence nenion.

Krom Ŝiloviĉo, mi estis ankaŭ en Kamenko kaj Novoselko — vilaĝoj, limantaj la Ŝiloviĉan arbaron ĉe la kontraŭa flanko, — kaj en du dekoj da najbaraj bienetoj.

Tiuj, kiujn ni serĉis, apenaŭ troviĝis en la arbaro. Ŝajnis probabla, ke hieraŭ aŭ antaŭhieraŭ ili penetris tien, kaj post la elsendo, ne perdante tempon, tuj kaŝiĝis; estus nature supozi, ke ĉe aliro al la arbaro iu vidis ilin.

La du nekonatoj, rimarkitaj de Vasjukov, sendube, meritis nian atenton, tamen akcepti ilin kiel laboran version necesis kun gravaj rezervoj. Unue, Vasjukov ne vidis, ĉu tiuj du eliris el la arbaro aŭ ili moviĝis antaŭ tio laŭlonge de la arbarrando, — eble, ili entute ne estis en la arbaro? Due, la elsendo estis farita el la areo, troviĝanta pli proksime al Novoselko, ol al Ŝiloviĉo, kaj, por forlasi la masivon kaj pli rapide foriri de la loko de la eneteriĝo, plej racie estus ne iri tra la tuta arbaro, sed plej baldaŭ eliri tie sur la ŝoseon kun vigla trafiko kaj sidiĝi sur preterpasantan aŭton. Kaj trie — plej ĉagrene por ni, — Vasjukov vidis la nekonatojn en granda distanco, ne distingis kaj ne sukcesis almenaŭ proksimume priskribi ilian aspekton.

Mi sen peno trovas komunan lingvon kun kampuloj, kaj min interesis simpla kaj, ŝajne, sendanĝera demando: kiajn nekonatajn homojn vi renkontis aŭ vidis en la lastaj tagoj apud la arbaro kaj proksime? Kompreneble, mi ne demandis pri tio rekte — kiel ĉiam, necesis konservi sekretecon.

Mi konversaciis, probable, kun ne malpli ol duoncento da homoj — precipe kun virinoj, maljunuloj kaj adoleskuloj, — mi pensas, ke el ili nur du, eksaj partizanoj, estis kun mi vere sinceraj; la ceteraj rigardis streĉite kaj diradis, ke ili nenion scias.

— Malklera popolo, subpremita, — plendis al mi en Lido la policestro. — Okcidentuloj, konata afero. Eĉ vorton el ili ne eblas eltiri...

Tiajn prijuĝojn mi aŭdis plurfoje, kaj parto de vero en tio ekzistis, tamen, mi estis bone komprenanta ankaŭ tiujn «malklerajn» homojn.

Dum la kvin lastaj jaroj ĉi tie kvarfoje abrupte ŝanĝiĝis la vivo: unue Pollando kun la reĝimo de «sanigado», poste — aligo al la Soveta Belorusio, poste la milito — ĝi venis ĉi tien en la dua tago — kaj sanga germana okupacio, kaj, finfine, denove — jam estis dua monato — la soveta potenco.

Ĉe tio, krom la oficialaj fortoj, ekzistis ankaŭ la tre influaj eksterleĝaj. Dum la okupacio en arbaroj mastris partizanoj, kaj nun vagadis diversaj bandoj, restaj grupoj de germanoj, renkontiĝadis ankaŭ etaj grupoj de ordinaraj dizertintoj.

En agoj de malamikaj eksterleĝaj fortoj estis kiel io komuna — subita aperado, krueleco, neglekto pri homaj vivoj, tiel ankaŭ siaj specifaĵoj. La AK-anoj, aranĝante embuskojn, pripafadis sur vojoj aŭtomobilojn, murdadis unuavice militservantojn, enmiksiĝadis en batalojn eĉ kontraŭ negrandaj trupunuoj de la Ruĝa Armeo. La «verduloj» — bandoj de litovaj naciistoj, — venante el la nordo, venĝadis al komunistoj kaj vilaĝsovetanoj, buĉante iam sen distingo tutajn familiojn, senkompate prirabadis kampulojn; la germanoj kaj vlasovanoj estis singardaj, en vilaĝojn ili ordinare ne eniradis, atakadis nur en arbaroj, sur sovaĝaj vojoj kaj en bienetoj, ne lasante, tamen, viva eĉ unu atestanton: ili penis ne montri sin, por eviti eblan persekuton kaj ekstermon.

Kun ĉiuj ĉi teruraj fortoj la lokaj loĝantoj restadis, plej ofte, vidalvide; ili vivis en konstanta timo antaŭ ajna veninto, atendante de ĉiu nur perforton, rabon aŭ morton kaj ne senbaze opiniante, ke mallonga lango estas almenaŭ ia garantio de kvieto kaj persona sekureco. Kaj mia uniformo apenaŭ konvinkis ilin pri io, ĉar nian armean uniformon uzadis kaj AK-anoj, kaj «verduloj», kaj vlasovanoj, kaj eĉ germanoj.

Silenti anstataŭ respondo fojfoje strebis eĉ lokaj funkciuloj. Tre karaktera konversacio okazis al mi en Kamenko.

La devojn de prezidanto de vilaĝsoveto tie estis plenumanta maljuna grandnaza kampulo — beloruso kun maloftaj senkoloriĝintaj lipharoj kaj kun memfarita cigaredo en la dentoj. Sidante ĉe tablo meze de malplena malpura ĥato, li estis absorbite ludanta damojn kun longkrura adoleskulo — kuriero — kaj eĉ ne kaŝis sian aflikton, ke oni malhelpis ilin.

Tri maljunuloj, armitaj per germanaj fusiloj, estis gardantaj la vilaĝsoveton ekstere. Ili eniris post mi kaj senvorte observis, kiel la «estro» kontrolis miajn dokumentojn, poste, turniĝinte iom en la domo, ili eliris kune kun la knabo.

Same kiel en Ŝiloviĉo, mi prezentis min komisiito pri kantonmentigo kaj montris kune kun la vojaĝordono ne la ruĝan libreton kun timiganta surskribo «Kontraŭspiona...», sed la oficiran identigan karton.

La maljunulo ŝajnis al mi simpla kaj parolema, sed tiel estis nur por la unua rigardo.

Li vere volonte paroladis pri diversaj ĝeneralaj temoj, ekzemple pri greno kaj altaj prezoj, pri manko de viroj aŭ tirbestoj, pri kio li plendis trifoje, evidente timante, ke mi petos ĉaron. Tamen dum nia konversacio li sukcesis nomi preskaŭ neniun familinomon, eĉ vorton ne diris pri bandoj, kvazaŭ ili tute ne ekzistis; tamen mi firmiĝis en la penso, ke ĝuste ilin li plej multe timis.

Li lerte evitis parolon pri tiuj, kiuj kunlaboris kaj foriris kun la germanoj, kaj al la demando pri la arbaro de Ŝiloviĉo li mallonge rimarkigis: «Ni tien ne iras». Kaj komencis paroli pri alia temo.

Mi estis kalkulanta ĉiun minuton, sed li estis detale rakontanta, kaj mi devis aŭskulti, kiel infanoj de lia najbarino, ludante, preskaŭ bruligis la ĥaton aŭ kiel kampulino nomata Feofina naskis printempe ĝemelojn, kaj la knabino havas blankajn haretojn, dum la knabo havas nigrajn, kial tio?

Ĉe tio li ĉiam simplanime, bonkore ridetadis kaj fumadis fortegan kampartabakon, dum lia vizaĝo, ŝajne, estis diranta: «Komprenu, vi venis kaj foriris, sed mi ĉi tie vivos!»

Post Kamenko mi vizitis bienetojn, borderantajn la Ŝiloviĉan arbarmasivon nordokcidente.

Solaj ĥatoj kun kortaj konstruaĵoj tiriĝis laŭlonge de la arbaro en granda distanco unu de la alia, ĉiu meze de siaj legomĝardenetoj, bosketoj kaj nanaj kampetoj. Mi eniradis en ĉiujn, kie estis mastroj, sed nek aŭdis nek vidis ion interesan por ni.

Ĥiĵnjak devis je la dua horo alveturi kaj en interkonsentita loko atendi min. Kelkajn minutojn post la dua horo mi direktis min al la ŝoseo, por, lasinte en la aŭto la epoletojn, flankoĉapon kaj dokumentojn, iri en la arbaron pririgardi mian sektoron.

Mi estis haste iranta tra avelejo, kiam distingis proksimiĝantajn paŝojn. Mi retrorigardis — estis neniu. Mi fiksaŭskultis — certe iu estis penanta atingi min. Deŝovinte dum irado la sekurigilon de mia «TT», mi ŝovis la pistolon en la pantalonan poŝon kaj, elektinte konvenan lokon, momente kaŝiĝis trans arbusto.

Baldaŭ mi ekvidis tiun, kiu hastis post mi. Tra la avelejo estis rapide iranta, preskaŭ kuranta nigrahara ĝiba viro, malalta, debila, aĝa ĉirkaŭ kvardek jarojn, en trivita jako kaj en same malnova, kun grandaj flikaĵoj sur la genuoj kaj malantaŭe, pantalono, enigita en malpurajn botojn.

Kun tiu kampulo mi konversaciis antaŭ ne pli ol horo en lia ĥato, kie, krom li, tiumomente troviĝis ankoraŭ du virinoj, kiel mi komprenis, la edzino kaj la bopatrino. Mi rimarkis, ke antaŭ mia veno inter ili io okazis, kverelo aŭ serioza malpaco. En la vizaĝoj de ĉiuj tri videblis ia maltrankvilo aŭ aflikto. La virinoj, speciale la pli aĝa, havis ruĝetajn, kun ŝvelintaj palpebroj, evidente postplorajn okulojn. La ĝibulo mem rigardis kun malbone kaŝata timo; li parolis pole, respondadis unuvorte, mallaŭte, de tempo al tempo ripetante: «Nie rozumiem... Nie wiem»[11].

Nun, preterinte min, li faris ankoraŭ dekon da paŝoj, haltis kaj fiksaŭskultis, verŝajne, penante trovi, kien mi malaperis. Poste li returniĝis, ekvidinte min, timigite tremeris kaj en konfuzo eldiris:

— Dzień dobry, panie...

— Bonan tagon, — samon respondis mi nekonsterneble, kvankam mi kaj li jam estis interŝanĝintaj salutojn kaj laŭ la logiko indus demandi:

«Kion vi de mi bezonas?»

Sendube, li kuris por mi. Mi rigardis atende. Gutoj de ŝvito brilis sur lia nerazita arda vizaĝo; la konveksa kripla brusto spiris ofte kaj ekscitite. Liaj krudaj botoj ĝis la supro de la krurumoj estis malpurigitaj per sekiĝinta sterko.

— Sinjoro kamarado... — time retrorigardinte, komencis li, tuj eksilentis kaj ree fiksaŭskultis. — Sinjoro oficiro...

* * *

Li parolis en la pola, emociplene, per stumblanta duonflustro; tre multon mi ne komprenis, ĉiam redemandadis kaj dum tridek minutoj da nia konversacio kun nemalgranda peno komprenis la esencon.

Rakontante, li ofte retrorigardadis aŭ, signinte al mi, eksilentadis kaj streĉite fiksaŭskultadis. Mi dufoje interesiĝis pri kaŭzo de lia maltrankvilo, sed ambaŭfoje li, probable ne komprenante, nur perplekse ŝultrolevis.

Disiĝinte de li kaj direktante min al la aŭto, mi estis pripensanta lian rakonton.

Tio, kion mi sukcesis kompreni, aspektis tiel.

Hieraŭ ĉe la sunleviĝo li, Stanislavo Svirid, serĉante bovinon, ne revenintan vespere al la domo, ekvidis nemalproksime de la rando de la Ŝiloviĉa arbaro tri homojn en sovetia milita uniformo. Ili vice pasis proksime al li, sed li kaŝiĝis en picearo, kaj ili ne rimarkis lin. En la antaŭa homo li rekonis Kazimiron Pavlovskij, la du aliajn li vidis unuafoje.

Laŭ la vortoj de Svirid, dum la okupacio tiu Pavlovskij servis al la germanoj ie apud Varsovio, kvazaŭ en la polico, sur iu grava posteno; ĉiuokaze, li ricevadis grandan monon. (Pri granda mono, kiel al mi ŝajnis — kun nuanco de envio, Svirid menciis trifoje.) Plurfoje Pavlovskij alveturadis por forpermesa tempo al sia patro, loĝinta en la najbara bieneto; li estis ĉiam en civila vesto kaj en ĉapelo, sed laŭ certigoj de Svirid, kvazaŭ havis oficiran rangon kaj dekoraciojn de la germanoj.

Laŭ la vortoj de Svirid, la patro de Pavlovskij, etna germano, nuntempe arestita, troviĝis en Lido, kaj lia onklino loĝis en Kamenko.

Propre, en arbaroj en diversaj bandoj vagadis kaj eksaj okupaciaj policistoj, kaj ĉiaj helpantoj, ne sukcesintaj foriri kun la germanoj. Pri ili okupiĝadis lokaj organoj kaj moveblaj grupoj de la trupoj de la NKVD, sed nin ili interesis nur en tiu grado, en kiu ili prezentis danĝeron por la armeo kaj malavanoj de la fronto.

Atentigis en tiu historio alia afero.

Publiko en bandoj kolektiĝadis heterogena, vestita kaj armita tre malsame. Sed Svirid kredigis, ke tiuj tri estis kvazaŭ en egala nia oficira uniformo, kaj du certe havis sovetiajn mitraletojn.

Kaj due. Ĉe retreto de la germanoj la okupaciaj policistoj ordinare foriradis kun ili al la Okcidento. Sed Pavlovskij, kiu servis ie apud Varsovio, male, aperis ial je ducent kilometroj pli oriente, sur tiu ĉi flanko de la fronto — kiamaniere? Samtempe mi konsciis, ke lia ĉeesto apud la Ŝiloviĉa arbarmasivo dek tri horojn antaŭ la eneteriĝo de la serĉata sendilo povus esti pura hazardo.

Min interesis, kio tiel maltrankviligis Svirid-on kaj kial en sia ĥato li silentis, kaj poste, evidente, gvatis min, atingis kaj ĉion rakontis.

Multajn aferojn rilate de Pavlovskij ankoraŭ necesis ekscii, kontroli kaj precizigi kiel en Lido, tiel ankaŭ ĉi tie, sur la loko — senprokraste. Sed nun mi ne povis perdi eĉ minuton: min atendis la arbaro.

### 7. Gvardia leŭtenanto Blinov

Liajn okulojn trafis maljuna kverko — negranda kavo mistere nigris en la arbotrunko proksimume je metro super la kapo de Andreo. Dum kelkaj sekundoj li staris, pensante:

«Sed kio, se?..»

Saltinte, li kaptis la randon de la kavo, levis sin kaj, apogante sin per la randoj de la plandumoj sur la ŝelo, enŝovis la manon — polvo, putra polvo. En la sama momento la piedo glitis, kaj li falis malsupren, apenaŭ ne rompinte la brakon kaj ĝis sango skrapvundinte la manradikon.

Se matene tiu sovaĝeta, neniel rimarkinda arbaro ŝajnis al li speciala kaj grava, ŝajnis esti tiu loko mem, el kie estis farita la elsendo, se matene Andreo estis plena de certeco kaj esperoj, maltrankvilo kaj atendoj, tiam vespere kun ĉiu horo li ĉiam malpli kaj malpli kredis, ke li sukcesos malkovri ion ajn.

Vere, ĉu estas facile trovi meze de tia masivo spurojn de tiuj, kiuj faris la elsendon, kaj kial ili devis lasi spurojn — tio ja tute ne estas nepra. Kaj plu — kiom precize estis determinita la loko de la eneteriĝo: Andreo sciis, ke reala situo de birata radiostacio ĉiam estos en ioma distanco de la supoze trovita kaj ke eraroj ĉe radiobirado povas iam atingi kelkajn kilometrojn.

Plej multe lin premis sento de propra neplenvaloreco. Se antaŭ la vundo, en la avana regimento, li estis ne malpli bona ol aliaj plotonestroj, kaj iam eĉ pli bona, tiam ĉi tie, en la grupo, li estis el la triopo la plej malforta en sperto, lerto kaj, nature, rezultoj. Kaj malgraŭ ĉiuj siaj penoj li tamen ĝenerale ĉiam montradis sin iugrade vivtenato de Aleĥin kaj Tamancev, kaj la penso pri tio konstante afliktadis lin.

Kiam la suno kliniĝis al la horizonto, li ekiris orienten, por antaŭ mallumo eliri al Ŝiloviĉo, kaj baldaŭ trafis sur vastan marĉon, kovritan de musko, rustaĵo kaj etaj alnoj. Konservante la direkton, li plu moviĝis rekte, tamen la piedoj dronadis ĉiam pli profunde, rusta putra akvo enverŝiĝadis en la botajn krurumojn.

Li estis pene rememoranta la mapon. Marĉo en tiu loko ŝajne ne estis signita, aŭ li simple ne atentis. La arbaro vidiĝis ĉirkaŭe en proksimume egala distanco, necesis nur decidi, kiel pli bone elmarĉiĝi.

Li estis ĉirkaŭrigardanta, kiam aŭdis en malproksimo du mallongajn mitraletajn pafseriojn kaj tuj ankoraŭ unuopajn pafojn, kaj antaŭ ĉio li pensis pri Aleĥin kaj Tamancev. Ne perdante eĉ sekundon, li impetis kuri dekstren, en tiu direkto, kie oni pafis, kun peno elŝirante la piedojn kaj malbenante kaj tiun ĉi marĉon kaj sian misfortunon. Dum kurado li ĉiam fiksaŭskultis, atendante aŭdi konvencian signalon per logfajfilo: «Necesas helpo!» — tamen super la arbaro denove regis silento. Kio okazis tie?.. Nek Aleĥin, nek Tamancev kunhavis mitraletojn — kiu do pafis la unua?

Kiu kaj al kiu?.. Ĉu Aleĥin aŭ Tamancev estis embuskitaj, kiel Basos?..

Senfortiĝante, li atingis la randon de la marĉo, la grundo sub la piedoj iĝis pli firma, la botoj dronadis nur ĝis la maleolo. Trans mallarĝa strio de branĉoriĉaj alnoj altis grandaj arboj. Haste traŝiriĝante tra la arbustaro, Andreo elkuris sur malgrandan kampeton, prikreskitan de karekso, kaj maldekstre ĉe arbustoj ekvidis ŝprucantan el la tero fonton, ĉirkaŭmetitan per nigraj, kvazaŭ karbiĝintaj branĉegoj, duone profundiĝintaj en la teron.

Ekstarinte sur la genuojn ĉe la cisterneto, li almetiĝis al la akvo kaj avide trinkis, samtempe haste lavante la ardan vizaĝon. La malvarmega travidebla akvo odoris je marĉo kaj kruele dolorigis la dentojn.

Li rektiĝis sur la branĉego, fiksaŭskultante, kaj en la sekva momento rigidiĝis pro neatenditaĵo... Sur la malhela marĉa tero, je tri paŝoj for de si li ekvidis tion, kion li serĉadis dum la tuta tago kaj pri kio eblis nur revi: freŝajn premsignojn de armeaj botoj, freŝegajn, ankoraŭ ne sukcesintaj foraerumiĝi...

### 8. Ĉefleŭtenanto Tamancev

Estis ĉirkaŭ la sesa horo; ĝis la reveno restis nemulte da tempo, kaj li decidis pririgardi forlasitan gudrofarejon, troviĝantan pli sude, je nur du kilometroj. Li sentis emon iri tien ekde la mateno mem, verŝajne tial, ke konstruaĵoj, starantaj aparte en arbaro aŭ en dezerta loko, ĉiam altiras.

Li eksentis kadavran odoron el malproksime. Kaj kiam, orientante sin precipe laŭ la suno, li eliris al tiu loko, kie en pasintaj jaroj oni faradis gudron, la fetoro de putrado iĝis tute neeltenebla.

Kaŝiĝante trans arbustoj, li dum kelkaj minutoj fiksaŭskultadis kaj pririgardadis la kampeton, rojon, fluantan tra ĝi, kaj tion, kio restis de la gudrofarejo.

Trabaj konstruaĵoj dekstre de li estis detruitaj kaj parte forbruligitaj; samloke elstaris fumkanalo de duone disfalinta gudra forno kun restaĵoj de enmasonita en ĝin kaldrono. Ĉio ĉi estis detruita ne nun, kiam pasis la fronto, sed pli frue — la restaĵoj de la konstruaĵoj kaj la forno jam sukcesis kovriĝi per musko kaj surkreskiĝi per herbo.

Maldekstre, pli proksime al Tamancev, sur alta firma fundamento staris ŝtona skeleto de unuetaĝa domo sen tegmento kaj sen ĉevronoj. Lian atenton altiris malplenaj fenestraj embrazuroj, pli ĝuste, limantaj ilin sube kaj flanke partoj de la muro, dense kovritaj per breĉetoj. Tion, ke ĉi tie antaŭnelonge estis interpafado, li notis jam pli frue laŭ spuroj sur arbustoj kaj sur arbotrunko — juĝante laŭ fortranĉitaj per kugloj velkintaj branĉetoj kaj folioj, tio okazis antaŭ ok — dek tagoj.

En fetora silento apenaŭ aŭdeble lirladis la rojo, el la arbaro aŭdeblis nelaŭta kantado de birdoj, sed Tamancev trovis nek sonojn, nek ajnajn signojn de homa ĉeesto ĉi tie aŭ proksime.

Sub kovro de arbustoj li transiris pli maldekstren, de kie ĝis la doma ruino restis nur deko da metroj, kaj en angulo, inter la muro kaj la perono, ekvidis ŝvelintan, kripligitan kadavron de germano. Sur la vizaĝo de la kadavro, pli ĝuste, sur la pribekita ĝis ostoj hela kranio, senmove sidis granda blunigra korvo kun longa kurba beko. Gaja aĵbildo, sendube!

Remetinte la pistolon el la malantaŭa pantalona poŝo en la flankan, Tamancev elane atingis la peronon kaj kure leviĝis laŭ ŝtupoj. Ĉe lia apero la kadavromanĝanto malkontente ekflugis, kaj kiam li ensaltis en la domon, kun laŭta grakado ĵetiĝis en la fenestrojn dekoj da kornikoj.

Sur la malhela planko inter diversa fatraso, malplenaj ladskatoloj, pecoj de stukaĵo kaj sennombraj eluzitaj mitraletaj kuglingoj kuŝis en diversaj pozoj sep kadavroj — germanoj. Ĉiuj ili estis sen botoj kaj sen ledaj rimenoj, kun pribekitaj de kornikoj kranioj kaj ekstremaĵoj, du — sen uniformaj jakoj, kaj unu — sen pantalono, en malpurega kalsono. Centoj da bluetaj muŝoj estis svarmantaj sur kadavraĵo.

En apuda, malpli granda ejo ĉe fenestroj troviĝis ankoraŭ kvar kadavroj, kripligitaj de putrado kaj de kadavromanĝantoj.

La fricoj estis miksospecaj — unu en la malhela tankista uniformo kun superbota pantalono, ses en la uniformo de la SS, la ceteraj en la musgriza, infanteria. Laŭ miloj da kuglingoj — apud fenestraj embrazuroj ili seninterrompe kovris la plankon, — laŭ stukaĵo, debatita sur muroj, kaj laŭ situo de la kadavroj eblis imagi, kiel ĉio ĉi okazis: okupinte perimetran defensivan pozicion, ili furioze defendadis sin per pafado, tamen ĉiuj estis mortigitaj. Per mitraleta kaj mitrala pafado kaj per ĵetitaj ĉi tien grenadoj. Konsiderinte varmegon kaj humidecon de tiu ĉi loko, kaj ankaŭ laŭ koloro de sangomakuloj Tamancev proksimume determinis ankaŭ aĝon de la kadavroj: kvin-sep diurnoj, ne malpli.

Pro la neeltenebla fetoro li estis litere sufokiĝanta kaj kun ĝojo kurus en la arbaron pli malproksime, sed, se li jam venis ĉi tien, necesis pririgardi ĉion laŭ ordo.

En la unua ejo, maldekstre, ĉe la fenestro etendiĝis apude kadavroj de du SS-anoj — granda kaj malgranda. Kaj, fiksinte la rigardon sur la malgranda, Tamancev laŭ la figuro determinis: virino!

Ŝi kuŝis kun la dorso supre, en uniforma SS-a pantalono kaj oficira jako de ROD[12] sen epoletoj. Pro malestimo li eĉ kraĉis kaj en la sama momento per flanka vido — per la okulangulo — kaptis, kiel sur la rando de la kampeto kontraŭ la fenestro moviĝis arbusta branĉo. Li rapidege kliniĝis — tuj mitraletaj pafserioj stebis la aeron super lia kapo. Elmetinte super la fenestrobreto la paftubon de la pistolo, li, ne elrigardante, pafis dufoje tien, kie moviĝis la branĉo. En la sekva momento li abrupte retiriĝis en angulon, trans kahelan fornon, por havi ŝtonajn murojn malantaŭ la dorso kaj ŝirmon antaŭe por okazo, se oni ĵetos ĉi tien grenadon. Kiom da ili estas kaj kiuj ili estas?! Laŭ la sono — oni pafis el germanaj mitraletoj. Kun du pistoloj kaj rezervaj ŝargiloj — li por ili estos multekosta! Li atendis aŭdi voĉojn, kriojn de komandoj, atendis atakon, sed distingis nur susuradon de paŝoj, ĉe tio malproksimiĝantaj.

Evidente, ili estis malmultaj, kaj ili ne kuraĝis. Li trarampis inter kadavroj al la porda embrazuro, ĉirkaŭrigardis kaj post momentoj jam estis en arbustoj ĉe la kontraŭa flanko. Neniu pafis, kaj entute aŭdeblis nenia susuro, neniu sono. Dum ne malpli ol minuto li atendis, poste kun preta pistolo, ĉirkaŭpasante la kampeton, kaŝiris al tiu loko en arbustoj, de kiu oni pafis al li. Ĉi tie en herbo estis multegaj kuglingoj de PPŜ[13], ne hodiaŭaj, komencintaj malheliĝi, kaj li ne tuj trovis tion, kio interesis lin: kvar, kaj poste aparte ankoraŭ kvin freŝegajn kuglingojn de germana mitraleto. Li plu serĉis kaj pli profunde en la arbaro trovis sur herbo kaj sur folioj malsupre gutojn de sango. Ili estis oblongaj kun debranĉiĝoj en la direkto de moviĝo de la vundita de li homo — tiu estis haste foriranta disde la kampeto.

Nun li povis definitive diri: la pafintoj estis duope, kaj ili estis armitaj per germanaj mitraletoj. Unu pafinton li vundis, kaj ili kaŝiĝis, ne plu penante mortigi lin aŭ kapti. Plej verŝajne li trafis al iaj hazardaj, vagantaj fricoj aŭ AK-anoj.

En la unua minuto li decidis persekuti kaj atingi ilin, sed, ĵetinte rigardon al la horloĝo, retenis sin. La suno jam malleviĝis al la horizonto, estis rapide venanta mallumo, kaj trovi en densa arbaro en krepusko etan grupon aŭ unuopan kontraŭulon estas treege malfacile, praktike neeble.

Li estis revenanta laŭ la arbarrando al Ŝiloviĉo, pripensanta la okazintaĵon kaj mense skoldanta sin. Preteraŭdi ilian proksimiĝon li ne povis. Sekve, ili alvenis tien pli frue, aŭdinte liajn paŝojn, kaŝiĝis, kaj li ne rimarkis ilin ĝustatempe. «Ŝlemilo!.. Dando!.. Bruto senkorna!..»

### 9. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Poljakov responde al n-ro ...... de 13.08.44.

1. La longo de la labora ondo de la sendilo, serĉata laŭ la afero „Nemano“, konformas al unu el diapazonoj de radiokomunikado de la AK. Krome en la komenco de la dua interkaptaĵo ripetiĝas tri samaj ciferkombinoj, kiuj, eble, estas malĉifreblaj kiel „999“ aŭ „555“. Ekzisto de tiuj signoj antaŭ la teksto ĉe radiokomunikado de la AK-anoj kun la londona centralo respektive signifas: „urĝa“ aŭ „en la proprajn manojn de la ĉefkomandanto“.

2. La Ŝiloviĉa arbarmasivo troviĝas je 140 kilometroj okcidente de la loko de la unua eneteriĝo de la radiostacio, la moviĝo de la sendilo konformas al la direkto de moviĝo de restaj grupoj de germanoj, penantaj tra arbaroj kaŝe atingi la frontlinion.

Sciigu, ĉu Vi konsideris tiujn cirkonstancojn ĉe plenumado de serĉaj aranĝoj.

Pri progreso de la serĉado raportu ĉiun diurnon.

Ustinov».

#### Noto per «AF»

«Moskvo, al Ustinov

Responde al n-ro ...... de 14.08.44.

La cirkonstancoj, pri kiuj Vi atentigas nin, estis pli frue jam konsideritaj de ni, kaj ĉiuj organoj de la kontraŭspiona servo de la fronto estas orientitaj pri ambaŭ versioj.

Poljakov».

### 10. Aleĥin Paŭlo Baziljeviĉ

Kun majoro, estro de la Lida fako pri ŝtatsekureco, mi havis proprajn, specialajn rilatojn.

Fakte, laŭ la leĝo, sen oficiala informpeto por ĉiu kazo, li ne rajtis sciigi al mi iajn informojn. Tamen ni plurfoje helpadis al li, kaj ne nur per aŭto kaj benzino, pri kio ili estis tute malriĉaj; siavice, li penis ĉiel konsideri niajn dezirojn.

Mi intencis kun kontribuo de la majoro almenaŭ ion ekscii pri vico da homoj, inklude pri Pavlovskij kaj Svirid. Kaj ankoraŭ mi deziris rigardi enketajn dosierojn de personoj, arestitaj en la lastaj tagoj kaj semajnoj en tiu parto de la regiono, kie troviĝis la Ŝiloviĉa arbaro, kaj eble eĉ konversacii kun iu el ili.

Kvazaŭ spite, en tiu malfrua horo en la kabineto, krom la majoro mem, troviĝis ankaŭ lia estro: nekonata de mi subkolonelo el Baranoviĉo. Mi prezentis min kaj devis per du vortoj mencii, ke mi interesiĝas pri Ŝiloviĉo kaj Kamenko.

Aŭdinte tion, la subkolonelo leviĝis kaj, pasumante tra la kabineto, faris tutan paroladon. Ĝia senco konsistis en tio, ke la Ŝiloviĉa arbarmasivo kiel splito en karno sidas sur la teritorio de la regiono kaj ke ili ne havas fortojn kaj eblojn purigi, aŭ, kiel li esprimis, «sendanĝerigi» ĝin. Tio estas afero de la armeo, sed nin, laŭ li, tio neniom maltrankviligas, ĉar la komunikvojoj de la fronto pasas flanke, kaj ĉio, kio koncernas la vivon de la distrikto, sekurecon de la lokaj loĝantoj kaj de la potencoj, nin, laŭ li, tute ne interesas.

Kaj tiel ĉiam. La armeo opinias nin organoj de ŝtatsekureco, sed la organoj opinias nin la armeo.

Li paroladis laŭte kaj patose, kvazaŭ elpaŝante sur tribuno. Mi trafis en kaĉon. Li alparoladis al mi tiel, kvazaŭ mi estus almenaŭ komandanto de la armeo kaj, se mi havus deziron, por mi kostus nenion disponigi necesajn fortojn (kiel mi taksis, ne malpli ol tri mil homojn), por «sendanĝerigi» la Ŝiloviĉan arbaron.

Mi multon povus diri al li, sed kontraŭdiri en tiaj situacioj estas vana malŝparo de tempo. Krome mi morte deziris dormi.

Li oratoris, kaj mi sidis antaŭ li sur tabureto, ŝajnigante, ke mi atente aŭskultas, kaj eĉ konsente kapjesadis; kaj en unu momento, rimarkinte rideton sur la vizaĝo de la majoro, mi same kiel stultulo ridetis. Plej multe mi timis, ke mi perdos sinregadon almenaŭ por momento, ekdormos kaj falos.

Finfine li eksilentis kaj, akompanata de la majoro, direktis sin ripozi. Mi estis malleviĝanta post ili laŭ la ŝtuparo, febre elpensante pretekston por voki la majoron flanken kaj interparoli.

Malsupre, pardonpetinte la estron, li eniris en la kabineton, kie sidis deĵoranto — ruĝvanga liphara kapitano kun ordeno «Ruĝa Standardo» sur la uniforma ĉemizo. Mi eniris post li kaj, ferminte post mi la pordon, sen aludoj diris, ke mi bezonas iomete poste telefoni al mia estro per «AF».

— Vi malfermos al li la kabineton, — pendigante ŝlosilon sur la tabulon, ordonis la majoro al la deĵoranto.

— Kaj estu bonvola, — tuj daŭrigis mi, — permesu rigardi enketajn dosierojn.

— Onjo, donu trinki, ĉar mi tiel deziras manĝi, ke eĉ mankas kie tranokti, — returniĝante, ne sen sarkasmo rimarkis la majoro kaj ordonis al la deĵoranto: — Diru al Senĉilo, ke li montru... Sed nur punistojn kaj helpantojn!.. Pardonu min — la estro. — Kapmontrinte al la pordo, li haste ŝovis al mi la manon. — Venu morgaŭ.

«Nur punistojn kaj helpantojn!..» Dankon almenaŭ pro tio... Pri pli multa mi eĉ ne kalkulis.

— Minuton. — Retenante lian manplaton, mi senceremonie ŝirmis al li la vojon. — Ĉu vi konas en Kamenkaj bienetoj Stanislavon Svirid-on? Tia nigrahara... nervoza.

— Ne konas, — elŝirinte la manon kaj ĉirkaŭirante min, diris la majoro. — Kaj la familinomon ne renkontis.

— Kaj Pavlovskij-on?

— Kiun? Unu sidas ĉe ni.

— Tio estas la patro. — Mem mirante pri mia persisto, mi ĉe la elirejo mem kaptis la majoron malantaŭe ĉe la maniko. — Kaj la filo?

— Li havas du filojn. — Malferminte la pordon, la majoro rapidmove paŝis trans la sojlon kaj jam el la koridoro ripetis: — Venu morgaŭ...

Iomete poste mi sidis en ies malplena tabakodora kabineto kaj ĉe malhela lumo de kerosena lampo estis trarigardanta enketajn dosierojn pri eksaj vilaĝestroj, okupaciaj policistoj kaj aliaj helpantoj de la germanoj.

En protokoloj estis listigitaj tre stereotipaj demandoj kaj preskaŭ per samaj vortoj estis fiksitaj respondoj de la enketatoj. Plej multaj el ili estis arestitaj ankoraŭ antaŭ kelkaj semajnoj. Nenio interesa por ni. Tute.

> «...Rakontu, kiam kaj en kiaj cirkonstancoj vi perfidis al la germanoj la familion de partizano Jozefo Tiŝkeviĉ?..»

> «...Nomu, kiu ankoraŭ, krom vi, partoprenis amasajn pafmortigojn de sovetiaj militkaptitoj en Kaŝaro en aŭgusto de la 1941-a jaro?»

> «...Dum priserĉo ĉe vi estis trovitaj oraj aĵoj: ringoj, moneroj, uzitaj dentaj kronaĵoj. Rakontu, kie, kiam kaj en kiaj cirkonstancoj ili trafis al vi?»

Kompreneble, ili luktadis por la vivo, malagnoskadis, malkonfesadis. Ankaŭ tion ili faradis sufiĉe monotone, same. Ilin oni konviktadis per depozicioj, konfrontoj, dokumentoj.

Punistoj, murdistoj, marodistoj — sed kian rilaton ili povis havi al la serĉata de ni radiostacio kaj ĝenerale al spionado? Por kio ni ilin bezonas? Por kio mi malŝparas por ili tempon?

Sed se subite?..

Tiu «Sed se subite?» ĉiam vigligas ĉe serĉado, kreas esperon kaj energion. Sed mi apenaŭ povis teni la kapon pro dormemo kaj apenaŭ estis komprenanta ion ajn. Por ne ekdormi, mi penis kanti — mi eltenis nur unu kaj duonon aŭ du strofojn.

La dosiero de Pavlovskij-patro aspektis precize same, kiel la aliaj: grizeta paperujo, ordono pri aresto, protokoloj de pridemandoj kaj poste nealfiksitaj laboraj dokumentoj.

Li estis arestita kiel Volksdeutsche, pro perfido de la Patrujo, tamen kion kriman li faris, krom subskribo de la Volksliste[14] kaj provo foriri kun la germanoj, mi ne sukcesis kompreni.

Kaj ne nur mi. Post la protokoloj sekvis papereto kun rimarko de estro:

> «k-do Zajcev. Ne estas malkovrita praktika perfida agado de P. Necesas malkaŝi kaj dokumenti».

Interalie Pavlovskij estis demandita ankaŭ pri la filoj, al kio li respondis:

> «Miaj filoj, Kazimiro kaj Nikolao, vere servis ĉe la germanoj sur la teritorio de Polio en konstruaj organizaĵoj, en kiaj nome — mi ne scias. Mi konas neniajn detalojn de ilia servo ĉe la germanoj».

Jen tiel. En konstruaj organizaĵoj. Sed Svirid kredigis, ke en la polico. Sur grava posteno.

Propre, policistoj kaj aliaj helpantoj malmulte nin interesis. Tamen min interesis, kion faris Kazimiro Pavlovskij kaj du homoj kun li en la tempo de la radioseanco apud la Ŝiloviĉa arbaro? Kiel li trafis tien? Kaj kial ĉiuj tri estis ekipitaj same, per nia kvazaŭ oficira uniformo? Por vagi en arbaroj tio ne necesas, eĉ pli — tio estas danĝera. Tamen, mi koncedis, ke rilate de ilia aspekto kaj detaloj Svirid pro timo povis erari.

Post ĉirkaŭ dek minutoj, sidante ĉe la aparato «AF» en la kabineto de la fakestro, mi estis atendanta, kiam oni konektos min kun subkolonelo Poljakov.

Mi telefonis por raporti pri iro de la enketado kaj kun kaŝita espero, ke en la Departemento jam estis ricevita la malĉifrita teksto aŭ, eble, iaj novaj informoj pri la sendilo kun voksigno KAO kaj pri la serĉatoj.

Tia espero vivas en vi ĉiam. Kaj tute ne pro paraziteco. Kiom ajn sukcese iru la aferoj, vi neniam forgesas, ke la grupo ne estas sola, kaj por vi oni laboras, kaj ne nur en la Departemento. Iu ajn povus, sed Poljakov ne povas forgesi kontroli, ke estu farata ĉio necesa ĉie, inklude ankaŭ Moskvon.

Finfine en la aŭskultilo aŭdiĝis nelaŭta, kartaveta voĉo de la subkolonelo, kaj mi tre klare imagis lin al mi — nealtan, kun konveksa tuberplena frunto kaj iomete elstarantaj oreloj, en uniforma ĉemizo kun ĉifitaj kampaj epoletoj, sidanta sur li tro vaste, kiel sako. Mi imagis, kiel, aŭskultante min, li, sidante flanke en fotelo, faros notojn sur paperfolio kaj ĉe tio laŭ kutimo de tempo al tempo snufados per la nazo iel infanece kaj ŝajne ofendite.

Mi komencis raporti pri la iro de la enketado, rakontis pri la spuroj ĉe la fonto kaj pri tio, kiel estis pripafita Tamancev, pri konversacioj kun Vasjukov kaj Svirid. En ĉio ĉi estis nenio grava, sed li aŭskultis min ne interrompante, nur fojfoje jesadis, precizigadis, kaj mi jam komprenis — ili havas nenion novan.

— Kion faris Pavlovskij kaj du homoj kun li en la tago de la radioseanco apud la Ŝiloviĉa arbaro — tio estas demando... — kiam mi eksilentis, prononcis li. — Kiel li trafis tien?.. Do, jen... Pavlovskij Kazimiro aŭ Kazimierz... Georgijeviĉ, naskiĝinta en la mil naŭcent dek sepa aŭ dek oka jaro, en urbo Minsko (ne ekzakte), laŭ dokumentoj supozeble beloruso aŭ polo... Je-es, ne multe... Ni kontrolos en ĉiuj enketaj materialoj... Kaj nun, Paŭlo Baziljeviĉ, rilate de la teksto... La generalo ĵus parolis kun Moskvo. Malĉifraĵo ankoraŭ ne estas. Kaj ankaŭ la niaj baraktas dume sen rezulto. Sed mi esperas, ke morgaŭ aŭ postmorgaŭ la teksto estos. Kaj dume finpremu la arbaron!..

### 11. En la arbaro ĉe la fonto

Ĥiĵnjak vekis ilin, kiam estis ankoraŭ malhele — haste matenmanĝinte, ili antaŭ la mateniĝo estis jam en la arbaro.

Ĉio ĉirkaŭe ankoraŭ dormis per antaŭsunleviĝa dormo. Ili iris sur mallarĝa vojo, lasante malhelajn striojn de spuroj sur herbo, arĝent-blanka pro roso. Tamancev malkontente retrorigardadis. Tamen, la tago promesis esti varmega: elvaporiĝos la roso, kaj la strioj-spuroj malaperos. Kaj dum la aero estas malvarmeta kaj plena de aroma freŝeco — ili volonte paŝadus tiel facile plu kaj plu...

Andreo turmente deziris ekparoli. Ja baldaŭ necesos disiri kaj pasigi la tutan tagon en soleco. Sed paroli eblas nur pri la afero (kaj kion li povus diri?), kaj eĉ tion nur flustre. «Arbaro bruon ne ŝatas», — plurfoje rimarkadis Aleĥin.

Post duonhoro Andreo elkondukis ilin al la fonto. Trans la branĉegoj sur la malhela marĉa tero, sub arbusto, same kiel hieraŭ, klare videblis la botaj premsignoj. Ekvilibrante sur longa kurba branĉego, Tamancev kaj Aleĥin kaŭriĝis kaj komencis pririgardi la spurojn. Eltirinte el la poŝo fadenon kun diverskoloraj nodetoj, Tamancev mezuris longon de la premsigno, longon kaj larĝon de la plandumo kaj la kalkanumo. Poste, malsekiginte per salivo la fingron, li almetis ĝin al la spuro: la grundo preskaŭ ne algluiĝis.

Dum ankoraŭ minuto li pririgardadis la premsignojn kaj tuŝadis ilin, singarde premante la randojn per la fortaj fingroj.

— Germana oficira boto. De amasa kudrado, — rektiĝante, finfine diris li. — La mezuro konformas al nia kvardek dua. Ne trivitaj, eblas diri, novaj. Individuaj difektoj de eluziĝo ankoraŭ ne estas distingeblaj. La spuro estas relative freŝa, aĝa ne pli ol diurnon. La premsigno estas hazarda: tiu, kiu trinkis, mispaŝis aŭ deglitis de la branĉego kaj lasis spuron. Tio estas homo de granda kresko: cent sepdek kvin — cent okdek centimetroj.

— E-en la ar-baro i-iu estas, — ne elteninte, flustris Andreo (post la kontuzo li balbutadis, speciale en minutoj de emocio).

— Profunda vivobservo! — snufis Tamancev kaj post paŭzo daŭrigis: — Eble, li estis ne sola. Herbo ne konservas spurojn, kaj ĉi tie ili sendube paŝis sur la branĉegoj. Kaj se unu ne lasus spurojn, nenio restus.

— La f-fonto ne aŭdeblas kaj de la v-vojo ne videblas, — turnante sin al Aleĥin, flustris Andreo; li tre deziris, ke la trovitaj de li spuroj estu rezultodonaj kaj utilaj por la serĉado. — S-sekve, e-eniri ĉi tien povis n-nur la homoj, k-konantaj la arbaron aŭ es-tintaj ĉi tie.

— Kaj ankaŭ tiu, kiu havas mapon, — momente aldonis Tamancev. — La fonto sendube estas indikita.

Por ĉagreno de Andreo, li evidentiĝis prava.

Dum kelkaj minutoj ili triope rampadis en la malseka densa herbo, pririgardadis arbustojn kaj arbojn ĉirkaŭ la fonto.

— Vana laboro! — kraĉis Tamancev, kun malŝato rigardante al la spuroj. — Jen al vi ankoraŭ unu fakteto! Kiu same nenion donas kaj nenion klarigas. Necesas la teksto! — konvinkite diris li. — Kaj sen la teksto ni palpserĉados, kiel blindaj hundidoj!

— La tekston oni devas sciigi hodiaŭ aŭ morgaŭ, — diris Aleĥin. — La teksto estos! — kredigis li. — Sed dume ni devas trovi la lokon de la eneteriĝo kaj determini, kiu antaŭhieraŭ estis en tiu ĉi arbaro.

— «Devas!.. Ŝuldas!..» — subridis Tamancev. — Spurojn, eble, ni kolektos, sed homojn... Kiuj ili estas?.. — almontrante la premsignojn, demandis li. — Ĉu agentoj-paraŝutistoj?.. Tute ne! Dum tri jaroj mi ne vidis eĉ unu tiun, piedvestitan en novegaj germanaj armeaj botoj. Eble, tio estas AK-anoj?.. Aŭ germanoj? Aŭ eble, simple dizertintoj?..

— D-dizertintoj kun r-radiostacio?.. — ekprotestis Andreo.

— Sed kiu diris, ke ili havas radiostacion?! — alparolante al neniu, malvarme interesiĝis Tamancev. — Persone al mi tiu spuro nenion diras. Tio estas premsigno de germana boto. Nur-nure! Kaj ne pli!..

### 12. Tamancev

La vivo estas diable kaprica afero. Iam malofte ĝi ridetas, sed pli ofte turnas al vi postaĵon kaj montras sian karakteron. Estas strange, sed en tiu ĉi tago ĝi ridetis al ni.

Dum ĉirkaŭ horo ni pririgardadis la arbaron en ĉirkaŭaĵo de la fonto. En unu loko, sur vojo, Paŭĉjo distingis malklarajn spurojn de botoj. En herbo sur argila humida grundo ni sukcesis distingi ses premsignojn de plandumoj. Ili evidentiĝis identaj kun la trovitaj ĉe la fonto kaj de sama aĝo.

Kaj ĉi tie kaj tie estis spuroj de unu sama homo. Evidente, trinkinte, li iris al Kamenko aŭ al la gudrofarejo; tiel ni supozis, rigardinte al la mapo. Ne ekskludeblis, ke tio estis unu el tiuj, kiuj hieraŭ pripafis min tie. Sed ĉi tie li, ŝajne, estis sola. Juĝante laŭ la spurvico, li iris per afera paŝado, kun rapido kvin-ses kilometroj dum horo.

Paŭĉjo decidis sekvi en la direkto de lia moviĝo ĝis la arbarrando aŭ eĉ ĝis Kamenko. Disiĝante, mi ankoraŭfoje diris al li, ke necesas la malĉifrita teksto, li sulkiĝis, sed silentis.

Blinov kaj mi ekiris al niaj sektoroj. Ni disiris, ne konjektante, ke post kelkaj horoj la vivo ridetos al ni, kaj kiel — je ĉiuj tridek du dentoj!

Mi eĉ ne scias, kio puŝis min turniĝi al tiu perdita padeto. Estas malfacile diri, kio funkcias en tiaj okazoj — ĉu intuicio aŭ aera flarsento[15]. La padeto estis tute ordinara, surkreskita de herbo, kaj mi ĉiam intense rigardis sub miajn piedojn. Same kiel hieraŭ, germana kontraŭpersona mino kun eksplodilo de prema aŭ streĉa efiko estis plej multe maltrankviliganta mian organismon.

Estas mirinde, kiel en alta densa herbo mi rimarkis ĝin. Ne, ne minon, sed ordinaran kamomilon kun antaŭnelonge rompita kapeto, pendiĝinta sur la trunko je proksimume tridek centimetroj super la tero. Rompi ĝin tuŝinte dum irado, probable, povus eĉ besto, sed mi tamen turnis min tien, des pli ke mi distingis en arbustoj malfortan lumon. Mi ne faris eĉ dek paŝojn — jen kampeto. Mi komencis ĝin pririgardi kaj ekvidis sub avelujo alpremitan herbon — kvadraton je amplekso de kapoto. Mi tuta streĉiĝis — verŝajne, tiajn sentojn havas hundo, kiam ĝi faras almontran staron en ĉasado. Mi komencis priserĉi ĉion sinsekve, palpserĉi, dismovante herbon kaj branĉojn per la manoj, kaj post ĉirkaŭ dudek minutoj flanke, trans arbustoj, mi trovis kukumon — freŝegan! Kaj ĉe tio demorditan.

Mi detranĉis peceton, maĉis kaj tuj elkraĉis — ĝi estis amara. Ĝuste tial oni ĝin forĵetis. Vivu amaraj kukumoj! Vivu spuroj kaj pruvobjektoj!

Demetinte la botojn kaj la pantalonon, por ne verdigi ilin, kaj ŝovinte la pistolojn sub la rimenon de la ĉemizo, mi dividis la arbarkampeton al sektoroj kaj dum du horoj kaj duono spano post spano ĉirkaŭrampis kvarpiede ĝin tutan kaj la arbustojn sub arboj ĉe la randoj. Mi frotvundis la genuojn, kaj la maldekstran eĉ skrapvundis, tamen mi ŝvitis ne vane. En alta densa herbo trans la rando de la kampeto mi trovis duan kukumon, same demorditan kaj, kiel mi tuj konvinkiĝis, amaran, kaj trans arbusto, apud la alpremita herbo, karbiĝintan alumeton — freŝegan! — kaj apenaŭ rimarkeblajn en herbo restaĵojn de disŝutiĝinta cindro.

Tio emociis min plej multe. Spuroj de lignofajro apude ne ekzistis, evidente, de la alumeto oni ekfumis aŭ ion ekbruligis. Eble, oni detruis foliojn de ĉifra notbloko?..

Da cindro troviĝis tute mizere, tamen mi sukcesis determini, ke ĝi — ve! — estas ne papera, sed tabaka, de cigaredo.

Multe mi pagus pro tiu cigaredstumpo. Kvankam ĉio ĉirkaŭe estis pririgardita, mi komencis denove priserĉi la kampeton...

### 13. Gvardia leŭtenanto Blinov

Antaŭe, trans arbustaro, li ekvidis kadukajn tegmentojn de du iaj konstruaĵoj, longan maldikan putan baskulon, kaj komprenis, ke antaŭ li estas unu el la bienetoj kaj ke li eliris al la arbarrando pli frue, ol necesis.

Soifo turmentis lin, li direktis sin al la bieneto, decidinte trinki, kaj poste por horo reveni en la arbaron. Li estis trairanta la arbustaron, kiam neatendite tie, ĉe la konstruaĵoj, raŭke streĉiĝante, ekbojis hundo, kaj tra branĉoj preskaŭ samtempe Andreo distingis malnovan ĥaton, kaj iomete pli dekstre kaj malproksime, je proksimume ducent metroj for de si, ekvidis du militistojn, alirantajn al la bieneto ĉe la kontraŭa flanko. Li observis ilin dum kelkaj momentoj, sukcesis rimarki dorsosakon malantaŭ la ŝultroj de unu el ili, kaj tuj angulo de la ĥato kaŝis ilin.

Andreo ekhastis, turnante sin iomete dekstren, por, ne malkaŝante sin, iĝi ĉe la alia flanko de la ĥato, kie jam aŭdiĝis voĉoj, iu dufoje kriis al la hundo, sed ĝi plu estis senĉese bojanta kaj superbruanta la vortojn.

Orientiĝante laŭ muskokovrita ŝelo kaj laŭ la alta baskulo, li moviĝis ankoraŭ iom kaj haltis. Aliri pli proksime li ne kuraĝis — povis ekflari la hundo — kaj komencis okulserĉi lokon por observado.

Li elektis kurban kverkon kun dika trunko kaj densa larĝa krono. Altaj arbustoj kreskis ĝuste ĉe la arbo, ĉirkaŭante ĝin sube, kiel kokidoj kovkokinon.

Proksimiĝinte tra avelarbustoj al la kverko, Andreo sen bruo grimpis sur la arbon kaj almetiĝis al unu el interspacoj en la foliaro.

La militistoj, demetinte la ĉemizojn kaj samajn paliĝintajn bluajn subĉemizojn, estis priverŝantaj sin per akvo ĉe la puto, antaŭ la ĥato. Juĝante laŭ la uniformo, tio estis oficiroj, sed en kiaj rangoj, Andreo elmalproksime distingi ne povis. Li serĉis per la okuloj la dorsosakon, sed ne trovis — verŝajne, ĝi estis enportita en la ĥaton.

Andreo tuj ekvidis la mastron — malfortikan mizeraspektan viron, nudpiedan, en malhelgriza pantalono kaj ĉemizo sen rimeno. Kun argila kruĉo en la mano li aperis el la kelo kaj, trairante sur la korto en la ĥaton, kriis al la hundo, kio, tamen, neniom efikis al ĝi.

La pli aĝa el la oficiroj estis mezalta, aĝa probable kvardek jarojn, fortika viro kun longa nazo sur rimarkebla, tute ronda vizaĝo kaj kun iomete mallongaj kruroj. La pli juna estis iom pli alta, maldika, aspektanta je dudek jaroj, kun helaj, kombitaj malantaŭen haroj.

Ili kun rimarkebla plezuro ĵetadis akvon al siaj vizaĝoj, frotadis la kolojn, la ŝultrojn, pri io nelaŭte konversaciante, — eĉ unu vorton Andreo ne distingis. La hundo — granda kaj longhara besto, ĉenita ĉe hundujo apud grenejeto, — de tempo al tempo bojadis, sed jam sen la antaŭa kolero, nur pro devo.

Ankoraŭfoje aperis la mastro, eniris en ŝedon kaj baldaŭ revenis, portante bovlon kun ovoj. La oficiroj post li foriris en la ĥaton, kaj Andreo komencis pririgardi la bieneton.

Malalta kaduka ĥato kun duonputrinta lata tegmento, malalta pordo kaj tri negrandaj fenestretoj sur la fasada flanko.

Apude troviĝis: kelo kun subfalinta enirejo, traba grenejo, ŝedo kun oblikviĝinta pordego, kaj malantaŭ ĝi — deko da malaltaj pomarboj.

Kaj la konstruaĵoj, kaj la barilo rimarkeble malheliĝis pro malnoveco, sur la tegmentoj abundis truoj; ĉio aspektis neprizorgata kaj mizera.

Dekstre je proksimume tricent metroj trans arboj videblis ankoraŭ unu bieneto, ĝuste el tie ŝajne aperis la oficiroj.

«Kiuj estas ili?.. Por kio venis?.. Kiajn rilatojn ili havas kun la mastro?..» — pensis Andreo; en la aspekto de la oficiroj, en ilia konduto estis, ŝajne, nenio, kio povus klarigi tiujn demandojn.

Pasis tuta duonhoro, el la ĥato neniu eliris, kaj li plu sidis sur la arbo. De la najbara bieneto aŭdiĝis nelaŭta kantado — malgaj-lamenta knabina voĉo: «Ho vi mia, ho vi mia koturnino...»

Soifo turmentadis lin, la manoj kaj la piedoj tute rigidiĝis. Dezirante ŝanĝi la pozon, li movis la piedon, putra branĉo rompiĝis, kaj Andreo preskaŭ falis — li apenaŭ sukcesis kapti per la sensenta, tremanta pro longa streĉo mano branĉon super la kapo. Li tuj senmoviĝis, sed la hundo aŭdis la krakon kaj ekbojegis raŭke kaj furioze.

Ĝi ne eksilentadis kaj ŝiriĝadis el la ĉeno en tiu direkto, kie sur la arbo sidis Andreo, eĉ kiam eliris la mastro. Li diris al ĝi ion, tamen ĝi plu bojadis kaj ŝiriĝadis.

Nur tiam Andreo komprenis, ke la vento blovas de li al la ĥato, ke la hundo ekflaris fremdulon kaj nun ne kvietiĝos. Ne sufiĉas nur, ke li estu malkovrita! Li ekvidis, kiel la mastro kliniĝis ĉe la hundejo, eble, intencante deigi la ĉenon. Andreo litere falis de sur la arbo kaj ĵetiĝis al la arbarrando en la direkto de Ŝiloviĉo...

### 14. Tamancev

Mi malŝparis ankoraŭ ĉirkaŭ horon, penante trovi la cigaredstumpon, tamen sensukcese.

Mi povis definitive diri, ke ne tre antaŭlonge, plej probable antaŭhieraŭ tage, ĉi tie estis du aŭ tri homoj, sidis, fumis kaj manĝetis. Kaj tio estis spertuloj, cetere tre singardaj. Sur la loko de sia estado ili ne lasis eĉ unu paperpecon, eĉ unu cigaredstumpon, eĉ unu spuron de manĝaĵo.

La kukumoj, evidentiĝintaj nemanĝeblaj, estis ĵetitaj malproksimen, trans la randon de la arbarkampeto, kaj la karbiĝinta alumeto estis ŝovita en densan muskon trans arbusto — trovi ilin sen skrupula priserĉo estis praktike neeble.

Tia antaŭzorgemo firmigis min en la penso, ke tiuj, kiuj estis ĉi tie, penis ne lasi spurojn, kaj des pli — kreis esperon, ke mi trafis al la loko de la eneteriĝo de la radiostacio. Kvankam de tiu arbarkampeto ĝis la erartriangulo[16], kiun observaj stacioj determinis ĉe radiobirado, estis ne malpli ol kilometro.

Laŭ mia kutimo, mi penis modeligi agojn de tiuj homoj kaj «instalis» radiostacion, supozinte, ke la sendilo troviĝis tie, kie estis alpremita la herbo. Ree demetinte la botojn, mi ĉirkaŭgrimpis arbojn sur la rando de la arbarkampeto okcidente kaj nord-okcidente de tiu loko, kun speciala atento pririgardante branĉojn ekde la plej malsupraj ĝis la pinto mem, sed ĉe tuta penado iajn spurojn de surĵetado de anteno mi ne trovis.

Sed se miaj supozoj estas eraraj kaj tiuj, kiuj antaŭhieraŭ estis ĉi tie, kunhavis nenian radiostacion? Mi staris nudpieda meze de la kampeto, instigante miajn cerbajn sinuojn al intensa agado.

Mi konsciis, ke el kukumoj, alumeto kaj alpremiteco sur herbo ankoraŭ ne eblas kudri peltmantelon. Dume ĉio ĉi estas nur faktetoj inter universaj sekretoj! Kaj la universo ja estas granda kaj senfina...

En medito mi haltigis la rigardon sur du altaj avelujoj kaj kverketo proksimume dek kvin paŝojn for de la alpremiteco. Sur ilin mi ne grimpis — ili ne eltenus, kaj ili kreskis flanke de la «disĵetita» de mi anteno.

Ne sen peno klinante ilin, mi komencis vice pririgardi ilin kaj sur la dua avelujo sur alto de proksimume kvar metroj en kaveto de forko de du supraj branĉoj mi ekvidis tion, kion mi serĉis: difekton de la ŝelo, freŝan spuron — kvazaŭ segadstrekon — oni surĵetis dratan antenon kun pezaĵo, kaj poste detiris.

En tia granda sovaĝa masivo per fortoj de nur tri homoj trovi en dua diurno la lokon de la eneteriĝo de la radiostacio estas kvazaŭ okultrovi kudrilon en fojnostako. Aŭ gajni cent mil per loteria bileto. Mense mi aplaŭdis min; pro ĝojo mi deziris frapi min al la femuroj kaj krii: «Mi estas la plej granda!»

Emocioj estas bona aĵo, sed la afero pli gravas. Elpreninte unu el la logfajfiloj, mi almetis ĝin al la buŝo kaj imite al voĉo de bonazia femalo, ekfajfis:

— Ti-uu-ti... Ti-uu-ti... Ti-uu-ti...

Atendinte duonminuton, mi ripetis la vokon, kaj tuj en malproksimo aŭdiĝis respondaj vokoj de masklo:

— Tii-tii-tiu-ti... Tii-tii-tiu-ti...

Niaj konvenciaj signaloj signifis proksimume: «Dezirindas via ĉeesto», «Mi iras» — akceptinte mian vokon, la kapitano jam moviĝis al mi tra la arbaro. Juĝante laŭ la sono, li troviĝis de mi proksimume je kilometro.

Dum li iris, mi daŭrigis serĉadon. Sub arbustoj ĉe eliro al la pado mi distingis sur la tero grajnojn de kampartabako kaj pistita pipro — oni priŝutis la spurojn — kaj ree notis singardecon kaj antaŭzorgemon de la homoj, estintaj ĉi tie. Mi rampadis kvarpiede en la laporiĉa herbo, elprenante la grajnojn; de tempo al tempo mi faradis signalojn per la logfajfilo, por ke la kapitano povu dum irado precizigi la direkton de sia moviĝo.

Pli frue ol Paŭĉjo, por mia plezuro, aperis veraj bonazioj: maljuna kaj du junaj maskloj, belaj, kun elegantaj cindrogrizaj vostoj. Transflugante de arbo al arbo, ili atingis la randon de la kampeto kaj, trovinte homon, momente malaperis.

Paŭĉjo eĉ ne penis kaŝi sian ĝojon. Ne dirante eĉ vorton, mi montris al li la alpremitecon, la alumeton kaj la kukumojn, kaj poste klinis la avelujon; li ekvidis la segadstrekon sur la ŝelo kaj ne retenis sin — brakumis min. Tio estis ne en liaj kutimoj, kaj mi aprezis tion.

— Nu, kaj plu? — flustre interesiĝis mi.

Ni pripalpis ĉion ĉirkaŭe, pririgardis arbustojn kaj ĉiujn padojn en radiuso de ne malpli ol kvincent metroj, tamen trovis nenion plian. Kvazaŭ tiuj, kiuj faris la elsendon, poste ne paŝis sur la tero, sed leviĝis en la aeron aŭ entute dissolviĝis. Teorie kvazaŭ ne estas eble ne lasi spurojn, sed tio estas nur teorio...

Mi sciis, ke jam hodiaŭ antaŭ la nokto en Moskvo oni ekscios, ke en tia kaj tia arbarmasivo, granda kaj netrairebla (tio estos nepre notita), ni trovis la lokon de la eneteriĝo de la radiostacio, kaj en la mesaĝo, probable, estos menciita ankaŭ mia familinomo. Tio, kompreneble, estas agrabla, nu, kaj kio plu?..

Esence, ekzistis deko da demandoj, kiujn ni devus nun respondi. Tamen al tri el ili, verŝajne, la ĉefaj, ni ne povus diri ion konkretan:

de kie venis kaj laŭ kiu vojo foriris tiuj, kiuj faris la elsendon?

kiom da homoj estis ĉi tie (du aŭ tri?) kaj, ĉefe, kiuj ili estas?

de kie kaj kiu povus vidi ilin dum aliro al la arbaro?

Lacaj kaj malsataj, ni estis silente revenantaj vespere al Ŝiloviĉo. Ni estis puraj antaŭ la estroj kaj antaŭ Moskvo — kiel anĝeloj. Sed da utilo en tio dume estis — nulo kaj pulo!

### 15. Necesos ilin determini...

Ne ĝisirinte Ŝiloviĉon, Andreo turnis sin de la arbarrando maldekstren, kie super bosketo estis leviĝanta malpeza fumeto. Baldaŭ tra arbustaro li distingis kaŝitan arbarkampeton, nigriĝintan kaldronon super lignofajro kaj la fortikan figuron de Ĥiĵnjak kun supĉerpilo en la mano. Sur la herbo apud la lignofajro prete staris puraj aluminiaj bovloj. Nek Aleĥin, nek Tamancev ankoraŭ ĉeestis, kaj Andreon tio tre afliktis.

Forirante de la bieneto, li hastis ĉi tien, por sciigi pri la oficiroj, kaj poste, kiel li esperis, ĉio estus farata laŭ bontrovo de Aleĥin aŭ Tamancev. Andreo mem ĉe tuta deziro ne povis determini, kiomgrade tiuj oficiroj prezentas intereson kaj ĉu necesas okupiĝi pri ili. Tamen Aleĥin kaj Tamancev ankoraŭ ne revenis, kaj rezultis ĝena situacio.

Preninte en la aŭto binoklon, Andreo eliris tra arbustoj al kamporando kaj kuŝiĝis sub avelujo. Rekte antaŭ li per larĝa strio sterniĝis neprisemita kampo, dekstre videblis ŝoseo, maldekstre — la arbarrando.

Sur la ŝoseo de tempo al tempo preterveturadis aŭtoj, ŝarĝitaj per municioj, kestoj kaj sakoj kun nutraĵoj. Obtuzmuzela traktoro malrapide trenis grandampleksan artilerian kanonon; poste de Lido al la nord-okcidento treniĝis pafista regimento.

Kuŝante sub arbusto, Andreo per la binoklo pririgardadis la soldatojn, moviĝantajn laŭ la ŝoseo. En plena batala ekipaĵo, ĉirkaŭpendigitaj per mitraletoj, malgrandaj sapeistaj fosiletoj, zonaj sakoj kaj kun dorsosakoj malantaŭ la dorsoj, ili paŝadis roto post roto, per kolono el kvar kolumnoj, egalmezure kaj nehaste.

Kie ili estos post semajno?.. Trans Mariampolo, ĉe Ŝaŭlajo, aŭ eble, apud Suvalko?..

Andreo rememoris la karan gvardian regimenton, en kiu li tramilitis ĉirkaŭ jaron kaj kie li konis preskaŭ ĉiujn oficirojn, multajn serĝentojn, soldatojn; rememoris la batalantojn de sia plotono. Kie ili estas nun?..

«Nun nur iri kaj iri... Al la Okcidento!.. Sed kion mi faras ĉi tie? Serĉas kaj kolektas cigaredstumpojn...»

Angora tristo ekregis Andreon. La lasta ĉaro de la regimenta trajno kaŝiĝis trans la vojturno, kaj la ŝoseo provizore malpleniĝis, kaj Andreo en malgaja rigidiĝo plu kuŝis, mallevinte la binoklon kaj direktinte la okulojn for...

Li rekonsciiĝis, aŭdinte sur la arbarkampeto voĉojn de Aleĥin kaj Tamancev, kaj retrorigardis. Tamancev estis aliranta al la lignofajro per rapidaj risortaj paŝoj tiel facile kaj vigle, kvazaŭ li dum la tuta tago dormis ie proksime kaj, ĵus vekiĝinte, estis hastanta al vespermanĝo. Andreo pensis, ke Tamancev nun aŭ post la tagmanĝo ankoraŭ nepre dum ne malpli ol duonhoro trejniĝos pri perforta retenado, pri «balancado de pendolo», pri diversaj saltoj, fintoj kaj transkuroj, ĝis tria ŝvito ellaborados suplecon[17], kaj Andreo kun speciala forto eksentis sian neplenvalorecon.

Necesis leviĝi kaj aliri. Liberigante la rigidiĝintan manon, Andreo turniĝis sur flankon kaj ĉe tio nevole movis la rigardon maldekstren. Tra la kampo de la arbaro al la ŝoseo, je ĉirkaŭ ducent paŝoj for de Andreo, estis irantaj du homoj. Andreo aŭtomate alportis la binoklon al la okuloj kaj rigidiĝis pro neatenditeco, kaj en la sekva momento deŝoviĝis malantaŭ la avelujon: tio estis ĝuste tiuj oficiroj, kiujn li vidis antaŭ horo en la bieneto ĉe la arbarrando. Ĉe tio — li tuj rimarkis tion — ili ne kunhavis la dorsosakon!

— K-kamarado k-kapitano, ĉi tien! — turniĝinte, emocie vokis Andreo. — U-urĝe!

Aleĥin aliris kaj, preninte la etenditan al li binoklon, ekstaris malantaŭ la arbusto apud Andreo; tuj ĉi tie aperis Tamancev.

La oficiroj kun kunmetitaj kapotoj en la manoj estis irantaj tra la kampo, interparolante pri io. Andreo haste rakontis, kiel li ekvidis ilin en la bieneto, kiel ekbojis la hundo kaj li estis devigita retiriĝi. Trifoje li menciis pri la dorsosako.

— Kiu do aliras al hundo de subventa flanko?! Ŝlemilo!.. — kraĉis Tamancev. — Ili eliros al la ŝoseo kaj signalos por petveturo, — supozis li, transpaŝante inter avelujoj kaj singarde deklinante branĉon per la mano.

En tiu momento la irinta maldekstre larĝŝultra kapitano turnis sian rondan vizaĝon al la vilaĝo, kaj tiam Aleĥin per la binoklo, kaj Tamancev per siaj malproksimvidaj okuloj sukcesis distingi ĝin.

— Mi lin, ŝajne, vidis en Lido, — malcerte eldiris Aleĥin.

— Mi preferus neniam ilin vidi! — kun emocio diris Tamancev. — Mi manĝi deziras, ĉu vi komprenas, manĝegi! Kaj nun necesos ilin determini!

Li estis prava. Aleĥin silente rigardis en la binoklon. La oficiroj troviĝis jam je ĉirkaŭ kvindek metroj for de la ŝoseo.

— Kion ni pensas?! — pufigante la naztruojn, malpacience kaj malkontente ekkriis Tamancev. — Necesas veturi post ili!

Elirinte al la ŝoseo, la oficiroj transsaltis la ĉevojan fosaĵon kaj ekstaris sur la plej proksima al la kontraŭspionoj vojrando, laŭ ĉio, intencante kapti aŭton por petveturo. Observante ilin per la binoklo, Aleĥin dum ankoraŭ kelkaj sekundoj silentis.

— En la aŭton! — finfine ordonis li. — Ni veturas.

Tamancev kaj Andreo ĵetiĝis tra arubstaro al la kamioneto. Ĥiĵnjak, nenion konjektante, kun la supĉerpilo en la manoj staris ĉe la lignofajro kaj zumis ion nelaŭte.

— Pretas, — ne turniĝante, sciigis li.

— Motoron! — komandis Tamancev. — Ni ekveturas!

Mallevinte la malantaŭan mureton, li kaj Andreo estis haste enĵetantaj la aĵojn en la kargujon. Ĥiĵnjak dum ioma tempo rigardis sen kompreno, poste alkuris al la aŭto, startigis la motoron kaj, rapide reveninte, embarase ekstaris ĉe la lignofajro. Tamancev, forpuŝinte lin, kaptis la kaldronon kaj per decida movo elverŝis la tutan grasan fumantan likvaĵon sur la fajron.

— Buljono!

— Al diablo! — sakris Tamancev, surverŝante la lignofajron per akvo. — Sur la lokojn!

Glitante inter arbustoj, li ĵetiĝis al la kamporando — post duonminuto elkuris kaj sciigis al Andreo:

— Ili sidiĝis en aŭton! «ZIS» I 1-72-15...

Post li el la avelejo elsaltis Aleĥin. Tamancev kaj Andreo kvazaŭ laŭ komando samtempe ekgrimpis en la kargujon.

— Vi restos! — ordonis al Tamancev la kapitano. — Pririgardu la spurvojon: sur plugejo devas esti bonaj premsignoj... Komunikado en la urbo — tra la militpolica komandanto...

Li ensaltis en la stirejon, kriinte al Ĥiĵnjak:

— Al Lido!

### 16. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

Speciala mesaĝo

Hodiaŭ, la 15.08.44, ĉe mateniĝo operaca armea grupo de la kontraŭspiona departemento de la armeo kaŝe ĉirkaŭis bieneton Zalesko (je 18 km sudokcidente de la urbo Lido) cele de konfisko de malleĝa radiostacio de la AK kaj aresto de tenantoj de la sendilo Vitoldo Świątkowski kaj Janina Świątkowska, malkaŝitaj de ni laŭ ligoj kun la taĉmento de „Ragner“.

Ĉe apero de niaj oficiroj (kun preteksto de aĉeto de lakto) Świątkowski-oj kune kun tria AK-ano Józef Nowak, kiu kvazaŭ estis membro de la sama kun ili terorista, tiel nomata „likvida“ grupo, ŝlosis sin en la domo, neniigante kompromitantajn pruvobjektojn, kaj poste faris furiozan reziston. Rezulte Świątkowska kaj Nowak estis mortigitaj, kaj Świątkowski eksplodigis sin per kontraŭtanka grenado.

En ruinoj de la domo estis trovitaj: du forte difektitaj kaj bruligitaj radiostacioj — aparato de angla produktado de tipo AP-4 de la 1943-a jaro kaj kurtonda ricevilo de tipo KS-1. En frakasita spegulo-kaŝejo estis trovitaj malnovaj kodaj tabeloj kaj du nekomencitaj ĵurnaloj por fiksado de informoj pri komunikado (voksignoj, ondoj, aŭdebleco) kaj kvanto de ricevitaj kaj senditaj korespondaĵoj.

Plej grandan parton de dokumentoj Świątkowski-oj kaj Nowak sukcesis neniigi. Kolekti tutecan cindron por restarigo de la teksto ne estis eble.

Dum elfosado ĉe la malantaŭa muro de la grentenejo estis trovita kaŝejo, el kiu de ni estis elprenitaj: kesto kun radiopecoj kaj rezervaj piloj por radiostacioj kaj tri kompletoj de sovetia milita uniformo, el ili unu oficira, kun makuloj de sango sur la brusto kaj la dekstra ŝultro.

Laŭ posedataj de ni kontrolitaj informoj, la 12-an kaj 13-an de aŭgusto Świątkowski-oj forestis, kaj ilia domo estis malplena. Ne ekskludeblas ĉeesto de Świątkowski-oj la 13-an de aŭgusto en la horo de la radioseanco de la sendilo kun voksigno KAO en la regiono de la Ŝiloviĉa arbaro, troviĝanta en la zono de agado de la taĉmento de „Ragner“, nur je tridek kilometroj de ilia hejma bieneto Zalesko.

Pontrjagin».

#### Noto per «AF»

«Al Pontrjagin

Uzu ĉiujn rimedojn por determini, kie troviĝis Świątkowski-oj la 13-an kaj 7-an de aŭgusto de la kuranta jaro en la dua duono de la tago.

Specialan intereson por ni prezentas informoj pri radioĉifro, kiun ili povis uzi, kaj ankaŭ reĝimo kaj ajnaj detaloj de radioelsendo.

Jegorov».

### 17. Al Lido!

Kiam Ĥiĵnjak tra strateto elveturis sur la ŝoseon, la trituna «ZIS», sur kiun sidiĝis la du oficiroj, jam malaperis el la vidkampo.

La nadlo de la rapidometro de la kamioneto estis tremanta inter ciferoj «40» kaj «50»: rapido por ŝtonpavimo nemalgranda, sed, kiel ŝajnis nun al Andreo, tamen nesufiĉa.

Aleĥin retrokliniĝis en la angulon de la stirejo kaj, ĉirkaŭvolvinte la binoklon per tuko, alpremis ĝin al la okuloj. Ĉe sekva vilaĝo li sukcesis bone distingi la veturantan fore antaŭe «ZIS»-on.

Tio estis trivita trituna kamiono kun malforte distingebla sur la malantaŭa muro numero I 1-72-15. Krom la juna oficiro (la rondvizaĝa kapitano eksidis en la stirejon), en la kargujo de la aŭto estis veturantaj ĉirkaŭ sep civiluloj, juĝante laŭ la vesto, kamparanoj, kaj du soldatoj. Peco de la malantaŭa muro ĉe la maldekstra flanko supre estis elrompita: «Rimarkebla aŭto!»

Baldaŭ ĉe unu el vilaĝoj la «ZIS» haltis; estis videble, kiel la kampuloj demetas sakojn de la aŭto, kaj poste, amasiĝinte ĉe la stirejo, pagas al la ŝoforo. Ĥiĵnjak, por konservi distancon, estis devigita bremsi, kaj tuj kolono da «Studebaker»-oj, ĉirkaŭ dek aŭtomobiloj, devancis la «GAZ»-on kaj ekveturis antaŭ ĝi. Tio neniel konvenis al la kontraŭspionoj: inter la kamioneto kaj la «ZIS» kun rompita muro devis esti — por kaŝo — ne pli ol du-tri aŭtoj.

— Devancu! — ordonis Aleĥin.

Ĥiĵnjak laŭvice devancis kelkajn kamionojn; antaŭ la «GAZ» nun ruliĝis kurta «Willys». Ĥiĵnjak per hupo trifoje petis ĝin moviĝi dekstren, tamen la ŝoforo de la «Willys» plu veturis kiel antaŭe. La vojo, priplantita ambaŭflanke per arboj, estis sufiĉe mallarĝa, kio malfaciligadis devancon, kaj en tiu situacio faris ĝin tute neebla. Sed tamen, elektinte oportunan momenton, Ĥiĵnjak kontraŭ ĉiuj reguloj komencis devancon ĉe la dekstra flanko kaj atingis la «Willys»-on; dum iu momento la aŭtoj estis kurantaj apude flanko ĉe flanko. Sidanta apud la ŝoforo liphara majoro-tankisto ion indigne kriis kaj minacis al Ĥiĵnjak per la pugno. Ĥiĵnjak ne atentis tion, sed la «Willys» elsaltis antaŭen, kaj la ŝoforo, evidente laŭ ordono de la majoro ne cedante la vojon, ree estis rulanta sur la mezo mem. Tra la malantaŭa vitro de la stirejo Andreo vidis, kiel Ĥiĵnjak, ekscitite svingante la manon, diras ion al Aleĥin. Kiel plej multaj spertaj ŝoforoj, Ĥiĵnjak malŝategis rapidan veturadon, kaj des pli vetkuron sur malglata vojo; ordinare trankvila kaj iom flegma, li en tiaj okazoj, ardiĝante, perdadis sinregadon kaj insultegadis.

Ĝis Lido restis kvar kilometroj.

Antaŭe sur fervojpasejo relvojgardistino, dikmalalta virino en senkoloriĝinta indiena kaptuko kaj malnovaj botoj, estis mallevanta striitan barieron.

La «Willys» impetis kaj traglitis sub la stango, kiu plu estis malleviĝanta. Ĥiĵnjak kaj Aleĥin ekkriis el la stirejo ĥore — la virino turniĝis, ŝi havis ruĝan, kun tre helaj brovoj, dormeman vizaĝon. Aleĥin elpafiĝis el la aŭto, elŝirinte de ŝi la ŝnuron, puŝis la barieron supren, kaj sub surdige alarma sirensignalo de lokomotivo la kamioneto, saltinte sur la reloj, transiris la relvojon.

Fore antaŭe ekvidiĝis prilumitaj de nehela vespera suno antaŭurboj de Lido.

Ĥiĵnjak rapide atingis la «Willys»-on kaj ree komencis hupi; la kurta aŭteto, plu ne hastante, estis obstine veturanta en la mezo mem. La vojo iĝis pli larĝa, kaj Ĥiĵnjak, decidiĝinte, neatendite abrupte akcelis kaj laŭ la vojrando mem, apenaŭ ne falinte en la ĉevojan fosaĵon, preskaŭ tuŝe antaŭiĝis al la «Willys».

Nun al li nenio malhelpis, kaj li pelis la aŭton plenrapide. Antaŭ la kamioneto estis kurantaj ŝarĝaŭtoj, antaŭ ili de tempo al tempo videblis la «ZIS» I 1-72-15; en la kargujo sur benko ĉe la stirejo mem profile al la kontraŭspionoj sidis la juna helhara oficiro.

En kontrolejo ĉe enveturo en la urbon ĉe ambaŭ flankoj de la bariero amasiĝis tri dekoj da aŭtoj. Junaj trafikpolicistinoj estis kontrolantaj veturdokumentojn de ŝoforoj kaj tralasantaj aŭtojn vice el unu kaj el la alia flanko. La kamioneto haltis, inter ĝi kaj la «ZIS» kun rompita muro estis ses kamionoj. Ĥiĵnjak tuj eliris kaj ekiris ĉirkaŭ sia aŭto, pririgardante kaj prifrapante la pneŭmatikojn per la piedo; Aleĥin, desaltinte sur la vojrandon, estis observanta, kio okazas antaŭe.

El la alveturinta «Willys» kun minaca aspekto eliris la liphara majoro; li estis ankoraŭ juna, ĉirkaŭ dudek ses jarojn.

Frapetante sin per vergo al la krurumo de la kromitleda boto, li potence kaj malpacience kriis al Ĥiĵnjak:

— Serĝento, al mi!..

Ĥiĵnjak ĵetis demandan rigardon al Aleĥin.

— Eksidu al la stirilo, — ordonis Aleĥin, kaj Ĥiĵnjak, klininte la kapon, enŝoviĝis en la stirejon.

— Kapitano, venu ĉi tien! — tute ruĝa pro furiozo, ekkriis la majoro.

Aleĥin aliris kaj salutis.

— Kiel vi permesas al vi... — sufokiĝante, eldiris la majoro, — devanci leĝeran aŭton... de pli alta rangulo!..

Aleĥin senvorte elprenis kaj montris al li sian ofican legitimilon, pli ĝuste, ties kovrilon kun bosita skribo «Kontraŭspiona servo...».

— Sed mi ja ne sciis, — prononcis la majoro konfuze. — Kredu, kamarado kapitano, mi ne sciis...

— Kaj vi eĉ ne devis scii, — duonvoĉe rimarkigis Aleĥin. — Ekzistas trafikreguloj, devigaj por ĉiuj, kaj necesas ilin plenumi...

Salute almetinte la manon al la viziero, li ekiris antaŭen kaj atingis la kamioneton — la aŭtoj malrapide unu post alia estis moviĝantaj al la bariero.

— Ili foriros... k-kamarado kapitano! — ne eltenis Andreo.

— Ne leviĝu en la kargujo, — ordonis al li Aleĥin kaj rapide direktis sin al la ligna budo de la kontrolejo; li konsciis, ke, ĝis oni kontrolos ses antaŭajn kamionojn, la «ZIS» estos jam malproksime.

Andreo ekvidis, kiel Aleĥin eniris en la malfermitan pordon. Post kelkaj sekundoj al la ŝoforo de la «ZIS», kiun ili gvatis, oni kontrolis la dokumentojn, kaj la aŭto ekiris for de la bariero.

— Turnu maldekstren! — ordonis Andreo al Ĥiĵnjak. — Tuj!

Ĥiĵnjak elveturis maldekstren kaj elturniĝis impete traiĝi al la bariero, sed jam ekmoviĝis vica aŭto, kaj li devis bremsi, sukcesinte, tamen, lastmomente turni dekstren tiel, ke la kamioneto ekstaris diagonale, barinte la vojon. Serĝento-trafikpolicistino kun sunbruna, pro kolero malbeliĝinta vizaĝo, svingante flageton, ĵetiĝis al la kamioneto.

— Kien?! Kien vi ruliĝas?! — per raŭkiĝinta voĉo kriis ŝi.

Kaj antaŭe kaj malantaŭe oni furioze hupis; aŭdiĝis insultaj krioj de indignantaj ŝoforoj. Ĥiĵnjak, malfermetinte la pordeton, metis la piedon sur la piedbreton kaj, ne demetante la manon de sur la stirrada krucaĵo, elŝoviĝis el la stirejo, ĉirkaŭrigardante. En tiu kriza minuto aperis Tamancev — li ĵus alveturis sur preterpasanta aŭto. Pri nenio demandante, li ĉirkaŭkuris la kamioneton kaj ĵetiĝis al renkonta aŭto.

— Reen!.. Reen moviĝu! — farinte ferocan vizaĝon, per tondra voĉo kriegis li al la ŝoforo kaj arogante prezentis sin: — Milita trafikpolico!.. Kion vi faras?! Reen moviĝu!..

Variolmarkita ĉefserĝento, la ŝoforo de la renkonta «ZIS», iom konsterniĝinte pro tia premo, komencis senkulpigi sin, sed Tamancev, malferminte la pordeton de la stirejo, decide flankenigis lin kaj, mem sidiĝinte al la stirilo, lerte forrulis la aŭton malantaŭen kaj dekstren, al la ĉevoja fosaĵo mem.

Tiutempe la trafikpolicistino, ekstarinte antaŭ la kamioneto, estis skoldanta Ĥiĵnjak-on, senduban kulpulon de la ŝtopiĝo, krome ne dezirantan moviĝi malantaŭen, trans la vojrandon, sur la arestan placeton, kiel ŝi postulis.

— Ne bruu! Mi ne havas retroiron! Komprenu, ne havas! — per peteganta baso estis ĵuranta Ĥiĵnjak, per malpura ĉifono viŝante ŝviton de la vizaĝo. — Nu, ne kriu. Ni tuj disveturos.. Kaj por kio oni virinojn al milito prenas?! Pu, diablo! — en kolero kraĉis li.

El la lignotabula budo al la bariero jam hastis Aleĥin kaj masivkorpa, kolera estrino de la kontrolejo.

— Tralasu ilin! — finmaĉante dum irado, kriis ŝi al la trafikpolicistino.

...Rapidi ĝis la vojturno kaj, preskaŭ ne malgrandigante la rapidon, turniĝi dekstren, kien malaperis la «ZIS», estis por Ĥiĵnjak afero de unu minuto, sed antaŭe... antaŭe videblis neniu aŭto...

— Rekten! — ordonis Aleĥin.

La kamioneto trakuris laŭ la strato kelkajn kvartalojn, kaj jen sur unu el stratkruciĝoj sur paralela strateto traglitis «ZIS» kun militistoj en la kargujo. Ĥiĵnjak bremsis tiel, ke Andreo kaj Tamancev estis forte alpremitaj al la antaŭa muro, kaj tuj komencis turni la aŭton malantaŭen, sed Tamancev, transkliniĝinte en la stirejon, kriis:

— Tio estas alia aŭto!

La kamioneto haltis; Aleĥin eliris sur la piedbreton, ŝvitaj roseroj brilis sur lia frunto.

— N-ni t-turniĝu maldekstren, — konsilis Andreo nedecideme, — t-trairu malantaŭen, preter la bazaro kaj al la s-stacio.

— Niaj armeaj botoj, — diris al Aleĥin Tamancev, — kvardek unua kaj kvardek dua mezuroj, amasa produkto, larĝa modelilo... Uzitaj, kun esprimitaj individuaj trajtoj... Kun tiuj premsignoj, kiuj estis ĉe la fonto, certe, estas nenio komuna... Sed determini ilin ni tutegale devos, — celante la oficirojn, rimarkis li. — Oni de ni postulos!.. Kaj kio koncernas la aŭton, mi opinias, ke la «ZIS» estas de la fronta proviantejo. Ĉu vi scias, apud la stacio estas ĉirkaŭbaritaj staploj?

— Ankaŭ mi pensas, ke la «ziseto» estas de la proviantejo, — ne tute certe konfirmis Ĥiĵnjak.

— Kial do vi antaŭe silentis?

— Mi ne povas garantii. Kaj vi ja la homojn bezonas, sed ne la aŭton, — diris Ĥiĵnjak komprene. — Kaj ili, eble, eliros, kaj tiam...

— Returnu malantaŭen! Al la proviantejo!

### 18. En la fronta proviantejo

Tuj kiam la aŭto aliris al la teritorio de la proviantejo, Tamancev ankoraŭ dum veturado transsaltis la muron de la kargujo kaj, dum Aleĥin, elirinte el la aŭto, estis interparolanta ĉe la enveturejo kun la gardostaranto, traglitis en la pordegon.

Sur granda glata placeto sub gumtoloj, en staploj de kestoj, bareloj kaj sakoj estis metitaj diversaj provizoj. Ĉiuj ĉirkaŭe estis en moviĝo: ŝoforoj kaj tenistoj, tiuj maltrankvilaj duonmilitistaj homoj, pli ol iu ajn plenaj de konscio de propra valoro kaj neceso en milito, ricevantoj el trupunuoj kaj soldatoj en malpurigitaj per faruno uniformaj ĉemizoj, kiuj portadis kestojn kaj sakojn sur la pesilon, ŝarĝadis en aŭtomobilojn. En la dekstra angulo, ĉe pikdrata barilo, kun malamika streĉita atento estis rigardanta per la paftubo al la ĉielo kontraŭaviada kanono.

Apud staplo da sakoj kun faruno, ĉe vico de aŭtoj, atendantaj ŝarĝadon, Aleĥin trovis la tenejestron, maljunan majoron, dikan, kun granda elstaranta ventro, tamen rare moviĝeman kaj energian. Eksciinte, ke Aleĥin estas el la kontraŭspiona servo, li, lasinte la aferojn, kondukis lin en vastan terkabanon, kie lokiĝis la stabo de la tenejo, petis du serĝentojn-skribistojn eliri kaj nur tiam, eksidinte mem kaj sidiginte Aleĥin-on, demandis, kio lin interesas.

— Ĉu «ZIS» I 1-72-15 estas via aŭto?

— I 1-72-15?.. Mia. Sed kio okazis?

— Dume nenio, — trankviligis Aleĥin. — Ĝi ĵus revenis el flanko de Alituso: evidente, el Mariampolo aŭ Kaŭno. Ĝi havas malantaŭe elrompitan pecon de muro.

— Al Mariampolo iris aŭto. Kiu — mi ne povas diri precize. Kaj pri la muro mi ne scias: pri transportiloj administras mia viculo... Ni tuj ekscios, — promesis la majoro kaj leviĝis.

— Kaj ĉu la ŝoforon vi konas?

— I 1-72-15?.. Boriskin... Sincere dirante, mi malmulte lin konas. Li ĉe ni estas nelonge, dum ne pli ol du monatoj... Sed nenion malbonan mi povas diri. Ŝoforo kiel ŝoforo.

— Mi dezirus konversacii kun li. Kaj rigardi registrolibron de personaro. Sed nur sen bruo, — petis Aleĥin.

— Mi komprenas.

Elirinte el la terkabano, la majoro diris ion al unu el la skribistoj, poste revenis kaj, laŭ armea kutimo demandinte Aleĥin-on, ĉu tiu deziras manĝi, senvorte komencis fosi en malnova oficeja ŝranko. Li evidente estis nescivolema, ne faradis troajn demandojn; en ĉiuj liaj agoj senteblis trankvila aferemo, kaj Aleĥin ne povis ne aprezi tion.

Al la pordo oni frapis.

— Eniru!

— Kamarado majoro, ĉefsoldato Boriskin laŭ via ordono alvenis...

Aleĥin ekvidis antaŭ si nealtan maldikan blondulon kun malhelaj ruzetaj okuloj sur la pala nelavita vizaĝo. Sur Boriskin estis malpura, oleita sakpantalono kaj uniforma ĉemizo kun soldataj epoletoj, kaj sur la piedoj estis malnovaj kromitledaj botoj kun rufiĝintaj krurumoj; li rapide movis la rigardon de la majoro al la nekonata kapitano kaj, evidente ne atendante por si ion bonan, tuj streĉiĝis.

— Sidiĝu, — proponis la majoro.

— Ne gravas... mi staros. — Boriskin ree ĵetis rapidan rigardon al Aleĥin.

— Vi kiam la muron rompis?

— En la pasinta nokto ĉe malŝarĝado. Mi ne kulpas! «Studer» per retroiro estis returniĝanta kaj batis. Kaj mi nenion faris. Mi raportis al la teĥnika asistanto...

— Bone. Mi kontrolos... Jen kapitano deziras konversacii kun vi. — La majoro kapmontris al Aleĥin.

— Pri kio? — mallarĝigis la okulojn Boriskin.

— Vi ekscios, — diris la majoro kaj, kliniĝinte al la orelo de Aleĥin, flustre demandis: — Ĉu mi foriru?

— Kial? Restu... Eksidu, ĉefsoldato, — proponis Aleĥin, kaj Boriskin sidiĝis sur tabureto je tri paŝoj de la tablo.

Aleĥin kiel eble plej senĝene faris al li kelkajn ĝeneralajn demandojn: kie li naskiĝis, kiun el parencoj li havas, de kiu tempo li estas en la armeo, ĉu li kontentas pri sia servado en la trupunuo, ĉu multe li devas veturi, kien kaj kun kia kargo.

Boriskin respondadis nehaste kaj sufiĉe lakone, kun ia streĉiteco pripensante ĉiun vorton kaj evitante ĉe tio rigardi al la okuloj de Aleĥin.

— Ĉu hodiaŭ vi veturis ien?

— Mi veturis... Al Mariampolo. Sakojn veturigis... Jen la vojdokumento. — Boriskin kun preteco elprenis el la ĉemiza poŝo kvaroble falditan ĉifitan paperfolion kaj, malfaldinte, metis ĝin sur la tabon antaŭ Aleĥin.

— Kaj kiu ankoraŭ veturis hodiaŭ sur via aŭto?

— Kiel — kiu? Neniu.

— Eble, vi petveturigis iun?

— Ne! Ĉe ni tio estas malpermesita. Provianta aŭto! Nur eble kiam mi veturas malplena, mi povas veturigi oficiron, sed nur nian, el la estraro. Sed civilulojn neniuokaze!.. Pri tio estas atento...

Li parolis tiel konvinke, ke eblus kredi lin. Eblus, se Aleĥin per siaj propraj okuloj ne vidus, kiel Boriskin veturigis en la aŭto homojn kaj ricevis monon de kampuloj.

Majoro tiutempe trovis en la ŝranko grandan kajeron en kartona kovrilo, ekstarinte dorse al Boriskin, malfermis ĝin sur la tablo, foliumis kaj legis ion tian, pro kio en lia vizaĝo esprimiĝis miro. Farinte ian markostrekon, li alŝovis la kajeron al Aleĥin; la kapitano jam divenis, ke tio estas oficiala dokumento numero kvar — registrolibro de personaro.

Plu konversaciante kun Boriskin, Aleĥin legis: «... Ŝoforo... ĉefsoldato... Boriskin Sergeo Aleksandroviĉ, nask. 1912, senpartia... klero 4 klasoj, en kaptiteco kaj okupacio ne estis... En 1936 kondamnita laŭ art. 162[18] par. „d“ al 5 jaroj... Dekoracioj: medaloj „Pro batalaj meritoj“ kaj „Pro defendado de Moskvo“».

La noton pri la kondamno la majoro markis flanke per krajono. Kiam Aleĥin, trarigardinte la registraĵon pri Boriskin, ĵetis rigardon al la majoro, tiu, skuinte la pezan ventron, komprene suspiris.

— Do, hodiaŭ vi neniun petveturigis? — daŭrigis Aleĥin.

— Ne!

— Neniun dum la tuta vojo?.. Rememoru pli bone.

— Kion do rememori, — ofendiĝeme diris Boriskin. — Mi sola veturis — por kio mi mensogu?

...Kion oni deziras de li, li ne povis kompreni, sed unue supozis tute alian aferon.

Jam dum kelkaj jaroj li ĝenerale estis honesta, sed hodiaŭ ĉe mateniĝo antaŭ la veturo al Mariampolo li misfortune ne detenis sin kaj, kiam la tenisto forturniĝis, ŝovis en la kargujon sub sakojn skatolon da usona kubsukero. Faris tion li ne pro tio, ke li havis emon ŝteli aŭ drinki (havante stomakan malsanon, li drinkadis malofte kaj malmulte), sed simple tial, ke tiu tenisto, kun ŝoforoj kaj soldatoj senkaŭze malĝentila, antaŭ estroj flatadis, havis famon de donĵuano, ofte drinkis kaj dandis en oficira uniformo — unuvorte, prosperis. Kaj da sukero li havis kelkajn vagonojn, sekve, laŭ opinio de Boriskin, li ne povis ne ŝteladi.

Kaj jen sufiĉis post tiomaj jaroj da honesta vivo ŝteli, kaj oni lin kaptis! — tiel li decidis, kiam oni vokis lin al la tenejestro; li estis certa, ke Aleĥin estas el la milita prokurorejo. Li kaptiĝis! Kaj kiel tio povis okazi?.. Lin neniu vidis, pri tio li ne dubis, kaj la sukero estis vendita al akaparistoj en Mariampolo, kaj restintaj ducent gramoj, ĉirkaŭvolvitaj per ĉifono, estis kviete kuŝantaj en la stirejo sub la benko. Kaj kiel ili eksciis, li eĉ ne povis elpensi, same kiel ne povis kompreni, kian rilaton al la ŝtelo de sukero havas demandoj de tiu kapitano; Aleĥin ŝajnis al li terura ruzegulo: «El malproksime aliras!»

Petveturigi pasaĝerojn sur la vojo estis malpermesite, kaj preni pro tio monon des pli — oni tute ne laŭdis pro tio, — kaj Boriskin ĉion neadis, tuj decidinte, ke konfesi ne indas. Kaj, komencinte mensogi, li mensogadis plu. Kaj la ĝentileco de Aleĥin, tiu ĝentileco, da kiu al Boriskin en la vivo trafadis nur mizeraj eroj, eĉ pli timigadis lin.

Kaj Aleĥin penis klarigi por si, kial Boriskin mensogas — kun kia celo? Li de la komenco mem supozis, ke la nekonataj oficiroj estis hazardaj pasaĝeroj de la aŭto I 1-72-15, kaj Boriskin interesis Aleĥin-on nur kiel fonto de almenaŭ iaj informoj pri tiuj oficiroj por ilia plua serĉado.

Aleĥin dum ankoraŭ dek minutoj batalis kun Boriskin, kaj tiu obstine mensogadis, ĝis komencis kompreni, ke la afero estas ne en la sukero, sed en io alia, kaj ĉar li sin ne sentis kulpa pri io grava krom tio, li iom post iom trankviliĝis kaj iĝis iom pli sincera. Tamen konfesi mensogon estis ne tiel facile.

— Aŭskultu, Boriskin. — Aleĥin leviĝis kaj, ridetante, aliris al la ŝoforo. — Jen vi asertas, ke vi hodiaŭ neniun veturigis. Ĉu tiel?.. — gaje demandis li, observante vizaĝesprimon de Boriskin. — Tiel!.. Tamen antaŭ ne pli ol duonhoro ĉi tie, en la urbo, el via aŭto eliris du oficiroj...

Boriskin ekrigardis al Aleĥin, kvazaŭ rememorante, zorgeme kuntiris la brovojn kaj mordis la lipon, poste direktis la okulojn al la tero kaj, gratante la nukon kaj penante kaŝi ioman konfuziĝon, eldiris:

— Atendu, atendu... Aĥ jes! — subite ĝoje ekkriis li, leviĝante, kaj faciligite ekridetis. — Ĝuste! Mi tute forgesis!.. Sur la vojo petis du homoj, kaj mi ilin veturigis. Kaj kio en tio estas malbona? Ĉu ili perpiede iru?

— Perpiede estas iom enue, — konsentis Aleĥin, regalante per cigaredo la gajiĝintan Boriskin-on kaj ekfumante mem, — ĉu bonaj konatoj?

— Ne. Mi ilin ne konas!.. Je dio, kamarado kapitano, — almetinte la manon al la brusto kaj rigardante en la okulojn de Aleĥin, ĵuris Boriskin. — Ili petis, kaj mi prenis. Kompatis!..

— Kiuj ili estas kaj de kie, ĉu ili ne diris?

— Ne. Kaj mi ja ne demandis: mi tion ne bezonas. Mi eligis ilin apud la militpolicejo — vi ja vidis... Unu estas kapitano, jam aĝa, kalva. Tia ĝentila, donis al mi ĵurnalojn por fumi. — Boriskin ekserĉis per la manoj en la poŝoj kaj, subridante, interesiĝis: — Ĉu ili faris ion malbonan?.. Kaj la dua estis juna, leŭtenanto; li ankoraŭ maldekstre havis oran denton... Pro tiu kompato estas nuraj malagrablaĵoj... Se mi scius, mi neniam...

### 19. Vespere kaj nokte en la urbo

Dum Aleĥin estis konversacianta en la terkabano kun Boriskin, Tamancev elturniĝis penetri en la aŭtejon, kie staris la «ZIS» kun elrompita muro, kaj litere antaŭ la okuloj de la gardostaranto priserĉis la stirejon kaj la kargujon de la aŭto, ne forgesinte ĵeti rigardon sub la benkon kaj en keston por instrumentoj. Sur la fundo mem sub oleitaj ĉifonaĵoj li trovis sukeron, ĉirkaŭvolvitan per ĉifono, pensis, ke ĝi, probable, estas ŝtelita, sed ion prezentantan intereson por la afero li ne sukcesis trovi.

La peco de ĵurnalo, kiu estis donita al Boriskin «por fumi», evidentiĝis ŝirpeco de hodiaŭa numero de lida ĵurnalo «Antaŭen».

Evidente, la nekonatoj, rimarkitaj de Blinov, matene elveturis el Lido; kaj vespere ili revenis en la urbon kaj eliris apud la militpolicejo. Restis determini ilin inter oficiroj, vizitintaj la militpolicejon post la deknaŭa horo, kaj ankaŭ loĝantajn apude, — la afero ŝajnis klara kaj simpla.

La komandanto de la urba militpolicejo, maldika, kun kaviĝintaj vangoj, mornaspekta majoro, konis Aleĥin-on jam de la kvardek unua jaro, laŭ la bataloj ĉe Moskvo, kaj ĝojis helpi. Li alportis registrolibrojn, kaj Aleĥin elskribis kvar oficirojn el tiuj, kiuj loĝis apude aŭ vizitis la militpolicejon dum la lasta horo kaj duono kaj laŭ informoj havis ioman similecon kun la razkapa kapitano kaj lia kamarado. Tamancev-on Aleĥin tuj sendis al la stacio.

Vokitaj laŭ ordono de la komandanto el loĝejoj oficiroj (tri, unu ne estis trovita) estis nerimarkeble montritaj al Aleĥin kaj Andreo: la homoj, interesantaj tiujn, inter ili, ve, ne troviĝis...

Kaj entute en la urbo, laŭ sciaĵoj de la militpolico, loĝis en privataj loĝejoj pli ol kvincent oficiroj el diversaj trupunuoj kaj ĝis ducent oficvojaĝantoj.

— Jen, rigardu. — La majoro, elpreninte el la gardoŝranko, dismetis sur la tablo planon de Lido kun indiko de trupunuoj, dislokitaj en la urbo. — Malfacileco estas en tio, ke la urborandoj estas fiksitaj al trupunuoj. Tio estas iliaj kantonmentaj distriktoj... En la Norda urbeto kaj en la Suda, — li almontris per la fingro sur la mapo, — estas propraj militpolicejoj. Kaj ni plenumas nur ĝeneralan kontrolon. Iliaj registradoj estas aĉaj, kaj efektive kontroli estas diable malfacile!

Aleĥin leviĝis: sur la strato malheliĝis, necesis hasti, en la militpolicejo li ne plu havis aferojn.

— Mi noktas ĉi tie, — diris, adiaŭante, la majoro. — Se mi necesos — voku min.

* * *

— Ili estas ie ĉi tie, en la urbo, — rimarkis Aleĥin, kiam li kaj Andreo eliris sur la straton.

— Sed eble la ŝoforo mensogas? Eble, li elaŭtigis ilin ĉe la stacio, ili forveturis, kaj ni serĉos vane?

— Mi ne pensas tiel. Ili petis halti ĉe la militpolicejo, kaj ĉu ili eniris tien aŭ ne, li ne vidis kaj ne diris. Ni serĉos en la urbo.

Aleĥin dividis la urbon en sektorojn: por si li prenis la stacion, la apudan distrikton kaj la elveturejon laŭ la Varsovia strato en la direkto de Grodno; al Tamancev li taskis la sud-orientan parton de la urbo kaj la elveturejon al Molodeĉno; al Andreo — la kontrolejon ĉe la elveturejo el Lido al Vilno kaj najbarajn stratojn.

...Post la deka horo stratoj senhomiĝis: venis nokta elirmalpermeso. Sed Andreo plu iradis kaj iradis, fiksrigardante en mallumo malmultajn pasantojn — plej ofte militistojn, — streĉite observadis unuopajn aŭtojn, kiuj haltadis ĉe la kontrolejo.

...En la stacio — en ejoj, sur la pasaĝerkajo, en ĉiuj anguloj — Aleĥin pririgardis kaj konis jam ĉiun. En barako por militservantoj kaj en agitejo oni dormis sur la planko, sur benkoj kaj sur tabloj, turmentiĝante pro varmega sufokeco kaj ronkante. Novaj pasaĝeroj post la noktomezo ne aperis.

Deĵorantoj de la kontrolejo foriris je la unua horo de nokto, kaj tre maloftaj aŭtoj traveturadis sub la levita al la ĉielo bariero senhalte. Limantaj la stacion stratoj ŝajne formortis: la plej proksima pasaĝera trajno, kiel oni diris al Aleĥin en la militpolicejo, devis veni nur matene.

...Post la tria horo, apenaŭ movante la krurojn pro laco, Andreo ĝisiris la loĝejon, kie engastiĝis Ĥiĵnjak kun la aŭto, demetinte la rimenon kaj la botojn, falis sur larĝegan lignan liton kaj, apenaŭ tuŝinte per la vango la kusenon, jam dormis ŝtonan dormon. Li ne aŭdis, kiel Tamancev, reveninte kolera kaj malsata, serĉadis en mallumo ion por manĝi, insultadis duonvoĉe kaj grumbladis, ĝis kuŝiĝis.

### 20. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al la estro de la Ĉefa Departemento de la Kontraŭspiona Servo

Aldone al n-ro ...... kaj ...... de la ...... kaj la ...... de aŭgusto 1944

Serĉadon de sendilo kun voksigno KAO malfaciligas manko de tekstoj de radiointerkaptaĵoj de la 7-a kaj la 13-a de aŭgusto de la kuranta jaro, sciigitaj de ni senprokraste al la ĈDKS por paralela malĉifrado.

Konsiderante mankon de kvalifikitaj kriptografiistoj en la Departemento de la kontraŭspiona servo de la fronto, mi petas Vian ordonon pri ekstervica malĉifrado de ambaŭ interkaptaĵoj.

Uzante la okazon, mi opinias mia devo ankoraŭfoje atentigi Vin pri klare distingebla nekompleteco de operaca personaro en la serĉa fako kaj en la sekcio de malĉifrado de la Departemento.

Dum sep semajnoj da ofensivo el 48 serĉistoj (ĉe etataj lokoj 56) iĝis nelaborkapablaj 23, kaj inter la restintaj 9 homoj estas staĝantoj, ne havantaj sufiĉan sperton de serĉa laboro.

En la malĉifra sekcio el 5 laŭetataj kriptografiistoj post rekta trafo de bombo dum redislokado en distrikto de Jaŝuno restis nur du junaj oficiroj, ne kapablaj al rapida malĉifrado de ĉifraj sistemoj de alta fidindeco.

Jegorov».

#### Noto per «AF»

«Al Jegorov

Responde al n-ro ...... de la 15.08.44

Likvidi la nekompletecon de la operaca personaro en la serĉa fako kaj en la sekcio de malĉifrado de la Departemento de la kontraŭspiona servo de la fronto en proksima tempo ne ŝajnas eble.

Mi faris ordonon pri ekstervica malĉifrado de la interkaptaĵoj de la 7-a kaj la 13-a de aŭgusto de la kuranta jaro.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

«Urĝe!

Al Jegorov

Responde al n-ro ..... de la 13.08.44

Mi sciigas, ke hodiaŭ, la 15-an de aŭgusto, en malavanoj de la armeo, sudoriente de Soltaniŝko, estis malkovrita kaj post interpafado likvidita resta grupo de germanoj nombre 59 homoj, el ili 17 estis mortigitaj, 4 sukcesis kaŝiĝi, la ceteraj, parte vunditaj, estis kaptitaj.

Kiel estis trovite dum pridemandoj, en la konsisto de la grupo dum pli ol monato estis moviĝantaj al la frontlinio el regiono de Mogilevo militservantoj de la stabo de la 4-a germana armeo, de la 12-a kaj 337-a infanteriaj divizioj kaj de la 76-a sturma divizio. Malrapideco de la moviĝo klarigeblas kiel per ekstrema singardeco, tiel ankaŭ per ĉeesto en la grupo de 8 gravvunditoj, inklude la komandanton de la 76-a sturma divizio general-majoron Ludwig Hort kaj ĉefoficiron de la stabo de la 4-a armeo subkolonelon Hans Kefer, kiujn oni laŭdire portadis sur memfaritaj brankardoj ĉirkaŭ sescent kilometrojn.

La likvidita grupo havis 2 afustajn mitralojn MG-34, 27 mitraletojn, grenadojn kaj armean kurtondan radiosendilon, produktitan en 1942 de firmao «Telefunken». Kiel estis dirite en la pridemandoj, la 13-an de aŭgusto, en la dua duono de la tago, post elekto de arbarkampeto, konvena por alteriĝo, la radiisto de la grupo eneteriĝis laŭdire kun peto pri urĝa sendo de aviadilo por mortanta pro gangreno generalo Hort kaj ankoraŭ du vunditoj.

Laŭ depozicioj de kaptitaj Otto Hein kaj Erich Stobbe, kiuj dum la seanco estis gardantaj nemalproksime de la sendilo, la loko de la eneteriĝo de la radiostacio determiniĝas kiel la nord-okcidenta rando de la Ŝiloviĉa arbaro. Pro pereo dum la interpafado de kolonelo Kefer, suboficiro Himmel kaj du oficiroj, senpere partoprenintaj la radioelsendon, determini ties detalojn, speciale voksignon, laborondon k. t. p., ne ŝajnas eble.

La depozicioj de Hein kaj Stobbe ne vokas dubojn pri fideleco. Mi opinias celkonforma liveron de ili ambaŭ en la regionon de la Ŝiloviĉa arbaro por determino de la loko de la eneteriĝo de la radiostacio.

Bistrov».

#### Ĉifrotelegramo

«Urĝe!

Al Bistrov

Responde al n-ro ...... de la 15.08.44

Per pridemando de la militkaptitoj de la resta grupo determinu, ĉu la radiostacio de la grupo eneteriĝis antaŭ la 13-a de aŭgusto. Se jes, tiam kie, kiam kaj en kiaj cirkonstancoj. Specialan intereson por ni havas ajnaj informoj pri ĉifro aŭ kodo kaj pri reĝimo de radielsendo.

Ankaŭ eksciu, ĉu okupiĝis la grupo dum sia moviĝo pri kolektado de skoltaj informoj, ĉu ili plenumadis observadon pri fervojoj kaj ŝoseoj.

La militkaptitojn Hein kaj Stobbe senprokraste transportu en Lidon, en la kontraŭspionan fakon de la aviada korpuso, por plenumo de enketa eksperimento cele de determino de preciza loko de la eneteriĝo de la radiostacio kaj reprodukto de cirkonstancoj de la elsendo.

Jegorov».

### 21. Kapitano Aleĥin

Antaŭ dek tri jaroj, ankoraŭ antaŭ kiam li komencis specialiĝi pri cerealoj, lia kursverko pri kukumoj estis presita en artikolaro de plej bonaj studentaj verkoj. Antaŭ dek tri jaroj li bonege sciis (kaj ankaŭ ĝis nun ŝajne ne forgesis) karakterojn kaj karakterizaĵojn de ĉiuj kultivoformoj, sed determini la trovitajn de Tamancev sur la loko de la eneteriĝo de la radiostacio li tamen ne sukcesis.

Frumatene li vizitis la bazaron, kie per siteloj, sakoj kaj laŭpeze estis vendate nemalmulte da kukumoj; ĉiuj ili senescepte estis de unu, bone konata de li kultivoformo — «dolĵik» («Okcidentrusia subgrupo... Verdfrukto oblong-elipsoida kun forta mallarĝiĝo ĉe la bazo, kun mallarĝa kaj akrigita pinto... grandtubera, nigradorna... triedra en transversa sekco... Longo de verdfrukto 10–14 cm, diametro 4–5 cm, pezo 100–150 gramoj... Koloro de frukto — verda kun grandaj oblongaj indienkoloraj makuloj kaj helaj strioj...»).

La kukumoj, trovitaj sur la arbarkampeto, diferencis de la «dolĵik» kaj per la formo, speciale per rondeco de la edroj, kaj per la koloro, kaj per dikeco de la verdfrukto.

En la urba policejo al Aleĥin oni rekomendis faman ĉi tie legomkultiviston, lokan malnovloĝanton, en fora pasinteco — leŭtenanton de la rusa armeo, iun Ŝoroĥov Ivan Simonoviĉ.

Post ĉirkaŭ kvin minutoj, lasinte la aŭton trans angulo, Aleĥin estis aliranta al lia dometo.

Ŝoroĥov-on eblis trovi sur tiu ĉi strato eĉ sen preciza adreso. Lia plantejo distingiĝis inter aliaj ĝardenetoj per tre prizorgitaj bedoj kaj per abundo de fruktarboj. La mastro mem — Aleĥin ekvidis lin el malproksime, — eta malfortika maljunulo kun travidebla grizhara lanugo ĉirkaŭ la verto, estis rabotanta laton sur stablo sub markezo.

— Ivano Simonoviĉ?

— Ivano Simonoviĉ! — gaje konfirmis la maljunulo.

— Oni rekomendis vin al mi kiel ĉefan specialiston, — ridetis Aleĥin. — Mi deziras konsiliĝi kun vi pri kukumoj.

— Ĉu por almanĝo? — ŝercis la maljunulo.

— Ne sen tio. — Aleĥin elmetis sur la stablon kvin kukumojn, inklude la du kun demorditaj pintoj. — Kion eblas diri pri ili?

La maljunulo vigle disigis la kukumojn en du amasetojn.

— Dolĵik, traku, dolĵik, dolĵik, traku...

— Ĉu lokaj kultivoformoj?

— Dolĵik estas loka, kaj traku — Baltio, trans Vilno... Trakaja distrikto... Ĉi tie oni ĝin ne plantas.

— Ĉu tio estas ĝusta?

— Tute ĝusta. Kun garantio.

— Ĉu vi determinas ilin laŭ formo kaj koloro de verdfrukto... laŭ mallarĝiĝo ĉe la pedunklo?

— Jes. Ĉu vi estas legumisto? — vigliĝis la maljunulo.

— Amatoro, — ridetis Aleĥin kaj almontris la kukumojn: — Kiel vi pensas, kiam ili estis plukitaj?

— La dolĵik-oj estas freŝaj, hieraŭ, kaj eble, eĉ hodiaŭ. Ĉu vi ilin en la bazaro aĉetis?.. Kaj la traku-oj... — Li estis pririgardanta la kukumojn kun demorditaj pintoj. — Ĉio dependas de kondiĉoj de konservado... Tri tagoj minimume, se ne kvar. Sed por kio vi tion bezonas?

— Dankon, Ivano Simonoviĉ. — Aleĥin kolektis la kukumojn kaj respondis ŝerce: — Por almanĝo ni uzos la dolĵik-ojn...

* * *

En la priverŝita per matena ŝanĝbrilanta lumo kabineto de la estro de la urba ŝtatsekureca fako, krom la majoro mem, troviĝis ankoraŭ brunhaŭta longhara leŭtenanto.

— Vi interesiĝis pri Pavlovskij-oj, — diris la majoro, prenante en la manojn malgrandan grasmakulitan papereton, kaj etendis ĝin al Aleĥin. — Tiun letereton, enbakitan en pirogon, oni penis transdoni en la kameron al la maljunulo.

— Kiu?

— Lia fratino... Jen traduko.

Aleĥin prenis la papereton, poste la folion kun la rusa teksto kaj legis:

«Józef! Helpu vin Dio. Hieraŭ revenis Julia. La knabino estas sana. Ni preĝas pro vi.

> Via fratino Zofia».

— Kiu estas Julia? — interesiĝis Aleĥin.

— Ni dume ne scias... Okupiĝu kaj raportu, — ordonis la majoro al la leŭtenanto. — Ek.

La leŭtenanto prenis ambaŭ paperetojn kaj metis en sian tekon.

— Aŭskultu, se veturi el Ŝiloviĉo al Kamenko, la unua bieneto maldekstre, ĉe la arbaro, — kiu tie loĝas? — demandis la majoron Aleĥin.

— El Ŝiloviĉo al Kamenko... la unua bieneto maldekstre... — rememorante, ripetis la majoro kaj diris al la jam alirinta al la pordo leŭtenanto: — Ni estis ĉe li. Ĉu vi memoras, li nin per hejmfarita brando regalis?

— Okuliĉ, — nomis la leŭtenanto, returniĝante, kaj interesiĝis de Aleĥin: — Por kio vi lin bezonas?

— Li estis ligita kun partizanoj, — rememoris la majoro, malfermante paperujon, kaj ordonis: — Kion ni scias pri li, dividu kun la kapitano...

### 22. Subkolonelo Poljakov

En ĉirkaŭaĵoj de Lido kaj Grodno li havis tri laborantajn serĉajn grupojn, havis ankaŭ negrandajn, sed tre gravajn aferojn, kiujn li ne deziris komisii al iu ajn.

Sed la plej grava en tiu vojaĝo estis vizito de du punktoj de radioludo[19]; en unu el ili, apud Lido, hodiaŭ nokte estis okazonta akcepto de kargo kaj de germana agento.

Tiun ludon antaŭ preskaŭ jaro komencis Poljakov mem, kaj ĝi estis plenumata — laŭ karaktero de misinformado — tre aŭdace, kaj en tiu aŭdaco konsistis ĝia nemezurebla valoro kaj samtempe danĝero de fiasko. La risko kreskadis kun ĉiu semajno, kun ĉiu sendita radiogramo, ĉio ĉi ne povis daŭri senfine, kaj la subkolonelo decidis ĉeesti hodiaŭ nokte, li opiniis tion sia devo ne nur tial, ke li deziris la unua konversacii kun la alteriĝinta agento, sed ankaŭ pro tio, ke hodiaŭ anstataŭ konteneroj kaj homo sur la lignofajrojn oni tute povis ĵeti ankaŭ dekon da kontraŭpersonaj bomboj — ankaŭ tiaĵo okazadis.

Por Poljakov, kiu siatempe dum nuraj du horoj en aŭtuna arbareto apud Vjazmo konvinkis kunlabori la ĵus kaptitajn radiiston kaj grupestron, je sia respondeco tuj konfidis al ili la unuan eneteriĝon, elpensadis por ili la legendon kaj kunmetadis ĉiujn senescepte iliajn «raportojn», tiu ludo estis kara infano en plena senco de la vorto, kaj li pensadis pri ĝi en tiu mateno plej multe.

Elveturinte antaŭ mateniĝo, li dum tri horoj da vojo el la Departemento eĉ fojon ne pensis pri la radiostacio kun voksigno KAO. Li turnis sin kaj ekpensis pri ĝi nur kiam, ne atinginte Kamenkon, la ŝoforo bremsis kaj li ekvidis starantan antaŭe sur la vojrando «Studebaker»-on kaj apud ĝi du militkaptitojn, mitraletistojn de la gardo kaj tri oficirojn. Li konis nur unu el ili — laman post vundo, grandkapan kapitanon, tradukiston de la kontraŭspiona fako de la armeo. Preninte ampleksan aviadan mapujon, Poljakov elsaltis el la aŭto.

Kvankam li inklinis al la penso, ke la serĉatoj de la grupo de Aleĥin estas agentoj-paraŝutistoj, ne indis neglekti ankaŭ aliajn versiojn.

Aleĥin fizike ne kapablis ĉion ĉirkaŭpreni, kaj li deziris helpi al li laŭeble. Kaj hieraŭ vespere, kiam venis la mesaĝo pri likvido de resta grupo de la kontraŭulo, Poljakov tuj taksis, ke li sukcesos dum la vojaĝo trovi horon kaj duonon aŭ du, des pli ke en lia streĉita, precipe kabineta vivmaniero plenumi enketan eksperimenton — determini precizan lokon de la eneteriĝo de la germana radiostacio kaj serĉi tie pruvobjektojn — estis, eblis diri, ripozo, promeno en freŝa aero.

La apartigitaj unu de la alia militkaptitoj: alta Stobbe, kaĵole servema staba suboficiro, kaj dikmalalta Hein, silentema, morna kuiristo, soldato, — almontris unusaman kampeton sur la rando de la arbaro.

Al la oficiroj kaj mitraletistoj el la garda roto Poljakov ordonis skrupule pririgardi la ĉirkaŭaĵon, kaj mem kun la germanoj kaj la kapitano-tradukisto okupiĝis senpere pri la areo, kie, laŭ vortoj de Hein kaj Stobbe, lokiĝis la kerno de la grupo.

— Die Bahre mit dem General war hier... — almontrante per la mano, diris la alta maldika germano. — Die Funkstelle befand sich in diesem Gebusch... Und ich war in der Sicherung da drüben...

— Li diras, ke la brankardo kun la generalo staris ĉi tie, — tradukis la kapitano, — la radiostacio lokiĝis ĉe tiuj ĉi arbustoj, kaj li mem troviĝis en gardo jen tie...

— Mi komprenis... La radiostacio lokiĝis ĉi tie... — notis Poljakov, okulpriserĉante la herbon. — Demandu ilin, kiel ili diŝĵetis la antenon.

— Wie wurde die Antenne angespannt?.. — demandis la tradukisto. — Haben sie es gesehen?[20]

La malaltulo negative balancis la kapon.

— Nicht![21] — haste diris la altulo, etendiĝante en atentopozo.

Magra, kun enkaviĝintaj okuloj kaj vangoj, en malpura, plurloke flikita uniformo kaj rompitaj ŝuoj sen laĉoj, li aspektis sufiĉe mizere. Li iris apud Poljakov, peneme pririgardante la herbon, kaj subite kun ĝoja krio ĵetiĝis sub arbuston kaj levis germanan pilon. Li alsaltis al Poljakov kaj, kunfrapinte metalajn garnaĵojn de la kalkanumoj, etendis al li la pilon kaj kaĵole diris:

— Ich bin Mechaniker, ich hab in einem Werk gearbeitet.[22]

— Kurentfonto por radiostacio, — pririgardante la pilon en la mano de Poljakov, rimarkis la kapitano. — Do, ili ne mensogas.

— Mensogon ili nun ne bezonas... — rigardante sub la arbuston, diris Poljakov kaj levis pecon de drato kun malgranda ŝtopkontaktilo. — Tio same estas de la radiostacio.

— Funker, Funker... — ĝoje konfirmis la altulo. — Herr Oberst, ich bitte zu berücksichtigen, dass ich Arbeiter bin... Ich habe drei Kinder und muss unbedingt zurück![23]

La dikmalalta germano rigardis al li oblikve kun malestima malamikeco.

— Kia aromo ja, — enspirante la aeron, rimarkis Poljakov, — dieca aromo!.. Kion li deziras?..

— Li timas, ke li estos mortpafita. Petas konsideri, ke li estas meĥanikisto, unuvorte, laboristo...

— Tion mi komprenis... — ĉirkaŭrigardante la arbarkampeton, en medito diris Poljakov. — La radiostacio estis disvolvita ĉi tie, sed tio ne faciligas nian aferon... Por ekskludi aŭ, male, akcepti tiun version, necesas malĉifraĵo de la interkaptaĵo... Sur la loko de ilia kapto la ĉifra notbloko ne estis trovita. Ĉi tie ĝi ja sendube estis. Penu trovi...

— Sed... Kie?

— Eble, la notbloko estis elĵetita aŭ perdita sur la vojo... Vi ĉiuj... kune kun ili, — Poljakov per rigardo almontris la germanojn, — devos trairi ilian vojon... Sur ĉiuj kvardek kilometroj moviĝu ĉene... Ĉu vi eltenos kun via kruro?

— Jes. — La kapitano ruĝiĝis.

— Priflaru ĉiun herberon. Speciale atentu la lokojn, kie ili bivakis.

— Sed se la ĉifro estas neniigita, forbruligita?

— Mi ne pensas tiel. La stabaj dokumentoj estis netuŝitaj. Penu trovi!

### 23. Serĉado matene en la urbo

Frumatene, kiam, matenmanĝinte, ili eliris sur la straton, Tamancev eksplodis. Li subite interrompis Aleĥin-on kaj, pufigante la naztruojn, ekscitite diris:

— Kial vi ĉiam ripetas: «devas», «necesas»? Necesas malĉifrita teksto. Kaj sen la teksto ni povas palpserĉi ĝis la dua alveno, kiel blindaj hundidoj!

— La teksto estos, — promesis la kapitano.

— Kiam?! — ardiĝante, ekkriis Tamancev. — Moskvo jam dum deka tago ne povas malvolvi la interkaptaĵon, sed ni devas responsi!

— Dum naŭa, — korektis Aleĥin. — Ĉu vi vekiĝis en malbona humoro?

— En bona! — koleriĝis Tamancev. — Vi min ne faru stultulo! Ni laboregas kiel hundoj! Al Moskvo ne eblas ordoni, sed nin oni pelos ĝismorte!..

— Resume! Kion vi proponas?

— De la teksto necesas deiri, de la teksto! Vi timas postuli malĉifradon de la Departemento, kaj ili timas Moskvon. Ceremonioj! Mi tiel ne povas kaj ne deziras!.. Moskvo nur da frontoj havas dek du, ĉu ili pri ni rememoros?! Ilin necesas preni ĉe la gorĝo, ĉe la gorĝo! Permesu, mi mem telefonos — eĉ al la generalo, eĉ al Moskvo, kien ajn... Mi fajfas pri subordiĝo! Ni ne pri bagateloj ĉi tie ludas kaj ne al sciuroj ĉasas! Tio estas afero de ŝtata graveco! Kaj ni havas feran pozicion! Permesu al mi telefoni! Ja mi al ili tiel la cerbojn disturnos, ke ili ne rekolektos!

— Ĉu vi ĉion diris?

— Ne, ne ĉion!

— Hontu almenaŭ antaŭ Andreo.

— Sed mi ne al li, mi al vi tion diras!

— Mi konsideris, — senpasie diris Aleĥin. En furiozo kraĉinte, Tamancev prenis per la mano la randon de la karguja muro kaj saltis en la kamioneton.

Poste li kun malserena vizaĝo skuiĝadis en la kargujo apud Andreo en ofendiĝo kaj afliktiĝo. Kiam la aŭto haltis por eligi lin, Aleĥin, paŝinte sur la piedbreton, diris:

— Je la dekdua horo la subkolonelo devas esti en la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso. Vi povas ĉion eldiri al li.

Tamancev silente desaltis kaj ne retrorigardante ekiris laŭ la strato. Andreo kun la kapitano ekveturis pluen.

La mateno evidentiĝis same senfrukta, kiel la vespero.

Andreo ricevis la urban centron kaj la bazaron. Li iradis sur stratoj, de tempo al tempo pasadis en tumulto de la bazaro, atente rigardadis al ĉiuj militistoj, kaj samokaze ankaŭ al civiluloj, — ne estis eĉ unu simila vizaĝo.

En la bazaro inter aĉetantoj, pli ĝuste, aĉetantinoj, troviĝadis ankaŭ militistoj; sed plej multaj tie estis kampuloj.

En rufiĝintaj jaketoj el hejmfarita tolo, en kaptukoj, vizierĉapoj kaj polaj uniformaj kaskedoj kun lakitaj vizieroj, ili tumultis ĉe ĉaroj, iradis tra vendotablaj vicoj, ĉie demandadis pri prezo, sed aĉetadis malmulte, nur vestaĵojn. Aŭdiĝis rusaj, belorusaj, sed plej ofte polaj paroloj.

Estis vendataj ĉiaj diversaĵoj — de terpomo kaj vivaj porkoj ĝis katolikaj ikonetoj kaj militista uniformo. Sur vendotabloj de profesiaj vendistoj paradis centoj da skatoloj da litovaj kaj germanaj cigaredoj, memfaritaj tortetoj kaj kandeloj, bombonoj, mole fumaĵitaj kolbasoj kaj bulkoj; samloke sub krianta alloga elpendaĵo «Bufedo. Tagmanĝoj kiel ĉe panjo!» estis vendataj varmaj manĝaĵoj kaj aroma memfarita brando bimber.

Privata komerco en liberigitaj urboj mirigadis Andreon: li ne povis kompreni entreprenadon. Burĝoj, kiel li imagis ilin laŭ libroj kaj kino, probable, aspektis ĝuste tiel, kiel tiuj sataj homoj ĉe vendotabloj.

— NEP[24], — iam aŭtoritate klarigis Tamancev. — Ioma vigliĝo de privata kapitalo kaj akaparistoj. Venos tempo, oni ilin tiel alpremos, ke ili timos eĉ la propran ombron!..

Same kiel hieraŭ, estis prema varmego, la arda aero estis senmova. Paginte dudek rublojn, Andreo eltrinkis botelon da venene ruĝa akvo kun sakarino kaj ree direktis sin al la urbaj stratoj.

Li haltis, ne atinginte stratkruciĝon, ekvidinte sur la kontraŭa flanko de la strato, ĉe ombra ĝardeneto, rimarkindan pro sia beleco paron: junulinon en medicina kitelo kaj blanka ĉapeto kaj altan dandan leŭtenanton.

— Nu, kio? — aŭdiĝis apud Andreo voĉo de elirinta el trans angulo Tamancev.

— Nenio.

— Nic nie ma[25], — komprene diris Tamancev kaj movis la rigardon al la paro: — Enamiĝas... Jen, vivas homoj!

— Necesis r-reteni ilin hieraŭ en la k-kontrolejo.

— Oni vin instruas, instruas, — en ĉagreno sulkiĝis Tamancev. — Komprenu ja: ni bezonas iliajn kontaktojn, faktojn, krimpruvojn... Ja povas esti, ke ili en tiu arbaro eĉ ne estis. Aŭ eble, estis, sed ne havas rilaton al la serĉata de ni radiostacio. Kaj se, ni supozu, ili havas — preni ilin necesas kun «sangaj manoj», pruve. Aŭ esplori kaj ekskludi... Kaj vi ĉiam la samon: kaptu la valizojn — la stacidomo ekveturas!

Dum kelkaj sekundoj ili silentis. La paro sur la kontraŭa flanko jam disiĝis: la junulino foriris, kaj la leŭtenanto estis staranta kun malgaja vizaĝo kaj fumanta.

— Kato kuris inter ili, — diris Tamancev (li opiniis sin elstara psikologo kaj mienleganto). — Aŭ katido minimume.

— Ĉu vi p-pensas, ili estas en la urbo kaj ni ilin trovos?

— Mi pensas!.. Ni devas: la urbeto estas negranda!.. Kapon alten! — Li frapis la ŝultron de Andreo. — La globo ja estas ronda — kien ili malaperos?!

### 24. Operacaj dokumentoj

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

El Moskvo

16.08.44

Sciigante malĉifraĵon de la interkaptaĵo laŭ la afero „Nemano“, mi proponas uzi aktivajn rimedojn por trovo kaj reteno de la agentoj kaj por senprokrasta ĉesigo de funkciado de la sendilo.

Juĝante laŭ la teksto, vi havas aferon kun granda kvalifikita agentaro, aganta kun tasko de operaca spionado en malavanoj de via kaj najbaraj frontoj. Evidentas observado pri la fervojo sur linio Grodno — Bjelostoko; ne ekskludeblas navedaj vojaĝoj Vilno — Bjelostoko (tra Grodno) kaj Vilno — Bresto (tra Lido — Mosto — Volkovisko)...[26]

...Pri iro de la serĉado kaj pri ĉiuj uzataj de Vi rimedoj raportu ĉiutage.

En la apendico estas la menciitaĵo.

Kolibanov».

«ZB n-ro 1604 „Nemano“. Interkaptaĵo de la 13.08.44.

„KKK“ [Dum] lastaj tri diurnoj [sur] sekcio Grodno — Bjelostoko pasadis ĉiudiurne mezume 22–25 trajnoj [kun] trupoj [kaj] teĥniko. [En la] inversa direkto 5–7 sanitaraj trajnoj [kaj] malplenaj vagonaroj. [El] Baltio [al] Vistulo [en] regionojn [de] Varsovio [kaj] Dęblin [estas] transĵetataj motorizitaj ponton-pontaj trupoj [kun] aroj de TMP [kaj] N2P, grupoj de RA M-13 [kaj] M-31. [Al] Bresto sekvis 473-a bataliono de amfibiaj aŭtomobiloj. [En] Bjelostoko, Grodno, Vilno estas rekrutigitaj homoj de 1895–1927-aj naskiĝjaroj. Viaj direktivoj al la notario estis transdonitaj. Urĝe necesas piloj [kaj] formularoj.

Kravcov».

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Lido, al Poljakov

Mi sciigas malĉifritan interkaptaĵon de la 13.08.44 kaj informojn por serĉo de Pavlovskij.

La radiostacio kun voksigno KAO meritas plej seriozan atenton. Pripensu kaj raportu, kion ankoraŭ eblas fari.

Restu por diurno en Lido por aktivigo de la serĉado, por praktika helpo al la grupo de Aleĥin kaj por organizo de kapto de Pavlovskij.

Jegorov.

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Lido, al Poljakov, Aleĥin

Laŭ informo de la ĈDKS n-ro 9 651 de la 27.07.44 estas serĉata agento de germana spiona servo Gribovskij, ankaŭ konata kiel Volkov, ankaŭ Trofimenko, ankaŭ Pavlovskij Kazimiro, ankaŭ Ivano, ankaŭ Vladimiro, kun patronomo Georgijeviĉ, ankaŭ Jozefoviĉ, naskita en 1915 en u. Minsko, meza klero, en pasinteco ano de la komsomolo, instruktoro kaj aktivulo de la Osoaviaĥim[27].

En 1936–1939 pasis aktivan militservon en radioteĥnikaj trupoj de la Moskva militdistrikto.

La patrino de Pavlovskij antaŭ la milito kvazaŭ estis kondamnita pro kontraŭsovetia agado al 10 jaroj da mallibero. La patro estas etna germano, loĝas en unu el bienetoj de la Lida distrikto de la Baranoviĉa regiono.

Pavlovskij mem en la komenco de la milito, estante serĝento de la Ruĝa Armeo, kun armilo transiris al la germanoj. Printempe de la 1942-a jaro li finis kun laŭda mencio la Kenigsbergan lernejon de la germana spionservo. En 1942–1943 li estis naŭ aŭ dek fojojn transĵetita en malavanojn de la Ruĝa Armeo: kiel radiisto kaj kiel estro de spiona grupo. En 1942 apud Moskvo en momento de kapto, defendante sin per pafado, li murdis oficiron de militpolico kaj du patrolantojn. Ekde 1942 (neĝuste) estas „Volksdeutsche“. Pro sukcesa plenumo de taskoj de la germana spionservo li estis dekoraciita per Fera kruco de II-a grado, per arĝenta kaj du bronzaj batalaj medaloj.

Li perfekte posedas pafarmilojn, artifikojn de defendo kaj atako. Estas speciale danĝera ĉe reteno.

Vorta portreto: kresko — granda; figuro — meza; haroj — blondaj; frunto — larĝa; okuloj — malhelgrizaj; vizaĝo — ovala; brovoj — arkoformaj, larĝaj; nazo — dika, rekta, kun horizontala bazo. Okulfrapajn distingajn signojn ne havas.

Meze de julio de la kuranta jaro en grupo de agentoj, same vestitaj en uniformo de sovetiaj oficiroj, li troviĝis en transiga punkto de la germana spionservo en urbeto Dallwitz apud Istenburg (Orienta Prusio), atendante transĵeton en malavanojn de la Ruĝa Armeo».

#### Ĉifrotelegramo

«Urĝe!

Al Jegorov

Hodiaŭ, la 16-an de aŭgusto, en malavanoj de la korpuso, norde de vilaĝo Zabolotje, estis encirkligita kaj post rifuzo kapitulaci neniigita resta grupo de la kontraŭulo nombranta naŭ homojn.

En konsisto de la grupo, krom du germanoj, oficiroj de fako „1-C“ de la stabo de la 9-a germana armeo kapitano Erich Hebb kaj ĉefleŭtenanto Helmut Stiel, estis moviĝantaj en la okcidenta direkto sep vlasovanoj, el ili tri en uniformo de ROA (sen rangosignoj), kaj kvar en sovetia milita uniformo kun epoletoj kaj ruĝarmeanaj kartoj de serĝentoj de trupunuoj de la 1-a Belorusia fronto, evidente, prenitaj de murditaj de ili sovetiaj militservantoj.

Dum likvido de la grupo estis prenitaj ok mitraletoj, inklude kvin PPŜ, naŭ pistoloj, dek kvin grenadoj, kaj ankaŭ kurtonda ricev-senda radiostacio de germana produktado, de la 1943-a jaro, en funkcipreta stato.

Inter dokumentoj estis trovitaj: tabeloj de cifera kodo, ĉifraj notblokoj kun elŝiritaj uzitaj folioj, germanaj topografiaj grandskalaj mapoj kun markita sur ili itinero de moviĝo el la regiono de Bobrujsko, personaj leteroj kaj fotoj.

Juĝante laŭ notoj en notlibro de kapitano Hebb, dum la vojo la grupo dufoje faris observadon de fervojo: en la unua okazo — dum tri diurnoj, en la dua — ĉirkaŭ du. La punktoj de la observado ne estis indikitaj, kaj malkovri ilin ne estis eble.

Kiel sekvas el la itinero, la 12-an aŭ 13-an de aŭgusto la grupo pasis la nordan randon de la Ŝiloviĉa arbarmasivo, kie, juĝante laŭ marko, ĝi faris bivakon. Ne estas ekskludeble, ke la kaptita de ni radiostacio estas la serĉata sendilo kun voksigno KAO.

Bunjaĉenko».

#### Ĉifrotelegramo

«Urĝe!

Al Bunjaĉenko

La radiostacion kaj ĉiujn dokumentojn de la likvidita grupo senprokraste liveru en la serĉan fakon de la Departemento.

Jegorov».

### 25. Tagmeze sur aerodromo

— Vi deziris deiri de la teksto — deiru! — morne diris Aleĥin al Tamancev kaj prenis cigaredon, proponitan de Poljakov. — Dankon.

Ili staris triope ĉe «Willys» rande de aerodromo, apud unuetaĝa domo de la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso. En la mano Poljakov tenis kelkajn foliojn — li ĵus voĉlegis al Aleĥin kaj Tamancev la malĉifraĵon kaj la informon pri Pavlovskij.

— Permesu, — petis Tamancev de Poljakov kaj prenis la folion kun la teksto.

— Vi deziras ĝin kiel akvon en dezerto... — kun ĉagreno rimarkis Aleĥin kaj malpacience ekfumis. — Dankon... Kaj la unua interkaptaĵo, de la sepa de aŭgusto?

— Pri tiu, evidente, estas prokrasto... — Poljakov malkontente snufis per la nazo. — La ordono pri ekstervica malĉifrado koncernis ambaŭ interkaptaĵojn. Evidente, prokrasto... La ĉifro estas malsimpla, kaj ili ankoraŭ, probable, ŝanĝas ŝlosilon. Mi rememorigos, kiam mi telefonos.

— Kvalifikita spiona informo... — pririgardante la tekston, elparolis Tamancev.

— Kaj ĉio?

— Observado pri transportado... pri fervojo... — rigardante en la tekston kaj streĉite cerbumante, ne cedis Tamancev. — Tio estas... verŝajne, agentaro...

— Kaj ĉio? — ne ĉesis Aleĥin.

— Ja en Moskvo oni same tiel pensas, — kun preskaŭ nekaptebla ironio diris Poljakov; li ekrigardis al la dua folio kaj legis:

— «Juĝante laŭ la teksto, vi havas aferon kun granda kvalifikita agentaro, aganta kun tasko de operaca spionado en malavanoj de via kaj najbaraj frontoj. Estas evidenta observado pri la fervojo sur linio Grodno — Bjelostoko; ne ekskludeblas navedaj vojaĝoj Vilno — Bjelostoko (tra Grodno) kaj Vilno — Bresto (tra Lido — Mosto — Volkovisko)...»

— Kaj ĉio?

— Ne, kial do... — Poljakov ĵetis rigardon al la teksto. — «...proponas uzi aktivajn rimedojn... Atentigas... Garantiu... raportu...»

— Jes, el tio ne kudreblas peltmantelo, — redonante la folion kun la teksto, diris Tamancev. — Interalie, teritorie Bjelostoko kaj ĉio sude de Grodno estas la Dua Belorusia fronto.

— Sed ĉio cetera ja estas nia! Kaj eneteriĝas ili ĉe ni.

— Ekzistas la loko de la eneteriĝo de la radiostacio, ekzistas la teksto kaj iuj pruvobjektoj, sed ne estas al kio kroĉiĝi... — kvazaŭ pensante voĉe, nehaste prononcis Poljakov. — Aĉe... Senduba estas observado pri fervojo, kaj ne vida, elmalproksime, sed ie sur stacioj...

— Kvazaŭ ili rigardas sub gumtolon, — rimarkis Aleĥin.

— Ĉu itineristoj aŭ vagistoj?[28]

— Evidente, fiksa observado[29], — rigardante al Poljakov, supozis Aleĥin.

— Plej verŝajne kombinita... — diris la subkolonelo. — Tio estas spertaj homoj, sciantaj sian aferon...

— Juĝante laŭ la teksto, ne germanoj kaj, evidente, ne AK-anoj.

— Mi ja diris: agentoj-paraŝutistoj! — ekkriis Tamancev.

— Eble, — eviteme diris Poljakov; li, kiel ĉiam, ĝis lasta momento ne deziris forĵeti ankaŭ aliajn versiojn. — Kaj ligitaj kun agentaro, lasita de la germanoj por rezido... Ni penu determini, en kiuj punktoj estas farata la observado...

— Ĉi tie necesas analizo de moviĝo de trajnoj laŭ ĉiuj tiuj linioj...

— Ĉion, kio koncernas analizon de moviĝo, mi prenas al mi... — deklaris Poljakov kaj ĵetis rigardon al la sekva folio: — Nun pri Pavlovskij... Sendepende de tio, ĉu li havas rilaton al la serĉata de ni radiostacio aŭ ne, lin nepre necesas preni! Ne perdante tempon kaj nepre vivan. Kaj tiujn, kiuj estas kun li — same!.. Taski tion ni devos al Tamancev.

— Sed kiu do restos ĉe mi? — penis rideti Aleĥin.

— Mi!.. Alian solvon mi ne havas. Ni donos al li du homojn de Golubov. Eble, necesas pripensita, skrupule organizita kaptilo aŭ embusko — agu laŭ cirkonstancoj. Sed okupiĝu pri tio jam hodiaŭ, senprokraste!.. Samtempe, — li movis la rigardon al Tamancev, — faru ĉion, por ĝis la vespero trovi tiujn du, kiuj estis hieraŭ en la bieneto, kaj klarigi la aferon.

— La mastro de la bieneto iu Okuliĉ, — diris Aleĥin, — estas karakterizata pozitive. Dum la okupacio li estis ligita kun partizanoj. Estas nenio kompromita pri li.

— Des pli bone. Kiam vi veturos pri la embusko — vizitu ankaŭ lin kaj konversaciu...

### 26. Aleĥin

Okuliĉ-on mi vizitis preterveture, sed li ne troviĝis hejme, kaj konversacii kun li en tiu tago mi ne sukcesis.

Por organizado de pripensita, skrupule preparita kaptilo, por iel prilabori ligojn de Pavlovskij ni simple ne havis tempon. Reala estis aranĝo de embusko en lokoj de probabla apero de Pavlovskij, pli ĝuste, en unu el la lokoj — por pli multaj al ni ne sufiĉus homoj.

Tia loko al mi antaŭ ĉio imagiĝis la norda rando de Kamenko, kie apud la vilaĝa barilo loĝis la onklino de Pavlovskij, Zofia Basijada, lia sola parencino en tiu distrikto. Penso pri ŝi ne forlasadis min dum la tuta mateno en Lido, pri ŝi plej multe mi pensadis ankaŭ veninte al Kamenkaj bienetoj.

La fortuno favoris min kun distrikta policinspektoro. Nejuna kaj ne tre klera, li posedis kampulan inĝeniecon, memoron kaj ruzon. Li partizanis en tiuj lokoj, konis ĉi tie multajn, tenis sin kun kamparanoj familiare, kaj oni parolis kun li pli volonte, kaj ankaŭ pli sincere, ol kun mi aŭ kun ajna nekonato. Demetinte la uniforman flankoĉapon kaj la epoletojn, mi laboris en aspekto de policano, tamen, mi al neniu prezentis min.

Pretekstojn por konversacioj kun lokaj loĝantoj ni, kiel evidentiĝis, havis pli ol sufiĉe. Antaŭ kvar tagoj nemalproksime de Kamenko estis pripafita militista aŭtomobilo, la ŝoforo kaj lia akompananto estis murditaj, el la kargujo estis ŝtelitaj ĉirkaŭ kvardek kompletoj da milita uniformo. Lastatempe en la distrikto plioftiĝis noktaj ŝteloj, precipe de nutraĵoj, el tenejoj kaj keloj; en du kazoj estis anticipe venenitaj hundoj. Oni forprenadis precipe farunon, lardon, kaj en unu loko oni sukcesis sen bruo forporti virporkon, pezan ĉirkaŭ dek pudojn — la gemastroj eĉ ne vekiĝis. Kaj ankoraŭ estis vico da diversaj kazoj: neleĝa akuŝado, ebriaj interbatiĝoj, falsado de dokumentoj, peno de mutiliĝo kun celo eviti mobilizon kaj simile.

Per sincereco, kompreneble, oni nin ne dorlotis. Ĉio, kion mi sukcesis ekscii, kunmetiĝis el eroj, kaptitaj en konversacioj pri abstraktaj temoj, kaj en tio, kion mi aŭdis, mankis unueco, necesa por precizigo kaj rekontrolo, — la informoj estis en multaj okazoj kontraŭdiraj.

Estis notinde, ke la pli aĝa Pavlovskij kaj lia fratino Zofia Basijada estis karakterizataj de la plejmulto pozitive, sed pri Svirid oni menciadis kiel pri homo nebonkora, ĉikane profitema kaj enviema.

Kun li mi renkontiĝis kaj konversaciis inter kvar okuloj. Mi trovis lin okule malproksime en kampo, aliris nerimarkite kaj vokis el arbustoj.

Li kondutis pli trankvile kaj nekompareble pli diskrete, ol dum la unua konversacio en la avelejo. Li evidente fermiĝis, mem jam nenion rakontadis, nur respondadis demandojn unuvorte kaj, kiel mi sentis, tre nevolonte. Eĉ pli, al mi aperis sento, ke li mordas al si la manojn — kial li en la pasinta fojo diris al mi tro multe. Kio do antaŭhieraŭ puŝis lin al tio?

Patriotan impulson en tiu ĉi okazo mi ekskludis. Ĉu envio?.. Profitemo?.. Malŝato?.. Malamo?.. Venĝemo?..

Per si mem trudiĝis sufiĉe versimila psikologia konstruaĵo. Pavlovskij kaj Svirid estas samaĝuloj, unu estas forta, prospera (laŭ kompreno de la ĝibulo), la alia estas fizike neplenvalora kaj malsukcesa. En tio eblas ankaŭ envio kaj malŝato — ili estas en la karaktero de Svirid, sed tio estas, tieldire, konstanta, longtempa faktoro — kaŭzo. Sed la preteksto, impulso?..

Ĉio ĉi ŝajne klariĝis, kiam en konversacioj en la bienetoj mi eksciis pli detale pri Julia, ĝuste tiu Julia, pri kiu estis sciigite en la letereto, sendita en la prizonon al la pli aĝa Pavlovskij.

Ke ŝi estas dunglaboristino de Pavlovskij-oj, mi eksciis de la distrikta policinspektoro jam alirante. Kaj ĉi tie evidentiĝis, ke ŝi estas nek pli, nek malpli, ol pli juna fratino de la edzino de la ĝibulo, Bronislava.

Tio, kion mi pri ŝi per eroj eksciis, aspektis en tuto tiel.

Antonjuk Julia Aleksejevna, naskita en 1926, belorusino, de katolika konfesio, deveninta el vilaĝo Belica de la Lida distrikto, duklasa klero.

Orfino; ekde dektrijara aĝo servas ĉe Pavlovskij-oj.

Kvazaŭ estis senkompate ekspluatata de Pavlovskij-patro; laŭ aliaj informoj, li rilatis al ŝi preskaŭ kiel al parencino, tre bone.

«Bela», — tion notadis preskaŭ ĉiuj. Dum la okupacia periodo ŝi vestadis sin intence malorde, malpure. Kvazaŭ dum semajnoj ŝi ne lavadis sin, por eviti molestadon de germanoj. Laŭ aliaj informoj, ŝi kaŝe renkontiĝadis kun iu germano kaj de li naskis infanon — la knabino aĝas jaron kaj duonon, nomiĝas Elza.

Ĉiel ajn, dum la okupacio ŝi havis ian aŭsvajson[30], dokumenton, kiu helpis al ŝi eviti sendon al laboro en Germanion (aŭ eble, ŝin defendis la etna germano Pavlovskij-patro?).

En la unuaj tagoj de julio, antaŭ la veno de niaj trupoj, ŝi kvazaŭ forveturis kun germanoj en Germanion, ĉiuokaze, ŝi forestis dum monato kaj duono. Ŝi revenis antaŭ du tagoj vespere, proksimume je diurno antaŭ mia konversacio kun Svirid.

Kiel evidentiĝis, post la forveturo de Julia Svirid prenis ĉiujn ŝiajn aĵojn al si en la ĥaton, kaj ĉe la reveno ne deziris ion redoni. Evidente, ĝuste pro tio okazis la kverelo antaŭhieraŭ, kiam mi venis en lian ĥaton. Julia tie ne estis, sed larmokovritaj virinoj — la edzino de Svirid kaj lia maljuna patrino, — mi supozas, estis persvadantaj la ĝibulon redoni ĉion.

Estas notinde, ke li, en la pasinta fojo laŭ propra iniciato deklarinta, ke en lia domo estas fotoj de Pavlovskij, kaj mem promesinta porti ilin al mi, nun diris, ke li ne sukcesis trovi eĉ unu. La fotoj estis necesaj por serĉado, kaj, sentante, ke al tiu homo plej forte efikas timo, mi kun lupa, probable, vizaĝesprimo kaj kun senkaŝa minaco diris al li, ke li, evidente, ekdeziris trompi la sovetan potencon, do, li en tio ne sukcesos. Mi certigis lin, ke ĉio, pri kio li rakontis al mi, restos inter ni, tamen se li ne helpos al ni plu kaj ne alportos senprokraste fotojn de Pavlovskij, tiam li kulpigu sin mem. Li eĉ ne imagas, minacis mi, kio tiam estos al li.

Tia senhonta timigo, ĝuste kiel mi kalkulis, evidentiĝis tre efika. Ĉiuokaze, post minutoj li alportis kaj donis al mi du bonajn klarajn fotojn de Pavlovskij. Ili estis refotendaj kaj multobligendaj — tion sen peno oni farus en la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso, — sed antaŭe necesis montri ilin al Tamancev.

Mi jam sendis por li aŭton en Lidon al la stacio, kiel ni interkonsentis, kaj atendis lin kun malpacienco. Ne nur tial, ke mi deziris dividi kun li miajn konsiderojn kaj aŭskulti liajn, sed ankaŭ tial, ke necesis jam dum hela tempo elekti lokon, plej konvenan por embusko, kaj decida vorto en tio, certe, estis lia. Rilate la lokon por embusko — lia, sed rilate elekton de objekto de gvatado — mia, kaj en tio mi jam ne rajtis erari. Li estis alveturonta en proksimaj minutoj, sed mi plu hezitis...

### 27. En barbirejo

Pro la suno kaj sufoka aero doloregis la kapo. Obstine movante la lacigitajn, fere peziĝintajn krurojn, Andreo atingis stratkruciĝon. En la kontraŭa angulo en lignotabula dometo lokiĝis pormilitista barbirejo — dum la tago Andreo jam kvin fojojn enrigardadis en ĝin.

Li ne deziris transiri sur la sunan flankon, kaj dum iuj momentoj li hezitis. Poste li transiris la straton, leviĝis sur la peronon, al la sojlo, kaj... trovis ĝuste tiun leŭtenanton, kiun li vidis hieraŭ en la bieneto ĉe la rando de la Ŝiloviĉa arbaro.

La leŭtenanto sidis en brakseĝo, kaj la barbiro, nigrahara mallarĝbrusta maljunulo kun granda hokforma nazo, estis tondanta lin.

Andreo nevole ĉirkaŭrigardis la straton — kun kiu li konsiliĝu?! — kvankam li sciis, ke nek Aleĥin, nek Tamancev estas proksime. Poste li eksidis sur benketon sur la perono kaj strabis tra la plene malfermita pordo.

Ĉe tableto kun speguloj lokiĝis kvar trivitaj lignaj brakseĝoj; krom la nigrahara maljunulo, laboris ankoraŭ du barbirinoj: dika, jam aĝa, sed rapida, kun sennombraj bukloj sur la kapo, kaj tre juna beleta knabino en pura bonorda kitelo kaj botetoj. Maldekstre ĉe la enirejo mem estis alnajlita vestokroĉilo, plue sur starigitaj laŭlonge de la muro seĝoj estis atendantaj sian vicon kvin militservantoj: maldika longvizaĝa militkuracisto kun epoletoj de kapitano de medicina servo (li estis leganta ĵurnalon); subleŭtenanto — piloto, plaĉaspekta, pufvanga, ankoraŭ tute knabo; ĉefserĝento, same el la aerfortoj, vestita tre elegante, en somera oficira uniformo, kun mapujo sur longa rimeno, kaj du soldatoj-artileriistoj.

Kaj la sesa — serĝento-tankisto, post kiu enviciĝis Andreo, — estis fumanta ĉe la pordo.

— ...Paŭĉjo Fedotov el la Dudek kvina, — estis rakontanta la ĉefserĝento-aviadisto al la juna piloto, — faligis hieraŭ tridekan fricon... Virego! — admire ekkriis li, levinte supren la dikfingron. — Li drinkas du litrojn — kaj restas freŝa!

— Sekva! — viŝante la ŝvitan vizaĝon per tuketo kaj suspirante, vokis la dika barbirino; pro la varmego ŝi suferis, evidente, pli multe ol ĉiuj, sed laboris pli rapide, ol la maljunulo aŭ la junulino.

— Via vico, — diris la militkuracisto al la ĉefserĝento.

— Mi preterlasas! — subridante, neglekte sciigis la ĉefserĝento kaj almontris per la okuloj la beletan junulinon. — Mi atendas la majstron.

La militkuracisto haste faldis la ĵurnalon kaj, demetinte la okulvitrojn, eksidis en la brakseĝon. Raziĝi li ne deziris kaj, kun mieno de abomeno pririgardante la dubinde freŝan tukon kaj la kitelon de la dika barbirino, detale klarigis, kiel ĝuste oni lin tondu.

Andreo estis kaŝe pririgardanta en la spegulo la leŭtenanton.

Tiu kun sufiĉe flegma aspekto, iel malstreĉite sidis sub blanka tuko en sia brakseĝo, apoginte sin al la seĝa dorso, metinte la manojn sur la brakapogilojn kaj de tempo al tempo mallevante la palpebrojn; la nigrahara barbiro, nehaste agante per tondilo, estis tondanta liajn longajn blondajn harojn.

La leŭtenanto havis bonan simplan vizaĝon, grandajn helajn okulojn — kiel ŝajnis al Andreo, en ili estis io penseme laca.

Andreo rememoris, ke en la divizio, kie li militis, en najbara regimento estis estro de la kemia servo, mirinde simila al tiu leŭtenanto, — la kompatindulo eksplodis sur mino, li estis disŝirita je pecoj...

En la malfermitan pordon el la barbirejo fluis dolĉeta odoro de ĉipaj parfumoj; tie, en sufokeco, estis eĉ pli malbone, ol sur la strato, kaj oni spiris malfacile. Dekoj da muŝoj estis trude zumantaj, intencante sidiĝi sur la ŝvitajn vizaĝojn.

La aviada ĉefserĝento estis nelaŭte, sed vigle rakontanta al la juna piloto pri aeraj bataloj. Tiu aŭskultis kun evidenta intereso, pli multe silentis, nur malofte jesante aŭ kompreneme ridetante. Tio estis konversacio de elektitoj, dense spicita per specialaj aviadaj terminoj kaj akompanata per esprimriĉaj gestoj de la ĉefserĝento: per movoj de la manplatoj li tre klare montradis diversajn manovrojn de aerbatalo.

Juĝante laŭ la konversacio, tio estis homo scianta kaj sperta: li faligadis «Messerschmidt»-ojn kaj «Junkers»-ojn, bombadis Kenigsbergon kaj pripafadis el aero germanajn trajnojn. Pri fama piloto li parolis tiel, kvazaŭ tiu estus lia proksima amiko kaj komunikiĝis kun li ĉiutage; pri diversaj sistemoj de aviadiloj li rezonadis libere kaj certe, kiel piloto, proprapersone elprovinta iliajn flugajn kaj batalajn kvalitojn. Li sciis absolute ĉion, kaj ne eblis nur kompreni, en kiu, propre, aviado li servas: ĉu en la ĉasa, en la ataka aŭ en la bomba?

Kaŝe pririgardante en la spegulo la vizaĝon de la leŭtenanto, Andreo penis determini, ĉu tiu aŭskultas la konversacion aŭ ne. Estis tute evidente: la leŭtenanto montras intereson nek al tio, kio okazas en la barbirejo, nek al tiuj, kiuj en ĝi troviĝas. Lia vizaĝesprimo estis indiferente malvigla kaj eĉ iomete dormema — eble, pro tio, ke li same estis lacigita de la varmego. De tempo al tempo, turnante la kapon, li pririgardadis en la spegulo sian hararanĝon, dufoje tuŝis per la mano la harojn sur la nuko kaj ion diris al la barbiro.

Kiam la leŭtenanto estis rigardanta al la spegulo, Andreo, por ne renkontiĝi kun li per rigardo, pririgardadis afiŝojn, algluitajn sur la muroj de la barbirejo.

Unu el la afiŝoj — «Babilulo estas trovaĵo por spiono!», — pendinta sur videbla loko, inter speguloj, kaj verŝajne la plej okulfrapa, altiris atenton de Andreo. Aĝa laboristino, almetinte la fingron al la lipoj kaj hipnotizante per severa persista rigardo, estis avertanta: «Ne babilu!». Tiuj du vortoj per grandaj literoj estis skribitaj en la malsupra parto de la afiŝo, kaj en la supra angulo estis skribite:

Atentu ĉiam! En ĉi temp'
aŭskultas eĉ la muro.
Perfidon limas babilem'
je sola paŝo nura.

Preninte kombilon kun vato, la nigraharulo kombis la harojn al la leŭtenanto, faris ankoraŭ kelkajn movojn per la tondilo kaj, pririgardinte sian laboraĵon el diversaj flankoj, alportis el ĉelo, kie brulis kerosena lampo, aluminian glason kun bolakvo, penikon kaj same nehaste, kiel ĉion, kion li faris, komencis akrigi razilon sur rimeno.

En la barbirejon, anhelante, eniris kaj morne ĉirkaŭrigardis ĉiujn maljuna kapitano-artileriisto kun bastono en la manoj; kiel evidentiĝis, anticipe enviciĝinte, li estis ien foririnta kaj, reveninte ĝustatempe, tuj eksidis en la mezan brakseĝon al la dika barbirino.

«Kaj nenio suspektinda estas en li», — afliktite pensis Andreo, rigardante al la leŭtenanto.

Apude la parolema ĉefserĝento estis senĉese rakontanta al la juna aviadisto:

— La Dudek sepan oni transĵetis en Bjelostokon. Kia urbo! Kvankam la centro estas detruita, tamen kiaj virinoj! — La ĉefserĝento ravite ŝmacis per la lipoj; nur nun Andreo rimarkis, ke li estas ebrieta. — Nur kun nia Manjo eblas tiel: movo, movo — kaj damo, — deklaris li konvinkite. — Sed kun polinoj ne tiel! Donu al ŝi bonajn manierojn, kareson, aliron. Ĉiajn tiajn: mi falas al la piedoj de kara sinjorino, mi pardonpetas, sinjorino, kisas viajn manojn... Kaj ankoraŭ vagonon da ĉia galantaĵo. Vi plurfoje ŝvitiĝos. Sed alie estos vanaj penoj. Tio estas ne nia Manjo: glatumu ŝin laŭ lano, kaj ŝi ronronos! Ne-e!.. Donu bonajn manierojn! Delikata aliro necesas, kun ĝirado! Kaj tiel simple vi ne sukcesos...

La artileria kapitano (oni ĵus sapumis al li la vizaĝon) turniĝis kaj morne ekrigardis al la ĉefserĝento; tiu, ne rimarkinte, plu rakontadis pri specialaĵoj de amindumado en Polio, pri iu Berezkin en la 6-a ĉasavia skadro kaj pri okazo kun tiu piloto, kiam li, drinkinte «postflugaĵon» de la tuta skadro, ekiris de la aerodromo al Bjelostoko kaj pro ebrio devojiĝis.

La ĉefserĝento tute ne scipovis silenti. Forgesinte pri Berezkin, li ekparolis pri novaj, ĵus ricevitaj ĉasavioj «Jak-3». Se pri iuj aliaj aviadiloj li havis tre malaltan opinion kaj nomadis ilin ne alie ol «ŝtipoj», «ĉerkoj» kaj eĉ «merdo», do la novajn ĉasaviojn li taksadis kun laŭdo kaj ĉiel priskribadis iliajn avantaĝojn:

— ...Stabilaj, facile turneblaj, en regado facilaj, kiel plumo! Sed la ĉefa afero estas rapideco! Tio estas ne maŝino, sed fulmo! Ja sescent kvindek, tio estas ne bagateloj — absoluta supereco! Kaj en manovrado ili estas sensimilaj. Tiru la regstangon al vi — kaj ĝi malaperas en la ĉielo. Kaj la armilaro estas plifortigita. Diru al mi: ĉu la germanoj havas tian maŝinon?.. Ili eĉ ne revis!..

«Jen trumpetisto! — kun ĉagreno pensis Andreo. — Ĉu li ne povas bridi sian langon?»

— Akneton vi ĉi tie havas, — kulpe ridetante, sciigis la nigraharulo al la leŭtenanto, nesingarde tuŝinte lin per la razilo apud la orelo kaj rimarkinte guteton da sango.

— ...El la Dektria kaj la Dudek kvina oni same veturis por novaj maŝinoj. Ili alpelos tiujn «Jak»-ojn aŭ eble, ricevos «La-7» — kaj la germanoj la ĉielon ne plu vidos. Ĝuste! Tio estas ne la kvardek unua jaro...

Flankeniginte la razintan lin dikan barbirinon, la kapitano-artileriisto kun sapa ŝaŭmo sur la vizaĝo kaj tuko sur la brusto leviĝis en tiu momento el la brakseĝo kaj paŝis al la ĉefserĝento.

— Ekstaru! — postulis li.

La ĉefserĝento, ne komprenante, leviĝis, la mapujo balanciĝis ĉe la krurumoj de liaj dandaj botoj.

— Babilaĉulo! — subite abrupte diris, pli ĝuste, kriis la kapitano. — Kun via lango oni devas ne en aviado servi, sed bovinojn paŝti!.. Iru for!..

La barbiroj turniĝis al la bruo; tute ruĝa, la ĉefserĝento dum ankoraŭ ioma tempo plu staris, poste malrapide ekiris al la elirejo kaj, kaptinte kompatan rigardon de la beleta barbirino, haltis duonprofile ĉe la pordo kaj penis rideti: la rideto rezultis konfuza kaj malnatura; tuta lia senĝeneco kaj vigleco tuj forlasis lin. Starinte tiel dum sekundoj, li eliris. La subleŭtenanto — piloto, kun kiu li estis parolanta, — ruĝiĝis kiel flago; ĉiuj silentis.

— Vi al mi per jodo ŝmiru, — nelaŭte eldiris en la estiĝinta silento la leŭtenanto al la maljuna barbiro; li malpli ol ĉiuj atentis tiun negrandan incidenton, li estis okupita per pririgardado de la tranĉvundeto kaj estis rimarkeble maltrankvila. — Alie povas okazi, vi scias...

— Ne zorgigu vin, — serveme rimarkigis la nigraharulo. — Ni faros plej bone...

La artileria kapitano ree eksidis en la brakseĝon kaj, tirante la kapon kaj nervoze reĝustigante la tukon ĉe la kolumo, kun indigno diris tiutempe al la barbirino:

— Babilas kaj babilas. Kiel inaĉo! Estas abomene aŭskulti!..

— Ja prave! Ni, virinoj, estas vere tre parolemaj, — subite malkonvene per melodia voĉo diris la barbirino, kokete kaj tre stulte ridetante. — Ĉio pro nia simpleco, sincereco!.. Kaj ni ĉiam suferas pro tio...

— Jes ja, vi estas sinceraj! — morne kaj incitite diris la kapitano. — Damnita babilaĉulo! Nazmukulo!.. — Li neniel povis trankviliĝi. — Konas mi vian simplecon, — li frapis sin al la kolo, — sur la propra haŭto spertis!

Kaj, movinte la polmon sur la razita vango, per la sama kolera, ekscitita tono li demandis:

— Ĉu vi pensas, ke li flugas?.. Li estas ia skribistaĉo! Aŭ sur aerodromoj al avioj turnas la vostojn. Kaj mi en eksciteco faris mison: lin, sentaŭgulon, necesus sendi en la militpolicejon!..

Tiutempe al la leŭtenanto oni almetis al la vizaĝo varmegan tukon — kompreson.

— Mi estas post vi, — leviĝante, rememorigis Andreo al la serĝento. — Mi tuj r-revenos...

### 28. Kaj jen la dua!

Elirinte el la barbirejo, la leŭtenanto, tondita kaj beliĝinta, ĵetis rigardon al la horloĝo, ekfumis kaj per nehastaj paŝoj ekiris en la direkto de la stacio. Andreo en sufiĉe granda distanco sekvis lin.

Same kiel plimulto de siaj samaĝuloj, la leŭtenanto kun senkaŝa intereso ĵetadis rigardojn al renkontataj knabinoj kaj junaj virinoj; li haltis ĉe kinoafiŝo, tralegis ĝin, penis ekparoli kun maldika blondulino, tamen, sensukcese. Li ekiris pluen, lia aspekto estis sufiĉe senzorga, tamen li ne forgesadis fari militistan saluton, kaj li faradis tion klare, kun tia facileco, kia distingas servantojn en armeo dum pluraj jaroj. Apud fervojpasejo li ĵetis cigaredstumpon, kiu, same kiel antaŭe la alumeto, estis tuj kaŝe prenita de Andreo.

En la tuta aspekto de la leŭtenanto, en lia figuro, en la vizaĝo, konduto kaj vesto, estis nenio notinda aŭ neordinara, kiel oni diras, mankis, sur kio fiksi rigardon; dum la jaroj de la milito Andreo vidis dekojn, se ne centojn, da tiaj junuloj en milita uniformo.

Sekvante la leŭtenanton Andreo eliris sur la ĉestacian placon, kie laŭlonge de la latbarilo staris kelkaj aŭtomobiloj.

— Kamarado kolonelo, — aŭdiĝis tute apude, — permesu...

Andreo turniĝis kaj litere je du metroj de si ekvidis starantan en atentopozo apud la kamioneto Tamancev-on kaj apud li du nekonatajn subridantajn oficirojn — kapitanon kaj ĉefleŭtenanton, kiel divenis Andreo, alkomanditojn.

— Pardonu, — estis pajacanta Tamancev. — Permesu alparoli...

— Ĉ-ĉu vi ankoraŭ ne forveturis? — ne atentante la mokon, miris Andreo kaj, geste alvokinte Tamancev-on, almontris per rigardo la irantan antaŭe, je ĉirkaŭ kvardek metroj, leŭtenanton.

Tamancev ĵetis rigardon kaj tuj iĝis serioza.

— Kie vi lin trovis?

— En b-barbirejo.

— Bravulo!

Tamancev jam faris decidon kaj, retroturniĝinte, ordonis al la du oficiroj:

— Atendu min!

Li kaj Andreo sekvis la leŭtenanton. Tiu direktis sin al la fino de la stacio, kie apud kantino de proviantejo, evidente, atendante lin, staris la rondvizaĝa kapitano.

— Kaj jen la dua, — ĝojigite diris Tamancev kaj ĵetis rigardon al la horloĝo. — La tria kaj kvindek sep minutoj... Supozinde, ili interkonsentis renkontiĝi ĉi tie...

* * *

La kapitano kaj la leŭtenanto tagmanĝis longe, dum ĉirkaŭ horo, evidente, nenien hastante. Tiutempe Tamancev kaj Andreo kuŝis sur herbo trans malalta urtikaro je proksimume kvindek metroj for de la kantino. En ombro ne estis proksima loko, taŭga por observado, kaj ili devis ree rostiĝi sub la suno.

Tamancev atente pririgardis la cigaredstumpon, poste komparis du bruligitajn alumetojn — la ĵetitan de la leŭtenanto kaj la trovitan en la arbaro sur la kampeto, — ili evidentiĝis malsamaj.

— Ĉio ĉi estas faktetoj... — suspiris li kaj, garde ĉirkaŭvolvinte la cigaredstumpon kaj la alumetojn per malnova letero, metis en vitroplastan cigaredujon kaj kaŝis en la poŝon.

— Ni paŝadas dum tuta tago, — rimarkis li poste, — kaj kvazaŭ faras nenian aferon, sed laciĝas kiel hundoj kaj malsatiĝas. Ĉu vi manĝis ion?

— Ne.

— Kaj mi same. — Tamancev avide entiris aeron en la nazon, al li ĉiam ŝajnis, ke de la kantino venas odoro de vianda barĉo. — Nun mi manĝus ion acidetan... — reveme prononcis li, — kiel rostitan porkidon!.. Kun krenaĵo! Kaj da biero paron da boteloj el glaciujo...

Andreo trafis per la mano en urtikon kaj, frotante la brulvunditan lokon, estis pririgardanta la ĉielon.

— Kia v-varmego... Povos esti fulmotondro.

— Fulmotondro ne satigos... Sed ili tagmanĝas, — kapmontrante al la kantino, ne ĉesadis Tamancev. — Hodiaŭ tie estas vianda barĉo kun tomatoj kaj gulaŝo kun makaronioj. Tia gulaŝo, ĝis leki al si la fingrojn!

— Kaj vi de kie scias?

— Ja mi ne scias, mi nur tiel pensas... Je-es, manĝegi ne malhelpus! Kiel diris kamarado Meĉnikov[31], manĝado estas la plej intima komunikado de la homo kun la medio. Kaj li ja sciis...

Tamancev dufoje flanke de la kuirejo aliradis al la provizejo kaj enrigardadis en la primetitan per longaj tabloj grandan halon, sed eniri internen ne kuraĝis: oni estis manĝiganta trajnon, sendatan al la fronto, en la kantino, kiel ankaŭ entute en la stacio, estis multaj homoj, sed oficiroj estis nur unuopaj. Kaj riski — fari observadon en la ejo mem — ne indis, des pli ke la rondvizaĝa kapitano kaj la leŭtenanto sidis ĉe sia tablo solaj.

Kiam, tagmanĝinte, ili eliris el la kantino, ekfumis nur la leŭtenanto; la kapitano, evidente, estis nefumanto.

Per malrapidaj paŝoj de ĝissate manĝintaj homoj ili direktiĝis al situanta apude agitejo, kie, sidante ĉe malfermita fenestro, ili dum ĉirkaŭ kvaronhoro legis ĵurnalojn.

Lasinte Andreon observi, Tamancev iris al sia konato, subkomandanto de la stacio, kiu troviĝis nemalproksime, en la domo de la blokposteno. Atendinte, kiam la observatoj eliris el la agitejo, Tamancev alvokis la subkomandanton al la fenestro kaj montris al li la oficirojn. Tiu diris, ke la leŭtenanton li certe vidas unuafoje, tamen la kapitanon li ŝajne renkontis en la stacio, sed li ne garantias, ĉar, laŭ li, ĉiutage traveturas «miloj da oficiroj» kaj ĉiujn ne eblas memori.

— Sed por kio vi ilin bezonas? — interesiĝis li.

— Mi dezirus scii, kiuj ili estas.

— Ĉu nure?! — subridis la subkomandanto. — Mi tuj invitos ilin — kaj ni ĉion ekscios.

— Ne, ne, tio ne taŭgas...

### 29. En la stacio

Sur la relvojoj de la stacio, kie troviĝis sep militaj trajnoj kun homoj kaj teĥniko, regis brua vigleco, ordinara por ĉefronta fervoja nodo.

Soldatoj kaj serĝentoj grupete amasiĝis inter vagonaroj, sur la pasaĝerkajo kaj apude, brue babiladis, kuradis kun gameloj kaj flaskoj, trenadis sitelojn kaj ujojn kun kuiraĵo, tagmanĝadis, senŝeligadis sunflorajn semojn, dancadis, ludadis «skarabon», lavadis sin kaj eĉ siajn vestojn. Stride kriante, moviĝadis manovra lokomotiveto; apud vagonoj, prifrapante per marteletoj la radojn kaj klakante per kovriloj de radaksaj skatoloj, lerte hastadis malpuraj ŝvitaj lubrikistoj; aŭdiĝadis potenca spirado kaj fajfoj de lokomotivoj.

Sur platformoj dense, unu ĉe la alia, staris kovritaj per gumtoloj memmovaj kanonoj, ŝirmitaj per kamuflaj retoj longtubaj pafilegoj kun spuroj de ankoraŭ fabrika lubriko, maskitaj per branĉoj kuirveturiloj, leĝeraj kaj specialaj aŭtomobiloj. Ie super la trajnoj, kiel manoj, ŝirmantaj kontraŭ bato el la aero, etendiĝis paftuboj de kontraŭaviadaj kanonoj.

Sur unu el la platformoj ĉe stumpnaza, mornaspekta haŭbizo estis klopodantaj altaj, malsekaj pro varmego kaj streĉo artileriistoj. Bravaj kozakoj-gvardianoj kun nepraj hartufoj, en kaskedoj, kuraĝe ŝovitaj oblikve sur la nukojn mem, kaj en pufpantalonoj kun ruĝaj galonoj estis rekte en vagonoj, el kiuj iris forta odoro de sterko kaj ĉevala ŝvito, purigantaj ĉevalojn kaj priverŝantaj ilin per akvo. Ilian laboron el najbara vagonaro kun esprimita sur la vizaĝoj alta digno, supereco kaj evidenta malrespekto estis silente observantaj junaj maristoj en uniformaj ĉemizoj kaj kamizoloj.

Spertaj soldatoj kun ordenoj, medaloj, gvardiaj insignoj kaj provundaj galonoj sur la blankiĝintaj pro suno kaj lavado ĉemizoj, junaj batalistoj de freŝaj rotoj en novega, ĵus veninta el tenejo uniformo, tankistoj en surmetitaj sur la nudan korpon grasaj kombineoj, infanteriaj oficiroj en kampaj, kun verdaj steletoj kaskedoj, maraj leŭtenantoj en dandaj vizierĉapoj kun orkoloraj kokardoj, aviadistoj en pilotaj flankoĉapoj kun blua bordero kaj kromitaj radiohelmetoj — ĉi tie estis ĉiuj!

Tuta tiu diversspeca militistaro — ĉion spertintaj gvardiaj trupoj, tute nove vestitaj freŝaj rotoj kaj oficiraj taĉmentoj, tuta tiu novega, sen unu grataĵo teĥniko — ĉio estis moviĝanta al la fronto, renkonten al malfacilaj kaj por multaj lastaj bataloj...

Etendiĝanta per larĝa strio de siaj operacaj malavanoj norden kaj sudokcidenten, la fronto, esence, estis komenciĝanta jam ĉi tie, nur la kanonoj ankoraŭ silentis, kaj agis la lokomotivoj.

Sed pensoj pri estontaj bataloj kaj morto, verŝajne, interesis nur malmultajn. El ĉiuj flankoj aŭdiĝadis laŭtaj diversvoĉaj paroloj, gajaj, kaj iam spicitaj ŝercoj, sonoj de harmonikoj kaj rideksplodoj. Pri la kontraŭulo devis pensi nur tiuj, kiuj deĵoris sur la platformoj ĉe la kontraŭaviaj kanonoj kaj kvaroblaj mitraloj, kaj ankoraŭ ĉasaviadilaj pilotoj, patrolantaj en la varmega ĉielo alte super la stacio.

Andreo ne sen emocio atendis, ke la rondvizaĝa kapitano kaj la leŭtenanto perdiĝos en la homamaso kaj puŝiĝados inter la trajnoj, aŭskultante parolojn kaj observante. Tamen tio ne okazis.

Forlasinte la agitejon, ili, ne alirante la trajnojn, dum dek minutoj staris sur la pasaĝerkajo, kie en multhoma, tre brua rondo, ardigitaj per ekscitaj krioj de spektantoj, dronante en ŝvito, estis konkurantaj pri gaja danco du uloj: aĝa, dikmalalta, kun barelforma brusto artileria ĉefserĝento (malgraŭ la aĝo, tuta lia korpulenta figuro spiris sanon kaj forton) kaj malgranda rondkapa infanteriano, siaspeca fervora viglulo, fortikulo aĝa ĉirkaŭ dek ok jarojn, kun novega Lenin-ordeno sur la uniforma ĉemizo.

Ŝoviĝinte en la amason de spektantoj, absorbitaj de la danco, Tamancev kaj Andreo povis nun elproksime bone pririgardi la observatojn.

La kapitano havis dikvangan, tute rondan, kun anasa nazo kaj malgrandaj breĉetoj virinan vizaĝon, malbelan, sed tre bonkoran. Trans lia dekstra orellobo malhelis pizgranda nevuso. Per siaj verdetaj okuloj li estis absorbite observanta la dancantojn kaj ridetanta. Super la dekstra poŝo de lia uniforma ĉemizo flavis provunda galono, super la maldekstra — vidiĝis lato kun rubandoj de ordeno «Ruĝa Stelo» kaj de du medaloj.

La leŭtenanto ne deŝiradis la okulojn de la dancanto kaj sincere ridadis, montrante la buŝon, plenan de glataj blankaj dentoj. En lia junula, molkontura vizaĝo estis io delikata, knabina, kaj al Tamancev li subite rememorigis helharan aktorinon, kantintan la parton de paŝtisto en la sola aŭdita de Tamancev opero.

Ambaŭ oficiroj havis sur si ne novan, sed puran uniformon, freŝajn subkolumojn, kaj sur la piedoj — uniformajn, amasproduktitajn bovidledajn botojn, kies premsignoj, kiel jam hieraŭ determinis Tamancev, sendube ne havis similecon kun la spuroj, trovitaj ĉe la fonto.

Dum Andreo estis pririgardanta la oficirojn precipe kun scivolemo, Tamancev estis koncentrite laboranta: por ajna okazo li kunmetadis mense kaj memorfiksadis vortajn portretojn de ambaŭ — malfacila okupiĝo, postulanta akran okulon, sperton kaj observemon.

Laŭ la kajo estis kurantaj du junaj leŭtenantoj — rufhara, malalta, kun pansita mano sur skarpo kaj maldika, ĝibeta, kun pako da ĵurnaloj sub la akselo. Ekvidinte Andreon, starintan malantaŭ la rondo de spektantoj, ili ĵetiĝis al li.

— Blinov, ĉu vi?! Kia renkontiĝo!.. Saluton! — interrompante unu la alian, ekkriis ili, premante al Andreo la manon kaj frapante lian ŝultron. — Kie vi estas?

— Ĉ-ĉi tie... — konfuzite eldiris Andreo.

— Jen kiel!.. Ni ja pensis, ke vi estas tie... — la rufulo almontris per la mano okcidenten, kaj ili ambaŭ daŭrigis: — Oni diris, ke vi post la hospitalo trafis en skoltan servon... trans la frontlinion... Sed vi baraktas en malfronto...

— K-kaj vi k-kiel, k-knaboj? — penis ŝanĝi la temon Andreo.

— Du monatoj en bataloj... Vidu, po ordeno aldoniĝis... Orientan Prusion ni atingis... — estis babilantaj la leŭtenantoj. — Kaj vi la viajn kial ne portas?.. Tri dankojn de la Supera Komandanto...

— Kiel tie, en la b-bataliono? Baĉjo K-kosolapov, Terpjaĉij, Skokov?

— Baĉjo pereis, kaj Terpjaĉij estas en hospitalo... Ankaŭ la komandanto pereis, kaj la politika komisaro... Jam ĉe Minsko... Rekta trafo en la komandejon... — interrompante unu la alian, estis ekkriantaj la leŭtenantoj. — Naumov kuŝiĝis sur embrazuron — postmorte oni donis Heroon... Ankaŭ via rotestro pereis, kaj Feldman... Kaj al Basov estis deŝiritaj la kruroj... Kaj ankaŭ mi estis trafita. — La rufulo levetis la pansitan manon kaj ĝoje sciigis: — Gangreno estis komenciĝanta, oni preskaŭ fortranĉis!.. El la malnovuloj restis ĉirkaŭ kvardek homoj, ceteraj estas el kompletigo... Oni ĵetas nin ĉe Varsovion... Ni iru — vi rigardos!.. Nia trajno estas sur la dua vojo... Baldaŭ ni ekveturas...

— Sur la dua v-vojo... Atendu, knaboj...

— Ni iru! — La rufulo kaptis la manon de Andreo.

— Atendu, k-knaboj... Unu minuton... Mi t-tuj venos...

Kun angoro rigardis Blinov postsekve al la forkurantaj oficiroj; li sentis, kiel larmoj aperas sur la okuloj.

— Kio al vi okazis, Andreĉjo? — aliris al li Tamancev.

— Nenio, — per tremerinta voĉo diris Andreo. — Mia r-regimento...

— Mi komprenis...

— Al Varsovio ili veturas... Baĉjo pereis... kaj la rotestro, kaj la b-batalionestro... — Andreo forturnis la vizaĝon: la larmo tamen elrampis kaj ekglitis sur la vango. — Kaj mi... serĉas kaj kolektas cigaredstumpojn... Mi ne deziras! — ofendite prononcis Andreo. — S-suspektatoj, kontrolatoj — la diablo mem ne komprenos... Iru ĉ-ĉio ĉi en inferon!

— Kara, sed ja se cigaredstumpo necesas por la afero, por ĝi ne estas domaĝe fordoni duonvivon! — certigis Tamancev, haste cerbumante, kiel malstreĉi la situacion, kaj tuj agordiĝante «postiĉi»[32].

— En la r-regimento mi estis h-homo... La plej bonan plotonon k-komandis! Sed ĉ-ĉi tie mi estas via vivtenato... kaj n-neniom utilas...

— Malaltkvalite vi al mi rilatas! — farinte ofenditan vizaĝon kaj pufigante la naztruojn, deklaris Tamancev. — Kaj ankaŭ al Paŭĉjo!

— K-kial malaltkvalite? — ekprotestis Blinov.

— Tial!.. Se vi serioze opinias, ke ni ĉi tie malpli utilas, ol en la avano, tiam... pardonu... Tio estas tiom ofenda, ke mi ne havas vortojn!

Kun ofendita aspekto kaj ne sen indigno Tamancev dismovis la manojn kaj, sentante, ke nun necesas mildigi, pacige daŭrigis:

— Vi tiujn absurdajn pensojn forlasu... Ĉu vi estas vivtenato?.. Sed kiu tiujn du renkontis?.. Kiu la leŭtenanton trovis?.. Kaj la spuron ĉe la fonto?! Stultuleto, ja mi mense vin aplaŭdas!

— Sed k-kia rezulto?

— Rezulto estos! Kiel diradis kamarado Kristo: serĉu kaj vi trovos!.. Vi komprenu... — Tamancev neatendite brakumis Andreon kaj rapide konfide ekflustris: — Mi instruos vin pri makedona pafado, pri perforta kaptado... Vi akiros sperton, aperos operaca lerto — kaj tiam vi iĝos valorega!.. Mi kaj Paŭĉjo faros el vi veran purigiston!.. Lupĉasiston!..[33] Ja vi ajnan parŝon[34] per nudaj manoj povos preni!..

La danco rompiĝis subite. Sur la vojoj ĉe la trajnoj voke ekludis klariono, eksonis ripetata per laŭtaj voĉoj ordono: «Al vagonoj!.. Al va-go-onoj!..» Multaj turniĝis por rigardi, kiu trajno ekiras; la harmoniko eksilentis.

La malgranda infanteriano, ĉesinte danci, kun ĉagreno kraĉis kaj, restarigante la spiradon kaj viŝante per tuko la malsekan vizaĝon, etendiĝis, ekstarinte sur la piedpintoj, por ekvidi; oni kriis al li el la homamaso kaj, svinginte por la harmonikisto sian manon, li, reĝustigante la uniforman ĉemizon, aliris la artilerian ĉefserĝenton kaj, energie premante ties manon, per rompiĝanta baseto, ridetante, sed kun aflikto laŭte diris:

— Nu... ĝis! Se ni revidiĝos — ni findancos!..

Kaj post la harmonikisto li ekiris el la rondo.

La spektantoj estis malvolonte disirantaj. La rondvizaĝa kapitano kaj la leŭtenanto, kvazaŭ ion rememorinte, ekhastis kaj, forlasinte la kajon, direktis sin en la urbon.

En ilia konduto estis nenio suspektinda aŭ eĉ notinda. Se en la stacio ili ne aŭskultis parolojn, ne rigardis kaj ne montris atenton al militaj trajnoj, do nun ili estis irantaj, interparolante inter si, kaj eĉ unu fojon ne retrorigardis.

Tamen Tamancev, kiel ĉiam, agis kun granda singardo; li sekvis la oficirojn en maksimuma distanco, Andreo iris, postiĝinte al li ankoraŭ je duoncento da metroj.

Moviĝante tiamaniere, ili lasis dekstre ruinojn de antikva fortikaĵo, preteris katolikan preĝejon kaj eliris al la orienta rando de la urbo. Ĉi tie, ne atingante la rivereton, sur kvieta, tute vilaĝa strateto la oficiroj, proksimiĝinte al iu antaŭdoma ĝardeneto, malfermis ties barilpordeton, enirinte, fermis ĝin kaj eniris en la domon, kaj faris ĉion ĉi kutime: evidente, ili loĝis ĉi tie aŭ plurfoje venadis.

Per mansigno Tamancev alvokis Andreon.

— Dankon al dio, ŝajne, ili albordiĝis, — kun faciliĝo diris li. — Pli proksime aliri ni ne povas. Kaj resti ĉi tie — same.

Turniĝante dekstren, li haste ekserĉis per rigardo kaj, trovinte kaŝejon, konvenan por observado, movis la okulojn maldekstren:

— Vi devos ĉirkaŭiri... trans la rivereton, jen en tiujn arbustojn. Mi klarigos al la kapitano, kiel trovi vin. Iru!..

### 30. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov, Poljakov

Laŭ informoj de la NKGB de la USSR, sur la teritorio de Suda Litovio kaj Okcidenta Belorusio agas kaŝa organizo de la pola elmigrula registaro en Londono „Delegatura Rządu“, havanta kiel unu el la ĉefaj taskoj plenumadon de operaca spionado en malavanoj de la Ruĝa Armeo kaj sur frontaj komunikvojoj. Por transsendo de informoj „Delegatura“ disponas kurtondajn radiosendilojn kaj komplikajn ciferajn ĉifrojn.

Unu el estroj de tiu organizaĵo estas troviĝanta nun en neleĝa stato en regiono de u. Vilno Marian Kwapiński, naskita en 1906 aŭ 1908 en u. Bjelostoko, en pasinteco oficiro de la pola armeo, laŭ klero advokato, filo de posedanto de granda notaria kontoro en Krakovo.

La enhavo de la interkaptita la 13.08.44 ĉifrogramo de la radiostacio kun voksigno KAO konformas al informo, tre interesanta la londonan kaj la varsovian centrojn. Tute supozeblas aparteno de la serĉata sendilo al „Delegatura“, ne ekskludeblas, ke ĝuste Marian Kwapiński estas la „notario“, menciata en la interkaptita teksto.

Ustinov».

#### Noto per «AF»

Al Jegorov

«Urĝe!

De la kontraŭspiona Departemento de la 1-a Baltia fronto la 2-an de aŭgusto de la kuranta jaro estis arestitaj germanaj agentoj-paraŝutistoj Antanas Gogelis kaj Vladas Ĵelnis, finintaj spion-sabotistan lernejon, dislokitan je 14 kilometroj for de urbo Bydgoszcz (Bromberg), en bieno Walden.

La kontraŭspionaj organoj de la sama Departemento la 11-an de aŭgusto kaptis ankoraŭ unu grupon de agentoj en konsisto de Liukaitis, Senkevičius, Jacunskas, kiuj finis la saman lernejon.

Al ambaŭ grupoj, transĵetitaj en malavanojn de la fronto en aspekto de oficiroj de la Ruĝa Armeo kun tasko de operaca spionado, estis proponite:

a) komunikiĝi kun agantaj bandoj de litov-germanaj naciistoj, tiel nomata LLA, por ricevi de ili spionajn informojn;

b) cele de kolekto de informoj pri moviĝoj de niaj trupoj faradi vidan observadon sur komunikvojoj de la Baltiaj kaj Belorusiaj frontoj, plenumadi navedajn fervojajn vojaĝojn, speciale en linioj Daŭgavpilso — Bjelostoko (tra Vilno, Grodno) kaj Vilno — Bresto (tra Lido kaj Baranoviĉo aŭ Volkovisko).

Laŭ depozicioj de la arestitoj, en la Walden-a spionlernejo estis kreita speciala fako, kie estas instruataj personoj de litova nacieco, precipe kompromititaj per helpado al okupaciantoj, plej ofte libere posedantaj la rusan lingvon.

La informoj en la interkaptita la 14.08.44 ĉifrogramo de la radiostacio kun voksigno KAO konformas al la taskoj, ricevitaj de la grupoj de A. Gogelis kaj V. Liukaitis. Tute eblas, ke la serĉata de Vi sendilo estas uzata de unu el grupoj de agentoj, finintaj la litovan fakon de la Walden-a spionlernejo kaj transĵetitaj en malavanojn de la fronto. Sciigu Viajn konsiderojn rilate de tiu versio. Al la kontraŭspiona Departemento de la 1-a Baltia fronto estis donitaj ordonoj senprokraste detale informi Vin pri ĉiuj disponataj de ili materialoj pri la Walden-a spionlernejo de la kontraŭulo, kaj ankaŭ transdoni al Vi okaze de neceso rekoniston el la arestitaj de ili agentoj.

Kolibanov».

### 31. Kiel al tio rilatas Julia?

Tamancev kun du oficiroj devis alveturi jam antaŭ du horoj aŭ horo kaj duono. Atendante ilin en interkonsentita loko, ĉe ponteto super nana rivereto, Aleĥin kuŝis ĉe rando de senhoma pavimita vojo sur la jam malvarmiĝinta tero, pensis pri la afero kaj penis diveni, kial ili tiel malfruiĝas.

Ankoraŭ ne malheliĝis, sed pro malaltaj mornaj nuboj vespero venis antaŭtempe.

Sonon de la motoro de la kamioneto li ekaŭdis elmalproksime kaj iom poste, kiam la bruo proksimiĝis, eliris sur la vojon.

Tuj kiam la aŭto haltis, Tamancev kaj post li la du alkomanditoj saltis el la kargujo.

— Kapitano Fomĉenko, — prezentis sin la grandŝultra, kun la kapo, brulvundita dekstre de la tempio ĝis la nuko.

— Ĉefleŭtenanto Luĵnov, — etendiĝis en atentopozo antaŭ Aleĥin la alta, pli juna.

Same kiel Tamancev, ili estis sen ĉapoj, en kapotoj, kun mitraletoj PPŜ kaj dorsosakoj en la manoj; nur Tamancev aldone kunprenis ankaŭ «ŝmajseron»[35].

Ambaŭ alkomanditojn Aleĥin certe vidis en la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso. Li eĉ rememoris, ke la kapitano havas sur unu el la medaloj kaveton pro kuglo aŭ splito.

— Turnu la aŭton kaj starigu ĉi tien, — almontrante en arbustojn al perpendikle deiranta malglata vojo, ordonis li al Ĥiĵnjak kaj vokis la oficirojn: — Ni iru.

Sur larĝa herba pado, kunpremita ĉe ambaŭ flankoj de arbustoj, ili direktiĝis al arbaro, malhelanta fore — Aleĥin kaj Tamancev antaŭe, Fomĉenko kaj Luĵnov post ili.

— Kial tiel longe? — interesiĝis Aleĥin de Tamancev.

— Vi povas fari al vi trueton por ordeno, — neglekte sciigis Tamancev. — Ni trovis tiujn — la kapitanon kaj la leŭtenanton.

— Kiuj estas ili? — scivoligita per la mencio pri ordeno, interesiĝis Fomĉenko.

— Suspektatoj, — klarigis Aleĥin, — eĉ pli ĝuste — kontrolatoj... Kie ili estas?

— Ili eniris en domon numero ses sur strato Wyzwolenia. Juĝante laŭ ĉio, ili tie jam estis. Blinov observas ilin. Laŭ informoj de la militpolicejo, familinomo de la kapitano estas Nikolajev, de la leŭtenanto — Sencov. Ili venis el trupunuo tridek unu kvincent dek ok... La celo de la oficvojaĝo estas indikita kliŝe: plenumo de tasko de la komandejo.

— Blinov sola tie ne sukcesos, — suspiris Aleĥin. — Tridek unu kvincent dek ok — kio estas tiu trupo?

— De la Dua Belorusia fronto. Mi faris informpeton. La subkolonelo forestis, tial mi malfruiĝis.

— Se ili vere estas el tiu trupunuo... de alia fronto, kial ili vagas ĉe ni en bienetoj? Strange... Viaj konsideroj?

— Nenio speciala. Ili tenas sin trankvile, senĝene... Laŭ aspekto ili ne estas novuloj en armeo... Ilin necesas iom observi, — konkludis Tamancev. — Vi ja mem diras — kontrolatoj. Eble, per tio ĉio limiĝos... Matene estos respondo.

— Dubinde, ke matene.

— Estos, — certigis Tamancev. — Mi mem telefonis per «AF» en la Departementon de la Dua Belorusia. Kaj sendis kun indiko «Tre urĝe»... Kun subskribo de la generalo.

— Punĉambro vin verve atendas, — balancis la kapon Aleĥin. — Kiam finiĝos la milito, sidigi vin tien por duonjaro estus tute laŭmerite!

— Ja tie mi satdormus. Kaj satmanĝus ĝis dika muzelaĉo — jen tia! — Tamancev dismovis la manojn. — Ekzistas elementoj de aventuremo, — kun suspiro agnoskis li, — sed ekskluzive por utilo al la afero.

— Tie estas fulmotondro... — turniĝante en la direkto de Lido, post paŭzo eldiris Aleĥin.

— Ja certe!.. Gaja nokto vin atendas...

Tamancev pririgardis la malhelan ĉielon, poste la arbaron antaŭe — ĉio ĉirkaŭe aspektis morne, sovaĝe — kaj rimarkis:

— Bonega loko por ripozo. En kiu hotelo oni preparis por ni ĉambrojn?

Aleĥin, kvazaŭ ne aŭdante, silentis.

— Ordonu trasporti tien la bagaĝon, — ne ĉesadis Tamancev, — masaĝistinon kaj pedikuristojn.

— Ili atendas vin senpacience, — akceptante la tonon de Tamancev, diris Aleĥin.

— Tre afable... Kaj kia estas ordono de la Patrujo?

— Preni Kazimiron Pavlovskij kaj tiujn, kiuj estas kun li, — tute serioze diris Aleĥin.

— Kiu estas Pavlovskij? — demandis Fomĉenko; li, evidente, estis scivolema kaj, ĉiuokaze, deziris esti informita; kaj Luĵnov silentis.

— Agento de la germana spiona servo, — turniĝante al li, diris Aleĥin.

— Tre ĉarma ulo, — aldonis Tamancev. — Naŭ sukcesaj transĵetoj kaj kvar feraĵoj de la germanoj... Speciale danĝeras ĉe reteno. Foje laŭ humoro kuŝigis tri dupojn el militpolico.

— Komprenite, — iom perpleksigite diris Fomĉenko.

— Nu, ne dupojn, — malkonsentis Aleĥin. — Oficiron kaj du patrolantojn. Kun li necesas esti atenta. Mi konatigos vin kun serĉinformoj kaj fotoj, — promesis li.

— Oni diris al ni... — finfine prononcis Luĵnov, — ĉi tie abundas bandoj. Ĉu vere?

— Oni diras, ke oni murdas, — Tamancev ŝultrolevis, — sed ni ne vidis.

Luĵnov tenis sian mitraleton preta, de tempo al tempo puŝante per la paftubo la dorson de Tamancev.

— Uzu la sekurigilon, — konsilis al li Aleĥin kaj ridetis. — Ĉu vi estas aviadisto?

— Aviadisto, — ruĝiĝinte, konfirmis Luĵnov kaj ŝovis la butonon.

— Okdek sep batalaj flugoj, — diris anstataŭ li Fomĉenko. — Eksigita post vundo. Same kiel mi, pekulo...

«Jen tiel... Okdek sep batalaj flugoj, sed mitraleton, probable, li eĉ foje en la manoj ne tenis. Aviadistoj... Bone, mi danku, ke oni donis almenaŭ tiujn».

Ili eliris al kamporando kaj ĉiuj kvarope ekstaris trans arbustoj. Sur la kampo, je ĉirkaŭ ducent metroj for de ili, videblis altkvalita domo kun mansardo, maldekstre — du malriĉetaj ĥatoj, post ili minace nigris arbaro.

— Tio estas la domo de Pavlovskij-oj, — almontris Aleĥin.

— Ĝi estas najlofermita, — rimarkigis Tamancev.

— Jes... La mastro mem, Pavlovskij-patro, estis arestita kiel Volksdeutsche... estas en prizono en Lido, — klarigis Aleĥin al Fomĉenko kaj Luĵnov. — En la pli malgranda ĥato, — Aleĥin almontris per la mano, — loĝas Julia Antonjuk.

— Kaj kiu estas ŝi? — malpacience interesiĝis Tamancev.

— Orfino... Ŝi ekde la infaneco servas ĉe Pavlovskij-oj; ĉu kamplaboristino, ĉu servistino — ne eblas kompreni. Ŝi havas filinon aĝan jaron kaj duonon.

— De kiu? — demandis Tamancev.

— Oni diras, ke de germano, sed mi pensas alie... Tiu Julia estas fratino de la edzino de Svirid. Cetere, jen lia ĥato...

— Kaj kiu estas tiu Svirid? — enmiksiĝis Fomĉenko.

— Kompano de la kapitano, — kun ironio rimarkis Tamancev. — Ĝuste li donacis al ni Pavlovskij-on.

— Ĝuste... — ridetis Aleĥin kaj klarigis al Fomĉenko: — Mizera homo, ĝibulo.

— Kaj la onklino? — maltrankvile demandis Tamancev. — Kazimiro ie ĉi tie havas onklinon.

— Ne ĉi tie, sed en Kamenko... Mi donas preferon al Julia. Por du embuskoj ni simple ne havas fortojn.

— Por ni ja estas tutegale, kie nutri pulojn — ĉu tie aŭ tie ĉi. — Tamancev kraĉis. — Vi nur klerigu. Ne lasu morti stulta! Kiel al tio rilatas Julia? Kial Pavlovskij devas aperi ĉi tie?..

### 32. Aleĥin

Estis apenaŭ supozeble, ke, trafinte en tiujn ĉi lokojn post multaj monatoj da foresto, Pavlovskij ne penos renkontiĝi kun iu el parencoj aŭ proksimuloj. Sed kun kiu?

La patro, kiun li, laŭ vortoj de kampuloj, estimis kaj amis, estis en prizono, la domo staris najlofermita, kaj el malproksime videblis, ke tie loĝas neniu. Estis supozinde, ke Pavlovskij per iu (plej verŝajne per sia onklino Zofia Basijada) penos ekscii la sorton de la patro.

Kiel mi eksciis, Basijada, fervora katolikino, sen simpatio rilatis al la germanoj, malpermesintaj religiajn servojn en la pola lingvo kaj kruele molestintaj ne nur ordinarajn kredantojn, sed ankaŭ la «komisiulojn de Dio» — pastrojn. Estis fakto, ke ŝi, duone germanino, ne subskribis Volksliste, kiel faris ŝiaj frato kaj nevo, kvankam en la malfacilaj kondiĉoj de la okupacio germana civitaneco donus nemalgrandajn avantaĝojn. Sian solan fraton ŝi amis, sed kun la nevo ŝi havis, kiel mi komprenis, ne tre bonajn rilatojn.

Pripensante ĉion, kion mi sukcesis ekscii pri Pavlovskij-oj, Svirid-oj, pri iliaj parencoj, mi el la du variantoj — Zofia Basijada kaj Julia Antonjuk — iom post iom inkliniĝis al la dua.

La afero estis en tio, ke al mi jam antaŭe aperis supozo, ke la filino de Julia Antonjuk estas de Kazimiro Pavlovskij.

Tiu diveno aperis, kiam, eksciinte, kiu estas Julia, mi estis pripensanta la tekston de la letereto, elprenita el la pirogo en la ŝtatsekureca fako. Por kio al troviĝanta en prizono tute ne sentimentala maljunulo en mallonga sekreta sendaĵo oni sciigas, ke la knabino de lia laboristino estas sana?

Tiu penso ricevis ioman konfirmon, kiam sur unu el la du fotoj de Pavlovskij, alportitaj de Svirid, mi ne sen peno distingis forviŝitan de iu surskribon:

«Al la plej kara de Kaĉjo». Kaj sube: «1943».

Kiu povus esti por la juna Pavlovskij «la plej kara» en la domo de Svirid? Kiel trafis tien tiu foto?.. La sola supozo estis, ke la foto estis donacita de Kazimiro al Julia. Kaj ke antaŭ monato kaj duono post la hasta forveturo de Julia la foto kune kun aliaj ŝiaj aĵoj trafis en la domon de Svirid.

Do kiu kaj kiam forviŝis la surskribon?.. Eble, Julia — antaŭ la veno de niaj trupoj, — sed eble, ankaŭ Svirid. Estas notinde, ke, kiam mi postulis alporti foton de Pavlovskij, li ekiris al la ĥato, eniris tien kaj tuj rampis en la kelon — sendube, ĝuste tie estis kaŝitaj la fotoj.

Mi multe pagus por ekscii la veron pri interrilatoj de Pavlovskij kaj Julia, por scii certe, kiu estas la patro de la knabino.

Interalie, Elza, tre rara nomo en tiuj ĉi lokoj, estis, kiel tio memorfiksiĝis al mi laŭ la enketa dosiero, ankaŭ la nomo de la patrino de Jozefo Pavlovskij — la avino de Kazimiro.

Mia supozo pri patreco de la juna Pavlovskij imagiĝis tute probabla, sed ne pli. Por iel kontroli ĝin, mi antaŭ la veno de Tamancev penis eltrovi la naskiĝdaton de la knabino.

Ŝi estis registrita ĉe la vilaĝestro de Kamenko kiel naskiĝinta la 30-an de decembro de la 1942-a jaro. En la kolumno «Patro», nature, staris trastreko, kiel atestantino ĉe la registro estis indikita Bronislava Svirid.

Tiu dato, bedaŭrinde, ne konfirmis mian divenon, eĉ male. Tiel okazas ne malofte: faktoj mankas, estas nur supozoj, pruvi aŭ malkonfirmi ilin estas praktike neeble, sed necesas tuj fari decidon. Ja erari mi ne rajtas, kaj estas neniu por konsiliĝi por certeco.

Mi havis, tamen, ankoraŭ negrandan argumenton kontraŭ la varianto kun Zofia Basijada: Pavlovskij estis transĵetita, evidente, fine de julio aŭ komence de aŭgusto kaj dum tiu tempo intervidiĝi kun la onklino li povus jam plurfoje. Sed Julia aperis ĉi tie nur antaŭ du tagoj.

Mi tute ne trompis min per iluzio, ke Pavlovskij-on kondukis ĉi tien nur parencaj sentoj. Ĉi tie sendube estis okazo de nevola kombino de personaj kaj oficaj necesoj.

La ŝiloviĉa arbarmasivo, certe, estas bonega loko kaj por eneteriĝo de agenta sendilo, kaj por aranĝo de kaŝejo por tiu radiostacio, kaj por sekreta akcepto de kargoj el aviadilo. Pavlovskij ja bone konis tiun ĉi distrikton, konis ĉiujn padojn en la arbaro, ĉiujn alirojn kaj alveturojn; agi ĉi tie al li estis, nature, pli facile, pli oportune, ol en alia, nekonata tereno. Kaj ni devis konsideri unu nemalgravan por lia kapto cirkonstancon: li estas sperta homo kaj aperi ĉi tie povas nur kaŝe, kun veno de krepusko, precipe nokte.

Tamancev, elaŭskultinte miajn konsiderojn rilate de elekto de observa objekto, faris kelkajn demandojn, kaj kiam konklude mi demandis pri lia opinio, nedifinite eligis:

— Interese!..

Tio, kiel mi deĉifris, signifis: «Viajn supozojn mi ne samopinias kaj povas detrui ilin ĝis la fundamento. Sed mi ne disputos kaj ne diros eĉ vorton, por ne malmagneti tiujn du — Fomĉenkon kaj Luĵnov-on...»

Lian rilaton mi determinis ĝuste — adiaŭante min en arbustoj apud la domo de Pavlovskij-oj, li diris tion, kion li kutime diradis en similaj, dubindaj por li, situacioj, kiam li ne kredis pri sukceso:

— Nu, do, nia afero estas malgranda...

Kaj, kvazaŭ dezirante trankviligi min, por fino aldonis:

— Se ili venos — ne foriros.

Pense mi jam estis en Lido. Pavlovskij, sendube, same estas «nia pano», kaj peni preni lin estas nia rekta devo. Tamen ni havis neniajn signojn pri lia rilato al la funkciado de la serĉata de ni sendilo, kaj la radiostacio kun voksigno KAO plu restis la ĉefa tasko de la grupo, la ĉefa celo de niaj penoj, kaj mi eĉ por minuto ne forgesadis pri tio.

### 33. Ilin necesas iom observi...

Antaŭfulmotondra duonlumo estis iĝanta ĉiam pli sufoka kaj peza. La loĝantoj hastis kaŝiĝi en la domoj. La strato estis senhoma kaj silenta, kaj la tuta urbo kvazaŭ rigidiĝis en atendo.

La nigrumo estis skrupule plenumata — videblis nek fajreto, nek malhela lumstrio. Krepusko densiĝis tiom, ke, krom malhelaj siluetoj de domoj, jam preskaŭ ne eblis distingi en distanco ion ajn. Andreo transpasis la ponteton, trarampis trans la arbustoj kaj kuŝiĝis je ĉirkaŭ ducent metroj kontraŭ la barilpordeto.

Baldaŭ post kiam li okupis tiun lokon, tre oportunan por observado, el la domo eliris iu kaj iradis trans la latbarilo en la ĝardeneto; malgraŭ ĉiuj penoj Andreo ne sukcesis distingi, kiu li estis.

Poste flanke de la domo aperis grandega kato; sensone paŝante, ĝi aliris rekte al la arbustoj, kie kuŝis la junulo, kaj per la verdaj, makabre brilantaj en mallumo okuloj dum minuto pririgardadis la nekonatan homon, poste rapide revenis al la domo. «Ĝi skoltis, nun ĉion raportos, — gaje pensis Andreo. — Dankon al dio, ke tio ne estis hundo!»

Ekbruis en folioj freŝa venteto, traflugis kaj kvietiĝis. Post minutoj unuaj gutoj de pluvo, maloftaj kaj pezaj, kiel pizoj, ektamburis sur herbo, sur folioj, ekfrapis sur la kapoto. Fulmo per fajra zigzago ekbrilis nemalproksime, kaj la fulmotondro komenciĝis.

Andreo ĉirkaŭvolvis sin per la kapoto, sed ĝi estis mallonga, kaj la kruroj sub la genuoj baldaŭ malsekiĝis.

La fulmotondro estis evidente serioza.

Disŝirante la malhelan mason de la ĉielo, fulmoj por momento prilumadis la ĉirkaŭaĵon, kaj ree ĉio dronadis en obskuro, kaj tondro forte skuadis la teron.

Pluvo verŝiĝis kiel kontinua muro, kvazaŭ sur la ĉielo defalis la fundo de iu kolosa ujo, kaj torentoj da akvo falis sur la teron.

La kapoto malsekiĝis trae, poste iom post iom malsekiĝis ĉio, kio estis sur Andreo: kaj la ĉemizo, kaj la pantalono, kaj la flankoĉapo, eĉ en la botojn nekompreneble kiel trafis akvo. De la taga varmego ne restis eĉ spuro, malvarma obskura humideco estis dense ĉirkaŭkaptanta la korpon. La dentoj de Andreo ofte klakadis tambure, kaj ankaŭ li mem tremis.

«Necesas en ajnaj kondiĉoj nenion preterlasi kaj min mem ne montri», — edifadis sin mem Andreo; en lia memoro aperis la okazo kun Tamancev en Smolensko.

Vintre, post la liberigo de la urbo, pri unu el la domoj estis aranĝita observado: laŭ agentaj informoj, en ĝi troviĝis sekreta loĝejo de la germana spionservo. Tamancev, veninte por anstataŭo, determinis, ke la plej oportuna loko por observado estas malnova, forlasita necesejo meze de la korto. Ankoraŭ antaŭ la mateniĝo li enrampis internen, kaj lia parulo ŝlosis lin, fiksinte la pordon per lignotabulo — tiel estis antaŭe.

Estis frosto je ĉirkaŭ dudek gradoj. Kaj kiam Tamancev penis varmigi sin, paŝante de unu piedo sur la alian, evidentiĝis, ke la kaduka konstruaĵo pro eĉ eta moviĝo knaras kaj ŝanceliĝas, tuj disfalonte. Kaj tra la korto oni senĉese iradis.

Por ne montri sin, Tamancev devis trastari sen moviĝo pli ol dek horojn. La informoj pri sekreta loĝejo ne konfirmiĝis, kaj li rememoradis pri tiu aventuro kun rideto, kvankam ĝi finiĝis por li tre malgaje: li tiel frostigis la piedojn, ke dum du monatoj kuŝis en hospitalo, kie oni preskaŭ amputis al li la plandon.

Intertempe la fulmotondro por ioma tempo kvietiĝis, por baldaŭ rekomenciĝi kun ankoraŭ pli granda furiozo. Malice rompante la kamufladon, fulmoj ekbriladis unu post la alia, kaj ie tute super la kapo sonis surdiga tondro kaj bruo.

Ŝajnis, la diboĉo de la naturo ne havos finon. Tamen post la naŭa horo la pluvego kvietiĝis same subite, kiel komenciĝis. La fulmotondro moviĝis suden, tamen, sur la ĉielo ne estis eĉ unu steleto, kaj malforta pluveto ne ĉesis. Foraj fulmoj fajris iom pli malofte, ĉiufoje montrante en la mallumo malhelajn pro pluvo dometojn kaj ĝardenetojn.

Ĉe unu el ekbriloj Andreo ekvidis trenantan sin sub pluvo figuron en kapoto kaj, kiam jam ĉio denove dronis en mallumo, komprenis, ke tio estas Aleĥin — li alveturis kaj serĉas lin.

Necesis iel sciigi pri si. Andreo memoris la konvenciajn signalojn por arbaro, sed kiel li faru tion nun, en urbo, li ne imagis. Nur post dek minutoj la kapitano, serĉinta lin en mallumo preskaŭ palpe, proksimiĝis tiom, ke Andreo kuraĝis kaj mallaŭte vokis lin.

— Nu, kiel, ĉu ili estas en la domo? — antaŭ ĉio interesiĝis Alehin.

— J-jes... — penante ne klaki per la dentoj, eldiris Andreo. — Neniu eliris.

— Ordo... Tiam ordo, — faciligite diris Aleĥin, fermante sian kapoton, kaj kuŝiĝis sur la malsekan teron apud Andreo.

La lumantaj verdaj horloĝmontriloj montris la naŭan kaj tri kvaronojn. «Ĉu vere ni devos ĝis la mateno kuŝaĉi ĉi tie en koto, tremante pro malvarmo kaj humido?» — dubo pri neceso nokte observadi la domon ronĝis Andreon.

La tempo treniĝis netolereble malrapide; al Andreo ŝajnis, ke la horloĝo haltis, — li alportis ĝin al la orelo, ekaŭdis egalan tiktakadon kaj ree fiksrigardis en la mallumon. «Jen aĉaĵo, — malgaje pensis li. — Ili trankvile dormas, sed mi devas frostiĝi!»

Aleĥin senmove kuŝis je metro for de li transe de la arbusto. Ĉe fulmaj ekbriloj videblis la profilo de lia vangpometa vizaĝo, kovrita per la kapuĉo ĝis la okuloj mem.

Finfine Andreo ne povis plu elteni, kaj per tremanta pro malvarmo voĉo li nedecideme vokis:

— K-kamarado k-kapitano.

Aleĥin movetis sin kaj flustre demandis:

— Kion?

— Ĉ-ĉu vi p-pensas, ke iu eliros?

— Mi pensas, ke necesas daŭrigi la observadon, — diris la kapitano, kaj Andreo bedaŭris, ke li faris tiun demandon.

— Sed ĝis m-mateno irado estas m-malpermesita, — penis li iel argumenti.

— Vi hieraŭ iradis, ĉu vin iu retenis?.. Kaj des pli dum pluvo... Vi varmigu vin, — proponis la kapitano. — Sed nur sen bruo! Kaj ne leviĝu...

Andreo, pensinte, renversiĝis sur la dorson kaj komencis treni sin tien kaj reen sur la kapoto, rapide kaj kun peno movante la brakojn kaj la krurojn; sed varmiĝi li ne sukcesis.

— Ĉit! — Aleĥin kaptis lian ŝultron.

Lumo per flava nehela strio elŝiriĝis de la domo kaj tuj estingiĝis. Tra la maldensa pluva kurteno la kapitano en iu momento sukcesis rimarki en la porda embrazuro figurojn de du homoj — iuj eliris el la domo.

Aleĥin premis la manon de Andreo. Sed vane ili streĉite fiksrigardis en la mallumon: je tri paŝoj nenio videblis. Tra mallaŭta egala pluva bruo apenaŭ aŭdeblis paŝoj kaj tute malklare — duonvoĉa parolo: iu estis iranta de la domo al la barilpordeto. Aleĥin ĝis doloro estis premanta la manon de Andreo; la paŝoj estis proksimiĝantaj.

— Vi sukcesos. Ĝis la ekveturo de la trajno restas preskaŭ horo, — nelaŭte, sed klare aŭdiĝis vira voĉo.

— Eble, mi veturos sur vartrajno, — kun forta pola akĉento respondis la alia.

Ekknaris la barilpordeto.

— Bonan vojaĝon.

— Do widzenia![36]

Post momento fulmo per malrapida rebrilo prilumis trans la barilo la malhelan figuron, revenantan al la domo, kaj la elirinton el la barilpordeto. Tio estis malalta dika homo en gumtola mantelo kaj nigra kaskedo; li estis iranta, palpante la vojon per bastono, la kolumo de la mantelo estis levita.

— Iru post li, — rapide ekflustris Aleĥin en la orelon de Andreo. — Ĝis la stacio ne tuŝu lin. Kaj kiam li eniros en trajnon, necesos kontroli liajn dokumentojn. Kuru al la staciestro kaj de mia nomo petu kontroli... Tamen la tutan vagonon, sed ne de li sola, ĉu vi komprenas? En ajna okazo necesas identigi lin! Kun bona preteksto kaj sen bruo. Li, evidente, estas polo kaj ŝajne fervojisto... Estu singarda! Iru!

Andreo leviĝis kaj, lasinte la kapoton al Aleĥin, singarde moviĝis post la nekonato. Li iris blinde, tremante pro malvarmo; la malsekaj pantalono kaj ĉemizo estis dense ĉirkaŭprenantaj la korpon, en la ŝvelintaj botoj ŝmacadis akvo. Ĉe ĉiu fulmobrilo li, haste kliniĝante, preskaŭ kuŝiĝadis sur la teron kaj vidis, ke la homo en la mantelo, ne turniĝante, iras je ĉirkaŭ kvindek paŝoj antaŭe.

Andreo aŭdis, kiel li, evidente, falinte aŭ stumblinte, forte sakris en la pola; poste al la junulo komencis ŝajni, ke sono de paŝoj iĝas ĉiam pli mallaŭta, malproksimiĝas...

Andreo plirapidigis siajn paŝojn kaj en la sama momento glitis; penante reteni ekvilibron, li svingis la manojn, skuiĝis per la tuta korpo kaj flugis en foskavon. Li dolore albatiĝis je la dekstra vangosto kaj la brovo; likva malvarma koto kovris lian vizaĝon. Malbenante mense tiun ĉi nokton kaj la malbonveteron, kraĉante, li palpe trovis flakon, lavis la vizaĝon kaj viŝis per la maniko.

La pluvo preskaŭ ĉesis, ie antaŭe fajfis lokomotivo, kaj tio estis ĉio. Aŭdeblis neniaj paŝoj.

Andreo dum kelkaj momentoj staris, fiksaŭskultante, kaj en forta maltrankvilo ĵetiĝis antaŭen.

Sur la ĉielo en nuboj montriĝis interspaco; nun eblis distingi malhelajn siluetojn de dometoj ĉe ambaŭ flankoj. Subite antaŭe kaj iom pli dekstre klare aŭdiĝis susurantaj paŝoj. «Li turnis sin!» — komprenis Andreo kaj, atinginte angulon, ekiris dekstren, al tiu flanko, de kie aŭdiĝis la paŝoj. Tiel li moviĝis dum kvin minutoj, penante paŝi nebrue kaj, por konservi distancon, dufoje haltinte kaj fiksaŭskultinte, kiel kraketas sablo sub la piedoj de la antaŭa iranto.

Ekbrilis fulmo, kaj — terure! — Andreo ekvidis antaŭe sveltan figuron en uniforma palto; li impetis por atingi.

— K-kiel iri al la s-stacio?! — kriis Andreo.

— Rekte, — aŭdiĝis tute proksime, kaj tute neatendite, sonora junulina voĉo. «Virino!»

— K-kiu vi estas? — eldiris Andreo kaj, ĉar ŝi ne respondis, demandis: — K-kial v-vi iras nokte?

— Kaj vi kial?

— Pro bezono! Mi estas oficiro.

— Kaj mi estas ĉefserĝento! — Ŝi bruligis poŝlampon kaj prilumis Andreon; en ŝia dekstra mano li distingis pistolon.

— Kiel vi aĉe aspektas! — aĥis ŝi. — Iru antaŭen!

— K-kien an-taŭen?

— Mi ne toleras nokte nekonatojn post la dorso. Antaŭen! Kaj pli rapide, — diris ŝi ordone, — mi malfruas al la trajno!..

### 34. Gvardia leŭtenanto Blinov

Sur la stacio troviĝis kelkaj militaj trajnoj kaj nur sola pasaĝera vagonaro Minsko — Grodno.

La nekonato povus peni forveturi ankaŭ kun milita trajno, sed Andreo decidis unue pririgardi la Grodnan trajnon: al la vagonaro jam estis aligata lokomotivo. Ĉe bolkaldrono Andreo submetis la kapon sub la kranon, ĉirkaŭlavis la ĉemizon, la pantalonon kaj la botojn kaj okupiĝis pri la afero.

Lumo en la vagonoj malestis. Feliĉe por Andreo la luno elnaĝis el trans nuboj, kaj eblis distingi ne nur figurojn de homoj, sed ankaŭ kelkajn vizaĝojn. Preskaŭ ĉiuj kuŝbretoj estis okupitaj, tamen ĝenerale pasaĝeroj ne estis multaj: oni dormis eĉ sur la malsupraj lokoj.

«En ajna okazo identigi lin! En ajna okazo!» — ripetadis al si mem Andreo, pasante tra vagono kaj kun febra hasto pririgardante pasaĝerojn. Li komencis de la vosto, trarigardinte la dek unuan kaj la dekan vagonojn, transiris en la naŭan kaj... preskaŭ kunpuŝiĝis kun la homo en mantelo.

Tiu staris en la dua kupeo duonprofile al la trairejo; reflektita luna lumo estis prilumanta lin; Andreo, ne haltante, transiris pluen, sukcesinte tamen rimarki krucitajn marteletojn sur la nigra fervojista kaskedo, la levitan kolumon de la mantelo kaj eĉ distingis la grandan karnan vizaĝon de la nekonato. Bastonon en la manoj li jam ne havis, kaj laŭ lia pozo Andreo komprenis, ke li decidis lokiĝi en tiu kupeo sur la meza libera kuŝbreto.

«Li! — ĝoje batis la koro de Andreo. — Tio estas li! Nun identigi lin! Vagono numero naŭ». Andreo ĵetis rigardon al la horloĝo: ĝis ekveturo de la trajno restis dek unu minutoj.

La staciestro lokiĝis en negranda barako apud la blokposteno sur la relvojo. Tio estis aĝa malhelvizaĝa, kun grizaj tempioj kaj cikatro sur la vango kapitano — Andreo lin jam vidis dufoje. Nun li, kliniĝinte super masiva skribotablo, ĉe lumo de kerosena lampo estis metanta iujn informojn el notbloko sur grandegan, je duono de la tablo, tabelon. Maldekstre sur griza sofo de nedifinita koloro side, malalte pendiginte la kapon kaj nelaŭte ronketante, estis dormanta ĉefleŭtenanto — laŭ la ruĝa kaskedo, oficiro de la militpolico.

— K-kamarado kapitano, — almetinte la manon al la flankoĉapo, turnis sin Andreo, — permesu...

— Atendu, — malkontente interrompis la staciestro, lia afero ne iris glate; li en maltrankvilo estis foliumanta la notblokon kaj malkviete moviĝanta sur la seĝo. — Vi povas atendi, — kun incitiĝo ĉu demandis, ĉu ordonis li.

Andreo dum ioma tempo staris maldecide; reĝustiginte la algluiĝintan al la korpo uniforman ĉemizon, li tuŝis per la fingro la ŝvelintan subokulon kaj la brovon, poste ĵetis rigardon al la horloĝo: ĝis ekveturo de la trajno restis kvin minutoj.

— Mi ne p-povas atendi! — neatendite por si mem laŭte deklaris Andreo.

— Kio-o? — mire levis la kapon la staciestro kaj ekrigardis al Andreo. — Kion vi bezonas?

Elmetinte sur la tablon la malsekiĝintan legitimilon, Andreo haste kaj malorde eksplikis la esencon de la afero, dufoje menciinte la familinomon de Aleĥin.

— Ĉu nur la naŭan? — redemandis la staciestro. — Nikitin! — vokis li; la dorminta sur la sofo oficiro eĉ ne moviĝis.

— Nikitin! — kriegis la staciestro. — Jen diablo! Ja veku lin!

La ĉefleŭtenanto peze levis la kapon kaj, frotante la okulojn, dormeme pririgardis Andreon. Li estis malalta kaj juna, aspekte aĝa dudek tri jarojn, ne pli.

— Nikitin, — ordonis la staciestro. — Prenu du patrolanojn, vi kontrolos en la Grodna la naŭan vagonon. Tie veturas unu homo, necesas ekscii, kiu li estas... Ĉu vi komprenas?.. Singarde! Jen la leŭtenanto klarigos. Vi kontrolas de du finoj la tutan vagonon. — La staciestro ĵetis rigardon al la horloĝo. — Nun oni signalos ekveturon — hastu! Ekstremokaze prokrastu por kvin minutoj, sed ne pli!..

— De kie vi? — elirante post Andreo el la kabineto, laŭte oscedante kaj tirante la pantalonon, demandis Nikitin. — El la kontraŭspiona servo... Ĉiam vi ludas je spionoj, — kompreneme subridis li, ĉirkaŭrigardante la malsekan uniformon de la junulo. — Kaj pro kia diablo vi ne dormas?! — kun emocio ĉagreniĝis li.

Kun du serĝentoj-patrolanoj ili eliris el la barako. Pretere laŭ tria de ili vojo, akceliĝante, estis ruliĝantaj vagonoj de pasaĝera trajno.

— Ba! Ekveturis, — fajfis Nikitin, haltante, kaj almontrante per la mano, kvazaŭ ĝoje sciigis: — Jen ĝi, la Grodna!

— S-sekvu min! — kriis Andreo, alkurante al la vagonaro.

Li dum veturado saltis sur la piedbreton kaj, puŝe malferminte la pordon, leviĝis en la vagonplatformon; forpuŝinte virinon en kaptuko, kiu time ĵetiĝis en la vagonon, li palptrovis en mallumo la anson de la urĝa bremso kaj ŝiris ĝin malsupren.

La trajno abrupte haltis.

En la vagono io falis, aŭdiĝis maltrankvilaj ekkrioj, furioze kriis infano. Sed Andreo aŭdis nenion; elsaltinte sur la teron, li estis kuranta al la naŭa vagono.

Dum Nikitin estis interkompreniĝanta kun la alkurinta trajnestro, Andreo ĵetis rigardon en la vagonon. La fervojisto sidis en la sama kupeo; nun li estis sen mantelo kaj sen kaskedo. Andreo decidis por ajna okazo ne ŝoviĝi al liaj okuloj kaj, interkonsentinte kun Nikitin, komencis kontroladon de la alia fino de la vagono.

La pasaĝeroj estis precipe civilaj. Ĉiuj estis vekitaj per la abrupta halto de la trajno kaj estis klaĉantaj pri tio; oni eldiradis plej malsamajn supozojn. La serĝento lumis per poŝlampo; Andreo maŝine trarigardadis dokumentojn kaj same maŝine faradis necesajn en tiaj okazoj stereotipajn demandojn: «De kie vi veturas?.. Kien?.. De kiu estis donita la paspermeso?..» kaj tiel plu. Sed mense li troviĝis en la alia fino de la vagono.

Mandaton pri rajto de kontrolado neniu postulis. Andreo estis kontrolanta jam la trian kupeon, kiam la trajno ree ekiris.

— Leŭtenanto, — kriis Nikitin, — ni deiru!

Andreo, kompreninte, ke ĉio jam estas farita, hastis post la patrolano forlasi la vagonon.

* * *

— ...paspermeso, rezervilo — ĉio estas en ordo, — Nikitin estis raportanta al la staciestro, kiam Andreo eniris en la kabineton. — Komandita el stacio Kotelniĉ, iras al Grodno al la loko de konstanta servo. Kun edzino kaj du infanoj...

— De k-kie infanoj? K-kia edzino? — interrompis Andreo mirege kaj embarase. — Ne povas esti!

— Ĝuste tiu, kiun vi almontris. En la dua kupeo. Nealta, dika. Fervojisto. Aliaj tie ne estis!

— Ĉu li estas p-polo?

— Polo? — Nikitin sincere ekridis. — El Vjatko!.. Li ja videblas, — nia fraĉjo, Ivaĉjo!

— Ĉesu, — severe haltigis la staciestro. — Oni vin demandas serioze. Ĉu la familinomon vi determinis?

— Ja kiel alie?.. Ŝiŝkov Teodoro Aleksejeviĉ, naskiĝinta en la naŭdek sesa en Zujevka de la Vjatka gubernio... Ili entrajniĝis en Minsko — la vagonservistino konfirmis... Kaj ĉi tie li estis elirinta por preni bolakvon...

— Vi perdis lin sur la vojo, — konkludis Aleĥin, elaŭskultinte Andreon.

Ili ree estis kuŝantaj en malvarma malseka herbo, observante la domon. Ankoraŭ ne mateniĝis.

— En la trajno vi trafis aliulon... verŝajne, similan... — malgaje daŭrigis la kapitano. — Ĉio cetera estis vana...

### 35. Ni tamen metu punkton...

Lasinte Blinov-on observi, Aleĥin sur la kamioneto — Ĥiĵnjak de la vespero dormis en la aŭto sur najbara strato — ekrapidis en antaŭmatena duonlumo al la aerodromo.

La malseka uniformo kiel malvarma kompreso algluiĝis al la korpo. Dum la nokto li tiel frostiĝis, ke li tremis kiel en febro. Nun estus bone iom kuri por varmiĝo, sed ne estis tempo.

La urbo ankoraŭ ne vekiĝis. Sur la tuta vojo al la aerodromo li renkontis nur kvar unuopajn militistojn — neniun civilulon — kaj du kamionojn kun noktaj paspermesoj sur la frontaj glacoj.

Poljakov, same kiel ĉe si en la Departemento, en uniforma ĉemizo sen rimeno, kun malbutonita kolumo sidis ĉe tablo en kurtenita kabineto de la kontraŭspiona fakestro de la aviada korpuso kaj estis sorĉanta super paperfolio. Al saluto de Aleĥin li, levinte la kapon, distrite respondis: «Saluton... Eksidu...»

— Ili estas en la domo, — sciigis Aleĥin.

— Ĉu vi frostiĝis?

— Se mi ne tremus, mi tute glaciiĝus, — ŝercis Aleĥin.

— Jen, varmigu vin. — Poljakov alŝovis al li trofean, kun idilia bavara pejzaĝo rozkoloran varmobotelon, konatan, probable, de la tuta Departemento. — Kaj bulkon prenu...

Aleĥin verŝis el la varmobotelo en glason fortan aroman teon, infuzatan de la subkolonelo propramane laŭ ia speciala propra metodo, malleviĝis sur seĝon ĉe almetita tableto kaj, metinte en la buŝon peceton de sukero, kun plezuro faris kelkajn glutojn.

Antaŭ Poljakov kuŝis paperfolio kun probable dek linioj, strekitaj, kun aldonaĵoj, korektoj kaj du demandosignoj per blua krajono. Aleĥin ĵetis preteran rigardon, pensis, ke tio estas, evidente, teksto por unu el punktoj de radioludo, tiom konfidenc-sekreta, ke li eĉ ne plu rigardis tien.

Li sciis, ke ĉiu eta litero en tiaj dokumentoj estas aprobata de Moskvo, kunordigata, se ĝi entenas misinformon, kun la Ĉefstabo, sed pripensi kaj kunmeti la tekston devas Poljakov, tuta respondeco estas sur li, kaj Aleĥin bedaŭris, ke venis en malĝusta tempo.

Li admiris en Poljakov scipovon en ajnaj cirkonstancoj koncentriĝi, forgesi ĉion duagradan en tiu ĉi minuto, kaj la unuagrada afero por la subkolonelo nun estis, evidente, tiuj strekitaj linioj.

Post paŭzo Aleĥin prenis orfe kuŝintan sur pladeto bulkon, malgrandan — el la oficira kantino. Li tiel frostiĝis kaj malsatiĝis, ke manĝus nun dekon da tiaj etaĵoj, aŭ eĉ pli. Similajn forme brioĉojn oni bakadis ankaŭ hejme, tamen ne sur bakpleto, sed en bakujo, same el tritikfaruno, sed muelita vilaĝe, ne maŝine. Tiuj, certe, estis nekompareble pli bongustaj, speciale kun acidkremo.

Li rememoris, kiel printempe aŭ aŭtune, frostiĝinta, li revenadis en krepusko el kampoj en la varmon de la familia domo, kaj ĝojan krion de la filino, kaj neordinaran brasiksupon, kaj varmegajn blinojn, kaj peklitajn fungojn, kaj kvason... Ĉio ĉi ŝajnis nun fantoma, tute nereala...

— Hieraŭ ili ree eneteriĝis, — subite trankvile informis Poljakov.

— Kie?! — Pro neatenditeco Aleĥin misglutis pecon de la bulko.

— Je tridek-kvardek kilometroj oriente de la Ŝiloviĉa arbaro. — Poljakov levis la kapon, kaj Aleĥin ekvidis, ke li turnis sian menson kaj pensas nun pri la serĉata radiostacio. — La elsendo estis farata en moviĝo, evidente de sur aŭtomobilo. Estas interese, ke neniu okazo de ŝtelo de aŭto estis registrita dum la lastaj tri diurnoj.

— Ĉu estas malĉifraĵo? — rapide demandis Aleĥin.

— Ankoraŭ ne. Ili ĉiufoje ŝanĝas ŝlosilon de la ĉifro. Trinku. Kaj verŝu ankoraŭ.

— Dankon. Je kioma horo ili eneteriĝis?

— Inter la deksepa kaj dudek minutoj kaj la deksepa kaj kvardek kvin.

— Nikolajev kaj Sencov en tiu horo estis en la urbo, — konstatis Aleĥin, — sub nia observo.

— En tiu okazo ili havas fer-firman alibion. Cetere, pri ili jam estas respondo. Kiel rapide farite, ĉu?.. Ili sciigas ĉi tien, en Lidon, sed ial al la nomo de la generalo... Strange...

«Iam li trafos en kaĉon!» — subkomprenante Tamancev-on, kun kolero pensis Aleĥin kaj tuj mense notis, ke sen la «elementoj de aventuremo», la respondo venus ne pli frue ol post ankoraŭ unu tagnokto.

Kaj Poljakov jam prenis el paperujo folion kaj legis:

— «Kontrolataj de vi kapitano Nikolajev kaj leŭtenanto Sencov vere servas en la trupunuo 31518. Nun ili estas komanditaj en la regionon de urbo Lido cele de malcentralizita provizado de agrikulturaj produktoj por la staba kantino». Tial ilia apero en bienetoj estas tute klarigebla, — rimarkigis Poljakov. — «Ni posedas neniajn kompromitaĵojn pri la kontrolataj de vi personoj».

— Jen tiele, tagnokto vane for! — ĉagrenite diris Aleĥin.

— Mi devas nun ekveturi al Grodno, — kvazaŭ senkulpigante sin, sciigis Poljakov, — nokte, evidente, mi revenos en la Departementon. Nepre telefonu... Mi tre atendas malĉifraĵon de la unua kaj de la hieraŭa interkaptaĵoj. Venu ĉi tien tage, — konsilis li, — eble, io estos.

— Sed eble, ili estas tute ne tiuj, kiuj ili sin ŝajnigas? Eble, en la grupo estas kvar homoj kaj la elsendon en moviĝo hieraŭ faris du aliaj?.. Ni tamen metu punkton! Mi rigardu ilin rekte kaj palpu la dokumentojn, — proponis Aleĥin; li rigardis al Poljakov, atendante aprobon, sed tiu, ŝajne, ree enprofundiĝis en siajn liniojn. — Malcentralizita provizado de agrikulturaj produktoj en malavanoj de alia fronto — tio estas nekunordigita agado, kaj eĉ neleĝa. Interese, kion ili diros al mi pri la celo de la oficvojaĝo?.. Mi kunprenos iun el la militpolicejo, — persiste daŭrigis Aleĥin, — por ŝajnigo ni vizitos ankaŭ najbarajn domojn...

— Racie, — levinte la kapon, konsentis Poljakov. — Sed tempon troe ne malŝparu!

### 36. Aleĥin

Al mastrino de la domo numero ses sur la strato Wyzwolenia, sinjorino Grolinska, mi direktis min kun unu el oficiroj de la urba militpolico, nejuna, tute kalva kaj tre inteligenta kapitano, komprenanta ĉion duonvorte. Li libere parolis en la pola, evidente, multfoje plenumadis tiajn rolojn, kaj, se li ankoraŭ rilatus al mi sen ioma servileco, laboro kun li estus vera plezuro.

Por ne voki suspektojn, ni vizitis ankaŭ ĉiujn najbarajn domojn, dek aŭ dek unu, kvankam, laŭ militpolicaj registroj, nur en tri el ili lokiĝis militservantoj. Kiel ĉiam, la kamuflado — ŝajnigo de ĝenerala totala kontrolado — okupis la plej grandan parton de la tempo.

La frua suno per milionoj da gutoj brilis sur herbo, sur folioj kaj sur tegmentoj, sed estis ankoraŭ neniom varmiganta. Ie tie, en la fino de la strateto, en malsekaj malvarmaj lapoj, trans foskavo, lokiĝis Blinov. Li kuŝis bone: mi ĉirkaŭ kvar fojojn ĵetis rigardon en tiu direkto, sed determini, en kiu loko li troviĝas, ne sukcesis.

Same kiel nokte, miaj pensoj ree kaj ree revenadis al Tamancev. Ni ĉi tie, esence, riskis nenion, sed lin okaze de apero de almenaŭ sola Pavlovskij atendis kruela batalo. Mi ne povis ne pensi pri Tamancev; tamen, la dubo, ĉu tie estis ĝuste elektita la objekto por embusko — ĉu ni ne suĉas malplenan cicumon? — eĉ ĝis nun ne forlasadis min.

Sinjorino Grolinska, por siaj sesdek jaroj tre junaspekta kaj svelta, en tiu frua horo estis okupiĝanta pri ordaranĝo: pendiginte sur la latbarilo skraptapiŝojn, ŝi ĵus komencis batpurigi ilin.

Ni intersalutis, la kapitano sciigis, ke ni estas el la militpolico «pri demandoj de kantonmentigo», kaj interesiĝis, ĉu sinjorino havas loĝantajn militistojn.

— Jes, — afable respondis ŝi.

— Kaj permeson de la militpolico?.. Dokumenton?.. — preskaŭ samtempe demandis ni.

— Bonvolu eniri. — Ŝi kun rideto invitis nin en la domon.

Kiam ni estis alirantaj al ŝia latbarilo, mi rimarkis malantaŭ la domo, sur najbara plantejo, aĝan virinon, klopodantan en legomĝardeno kaj ion malkontente balbutantan pole. Rimarkinte nin, ŝi rektiĝis kaj, rigardante kolere per siaj grandaj helaj okuloj, ekbalbutis kun indigno eĉ pli laŭte.

Kune kun sinjorino Grolinska ni trairis en la ĉambron, primetitan per bonkvalita antikva meblaro. La unua afero, kiu ĵetiĝis en la okulojn, jam en la kuirĉambro, estis pureco kaj ordo.

El kuŝinta en tirkesto de komodo domlibro la mastrino prenis malgrandan papereton — talonon kun stampo de la militpolico — kaj etendis ĝin al la kapitano: «Mi petas sinjoron»; tiu ĵetis rigardon al ĝi kaj transdonis al mi.

En la supra linio de la talono estis enskribita: «K-no Nikolajev, l-to Sencov».

— La limdato de la permeso finiĝis en la noktomezo, — duonvoĉe rememorigis al mi la kapitano.

— Kaj kie ili estas? — demandis mi kaj ekrigardis al pordo en alian ĉambron.

Mi ne dubis, ke la veraj aŭ falsaj Nikolajev kaj Sencov aŭdas kaj aŭskultas nian interparolon — ja ili ne povas dormi en tia belega mateno je la oka horo.

— Ĉu la oficieroj?.. Forveturis.

«Jen surprizo!»

— Kiel — forveturis? — Mi penis konservi trankvilon. «Evidente, dum tiu horo kaj duono, kiam mi forestis. Sekve, Blinov ekiris post ili. Tio estas malfacila kaj riska — sur senhomaj stratoj...» — Kiam ili forveturis?

— Nokte...

Nekredeble! Ja ni kuŝis litere je dek metroj for de la barilpordeto — en tio estas io malĝusta... ni ne povis ilin preteratenti.

Kaj sinjorino Grolinska estis rakontanta, ke tiuj «oficieroj» hieraŭ malfrue vespere adiaŭis ŝin, jen ŝi jam la ĉambron post ili ordigis.

Ili transiris al alia loĝejo (kie ili foje en julio jam loĝis), ĉar ŝi ne havas konvenan ŝedon, kaj ili bezonas por unu tago ŝedon por brutaro. Laŭ ŝi, tiuj «oficieroj» okupiĝas pri preparado de provizoj por sia trupunuo, veturas en la regiono kaj aĉetas precipe ŝafojn kaj porkojn, kaj hieraŭ antaŭ la nokto devis veni aŭto, ili movos ĉion el vilaĝoj en Lidon, enaŭtigos kaj forveturigos. Ŝi ne preterlasis okazon rimarkigi, ke ŝi neniam tenis ajnajn animalojn, krom bonrasaj ĉashundoj, — pri ili interesiĝis ŝia forpasinta edzo.

Dirante, ke ŝi jam ordigis post la oficiroj, ŝi malfermis la pordon en la najbaran ĉambreton — du diligente ordigitaj litoj, tablo, floroj sur la fenestro, ordo kaj pureco.

Elpensi tuj tiun historion pri provizado de ŝafoj kaj porkoj (kio tute konformis al la celo de la oficvojaĝo de la veraj Nikolajev kaj Sencov) ŝi, memkompreneble, ne povis: sendube, ŝi ripetis tion, kion ŝi aŭdis de siaj loĝantoj. La demando estas nur en tio, ĉu tio estas vero aŭ nurnure legendo, ŝirmanta alian ilian agadon.

Mi konis nemalmultajn okazojn, kiam malamikaj agentoj agis en ĉefronta zono sub aspekto de ĉiaspecaj intendantoj, reprezentantoj de armeaj mastrumaj servoj. Malcentralizita provizado de agrikulturaj produktoj estas bonega ŝirmo por moviĝo kaj spionado en operacaj malavanoj.

En mia memoro estis freŝa ankaŭ pasintjara okazo. Serĉante laŭ donitaĵoj de radia interkapto germanan spiongrupon, ni eksuspektis tri homojn, havintajn senriproĉajn ekipaĵon kaj ĉiujn oficirajn dokumentojn. Ni faris informpeton, kaj oni konfirmis al ni, ke tiuj homoj «vere servas en la trupunuo» kaj ke ili antaŭ naŭ tagoj elveturis por monata oficvojaĝo «en la indikitan de vi regionon».

Estis bone, ke ni ne kontentiĝis per tiu respondo. Kiel poste evidentiĝis, tiuj, kiuj «vere servis», estis murditaj en la dua tago post la forveturo el la trupunuo. Iliaj kadavroj estis ĵetitaj sub glacion, kaj la dokumentoj, inter ili oficvojaĝaj ordonoj, ĝis momento de aresto estis sukcese uzataj de la tri suspektitaj de ni personoj. (Legitimilojn kaj provizajn atestaĵojn por la nomoj de la murditoj ili plenigis mem, uzante rezervajn kompletojn de dokumentoj — purajn formularojn, ricevitajn de la germanoj.)

Same kiel plej multaj maljunaj poloj, sinjorino Grolinska nemalbone parolis en la rusa, kaj respondadis sen paŭzoj kaj pripensado, tenis sin kun digno kaj agrabla koketeco. En hela antaŭtuko super malhela strikta robo, fleksiĝema malkonforme al sia aĝo, facila en moviĝoj, ŝi similis al gimnazianino. Ŝia vizaĝo estis fiera, delikata kaj agrabla.

En la urba policejo, kiun mi pretere vizitis antaŭ la militpolicejo, al mi, kiel fojfoje okazas, fortunis. Asistanto de deĵoranto de la urba policejo, nejuna leŭtenanto, estis priservanta la kvartalon, inkludantan la straton Wyzwolenia, kaj anstataŭ mallongaj informoj, pri kio mi povis kalkuli en tiom frua horo, mi eksciis pri la mastrino de la domo numero ses, verŝajne, ĉion, kion pri ŝi sciis la lokaj organoj.

Grolinska Stefania, naskiĝinta en 1883 en Bjelostoko, el familio de pola etnobelo, klero — virina gimnazio, profesio — modistino, antaŭ la milito posedis negrandan kudrejon, kiu forbrulis dum la unua semajno de la militagoj. Dum la okupacio en Lido ŝi perlaboradis per kudrado de virinaj vestaĵoj. La edzo estis pli juna ol ŝi je dek aŭ dek du jaroj — tiun detalon speciale notis la kvartala inspektoro.

En la granda ĉambro, kie ni interparolis, sur la muro pendis kelkaj fotoj; mi sukcesis kaŝe pririgardi montritajn sur ili vizaĝojn, apartigis kaj memorfiksis tri el ili.

Sur alta riverbordo, apogiĝinte sur la kubuto, kuŝis noblaspekta severa maljunulo; mi sen peno rekonis en li Piłsudski-on — al la mastrino de la domo, maljuna polino, li, plej verŝajne, imagiĝis nacia heroo.

Sur alia foto super kadavraĵo de mortigita apro pozis danda viro kun lipharetoj kaj glatege kombitaj haroj, en ĉasista kostumo, kun fusilo kaj kartoĉbalteo; pava, memkontenta vizaĝo — kiel mi supozis, la edzo de la sinjorino, Tadeusz Grolinski.

Kaj ankoraŭ estis du fotoj de junulo kun pensema, malgaja vizaĝo — evidente, de la filo de la mastrino, troviĝanta laŭdire en neleĝa stato ie apud Varsovio, okupaciita de la germanoj.

Tio, ke sinjorino Grolinska ne timis teni sur la muro la foton de Piłsudski, firmigis mian rilaton al tio, kion ŝi diris. En multo mi kredis al ŝi. Nur estis nekompreneble, kiel tiuj du, Nikolajev kaj Sencov, pasis preter ni nerimarkitaj.

Sinjorino Grolinska kaŭzis estimon kaj, eĉ pli, simpation. Oni apenaŭ povis kredi, ke la edzo de tiu ĉarma, bonege edukita, iam sendube rare bela virino estis ordinara provoso, kiel oni diris, preskaŭ analfabeta kaj stulteta. Krom drinkado kaj ĉasado, lin en la vivo laŭdire nenio interesis. Tamen, sinjoro Tadeusz pereis en septembro de la 1939-a jaro en bataloj kontraŭ la germanoj, pereis, laŭdire, ĵetiĝinte kun grenado sub tankon, kaj oni rememoradis pri li, laŭ vortoj de la kvartala inspektoro, kiel pri heroo.

— Kaj kie vi entute lokas oficirojn? — interesiĝis mi.

— Ĉi tie... Mi petas sinjoron...

Ni trairis en la ĵus ordigitan ĉambreton. Sur la litoj estis pura, neuzita tolaĵo. La skraptapiŝoj el ĉi tie estis pendantaj sur la latbarilo. En cindrujo sur la tablo estis nek cigaredstumpo, nek cindro, nek polvero. Kaj nenie estis ajnaj spuroj de ĉeesto de la hieraŭaj loĝantoj.

Tiutempe la maljuna virino sur la najbara plantejo — ŝi plu troviĝis sur la legomĝardeno rekte antaŭ la fenestro de tiu ĉambreto, — ekvidinte sur la strato la najbarinon, komencis kun nova energio indigne krii ion en la pola. La kapitano fiksaŭskultis kaj nerimarkeble signis al mi. Sed mi kun tuta deziro ne povis kompreni, pri kio temis tie.

— Przepraszam państwa, — kun rideto pardonpetis Grolinska; ŝi elrigardis el la fenestro kaj diris: — Niech szcze pani już uspokoi. Przez byle głupstwo denerwuje szcze pani przeszło godzinę[37]. — Kaj, turniĝinte al ni, kun rideto ŝi denove pardonpetis: — Przepraszam państwa.

— Nu, do, — kaŝe pririgardinte ĉion en la ĉambro, diris mi, — kondiĉoj por du homoj estas bonaj.

— Tute, — konfirmis la kapitano, farante por ŝajnigo iajn notojn en sia ofica notlibro. — Kaj pli ol du oni ĉi tien ne sendis... Mi enskribas tiel: ĉambro hela, pura... Kiom da metroj estas ĉi tie?

— Dek du, — diris la mastrino.

La virino sur la najbara plantejo plu skoldis, kaj mi demonstre ĵetis rigardon en la fenestron.

— Ĉu sinjoro aŭdas, kiel ŝi maltrankviliĝas? — penante rideti, eldiris Grolinska.

— Kio okazis tie? — demandis mi.

— Nenio... Ili ja estas ne banditoj, sed sovetiaj oficieroj! Imagu, ili paŝis sur la legomĝardeno... Nokte estas malhele!

— Ili difektis bedojn... — sufloris la kapitano.

— Ĉu ili foriris tra ŝia plantejo?

— Jes!.. Tie estas pli proksime al la centro. Kial mi kulpas?.. Eble, tiel necesis... Ili ja estas militistoj!..

* * *

En mia kapo turniĝis nemalmulte da demandoj. Mi tre dezirus scii kaj kiuj estas reale tiuj, kiuj estis registritaj en la militpolico kiel Nikolajev kaj Sencov, kaj, certe, kie ili estas nun, kaj ĉiujn detalojn de ilia konduto kaj de konversacioj en tiu ĉi domo, kaj kial ili foriris nokte tra la najbara plantejo, kaj kiu estis tiu fervojisto en pluvmantelo, por kio li venis kaj kie li estas nun, kaj kiaj rilatoj estis inter li kaj tiuj du oficiroj.

Kaj ankoraŭ tre multon mi dezirus ekscii, kaj pri multo mi dezirus paroli kun sinjorino Grolinska, sed nun mi rajtis interesiĝi nur pri certa rondo de demandoj, nur pri tio, kio estas permesita scii al oficiro de militpolico, kontrolanta ordon de kantonmentigo de militservantoj en privataj loĝejoj.

Ni jam estis elirantaj — post la kapitano mi transpaŝis la sojlon de la ĉambro, pripensante tion, kion mi aŭdis kaj vidis en tiu ĉi domo, — kaj tiam en la kuirejo pro eksciteco mia spiro litere haltis: apud kahela forno, en angulo, en plata kesteto por rubo apud ŝovelilo mi ekvidis ĉifitan folion de celofano, bone konatan al mi celofanan pakumon...

### 37. Tamancev

La unua nokto en la embusko ne estis agrabla kaj treniĝis diable malrapide.

Ni trae malsekiĝis jam vespere, ne estis kie sekiĝi, ne estis per kio varmiĝi, kaj ĝis la mateno ni tremis en arbustoj kiel hundidoj.

Kiam ekheliĝis, ni kaŝe translokiĝis en la domon de Pavlovskij-oj. Bonkvalita, kun granda mansardo, ĝi staris najlofermita je cento da metroj for de la ĥateto de Julia Antonjuk, kaj el la subtegmento bonege videblis ĉiuj aliroj al tiu — certe neniu povus aliri nerimarkita.

Ni pendigis la uniformon sekiĝi sub la tegmento, Fomĉenko kaj Luĵnov ĉirkaŭvolvis sin per malnovaj ĉifonoj kaj ekdormis, kaj mi lokiĝis kun binoklo ĉe la subtegmenta fenestro, same najlofermita per tabuloj.

La ĥateto de Julia Antonjuk videblis el ĉi tie kvazaŭ sur la manplato. Pli bonan lokon por observado estus malfacile elpensi. Mi decidis tiel: dum la hela parto de tagnokto ni troviĝados ĉi tie, kaj kun veno de krepusko ni translokiĝados pli proksime al la ĥateto, situante en arbustaro ĉe ties ambaŭ flankoj.

Ĝis la tagmezo estis mi, kiu observadis. Julia Antonjuk klopodadis apud la ĥato pri mastrumaj aferoj, ordigadis, batpurigadis iajn senhariĝintajn ŝaffelojn, per peza super ŝiaj fortoj, rusta fendilo hakadis brulŝtipojn. Poste ŝi iris kun korbo sur la legomĝardenon de Pavlovskij-oj kaj fosis terpomojn. Tie jam estis nemalmulte elfosite ĉu de Svirid-oj, ĉu de Zofia Basijada, ĉu de iu alia. Kaj mi pensis, ke ankaŭ por ni indus en krepusko plenigi tie sitelon per terpomoj — nur estas demando, kiel ilin kuiri?

Mi notis, ke Julia estis vestita malriĉe kaj ŝia vizaĝo estis malĝoja, sed eĉ el malproksime eblis sen peno distingi, ke ŝi estas bela, svelta kaj riĉa je virineco aŭ je io tia, kiel ĝi nomiĝas, pro kio virinoj plaĉas al viroj.

Ŝia filino — kurioza bubineto, gaja kaj tre moviĝema — estis ludanta apud la pordo de la ĥateto, ion kantadis kaj ĉiuminute gratadis sin, kio, tamen, neniom malbonigis ŝian humoron. Ja se puloj estis vorantaj nin ĉi tie, en la subtegmento, mi imagas, kiel ili ferocis tie: en ĥatoj kun grundaj plankoj ili ordinare abundas.

La mastrumaĵo de Antonjuk pro manko de ajna animalo, almenaŭ katino aŭ kokino, aspektis ne simple malriĉa, sed eĉ forlasita. Mi eĉ kaptis min je sento de kompato al tiu knabino, pro stulteco naskinta de iu infanon, — ŝia vivo rezultis maldolĉa. Distinginte per la binoklo la vizaĝon de la filino, mi estis tute allasanta, ke ŝi estas de germano, sed kun Pavlovskij, kiel mi lin imagis laŭ vorta portreto kaj fotoj, ŝi ne havis, laŭ mi, eĉ etan similecon.

Je tricent metroj pli malproksime kaj iomete dekstre mi vidis la ĥaton de Svirid, observis binokle ankaŭ la ĝibulon mem, liajn patrinon kaj edzinon.

Lia vizaĝo estis kolera, malagrabla, kaj la familianoj, kiel al mi ŝajnis, timetis lin. Matene li estis ion elfaranta, alnajlanta en la ŝedo — el tie aŭdiĝis frapoj al ligno kaj al metalo, — poste li jungis ĉevalon, ŝarĝis la ĉaron per plugo kaj ien forveturis.

Baldaŭ post tio lia edzino kun laktokruĉo kaj ia volvaĵo en blanka ĉifono trairis en la ĥaton de Julia kaj, restinte tie tute mallonge, tuj revenis al si. Mi rimarkis, ke irante al la fratino ŝi dufoje iel ŝtele ĉirkaŭrigardis kaj ke ŝi poste revenis de ŝi, viŝante larmojn.

Je la tagmezo mi puŝvekis Fomĉenkon kaj, ordoninte al li veki min je la deksesa kaj nul-nul, transdonis la observadon kaj kuŝiĝis sur lian lokon.

Ni estis dum tagnoktoj, aŭ eble, dum semajnoj atendontaj nesciate kion kaj ĉe tio ne devis gapi. Tio estas kiel en fiŝkaptado: vi neniam scias, en kia ĝuste momento fiŝo mordetos la hokon. Kaj en tiu ĉi kazo mi dubis: ĉu ĝi mordetos entute?

Kaj ankoraŭ min zorgigis unu grava cirkonstanco.

Ekzistis neniaj pruvoj de aparteno de Pavlovskij al la serĉata de ni grupo. Li trafis al ni hazarde, certe, preni lin estas same nia devo, sed ĉe tio ni sendube deturnas nian atenton de la ĉefa celo. Kaj ĝuste nin oni respondecigos pro la sendilo kun voksigno KAO, pro «Kravcov» kaj la «notario», kaj eĉ kiel respondecigos — tri felojn deŝiros!

Mi estis deviganta min esti objektiva, tamen...

Kial li devis aperi ĉi tie? Kun la supozoj de la kapitano mi en multo ne samopiniis. Kiel ĉiam, li estis troiganta la faktoron de homeco. Kun agentoj-paraŝutistoj mi havas aferon dum jam pli ol tri jaroj, ili rezistas despere, sed ajnajn emociojn en ili mi ial ne rimarkis. Ja ili el propra patrino kuiros kolbason, sed ĉi tie, vidu, sorto de la patro, la infano (ankoraŭ ne estas sciate, kies?!) kaj — kia mirindaĵo! — la virino. Fajfis li pri tuta tiu liriko! Interalie, inon eblas trovi ne nur en tiu ĉi bieneto, tre simple — tio ne estas problemo.

Tamen, nia afero estas malgranda. Nia afero estas kokeriki, kaj poste eĉ ne mateniĝu...

### 38. Subkolonelo Poljakov

En Grodno li havis kelkajn aferojn, kaj la ĉefa inter ili estis tute ne la kazo pri ŝtelo de «Dodge» kaj murdo de ties ŝoforo, tamen Poljakov komencis ĝuste de ĝi. Parte pro tio, ke la aŭtobataliono lokiĝis en la rando, ĉe la enveturejo en la urbon.

Pri tio, ke la aŭto estis trovita, li eksciis frue matene antaŭ sia elveturo el Lido, kiam per «AF» li telefonis al la Departemento kaj oni nomis al li ĉiujn ĉefajn okazintaĵojn de la pasinta diurno en la avano kaj en la malavanoj de la fronto.

Certe, eblis komisii tion al iu el subuloj, sed jam dum sesa tagnokto, post tiu momento, kiam en la arbaro apud Stolbci la grupo de Aleĥin trovis la premspurojn de randumo de «Dodge», ĉio, kio koncernis aŭtomobilojn de tiu tipo, speciale interesis Poljakov-on.

Rufa diketa majoro, per io simila al Bonaparto, — la estro de la bataliono kaj brava, bone teniĝanta kapitano en kavaleria kozaka kalpako — la estro de la aŭtoroto, iom mirigitaj pro la neatendita vizito de subkolonelo el la Kontraŭspiona Departemento de la fronto, kondukis lin al la staranta aparte, kvazaŭ atendanta kontrolon aŭtomobilo. Ĉi tien tuj aliris jam vokitaj ĉefserĝento-meĥanikisto kun kripligita per cikatroj vizaĝo kaj ĉefleŭtenanto, reprezentanto de la kontraŭspiona servo, pure razita, odoranta je kolonjakvo aŭ parfumo.

— ...La aŭto evidentiĝis sendifekta, en la ujoj estis ĉirkaŭ tridek litroj da benzino, — rakontis la rotestro al Poljakov.

— Kiu kaj kiam trovis ĝin?

— Lokaj loĝantoj... Evidente, ĝuste ili sciigis al Lido... Kaj al ni oni hieraŭ telefonis el la militpolicejo.

— Kiu veturis por ĝi? — enrigardante sub la benkojn, alfiksitajn al la flankaj muretoj, interesiĝis Poljakov; konversaciante, li estis sinsekve pririgardanta la aŭton.

— Jen... la ĉefserĝento.

Poljakov turnis sin al la ĉefserĝento — tiu rektiĝis antaŭ li.

— Staru libere... Rakontu, mi petas, kiel kaj kio.

— Tio estas de ĉi tie je kvardek kilometroj proksimume... — streĉiĝante, prononcis la ĉefserĝento; al li mankis la antaŭaj dentoj kaj, evidente, estis difektita la lango, li parolis lispe, kun peno, tute ruĝiĝinte pro ekscitiĝo. — Tie, do, trans la vilaĝo... estas bosketo... Nu, trovis ĝin, — la ĉefserĝento almontris la aŭton, — knaboj... Mi sidiĝis — ĝi estas sendifekta. Tiel mi ĝin alkondukis...

— Kaj la ŝoforo estis murdita? — Por ke al la ĉefserĝento estu pli facile, Poljakov movis la rigardon al la kapitano.

— Jes, — diris tiu. — Oni prenis lin sur la rando de la ŝoseo — aŭto el alia trupunuo. Al ni oni sciigis jam el la hospitalo. Mi veturis tien, sed oni ne permesis al mi viziti lin. La kuracistino diris, ke li estas sen konscio, estas nenia espero, kaj ateston ili sendos.

— Kian ateston?

— Pri la morto.

— Atesto estas atesto, sed kiu do enterigis lin? — Poljakov levis en la kargujo oleitajn ĉifonojn kaj estis pririgardanta ilin.

— Ili mem enterigas.

— Kaj ĉu iu el la bataliono ne plu veturis tien? — ĉirkaŭrigardante la oficirojn, miris Poljakov.

— Ne, — kulpe diris la kapitano.

— Je-es, mortis homo — kaj diablo kun li...

— Ni havis sovaĝan haston... — nedecideme defendis lin la majoro. — Ni estis plenumantaj urĝan ordonon de la komandanto.

— Ordonojn, certe, necesas plenumi... — ankoraŭfoje pririgardante la seĝon de la aŭto, mediteme diris Poljakov.

Li sciis, ke kun sia neimpona kaj nebatala eksteraĵo, milda kartava voĉo kaj malbenita nevenkebla snufado li aspektas ege mallukse, havas nek teniĝon, nek konvenan militistan aspekton. Tio lin ne afliktadis, eĉ male. Ne nur kun subaj oficiroj, sed ankaŭ kun soldatoj, serĝentoj li tenis sin sen familiareco, sed kvazaŭ egale, kvazaŭ ili estis ne en armeo, sed ie en civila laboro, kaj homoj en konversacioj kun li kondutis ordinare senĝene, konfide.

Tamen tiuj ĉi majoro kaj brava kapitano evidente timis lin, atendante, probable, malagrablaĵojn. Sed malagrablajn vortojn, kaj eĉ pli, disciplinan punon, meritis en tiu historio nur la kontraŭspiona reprezentanto, sed ĝuste li estis tute egalanima.

— Eĉ ne unu sangoguto, neniaj spuroj... — turnis sin al li Poljakov. — Kiaj tamen estis vundoj de Gusev? Kiel li estis murdita? De kiu?.. Ja vi devis se ne ekscii tion, tiam almenaŭ interesiĝi. Sed vi eĉ en la hospitalon ne trovis tempon iri.

— Mi veturos tien tuj, — kun preteco proponis la ĉefleŭtenanto.

— Tion necesis fari antaŭ semajno, — malamike diris Poljakov.

Lin ĉagrenis tio, ke ĉi tie, en la fronta aŭtomobila bataliono, kie homoj ne dormas en noktoj, po diurno ne ekstaras disde stirilo, kie ne nur plotonestroj, sed eĉ rotestroj, kaj la batalionestro mem ne evitas klopodi kun aŭtoj (pri kio atestis la manoj kaj la uniformo de ambaŭ oficiroj), iradas purega, aromanta observanto, kaj tiu egalanima ekstera observanto, bedaŭrinde, estas kolego, reprezentanto de la kontraŭspiona servo. Kaj de li ja oni ne postulis fosi en motoroj, sed ankaŭ sian rektan aferon li ne sciis kiel necesas kaj nenion faris.

Sur la tero, je ĉirkaŭ tri metroj for de la aŭto, Poljakov rimarkis ĉifitan pecon de celofano, alirinte, levis ĝin kaj, turniĝante, demandis:

— Kaj tio estas kio?

Ĉiuj ekrigardis, kaj la ĉefserĝento diris:

— Tio estas, jen, el la kargujo... Mi elĵetis... Rubaĵo.

— Ĉu el tiu ĉi aŭto?! — vigle ekkriis Poljakov.

— Jes.

Poljakov jam malfaldis la folion, pririgardis, frotis je la polmo — la haŭto grasiĝis — kaj, turnante sin precipe al la ĉefleŭtenanto, demandis:

— Kio estas tio?

— Celofano? — pririgardante la folion, ne tute certe diris la ĉefleŭtenanto.

— Jes... cent sesdek milimetroj je cent naŭdek du... Kion ankoraŭ vi povas diri pri ĝi?

La ĉefleŭtenanto senvorte ŝultrolevis.

— Ordinare per lardo en tia pakumo — centgrama porcio — la germanoj provizas siajn agentojn-paraŝutistojn, — klarigis Poljakov.

Ĉirkaŭinte la subkolonelon, ĉiuj kun intereso estis pririgardantaj la celofanan folion.

— Tamen, fojfoje lardo en tia pakumo trafas ankaŭ en trupojn de la germana armeo: al aeraj kaj maraj soldatoj, — aldonis Poljakov kaj, kaŝante la trovaĵon en sian ampleksan aviadan mapujon, demandis la ĉefserĝenton: — Ĉu vi el tiu aŭto ankoraŭ ion elĵetis?

— Tute ne. Nenion.

— Faru premspuron de la randumo kaj fotu, — turniĝante al la ĉefleŭtenanto, ordonis Poljakov. — Necesas ne malpli ol ses fotoj dek ok je dudek kvar.

— Ni ne havas fotiston, — trankvile kaj ŝajne eĉ kun faciliĝo raportis la ĉefleŭtenanto.

— Tio min ne interesas, — per malmilda, neatendita por lia bonanime intelektula aspekto tono bruske diris Poljakov, — organizu! La fotoj devas esti pretaj ĝis la dekoka horo... Due: prenu dekon da spertaj soldatoj kaj kune kun la ĉefserĝento senprokraste direktiĝu al Zabolotje. Pririgardu la lokon, kie estis trovita la aŭto. Alirojn kaj ĉirkaŭaĵojn. Skrupule — ĉiun arbuston, ĉiun herberon! Parolu kun lokaj loĝantoj. Eble, iu vidis, kiel oni alveturis sur ĝi. Eble, iu distingis kaj memorfiksis tiujn homojn... Vespere raportu al mi detale, kio kaj kiel... Kaj estu atenta!..

### 39. Aleĥin

— Przepraszam, pani[38], — diris mi al Grolinska kaj, por kaŝi emocion, ridetis. — Kio estas tio?

— Kio? — Ŝi turniĝis kaj ekrigardis en la angulon apud la forno, kien mi almontris.

— Jen. — Mi kliniĝis por levi la ĉifitan celofanan folion, ekvidis la duan, superŝutitan per rubaĵo, kaj levis ambaŭ.

— Tio estas... de la oficieroj. — Ŝi almontris en la direkto de la ĵus purigita ĉambro, kie hieraŭ lokiĝis Nikolajev kaj Sencov.

Mi jam glatigis la foliojn, konvinkiĝis, ke ili estas grasaj interne kaj konformas dimensie. Mia gorĝo tuj sekiĝis.

Kun sinjorino Grolinska mi devis nun paroli alie: la antaŭa kamuflo ekskludis esencan paroladon. Mi forliberigis la kapitanon kaj proponis al ŝi iri en la grandan ĉambron, kie ni eksidis ĉe la tablo.

— Sinjorino, — diris mi, — ĉu vi scipovas silenti?

— Jes. — Ŝi nekomprene ĵetadis rigardojn jen al mia vizaĝo, jen al la ĉifita celofano.

— Mi estos sincera kun vi...

— Jerzy! — paliĝinte, ekkriis ŝi.

— Ne maltrankviliĝu, sinjorino, mi havas neniajn informojn pri via filo. — Por trankviligi, mi eĉ prenis ŝian manon. — Mi estos sincera kun vi... Ĉu vi komprenas? Ĉu vi promesas konservi en sekreto nian interparolon?

— Jes.

— Ni opinias vin kaj vian familion polaj patriotoj... Via edzo pereis kiel heroo, defendante Pollandon, kaj la filo batalas kontraŭ la okupaciantoj... La poloj kaj la rusoj militas kontraŭ komuna morta malamiko...

Mi deziris paroli kun ŝi home, konfide, sed rezultis iaj kliŝaj, oficialaj frazoj. Pro la sendorma nokto kaj laco, pro manko de tempo kaj, eble, pro nevola strebo pli baldaŭ atingi la esencon mi prenis ian malĝustan tonon.

— Varsovio, — diris ŝi. — Kiel Varsovio?

Kion mi povis diri al ŝi?.. Mi sciis, ke en Varsovio estas ribelo, ke ĝin komencis la estroj de la AK, sed ĝin partoprenas centmiloj da poloj. En la urbo jam dum tria semajno estis okazantaj plej kruelaj bataloj: fakte senarmaj homoj kontraŭstaris tankojn, aviadon kaj artilerion de la germanoj — miloj pereadis ĉiutage.

En la lasta tago oni min plurfoje demandadis pri Varsovio, precipe poloj; pri la ribelo mi sciis precipe el avaraj gazetaj informoj, kaj pli ol tio mi ne povis diri ion ajn.

— En Varsovio estas ribelo... Sur la stratoj okazas bataloj.

— Tie estas Jerzy... — per tremanta voĉo prononcis ŝi. En ŝiaj okuloj estis larmoj.

Ĝuste tion mi antaŭsentis!

— Ni esperu, ke li revenos viva kaj sana...

Mi faris paŭzon kaj poste daŭrigis:

— Ni ĝismorte batalas kontraŭ nia komuna malamiko, kaj estas tre grave, ke vi kontribuu vian helpon... Vi devas esti sincera kun mi... Per tio vi helpos ne nur al ni, sed ankaŭ al la filo kaj al ĉiuj poloj.

— Nie rozumiem.

Pro la emociiĝo ŝi ekparolis en la pola, larmoj sufokis ŝin. Mi alportis malvarman akvon; trinkinte tutan glason, ŝi estis viŝanta per tuko la okulojn kaj penis ekregi sin.

Ŝi sidis antaŭ mi malvigliĝinta, malsereniĝinta, tuj perdinta tutan sian junecan aspekton kaj koketecon. Patrino, turmentata de maltrankvilo pri la vivo kaj sorto de la sola filo. Polino, turmentata de pensoj pri pereo de sampatrujanoj.

Tiel okazas nemalofte. Vi renkontiĝas kun aliula vivo, aliulaj suferoj, vi deziras iel konsoli, subteni kaj — la konscienco postulas — lasi la homon en trankvilo. Sed vi estas devigita tuj «sentripigi» lin, akiri necesan por vi informon. Malbenita laboro — pli malbona ne elpenseblas.

Doninte al ŝi tempon por iomete trankviliĝi, mi transiris al la afero, klarigis, ke min interesas tiuj du oficiroj. Komence ŝi ektimis, ke en ŝia domo noktis iaj banditoj, kaj kvazaŭ por pravigi sin ŝi ree haste elprenis la talonon de la militpolico, permeson pri loĝigo. Mi diris, ke ili ne estas banditoj, sed prepari provizon en tiu ĉi regiono ili ne rajtas, tio ne estas permesita. Kaj tiam ŝi trovis por ili difinon «ŝpekulantoj», kaj por ŝi ĉio kvazaŭ ekstaris sur ĝustajn lokojn. Privata komerco, vendado kaj revendado de produktaĵoj sur la liberigita teritorio de Litovio kaj Okcidenta Belorusio estis tre disvastiĝintaj, kaj la versio pri ia komerco aspektis por ŝi tre konvinke.

Ŝi volonte respondis ĉiujn miajn demandojn pri Nikolajev kaj Sencov kaj, sendube, estis sincera kun mi.

Havante permeson por kvin diurnoj, ili noktis ĉe ŝi kvar fojojn — en unu nokto ili ie forestis.

Ili foriradis el la domo frue, ĉirkaŭ la sesa horo, revenadis kun krepusko, lacaj, polvokovritaj. Kiel ŝi komprenis, ili veturadis tra vilaĝoj sur laŭvojaj aŭtoj. Ili purigadis la botojn, lavadis sin kaj, vespermanĝinte, tuj kuŝiĝadis dormi.

Ili ne komencadis konversaciojn kun ŝi, turnadis sin al ŝi nur pro ia bezono, precipe nur la pli aĝa. Tiel, en la unua vespero li interesiĝis pri prezoj de ŝafoj kaj porkoj, de produktaĵoj, de keroseno kaj germana uniformo, el kiu nun multaj, speciale kampuloj, anticipe farbinte, kudras por si vestaĵojn. Kiel ŝi komprenis, je kelkaj tagoj antaŭ tio ili vizitis bazaron en Baranoviĉo kaj estis komparantaj prezojn tie kaj ĉi tie.

Ili estis ĝentilaj kaj afablaj, regalis ŝin per sukero, kuiritaj ovoj, laŭdire el vilaĝo; en la unua vespero ili donis al ŝi duonon de briko da soldata, kiel ŝi esprimis, «ŝtata» pano, kaj hieraŭ — tutan glason da salo.

Dum la tutaj tri jaroj da okupacio la germanoj ne provizadis tiujn regionojn per salo, ĝi valoris litere kiel oro, kaj ankaŭ nun estis vendata en la bazaro per tekuleroj kaj kostis tre multe.

La salo, malavare donacita al ŝi de Nikolajev, — mi petis montri — estis germana, subtile muelita, kun nanaj nigraj punktetoj — grajnetoj de pipro, tiel li mem klarigis al ŝi.

Dum la monato post la liberigo de la urbo en ŝia loĝejo loĝis pli ol dek oficiroj, kaj preskaŭ ĉiuj same dividadis kun ŝi iajn produktaĵojn, sed la bonkoreco de la lastaj loĝantoj (mi opinias, nur nun, post miaj demandoj) ial streĉis ŝin. Kvankam ŝajne estis nenio suspektinda en ilia konduto.

Hieraŭ ili revenis pli frue ol kutime, antaŭ la fulmotondro. Ankoraŭ antaŭ ilia veno aperis tiu fervojisto, demandis pri ili, ne nomante familinomojn, sidiĝis en la kuirĉambro kaj atendis.

Li estas polo, sed ŝi ne konas lin, ŝi opinias, ke li estas el alia loko, eble el Litovio: li parolis pole kun milda Vilna prononco. Kiel ŝi opinias, li estas ne ordinara fervojisto, sed ia trajna «supera konduktoro» aŭ alia negranda estro. Li ŝajnis al ŝi silentema kaj fermita.

Li pasigis kun la oficiroj pli ol tri horojn, ili kune vespermanĝis kaj eltrinkis botelon da hejmfarita brando, alportita, evidente, de tiu polo. Pri kio ili parolis — ŝi ne scias, ne aŭskultis.

Mi interesiĝis, kun kiuj ili ankoraŭ komunikiĝis, krom la fervojisto. Ŝi diris, ke antaŭ tri tagoj vespere ŝi renkontis ilin apud la stacio kun du iuj oficiroj, kies aspekton ŝi ne atentis, kaj en duonmallumo ŝi ne povus distingi, nur rimarkis, ke ili estas junaj. Tiu difino nenion diris: al virino de ŝia aĝo eĉ kvindekjaraj viroj povus ŝajni junaj.

Evidentiĝis, ke Nikolajev kaj Sencov foje jam foriris el la domo tra la najbara plantejo; ili sciis, ke tiel estas pli proksime al la urbocentro kaj la vojo estas pli bona. Verdire, tie laŭlonge de la rando de la plantejo antaŭe estis libera pasejo, sed antaŭ semajno la najbarino, kverelinte kun Grolinska, fermis la barilpordeton kaj najlofiksis ĝin per tabuloj. Se ili ne surpaŝus en mallumo sur bedon, tiam estus nenia skandalo. Cetere, ilia foriro ne estis por ŝi neatendita — ili anticipe avertis, ke vespere ili transiros al alia loĝejo, kie estas ŝedo kaj kien alveturos aŭto.

Certe, mi demandis ankaŭ pri aĵoj: kun kio tiuj oficiroj aperis en la domo, kio kaj kiam estis alportata kaj forportata. Unuafoje ili venis antaŭ vespero kun du dense ŝtopitaj dorsosakoj; unu el ili malaperis tuj, matene, kaj la dua dum du tagoj staris en ilia ĉambro sub la lito (ŝi vidis, kiam purigis), kio estis en ili — ŝi havas nenian ideon.

Poste mi interesiĝis, kiam Nikolajev kaj Sencov revenis dimanĉe, la 13-an de aŭgusto.

— Dimanĉe...

Ŝi pensis kaj diris — post la naŭa horo, kiam jam malheliĝis. Ŝi rememoris, ke en tiu vespero la pli juna — leŭtenanto — ankoraŭ estis lavanta en la kuirĉambro... kukumojn...

— Kaj ĉu vin per tiuj kukumoj ili ne regalis?

— Ne.

— Kaj ĉu iuj el tiuj kukumoj ne montriĝis amaraj? Ĉu ili ne forĵetis ilin, ĉu vi ne memoras?

— Mi ne scias... Mi ne vidis.

Ĉio suspektinde konformis unu al la alia. Certe, ĉio okazas, eblas plej nekredeblaj koincidoj kaj kuniĝoj de cirkonstancoj. Tamen ĉu ne tro multe?

La 7-an de aŭgusto la sendilo eneteriĝis el arbaro sud-oriente de Stolbci je nuraj cent kilometroj for de Baranoviĉo. En la sama semajno Nikolajev kaj Sencov, laŭ la vortoj de Grolinska, vizitis la bazaron de Baranoviĉo.

La dorsosako (ne estas ekskludeble, ke en ĝi troviĝis la sendilo) estis forportita frumatene de la 13-a de aŭgusto — en la tago de la fiksita radiseanco, ĉirkaŭ dek du horojn antaŭ ĝi. Post la reveno en la loĝejon Sencov lavis por vespermanĝo kukumojn... Kukumoj estis trovitaj ankaŭ sur la loko de la eneteriĝo — en tiu sama vespero!

Antaŭhieraŭ Blinov vidis Nikolajev-on kaj Sencov-on ĉe la rando de la Ŝiloviĉa arbaro kun la dorsosako — post horo kaj duono ili eliris al la ŝoseo sen la dorsosako. Tio firmigis la supozon, ke en ĝi troviĝis la sendilo, kaŝata ie en la arbaro.

Klarigante al Grolinska sian konon de la urbo, Nikolajev kaj Sencov diris, ke en julio ili jam estis ĉi tie, loĝis ie en alia loĝejo, kien ili hieraŭ antaŭ la noktomezo kvazaŭ foriris. Tamen inter militservantoj, loĝintaj en Lido ekde la momento de liberigo kaj ĝis hodiaŭ (laŭ mia peto la komandanto de la urba militpolicejo kontrolis nokte ĉiujn registrojn kiel ĉe si, tiel ankaŭ en ambaŭ kantonmentaj distriktoj), oficiroj Nikolajev Alekseo Ivanoviĉ kaj Sencov Bazilo Petroviĉ registriĝis kaj estis enskribitaj nur unufoje — la 12-an de aŭgusto, en la tago de ilia apero ĉe Grolinska.

Estis plej simple kunligi la informojn pri moviĝo de militaj trajnoj en la interkaptita radiogramo kaj tiun «gaston» — fervojiston, lian mildan Vilnan akĉenton kaj plantatajn nur ĉe Vilno kukumojn «traku», trovitajn sur la loko de la eneteriĝo.

Kaj fine — la celofanaj pakumoj de lardo, destinita ĉe la germanoj por paraŝutistoj kaj marsoldatoj.

Sen peno konstruiĝis tuteca, tre fidinda bildo... En la grupo estas kvar homoj, kaj la elsendon dum veturado faris hieraŭ la du aliaj. Eble, ĝuste tiuj, kiujn Grolinska renkontis kun Nikolajev kaj Sencov en malhelo ĉe la stacio.

La fervojisto, plej probable, estas kuriero. Li venis, evidente, el Baltio kaj post la kontakto kun Nikolajev kaj Sencov forveturis al Grodno, en ĝuste tiu direkto, kie, juĝante laŭ la teksto de la interkaptaĵo, estis okazanta sistema observado pri moviĝo de militaj trajnoj.

Kaj foriris ili dufoje tra la najbara plantejo pro antaŭzorgo: por ajna okazo, por «deĵeti voston», se oni penos gvati ilin.

Ĉio facile kaj fidinde dismetiĝis sur bretojn, tiom facile, ke mi estis deviganta min ne fari tro fruajn konkludojn kaj kritike rilati eĉ plej evidentajn faktojn kaj koincidojn.

Ekzistis ankaŭ negrandaj kontraŭdiroj, el ili nur unu cirkonstanco vere ŝancelis la tutan versimilan kaj tre konvinkan konstruaĵon: la celofanajn pakumojn ili lasis malkaŝe, en la cindrujo, sed tiuj, kiujn ni estis serĉantaj, homoj spertaj, tre singardaj, tion, supozeble, neniam farus. Tamen, eĉ spertuloj eraras...

Plej multe mi dezirus konsiliĝi kun Poljakov, sed ĝis la sekva mateno, antaŭ kiam li revenos en la Departementon, fari tion estis, verŝajne, neeble.

Mi detale klarigis al sinjorino Grolinska, kion ŝi entreprenu, se Nikolajev kaj Sencov aperos en ŝia domo aŭ, eble, ŝi renkontos ilin sur strato. Poste mi adiaŭis, dezirinte, ke Jerzy revenu viva kaj sana, kaj ankoraŭfoje petis konservi sekreta tutan nian konversacion. Ŝi promesis.

La aferon pri Nikolajev kaj Sencov — ĉu veraj aŭ falsaj — urĝe necesis klarigi. Necesis tuj kontroli ilin laŭ la vortaj portretoj, kunmetitaj de Tamancev, kaj laŭ la trajtoj... Urĝe!

* * *

Post ĉirkaŭ dek minutoj ni estis rapide veturantaj al la aerodromo. Blinov, kiam mi sciigis al li, ke tiuj du oficiroj ne estas en la domo, ke ili nokte foriris tra la najbara plantejo, ekpalpebrumis per siaj lanugaj okulharoj, kiel infano, de kiu oni deprenis ludilon aŭ trompis. Poste, suspirinte, li grimpis en la kargujon kaj tuj ekdormis. Kaj mi estis skuiĝanta en la stirejo, sistemigante kaj reskribante de paperpecetoj skribaĉojn de Tamancev — vortajn portretojn de Nikolajev kaj Sencov.

El la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso mi telefonis per «AF» al la Departemento. Poljakov — li povus aranĝi ĉion sen mi — troviĝis ie en Grodno, kaj mi diktis tekston de informpeto al deĵoranta oficiro.

— Kiu subskribas? — demandis tiu.

Tion eĉ mi mem ankoraŭ ne sciis. Por ne zorgigi la generalon, mi petis konekti min kun lia viculo, kolonelo Rjaŝencev.

Tiu elaŭskultis min kaj post mallonga paŭzo diris:

— Estas freŝa klarigo, ke oni ne trouzu indikojn «Urĝe!» kaj «Tre urĝe!». Oni uzu ilin nur en eksterordinaraj okazoj. Sed ĉe vi mi ne vidas bazon por eksterordinareco. Ordinara kontrolo. La informpeton mi subskribos, sed nur kiel ordinaran...

Mi sciis: al ordinara informpeto respondo povas veni post tri aŭ eĉ kvar diurnoj, kio neniel konvenis al ni. Ni ne povis atendi, kaj mi rekte diris pri tio.

— Mi ne povas helpi al vi. — La kolonelo surmetis la parolilon.

Tiam mi nevole enviis al la aroganteco de Tamancev. Li okaze de neceso povis senhonte agi nome eĉ de marŝalo, eĉ de popolkomisaro, neniom timante sekvojn, kaj poste eĉ kun ofendiĝo, se ne kun indigno gapi vin: «Nu, kaj kio?! Ja mi faris ne por mi mem, sed por utilo de la afero!»

Mi ree konektiĝis kun la Departemento; mi ne deziris, sed ĉiel ajn mi estis devigita turni min al la generalo.

— Li estas okupita, — sciigis min la deĵoranto.

— Raportu: pro urĝa afero, — postulis mi. — Aleĥin de Poljakov.

Pasis, eble, ĉirkaŭ minuto, ĝis kiam en la aŭskultilo aŭdiĝis iom kruda voĉo de Jegorov.

— Kio estas tie ĉe vi? — ŝajne kun malkontento demandis li kaj, kvankam mi ne sukcesis eĉ malfermi la buŝon, avertis: — Ne tiom laŭte.

Mi rememoris, ke lia aparato havas fortan membranon, kaj komprenis: en la kabineto estas iu fremda kaj la generalo ne deziras, ke oni aŭdu, kion mi diros. Des pli bone: se iu sidas tie, ne estos demandoj kaj esenca interparolado — dum ne ekzistas rezulto, ili estas malagrablaj.

Mi komencis klarigi, sukcesis prononci nur eble tri frazojn kaj tuj aŭdis, kiel per alia telefono li ordonas al la deĵoranta oficiro: «Metu mian subskribon sub la informpeto, donita de Aleĥin. Indiko: „Tre urĝe!“. Respondon al Lido. Transsendu sen prokrasto!»

Potencemo en lia voĉo sufiĉus eĉ por kvin generaloj. Ŝtala kategorieco kaj postulemo. Speciale imprese sonis «sen prokrasto» kaj «tre urĝe». Kaj la direktivoj pri tiu indiko kvazaŭ ne koncernis lin, li eĉ ne aŭskultis miajn argumentojn.

— Ĉu tio estas ĉio? — demandis li min poste.

— Jes.

— Ĉu vi bone alkroĉiĝis, firme?

— Kiel diri... — nedifinite prononcis mi; mia koro ekdoloris: fidante Poljakov-on, li, evidente, ne ekzamenis detalojn de la afero kaj opiniis, ke ni kondukas la serĉatojn kaj prenos ilin hodiaŭ aŭ morgaŭ, kiam malkovros iliajn ligojn, dum ni havis praktike nenion.

— Ne perdu tempon! Ne tro iradu ĉirkaŭe. Ĉu vi komprenis min?

— Jes, — kun peno eldiris mi.

— Mi atendas rezulton! — laŭ sia kutimo, anstataŭ «ĝis revido» diris li kaj tuj malkonektiĝis.

### 40. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Al Jegorov

En la teksto de la interkaptaĵo laŭ la afero „Nemano“ de la 13-a de aŭgusto Vilno estas signita kiel „Wilno“.

Matjuŝin».

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Lido, al Aleĥin

Per kompara ekzameno de la fonogramoj de la interkaptaĵoj laŭ la afero „Nemano“ de la 7-a, la 13-a kaj la 16-a de aŭgusto estis trovita ekzisto en la serĉata de Vi grupo de du kvalifikitaj radiistoj. Analizo de individuaj elsendaj specifaĵoj kaj de radiosenda maniero atestas, ke unu el ili (la interkaptaĵoj de la 7-a kaj la 13-a de aŭgusto) finis la radian fakon de la Varsovia spiona lernejo en urbeto Sulejuvek, kaj la dua (la interkaptaĵo de la 16-a de aŭgusto) lernis en la Kenigsberga lernejo de la germana spionservo ĉe ĉefinstruktoro Adolf Kluge.

Konsideru tiujn cirkonstancojn dum plenumado de serĉado.

Jegorov».

#### Noto per «AF»

«Al Jegorov

De la kontraŭspiona departemento de la 2-a Belorusia fronto la 11-an kaj la 14-an de aŭgusto de la kuranta jaro estis kaptitaj germanaj agentoj-paraŝutistoj Puĵeviĉ Bazilo, Kaminskij Aleksandro, Oleŝko Andreo kaj Macuk Ivano kaj Artjuŝevskij Petro, finintaj la spion-sabotistan lernejon en urbeto Dallwitz apud Istenburg.

Al ambaŭ grupoj, nokte antaŭ la 1-a de aŭgusto transĵetitaj en malavanojn de la fronto en aspekto de militservantoj de la Ruĝa Armeo kun tasko de operaca spionado, estis ordonite:

a) komunikiĝi kun agentaro, lasita de la kontraŭulo, kaj aktive uzi ĝin por spionaj celoj;

b) kolektadi kaj radie sendadi per ĉifro informojn pri transportiĝo kaj lokoj de koncentriĝo de niaj trupoj, por kio sub masko de komanditaj oficiroj vojaĝi sur plej gravaj relaj kaj ŝoseaj komunikvojoj de la Belorusiaj frontoj, farante konstantan vidan observadon kaj aŭskultante konversaciojn en stacioj kaj lokoj de amasiĝo de militservantoj;

c) akiradi sovetiajn militistajn kaj civilulajn personajn dokumentojn;

ĉ) kaptadi unuopajn oficirojn kaj serĝentojn de la Ruĝa Armeo por ilia pridemando kun posta neniigo.

Laŭ depozicioj de la arestitaj agentoj-paraŝutistoj, konfirmitaj de eksterlanda fonto, en la lernejo de la germana spionservo en Dallwitz estis kreita speciala fako, kie estas instruataj kontraŭsovetie agorditaj personoj de belorusa nacieco, havantaj militan sperton kaj bonan korpan disvolvitecon.

En aprilo — julio de la kuranta jaro en tiu fako pasis intensan agentan kurson 48 homoj, elektitaj el Novogrudska, Baranoviĉa kaj Slonima batalionoj, formitaj de la germanoj ĉe mobilizo en tiel nomatan «belorusan landan defendon» en monato marto de la kuranta jaro. Post fino de la lernado 27 agentoj, plej kompromititaj per kunlaborado kun la okupaciantoj, estis direktitaj al kaŝita aerodromo de la germana spionservo apud Kenigsbergo, kie post ekipado per uniformo de servantoj de la Ruĝa Armeo kaj divido je grupoj po 3–4 homoj ili estis lokitaj en aparta barako en atendo de transĵeto.

Laŭ disponataj de ni informoj, en la unuaj tagoj de aŭgusto de la kuranta jaro inter aliaj trans la frontlinion devis esti transĵetitaj grupoj, estrataj de eksa komandanto de la Novogrudska bataliono de la BLD Boriso Rogulja kaj de ardaj kontraŭsovetiuloj, naciistoj Stefano Radjko kaj Olesj Vituŝka.

Al unu el tiuj grupoj estis donita ordono komunikiĝi kun kaŝiĝanta nun en la regiono de urbo Lido fama belorusa naciisto, ĉefagento de la germana spionservo Sipoviĉ Nikolao, naskita en 1902 en u. Pinsko (ne ĝuste), laŭ profesio advokato.

La informoj, entenataj en la interkaptaĵo laŭ la afero „Nemano“ de la 13.08.44, konformas al la taskoj, ricevitaj de la agentaro, pasinta preparon en la speciala belorusa fako de la spionlernejo en Dallwitz, ĉe kio inter la transĵetitoj same kiel en la serĉata de Vi grupo ekzistas radiistoj, finintaj la Varsovian kaj la Kenigsbergan lernejojn de la germana spionservo.

Ne estas ekskludeble, ke la sendilo kun voksigno KAO estas uzata de unu el tiuj grupoj, aganta en malavanoj de la Belorusiaj frontoj. Same ne ekskludeblas, ke Sipoviĉ Nikolao estas ĝuste tiu „notario“, menciita en la teksto de la interkaptita ĉifrogramo.

Sciigu viajn konsiderojn koncerne de tiu versio.

Preparata de ni serĉinformo kun indiko de donitaĵoj, kromnomoj kaj vortaj portretoj de granda parto de la personoj, pasintaj lernadon en la belorusa fako de la lernejo de la germana spionservo en Dallwitz, estos sciigita al Vi dum diurno.

Kolibanov».

### 41. Aleĥin

Mi metis nemalgrandajn esperojn sur interparolon kun Okuliĉ. El vortoj de la leŭtenanto el la ŝtatsekureca fako mi sciis, ke Okuliĉ en la periodo de la okupacio estis ligita kun partizanoj, en la pasinta printempo dum amasaj punaj operacoj de la germanoj, riskante sian vivon, li dum preskaŭ monato kaŝadis ĉe si grave vunditan brigadan militkomisaron Martinov, per kio savis lin. Nun Martinov laboris kiel unu el sekretarioj de la regiona partia komitato kaj, alveturinte antaŭnelonge en Lidon, speciale vizitis Okuliĉ-on.

— Nia viro, partizana, — diris al mi la leŭtenanto. — Li estas kvieta, silentema... ĉiuj ili tie ĉi estas tiaj... — Kaj, evidente ripetante ies vortojn, severe aldonis: — Kaj ĝis ni purigos la regionon de la tuta fiularo, ili ne estos aliaj.

Tamen mi ne dubis, ke Okuliĉ rakontos al mi ĉion, kion li scias pri Nikolajev kaj Sencov, kaj volonte transdonos la hieraŭan konversacion kun ili.

Blinov-on mi lasis en Lido, taskinte al li serĉadon en la urbo: okaze de renkontiĝo kun Nikolajev kaj Sencov li devis reteni ilin; por tio al li laŭ mia peto estis donitaj du mitraletistoj el la militpolico, kaj mi detale instrukciis lin.

Mi malpacience atendis konversacion kun Okuliĉ, opiniante, ke ĝi multon klarigos al mi, kaj timante sole, ke li, kiel hieraŭ, ne estos hejme.

Ni estis skuataj kaj ĵetataj en la stirejo de la kamioneto; Ĥiĵnjak, kun streĉita vizaĝo tenante la stirilon, pelis sur pavimo kun maksimuma rapido, kaj mi urĝadis lin, kaj de tempo al tempo li indigne ĵetadis:

— Kion vi komprenas!.. Vi pri la aŭto fajfas!.. Ĉu novajn risortojn vi akiros?! Detrui aŭtojn vi ĉiuj estas majstroj!..

Post Ŝiloviĉo ni turniĝis de la ŝoseo sur grundan forlasitan vojon, mallaŭte traveturis trans arbustaro, kaj mi postulis halti.

Ĥiĵnjak, viŝante ŝviton, eliris el la stirejo kaj komencis ĉirkaŭrigardi la aŭton, sed mi ordonis:

— Poste! Prenu la mitraleton kaj sekvu min!

Lasinte lin en arbustoj apud la bieneto, mi direktiĝis rekte al la ĥato.

Ĉenhundo estis furioze bojanta kaj ŝiriĝanta. En la fenestro aperis virina vizaĝo, kaj tuj sur la peronon eliris viro, kiel mi komprenis, la mastro mem, kaj, kriinte al la hundo, singarde pririgardis min. Li estis vestita en malnovaj, sed puraj ĉemizo kaj pantalono, la piedoj estis nudaj, la vizaĝo estis nerazita, malgaja, kvazaŭ sur ikonoj.

— Bonan tagon... Mi estas el trupunuo dek ok nul kvardek.

Por ke al li ne aperu iaj duboj, mi elprenis kaj, malferminte, montris la armean oficiran legitimilon kun mia foto. Li ĵetis preteran rigardon kaj silente, kun ia aflikta obeemo ekrigardis al mi.

— Bonvolu diri, — afable komencis mi, viŝante per naztuko la vizaĝon kaj la frunton, kvazaŭ antaŭ tio mi longe irus en varmego, — se mi ne eraras, vi estas kamarado Okuliĉ?

— Tiel... — perplekse prononcis li.

— Tre agrable... Mi estas komandita ĉi tien... Mi volas iomete interparoli kun vi... Kaj volus lavi min kaj iomete ripozi. Ĉu vi ne kontraŭas?

— Eblas.

Iom poste mi sidis ĉe la tablo en la ĥato, malriĉe meblita, sed pura, malgraŭ la grunda planko.

Direktante min ĉi tien, mi, interalie, pensis, ke Okuliĉ proponos al mi hejmfaritan brandon — li ja havas «aparaton», — kaj anticipe decidis ne rifuzi. Mi estis preta gustumi kun li ajnan aĉaĵon en espero, ke post drinko lia lango malligiĝos. Tamen ne nur drinki, li eĉ eksidi ne proponis — tion faris, elrigardinte el trans septo, lia edzino.

Malalta, variolmarkita, ŝi estis klopodanta en kuirejeto apud la pordo, poste ŝi alportis kaj metis sur la tablon argilan laktokruĉon — silente kaj ne verŝinte en glason — kaj denove kaŝiĝis trans la tabula septo.

Mi estis certa, ke Okuliĉ mem rakontos al mi pri Nikolajev kaj Sencov, necesas nur paroligi lin, kaj mi tuj konfide sciigis, ke mia trupo staras en Lido, ni okupiĝas pri gardado de malavanoj de la fronto, luktas kontraŭ bandoj kaj dizertintoj. Tio estas malfacila afero, kaj tre multe dependas de helpo de la loĝantaro.

Okuliĉ sidis sur benko trans la tablo, metinte sub sin la nudajn piedojn, kaj silente aŭskultis, kaj eĉ per unu vorto ne subtenis la konversacion. Mi mem verŝis lakton en la glason, faris gluton kaj, laŭdinte, senĝene daŭrigis:

— Vi estas, evidente, ne lokano? De kie vi venis?

— El Biĥovo, — diris li; li havis nelaŭtan obtuzetan voĉon.

— Do, el la Mohilova regiono... Kaj ĉu tie ĉi vi estas delonge?

— De tri jaroj.

— Kaj sub la germanoj vi loĝis ĉi tie? — Mi rigarde ĉirkaŭis la ĥaton.

— Ĉi tie.

— Ĉu vi ne timas? — ridetis mi. — Malproksime, ĉe la arbaro?

Okuliĉ nedifinite ŝultrolevis.

Sur la ikonujo en la antaŭa angulo staris ikonoj, katolikaj, kvankam Okuliĉ devenis el la regiono, kie tiu religio inter belorusoj ne estas disvastiĝinta. Kaj kion mi tuj notis por mi — ne estis eĉ unu foto sur la muroj, eĉ unu ornamaĵo aŭ bildo.

Mi rakontis al li pri Mohilovo, kie post la liberigo mi havis okazon esti, pri detruoj en la urbo kaj transigis la konversacion al la vivo ĉi tie — en Lido kaj en la regiono. Li aŭskultis silente, rigardis per funebraj, kiel de martiro, okuloj, eĉ al plej simplaj demandoj respondadis ne tuj kaj unuvorte, la konversacio kun li evidente ne progresis. Eble, li ne fidis min?.. Li ne legis, ne pririgardis bone mian legitimilon, eble, necesas prezenti min al li ankoraŭfoje?

— Ĉu tio estas katolikaj? — rigardante al la ikonoj, scivolis mi.

— Estu...

Ĉe tio li faris malviglan geston per la mano: ĉu ne tutegalas?

— En Lido oni diris al mi, ke vi estis ligita kun partizanoj. Mi esperas, ke ankaŭ al ni vi helpos... Legu, mi petas...

El la poŝo de la uniforma ĉemizo mi elprenis kaj, malfaldinte, metis antaŭ li sur la tablon alian, detalan legitimilon. Li nedecideme prenis kaj komencis legi.

En la dokumento estis dirite, ke mi estas oficiro de trupoj pri gardo de malavanoj de la fronto, kaj proponite al ĉiuj potencorganoj kaj institucioj, militaj trupoj kaj militpolicejoj, kaj ankaŭ al unuopaj civitanoj fari al mi ajnan helpon en plenumo de la komisiitaj taskoj. Sur la folio de la legitimilo estis mia foto, du klaraj blazonsigeloj kaj subskriboj de du generaloj: de la stabestro de la fronto kaj de la trupestro pri gardo de la fronta malavano.

Malrapide traleginte ĉion, Okuliĉ redonis la dokumenton kaj morne ekrigardis al mi.

— Diru, mi petas, — kaŝante la legitimilon, diris mi. — Ĉu vi ĉi tie en proksimaj tagoj... hodiaŭ, hieraŭ aŭ antaŭhieraŭ, vidis iujn fremdajn? Civilajn aŭ militistojn? Ĉu neniu venis al vi?

— Ne, — post paŭzo diris Okuliĉ, por mia granda miro.

— Eble, vi renkontis ĉi tie iun?

— Ne.

— Rememoru pli bone, tio estas tre grava. Eble, vi vidis iun en la lastaj tagoj, — emfazis mi, — fremdulojn, aŭ iu venis?

— Ne, — ripetis Okuliĉ.

«Jen surprizo sen avizo!»

Erari mi ne povis. Tiu bieneto estis la unua sur la vojo el Ŝiloviĉo al Kamenko, kaj la priskribo de Blinov de la ĥato, de la kortaj konstruaĵoj — ĉio precize konformis tion, kion mi vidis, alirante ĉi tien. Kaj la hundo konformis, kaj ties budo, kaj Okuliĉ mem laŭ sia aspekto konformis. Eĉ pli, mi sen penoj eĉ trovis la lokon en arbustoj kaj la kverkon, el kie Blinov estis observanta Okuliĉ-on kaj tiujn du oficirojn.

Tamen Okuliĉ estis asertanta, ke en la lastaj tagoj neniu venis al li.

Antaŭ la renkontiĝo li imagiĝis al mi kvieta, neparolema, sed alia. Li faris al mi strangan, malagrablan impreson per ia sia senvorta obeemo; mi ne povis ne senti lian internan streĉon — maltrankvilon aŭ timon. Sed, propre, kial li timu min?

Kaj ankaŭ lia edzino, mallaŭte klopodanta en la kuirejeto, same silentema kaj neridetema, same ne plaĉis al mi, eble, per sia nebonkora ruzeta vizaĝo kaj per ofta singarda elrigardado el trans la septo. Mi klare sentis, ke ilin ambaŭ ĝenas mia vizito.

Tamen, tio ankoraŭ nenion atestis. Kaj miaj malsimpatioj, same kiel simpatioj, neniun interesis — necesis faktoj. Kaj fakto estis tio, ke du suspektataj de ni personoj venis hieraŭ al Okuliĉ, troviĝis ĉe li dum kelka tempo, kaj Okuliĉ havis kaŭzojn kaŝi tiun viziton.

Mi kun ĉagreno konsciis, ke konversacio kun li donos al mi nenion plian. Venis minuto, kia nemalofte okazas en nia laboro: vi disponas iajn, iam kontraŭdirajn, informojn pri la homo, vi vidis lin kaj konversaciis kun li, kaj vi estas ion decidonta por vi, devas fari certan konkludon.

La katolikaj ikonoj sendube staris por okazo de ebla veno de AK-anoj; ili povis en ajna momento viziti ĉi tien, kaj la aparteno de la gemastroj de la ĥato al la sama kun ili religio devus, evidente, iel favorigi, mildigi ilin. Kaj ankaŭ la germanoj al katolikoj rilatis ja pli bone, ol al ortodokskristanoj.

La manko de familiaj fotoj pensigis pri parencoj de Okuliĉ-oj, pri iliaj ligoj kaj pri ilia antaŭmilita vivo. Mi ankoraŭ pensis — ĉu ili ricevas leterojn kaj de kiu?

Min interesis ankaŭ vico da duagradaj demandoj, sed la ĉefaj nun estis: kiaj rilatoj estas inter Okuliĉ kaj Nikolajev kaj Sencov, por kio ili venis kaj kial li kaŝis de mi ilian antaŭhieraŭan viziton, se ili vere estas sovetiaj oficiroj? Kial?.. Kun kia celo?..

Kaj ankoraŭ: kio estis en la dorsosako, kiun vidis Blinov, kaj kien ĝi malaperis, kie ĝi estis kaŝita aŭ lasita, kiam post horo ili estis elirantaj al la ŝoseo?

La atendita de mi kiel akvo en dezerto konversacio kun Okuliĉ donis nenion kaj nenion klarigis, kaj la cirkonstancoj postulis senprokrastajn decidajn agojn. Mi paŝis al la malfermita fenestro, kunmetis la polmojn kiel paroltubon kaj kriis — vokis Ĥiĵnjak-on.

Post sekundoj, elsaltinte kun mitraleto en la mano el arbustoj, li estis kuranta al la ĥato. La hundo, furioze bojante, estis saltanta kaj ŝiriĝanta sur la ĉeno.

Mi ĵetis rigardon al Okuliĉ — li ekstaris kaj, rigidiĝinte pro timo, rigardis en la fenestron...

### 42. Subkolonelo Poljakov

Li komencis en Grodno de la «Dodge» kaj estis finanta la tagon per la «Dodge».

La ĉefleŭtenanto revenis el Zabolotje vespere. Lia laca aspekto, lia ĉifita, malpurigita uniformo atestis, ke li honeste penis, tamen trovi iajn spurojn aŭ pruvojn en la bosketo, kie estis trovita la aŭto, li ne sukcesis. Pridemando de la lokaj loĝantoj same donis nenion — kaj aperon de la aŭto, kaj alveturintojn sur ĝi neniu vidis.

La premspuroj de la randumo de la ŝtelita «Dodge» estis fotitaj malfrue, kaj paketon kun la fotoj Poljakov ricevis jam en krepusko. En duonmallumo li ne komencis pririgardi ilin, decidinte fari tion en la proviantejo post tagmanĝo, kiu laŭ tempo iĝis malfrua vespermanĝo.

La tago estis intensa, kaj kun sento de kontento li notis, ke li sukcesis preskaŭ ĉion. Kopiadon de la medicina atesto pri la morto de la ŝoforo (por kompreni, per kio kaj kiel li estis murdita) eblis komisii al iu el subuloj.

Antaŭ la vespero li parolis per «AF» kun la estro de la Departemento generalo Jegorov — tiu petis «laŭeble ne resti por longe». Jegorov entute ne ŝatis, kiam la estro de la serĉa fako forestas dum pli ol diurno, sed Poljakov diris, ke li devas veturi al Lido kaj povos reveni nur morgaŭ, evidente, vespere. La generalo, malkontenta, surmetis la parolilon.

Frumatene Poljakov tiel hastis, ke ne povis doni al Aleĥin eĉ kelkajn minutojn, pro kio li sentis sin kvazaŭ ŝuldanta al tiu.

Nun, kiam ĉio plej grava en tiu ĉi vojaĝo estis jam farita, sur la unuan lokon en liaj pensoj eliris la afero «Nemano».

Hieraŭ tuj post la ricevo de la malĉifrita teksto li mendis en la Milittransportada Departemento informojn pri irado de trajnoj dum periodo de la 9-a ĝis la 13-a de aŭgusto tra ses fervojaj nodoj en la operacaj malavanoj de la fronto. La informoj jam estis pretaj, necesis sidiĝi kviete kaj, forlasinte ĉiujn zorgojn, analizi ilin. Poljakov decidis fari tion en Lido, pridiskutinte ĉion kun Aleĥin kaj doninte al la afero «Nemano» parton de la nokto, kaj se necesos, eĉ la tutan unuan tagduonon. Post la interparolo kun la generalo li konektiĝis kun sia viculo kaj ordonis senprokraste sendi en Lidon, en la kontraŭspionan fakon de la aviada korpuso, la informojn, ricevitajn el la Milittransportada Departemento.

Estis precize la naŭa horo de vespero, kiam, fininte la aferojn en Grodno, li alveturis al la stacio. En la proviantejo, ricevinte kontraŭ kupono du malsekajn aluminiajn bovlojn kun nudeloj kaj kaĉo, bonigita per ladviando — tio nomiĝis «gulaŝo», — li eksidis ĉe longa malplena tablo en la halo por soldataro kaj serĝentaro — tie estis pli hele.

Li manĝis nenion de la mateno, sed antaŭ ol komenci, li elprenis el la mapujo ĵurnalon. Malbonan kutimon nepre legi ĉe tablo li akiris jam en la antaŭmilita ĵurnalista tempo. Kun jaroj tio iĝis bezono: dum manĝado nepre ricevadi novan informon kaj pripensi ĝin.

En la ĵurnalo — li pretere trarigardis ĝin tage — estis presita granda raporto de Koĉjo Strunnikov, iam disĉiplo kaj kolego de la subkolonelo. Koĉjo venis post stundenteco, laboris ĉe Poljakov en faka ĵurnalo kiel literatura kunlaboranto, estis esperdona, sed ne pli. Tamen dum la milito, iĝinte fronta korespondanto, li iel subite kreskis, skribadis ĉiam pli bone, kaj Poljakov ĝojis pri ĉiu lia publikaĵo.

Elprenante el la mapujo la ĵurnalon, Poljakov ekvidis la paketon kun la fotoj, elprenis, dismetis la fotojn apud la bovloj kaj tuj ŝovis la manon por preni la kontrolan foton.

La memoro ne trompis lin, li ne eraris: la premspuroj de la randumo de la ŝtelita «Dodge» estis identaj kun la pneŭmatikaj spuroj, trovitaj de la grupo de Aleĥin en la arbaro ĉe Stolbci.

Kvazaŭ plu ne kredante, li dum ioma tempo pririgardadis la fotojn, poste forigis ilin kaj, malfaldinte la ĵurnalon, komencis manĝi, tamen koncentriĝi pri la ĵurnala raporto li ne povis.

Haste formanĝinte la «gulaŝon», li ekveturis en la hospitalon.

* * *

En la dika paperujo kun medicinaj mortatestoj — al ĉiu estis aldonita akto de nekropsiisto — dokumentoj de Gusev Nikolao Kuzmiĉ ne troviĝis: Poljakov trarigardis ĉiun folion dufoje.

La hospitala estraro kaj la skribistoj kun la registra libro tiam estis en la stacio: tie estis akceptataj vunditoj el du sanitaraj trajnoj. Poljakov turnis sin al la deĵoranta kuracisto.

— Serĝento Gusev, ŝoforo?.. Tio estas mia paciento, — diris ŝi kaj, ne kaŝante miron, rimarkis: — Kiaj povas esti dokumentoj pri morto, se li estas viva...

Post du minutoj ili iris tra larĝa koridoro preter starantaj ĉe ambaŭ flankoj litoj kun vunditoj. Poljakov same devis surmeti blankan kitelon, kiu estis tro granda por li, dum la irado li estis suprenfaldanta la manikojn. Staris akra odoro de jodoformo kaj fenolo — malamika, damnita odoro, rememoriginta al li la unuan jaron de la milito kaj hospitalojn en Moskvo kaj Gorkio, kie post la grava vundo li kuŝaĉis dum ĉirkaŭ kvin monatoj.

— Li estis svenigita per bato de malantaŭe al la kapo, — estis rakontanta la kuracistino, — li havas frakturon de la krania bazo kaj cerboskuon. Poste al li estis faritaj du tranĉaj vundoj de malantaŭe en la koran zonon, feliĉe, netrafe.

Renkonten al ili sur rullito kun brankardo flegistino, knabino aĝa ĉirkaŭ dek kvin jarojn, estis veturiganta vunditon.

— Sed nun lia vivo estas ekster danĝero? — flankeniĝinte, demandis Poljakov.

— En tiaj okazoj estas malfacile aserti ion certe. Kaj interparolo kun li estas sendube nedezirinda. Se tio estas nepre necesa, mi devas permesi, sed ĝenerale... Vi ne lacigu lin, — subite tute neoficiale petis ŝi, ridetis, kaj Poljakov rimarkis, ke ŝi estas ankoraŭ juna kaj bela. — Antaŭ la milito li ŝoforis ĉe iu profesoro kaj nun petas pri unu afero: ke oni nepre montru lin al profesoro... Ĉi tien...

En malgranda, por kvar homoj, ĉambro por grave vunditoj, ŝi almontris liton ĉe la fenestro kaj tuj foriris. Sub la kovrilo kuŝis viro kun maldika elturmentita vizaĝo, pansitaj kapo kaj brusto. Li rigardis antaŭ si senvive kaj apatie.

— Bonan vesperon, Nikolao Kuzmiĉ, — salutis la subkolonelo. — Kiel vi fartas?

Gusev, kvazaŭ ne komprenante, kie li estas kaj kio estas al li, silente rigardis al Poljakov.

— Nikolao Kuzmiĉ, mi demandas, kia estas via farto?.. Ĉu vi aŭdas min?

— Jes, — flustre, ne tuj respondis Gusev kaj interesiĝis: — Ĉu vi estas profesoro?

— Ne, mi ne estas profesoro. Mi estas oficiro de la kontraŭspiona servo... Ni devas trovi tiujn, kiuj atakis vin. Kiel ĉio ĉi okazis?.. Ĉu vi povas rakonti?.. Penu — tio estas tre grava.

Gusev silentis.

— Ni faru ĉion laŭorde, — alsidiĝante sur la randon de la lito, diris Poljakov. — Antaŭ semajno vi elveturis sur via aŭto el Grodno al Vilno... Ĉu ili haltigis vin sur la vojo?

Li rigardis al Gusev, sed tiu silentis.

— Kie vi renkontis ilin?

Gusev silentis.

— Nikolao Kuzmiĉ, — laŭte kaj emfaze klare diris Poljakov. — Kiel ili trafis en vian aŭton?

— En la kontrolejo, — flustris Gusev.

— Ili sidiĝis en la kontrolejo, — vigle ripetis Poljakov. — Ĉe elveturo el Grodno?

— Jes...

— Ĉu ili estis tri? — Poljakov montris per la fingroj. — Aŭ du?

— Du...

### 43. Aleĥin

Antaŭ ĉio mi postulis de Okuliĉ montri ĉiujn dokumentojn, kiujn li havas.

Ekstarinte per la malfirmaj piedoj sur la benkon, li elprenis de sur la ikonujo el post ikono kaj etendis al mi du polvokovritajn pasportojn — la sian kaj de la edzino, — donitajn en la jaro 1940 de la Biĥova distrikta policejo.

— Kaj aliajn dokumentojn?! Fotojn?.. Vian partizanan medalon?

Li ekrigardis al mi, kiel kuniklo al boao, poste, malvigle movante la piedojn, iris al la vestibleto. Tie li demetis malnovan lignan trogon kaj iajn tabulojn de malhela duonputrinta kesto, ĝis la randoj plenigita per cindro, ne sen peno ŝovis en la mezon la manon kaj eltiris de sur la fundo grandan ladan skatolon.

En la ĥato mi malfermis ĝin kaj dismetis la enhavon sur la tablo. En la skatolo troviĝis:

— medalo «Al partizano de la Patruja milito» de dua grado kaj legitimilo por ĝi, ricevitaj de Okuliĉ antaŭ semajno, pri kio mi sciis;

— germanaj okupaciaj markoj — paketo, ligita per rubandeto;

— deko da antaŭmilitaj kvitancoj pri livero de lakto, viando kaj lano;

— stako da fotoj de Okuliĉ, de lia edzino kaj de iliaj parencoj, inklude du liajn pli junajn fratojn en la ruĝarmea uniformo;

— kvar medicinaj atestoj;

— kelkaj obligacioj de ŝtataj depruntoj;

— maldika paketo da pola mono, bankaj biletoj ĉiu po cent zlotoj;

— du honordiplomoj, ricevitaj de Okuliĉ antaŭ la milito pro bona laboro en la Biĥova distrikta kombinato.

Sub la diplomoj sur la fundo de la skatolo mi ekvidis konatan de mi folion el dika flaveta papero, tiel nomatan aŭsvajson, germanan identigilon, donitan al Okuliĉ en oktobro 1942 de la estro de la Lida urba polico Brutt.

— Por kio vi konservas tion? — almontrante la paketon da okupaciaj markoj kaj la aŭsvajson, severe demandis mi. — Ĉu vi pensas, ke la germanoj revenos?

— Ne.

— Sed kial tiam?.. Mi ne toleros de vi eĉ vorton da malvero! Se vi mensogos al mi eĉ en detalo — kulpigu vin mem!.. Antaŭ ĉio rakontu pri tiuj du oficiroj, kiuj antaŭhieraŭ venis al vi. Kiuj ili estas? De kie vi konas ilin?

Li ekrigardis al mi kun martira obeemo kaj komencis paroli.

Tiuj oficiroj unuafoje aperis ĉe li antaŭhieraŭ, diris, ke ili interŝanĝas provianton por ilia trupunuo. Ilin interesis ŝafoj, fumaĵita lardo, tritikfaruno kaj, en malpli granda grado, porkoj. Por interŝanĝo ili proponis kerosenon, salon kaj novan germanan uniformon.

Okuliĉ turmentiĝis kun prilumado dum ĉiuj jaroj de la okupacio, uzante diversajn fulgaĵojn, kaj tial, parolinte kun la oficiroj, decidis provizi sin per keroseno. Hodiaŭ frumatene ili alveturis sur aŭto, deĵetis bareleton ĉe la ŝedo kaj, kunpreninte lin, Okuliĉ-on, direktiĝis al Ŝiloviĉo, kie en unu el kortoj estis tenata tuta lia brutaro. Tie li elirigis al ili ŝafinon, sterilan, pli aĝan, sed la kapitano ne konsentis kaj, hontiginte lin, prenis junan, la plej grandan.

En la kovrita per tolmarkezo kargujo de la aŭto, kiam tien estis ŝarĝata la ŝafino, li vidis sur la fojno kelkajn ligitajn ŝafinojn kaj jaraĝan grandan virporkon, samloke ĉe la stirejo mem staris ankoraŭ deko da ĝuste samaj bareletoj, kiel la deĵetita al li, kaj sub la benkoj laŭlonge de la flankaj muroj kuŝis kelkaj sakoj, kio estis en ili, li ne scias, ne rigardis.

La oficiroj hastis kaj, preninte la ŝafinon, tuj forveturis. La numeron de la aŭto li ne memoris, simple ne atentis.

Mi demandis: ĉu tiaspecan interŝanĝon tiuj oficiroj faris nur kun li aŭ kun ankoraŭ iu? Post hezito li nomis du najbarojn — Kolĉickij kaj Tarasoviĉ.

Sen specialaj demandoj li mem diris al mi, ke Nikolajev kaj Sencov antaŭhieraŭ lasis en lia kelo en malvarmo plenŝtopitan dorsosakon, en kiu estis, kiel ili diris, fumaĵita femuraĵo, evidente, tranĉita je partoj. Por ke la ŝinkon ne manĝu ratoj, ili metis la dorsosakon en malplenan bareleton kaj alpremis supre la kovrilon per peza ŝtono. Ĉion ĉi faris propramane la pli juna el la oficiroj, hodiaŭ matene tiu sama oficiro elprenis el tie la dorsosakon — Okuliĉ eĉ ne tenis ĝin en la manoj.

Mi malleviĝis en la kelon kaj atente pririgardis tiun barelon, sed trovis neniajn spurojn de estado tie de dorsosako kun femuraĵo, kio estis atendenda, kaj ne sentis odoron de ŝinko ĉe tuta peno. Laŭ mia peto en la kelon estis mallevita kato; ĝi ĉirkaŭiris la barelon, entirante la aeron per la naztruoj, poste saltis internen kaj komencis priflari la fundon kaj la flankajn bareltabulojn. Kaj mi pensis, ke en la dorsosako, evidente, vere estis femuraĵo aŭ io manĝebla.

En la angulo de la ŝedo kuŝis germana metala bareleto kapacita je kvindek litroj. Deŝraŭbinte la ĉapon, mi mergis en la truon bastonon, elpreninte, priflaris ĝin kaj laŭ la odoro konvinkiĝis, ke tio estas keroseno, ĝuste germana sintezita. Apud la ŝedo sur la tero videblis freŝaj spuroj de randumo de «Studebaker», kaj antaŭ la pordego — kaveto de la eĝo de la bareleto sur tiu loko, kien ĝi estis ĵetita el la kargujo.

La rakonto de Okuliĉ konfirmiĝis per faktoj kaj imagiĝis al mi versimila. Nun iĝis komprenebla ankaŭ lia timo, kaj kial li penis kaŝi de mi siajn rilatojn kun Nikolajev kaj Sencov.

Li konsciis malleĝecon de la farita interŝanĝo kaj ne senbaze timis respondecon. Li rezonis, probable, tiel: la ŝafinon oni forveturigis, kaj nun, se oni ekscios, ankaŭ la kerosenon forprenos, kaj lin mem enprizonigos pro partopreno en ŝtelo de ŝtata armea havaĵo — laŭ la milittempaj leĝoj tio odoris je milittribunalo. Kaj tial por eviti malagrablaĵojn la negoco kun Nikolajev kaj Sencov, laŭ li, sendube estis kaŝenda.

Li ne komprenis, ne konsideris nur tiun cirkonstancon, ke la keroseno estis trofea. En la lasta monato kaj duono la germanoj ĉe retreto forlasadis centojn da konservejoj kaj trajnoj kun diversa milita havaĵo kaj brulaĵo. Ĉion ĉi oni devis debeti, tamen pri uzado de ioma kvanto da trofeoj por bezonoj de personaro de la trupoj de la aganta armeo oni fermetadis la okulojn.

La vivo en bienetoj devigadis homojn ĉiel adaptiĝi, kaj Okuliĉ ne estis escepto, simple li estis pli malkuraĝa kaj pli singarda ol multaj aliaj.

La germanoj estis forpelitaj trans Vistulon, sed li plu konservadis okupaciajn markojn kaj la aŭsvajson — kaj se ili ankoraŭ revenos?.. Estis senduba fakto, ke dum monato, riskante sian vivon, li kaŝadis ĉe si la brigadan komisaron, sed li faris tion, mi pensas, same pro la instinkto de memkonservo: la germanoj ja povus ne ekscii, sed se li ne dezirus, ne kaŝus, li estus en danĝero de la partizanoj. Kaj mi estis konvinkita, ke, kiom ajn paradokse tio estu, li savis la komisaron precipe pro timo, zorgante antaŭ ĉio pri sia propra felo.

Koncerne de Okuliĉ por mi ĉio ŝajne klariĝis, kaj, forirante kun li de la bieneto al la aŭto, mi diris al lia edzino:

— Li revenos antaŭ la vespero. Ne maltrankviliĝu, kaj ne parolu kun najbaroj. Ĉu vi komprenis?

Ŝi kapjesis.

En Ŝiloviĉo gemaljunuloj Boĵovskij konfirmis, ke vere hodiaŭ matene venis granda kovrita aŭto kaj Okuliĉ helpis ŝarĝi en ĝin unu ŝafinon el tiuj sep, kiuj estas tenataj ĉe ili. Ili detale ripetis tion, kion li diris al mi, kaj sufiĉe precize priskribis la aspekton de Nikolajev kaj Sencov.

Elveturinte ekster la vilaĝon, mi forliberigis Okuliĉ-on, severe avertinte, ke pri nia interparolo li ne babilu eĉ vorton. Kiam post minuto mi retroturniĝis, li estis rapide iranta, preskaŭ kuranta al sia ĥato.

En malgajaj pensoj mi estis revenanta en Lidon. Ĥiĵnjak, jam trovinta en unu el la risortoj krevintan platon, same estis silentema kaj morna.

En la konduto de Nikolajev kaj Sencov estis nemalmulte da tre suspektinda kaj por ni dume tute neklarigebla, ne dirante eĉ pri la celofanaj pakumoj por centgramaj porcioj de lardo — speciala germana porciumo por paraŝutistoj.

Sed post la interparoloj kun Okuliĉ, kun la gemaljunuloj Boĵovskij kaj kun bienetulo Kolĉickij (Tarasoviĉ ne estis hejme) al mi aperis seriozaj duboj rilate de la versio kun Nikolajev kaj Sencov.

Mi ne povis aserti ion certan, sed eksentis, esprimante per la vortoj de Tamancev, — ni suĉas malplenan cicumon...

### 44. Tamancev

Fomĉenko vekis min, kiel mi ordonis, ekzakte, en la preciza minuto, kaj peneme raportis siajn observojn — nenio grava.

Ili ambaŭ estas diligentaj, speciale Fomĉenko. Li havas pli grandan rangon, ol mi, sed se mi diras eĉ vorton — li tuj impetas, kiel knabo, sur fleksitaj kruroj.

Ili estas bonaj knaboj, sed tio ja ne estas profesio. Kaj utilo de ili okaze de neceso estos groŝa — sen ajna dubo! Scipovon ili ne havas, kaj ankaŭ la aĝo... Post tridek jaroj la muskoloj perdas rapidon kaj reago jam ne estas tia, kia estis antaŭe...

Julia antaŭ miaj okuloj trifoje iradis al la arbaro kaj altrenadis el tie falintajn branĉojn, evidente por vintra rezervo. Ĉiufoje, por ne perdi ŝin el la vido, mi transmoviĝadis al la alia subtegmenta fenestro kaj observadis el tie. Sed ĉe la arbaro ŝi ne restadis por longe, en la densejon ŝi neniam profundiĝis, ŝi hastis malantaŭen, al la etulino, kaj la celo de ŝiaj iroj, evidente, estis sola — brulaĵo.

Ŝi trenadis grandegajn branĉofaskojn kaj dikajn branĉegojn — apenaŭ haŭlis, — ilin indus segi, sed ŝi komencis poste haki per rusta fendilo.

Svirid sendube havis hakilon kaj segilon, li havis ankaŭ ĉevalon, kaj abundon da brulŝtipoj — du grandegajn arojn da mallongaj betulaj ŝtipoj, — kaj ne malsaniĝus, se parence donus al ŝi almenaŭ ĉaron da ili.

Julia klopodadis en nia vidkampo apud la ĥato, kaj mi tiutempe okupiĝis kun Fomĉenko kaj Luĵnov.

Ĉiuj ĉi kontraŭspionaj agentoj el armeaj trupoj estas praktike maltaŭgaj por kaptado de agentoj-paraŝutistoj. Ĉi tie necesas profesiaj serĉistoj, kaptivaj, kun fortega teno. Sed tiuj ĉi, «objektaj», kion ili scipovas, pri kio ili okupiĝas?.. En aviado — pri kontraŭsabota gardo de la teĥniko kaj de la aerodromo, nu kaj ankoraŭ pri prevento de ebla transflugo. Kaj mi tuj diris al mi: se oni sendis ilin, mi nenion povas fari pri tio, sed mi esperu nur je mi mem.

Tamen mi bone sciis, ke pro tia hemoroida okupiĝo, pro longa senrezulta sidado enuiĝas eĉ pli spertaj kaj fortikaj viroj. Kaj ne estas sciate, kiom longe ni devos restaĉi ĉi tie.

Kiom ajn longe, sed ni devas — kiel risorto en kaptilo — ĉiumomente esti pretaj al agado. Kaj tial mia devo estas subteni tiujn du morale kaj fizike plus iom trejni ilin, sciigi al ili almenaŭ iajn elementojn, kaj antaŭ ĉio koncerne nian taskon.

Ĉion ĉi mi pripensis jam nokte kaj decidis, por ne malŝpari tempon vane, ĉiutage dum du-tri horoj okupiĝi kun ili.

Mi komencis de Adamo kaj Eva: rakontis pri mia unua renkontiĝo kun agentoj-paraŝutistoj; mi memoris ĝin tiel, kvazaŭ tio okazis ne antaŭ pli ol tri jaroj, sed hieraŭ aŭ eĉ hodiaŭ.

Mi vidas kiel nun: ŝoseo ĉe Orŝo — dua semajno de la milito. Rifuĝantoj, ĉaregoj kun havaĵo, invalidoj kaj maljunuloj, ĉartrajnoj kun vunditoj. Bombfuneloj, kadavroj sur vojrandoj. Oni pelas brutaron, elveturigas maŝinojn, ilaron, kaj vadas, vadas ŝarĝitaj eĉ infanoj, trenas sin per lastaj fortoj — nur por foriri de la germano. Plorado, kriado, perplekso, konfuzo, plej nekredeblaj onidiroj, agentoj kaj sabotistoj. Kaj germanaj aviadiloj iras super la kapoj, faras kion ili deziras.

Al la taskoj kaj devoj de nia limgarda regimento, teninta tiumomente kontrol-tralasan kaj gardan reĝimojn ĉe eliroj de Orŝo, nur oficiale — laŭ ordono — apartenis:

— instalo kaj subteno de necesa ordo en malavanoj de la fronto;

— kontrolo de dokumentoj, kaj okaze de neceso — ĉe apero de suspektoj — ankaŭ de personaj aĵoj kiel de civiluloj, tiel ankaŭ de militservantoj sendepende de okupataj postenoj kaj rangoj; kontrolo de ĉiuj trairantaj tirĉevalaj kaj aŭtaj veturiloj;

— gardo de plej gravaj objektoj kaj sekurigo de senpanea funkciado de komunikado;

— reteno kaj livero al rendevuejoj de senpermese forirantaj en malfronton ruĝarmeanoj, komandantoj; kaptado kaj arestado de dizertintoj;

— reguligado de voja trafiko kaj de evakuado; maksimuma plenigo de ĉiuj transportiloj, moviĝantaj orienten; purigado okaze de neceso de vojoj disde rifuĝantoj;

— nu kaj, certe, unuavice — kaptado kaj ekstermado de germanaj spionoj kaj sabotistoj, batalo kontraŭ malamikaj grupoj.

Ĉion ĉi inkludis niaj taskoj kaj devoj oficiale, laŭ la ordono, sed pri kio ni tiam okupiĝis, ne eblas listigi! — eĉ akuŝigis.

Do, vespere ni haltigas sur la ŝoseo por kontrolo aŭton «M-1». Apud la ŝoforo sidas majoro de ŝtatsekureco: lila lana uniforma ĉemizo, sur la kolumsignoj estas po rombo, du ordenoj, malheliĝinta surbrusta signo «Honora ĈK-ano». Sur la malantaŭa sidloko estas lia edzino, plaĉaspekta blondulino kun knabo aĝa tri-kvar jarojn, kaj ankoraŭ unu, sportaspekta, kun insigno de Voroŝilov-pafisto kaj du kolumaj «kuboj» — serĝento de ŝtatsekureco. Majoro Fomin kun edzino kaj infano sekvas en urbon Moskvo, al dispono de la NKVD de la USSR. Krom personaj aĵoj, en la aŭto estas du dikegaj paketoj, sigelfermitaj per blazonaj vaksaj sigeloj de la NKVD de Belorusio, — tute sekretaj dokumentoj, kio estas menciita en la ordono. Kaj ankaŭ la ŝoforo tie estas indikita, kaj la serĝento — por gardo.

Ĉio estas en ordo, ĉio estas pripensita kaj versimila. La dokumentoj estas senriproĉaj; sur la legitimilo de la majoro estas jam bone konata de ni subskribo — per nigra tuĉo — de la Popolkomisaro pri internaj aferoj de Belorusio, kaj sur la legitimilo de la surbrusta signo, donita jam en la 1930-a jaro, estas persona subskribo de Menĵinskij. Kaj la edzino, dungita laboristino de la NKVD-organoj, kaj la milita ŝoforo, kaj la serĝento havas same absolute senriproĉajn dokumentojn. La numero de la aŭto estas Minska, la pasporto kaj la vojdokumento estas aŭtentikaj, konformaj; sur pendanta en la aŭto maŭsero estas arĝenta lameno kun gravuraĵo: «Al k-do Fomin (komencliteroj) de la OGPU de la USSR».

Ne estas eĉ unu difekto — nek en la paperoj, nek en la ekipaĵo, nek en la konduto. Ekzistas eĉ similaj trajtoj en vortaj portretoj de la infano kaj de la gepatroj — blonda, kun bluaj okuloj, kiel la patrino, kun reliefaj pometoj, kun larĝa rekta frunto, kiel la patro. Ĉio en ordo, plus bonega kono de la operaca situacio. La majoro pretere nelaŭte, konfide diris:

— Ĉu vi estas de Boriso Ivanoviĉ? De Kondraŝin?..

Kapitano Kondraŝin Boriso Ivanoviĉ dum tria diurno estis plenumanta devojn de komandanto de nia limgardista regimento — eĉ tion ili sciis.

Sed tamen ni ilin prenis.

Rakontante al Fomĉenko kaj Luĵnov la realan okazon, mi por utilo de la afero pro edukaj konsideroj ion plibeligis.

Prenis ni precipe kadavrojn, kaj la blondulinon, same komencintan pafi, grave vundis.

Kiel evidentiĝis, la knabo estis fileto de sovetia komandanto, prenita de la germanoj ie apud la limo en la unua tago de la milito. Lin oni trejnis dum kelkaj tagoj, instruadis nomi la «majoron» paĉjo, kaj la blondulinon — panjo, kaj sukcesis. Sed ĉar li fojfoje eraradis kaj diradis al ŝi «onjo» (aŭ al li «oĉjo», mi jam ne memoras), ili devigadis la infanon silenti, kiam ili tenis lin ĉe la mano. Kun la sama celo — por ke en necesaj minutoj li ne parolu — ili ŝovadis en lian buŝon karamelbombonojn.

Dum la kontrolo de dokumentoj, kunpremante la malgrandan maneton, la «panjo» — ŝi evidentiĝis radiistino — pro streĉo, verŝajne, dolorigis lin, kaj li grimacis.

Cetere, poste, brakuminte ŝin, sangokovritan, duonvivan, per ambaŭ brakoj, li alkroĉiĝis nedeŝireble kaj kriis sovaĝe; en tiu terura por li embaraso ŝi certe ŝajnis al li la plej proksima homo.

Mi estis tiam juna nazfluulo, kvankam jam du jarojn servis sur la limo. Kaj tiu, kiu rimarkis, ke ŝi premas al la knabo la manon kaj li grimacas, kaj ke lia buŝo estas okupita per bombonoj, estis ne mi, sed leŭtenanto Ĥrustaljov, mia taĉmentestro, kiu kontrolis la dokumentojn.

Ĝuste li faris al ni konvencian signon, kaj mem, preninte de soldato-limgardisto fusilon, ne dirante eĉ vorton, kun forto pikis per la bajoneto kelkfoje la sigelitajn paketojn — la sono estis metala (tie troviĝis radiosendiloj en specialaj duraluminaj ujoj).

— Kion vi faras?! — indigne ekkriis la majoro.

Tio estis signalo, ĉar momente ĉiuj kvar elprenis pistolojn.

Mi estis gardanta ĉe la maldekstra flanko de la aŭto, staris ĉe la malantaŭa pordeto kaj laŭ ordo «tenis» unuavice la «serĝenton» kaj la ŝoforon. Tuj kiam ili nudigis siajn pafilojn, mi sen prokrasto enigis al la «serĝento» du kuglojn inter la okulojn, kaj la trian enbatis en la tempion de la ŝoforo.

La «majoron» mortpikis Ĥrustaljov, li ankaŭ sendanĝerigis la blondulinon, sukcesintan, tamen, mortvundi la soldaton-limgardiston.

Inteligenta viro estis Ĥrustaljov, inĝenia, lerta kaj decidema. Li ne nur de majoro, li eĉ de komisaro de ŝtatsekureco aŭ generalo okaze de neceso kontrolus per bajoneto kaj ajnajn sekretajn paketojn, kaj ajnan bagaĝon.

Li estis inteligenta viro, sed post semajno en proksimume sama situacio, kiel ĉe Orŝo, sed pli proksime al Smolensko, li prokrastis dum sekundoj kaj pagis por tio per sia vivo. Ĉi tie ĉiam estas tiel — kiu kiun antaŭos...

Pri la kadavroj mi, kompreneble, ne diris eĉ vorton. Sed la slogano tiam, interalie, ĉie estis, kaj ankaŭ komando al ni: «Neniigu germanajn spionojn kaj sabotistojn!» Kiom da ili ni mortpafis... Ĝis saĝiĝis. Kaj nun nur provu almenaŭ unu tian preni malviva, tiam oni de vi tri felojn deŝiros kaj al la persona dosiero aligos.

Klerigante Fomĉenkon kaj Luĵnov-on, mi, por ke ili ne distriĝu, samtempe observadis plu. Mi paroladis, de tempo al tempo ĵetante rigardon en la fenestron, kaj ili rigardis en mian buŝon per okuloj ampleksaj kiel foto naŭ je dek du centimetroj.

Estas notinde, ke ili ambaŭ militis, kiel mi, ekde la unua somero. Fomĉenko antaŭ la vundo estis navigisto de aviadila skadro, kaj Luĵnov — komandanto de taĉmento. Mi ne scias, kiel ili flugadis, juĝante laŭ la dekoracioj, nemalbone. Sed kio koncernas aktivan serĉadon kaj perfortan retenadon, ili ne imagis al si eĉ elementajn veraĵojn, kaj mi certiĝis, ke utilo de ili okaze de neceso estos — nulo kaj pulo!..

Ĝisatendinte, kiam densiĝis krepusko, ni trenis sur la subtegmenton fojnon, abrotanon kontraŭ insektoj kaj instaliĝis komforte.

Tuj kiam tute malheliĝis, mi lokis la oficirojn en arbustoj trans la ĥato de Julia, je ĉirkaŭ kvindek metroj for, kaj mi mem lokiĝis ĉe la alia, fasada flanko. Anticipe ni pridiskutis ĉiujn eblajn situaciojn kaj kondiĉis signalojn de interagado; mi klarigis al ili ĉion dufoje, enbatis en la kapojn, kiel al unuaklasanoj.

— Se li estos sola, — rekte diris mi, — tiam mi vin ne bezonos. Se li estos sola, sidu kaj ne elŝoviĝu...

### 45. Aleĥin kaj Poljakov

Aleĥin ne aŭdis bruon de alveturinta aŭto; li vekiĝis pro tio, ke oni skuis lian ŝultron. Li malfermis la okulojn kaj tuj leviĝis: apud li, allumante per poŝlampo super la litkapo, staris subkolonelo Poljakov.

Kurteninte la fenestron per sia kapoto, Aleĥin bruligis kerosenan lampon kaj haste vestis sin, ĵetinte ĉe tio rigardon al la horloĝo: estis la dua horo kaj kvindek kvin minutoj — dum tri horoj ankoraŭ tute eblus dormi...

— Pardonu min, ĉu vi havas ion por manĝeti? — demandis Poljakov.

Li jam demetis la flankoĉapon, la uniforman palton, metis sur la tablon la plenŝtopitan aviadan mapujon kaj, nealta, larĝaŝultra, frotante la malgrandajn diketajn manojn, estis paŝanta en la ĉambro.

Aleĥin elprenis komencitan ladvazeton da viando, kelkajn kuiritajn terpomojn kaj panon. Dum Poljakov manĝis, li, alsidiĝinte flanke, rakontis pri tio, kio estis farita dum la pasinta diurno, pri siaj vizitoj al Grolinska kaj Okuliĉ, pri serĉado en la urbo kaj pri interparolo per «AF» kun la generalo. La subkolonelo aŭskultis, malofte demandante, lia malbela vizaĝo kun negranda rekta nazo kaj konveksa tubera frunto esprimis nenion. Nur kiam Aleĥin sciigis pri la celofanaj pakumoj, li vigliĝis kaj petis montri. Li rigardis tralume kaj, snufinte per la nazo, prononcis:

— Junio de la kvardek kvara... Kaj seria numero estas la sama... Interese!

Poljakov estis ĝuste tiu homo, kies opinio kaj konsiloj dum enketado, sendube, interesis Aleĥin-on, same kiel aliajn «purigistojn», plej multe. La subkolonelo posedis raregan talenton fari ĝustajn konkludojn el minimumaj donitaĵoj. Interpretante faktojn, li nemalofte laŭ iu detalo aliradis al tre neatendita dedukto, kaj plej ofte senerare. Tial Aleĥin fundamente, ĝis detalaĵoj, raportis al li ĉion, inklude siajn dubojn rilate de la versio kun Nikolajev kaj Sencov, kaj, fininte, streĉegis la orelojn.

Tiutempe Poljakov, finmanĝinte lastan terpomon, ekfumis; poste elprenis el la mapujo du kovertojn — poŝtan kaj iom pli grandan, — elprenis mapon kaj dismetis ĝin sur la tablo.

Finfine li ekparolis mallaŭte kaj, kiel ĉiam, nehaste, sed ne pri tio, kion atendis Aleĥin. Poljakov komencis detale rakonti pri la kazo de ŝtelo de «Dodge» kaj pri serĝento Gusev. Aleĥin aŭskultis kun streĉita atento: ĉu havis tiu historio rilaton al «Nemano» — tia diveno venis al li, kiam estis nomita la marko de la aŭtomobilo, — aŭ ne havis, sed Poljakov certe deziris scii ankaŭ liajn, de Aleĥin, konsiderojn.

— ...En la kontrolejo ĉe la elveturejo el la urbo en lian aŭton petis sidiĝi du homoj: ĉefleŭtenanto kaj leŭtenanto. Ili estis en kapotoj. La ĉefleŭtenanto aĝis ĉirkaŭ kvardek, denskorpa, kun negrandaj lipharoj... en kaskedo de kampa speco. La leŭtenanto estis multe pli juna, sed lian aspekton li tute ne memoras...

— Ĉu aĵojn ili havis? — interesiĝis Aleĥin.

— Jes. Kiel li rememoras, negrandan trivitan valizon kaj trofean tornistron kun bruna supro... Ili parolis sen fremda akĉento, sed laŭ la prononco ne ekskludeblas, ke la pli aĝa estas ukraino. Ili eksidis en la aŭto malantaŭ lia dorso, kaj li ekveturis. Post Ozeri la ĉefleŭtenanto petis haltigi, kiel li diris, por necesumo. Tie estas senhoma loko, la arbaro ĉe ambaŭ flankoj dense aliras al la ŝoseo. Gusev haltigis la aŭton kaj intencis ekfumi — ili regalis lin per cigaredo, — sed estis senkonsciigita per bato al la kapo, kaj kio estis poste — li ne memoras... Li sidis en tiu momento ĉe la stirilo, kaj la vundo pro la bato estas super la maldekstra orelo.

— Maldekstramanulo...

— Jes, la bato estis farita de maldekstramanulo aŭ de homo kun egale disvolvitaj manoj, kio, tamen, estas malmulte probabla. Li rekonsciiĝis en arbustoj, aŭdis — nemalproksime veturas aŭtoj, kun peno ĝisrampis la ŝoseon, kie li estis trovita. Probable, ili, senkonsciiginte, fortrenis lin en la arbustojn, pafi ne kuraĝis, por ne altiri atenton, kaj, kuŝantan, dufoje batis lin per tranĉilo al la dorso. Ili celis la koron, sed ne trafis: la aŭto staris sur la ŝoseo, ili hastis, kaj tio, evidente, savis lin... De li estis prenitaj la ruĝarmeana karto, la veturaj dokumentoj kaj mono. Estas notinde, ke ili prenis memfaritan cigaredujon el duralumino, sed bonan brakhorloĝon ne tuŝis. El la magazeno de la mitraleto, troviĝinta en la aŭto, estis elprenitaj ĉirkaŭ kvardek kartoĉoj...

— Ili ja estis en kapotoj, de kie li scias iliajn rangojn?

— Li vidis epoleton sur la uniforma ĉemizo de la ĉefleŭtenanto: kiam li estis eniranta en la aŭton, la kapoto malfermiĝis. Li memorfiksis, ke sur la epoleto estis tri steletoj, kaj supre trueto kaj kaveto, kiel li opinias, de emblemo.

— Sed, eble, de kvara steleto?

— Li opinias, de emblemo. Speciale — de artileria. Koloron de la galono li ne rimarkis, sed li ial estas konvinkita, ke ili estas artilerianoj. Tio estas lia supozo, pure intuicia; sur kio ĝi baziĝas, li ne sukcesis klarigi. Kiam li konsentis kunpreni ilin, la pli aĝa diris al la alia: «Sidiĝu, leŭtenanto». En la aŭto ili precipe silentis, kaj li ne aŭskultis... Li certigas, ke ili estas altaj, sed mi pensas, ke tio estas subjektiveco de percepto: li mem estas malalta, kaj, laŭ lia takso, mi havas mezan alton... Li opinias, ke vizaĝe li rekonus ilin ambaŭ, sed priskribi ilian aspekton por vorta portreto li ne sukcesis. Li diras — ordinaraj oficiroj!.. Por kio mi tiel detale rakontas al vi pri ili?.. — Poljakov elprenis el la granda paketo du fotojn kaj metis antaŭ Aleĥin. — Tio estas spuroj de la pneŭmatikoj de la ŝtelita «Dodge»... Kaj tio — la aŭtaj spuroj, trovitaj de vi en la arbaro ĉe Stolbci...

Pririgardante la fotojn, Aleĥin palptrovis per la mano kuŝantan sur la tablo cigaredpaketon da «Blankmarkanalo» kaj eltiris cigaredon.

— Ŝajne... plena identeco, — retenante emocion, diris li iom poste kaj ekfumis.

— Jes, koincidas ĉiuj individuaj trajtoj de la randumo... ekzemple, transversa tranĉo sur la pneŭmatiko de la dekstra malantaŭa rado... Nun ŝajne estas klare, ke la nekonatoj, penintaj murdi Gusev-on kaj kaptintaj «Dodge»-on, havis la serĉatan de ni radiosendilon... Akirinte la aŭton, ili veturis al trans Stolbci, — Poljakov montris sur la mapo, — turnis al la arbaro kaj eneteriĝis. Tio okazis la sepan de aŭgusto, en la tago de la unua birado. Kaj la dato, kaj la horo, kaj la loko koincidas. Poste, veturinte al Zabolotje, ili pelis la aŭton en la arbaron kaj kamuflis, eble, kalkulante ĉe okazo ankoraŭ uzi ĝin. La aŭto estis trovita en senhoma densejo — la plej proksima bieneto lokiĝas je du kilometroj, kaj oni trovis ĝin hazarde... Mi ordonis fari embuskon, kvankam mi malmulte kredas, ke ili aperos...

Poljakov parolis mallaŭte kaj tiel nehaste, kvazaŭ en diurno estus ne dudek kvar, sed almenaŭ tridek ses horoj. Rakontante enketajn informojn, li, laŭ sia kutimo, ĉiam pripensadis kaj pridubadis ĉiun sciigatan fakton kaj siajn supozojn kaj postuladis samajn pripensojn kaj kritikan rilaton de tiuj, kiuj aŭskultas lin. Li ne ŝatis senpensan jesadon, lia regulo estis, ke subuloj sincere kaj sendepende eldiru siajn konsiderojn kaj ĉe malkonsento disputu kun li, kontraŭdiru kaj kontestu. Dum tri jaroj da kuna laboro Aleĥin bonege ekkonis tiun manieron de pridiskutado, aprezis ties efikecon kaj sciis, ke la subkolonelo antaŭ ĉio atendas de li alipensadon, kontraŭdirojn, sed ĉi-kaze por tio estis nenia bazo.

— Preninte la aŭton, ili veturis al Stolbci... — pririgardante la mapon, diris Aleĥin, — tio estas ĉirkaŭ ducent kilometroj... Por eneteriĝi, tute ne necesas iri tian vojon... Poste ili revenis okcidenten, preskaŭ en la saman regionon...

— Ĉu vi komprenis? — ĝojigite vigliĝis Poljakov.

— Mi penas... Aŭ la radiosendilo troviĝis ie en la ĉirkaŭaĵo de Stolbci, aŭ ili tie estas ligitaj kun iu... Jes, teksto de du aliaj interkaptaĵoj nun tre taŭgus... La radiosendilon, evidente, poste ili transportis kaj kaŝis ie nemalproksime de la Ŝiloviĉa arbaro, aŭ eble en la arbaro mem...

— Mi same pensas tiel! Grava detalo: el la kargujo de la «Dodge» malaperis malgranda sapeista fosilo.

— Ĉu kaŝejo?...

— Plej verŝajne! — Poljakov ridetis, kontenta pri la konfirmo de siaj pensoj. — La granda sapeista fosilo estas sur la loko, kaj la hakileto estas sur la loko, kaj la tuta ilaro, sed la malgranda malaperis. Gusev je tago antaŭ tio ricevis ĝin el la konservejo — novegan! Li sukcesis eltranĉi sur la tenilo siajn komencliterojn N kaj G — Nikolao Gusev, — por ke ne prenu aliaj ŝoforoj... Ĉe pririgardo de la trovloko de la «Dodge» la fosileto ne estis trovita, kvankam ĝuste ĝin oni ne serĉis: ke ĝi malaperis, mi eksciis poste. Por konfirmo de la versio pri kaŝejo, probable, necesos speciale pririgardi ankoraŭfoje la tutan boskon.

— La bosko ne estas problemo. Sed trovi kaŝejon en tia arbaro, kiel la Ŝiloviĉa, tio estas taskego! — malgaje diris Aleĥin. — Ne pli facile, ol trovi la lokon de la eneteriĝo.

— Jes, tie ĉi necesas bone pensi, — konsentis Poljakov. — Atingi la kaŝejon — tio jam, eblas diri, estas duono de la afero. Mi nun ankoraŭ ne pretas, sed jam hodiaŭ mi proponos al vi ion konkretan... — promesis li. — Kaj nun, Paŭlo Baziljeviĉ, pri Nikolajev kaj Sencov... Viajn dubojn mi dividas. Kiel ajn tio estu malgaje, sed tio odoras je malplenaĵo! Estas multaj kontraŭdiroj... Unu afero estas agi sub aspekto de proviantistoj, sed alia... De kie ili, ekzemple, havas dekon da bareletoj kun keroseno? Por kio ili bezonas tutan tiun brutaron?.. Dubinde... Treege!.. Tamen samtempe malgraŭ ĉiuj duboj kaj kontraŭdiroj ekzistas ankaŭ sufiĉe peza «sed»...

El la malpli granda poŝta koverto Poljakov elprenis falditan duone celofanan folion kaj etendis al Aleĥin.

— Tio estis en la kargujo de la «Dodge».

Preninte la celofanon, Aleĥin malfaldis ĝin, frotis je la mandorso — la haŭto grasiĝis, — flaris kaj, proksimiginte al la lampo, rigardis tralume, poste por komparo levis apude unu el la pakumoj, lasitaj de Nikolajev kaj Sencov en la domo de Grolinska.

— Koincidas ĉio — kaj firmaa signo, kaj monato de produktado, kaj seria numero, — daŭrigis Poljakov. — Nek Gusev, nek liaj komandantoj en la aŭtobataliono iam vidis lardon en tia pakumo, ili eĉ ne imagas, kio estas tio. Cetere, antaŭ la elveturo li lavis la kargujon. Tial tio, sendube, estis lasita de la du nekonatoj, penintaj murdi lin kaj ŝtelintaj la «Dodge»-on, lasita de tiuj, kiujn ni serĉas.

— Do, unu el ili, supozeble, estas maldekstramanulo, kaj la pli aĝa, juĝante laŭ la prononco, eble estas ukraino. — Aleĥin subridis. — Ĉiu dudeka en la vivo estas maldekstramanulo kaj ĉiu sesa militservanto estas ukraino.

— Jes, ni diru rekte, nemulte, — konsentis Poljakov; li faldis la mapon kaj post la kovertoj kun la celofanaj pakumoj kaj la fotoj ŝovis ĝin en la mapujon. — Interalie, ĉu Grolinska ne rimarkis ĉe Nikolajev ukrainan prononcon?

— Ne. Mi interesiĝis pri parolo de ambaŭ... Ŝi estas konvinkita, ke li estas siberiano.

— Laŭ aspekto kaj aĝo Nikolajev kaj Sencov ĝenerale similas al tiuj, kiujn ni bezonas... En proksimumaj ĝeneralaj trajtoj: unu estas pli aĝa kaj pli denskorpa, la dua estas pli juna, pli alta kaj svelta...

— Ankaŭ tiuj, kiujn vidis Vasjukov, same havas tian similecon.

— Jes, ambaŭ paroj en multo estas similaj kun tiuj, kiujn ni serĉas. Ekzistas, certe, ankaŭ klaraj diferencoj, tamen, nur en detaloj, funkciaj diferencoj... Rangoj, ĉapoj, personaj aĵoj, lipharoj — ĉio ĉi estas facile ŝanĝebla... Kio estas karaktera... — penseme diris Poljakov, — abundo de ĝeneralaj informoj kaj versioj kaj malabundo de konkretaĵoj... — Li ĵetis rigardon al la horloĝo kaj leviĝis. — Pardonu, sed dormi vi jam ne sukcesos... Ni iru en la fakon, eble, tie estas io nova.

### 46. Estro de la Departemento generalo Jegorov

En la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso estis, bedaŭrinde, nek respondo al la informpeto pri Nikolajev kaj Sencov, nek iaj freŝaj informoj pri la afero «Nemano».

La ĉifristo, okupita per io urĝa, eĉ ne alirinte al la ferkovrita pordo, kriis, ke por Aleĥin kaj la subkolonelo li dume havas nenion, kaj, kvazaŭ pardonpetante pro sia malatento al Poljakov, aldonis, ke li venos tuj, kiam liberiĝos.

En la kuirejo oni promesis al Aleĥin varmigi bolakvon post kvaronhoro.

Poljakov malfermis la fakestran kabineton, ŝaltis lumon, demetis la flankoĉapon kaj la palton, dismetis sur la tablo paperojn el la mapujo, metis la varmobotelon kaj teajn necesaĵojn. Dum la militaj jaroj li devis instaladi sin provizore por laboro ne nur en hazardaj, fremdaj kabinetoj, sed ankaŭ en ajnaj keloj, terkabanoj kaj rifuĝejoj, kompare kun kiuj tiu ĉi vasta, pura, aerumita ejo ŝajnis preskaŭ palaco. Speciale al li plaĉis ĉi tie la kovrita per vitroplasto grandega skribotablo.

Antaŭ ĉio li trarigardis la dokumentojn pri la afero «Nemano», kolektitajn de Aleĥin en dosierujon, kun speciala atento — la lastajn, venintajn post lia forveturo al Grodno. Leginte la mesaĝon pri la belorusa fako de la Dallwitz-a spionlernejo (li jam aŭdis pri ĝi de Aleĥin), Poljakov ne sen ironio ridetis:

— Krom io ajn, da ĝeneralaj nekonkretaj versioj estas pli ol sufiĉe.

Poste Aleĥin iris por bolakvo, kaj la subkolonelo estis skizanta orientigan informon pri la serĉatoj — du nekonatoj, penintaj murdi Gusev-on kaj ŝtelintaj la «Dodge»-on, — kiam la pordo malfermiĝis kaj sur la sojlo aperis Jegorov, alta, fortika, en tola kaskedo kun kampa steleto kaj en vatjako sen epoletoj. Enirinta sekve adjutanto — ruĝvanga brunokula leŭtenanto kun mitraleto sur la dorso, pura kaj bone teniĝanta, — enportis negrandan ledan valizon.

— Saluton, — leviĝis Poljakov.

— Ĉu viva? — demetante la kaskedon, lerte akceptitan de la adjutanto, per forta baso demandis Jegorov.

— Kiel vi vidas, — subridis Poljakov.

— Sidiĝu... Kaj vi nemalbone instaliĝis, — pririgardante la kabineton, rimarkis Jegorov. — Kaj ni estis pripafitaj sur la vojo... Ni apenaŭ trairis! — Li demetis la jakon kun ŝiroj sur la ŝultro, el kiuj elstaris vato, kaj restis en uniforma ĉemizo kun du vicoj da ordenaj rubandoj kaj kun epoletoj de general-leŭtenanto. — Fliku! — ordonis li al la adjutanto kaj turniĝis al Poljakov: — Vi ne povas garantii eĉ sekurecon de la kara estro!

— Ja nokte oni dormu.

— Dormu?.. Dankon, ke vi min klerigis!.. — Jegorov sidiĝis kontraŭ Poljakov kaj ĵetis rigardon al la tablo. — Nemalbone!.. Vi elpelis la mastron el la kabineto, teon trinkas... La estroj estas malproksime... Kiel ĉe la dia brusto!..

Li estis ŝercanta, sed lia larĝpometa vizaĝo kun maldikaj malmolaj lipoj kaj kvadrata mentono kun meza kavo konservadis ĉe tio potencan, severan esprimon.

Poljakov tro bone konis la generalon, por ne eksenti sub lia ŝercemo ian streĉon aŭ malkontenton kaj ne kompreni, ke ĉio ĉi estas nur antaŭparolo.

— Ĉu vi venis ĉi tien, en Lidon, preterpase?

— Ne, ne preterpase! Kie estas Aleĥin?

— Ĉi tie.

— Ĉu vi ricevis tekstojn de la interkaptaĵoj laŭ «Nemano» de la sepa de aŭgusto kaj de antaŭhieraŭ?

— Ne.

— Strange! Mi, elveturante, ordonis senprokraste transdoni al Lido.

— Eble, ili penis. Ĉe la aparato estis neniu. Mi estas ĉi tie nur dum kvaronhoro, — klarigis Poljakov.

— Kaj ĉu la ĉifristo estas sur sia loko?

— Jes. Li estas okupita per io urĝa. Sed pri la interkaptaĵoj li al mi diris nenion. Eble, ĝuste ilin li estas malĉifranta.

— Kio estas nova? — frapetante per la fingroj la tablorandon, rapide demandis la generalo. — Ĉu kun Nikolajev kaj Sencov vi klarigis?

— Ne tute... Ankoraŭ mankas respondo al la informpeto. Aleĥin havas dubojn koncerne tiun version, kaj mi ilin dividas.

La vizaĝo de Jegorov iĝis eĉ pli severa.

— Saluton, — enirinte kun bolkruĉo en la mano, militsalutis Aleĥin.

Jegorov turniĝis kaj peze, morne ekrigardis al li.

— Kial vi tiel maldikiĝis?

— Lupon nutras la kruroj, — subridante, diris Poljakov; li leviĝis kaj prenis la bolkruĉon.

— Malbone ili vin nutras, malbone!.. Kio estas farata pri Pavlovskij?

— Estas aranĝita embusko en la loko de lia plej probabla apero.

— Se mi ne eraras, tie estas du tiaj lokoj.

— Ni elektis unu, pli perspektivan, — nehaste daŭrigis Poljakov, surverŝante per bolakvo teon en malgranda porcelana tekruĉeto. — Por dua embusko ni ne havas homojn.

— Vi havos! Senprokraste organizu! Senprokraste! — emfazis Jegorov, tamburante per la fingroj sur la tablorando. — Ĉu ankoraŭ ekzistas kroĉaĵoj?

— Montriĝis tre interesaj cirkonstancoj. Mi telefonis al vi nokte el Grodno, sed vi jam forestis. Ĉu vi memoras la kazon kun ŝtelo de «Dodge» de la Cent tridek kvara motorizita bataliono?

— Ĉu tio havas rilaton al la afero «Nemano»? — malpacience demandis Jegorov.

— Rektan.

Poljakov jam plenigis la varmobotelon per bolakvo kaj, ŝraŭbferminte la ĉapon, komencis koncize rakonti la esencon de la interparolo kun Gusev kaj siajn konsiderojn.

Jegorov aŭskultis silente, frotante per la mano la nukon, tranĉitan oblikve per larĝa purpura cikatro, kion li kutime faradis en minutoj de emocio kaj streĉita pensa laboro. Poste, malfaldinte la elprenitajn de Poljakov celofanajn foliojn, li atente pririgardis ĉiun, komparis, tuŝis per la fingroj kaj flaris.

— Ĉio ĉi estas konsiderinda, — diris li poste, — sed praktike donas al ni malmulton. Faktoj abundas, sed mankas al kio kroĉiĝi. Eĉ vortajn portretojn de tiu maldekstramanulo kaj de la dua ne eblas kunmeti.

— Bedaŭrinde. Sed ni tutegale ordonos ilian serĉadon.

— Kompreneble!.. Via supozo pri ekzisto de kaŝejo en la Ŝiloviĉa arbaro estas solida, tamen ĝin necesas trovi!.. Kion vi havas ankoraŭ?

Poljakov raportis mallonge pri la agoj de la grupo de Aleĥin dum la pasinta diurno, pri Grolinska kaj Okuliĉ, rakontis dubojn pri la versio kun Nikolajev kaj Sencov.

— Do, la argumentoj estas konvinkaj... — rimarkis Jegorov; li prenis la dosierujon kun dokumentoj pri la afero «Nemano» kaj, trarigardante, estis foliumanta ĝin. — La duboj estas bazitaj, tamen forstreki Nikolajev-on kaj Sencov-on dume estas tro frue!.. Estas multe da suspektinda, malklara... Kial ili tamen foriris nokte, dum pluvo, tra la najbara plantejo?.. Kiu estas tiu fervojisto, kiun vi preterlasis, ne identiginte lin? Por kio li alveturis?.. Eble, ĝuste li kolektas aŭ liveras informojn pri moviĝo de trajnoj?.. Kio estis en la dorsosako, lasita ĉe Okuliĉ? Ĉu fumaĵita femuraĵo?.. Nur manĝaĵo?.. Tio estas pruvenda!.. La reago de la kato ne konvinkas min!.. Kaj fine, kiel al ili trafis lardo en tia pakumo? — Jegorov almontris la celofanajn foliojn. — Ĉiujn ĉi demandojn necesas senprokraste klarigi!.. Kaj antaŭ ĉio necesas respondo pri kontrolo laŭ vortaj portretoj. Donu ĉi tien la ĉifriston! — ordonis li al la adjutanto, kiu estis kudranta la vatjakon apud la pordo; tiu leviĝis kiel sur risortoj kaj eliris.

— Vi ŝajne laboras, sed praktike estas nenio. Malbone!.. — Jegorov frapfermis la dosierujon kaj, elpreninte el la poŝo, elmetis sur la tablon masivan arĝentan cigaredujon. — Plej malbone! — post nelonga paŭzo morne finis li.

— Ĉu verŝi al vi teon? — proponis Poljakov.

— Dankon, mi ne deziras!

— Tiam ni trinkos, se vi permesas.

— La ĉifristo estas okupita, — raportis la reveninta adjutanto.

— Kiel — okupita? — perplekse redemandis Jegorov. — Ĉu vi diris al li, kiu lin vokas?

— Ĝuste tiel! Li diras, li havas ion tre urĝan. Eĉ la pordon li ne malfermis. Kriis: tuj kiam li finos — venos.

— Jen, ni ĝisvivis! — Jegorov ekscitite leviĝis kaj ekpaŝis tra la kabineto. — La departementestro vokas ĉifriston, kaj tiu estas okupita! Kien ni iras?.. Jes, praktike estas nenio!... Kaj misaĵoj... Ĉe Blinov homo foriris el sub observado... — Li haltis kontraŭ Aleĥin. — Nikolajev kaj Sencov foriris tra najbara plantejo, kaj vi tiun eblon ne antaŭvidis!

— Kaj se antaŭvidus? — nekonsterneble rimarkis Poljakov. — En tiu minuto li restis sola kaj ĉe tuta deziro ne povus samtempe troviĝi ĉe du flankoj de la domo.

— Kapitano Aleĥin, — incitite daŭrigis Jegorov, ne atentante la replikon de Poljakov, — vi laboras pri la afero dum dek unu tagnoktoj praktike sen rezulto! Per kio vi tion klarigas?!

— Kiel sen rezultoj?! — protestis Poljakov.

— Ni faras ĉion eblan, — rigardante al la trivitaj pintoj de siaj eluzitaj botoj, diris Aleĥin; li staris antaŭ la generalo en atentopozo.

— Mi ne scias, kion vi faras, — ekscitite kriis Jegorov, — mi bezonas rezulton!.. Kaj dum ĝi ne estas, ĉio ĉi estas musaj klopodoj!.. Kial vi estas nerazita? — subite demandis li kaj, ne atendante respondon, turniĝis al Poljakov: — Kial pri la afero laboras nur unu grupo?

— Vi ja scias — mankas homoj!

— Du homojn de Golubov, interalie sen mia permeso, — kolere rimarkigis la generalo, — vi prenis antaŭhieraŭ, sed povus pli frue! Endis ekde la unua tago doni al la «Nemano» pli da atento!

— Du homojn same sen via scio mi donis al Aleĥin ankaŭ dum serĉado ĉe Stobci — antaŭ dek unu tagoj... Mi havas dekojn da aferoj, mi ne estas profeto kaj ne ĉiam povas antaŭdiri, kiu el ili estas pli grava. Mi devas okupiĝi pri ĉiuj! La teksto de la unua malĉifraĵo atentigis min, jam dum dua diurno mi kiom povas okupiĝas pri tiu ĉi sendilo. Mi opinias, ke estas farata ĉio, kio eblas, la homoj elĉerpiĝas sen restaĵo! Pardonu, sed vian malkontenton mi ne komprenas.

— Mi esperas, ke tuj vi komprenos!.. Juĝante laŭ la teksto de la malĉifraĵoj, ni havas aferon kun tre kvalifikita kaj danĝera spiongrupo. Ili akiras kaj transdonas valoregan informon!.. Tio estas ne ĉio, — paŝante tra la kabineto, daŭrigis Jegorov. — Mi jam estis elveturanta al vi, kiam telefonis Ustinov. Estas determinite, ke la maniero de unu el radiistoj de la KAO estas identa kun la maniero de radiisto de sendilo kun voksigno RTO, kiu estis fiksita la dudekan de julio en la ĉirkaŭaĵo de Jaŝuno... Tiamaniere, ŝanĝante frekvencojn kaj voksignojn... ŝanĝante ĉifron, tempon kaj lokon de elsendado, ili agas en niaj malavanoj dum ĉirkaŭ monato... Dum ĉirkaŭ monato en malavanoj de la fronto aktive agas danĝerega spiongrupo! Ĉu nun vi komprenas?!

Poljakov, ĉesinte kirli per kulereto teon en glaso, silentis.

— Permesu? — En la pordo aperis maldika, mallerta figuro de juna nigrahara oficiro kun bluetaj paperfolioj en la mano. — Kamarado generalo, ĉifristo de la fako... — ferminte post si la pordon kaj miope mallarĝigante la okulojn, komencis li kaj abrupte eksilentis, renkontinte furiozan rigardon de la generalo.

— Kial mi devas atendi vin?! — ektondris Jegorov. — Kiu vi estas?! Kie estas la tekstoj de la interkaptaĵoj?!

— «Aeralarmo!»... Eksterordinara mesaĝo... Transsendita postsekve al vi el la Departemento... — etendante la dokumentojn, timigite diris la leŭtenanto. — Ĝis fino de malĉifrado laŭ la instrukcio mi ne rajtas... «Aeralarmo!»[39] al via nomo...

Per malpacienca movo elkaptinte la foliojn, Jegorov paŝis sub la lampon al la tablo kaj komencis legi, ĉe kio lia vizaĝo tuj iĝis streĉite koncentrita.

— Permesu iri? — eldiris la ĉifristo. Jegorov, ne respondante, probable ne aŭdante, malbutonis la suprajn butonojn de la ĉemizo, ne deŝirante la okulojn de la teksto, palptrovis sur la tablorando la cigaredujon, per la tremanta mano malfermis ĝin kaj prenis cigaredon. En la sama sekundo la adjutanto, atentanta ĉiun moviĝon de la generalo, alsaltis al li kaj klakis per fajrilo. Jegorov enspiris fumon kaj, frotante per la mano la nukon, kun streĉita atento, kvazaŭ penante parkeri ĉion, legis plu.

— Permesu iri? — denove malcerte demandis la ĉifristo.

— Iru, — forliberigis la oficiron Poljakov, kaj tiu, post sekunda sendecida paŭzo, stumblinte sur la sojlo, eliris el la kabineto.

— Legu! — ordonis Jegorov, transdonante la supran folion al Poljakov, kaj, ĵetinte al Aleĥin momentan koleran rigardon, indigne ekkriis: — Ĝisatendis vi fremdulojn!

Kaj, skuante la restintajn en lia mano foliojn, li ekscitite kriis:

— Mi sentis tion per la dorso!!!

La subkolonelo, preninte la dokumenton — ĉirkaŭskribitan per malgrandaj diligentaj literoj formularon de ĉifrotelegramo kun indiko «Aeralarmo!!!», — ĵetis rigardon kaj, sulkante la konveksan frunton, nelaŭte kaj kun tia trankvilo, kvazaŭ temus pri io ordinara, ĉiutaga, sciigis al Aleĥin:

— La afero estas prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo...

### 47. Operacaj dokumentoj

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

El Moskvo

18.08.44

Aldone al n-roj ...... kaj ...... de ......

Sciigante malĉifraĵon de la interkaptaĵo laŭ la afero „Nemano“ de la 7-a kaj la 16-a de aŭgusto de la kuranta jaro, mi proponas uzi aktivajn rimedojn por serĉado kaj reteno de la agentoj kaj senprokrasta ĉesigo de funkciado de la sendilo.

Juĝante laŭ la teksto de la interkaptaĵoj kaj laŭ vico da cirkonstancoj, Vi havas aferon kun moviĝanta kvalifikita grupo, aganta kun tasko de operaca spionado en malavanoj de Via kaj de la najbaraj frontoj. La serĉatoj, probable, estas ligitaj kun agentaro, lasita de la germanoj; evidentas sistema observado pri plej gravaj frontaj komunikvojoj kaj ekzisto de tre informita agento, kaj eble, eĉ de grupo en la ĉirkaŭaĵo de Ŝaŭlajo.

La aferon „Nemano“ prenu sub Vian personan kontrolon. Garantiu rektan partoprenon en la serĉado de ankoraŭ minimume tri operacaj grupoj kaj de subkolonelo Poljakov mem.

Plifortigu observadon de la etero kaj kontroladon de dokumentoj de ĉiuj personoj, moviĝantaj en malavanoj de la fronto, doninte specialan atenton al laŭfrontaj[40] vojdirektoj.

Pri irado de la serĉado kaj pri farataj de Vi aranĝoj raportu post ĉiuj dek du horoj.

Kolibanov».

«ZB n-ro ... „Nemano“. Interkaptaĵo de la 7.08.44

„...trovi ne sukcesis. [La] 4-a sturma armeo kaŝe regrupiĝas [sur la] maldekstran bordon [de] Daŭgavo. [En la] distrikto [de] Biržai estis enbataligita veninta [el] rezervo [de la] Supera Komandejo 19-a tanka korpuso. [Sur] stacio Bjelostoko hieraŭ eltrajniĝis sendata al fronto kompletigaĵo por trupoj de la 49-a armeo nombre ĝis 3 000 homoj. Marŝas [en la] direkto de Łomża [kaj] Osovec. Sanaj, viglaj, precipe [el] hospitaloj, [kaj] ankaŭ nespertaj naskitaj [en] 1926. Kravcov“».

«ZB n-ro 1328 „Nemano“. Interkaptaĵo de la 16.08.44

„De Matilda. Okcidente [kaj] sudokcidente de Ŝaŭlajo [sur] sektoro de [la] 54-a [kaj] 11-a pafistaj korpusoj profunde eskalonita defensivo [kun] inĝenieraj baraĵoj [kaj] minado de tankominacaj direktoj. [Dum] lastaj du semajnoj batalordoj estis grave fortigitaj per infanterio, tankoj [en] embuskoj, pezaj bombokanonoj [kaj] artilerio 76, 122 kaj 152 [mm]. [Al] Ŝaŭlajo senĉese venas kompletigaĵoj de ĉiuj trupospecoj. Plifortigo de la sektoro okazas [je] konto de la dekstra alo de la fronto, rezervoj de la Supera Komandejo, de la 2-a Baltia [kaj] 3-a Belorusia frontoj. Regrupiĝo [kaj] koncentriĝo estas strikte kamuflataj. Kravcov“».

#### Ĉifrotelegramo

«Aeralarmo!!!

Al Jegorov

El Moskvo

18.08.44

Mi sciigas Vin, ke la afero „Nemano“ hodiaŭ, la 18-an de aŭgusto, je la 2-a horo kaj 10 minutoj estis prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo, ĉe kio al la kontraŭspionaj organoj estas proponite per ajnaj penoj en proksima tempo ĉesigi funkciadon de la sendilo kaj sendanĝerigi kiel la kernon de la grupo, tiel ankaŭ la tutan agentaron.

Uzu plej aktivajn rimedojn por serĉado kaj reteno de la agentoj kaj kapto de la sendilo, por kio senprokraste partoprenigu la tutan operacan personaron de la kontraŭspionaj organoj de la fronto, la aldonitajn trupojn, la trupojn de gardo de frontaj malavanoj, la personaron de la baraj, garnizonaj kaj liniaj militpolicejoj, kaj ankaŭ de la subteno donata laŭ Via postulo de trupoj de la Ruĝa Armeo.

Organizu plej skrupulan kontroladon de dokumentoj en zonoj de dispozicioj de trupoj, sur stacioj, en trajnoj kaj en kontrolejoj. Ĉiujn suspektindulojn, sendepende de rangoj kaj postenoj, retenu por identigo.

Per direktivo de la estro de la Ĉefstabo al la komandejo de la fronto kaj al la estro de la trupoj pri gardo de malavanoj de la Aganta armeo estas proponite fari al Vi ĉian kontribuon per homoj kaj teĥniko. Per la sama direktivo al la komandanto de la 1-a aerarmeo estas proponite provizi Vin per aviadiloj komunikaj kaj transportaj.

Al la estroj de la Kontraŭspionaj Departementoj de la 1-a kaj la 2-a Belorusiaj frontoj estis donitaj direktivoj senprokraste sendi al Via dispono operacajn grupojn en konsisto de 10–12 plej bonaj serĉistoj. Samtempe al Vi estas subigitaj kun redislokado en la frontan zonon la 6-a, la 84-a kaj la 55-a radioskoltaj grupoj.

Al la estro de la personara fako de la Ĉefa Departemento de la Kontraŭspiona Servo estas proponite per ajnaj penoj plene kompletigi la etatojn de la serĉa fako kaj de la ĉifra fako de la konfidita al Vi Departemento per spertaj serĉistoj kaj kriptografoj.

La ĈDKS opinias necesa atentigi Vin pri speciala danĝero, kiun, pro vico da cirkonstancoj, prezentas la serĉatoj, kaj devigas Vin por ilia kapto maksimume, ĝislime uzi ĉiujn operacajn, radioteĥnikajn kaj armeajn povojn.

Laŭ indiko de la Supera Komandejo la operaca personaro kaj ĉiuj partoprenigatoj en la serĉado estas sciigendaj, ke ĉiu, kiu donos rektan aŭ almenaŭ malrektan realan rezulton laŭ la afero „Nemano“, estos proponita por registara dekoracio.

Por kunordigado de ĉiuj penoj pri la serĉado kaj por praktika helpo sur speciala aviadilo je la 6:00 al Vi elflugas general-majoro Moĥov kun operaca grupo. Garantiu donon de aŭtomobiloj al la momento de surteriĝo de la aviadilo sur la Lida aerodromo kaj senprokrastan partoprenigon de ĉiuj venintoj en laboro pri la afero.

Pri iro de la serĉado, pri farataj de Vi aranĝoj kaj ĉiuj nove akiritaj informoj raportu ĉiun trian horon.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Plenumo de Via peto pri kontrolo de Nikolajev kaj Sencov prokrastiĝas pro subita eksterordinara redislokado de la t/u 31518 al la 1-a Belorusia fronto en la regionon de Varsovio kaj pro nereveno de Nikolajev kaj Sencov ĝis la nuna horo al la loko de la antaŭa dislokiĝo de la trupunuo, kie en la militpolicejo estas lasita dispozicio de la komandanto, kien ili plu devas iri. La limdato de ilia oficvojaĝo finiĝis hieraŭ, la kaŭzo de la nereveno estas nekonata.

Via peto estas transdonita al la estro de la Kontraŭspiona Departemento de la 1-a Belorusia fronto kun peto pri senprokrasta plenumo. Samtempe ni uzas rimedojn por klarigo de vico da interesantaj Vin demandoj, speciale de kontrolo de Nikolajev kaj Sencov laŭ la vortaj portretoj okaze de ilia veno al la loko de la antaŭa dispozicio de la trupunuo. Respondo estos sciigita al Vi senprokraste.

Gorbunov».

Parto dua

## Eksterordinara serĉado

### 48. Gvardia leŭtenanto Blinov

Ĉefserĝento el la garda plotono vekis lin frumatene je la kvina horo kaj duono kaj transdonis ordonon de Aleĥin: senprokraste veni al subkolonelo Poljakov.

En la kabineto de la fakestro de la aviada korpuso Poljakov estis sola. Juĝante laŭ malesto de la kamioneto sur la placeto antaŭ la domo, la kapitano jam forveturis ien.

Andreo dufoje vidis Poljakov-on pretere, konis lian vizaĝon, sed paroli kun la subkolonelo li ankoraŭ ne havis okazon. Tamen li nemalmulte aŭdis pri Poljakov, precipe de Tamancev, kaj la subkolonelo imagiĝis al li multrilate neordinara homo.

— La kapo numero unu, — plurfoje diris pri Poljakov Tamancev. — Se ne dio, tiam sendube lia viculo pri serĉado!

Kaj Andreo atendis nun ion saĝan, supersagacan, atendis aŭdi precipe specialajn terminojn kiel «erartriangulo», «tona manipulado», «organoleptiko» kaj simile, li eĉ timis pri tio, ĉu li sukcesos kompreni almenaŭ la kernon el tio, kion eldiros la subkolonelo.

Sed Poljakov montriĝis mirinde simpla kaj malfremda. Ekde la unua minuto per sia traktado kaj per milda, iomete kartava parolo li rememorigis al la junulo maljunan doktoron, kiu kuracis Andreon en la infaneco.

Li prononcadis ordinarajn, al ĉiu kompreneblajn vortojn. Kaj la tasko, kiun li sciigis al Andreo, same estis sufiĉe simpla: preninte roton el la divizio, movata al Lido por entrajnigo, elveturi en ĉirkaŭaĵon de Zabolotje (Poljakov montris sur la mapo) kaj ĝis krepusko skrupule priserĉi boskon nord-okcidente de la vilaĝo — tie antaŭhieraŭ estis trovita ŝtelita aŭto «Dodge». La celo de la serĉado estas trovo de malgranda sapeista fosileto kun eltranĉitaj sur la tenilo literoj N kaj G. Kaj ankoraŭ necesis paroli kun tiuj homoj, kiuj unue venis en la boskon al la aŭto.

Poljakov estis finanta la instrukcion, kiam en la kabineton, malantaŭ la dorso de Andreo, eniris Jegorov.

Alirinte, la generalo subite aperis antaŭ Andreo — tiu rektiĝis kaj ĵetis la manon al la flankoĉapo:

— S-s-s-al-lu...

— Saluton. De kie vi estas? — abrupte demandis Jegorov.

— K-k-k-am-marado g-ge-n-er...

— Leŭtenanto Blinov el la grupo de Aleĥin, — hastis helpi al Andreo Poljakov. — Ĉe ni li estas dum pli ol du monatoj. La plej juna en la fako. Venis al ni post vundo kaj grava kontuzo. Antaŭe — plotonestro. Batala oficiro. Moskvano. Mi sendas lin por la fosileto.

Li ĉion sciis kaj memoris, Poljakov. Kaj pri la vundo, kaj pri Moskvo, kaj pri la kontuzo. De kie?.. En konsterno pro la neatendita apero de la generalo Andreo eĉ ne pensis, ke ĉiuj ĉi informoj ekzistis en lia persona oficira dosiero. Kaj, certe, li ne komprenis, ke pri la kontuzo kaj la vundo, kaj pri tio, ke li estas novulo kaj la plej juna, al la generalo, perdinta en la bataloj ĉe Moskvo ĝemelajn filojn, kursanojn de milita lernejo, estis sciigite en tiu ĉi minuto ne sen intenco.

— Batala oficiro, — sen rideto ripetis Jegorov kaj enpikis rigardon en la vizaĝon de Andreo. — Ĉu tio estis vi, de kiu foriris homo el sub observado?!

— En malhela nokto, dum pluvo, — ne permesinte al Andreo eĉ malfermi la buŝon, enmetis Poljakov. — Ja ne nur al li, tio al ajnulo povus okazi. La grupestro karakterizas la leŭtenanton nur pozitive. Kaj ke operaca lerto estas malmulta, do tio estas afero de tempo.

— Se de tempo, tiam ne perdu ĝin! Ni estas en milito, sed ne en manovroj, — malkontente diris Jegorov kaj turnis sin al Andreo: — Trovu la fosileton, leŭtenanto! Tio estas tre grava. Penu nepre trovi ĝin... Oni donos al vi homojn. Necesas konsciigi ĉiun, kiom grava estas tiu ĉi tasko. Por ke ĉiu ekkonsciu kaj komprenu... Ili nokte entrajniĝas, tial ajnokaze ĝis la dudek dua horo necesas ĉiujn revenigi al la stacio.

— Tion mi jam klarigis al li, — diris Poljakov.

— Tiam — dio estu kun vi. — Jegorov etendis al Andreo sian grandegan, kovritan per rufaj haroj manon. — Mi esperas je vi kaj atendas rezulton!

Antaŭ tio nur unufoje dum la vivo, en la pasinta vintro, Andreo havis okazon premi la manon kaj respondi al generalo — la korpusestro, kiu enmanigis al li la ordenon. Tiu generalo estis maljuna, grizhara, kun fragila malforta polmo, kaj, kvankam li tenis sin tre vigle kaj eĉ grimpis en neĝokovritaj tranĉeoj, ĉiujn ordenatojn oni anticipe severe avertis: ne montru sian forton kaj la manon al la alta estro — kiam li gratulos — ne kunpremu. Sed Jegorov mem tiel kunpremegis, ke Andreo preskaŭ sidiĝis.

Inspirita, nekredeble fiera pri tiom grava tasko, plena de energio kaj dezirego plenumi la taskon, Andreo veturis al la stacio. En la garda plotono li prenis por konkreteco sapeistan fosileton, sed tiel hastis, ke en fervoro ne sukcesis matenmanĝi. Li klare sentadis la fortan manpremon de Jegorov kaj rememoradis la tutan interparolon:

«Batala oficiro! Karakterizata nur pozitive... Moskvano!.. Trovu la fosileton, leŭtenanto! Tio estas tre grava... Mi esperas je vi kaj atendas!»

Kaj ili prave esperas, li ne embarasos. Aleĥin kaj Poljakov ne devos ruĝiĝi pro li — li pravigos la fidon. La tiea bosko estas negranda, kaj malgranda sapeista fosileto, finfine, estas ne cigaredstumpo kaj ne kukumo — kun tenilo je preskaŭ duonmetro. Li trovos ĝin, alveturigos kaj elmetos rekte sur la tablon...

Laŭ la interkonsento, oni donis al li skoltan roton, bedaŭrinde, ne plene kompletan — kvardek naŭ homojn inklude la komandanton. La homoj en la roto estis spertaj, dandaj: preskaŭ ĉiuj kun dekoracioj, multaj kun galonoj pro vundoj; neniu estis en vindgamaŝoj, kiel en pafistaj trupoj, kaj la botoj estis ne nur gumtolaj, sed ankaŭ ledaj; plej multaj havis ĉastranĉilojn kaj portis hartufojn. La komandanto, dikmalalta ĉefleŭtenanto, aspektis same rimarkinde kaj mode: kromitledaj botoj, refalditaj ĉe la maleoloj; enigita en ilin kun faldoj makula pantalono de kamufla mantelo, pola oficira rajdovipo, lipharetoj kaj pufaj vangoharoj. Lerta, fortika, li ofte ridetadis kaj moviĝadis kvazaŭ sur ĉarnirartikoj, per ia dancanta, neserioza irmaniero; tamen Andreo tuj notis, ke la subuloj obeas lin senprokraste kaj kun plezuro. La preparo estis minuta, ĉio en la roto estis farata rapide kaj gaje.

Andreo eksidis en la antaŭan aŭton apud la ŝoforo kaj ordonis al li teni maksimuman rapidon. Post du horoj ili estis sur la loko. Andreo el distanco rekonis la bezonatan boskon; proksime ĝi evidentiĝis ne tiom malgranda, kiel ŝajnis al li en Lido.

Andreo proponis al la ĉefleŭtenanto starigi la homojn en du vicoj sur la vojrando kaj, kiam tio estis farita, kun la fosileto en la mano ekstaris antaŭ ili.

— K-kamaradoj s-soldatoj kaj serĝentoj... — komencis li, pripensante kaj por solideco aparte prononcante ĉiun frazon. — La es-straro m-metis antaŭ ni tre gravan t-taskon... — Li estis faranta grandegajn penojn, por ne balbuti. — Jen ĝ-ĝuste tian, — li levis kaj montris la fosileton, — al ni estas ordonite trovi en tiu ĉi bosko... — Andreo etendis la manon, kaj ĉiuj ekrigardis en tiu direkto. — N-nur t-tiu, kiun ni devas trovi, ĉi tie, sur la t-tenilo, havas d-du el-tranĉitajn literojn N kaj G, mi ripetas — N kaj G, Nikolao kaj Gregoro... N-ni p-pririgardos la b-boskon, r-rastos per d-densa vico... Ne distriĝu eĉ por minuto kaj ne rompu d-distancon... S-sen-necesajn parolojn ne faru... F-fumpaŭzoj nur sur arbokampetoj laŭ permeso de la r-rotestro... Nin interesas ankaŭ aliaj ob-jektoj, kiuj povas esti trovitaj en tiu b-bosko... Kaj ankaŭ k-kaŝejoj kaj eĉ simple d-difektita... t-tranĉita herbotapiŝo... Sed la ĉefa estas la fosileto... Es-stu maksimume atentaj... Priflaru ĉ-ĉiun arb-buston, ĉ-ĉiun herberon... — per la vortoj de Poljakov diris Andreo.

— Se ni trovos la fosileton — ni ĝin levos, — aŭdiĝis en la dekstra flanko nelaŭta prudenta voĉo. — Sed por kio priflari herbon?

En la vicoj oni ekridetis.

— Se vi al ni en la stacio dirus, — aŭdiĝis en la sama flanko alia, gaja voĉo, — mi tiam al vi dekon da tiaj fosiletoj alportus... En la najbara roto prenus!

— Kaj la literojn eltranĉus! — kriis iu. Aŭdiĝis rido.

— Parolojn! — farinte severan vizaĝon, nelaŭte prononcis la ĉefleŭtentanto; kiel rimarkis Andreo, li same gajis, kaj, por kaŝi rideton, li estis peneme glatiganta la lipharojn per la fingroj.

Antaŭ la kontraŭspiona servo, en la avanfronto, Andreo dum pli ol jaro komandadis plotonon de mitraletistoj, dum iu tempo eĉ plenumadis devojn de rotestro. Kaj nun, kvankam malhelpis la balbutado, li sentis sin tute en sia elemento, tre certe. Kvankam tiuj skoltoj kondutis pli libere kaj maltimide, ol la soldatoj en lia regimento, tamen Andreo estis bone komprenanta ilin.

Hodiaŭ nokte ili entrajniĝos, baldaŭ ili estos ie malproksime kaj kun bataloj ekiros al la Okcidento. Kaj tiu stranga tasko — serĉado de ia fosileto ĉi tie, en malavanoj de la fronto, — se entute fiksiĝos en ies memoro, tiam nur kiel sensignifa kaj nekomprenebla epizodo.

Ili forveturos, kaj li restos, kaj la fosileto, se ĝi ne estos trovita, premados lin, kiel la radiosendilo kaj la serĉatoj — la grupon. Kaj neniu demetos tiun ŝarĝon.

«Tio estas nia pano, nur nia, — plurfoje diradis al li Aleĥin. — Kaj se ni ne trovos kaj ne kaptos, neniu faros tion anstataŭ ni». Kaj Tamancev foje diris al Andreo: «Neniam kalkulu je alkomanditoj. Eĉ se tio estas operaca personaro. Esperu nur je vi mem».

Sed li sola neniel povas priserĉi tiun boskon dum unu tago. Li devas mobilizi al skrupula serĉado la tutan roton, kaj ili «ekkonsciu», «komprenu», kiel ordonis la generalo.

Andreo atendis dum ioma tempo kaj, kiam estiĝis silento, ĉirkaŭrigardinte la vicojn, malrapide kaj senpasie, kun tuta solideco, al kiu li kapablis, daŭrigis:

— V-vi estas skoltoj, kaj ne mi vin instruu, k-kiel serĉi... Mi deziras nur, ke v-vi ekkonsciu tutan gravecon de tiu... ne tute ordinara t-tasko... Mi d-devas d-diri al vi, ke t-tio estas ordono eĉ ne de la d-divizia, sed de pli alta komandejo... Imagu al vi por minuto, kia embaraso estos por via diviziestro, k-kolonelo Gurejev... Kian malagrablon kaj h-honton li sentos, se vespere li ekscios, ke lia skolta roto en t-tia malgranda b-bosketo ne sukcesis trovi sapeistan fosileton...

Andreo paŭzis kaj ĉe tio pensis, ke la divizio estas transsendata al alia fronto kaj la kolonelo Gurejev sendube per ĉiuj siaj pensoj troviĝas jam ie tie, en la loko de eltrajniĝo, kaj apenaŭ malgajos pro ia fosileto, tamen trovi ĝin necesas ajnkoste.

Kaj poste Andreo diris tion, kion Poljakov konsilis al li deklari en la fino mem de la instrukciado:

— Nome de la k-komandejo mi s-ciigas vin, ke tiu, kiu trovos la fosileton, estos senprokraste dekoraciita per medalo «P-pro batalaj m-meritoj».

— Ĉu ĝi estas ora, tiu fosileto? — tute serioze demandis per mallaŭta voĉo starinta en la centro, rekte kontraŭ Andreo, serĝento kun du ordenoj «Gloro» sur la uniforma ĉemizo.

— Parolojn! — jam severe kaj kun kolereto kriis la ĉefleŭtenanto; la mencioj pri kolonelo Gurejev, pri la pli alta komandejo kaj pri la medalo evidente efikis sur lin. — Ekzistas ordono, kaj ni devas plenumi ĝin! Kaj sen ajnaj diskutoj!

Andreo dum ĉirkaŭ minuto staris antaŭ la vicoj, fiksrigardante la vizaĝojn de la skoltoj, — tiel ĉiam, sendante homojn al tasko, faradis kapitano Filjaŝkin, lia pereinta batalionestro.

— Konduku la roton post mi, — ordonis li poste al la ĉefleŭtenanto kaj, ne retrorigardante, ekpaŝis al la bosko.

Li mem difinis kaj markis zonojn, difinis distancon inter homoj — de unu kaj duono de metro ĝis du metroj, ne pli, — montris, kiel rigardi en alta herbo kaj sub arbustoj. Nur kiam la roto, disiĝinte je centmetra vico, kaŝiĝis trans arboj, Andreo hastis en la vilaĝon.

Poljakov nomis al li du knabojn, hazarde trovintajn en la bosko la «Dodge»-on, du fratojn — Petron kaj Oleĉjon Pavlenok. La unua plenaĝulo, veninta al la aŭto, estis ilia patro.

Oleĉjo aĝis naŭ, kaj Petro dek unu jarojn. Andreo konversaciis kun ili aparte kun ĉiu, detale pridemandis. Ne ekskludeblis, ke ili povis preni la fosileton, — ludis per ĝi kaj kaŝis. La knaboj aparte rakontis al li la samon: kiel ili iris por preni berojn, kiel ili ekvidis la aŭton kaj unue ektimis, kaj poste aliris, kaj tie estis neniu, kaj kiel la pli aĝa grimpis sur la seĝon kaj sendis la pli junan en la vilaĝon por rakonti al la patro.

Poste Andreo longe kaj detale konversaciis kun ilia patro, nejuna barba kampulo, perdinta la kruron jam en la unua mondmilito. Tiu nomis al Andreo ĉion, kio troviĝis en la aŭto, kiam li lamis en la boskon, kaj ĵure deklaris, ke la granda fosilo kuŝis en la kargujo, sed la malgranda estis nek en la aŭto, nek apud ĝi.

Li prave rimarkigis al Andreo, ke en mastrumaĵo taŭgus la granda fosilo, dum la malgranda estas tute sentaŭga. Li ĵuris per dio, ke li nenion tuŝis en la aŭto kaj la fosileto tie ne estis, sed tamen Andreo kune kun subskribo pri nediskonigo de ilia interparolo prenis de li subskribon, ke malgranda sapeista fosileto ne estis en la «Dodge», ke Pavlenok mem kaj liaj infanoj la fosileton ne vidis kaj ne prenis.

Poste Andreo revenis al la bosko. Li senpene trovis ankoraŭ konserviĝintajn iuloke spurojn de la pneŭmatikoj de la «Dodge» kaj laŭ ili — la lokon, kie en la densejo estis forlasita la ŝtelita aŭto. Determininte tutan ĝian vojon en la bosko, li komencis peneme serĉi en la herbo ĉe ambaŭ flankoj de la spuro.

Baldaŭ li ekvidis, kiel soldatoj de la skolta roto en densa vico estas glitantaj inter arboj nemalproksime de li. Ili moviĝis sen bruo, koncentrite; aŭdiĝis nek interparolo, nek unu vorto, kaj Andreo kun kontento pensis, ke ili komprenis gravecon de la tasko, «ekkonsciis».

Li aliris al ili nur post la tagmezo, kiam, lokiĝinte laŭlonge de la rojbordo, ili tagmanĝis, pli ĝuste, manĝetis germanan ladviandon kun pano, kukumoj kaj verdetaj tomatoj.

— Eksidu kun ni, — proponis al li la ĉefleŭtenanto kaj tuj sciigis: — Ni preskaŭ ĉion pririgardis, sed la fosileto malestas.

— Sed, eble, ĝi ĉi tie eĉ ne estis, — kun plena buŝo eldiris malantaŭ la dorso de la rotestro iu el la skoltoj.

— Parolojn! — tranĉis la ĉefleŭtenanto. — Dum ne estas la fosileto, ni ne forveturos el ĉi tie!

La manĝon Andreo rifuzis, kvankam post la hieraŭa vespermanĝo li manĝis nenion kaj estis vere malsata. Do, li mem kulpas, kaj nun ne malhonorigu sin, toleru. Por la reprezentanto de la pli alta komandejo ne estas solide nutriĝi per aliula porcio, des pli je konto de subuloj. Nesolide kaj hontinde.

Por obtuzigi la malsaton, li per du glutoj trinkegis el la rojo kaj viŝis la buŝon per la maniko. Diablo ĝin prenu, la manĝaĵon!.. Lin serioze zorgigis kaj afliktis, ke preskaŭ la tuta bosko estis pririgardita, tamen la fosileto malestas. Kiel do?

Li enpensiĝis, sed, rimarkinte, ke la soldatoj rigardas al li, hastis rideti. «Kiel ajn malbone iru la afero, — instruis lin Tamancev, — neniam montru tion. Speciale al fremduloj. Tenu vin vigle kaj gaje. Vi povas deziri hurli kiel lupo, sed montru: la-la, la-la — la vivo estas bela kaj mirinda!»

La soldatoj, manĝinte, estis fumantaj. Andreo tiutempe vokis la ĉefleŭtenanton flanken.

— En v-via d-dispono estas ankoraŭ s-ses, m-maksimume sep horoj, — diris Andreo. — La fosileton necesas t-trovi ajnkoste!.. R-reveni sen ĝi ni ne povas, ne r-rajtas! Ĉ-ĉu vi tion k-komprenas?

— Mi komprenas!

— F-finu la randon de la bosko kaj rekomencu, — Andreo montris per la mano, — t-transverse... Ĉ-ĉefe — neniajn p-preterlasojn... D-distanco — metro kaj duono, ne pli. Mi t-timas, ke v-viaj homoj ne ekkonsciis la tutan gravecon...

— Ekkonsciis, — certigis la rotestro; li retrorigardis kaj nelaŭte demandis: — Sed ĉu ĝi vere devas esti ĉi tie?

Cerbumante, kiel respondi pli bone, Andreo severe, malaprobe ekrigardis al li.

— Kaj kial oni atribuas al ĝi tian gravecon?.. — daŭrigis la ĉefleŭtenanto. — Nekompreneble!

— V-vi min mirigas, — afliktite rimarkis Andreo kaj ekrigardis al la rotestro kun kompato, kiel al mensdebilulo: li rememoris, ke ĝuste tiel en simila situacio Tamancev respondis al unu alkomandita oficiro.

Tamen, nenion alian Andreo povis diri. Li mem havis nenian ideon, por kio necesas, por kio tiel bezonatas al Poljakov kaj la generalo tiu aĉa fosileto.

### 49. Tamancev

Kiam ekmateniĝis, ni ree kaŝiĝis en la subtegmento; mi ordonis al Luĵnov ĝis la dekdua horo observadi, kaj poste veki min.

Jam pluran fojon mi sonĝis la patrinon.

Mi ne sciis, kie estas ŝia tombo kaj ĉu entute ŝi estis entombigita home. Ŝian foton mi ne havis, kaj ne en sonĝo mi ial ne povis imagi ŝin al mi klare. Sed en sonĝoj ŝi venadis al mi sufiĉe ofte, mi vidadis ŝin kvazaŭ reale, kun ĉiuj faltoj kaj kun la eta cikatro sur la supra lipo. Pleje mi deziris, ke ŝi ridetu, sed ŝi nur ploradis. Malgranda, maldika, senhelpe singultante, ŝi viŝadis la larmojn per poŝtuko kaj ree ploradis. Tute kiel en la haveno, kiam, estante ankoraŭ knabaĉo, novico, mi estis foriranta por longe en navigadon, aŭ en la lasta fojo en la stacidomo, ĵus antaŭ la milito, kiam, fininte la feriojn, mi estis revenanta al la limo.

De nia domaĉo en Novorosijsko ne restis eĉ la fundamento, de la patrino — estas terure eĉ pensi — restis nek tombo, nek fotografaĵo, nenio... Ŝia vivo estis senĝoja, soleca, kaj kun mi ŝi spertis multe da malfeliĉo... Kiel mi kompatis ŝin nun, kaj kiel ŝi mankis al mi...

Kun sonĝoj al mi diable malfortunis. La patrino, turmentante mian animon, nepre ploradis, kaj Aleĉjo Basos — mi sonĝis lin dum la lastaj semajnoj plurfoje — estis nepre torturata. Oni turmentegadis lin antaŭ miaj okuloj, mi vidis kaj ne povis ion ajn fari, eĉ la fingron movi mi ne povis, kvazaŭ mi estus paralizita aŭ entute ne ekzistus.

La patrino kaj Aleĉjo imagiĝadis al mi klare, sed tiujn, kiuj torturis lin, mi, malgraŭ ĉiuj penoj, ne povis distingi: nuraj malklaraj figuroj, kvazaŭ sen vizaĝoj kaj en nedifinita uniformo. Kiom ajn mi streĉiĝadis, sed ne povis alkroĉi min al io ajn: estis nek vortportreto, nek vizaĝtrajtoj, kaj entute nenio klara, konkreta... Tio estis premantaj, koŝmaraj sonĝoj — mi vekiĝadis elturmentita, kvazaŭ sentripigita.

Post la dek dua horo mi anstataŭis Luĵnov-on. Kiel li raportis, okazis nenio interesanta dum la mateno.

Lian raporton endus esprimi per unu sola frazo: «Dum la observado la objekto nenien foriris kaj kun neniu kontaktis». Kaj se li estus pli sperta, mi kontentiĝus per tio. Sed mi devigis lin sinsekve, kun plej etaj detaloj rakonti ĉion, kion li vidis. Ekde la komenco mem mi estis instruanta lin kaj Fomĉenkon rigardi kvalifikite, nenion preteratentante, kaj sur ĉiu paŝo sugestadis al ili konscion de graveco de nia tasko. Kun alkomanditoj ĉiam endas konduti tiel, kvazaŭ de la operaco, kiun ili kun vi partoprenas, dependas preskaŭ la rezulto de la milito.

En la tagmezo mi dum proksimume horo estis pririgardanta binokle Svirid-on. Li sidadis sur la terbenko, riparadis ĉevalan ĉirkaŭkolon, kunkudradis pneŭmatikan kovrilon, kaj poste iajn krudledajn rimenojn.

Lia vizaĝesprimo ĉiam estis kolera, malkontenta. La edzino, aperadinta plurfoje el la ĥato, evidente timis lin. Li ne diris eĉ vorton al ŝi kaj eĉ ne rigardis al ŝia flanko, sed ŝi preterpasadis kvazaŭ kun timeto.

En la moviĝoj de Svirid sentiĝis lerto, kaj tempon li ne perdadis vane. Mastrumema viro, ŝparema. Apud la ĥato estis du grandegaj fojnostakoj; la legomĝardeno longis preskaŭ cent metrojn; la tuta greno estis metita en bonordajn stakojn, verŝajne eĉ senmastran grenon li poste alprenos de la maljunulo Pavlovskij. Kaj brulŝtipoj en ŝtiparoj estis akumulitaj por pluraj vintroj.

Laŭ vortoj de Paŭĉjo mi sciis: same kiel multaj bienetuloj, tutan sian brutaron Svirid tenas ĉe la parencoj, en la vilaĝo. Por ke ne forprenu, ne forkonduku AK-anoj aŭ restintaj germanoj. Kaj tie same estas nemalmulte: bovino kun bovidino, paro da jaraĝaj virporkoj, dek kvin ŝafoj, kaj ankoraŭ anseroj.

Stranga afero: Svirid, eblas diri, elkondukis nin al Kazimiro Pavlovskij, praktike — helpis, sed mi al li sentas nek dankemon, nek elementan estimon. Ne plaĉis al mi tiu ĝibulo ekde la komenco mem.

Je la tria horo, preninte rastilon, li foriris en la direkto de Kamenko, kaj tuj lia edzino kun laktokruĉo kaj malgranda korbeto iris al la fratino. Nun mi jam ne dubis, ke tion ŝi faras kaŝe de la edzo. Post minutoj la knabino estis avide manĝanta panpecon — evidente, sian panon ili ne havis.

Mi longe pririgardadis ŝin per la binoklo. Mi ne scias, kiu estis ŝia patro — ĉu iu frico, Pavlovskij aŭ iu alia, — sed la etulino plaĉis al mi, propre, per kio ŝi kulpas?.. Ŝin interesis ĉio, ŝi senĉese moviĝadis, penis ĉion fingrumi. Mirinde, en sia dujara aĝo ŝi jam posedis virinecon, estis interesa, amuza, kaj kiam, ludante ĉe la perono, ŝi ekdormis sur herbo, al mi iĝis enue kaj solece.

Kaj tiam mi eksentis kvazaŭ baton al la kapo — ja hodiaŭ mi dudekkvinjariĝis!

Gaja naskiĝtago, kion diri... Mi sidas en polvo sur alto, min voras puloj, kiel hundaĉon, kaj eĉ mankas, kion manĝi. Kaj ĉu ne vane mi sidas, jen la ĉefa demando...

Jes, kvaronjarcento estas ne bagatelo, eblas diri, duono de la vivo. Jam tempas bilanci — kio mi estas kaj kion mi valoras?..

Oni diras, ke homoj ordinare estas kontentaj pri si, sed malkontentaj pri sia stato. Sed ĉe mi estas inverse. Al mi plaĉas mia afero kaj la ofico tute kontentigas. Kaj risko plaĉas: tie ĉi kiu kiun antaŭis, tiu vivas... Oni min aprezas, kaj dekoracioj ne malpli multas, ol ĉe oficiro en la avano, kio do al mi mankas, kio?!

Mi mem komprenas: la subtegmento estas malforte meblita — la cerbaj sinuoj estas tro malgrandaj... Kulturo mankas, iaj scioj... Nu, kiel diras No To, tio estas akirebla...

### 50. Raporto de Poljakov, demandoj de la venintoj kaj diskuto

Al la operaca grupo sub gvido de generalo Moĥov, elfluginta el Moskvo en Lidon, ne fortunis: apud Orŝo ilia transporta aviadilo estis subite atakita de du «Messerschmidt»-oj, ricevis damaĝojn kaj faris krizan surteriĝon rekte sur kampon.

Moskvo postulis konfirmi ilian venon, sed kie ili troviĝas, neniu sciis. Finfine venis radiogramo, ke ili riparas la aviadilon per propraj fortoj kaj petas helpon. Dum Jegorov komunikiĝis kun la komandanto de la fronta aviadilaro kaj oni sendis por ili aviadilon, pasis ankoraŭ iom da tempo — ili venis en Lidon kun malfruo je kvin horoj.

Jegorov estis kontenta, ke la venintojn gvidas Moĥov, trankvila, prudenta general-majoro, kun kiu li servis iam en la Ekstrema Oriento (ili eĉ amikis familie) kaj kiun li poste plurfoje renkontadis pro laboro dum la milito.

Ili renkontiĝis ĉe la aviadilo kiel malnovaj kamaradoj, kore interbrakumis, kaj Jegorov antaŭ ĉio proponis tagmanĝi, sed Moĥov rifuzis.

— Oni manĝigu la operacan kontingenton, — diris li, kapsigninte al la oficiroj, malleviĝantaj laŭ la aviadila ŝtuparo. — Kaj ni prefere unue parolu pri la afero.

Dum la vojo disde la aviadilo al la kontraŭspiona fako li rakontadis al Jegorov, kiel oni subite pripafis ilin, kiel la piloto kun penego tiris la maŝinon, perdantan alton, trans arbaron kaj kiel jam poste, post malfacila kriza surteriĝo, la «Messerschmidt»-oj kelkfoje trairis super ili kaj priverŝis el kanonoj kaj mitraloj, penante bruligi.

Kune kun Jegorov kaj Poljakov en la kabineton de la fakestro, krom Moĥov, el la venintoj eniris ankoraŭ du homoj: nomumita respondeculo pri radioteĥnika subteno de la serĉado inĝenier-kolonelo Nikolskij kaj nova «direktito», oficiro, plenumanta ĝeneralan observadon pri la kontraŭspiona servo de la fronto, majoro Kiriljuk.

Subkolonelo, kiu dum longa tempo okupadis tiun postenon antaŭ Kiriljuk, estinte antaŭ monato alkomandita al Jegorov, ekdeziris partopreni kapton de spionaj dokumentoj de la kontraŭulo en la encirkligita Vilno, estis grave vundita en batalo kaj post tri tagoj estis entombigita en la liberigita urbo. Kiriljuk, bone tenanta sin longvizaĝa oficiro, blonda, kun alta rekta frunto kaj cejanbluaj okuloj, estis nun vidita de Jegorov kaj Poljakov unuafoje.

En la kabineto ili dissidiĝis je du grupoj: Jegorov kaj Poljakov ĉe la skribtablo, kaj la venintoj — ĉe la fino de longa almetita tablo, kien Poljakov tuj zorgeme metis la enketdosieron, krajonojn kaj kelkajn foliojn da pura papero.

— Kiel fartas la knabinoj? — sidiĝante, demandis Jegorov de Moĥov.

— Dankon, bone! — ridetis tiu. — Ili lernas, deĵoras, helpas al la patrino... Nu, kaj certe, ŝarĝadoj, malŝarĝadoj, rikoltado, lignoprovizado — ĉio kiel indas, — kun rimarkebla kontentiĝo sciigis li. — Olga post jaro finas la lernejon, tute plenaĝa... Kaj ankaŭ Katinjo jam estas fianĉino!..

Li abrupte eksilentis, rememorinte pri la filoj de Jegorov, rememorinte, ke la pli aĝan, Olga-n, kaj unu el la ĝemeloj de Jegorov oni moknomadis en la infaneco gefianĉoj. Kaj, sentinte la ĝenon, proponis:

— Ni komencu.

— Nikolao Teodoroviĉ... — Jegorov turnis sin al Poljakov.

— Ni konatiĝis kun la enketdosiero en Moskvo, tial ni estas informitaj... — avertis Moĥov. — Nin interesas informoj, venintaj jam post la nokto, kaj, kompreneble, plej multe — konkretaj konsideroj pri realigado... Koncize!

Poljakov leviĝis kaj, preninte krajonon, aliris la mapon.

— De ni estas serĉata forta kvalifikita spiongrupo de la kontraŭulo, aganta kun tasko de operaca spionado en malavanoj de nia kaj la najbaraj frontoj. Senduba estas ligo de la serĉatoj kun agentaro aŭ unuopa tre informita agento en malavanoj de la Unua Baltia fronto, same sendubaj estas fiksa observado sur fervojo en Grodno aŭ Bjelostoko kaj itineroj kun vida observado sur laŭfrontaj komunikvojoj Ŝaŭlajo — Vilno — Grodno — Bjelostoko.

Nomante la regionojn de agado de la serĉatoj, Poljakov montradis ilin per krajono sur la mapo.

— La afero estas malfacila, — daŭrigis li, — migranta radiostacio kun uzado de aŭtomobila transportado kaj, evidente, kun ŝanĝataj numerplatoj. Ni havas aferon kun tre spertaj kaj singardaj homoj... Se vi petas «koncize», mi ne rakontos detale iron de niaj rezonadoj kaj motivadon de detaloj, sed transiros rekte al niaj konsideroj... Post analizo de ĉiuj enketaj informoj, farita hodiaŭ nokte, ni havas firman supozon pri ekzisto de kaŝejo, en kiu troviĝas la sendilo de la serĉatoj, ie en la norda parto de la Ŝiloviĉa arbaro.

— Areo de tiu norda parto? — informiĝis Moĥov.

— Dek kvin — dek sep kvadrataj kilometroj...

— Generalo Kolibanov eldiris antaŭtimon, ke vi tro limigas vin per la Ŝiloviĉa arbarmasivo, ĉu vi ne donas al ĝi troan atenton?

— Ni rigardu kune.

Poljakov rapide dismetis sur la almetita tablo kvadratajn foliojn de mezskala mapo de Suda Litovio kaj Okcidenta Belorusio. La alvenintoj el Moskvo kaj Jegorov aliris kaj ekstaris apud li.

— La sepan de aŭgusto la serĉataj de ni personoj en ĉirkaŭaĵo de Ozeri, jen tie ĉi, kaptis la «Dodge»-on de serĝento Gusev, poste veturis al trans Stolbci... ĉi tien, kie, evidente, troviĝis la radiosendilo, plenumis eneteriĝon, post kio revenis okcidenten, jen... ĉi tien, proksimume en la saman areon. Notu, la vojo de Ozeri al Stolbci kaj la returna vojo al Zabolotje, kie oni trovis la «Dodge»-on, pasas preter la Ŝiloviĉa arbaro. La dektrian de aŭgusto ili eneteriĝis je tridek — kvardek kilometroj oriente de la Ŝiloviĉa arbaro. La elsendo estis farata dum moviĝo, probable el aŭtomobilo kun tolmarkezo, iranta sur grunda vojo. Mi sendis tien homojn, kaj ili tie priserĉis grandan areon, sed la deksesan vespere estis fortega pluvo kaj spuroj de la randumo, nature, ne konserviĝis. Estas tre malprobable, ke post elsendo dum moviĝo oni veturigas la sendilon en la sama direkto. Kiel montras nia nemalgranda sperto, oni kutime revenigas ĝin en la rekte inversa direkto aŭ malantaŭen kaj iomete flanken. Ni opinias, ke la deksesan vespere la serĉata radiosendilo estis reportita en kaŝejon en la norda parto de la Ŝiloviĉa arbaro... Atentu: kvankam la agado de la serĉatoj tuŝas ankaŭ la najbarajn frontojn, la elsendoj estas farataj el la zono de nia fronto pro ties meza situo... Kompreneble, ili ne veturigas kun si la sendilon sen neceso — tio estas riska... Evidentas certa ciklo, kiun la grupa kerno plenumas plej probable malkune: ili ricevas informojn de siaj agentoj en malavanoj de la Unua Baltia, en ĉirkaŭaĵoj de Grodno kaj Bjelostoko, kolektas informojn per vida observado sur laŭfrontaj komunikvojoj, revenas en la zonon de nia fronto, renkontiĝas en interkonsentita loko kaj radiosendas al la germanoj.

Poljakov faris nelongan paŭzon kaj, almontrante poste per krajono sur la mapon norde de Ŝiloviĉo, daŭrigis:

— Eneteriĝante el ĉi tie vespere aŭ antaŭvespere, la serĉatoj havas du fidelajn aliancanojn: grandan densan arbaron kaj nokton. Ilia kalkulo estas ĝusta: eĉ se oni radiobiros ilin, do, kiam oni pretiĝos kaj alveturos tra dekoj da kilometroj, jam komenciĝos krepusko, kaj serĉi en malhelo estas senutile. Krome, por fidinda serĉado en tia arbarmasivo necesas centoj kaj centoj da homoj, akiri ilin same estas demando de pluraj horoj... Mi petas vin rememori la tekstojn de la interkaptaĵoj kaj la cirkonstancojn de la afero — geografie!.. Ŝaŭlajo, Vilno, Grodno, Bjelostoko, Lido, dufoje — Ŝiloviĉo, nu kaj pli frue, antaŭ kiam la ofensivo provizore haltis, — Stolbci kaj Jaŝuni... Nun ni metu nin sur la lokon de la estro de la serĉata grupo kaj rigardu atente: kia areo estas optimuma por lokado de kaŝejo kun sendilo en la donitaj cirkonstancoj kaj ĉe la nuna formo de la frontlinio?.. Ni skrupule analizis kaj konkludis — la Ŝiloviĉa arbarmasivo!

— Kaj la Rudnicka densejo? — post ioma silento demandis Moĥov; li, la aliaj venintoj kaj Jegorov staris apud Poljakov kaj estis koncentrite pririgardantaj la mapfoliojn.

— Unue, la Ŝiloviĉa arbaro de ĉiuj flankoj estas ĉirkaŭfluata de ŝoseaj vojoj kun se ne vigla, tiam almenaŭ sufiĉa trafiko, ebliganta en ajna loko maksimume je kilometro de la arbarrando sidiĝi sur preterpasantan laŭvojan aŭton kaj senprokraste forlasi tiun ĉi areon... Dum apud la Rudnicka densejo trairas nur unu ŝosea vojo, kaj tiu ĉi «apud» signifas pli ol kvar kilometrojn... Due, kio same estas ne malgrava, en la Ŝiloviĉa arbaro vagas etnombraj grupetoj, dum la Rudnicka densejo estas zono de agado de grandega bando de AK-anoj... Mi notu, ke la probabla aparteno de Pavlovskij al «Nemano», sendube, same firmigas tiun ĉi nian supozon: antaŭ la milito li dum jaro kaj duono laboris ĉe la patro en la Ŝiloviĉa forstodistrikto, konas tie ĉiun padon, ĉiujn enirojn kaj elirojn. Kaj, el vidpunkto de la serĉatoj, ne uzi en siaj agoj tian lian konon de la tereno estus simple malracie... Necesas noti ankaŭ tion, ke la Ŝiloviĉa masivo laŭ sia situo, denseco kaj ekzisto de kelkaj kampetoj ŝajnas al ni la optimuma loko ankaŭ por akcepto de kargo, kiun ili devas ricevi sabate, morgaŭ, aŭ dimanĉe, postmorgaŭ.

— Do... — Moĥov, eksidinte sur sian lokon, prenis sian grandan ofican notblokon kaj estis turnanta ties plenskribitajn foliojn. — Kio nova estas pri Nikolajev kaj Sencov?

— Ni havas seriozajn dubojn rilate de tiu versio, — diris Poljakov. — Al la temo pri Nikolajev kaj Sencov estas celtaŭge reveni iom poste: ni en proksimaj minutoj atendas respondojn al urĝaj informpetoj... Kaj nun mi dezirus fini la konsiderojn pri realigo.

— Mi petas. — Moĥov konsente kapjesis.

— La serĉatoj havas ion por sendi, kaj la akirita informo urĝadis kaj plu urĝos, devigante eneteriĝi dufoje dum semajno malgraŭ la tuta evidenta singardeco. Samtempe ilia pilo por la radiosendilo estas finiĝanta, ili urĝe bezonas novan. Dum la du lastaj radiobiradoj estis rimarkita kreskanta malfortiĝo de signaloj de la radiosendilo. Kiel sekvas el la teksto de la lasta interkaptaĵo, sabate, tio estas morgaŭ, aŭ dimanĉe — postmorgaŭ — ili atendas kargon. Kelkajn horojn antaŭ tio ili devos ricevi konfirmon de la estonta elĵeto. Kiaj do estos aŭ povas esti iliaj agoj?.. Se la radiosendilo, kiel ni estas konvinkitaj, troviĝas en la supozata kaŝejo, tiam sabate, tio estas morgaŭ, en la dua duono de la tago ili bezonos aperi tie, en la arbaro, elpreni la radiosendilon, por, deirinte por kamuflo kelkajn kilometrojn flanken — certe en la limoj de la masivo, — plenumi radikomunikadon kaj ricevi la konfirmon. En tiu ĉi okazo, eĉ se la konfirmo estos por dimanĉo, kio estas malmulte probabla, — por la germanoj ja estas malprofite teni ilin en la arbaro, en senagado, dum tuta tagnokto, — ni havas realan ŝancon preni ilin sabate, tio estas morgaŭ. Kaj se ili aperos en la Ŝiloviĉa arbarmasivo dimanĉe, postmorgaŭ, reala ebleco de ilia kapto tie, nature, malproksimiĝas je diurno... Ajnokaze ili devas aperi supozeble inter la dekkvina kaj la deksepa horoj, por, ricevinte la konfirmon, sukcesi ankoraŭ en hela tempo pririgardi la akceptolokon kaj prepari branĉetaĵon por signalaj fajroj... Sendube, optimume estas: preni ilin kun krimpruvoj, kun la sendilo, en la komenca periodo de ilia ĉeesto en la arbaro — antaŭ la eneteriĝo. Sendube, optimume estas antaŭ la kapto «trapumpi» ilin en embusko kun sekurigo, peni devigi ilin montri sian esencon — tio estos jam garantio aŭ probabla premiso de tuja ricevo de momento de vero[41]!.. — finis Poljakov kaj ridetis. — Estu la momento de vero, kaj la signalajn lignofajrojn ni mem povas fari!

— Starigi sin sur la lokon de la serĉatoj — tio estas racia, — rimarkis Moĥov. — Sed ĉu vi ne pensas, ke ankaŭ ili, siavice, starigas sin sur vian lokon kaj penas antaŭvidi viajn agojn kaj kalkulas respektivajn kontraŭpaŝojn?

— Ni pensas! Ni hodiaŭ kun la estro de la Departemento okupiĝis nur pri tio dum horo kaj duono, — kun rideto diris Poljakov. — Ni ludis ĉiujn eblajn variantojn. Certe, ignorante, pli ĝuste, ekskludante, nian avantaĝon. Ja ili ne scias, ke ili estis radiobiritaj kvarfoje, ke ni havas malĉifraĵon de la interkaptoj kaj la lokon de la eneteriĝo, ke estis trovita la «Dodge» kaj ke Gusev vivas. Ili ne scias, ke ni disponas pri ili certajn informojn, kaj se ili eĉ allasas tian eblon, ili ne kapablas determini, kiujn nome.

— Mi havas demandon... — eldiris inĝenier-kolonelo Nikolskij. — Vi estas konvinkita kaj asertas, ke la deksesan vespere post la elsendo dum moviĝo la sendilo estis revenigita en la supozatan kaŝejon en la Ŝiloviĉa arbaro. Sed ĉu vi ne allasas, ke dum tiuj du tagnoktoj oni povis preni ĝin el tie, oni povis transporti ĝin en alian lokon?

— Ni esploris ankaŭ tian eblon. Kaj venis al konkludo, ke se tio eĉ okazos, tiam certe nur post akcepto de la kargo. Sekve, la sendilon oni povas transporti — tute forpreni el tie — ne pli frue ol morgaŭ.

— Permesu... — Majoro Kiriljuk movis sian rigardon de Poljakov al Moĥov kaj reen. — Ĉu vi ne esploris demandon pri plenumo de armea operaco en la Ŝiloviĉa arbarmasivo?

— Ne. — Poljakov nervoze tiris la nazon. — Dum minimume la plej proksimaj du diurnoj ĝi eĉ ne devas esti esplorata, ĝi ne devas eĉ aperi!

— Kial do?

— Sed kion al ni donos armea operaco? — vigle ekdefendis Jegorov.

— Almenaŭ la kaŝejon, en kiu, kiel vi opinias, troviĝas la sendilo.

— Mi dubas! — Jegorov malkontente kuntiris la brovojn. — Trovi kaŝejon en tia arbaro, kiel la Ŝiloviĉa, estas tre kaj tre malfacile!.. Kaj krome, kaŝejo per si mem ankoraŭ valoras nemulte. Ni bezonas homojn, bezonas momenton de vero — de kaŝejo kun sendilo ĝin ne eblas ricevi! Ni deziras helpe de la kaŝejo — ĉe aliroj al ĝi — preni la kernon de la grupo, kaj ni havas realan ŝancon morgaŭ aŭ postmorgaŭ fari tion. Ni bezonegas momenton de vero, sed armea operaco, sciu, plej ofte donas kadavrojn! Kaj paroli pri ĝi nun, hodiaŭ estas simple absurde! Lasu tiun vian nenecesan penson, majoro, — konsilis al Kiriljuk Jegorov, kun potenca morna aspekto malfleksiĝinte al la fotela dorseto kaj tamburante per la masivaj fingroj sur la rando de la tablo, — mi ne deziras ĝin ne nur diskuti, sed eĉ aŭskulti, pardonu, ne deziras!

— Tamen tio estas ne nur mia penso, — nekonsterneble sciigis Kiriljuk, fiksrigardante al la vizaĝo de Jegorov per siaj grandaj helbluaj okuloj. — Pri armea operaco parolis generalo Kolibanov.

— Kion li diris?! Konkrete!

— Alekseo Nikolajeviĉ, — enmiksiĝis Moĥov, — ne flamiĝu... Kolibanov kaj la general-kolonelo, kiam mi estis ĉe li antaŭ la ekflugo, proponis post la veno al vi esplori demandon pri ebleco kaj celtaŭgeco de armea operaco. Plej verŝajne tiu penso venis al ili post kiam ili eksciis vian supozon pri ekzisto de kaŝejo en la Ŝiloviĉa arbaro.

— Ne konfuzu! Fari armean operacon aŭ esplori demandon pri ĝia celtaŭgeco — tio estas malsamaj aferoj! — Deŝovinte la fotelon, Jegorov fulmorapide levis sian grandan pezan korpon kaj, elirinte el post la tablo, ekiris tra la kabineto. — Mi povas diri al vi, kion ni certe atingos per armea operaco: kreos antaŭ la Supera Komandejo aspekton de nia aktiveco!.. Se oni raportas, ke pri serĉado okupiĝas dekoj da homoj, tio laŭ skaloj de la alta gvido aspektas sensignife kaj eĉ povas esti perceptita kiel subtakso aŭ eĉ pli malbone — neglekto! Sed se raporti, ke nur en unu loko estas uzataj kelkaj miloj, tio, certe, impresas! Tamen impresi tio povas nur malkompetentulojn, sed ni kaj vi ja estas profesiuloj! Do ni determinu, difinu, kio por ni estas pli grava: ĉu momento de vero kaj «ĉiuj ligoj» aŭ kreo de aspekto de nia aktiveco?.. Cetere, Nikolao Teodoroviĉ, — Jegorov turnis sin al Poljakov, — diru, mi petas, kion kaj kiom ni bezonus por armea operaco?

— Por bona, kvalita «kombilo» en la Ŝiloviĉa arbaro... kun anticipa kreo de fidinda operaca ringo... eĉ kun nur unu komba kordono necesas ne malpli ol kvar mil homoj... — malrapide, nelaŭte kaj kartavante pli ol ordinare, eldiris Poljakov; pro la parolo pri armea operaco li estis nervoziĝanta kaj tute kiel kuniklo ofte tiradis la nazon. — Por bloki la masivon sinkrone, necesas ĉiujn provizi per aŭtoj. Tio estas pli ol ducent kamionoj... Necesos ankaŭ ĉirkaŭ ducent kvindek serĉaj hundoj kaj cent kvindek — cent sepdek ministoj.

— Unu ordinara komba kordono ne sufiĉos, — pasante preter la sidantoj ĉe la tablo, konvinkite diris Jegorov. — Konsideru, ke la arbaro havas densejojn, kie videbleco estas tre limigita. Kaj serĉi necesas ne homon, sed nerimarkeblan eĉ proksime kaŝejon.

— Kia estas areo de la tuta masivo? — interesiĝis Moĥov.

— Proksimume sesdek kvadrataj kilometroj.

— Kaj la perimetro, longeco de la randoj?

— Ĉirkaŭ kvardek.

— Je-es, ne ŝerco! — sulkiĝis Moĥov, farante notojn en sia notbloko.

— Ĉu vi aŭdis, kiom da homoj necesas por armea operaco? — haltinte kontraŭ Kiriljuk, demandis Jegorov. — Sed ĉu vi ilin alveturigis al ni?

— Kamarado generalo, — kompreneme ridetis Kiriljuk. — La afero estas kontrolata de la Supera Komandejo. Vi nur diru — ĉiuj ekkuros kiel salitaj! Ja por vi oni prenos eĉ divizion el la avano!

— Aĥ, majoro, majoro... — balancis la kapon Jegorov, alirante la fenestron. — Kiom simpla ĉio estas por vi!.. Mi envias...

Dum kelkaj sekundoj li rigardis super la kurteno malproksimen, al la aerodroma kampo, poste rapide turniĝis kaj, kun senkaŝa malŝato rigardante al Kiriljuk, levinte la voĉon, deklaris:

— Mi ne nur divizion — mi eĉ roton el la avano ne deziras! Kaj ne prenos! Se vi, majoro, forgesis, mi povas rememorigi: la devo de la armeo estas militi!.. Kaj kapti spionojn — tio estas mia devo! Kaj de miaj subuloj! Kaj ankaŭ via!!! — ekscitite kriis Jegorov, elĵetante la manon en la direkto de Kiriljuk. — Mi deziras demandi, kial ni, profesiuloj, transmetu nian, nur nian pezon sur la ŝultrojn de la armeo? Laŭ kia rajto?!

Li denove ekpaŝis tra la kabineto kaj jam per pli trankvila tono, kvazaŭ en medito daŭrigis:

— Ĉi tie ekzistas ankaŭ tre grava morala aspekto, pri kiu unuj simple ne scias, kaj aliaj ordinare forgesas... Sed endus scii kaj memori... Okaze de armea operaco ĉiun el tiuj miloj da partoprenantoj necesas averti: tio estas ne avano; eĉ se oni al vi pafos, eĉ se oni penos vin mortigi, vi devos preni ilin vivaj!.. Sed tia averto ja fakte estas ordono. Ĉu eblas postuli tion de armeaj militservantoj aŭ eĉ de limgardistoj el trupoj pri gardo de fronta malavano? — turniĝante al la sidantoj ĉe la tablo, demandis Jegorov. — Mi persone opinias, ke ne, ne eblas... Postuli tion eblas nur de tiuj, kiuj scipovas «balanci pendolon», de purigistoj! Tio estas ilia privilegio, ilia destino...

Dum ioma tempo li silentis, starante duonturniĝinte ĉe la fenestro kaj akompanante per rigardo ĉasaviadilon, ekflugintan super la malproksima parto de la aerodromo.

— Mi konas nemalmulte da armeaj operacoj kaj laŭ la sperto mi povas diri: plej ofte oni alveturigas kadavrojn. Kaj ne eblas trovi spurojn: ĉiuj ĵuras, ke pafis nur al la ekstremaĵoj, sed alveturigas kadavrojn... Pardonu, sed mi ne estas nekropsiisto! Ĉu vi, mi esperas, same?.. — ĵetinte rigardon al Kiriljuk, sarkasme interesiĝis Jegorov kaj, turnante sin al Moĥov, daŭrigis: — Kaj ĉe tio por ĉiu mortigita agento estas kelkaj mortigitaj kaj vunditaj niaj militservantoj... Mi deziras, ke oni min ĝuste komprenu... Certe, ekzistas cirkonstancoj, kiam sen armea operaco ne eblas, kiam ĝi estas simple necesa. Sed en tiu ĉi okazo, almenaŭ dum proksimaj du diurnoj, ĝi estas nurnure neceltaŭga!.. Ni estas konvinkitaj, ke la serĉatoj estas ligitaj kun tiu ĉi arbaro, kaj devas aperi tie. Armea operaco povas fortimigi ilin, kaj tial ni estas kontraŭ ĝi... Eĉ se ili trafos en operacan ringon, niaj ŝancoj ricevi momenton de vero malgrandiĝas ĝis minimumo... Mi diros al vi rekte: sen oficiala skriba ordono ni ne nur ne plenumos, sed eĉ ne preparos armean operacon!

Deklarinte tion, Jegorov aliris sian fotelon kaj eksidis.

— Do, la pozicio de la kontraŭspiona servo de la fronto estas klara kaj sufiĉe bazita... — post nelonga paŭzo prononcis Moĥov. — Tamen ĵurpromesi, mi pensas, ne indas... — subridis li kaj, ĵetinte rigardon en sian notblokon, rapide demandis: — Kiom tie estas da kampetoj, taŭgaj por akcepto de kargo?

— Konsiderante grandan singardemon de la serĉatoj, — respondis Poljakov, — el ilia vidpunkto, oportunaj por akcepto de kargo ŝajnas nur kvar kampetoj ene de la masivo.

— Ĉiujn alirojn al ili eblas efike fermi per naŭ embuskoj, — rimarkigis Jegorov. — Por tio ni bezonos ne pli ol tridek serĉistojn, dekon da oficiroj de la militpolico, ĉirkaŭ okdek homojn por vida observado sur arbarrandoj kaj duoncenton da radiistoj kun sendiloj «Nordo». Malsame de tio, kio necesas por armea operaco, ĉion ĉi ni havas, ĉio ĉi estas en niaj fortoj!

— Ĉe vi ĉio estas ordigita kvazaŭ sur bretoj! — kun rideto diris Moĥov. — Via konvinkiteco plaĉas al mi. Sed ĉu vi povas garantii, ke morgaŭ, maksimume postmorgaŭ, ni ilin prenos?

— Kamarado generalo, kiaj do en tio povas esti garantioj? — siavice ridetis Poljakov. — Kiu scias, kio povas okazi! Ilin povas preni pli frue ol ni la Balti-frontanoj aŭ la teritoriuloj[42], ili povos trafi en la arbaro bandon aŭ minon. Ja ĉio povas okazi!.. Ne, ĉi tie certe neniaj garantioj ekzistas kaj ne povas ekzisti...

— Mi same pensas, ke estas neniaj garantioj... — ĉesinte rideti, diris Moĥov. — Ĝuste tial la demando pri armea operaco ne povas esti ekskludita. Vi ne konsideras unu tre gravan momenton: eble, ekzistas cirkonstancoj pli gravaj kaj pli valoraj, ol ĉiuj viaj argumentoj... — Kun malgaja vizaĝo li fermis sian notblokon kaj, montrante, ke la interparolo estas finita, leviĝis. — La demando pri armea operaco restas malfermita, decidi ĝin necesos en la proksimaj horoj, kaj, evidente, ĝin decidos ne ni...

### 51. Operacaj dokumentoj

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Militservantoj de la t/u 31518 kapitano Nikolajev Alekseo Ivanoviĉ kaj leŭtenanto Sencov Bazilo Petroviĉ laŭ stabilaj kaj funkciaj signoj de la vortportreto estas plene identaj al la kontrolataj de Vi personoj.

Nikolajev kaj Sencov hodiaŭ je la 11-a horo venis al Staroselci, al la loko de la antaŭa dislokiĝo de la trupunuo, sur „Studebaker“ A 3-16-34, en kies kargujo troviĝas 22 ŝafoj, 6 porkoj kaj 420 kg da tritikfaruno.

Pridemanditaj aparte, Nikolajev kaj Sencov same depoziciis:

1) Tri centgramaj porcioj de germana lardo en celofana pakumo estis ricevitaj de ili oficiale el provizejo antaŭ la oficvojaĝo. Tia trofea lardo en kvanto de proksimume tridek kilogramoj estis kaptita de ilia trupunuo en malvarmujo sur la Bjelostoka aerodromo.

2) La 7-an de aŭgusto de la kuranta jaro dum la tuta tago ili senelire troviĝis en vilaĝo Staroselci (je 5 km okcidente de Bjelostoko). En la ĉirkaŭaĵo de Stolbci kiel Nikolajev, tiel ankaŭ Sencov neniam estis.

3) En u. Lido ili loĝis laŭ dokumento de la militpolico ĉe adreso str. Wyzwolenia, 6, kie ili pasigis kvar noktojn. La kvinan nokton ili pasigis en Skribovci en loĝejo de staciestro Petrycki Witold, ĉe kiu ili loĝis ĉe la liberigo de la Lida regiono dum kelkaj tagnoktoj. La 14-an de aŭgusto Petrycki estis hazarde renkontita de ili en Lido, kaj la 16-an de aŭgusto vespere vizitis ilin en la domo 6 sur str. Wyzwolenia, por interkonsenti kun ili pri interŝanĝo de porkido al salo kaj keroseno.

4) La 15-an de aŭgusto vespere ili lasis en kelo en bieneto norde de Ŝiloviĉo dorsosakon, en kiu troviĝis fumaĵita femuraĵo, interŝanĝita de ili antaŭ tio kontraŭ salo.

5) Interŝanĝado de trofea havaĵo kontraŭ brutoj kaj nutraĵoj estis plenumata de ili laŭ ordono de la estraro de la trupunuo konforme al buŝa neoficiala permeso de la ĉefintendanto de la t/u 70244 gvardia kolonelo Samorodov.

La depozicioj de Nikolajev kaj Sencov ne vokas dubojn pri vereco. Ilia personeco estas certigita de lasita en Staroselci reprezentanto de la t/u 31518 kapitano Kupĉenko, servanta kune kun ili dum kvin monatoj.

Post la identigo kaj klarigo de la interesantaj de Vi demandoj Nikolajev kaj Sencov estis liberigitaj kaj foriris sur aŭto pluen al la nova loko de dislokiĝo de la trupunuo al la 1-a Belorusia fronto, en la regionon de urbo Radzymin (je 20 km nord-oriente de Varsovio). La protokoloj de la identigo kaj pridemando estas senditaj al Via adreso.

Gorbunov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Ni sciigas, ke la kontrolataj de Vi estro de la proviant-furaĝa servo de la t/u 31518 Nikolajev Alekseo Ivanoviĉ, nask. en 1908 en u. Tomsko, ruso, senpartia, klero nefinita supera, kaj plotonestro de la sama trupunuo leŭtenanto Sencov Bazilo Petroviĉ, nask. en 1921 en u. Zadonsko, membro de la komsomolo, klero meza, vere de la 12-a ĝis la 18-a de aŭgusto de la kuranta jaro troviĝis en oficvojaĝo en la regiono de urbo Lido cele de malcentralizita preparado kaj akirado de agrikulturaj produktoj, por kio ili estis uzantaj trofean havaĵon, kiel: kerosenon, salon kaj germanan uniformon.

Kiel ni trovis, la 7-an de aŭgusto de la kuranta jaro Nikolajev kaj Sencov el la loko de dislokiĝo de la trupunuo nenien foriris kaj troviĝi en tiu ĉi tago en la ĉirkaŭaĵo de Stolbci neniel povis.

La germana lardo en centgramaj pakoj kun markoj sur celofanaj pakumoj: „VI.44“ kaj „V 396“, entute peza je 32 kg 700 g, estis trovita ĉe liberigo de Bjelostoko en germana milita tenejo-malvarmujo sur la aerodromo kaj post registrado estis uzata por nutrado de la personaro de la trupunuo. 300 g da tia lardo estis donitaj ĉe foriro al oficvojaĝo al Nikolajev kaj Sencov laŭ fakturo n-ro 2684 de la 11-a de aŭgusto de la kuranta jaro.

Kapitano Nikolajev kaj leŭtenanto Sincov[43] en la Ruĝa Armeo estas ekde la 1941-a jaro; sur okupaciita teritorio ne loĝis, en kaptiteco kaj encirkligo ne estis. De la komandanto ili estas karakterizataj nur pozitive.

Laŭ disponataj de ni informoj, fratino de Nikolajev, Golbinger (familinomo laŭ la edzo) Elizabeta Ivanovna, nask. en 1906 en u. Tomsko, en 1937, laborante kiel librotenisto de la Krasnojarska urba nutraĵvendeja departemento, estis kondamnita pro malversacio laŭ art. 117 de la Kriminala Kodo de la RSFSR p. I por du jaroj da mallibero. La punon ŝi plenumis plene. Nuntempe ŝi loĝas en Krasnojarsko, estras pankioskon.

Aliajn kompromitajn informojn pri la kontrolataj de Vi personoj kaj iliaj parencoj ni ne disponas.

Samtempe ni sciigas, ke la estanta malleĝa malcentralizita preparado de agrikulturaj produktoj interŝanĝe al trofea havaĵo estis plenumata de Nikolajev kaj Sencov laŭ buŝa permeso de la ĉefintendanto de la t/u 70244 gvardia kolonelo Samorodov, pri kio estas celtaŭge informi ties komandejon.

Tjutjugin».

### 52. Aleĥin

Tio estas kiel dolora perdo, kiel entombigo de io kara: vi laboras pri iu versio kun plena sindono kaj ĉio ŝajne kunmetiĝas kaj jam odoras je reala rezulto, kaj subite ĉi tiu ĉefa versio krevas, kiel sapveziko. Kaj vi restas kun nenio.

Tion, ke ni, probable, suĉas malplenan cicumon, mi eksentis jam hieraŭ post la interparolo kun Okuliĉ, sed tamen, kiam hodiaŭ vespere mi telefonis el Bjelostoko al Lido kaj Poljakov sciigis al mi la rezultojn de la kontrolo, mi estis tute konsternita.

Dum preskaŭ tri diurnoj ni persiste iris laŭ falsa, kiel nun klariĝis, spuro. La afero evidentiĝis tiom grava, ke ĝin prenis sub kontrolon la Supera Komandejo, kaj post kelkaj horoj malkovriĝis, ke ni, esence, havas nenion.

«Vi okupiĝis pri ili pro manko de io pli bona, — diris al mi la generalo, kiam vespere mi revenis al Lido, — pro manko de io pli perspektiva...»

Tio klare sonis kiel riproĉo, tamen, li eĉ ne levis la voĉon; li diris tion lace kaj malĝoje.

Nun pri Nikolajev kaj Sencov ĉio estis klara. Tamen eĉ kelkajn sekundojn antaŭ la ricevo de la respondo al la informpeto neniu homo, inklude la generalon, kuraĝus forstreki tiun ĉi version: tro granda estis la koincido de tre suspektindaj cirkonstancoj.

Tutan tiun ĉi tagon mi pasigis en Grodno kaj Bjelostoko. Ekde la mateno en mia dispono estis komunikaviadilo, sur aerodromoj min atendis aŭtoj kaj grandaj operacaj grupoj. Se hieraŭ pri «Nemano» okupiĝis nur ni tri kaj ankoraŭ Poljakov, se hieraŭ mi kun granda peno povus elpeti por helpo almenaŭ staĝanton, do hodiaŭ estis farata litere ĉio — la maŝino de eksterordinara serĉado estis startigita kaj rapide akceliĝanta.

Ĉe tio kaj en Grodno, kaj en Bjelostoko min atendis ne novuloj kiel Fomĉenko kaj Luĵnov, sed serĉistoj el kontraŭspionaj fakoj de kvin armeoj de nia kaj de la najbara frontoj, inteligentaj, lertaj knaboj, komprenantaj ĉion per duonvorto. Ilin ne necesis instrukcii, mi devis nur direkti kaj kunordigi iliajn agojn.

Juĝante laŭ la teksto de la malĉifrita interkaptaĵo, la observado pri trajnoj estis farata ne el distanco kaj ne sur interstaciaj fervojsekcioj dum moviĝo, sed sur stacioj mem.

Poljakov, kiel ĉiam, evidentiĝis prava: la 473-a bataliono de amfibiaj aŭtoj ne sekvis tra Grodno aŭ Bjelostoko, sekve la observado estis kombinita — fiksa observado sur unu el tiuj stacioj estis kompletigata per informoj de vagistoj aŭ itineristoj, evidente, agantaj en uniformo de la Ruĝa Armeo.

Por operacaj malavanoj de fronto tio, esence, estas la plej disvastiĝinta kaj tre malfacile kaptebla speco de malamika agentaro: disponante senriproĉajn ekipaĵojn, legendon kaj militistajn dokumentojn, ili iam sukcesas dum semajnoj troviĝi sur plej gravaj komunikaj fervojoj. Ĉe tio iliaj provizaj atestiloj kun tempo anstataŭiĝas al novaj, aŭtentikaj, kaj oficaj vojaĝordonoj kovriĝas per markoj de baraj militpolicejoj, kaj tiuj markoj, kaj la aŭtentikaj atestiloj, kaj senriproĉe fabrikitaj identigaj kartoj kaj legitimiloj trompas plej multajn homojn, kiuj kontrolas dokumentojn.

Milita uniformo, sendube, estas bonega ŝirmo por spionado en operacaj malavanoj, kvankam en sama fervoja transportado renkontiĝadis eĉ pli komplikaj, originalaj maskoj.

En mia memoro ankoraŭ freŝa estis printempa okazo en Smolensko.

Ni venis tien alarme, frumatene: radiogramo, malĉifrita nokte, montris ĉeeston en la stacio de tre kvalifikita observanto, notanta moviĝon de trupoj kaj venon de rezervoj — homoj kaj teĥniko.

Jam en la unua tago ni atentis vagantan apud trajnoj maljunan virinon. Sange vunditaj nudaj piedoj — komence de aprilo, — vizaĝo de frenezulino, elŝoviĝantaj el sub la kaptuko grizaj haroj, estingiĝinta, sur nenio fiksiĝanta rigardo kaj vortoj, ripetataj, kiel en duonkonscio, per raŭka voĉo:

— Fileto kara!.. Vlaĉjo... Mia ido...

Oni jam konis ŝin en la stacio kaj kontrolis plurfoje: kaj la polico, kaj la militpolico, kaj la transporta departemento de la ŝtatsekureco.

Ankaŭ mi aliris ŝin tiuvespere.

— Panjo!..

Ŝi ne haltis kaj eĉ ne turniĝis, kaj mi, atinginte, prenis ŝian kubuton.

— Kion vi faras ĉi tie?.. Ĉu vi havas iajn dokumentojn?..

Nur kiam mi prenis el la poŝo kaj iom tenis antaŭ ŝiaj okuloj mian armean identigan karton, ŝi finfine reagis: eltiris el la sino malpuran, grasitan saketon kaj, fideme fordoninte ĝin al mi, ekiris pluen laŭlonge de la reloj. Mi ree atingis ŝin kaj haltigis.

En la saketo, krom pasporto por nomo de Ivaŝeva Anna Kuzminiĉna, donita antaŭ la milito en Orŝo, atesto pri evakuo el tiu ĉi urbo kaj sindikata membrokarto, troviĝis du mortatestoj pri la pli aĝaj filoj, ĉifitaj soldataj triangulaj leteroj de la pli juna — Vladimiro (ĝuste lin ŝi vokadis, vagante en la stacio) kun stampoj de militpoŝto kaj militcenzuro, eltiraĵo el malsanhistorio kaj atestoj de du psikiatriaj malsanulejoj, kie ŝi estis kuracata. Neniu dokumento vokis suspektojn.

Ŝi jam iĝis kutima en la stacio; oni volonte nutris ŝin en la milita proviantejo kaj sincere kompatis.

Nokte, detale raportante per «AF» al Poljakov la situacion en la stacio, mi menciis ankaŭ pri Ivaŝeva.

— Necesas meti ŝin en malsanulejon, — rimarkis li. — Sugestu al la militpoliceja komandanto aŭ al la policestro. En la stacio, ĉiuokaze, ne estas ŝia loko.

En la sekva tago oni invitis en la militpolicejon la urban psikiatron — imponan maljunulon kun rondaj okulvitroj en metala kadro sur la ŝvelinta laca vizaĝo.

Li konatiĝis kun la medicinaj dokumentoj de Ivaŝeva kaj dum ĉirkaŭ horo ekzamenis ŝin, penante paroligi kaj karese nomante karulino. Ĉiuj necesaj ĉe ŝia diagnozo simptomoj, refleksoj kaj sindromoj evidentiĝis ĉeesti.

Mi tiutempe en la najbara ĉambro, ankoraŭfoje kontrolinte ŝiajn dokumentojn, tralegis ankaŭ la leterojn. Tio estis kortuŝantaj per sia sincereco kaj amo sendaĵoj de juna fronta serĝento al sia psike malsana patrino. Mi pririgardis ankaŭ la dorsosakon de Ivaŝeva: panpecoj, malpura ĝis nigro naztuko, same malpuraj, mizeraj ĉifonoj — tolaĵo, iomete da sukero. Ĉio ĉi estis tenata mikse, normala homo neniam tiel metus.

— La kazo estas klara, — diris al mi la doktoro post foriro de Ivaŝeva. — Ŝia loko estus en la setlejo por kronikaj malsanuloj, sed tiu, ve, ne ekzistas: forbruligita de la germanoj... Sed preni ŝin en la malsanulejon ni ne povas: por la tuta regiono ni havas sesdek litojn, — demetinte kaj viŝante per naztuko la okulvitrojn, sciigis li. — En vico atendas centoj da malsanuloj, kaj lokoj ne sufiĉas eĉ por furiozuloj... Dum ŝi estas tute nenoca... Krome, ĉe ŝia delira percepto de la realo, ĉe ŝia konstanta espero renkonti la filon, izoli ŝin estus simple, vidu, malhumane... Travivi tielaĵon... Perdi du filojn... Kio estas tio por patrino, ni, viroj, ne povas eĉ imagi.

Kompatinda doktoro... Ĉi tie montriĝis senforta eĉ lia kvardekjara sperto de psikiatro. Li ne eksciis, kaj eĉ se oni dirus al li, li apenaŭ kredus, ke ĉiuj simptomoj, refleksoj kaj sindromoj estis trejnitaj kaj «reĝisoritaj» al Ivaŝeva en kenigsberga kliniko de profesoro Gassel.

Tamancev estis tiu, kiu eksuspektis ŝin.

Estas interese, ke, ekvidinte Ivaŝeva-n unuafoje, li fordonis al ŝi sian porcian sukeron kaj, kiel li mem poste konfesis al mi, «preskaŭ larmis».

Sed kiam ŝi trafis al liaj okuloj kvaran aŭ kvinan fojon, li rimarkis, ke, pasante preter vagonoj kun homoj kaj vokante, kiel ĉiam, la filon, ŝi de tempo al tempo ĵetadis rigardon al platvagonoj kun teĥniko, kvazaŭ kalkulante. Vespere li sekvis ŝin en la urbon kaj tie sur detruita strato apenaŭ sukcesis ĵetiĝi en ruinojn, ĝustatempe rimarkinte, kiel ŝi levis la manon sur la nivelon de la okuloj, por per speguleto, enpremita en la pugno, kontroli, ĉu oni observas ŝin. Post duonhoro ŝi elkondukis lin en la antaŭurbon al malnova dometo, kie poste ni prenis en la kelo radiiston kaj sendilon, sed jam en tiu minuto, kiam, rimarkinte la speguleton, Tamancev ĵetiĝis en ruinojn, la sorto de «Anna Ivaŝeva» (la veran familinomon, antaŭnomon kaj personecon oni ne sukcesis eltrovi), kvalifikita agento de la germana spionservo, juĝante laŭ ĉio, rusiĝinta germanino, estis decidita.

Mi vidis ŝin post semajno en enketado: absolute inteligenta, malvarma rigardo, kunpremitaj lipoj, fiera teniĝo, en la tuta aspekto estis malestimo kaj malamo. Ŝi kategorie rifuzis respondi demandojn, silentis ĝis la fino mem, tamen, konviktita per depozicioj de la radiisto kaj per pruvobjektoj, estis kondamnita kaj pafekzekutita.

Virino, freneziĝinta post pereo en la fronto de du siaj filoj, — tio estis bonega originala masko kun uzado kaj ekspluatado de la granda, propra al ĉiuj normalaj homoj sento — amo al sia patrino.

«Ivaŝeva» agis sur nodaj stacioj en niaj operacaj malavanoj dum ekzakte kvar semajnoj. Estas timige eĉ pensi, kiom da vivoj pagis la armeo por tiu monato da ŝia spiona agado...

Antaŭ ekflugo el Lido mi kaj Poljakov pridiskutis kaj priparolis ĉion. Niaj konkludoj koncize aspektis tiel:

— la observado pri moviĝo de trajnoj estas farata en Bjelostoko aŭ, pli probable, en Grodno. Tio estas fiksa gvatado: itineristoj aŭ vagistoj praktike ne povas restadi por tagnokto kaj pli longe rekte en fervoja nodo kun strikta garda reĝimo;

— la observado estas farata ne de unuopulo, sed de minimume du agentoj.

Ĉe transportado de raketa artilerio — «katjuŝoj» — sur ĉiu platvagono troviĝas gardostaranto, la aparatoj estas hermetike kovrataj per gumtolo, sub kiun estas submetataj lignaj skeletoj kaj fojnostakoj, ŝanĝantaj formon de la kargo. Tial determini, ke tio estas ĝuste «katjuŝoj», kaj des pli distingi en trajno «M-13» disde «M-31», povas nur kvalifikita specialisto kun atenta okulo, homo, havanta bonegan militistan kaj agentan preparon, krome ricevitan dum la lasta jaro kaj duono aŭ du jaroj, tio estas — konanta novan batalan teĥnikon.

Kaj en Grodno kaj en Bjelostoko ni komencis per esploro de reĝimo en fervojaj nodoj. Evidentiĝis, ke neniu el fremduloj povus troviĝi dum iom longa tempo sur relvojoj, en remizoj kaj en oficaj ejoj, restante nerimarkita. Paraj patroloj de la militpolico estis fervoraj kaj vere atentaj; sufiĉis, ke ni iom vagu apud trajnoj, kaj oni turnis al ni atenton kaj proponis montri dokumentojn. Atendejoj por civilaj pasaĝeroj, kajoj kaj apudstaciaj teritorioj estis sub tagnokta observado de la transporta polico kaj de la ŝtatsekuraj fakoj. Tia severa ordo kaj en Grodno kaj en Bjelostoko estis plenumata ekde la momento de ties liberigo.

En ambaŭ stacioj min ne forlasadis malagrabla sento de ia kulpeco, speciale forte mi sentis ĝin en Grodno. Tie sur relvojoj troviĝis ĉirkaŭ dek militaj trajnoj; unuj estis venantaj, aliaj forirantaj, tia cirkulado ne ĉesadis jam dum dua monato. Trupoj kaj batalteĥniko estis moviĝantaj al la fronto, sed antaŭ ol ili venadis tien, la lokoj de eltrajniĝo kaj dislokiĝo iĝadis sciataj de la kontraŭulo.

Rigardante al soldatoj kaj oficiroj, sensuspekte kurantaj ĉe la trajnoj, mi de tempo al tempo rememoradis, ke la serĉatoj agas en nia malavano jam dum ĉirkaŭ monato, kaj frostotremo trakuradis mian dorson.

Post la konatiĝo kun gardaj reĝimoj en ambaŭ stacioj mi firmiĝis en la penso, ke la observado estas farata ne nur de itineristoj aŭ vagistoj, sed ankaŭ de fiksaj observantoj, plej probable — fervojistoj.

Mi sciis laŭ sperto, ke ĉe restarigo de la soveta potenco sur liberigita teritorio agentoj de la malamiko strebas penetri en la sistemon de fervoja transportado — kaj tute ne al iaj estraj postenoj. Ili volonte iras al malsupra laboro — kiel kunmetantoj de vagonaroj, lubrikistoj, trakforkistoj, kio ebligas konstante libere ĉeesti en stacioj kaj komunikiĝi kun granda kvanto da fervojistoj kaj traveturantaj pasaĝeroj, precipe, militservantoj.

Certe, dungiĝi al fervojo strebas ne nur malamika agentaro, sed ankaŭ tiuj, kiuj deziras ricevi liberigon de militservo, kaj ankaŭ manĝoporcion, pli grandan ol la normoj por urbaj laboristoj, kaj brulaĵon por vintro.

En Grodno kaj Bjelostoko estis pli ol sescent homoj, havantaj rilaton al ajna priservado, teĥnika kontrolo kaj preventaj laboroj pri ĉasioj kaj al reformado de trairantaj trajnoj.

El tiuj centoj da homoj ĝis vespero ni trovis dek tri homojn, kies biografioj de la lastaj jaroj montriĝis nebulaj. Ĉiuj ili antaŭe estis troviĝantaj en la teritorio, okupaciita de la germanoj, kaj loĝis tiam ne en tiu loko, kie ili loĝas nun; ekzistis neniaj fidindaj informoj, kie ĝuste ili estis en tiuj jaroj kaj pri kio okupiĝadis. En la enketiloj de du el ili troviĝis kontraŭdiraj registraĵoj, nekompreneble kiel aŭ kial nerimarkitaj de laborantoj de la personaraj fakoj.

El la dek tri homoj la plej grandan intereson, laŭ mia opinio, prezentis kvar:

1. Ignacy Tarnowski — kunmetanto de vagonaroj de stacio Bjelostoko. Profesie — armila meĥanikisto. Aŭtune de la 1941-a jaro kun grupo de inĝenieroj kaj teĥnikistoj li estis elveturigita de la germanoj en Germanion, kie li laŭ lia aserto laboris en aviadila fabriko en Bremeno. En junio de la jaro 1944 li estis forpermesita hejmen, kiel estis indikite en la membiografio, pro sanstato. Tamen ĉe medicina ekzamenado antaŭ du semajnoj li estis agnoskita taŭga por laboro en fervojo sen limigoj — neniaj malsanoj en li estis trovitaj. Neniu el la elveturigitoj kune kun Tarnowski revenis al Bjelostoko, kaj venis neniaj sciigoj de ili dum ĉiuj tri jaroj.

2. Czesław Komarnicki — kunmetanto de vagonaroj de stacio Grodno. En pasinteco oficiro de la pola armeo, ricevinta antaŭ la milito superan militistan kleron. En septembro de la 1939-a jaro li estis kaptita de la germanoj, sed fuĝis el la koncentrejo, trairis al Suda Polio, kie laŭ lia aserto partoprenis la rezistadon, estis plotonestro, kaj poste rotestro en taĉmento «Tondro» de la Popola Gvardio.

3. Lia frato Wincenty Komarnicki — lubrikisto. En 1937–1942, se kredi la enketilon, voja majstro, poste li fuĝis en Sudan Polion kaj laŭ lia aserto troviĝis en la sama partizana taĉmento kun Czesław.

Tamen en letero, ricevita antaŭhieraŭ en la stacio, estis aserto, ke Wincenty Komarnicki antaŭ la milito kaj dum la unuaj jaroj de la okupacio okupiĝis tute ne pri riparado de ŝoseaj vojoj, sed servis en voja polico, en tiel nomata trafikroto. Pro fervora helpado al la okupaciantoj li, laŭ la aserto, ricevis du bronzajn batalajn medalojn kaj personan dankon de Kutschera mem, la ĉefo de la germana polico de la tuta Pollando, fama punisto kaj ekzekutisto, mortigita poste de partizanoj. Printempe de la 1943-a jaro Wincenty Komarnicki laŭdire estis sendita el Varsovio al Berlino por studado.

La letero, adresita al la staciestro, evidentiĝis anonima, sed konsistis ne el ĝeneralaj akuzaj frazoj, sed el konkretaj faktoj, abundis je tiaj precizaj detaloj, ke ignori ĝin, forturniĝi kaj ne kontroli skrupule estus neprudente.

En Grodno, kie ili havis nek loĝejon, nek proksimajn parencojn, Wincenty kaj Czesław aperis semajnon post la liberigo. Al mi tuj aperis du ĉefaj demandoj: kial oni forliberigis ilin el la partizana taĉmento, aganta ĝis nun en germana malfronto sude de Krakovo, kaj ĉe kiaj cirkonstancoj ili trafis cis la frontlinion?

4. Nikolao Stankeviĉ — trakforkisto de la stacio Grodno. En junio de la 1941-a jaro, estante soldato de la Ruĝa Armeo, estis kaptita de la germanoj. Estis uzata de ili kiel helplaboristo, kaj poste kiel ŝoforo de ŝarĝaŭto. Somere de la 1942-a jaro li estis arestita laŭdire pro ligo kun partizanoj kaj sendita en mortigkoncentrejon Treblinka. En aprilo 1944 li laŭdire sukcesis fuĝi el tie, tra arbaroj dum du monatoj li iradis orienten kaj fine de junio aperis en Grodno, kie apud la stacio mem liaj gepatroj havas dometon kun plantejo; la patro laboras kiel lokomotiv-stiristo.

Kial ni turnis nian atenton al Stankeviĉ?.. La afero estas en tio, ke Treblinka estis eĉ ne ordinara koncentrejo, sed fabriko de morto, kie alveturigatoj ne nur el Polio, sed ankaŭ el la tuta Eŭropo estis neniigataj dum kelkaj horoj post alveno. Kaj tiujn nemultajn, kiujn oni lasadis por diversaj laboroj kaj mortigadis post semajnoj aŭ eĉ monatoj, oni nepre markadis. Ĝis vespero ni sukcesis determini, ke Stankeviĉ, pasiginta en Treblinka neordinare longan tempon — preskaŭ du jarojn, — ne havas sur la brako nepran en tiaj okazoj tatuaĵon — personan signon.

Ĉe dungiĝo al laboro niaj suspektatoj en sia plejmulto montradis dokumentojn de la okupacia periodo, — diversajn aŭsvajsojn, rekonkartojn kaj atestojn. Ĉiuj ĉi paperoj, donitaj de germanaj institucioj, nature, ne estis fidindaj; necesis ekscii certe, kie troviĝis ties posedantoj kaj pri kio ili okupiĝis en lastaj du-tri jaroj.

Por ok homoj el la dek tri ni samtage kunmetis plenajn vortportretojn por kontrolo pri ilia serĉado, kaj por preskaŭ ĉiuj faris plej grandan parton de necesaj informpetoj al lokoj de ilia loĝado kaj estado dum la interesanta nin periodo. Bedaŭrinde, du trionoj de la pola teritorio ankoraŭ troviĝis sub potenco de la germanoj, kio estis ekstreme malfaciliganta nian taskon.

En Lidon mi revenis, kiam jam malhelis. Kvar ekflugoj kaj kvar surteriĝoj dum unu tago, krome terura balanciĝado dum la revena flugo — por surtera oficiro tio estas iom tro. Mi havis naŭzon, kaj kiam la aviadilo subite faladis, ŝajne, je centoj da metroj, ĉio interne estis ŝiriĝanta. Kun faciliĝo mi elrampis sur la Lida aerodromo, paŝis sur la firman grundon kaj direktis min al la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso; mi balanciĝis, kiel ebria, kaj plej multe deziris kuŝiĝi aŭ ekstari sur kvar piedojn kaj kroĉiĝi al herbo per la manoj.

Apud la domo de la fako, patrolata de mitraletistoj en distanco, staris deko da aŭtoj kaj du motorcikloj kun kromĉaroj; ties ŝoforoj estis deĵorantaj.

Ĉe la perono mem estis duonflustre konversaciantaj tri homoj en kapotoj; ĉe mia proksimiĝo ili eksilentis. Kiam mi estis leviĝanta laŭ la ŝtupoj, la pordo malfermiĝis, kaj renkonten al mi el la domo rapide eliris, pli ĝuste eĉ elkuris, militisto kun malhela plenbarbo, en leda palto kaj uniforma kaskedo.

— Kamarado generalo, ni estas ĉi tie! — sciigis lin unu el la atendantoj.

Mi divenis, ke tio estas la estro de la Departemento pri gardo de la fronta malavano generalo Lobov.

Granda ĉambro dekstre ĉe la enirejo estis plena de venintaj oficiroj; ili sidis sur benkoj, nelaŭte konversaciis, trinkis teon, samloke, sur tabloj, purigadis siajn mitraletojn, razadis sin, kelkaj dormis rekte sur la planko.

En la koridoro staris du militistoj en kapotoj kaj limgardistaj kaskedoj, unu estis enskribanta ion en sian ofican notlibron, kaj la dua, kiam mi atingis lin, estis diranta al tiu:

— Kaj ankoraŭ eksciu, kie loki la hundojn kaj kiu disponigas por ili nutraĵon? Kaj ĉu ilin koncernas la ordono pri intensa nutrado?

Jegorov kaj Poljakov troviĝis en la kabineto de la fakestro — la generalo ĝuste estis raportanta per «AF» al Moskvo pri serĉaj aranĝoj laŭ la afero «Nemano».

Mi deziris tuj fermi la pordon, sed la subkolonelo — li estis parolanta per loka kampa telefono, — ekvidinte min, alvokis per energia gesto kaj almontris seĝon.

— Mi neniel povas helpi, — daŭrigis li en la parolilon. — Kamarado gvardia subkolonelo, tio estas ordono de la stabestro de la fronto... Per kio la venintaj soldatoj estas pli bonaj ol viaj aviadistoj, vi povas interesiĝi rekte de li... Kio?.. Lasu viajn deĵorantajn soldatojn kaj oficirojn, sed ambaŭ kazernoj devas esti liberigitaj tuj, mi substrekas — tuj!.. Mi finis!..

Laŭ la parolo de Jegorov, laŭ lia ekscitita vizaĝo kaj voĉo mi komprenis definitive, en kia streĉo ili estas ĉi tie. La generalon oni, evidente, estis pri io riproĉanta aŭ faranta malagrablajn demandojn; li respondadis firme, certe, sed glitadis ekskuzaj intonacioj.

Konklude, alproksimiginte la membranon al la lipoj, li konvinkite diris:

— Certigu la general-kolonelon kaj la Superan Komandejon, ke estas farata ĉio ebla, kaj mi esperas, ke morgaŭ, ekstremokaze postmorgaŭ ni ilin prenos.

Surmetinte la parolilon, li leviĝis, ekiris al la pordo kaj, verŝajne, nur ĵus ekvidinte min, laŭ sia kutimo rekte demandis:

— Kion vi havas?.. Ĉu estas io esenca?

Mi ne sukcesis respondi, leviĝinte, mi nur estis formulanta respondon, kiam li, kompreninte, ke mi havas nenion esencan, puŝinte la pordon, paŝis trans la sojlon, poste subite returniĝis kaj ĝuste tiam diris al mi, ke ni okupiĝadis pri Nikolajev kaj Sencov «pro manko de io pli bona, de io pli perspektiva», ke necesis klarigi ĉion pli frue, ne malŝparante por ili tri tagnoktojn. Poste, kvazaŭ rememorinte, li rapide demandis:

— Ĉu la fosileton vi trovis?

— Li ĵus revenis el Grodno kaj Bjelostoko kaj ne estas informita... — nekonsterneble rimarkigis la subkolonelo. — Pri serĉado de la fosileto okupiĝas leŭtenanto Blinov.

La generalo abrupte frapfermis post si la pordon.

Mi raportis al Poljakov pri la rezultoj de la laboro en Grodno kaj Bjelostoko, rakontis pri la personoj, meritantaj nian atenton, — la plej grandan intereson li montris al la fratoj Komarnicki.

Laŭ liaj vortoj mi komprenis, ke estas neniaj faciligaj novaĵoj pri la afero. Moskvo proponis plenumi militan operacon, la generalo kaj li, Poljakov, opiniante tion neceltaŭga, antaŭtempa, eldiris sian negativan opinion. Tamen estas farataj plej intensaj preparoj. En Lidon kaj Vilnon estas movataj manovraj grupoj de naŭ limgardaj regimentoj kaj sapeistaj trupoj. Sume ĝis la fino de la nokto en ambaŭ regionoj devas esti koncentritaj sep mil homoj, ĝis tricent ŝarĝaŭtoj kaj minimume cent okdek serĉaj hundoj.

Poljakov estis veturonta al anticipa instrukciado de estroj de la venantaj trupunuoj. Li atribuis grandan valoron al skrupulaj instrukcioj de ĉiuj engaĝataj militistoj, speciale de armeaj oficiroj, kaj proponis al mi iri kun li.

— Do, kie estas Blinov? — ĵetinte rigardon al la brakhorloĝo, diris li kaj tiris la nazon. — Li devus jam reveni. Ni ĝisatendu lin kaj ekveturu...

### 53. Gvardia leŭtenanto Blinov

Li revenis en Lidon sur la aerodromon jam kiam estis malhele.

En la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso trans dense kurtenitaj fenestroj estis okazanta io.

Ekstere la domo, kiel ĉiam, estis en distanco patrolata de mitraletistoj, sed kontraŭ la perono staris ne du-tri aŭtoj, kiel kutime, sed sep, inter ili kamioneto kaj du «Dodge»-oj, inklude la generalan, — Andreo, alirinte, rekonis ĝin laŭ breĉoj en la fronta glaco. En plej multaj aŭtoj la ŝoforoj estis sidantaj prete.

Andreo kaŝiĝis en mallumo proksime de la perono, atendante, kiam eliros Aleĥin, por raporti al li pri la senfrukteco de la serĉado, pri tio, ke la bosko estis traserĉita dufoje — laŭlonge kaj laŭlarĝe, — sed la fosileto tie ne troviĝis...

Eniri en la domon li ne kuraĝis. Plej multe li timis renkontiĝi kun Jegorov. Li ne sen teruro imagadis al si, kiel li trafas al la generalo, kiel tiu rekte demandas lin pri la fosileto kaj, eksciinte, ke ĝi ne estas trovita, malestime diras al Poljakov: «Li fosileton ne sukcesis trovi... Kia do li estas batala oficiro?! Nura infanĝardeno!»

Prokrasti la raporton, tamen, ne eblis. Ĥiĵnjak, ĝuste kiel atendis Andreo, troviĝis en la ejo de la garda plotono, ĉe la dorsa flanko de la domo. Sidante apud la kuirejo, li estis trinkanta teon kaj konversacianta kun maljuna soldato-kuiristo, sia samurbano. Andreo, alvokinte lin per la mano, petis lin iri kaj voki la kapitanon.

Aleĥin tuj aperis sur la perono — li atendis. Andreo vokis lin kaj en maltrankvilo raportis.

— Sed ĉu vi bone serĉis, skrupule? — demandis la kapitano.

— N-ni fosis la g-grundon per la n-nazoj!.. — por plia konvinkeco diris Andreo per la vortoj de Tamancev. — D-dufoje trairis... laŭlonge k-kaj laŭlarĝe.

— Kaj kun tiuj, kiuj trovis la aŭton, kiuj estis la unuaj en la bosko, kun Pavlenok-oj, ĉu vi parolis?

— J-jes! La f-fosileto en la aŭto ne estis. Mi p-prenis subskribon.

— Subskribo estas tia afero... Vi mem kiel pensas? Kia estas via opinio?

— N-ne estis ĝi en la aŭto... Kaj en la b-bosko ne estas... — per falinta voĉo diris Andreo.

En malhelo Andreo ne povis distingi esprimon de la vizaĝo de la kapitano, kaj parolis Aleĥin, kiel ĉiam, egale kaj kvazaŭ trankvile, sed tamen Andreo kaptis en liaj demandoj malpaciencon, se ne maltrankvilon.

— Vespermanĝu en la plotono, — ordonis la kapitano. — Poste venu ĉi tien kaj en la lasta kabineto maldekstre skribu detalan raporton. Al la nomo de la subkolonelo. Kio konkrete estis farita, kun kiu vi parolis kaj vian konkludon. La raporton lasu ĉe la sekretario. Kaj ĝis mateno vi povas dormi... Aĥ jes... la loĝejo estas okupita kaj en la plotono estas homoj. Do, kuŝiĝu en la aŭto!..

Kaj Aleĥin malaperis trans la pordo — iris raporti...

En la plotono la kuiristo sub flustrado de Ĥiĵnjak verŝis ĝisrande litran gamelon da densa varmeta brasiksupo kun viandaj pecoj, tranĉis per grandaj pecoj duonon de brikpano. Andreo, dum tagnokto ne havinta eĉ paneron en la buŝo, avide ekmanĝis, rimarkante nek guston, nek sian laŭtan ŝmacadon.

La pordo en la najbaran ĉambron estis malfermita, kaj tie sur duetaĝa tabullito en vestoj estis dormantaj kelkaj oficiroj kun signoj de diversaj armebranĉoj sur la uniformo; du ĉefleŭtenantoj, junaj kaj fortikaj knaboj, estis sidantaj kaj purigantaj siajn mitraletojn.

— El Moskvo... — sukcesis flustri al Andreo Ĥiĵnjak, — tuta aviadilo...

Kaj ankaŭ la loĝejo, kie plurfoje noktadis la grupo, same estis okupita...

Ĉiuj venintoj estis proksimume de sama certa aĝo (dudek kvin — tridek jaroj), same fortikaj, muskolaj; krom pistoloj, ili havis personajn mitraletojn, vinditajn per volvaĵoj por transportado. Kaj Andreo subite divenis: «Purigistoj!»; plej probable ne simple purigistoj, sed, kiel esprimadis Tamancev, «lupĉasistoj».

Tuta aviadilo — tio dum la du monatoj da laboro de Andreo en la kontraŭspiona servo ankoraŭ ne okazis. Aleĥin nenion diris al li, kaj en la kapon de Andreo ne povis veni la ideo, ke la alveturo de la generalo, kaj la fosileto, kiun li ne trovis, kaj la veno de tiuj ĉi homoj — ĉio havis rektan rilaton al la sendilo, serĉata de ilia grupo dum jam dek du tagnoktoj.

Li komprenis nur, ke estis okazanta io nekutima, eksterordinara...

Kaj trans la muro, en la fako, Aleĥin jam estis raportinta, ke la fosileto ne estis trovita. Reagon de la generalo, kaj ankaŭ de Poljakov, Andreo timis eĉ imagi. Por ne pensi pri tio, li devigis sin pripensi la raporton.

Li kun ĝojo skribus ĝin ĉi tie, en la ejo de la plotono, sed Aleĥin ordonis fari tion en la fako, kaj tie en ajna momento eblis renkontiĝi kun la generalo aŭ Poljakov.

Andreo finmanĝis ĉion, rifuzis la duan pladon kaj kun pezo sur la koro eliris sur la straton. Nura penso pri renkontiĝo kun la generalo igadis lin senti febron.

Preterinte ĉe eniro en la fakon serĝenon-mitraletiston, li haste glitis en la lastan maldekstre malplenan kabineton. Papero kuŝis sur la tablo, kaj inko kun skribilo same estis ĉi tie.

Li sidadis kaj skribadis, kaj en la koridoro de tempo al tempo aŭdiĝadis paŝoj, kaj ĉiufoje li maltrankvile atendis, ke la pordo malfermiĝos kaj aperos la generalo...

Por la raporto li malŝparis pli ol unu horon. Finskribinte, li kontrolis kaj portis al la sekretario, malafabla, morna leŭtenanto, tiu prenis kaj ne ĵetinte eĉ rigardon, ŝovis en unu el paperujoj.

Pasante tra la koridoro, Andreo aŭdis en la kabineto de la fakestro malklaran paroladon, obtuzigitan de la muro kaj de tegita pordo. Vortoj estis nedistingeblaj, sed al li ŝajnis, ke li distingis ekscititan voĉon de Jegorov.

Poste Andreo kuŝis en la kargujo de la kamioneto, turmentiĝis kaj ne povis ekdormi.

Li kun teruro imagadis, kiel morgaŭ tien, en la boskon, oni sendos iun el tiuj moskvaj serĉistoj, kaj la fosileto, eble, estos trovita. Aŭ oni sendos Tamancev-on, tiu ne nur fosileton, sed eĉ alumeton aŭ cigaredstumpon elfosos el sub grundo.

La imago pentris al Andreo plej premantajn bildojn. La generalo, skuante lian raporton, estis kuranta tra la kabineto kaj per tondra baso skoldanta: «Ne sukcesi trovi fosileton! Honto!» La bona silentema Aleĥin kaj la subkolonelo, tiu neordinara homo, — li embarasis ilin ambaŭ! — penis defendi lin, sed la generalon tio nur incitis, kaj li kolere kriis: «Mi bezonas ne senkulpigojn, sed la fosileton!.. Kie ĝi estas?.. Vi sendis ian knabaĉon! Donis al li roton, sed rezulto — nulo kaj pulo! Kion li kapablas?! Kiel li trafis al ni?.. Forsendu lin en regimenton! Tuj! Ŝlemilo! Dupo! Nura infanĝardeno!»

Afliktita litere ĝis larmoj, Andreo ne rimarkis, ke Jegorov en lia imago insultas per vortoj de Tamancev.

Oni forsendu lin. Li estas ne «lupĉasisto», sed fronta oficiro. Li nur trafu en sian regimenton, sed ne en rezervan. Tamen, en ajna fronta trupo li estos homo. Ĉiuokaze, ne malpli bona, ol aliaj, kaj eble eĉ pli bona. Tie, se estos tia sorto, li pereos kun gloro, kaj pri li oni skribos, kiel li mem skribadis pri multaj siaj soldatoj kaj serĝentoj: «...fidela al la militista ĵuro, montrinte kuraĝon kaj heroecon, falis en batalo...» Sed ĉi tie vi eĉ inversiĝu tuta, kvin fojojn pereu, sed se mankas rezulto, vi tutegale estos malbona kaj kulpa.

...En tiuj streĉitaj horoj ĉiuj estroj de Blinov ne havis tempon por li. Por ke la serĉado estu plenumata skrupule, fervore kaj persiste, oni matene eĉ ne aludis al li, ke la fosileto en la bosko povas ne esti. Eĉ Aleĥin, kiu kutime ĉion klarigadis al Andreo, en hasto nenion diris al li, ne eksplikis. Andreo eĉ ne suspektis, ke la manko de la fosileto en la bosko sur la trovloko de la ŝtelita «Dodge» laboris por la versio, aperinta al Poljakov post la hieraŭa interparolo en la hospitalo kun Gusev. En lian kapon ne povis eĉ veni ideo, ke la mesaĝo de Aleĥin: «La bosko estis priserĉita dufoje, kvalite; la fosileto ne estis trovita», estis por la subkolonelo kaj la generalo la plej ĝoja informo en tiu ĉi malfacila tagnokto.

### 54. Tamancev

Vespere Julia komencis haki falintajn branĉojn, kaj mi ree okupiĝis kun Fomĉenko kaj Luĵnov.

Dum tiuj du tagnoktoj mi plene bonkoriĝis al ili. Kion eblis postuli de ili: Fomĉenko trafis en la kontraŭspionan servon printempe, antaŭ majo, kaj Luĵnov eĉ pli poste, en junio — antaŭ du monatoj. Ilia servodaŭro estis praktike nula, ne mirindas, ke eĉ Etulo kompare kun ili estas profesoro. Mi pensis ankoraŭ: se, savu dio, ni sidos ĉi tie dum pluraj semajnoj, tiam mi ilin trejnos — faros ilin homoj.

Ni denove konversaciis pri agentoj-paraŝutistoj: de kie ili aperas, pli ĝuste, el kiuj ili estas varbataj, kiel oni ilin preparas, kiel ni ilin serĉas kaj prenas.

Kontraŭspionado estas ne misteraj belulinoj, restoracioj, ĵazo kaj ĉionsciantaj dandoj, kiel oni montras en filmoj kaj romanoj. Milita kontraŭspionado estas grandega malfacila laboro... dum jam pli ol tri jaroj po dek kvin — dek ok horoj de ĉiu tagnokto — ekde la avano kaj tra la tuta spaco de la operacaj malavanoj... Ega ŝvita laboro kaj sango... Nur en la lastaj monatoj pereis dekoj da bonegaj purigistoj, kaj en restoracio mi ne estis eĉ unufoje dum la tuta milito.

Klerigante Fomĉenkon kaj Luĵnov-on, mi por utilo de la afero, pro edukaj konsideroj, nature, ne parolis pri malfacilaĵoj — se rakonti al ili ĉion, kia ĝi estas, ili sendube perdus ajnan entuziasmon.

Niaj kondiĉoj kaj nia laboro estas tiaj, ke ajna sperta «ŝerloko», eĉ el la ĉefurba kriminala polico, pro malespero pendumus sin sur la unua branĉego.

En ajna policejo estas daktiloskopio, operacaj registraĵoj, laboratorioj kaj scienc-teĥnikaj fakoj; tie sur ĉiu paŝo estas deĵoranto kaj kortisto, pretaj helpi kaj vorte kaj fare. Sed ĉe ni?..

Larĝo de la fronta strio estas pli ol tricent kilometroj, profundo de la malavana regiono estas pli ol sescent. Sur tiu grandega teritorio estas centoj da urboj, centoj da nodaj kaj liniaj stacioj; ĉiutagnokte estas miloj da moviĝantaj al la fronto kaj sur laŭfrontaj vojoj soldatoj, serĝentoj kaj oficiroj, ĉie estas arbaroj, grandegaj densaj masivoj. Kaj loĝantoj, ekzemple, ĉi tie, en la okcidentaj regionoj, estas timigitaj, silentemaj, el ili konkretan vorton ne eblas eltiri per ajnaj penoj. Kaj tuta nia teĥniko, krom persona armilaro, estas — la trofea Paŭĉja fotilo.

Kaj ĉe tio la kriminala polico havas aferon kun memstara aktiveco de apartaj personoj, dum ni — kun krimuloj, malantaŭ kiuj staras fortega ŝtato, kiujn preparas ne duonkleraj bandestroj, sed artifikaj agentaristoj, preparas en specialaj lernejoj, provizas per legendoj, ekipaĵoj kaj dokumentoj plej spertaj profesiuloj.

Kion ni persone povas kontraŭmeti al tio?.. Primitivaĵojn de kampa kontraŭspionado: pririgardojn de arbaroj, vidan observadon, konversaciojn kun lokaj loĝantoj kaj embuskojn. Mortige primitive! Sed malgraŭ ĉio — donu rezulton! Prenu ilin ĉiujn! Prenu ilin varmaj! Mortu, sed faru! Pli ĝuste, kiel diras la estraro: faru kaj ne mortu!

Kompreneble, la malfacilaĵojn mi ne elbabilis, male, prisilentis: mi devis subteni en Fomĉenko kaj Luĵnov altan batalan spiriton plus konstantan pretecon.

Mi preteratentis, kio tie okazis al Julia: ĉu ŝin batis defluginta branĉeto, ĉu ŝi simple elturmentiĝis aŭ pensis pri sia neenviinda vivo, mi ne scias, sed ŝi, subite faliginte la hakilon, ekplorĝemis, al ŝi alkuris la bubino, kaptis ŝian baskon kaj same komencis ploregi.

Ili staris duope kaj ploris sen ĝeniĝo, certaj, ke ilin vidas neniu, kaj mi mallevis la binoklon — estis nenecese kaj embarase, kvazaŭ mi ŝtelrigardus.

Anticipe, ankoraŭ ne vidinte Julia-n, mi agordiĝis malamike al ŝi, malsimpatie, kiel al germana ŝafhundino, ordinara frica konkubino, sed, iom observinte ŝin, mi ŝanĝis mian opinion.

Knabinaĉo... Idiota orfino. Mi eĉ ekkompatis ŝin. Stulta knabino, ŝi mem kripligis sian vivon.

Laŭ la aspekto ŝi imagiĝis al mi firmkaraktera, fortvola, sed jen ŝi tiel rapide rompiĝis. Sed tio ja estas ankoraŭ nur floroj. Mi pensis, kiele estos al ŝi kun la etulino ĉi tie, en la bieneto, vintre. Kiam ĉio estos kovrita de neĝo kaj estos nek pano, nek lakto — nur terpomoj kaj soleco. Kaj ankoraŭ timo.

Certe, en la lando vivis malfacile, solece milionoj da niaj honestaj soldatedzinoj, sed mi kompatis ankaŭ tiun ĉi sentaŭgan knabinaĉon. Pli ĝuste eĉ ne ŝin, sed ŝian bubinon — per kio ŝi kulpis?

Svirid-on mi jam komprenis. Avarulo, senkorna bruto — de tiu ne eblas elpeti eĉ neĝon vintre. Ili ĉiuj tie ĉi estas propruloj, kanajloj, kiu kiun povas, tiu tiun ronĝas, sed tiun ĉi ĝibulon mi speciale ekmalŝatis.

Tamen, emociojn flanken, mi devas esti objektiva. Ne por tio mi venis ĉi tien, ke mi iun kompatu aŭ malamu.

Mia afero estas malgranda. Mia afero estas preni Pavlovskij-on kaj liajn kunulojn, se ili, kompreneble, aperos ĉi tie. Ĉe tio la grupestron kaj la radiiston — preni vivaj, tio estas nepra minimumo. Se mi ankoraŭ scius, kiu el ili estas radiisto, kaj kiu — grupestro, — la trian mi povus ne gardi. Funkelŝpilo, la ĉefa afero estas funkelŝpilo![44]

Se ili aperos — ĝuste en tio ja estas la embaraso! Dum la observado miaj duboj neniom malgrandiĝis. Por kio venu Pavlovskij — kion li lasis ĉi tie?.. La supozoj de Paŭĉjo baziĝis sur pura liriko. Interalie, kiam ni kun Fomĉenko kaj Luĵnov alveturis ĉi tien, mi demandis Paŭĉjon, ĉu li trapumpis la objekton de la embusko kun No To. Li ne respondis, kaj mi komprenis, ke ne, tio estas lia individua decido.

Dum la pasintaj du tagnoktoj ni konatiĝis kun la vivmaniero de Julia kaj Svirid-oj, pli ĝuste, kun ilia labora ciklo.

Tuj post sunleviĝo la edzino de Svirid kaj lia patrino iradis al la vilaĝo, melkadis tie la bovinon kaj, verŝajne, purigadis kaj prizorgadis sian brutaron. Post horo kaj duono ili revenadis kun sitelo da lakto kaj alvenigadis la ĉevalinon — ili ne kuraĝis lasi nokte en la bieneto eĉ ĝin, por ke ĝin ne forprenu, ne forkonduku atakintaj AK-anoj aŭ germanoj.

Svirid mastrumadis ekde mateniĝo mem, kaj Julia same klopodadis apud sia ĥataĉo. Ĉiuj tri Svirid-oj kaj Julia laboradis kun kampula avideco, preskaŭ sen ripozo, ĝis malfrua krepusko. Vespere la ĉevalinon oni forkondukadis en la vilaĝon kaj ree alportadis en la sitelo melkitan lakton. Kiam Svirid forestis, lia patrino aŭ edzino portadis al Julia ion el nutraĵoj, sed en ŝia ĥato aŭ eĉ proksime ne restadis eĉ unu plian minuton — timis la ĝibulon. Kaj Julia same timis lin kaj sendube malŝatis, pli probable eĉ malamis.

Do, du tagnoktoj da observado donis al ni nenion, krom konatiĝon kun la vivmaniero de Julia kaj de la familio de Svirid-oj kaj komprenon de rilatoj inter ili. Aperis neniu el fremduloj, okazis nenio interesa por ni, kaj Julia mem el la vidkampo nenien foriris.

Intuicio estas granda afero, kaj mia flarsenso sufloris al mi: ni vane perdas tempon ĉi tie. Mi certe sentis — ni suĉas malplenan cicumon. Certe, por ne malmagneti Fomĉenkon kaj Luĵnov-on, mi ne montris tion, male, mi tenis min ĉiam «vigle-gaje» kaj ĉiupaŝe demonstradis absolutan kredon pri perspektiveco kaj sukceso de nia embusko. Mi subtenadis ilin ne nur psikologie, sed ankaŭ korpe: permesadis dormi pli longe, ol mi, kaj ankaŭ alŝovadis pli da manĝo.

Kiam malheliĝis, mi ankoraŭfoje priparolis kun ili ĉiujn eblajn okazojn kaj interagajn signalojn, ni malleviĝis de la subtegmento kaj denove lokiĝis en la arbustoj ĉe ambaŭ flankoj de la ĥateto de Julia. Estis venanta malvarma, rosa nokto, la ĉielo kovriĝis per steloj, helaj, kiel en la sudo, kaj, pririgardante la Laktovojon, mi decidis, ke se morgaŭ alveturos Paŭĉjo — li intencis mem alveturigi al ni nutraĵojn, — mi eldiros al li senkaŝe tion, kion mi pensas, miajn dubojn kaj malkonsenton, kaj postulos, ke li senprokraste raportu ĉion al No To. Li raportos: amikeco gravas, sed la afero avantaĝon havas, kaj mi ne estas knabo — oni konsideru ankaŭ mian opinion!

Fomĉenko ial venis ĉi tien sen palto, kaj mi trudis al li la mian, malnovan, sen epoletoj — Paŭĉjo nomadis ĝin «invalida». Nun mi multe pagus pro tiu ĉi trivitaĵo aŭ ajna alia! Super la uniforma ĉemizo sur mi estis nur la kapoto, dum ĉiuhore iĝadis pli malvarme tute ne en la somera maniero, kaj jam en la noktomezo mi estis frostotremanta per la tuta korpo.

Kaj tiam mi pensis, ke ĉi tie ni povas — tute facile! — trasidi vane ĝis neĝo, kaj tia angoro kaptis mian animon, mi eĉ deziris hurli...

Ne, mi ne estas knabo kaj mi ne silentos. Eĉ antaŭ la generalo!.. Kaj al No To mi nepre faros demandon: «Por kio vi min ŝovis en tiun ĉi embuskon — ĉu por vane nutri pulojn?.. Aŭ kreskigi hemoroidojn?.. Ĉu pri io pli granda mi ne kapablas?..»

Mi ne silentos, mi rekte diros al li: «Malaltkvalite vi al mi rilatas! Ĉu mi por vi estas triagrada?! Tio ja estas nurnure trejnado pri senagado, pri asidueco! Por kio mi ĝin bezonas?.. Tio estas tasko por alkomanditoj, por staĝantoj!..»

### 55. Interparoloj per «AF»

La nokto estis finiĝanta, estis la kvara horo kaj kvardek minutoj, kiam en la kabineto, kie troviĝis Jegorov, Moĥov kaj Poljakov, vican fojon eksonoris la telefono de «AF», kaj Jegorov demetis la aŭskultilon.

— Generalo Jegorov? — aŭdiĝis en la forta membrano la voĉo de Kolibanov, aŭdebla eĉ en kelkmetra distanco de la aparato.

— Mi aŭskultas vin.

— Kie vi troviĝas?!

— Mi ne komprenas, — nevole subridis Jegorov. — Vi telefonas ĉi tien kaj demandas — kie?.. En la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso.

— Ili laboras sub via nazo!!! — ekscitite kriis Kolibanov; ordinare nekonsternebla, li nun estis sufokiĝanta pro emocio. — Jen... antaŭ mi estas teksto de la lasta interkaptaĵo laŭ la afero «Nemano»... Aŭskultu atente!.. «Per persona observado... sur aerodromo en Lido estis trovitaj aviadiloj... „Il-2“ kvindek tri, „La-5“ kvardek ok, „Pe-2“ tridek ses, „Jak-9“ kvindek unu, „Li-2“ sep, „Po-2“ dek kvar...» Ĉu vi aŭdas?! Ili laboras sub via nazo!!!

Jegorov ruĝegiĝis kaj, peze spirante, silentis. Sidanta je metro for de li Moĥov balbutis: «Nur tio ne sufiĉis!» — kaj ĉagrenite balancis la kapon. Poljakov, ĵus alfluginta el Vilno, sidante ĉe la almetita tableto, plu rapide skribis, li ne levis la kapon, nur rapide snufis per la nazo.

En la sentema membrano de la aparato de «AF» la voĉo de Kolibanov sonis tiel intonacie klare, kvazaŭ li parolis ne el malproksima Moskvo, sed el la najbara ĉambro. Kaj Jegorov klare imagis lin, nealtan, maldikan, kun trankvila malhela vizaĝo, en generala tuniko kun ordenrubandoj kaj en pantalono super la botoj. Ĉiam reganta sin kaj ĝentila Kolibanov ankoraŭ neniam estis tiel bruska kun Jegorov, neniam estis en tia ekscitiĝo, kaj Jegorov eksentis, ke la afero ĉi tie estas ne nur en la lasta interkaptaĵo kaj en la observado de la aerodromo; tio sendube estis ne ĉio.

Moĥov helpis al Jegorov malfermi la cigaredujon kaj tuj, kiam tiu prenis cigaredon, bruligis alumeton.

— La general-kolonelo ĵus telefonis el la Supera Komandejo, — post nelonga silento jam per ordinara trankvila tono daŭrigis Kolibanov. — Li elveturas kaj ordonis, ke vi atendu ĉe la aparato lian vokon.

— Jes, — obtuze elparolis Jegorov; lia aspekto estis sufiĉe premita.

— Mi supozas, ke okazos plej seriozaj klarigoj, kaj eĉ pli — malagrablaĵoj! Pri la afero «Nemano» okupiĝas mem... Ĉu vi min komprenas?

— Jes...

Kolibanov paŭzis kaj neatendite diris:

— Alekseo Nikolajeviĉ, mi ne raportos pri la lasta interkaptaĵo al la general-kolonelo antaŭ lia konversacio kun vi. Tiel, probable, estos pli bone.

Jegorov iĝis punca.

— Kamarado generalo, — ne akceptante la proponitan al li neoficialan tonon, severe prononcis li. — Mi ne estas nervozulo kaj ne bezonas komplezojn! La interkaptaĵon laŭ la afero, prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo, vi devas raporti al la general-kolonelo senprokraste!

— Nu, rigardu vi mem, — paceme diris Kolibanov. — Mi pensis antaŭ ĉio pri vi.

— Mi komprenis tion! Dankon!

Jegorov surmetis la aŭskultilon, kaj litere en la sekva momento la telefono de «AF» ree eksonoris.

— Jegorov?.. Kio nova? — aŭdiĝis en la aŭskultilo la voĉo de la estro de la Ĉefa departemento de la kontraŭspiona servo.

— Bedaŭrinde, nenio rezultodona, kamarado generalo. Ni faras ĉion eblan...

— Mi estos ĉe vi tage. Kia plia helpo povas esti farita al vi urĝe?

— Urĝe?.. Operaca kontraŭspiona kontingento kaj antaŭ ĉio purigistoj. Tre dezirindas rekonistoj! Unuavice laŭ la Varsovia kaj la Kenigsberga spionlernejoj, speciale laŭ ties radiofakoj.

— Mi promesas! En la plej proksimaj horoj en aliaj frontoj estos kolektitaj kaj transportitaj al la aerodromoj de Vilno kaj Lido ĝis tricent oficiroj de kontraŭspiona servo... Kaj ne malpli ol kvindek purigistoj... Multe da rekonistoj mi ne promesas, sed ĉiujn, kiujn ni sukcesos senprokraste trovi, ni tuj liveros... Ĉiuj venantoj devas esti ekuzataj tuj, sen eĉ eta prokrasto! La kontraŭspionajn oficirojn uzu nur kiel estrojn de miksitaj operac-serĉaj grupoj.

— Ni faros ĝuste tiel.

— Antaŭ ties veno ĉiuj homoj, uzotaj en tiuj operacaj grupoj, estu kunvenigitaj en Vilno kaj Lido sur la aerodromoj kaj skrupule instrukciitaj.

— Jes.

— Per kio ankoraŭ ni povas helpi vin?

— Tre dezirindas moveblaj biriloj. Almenaŭ ankoraŭ dek.

— Mi promesas! Kia estas preteco de milita operaco?

— Plus du kaj duono.

— Ne pli malfrue ol matene faru — unu horo, maksimume unu horo kaj duono.

— Kamarado generalo, mi devas ankoraŭfoje deklari: ni estas kontraŭ milita operaco dum du proksimaj diurnoj. Ni insiste...

— Ne necesas tion ripeti al mi! — En la voĉo de la general-kolonelo sentiĝis incitiĝo. — Ankaŭ mi mem ne emas akceli ĝin... Sed cirkonstancoj povos devigi... Viaj konsideroj pri «Nemano» en la nuna momento? Kion pensas Poljakov? Ĉu Moĥov konsentas kun vi?

— Ni havas unuecan opinion, kaj dum la lastaj tri horoj ĝi ne ŝanĝiĝis. Ni opinias, ke ni prenos ilin hodiaŭ aŭ morgaŭ.

— Morgaŭ — ne allaseblas! En via dispono estas unu diurno, kaj eĉ ne unu horo pli!

— Kiel ne allaseblas?! Tio duonigas eĉ niajn limigitajn supozatajn ŝancojn! Kamarado general-kolonelo, ni kategorie kontraŭas!

— La limtempo estas difinita ne de mi. Ĉu vi komprenas?

— Mi ne povas! — post mallonga paŭzo deklaris Jegorov. — Eĉ se ni prenos vespere la kernon: la grupestron kaj la radiiston, — sed kio pri Matilda, pri Notario? Ĉi tie ne povas esti dilemo — «kapti» aŭ «preni ĉiujn ligojn»! Fordoni la morgaŭan diurnon ne eblas! Se tio estas ordono de la Supera Komandejo, tiam, pardonu, tie oni povas ne sufiĉe kompreni la specifecon de la serĉado kaj detalojn de la afero, sed ni kaj vi ja estas profesiuloj! Kaj mi petas... opinias nepra senprokraste turni sin tien kaj klarigi...

— Al kiu klarigi, al kiu?!! — surdige ektondris en la aŭskultilo la krudeta voĉo de la general-kolonelo. — Ŝtopu al ili la gorĝon!!! Elbatu almenaŭ la kernon de la grupo, prenu la sendilon! Jam hodiaŭ!!! «Ĉiuj ligoj»!.. Tio estas superflua! Vi ne komprenas tutan seriozecon de la situacio!.. Tio estas persona ordono, ĉu vi komprenas, persona! Kaj kategoria! Temas pri sorto de operaco de strategia valoro. Neniaj prokrastoj eblas! Se ni dum diurno ne prenos ilin, tiam morgaŭ vi ne estos sur tiu posteno kaj mi ne estos ĉi tie! Ni estas devigitaj uzi ĉiujn eblajn kaj neeblajn rimedojn, mi substrekas — neeblajn! — kaj preni ilin hodiaŭ! Se vi ne sukcesos — mi per nenio povos helpi: la morgaŭan diurnon ni ne havos!..

— Mi komprenis...

— Antaŭ mi, evidente, venos estroj... la unuaj viculoj el ambaŭ popolkomisarejoj. Provizu ilin per ĉio necesa. Tamen tempon kun ili ne perdu, sed faru trankvile vian aferon! Kaj neniajn disputojn, neniajn obĵetojn! Kion ajn oni al vi diros — «Jes, kamarado komisaro!», «Bone, kamarado komisaro!», «Mi plenumos, kamarado komisaro!..» Tamen ajnajn agojn, kun kiuj ne konsentas vi aŭ Poljakov, mi kategorie malpermesas!.. Sendepende de tio, per kies nomo oni premos al vi!... Al Poljakov kreu optimumajn kondiĉojn! Kaj antaŭ ĉio defendu lin de nenecesaj diskutoj kaj de ajna babilado kun iu ajn. Ĉu vi min komprenis?

— Ĝuste!

— Kio ajn estu farata ĉe la baltianoj, sed estas vi, je kiuj ni pleje esperas! Transdiru tion al Poljakov... Vi ambaŭ kaj viaj subuloj devas hodiaŭ montri viajn kapablojn... Mi finis! Demandoj?

— Ne.

— Mi estos ĉe vi ne pli poste ol... la dek kvara horo. Estu en konstanta komunikado kun Kolibanov. Kaj agu plej aktive kaj decide! Fino!

Jegorov surmetis la aŭskultilon kaj, ankoraŭ pripensante kaj travivante la finiĝintan interparolon, per nevidantaj okuloj ekrigardis al Moĥov.

— Ili nervozas, — diris tiu kompreneme. — Al ili oni same premas...

— Nervozi — tio estas privilegio de estraro, — levinte la kapon de la dokumento, rimarkis Poljakov. — Kaj ni devas labori sen nervoj kaj sen ajna bruo!.. La ĉefa afero nun estas — ne fari konkuron de emocioj!.. La ĉefa afero estas labori trankvile kaj en plena konvinko, ke hodiaŭ, morgaŭ... aŭ poste... sed se ni ne kaptos, neniu anstataŭ ni tion faros...

### 56. En la Supera Komandejo

En Moskvo oni vere maltrankvilis kaj nervozis.

En ĉiudiurna bulteno de la milita kontraŭspiona servo de la 17-a de aŭgusto, veninta en la Superan Komandejon post la noktomezo kaj okupanta nur unu paĝon kaj duonon, al la afero «Nemano» estis dediĉitaj naŭ linioj: estis koncize skribite, ke en malavanoj de la 1-a Baltia kaj la 3-a Belorusia frontoj agas kaj estas aktive serĉata forta, kvalifikita agentgrupo de la kontraŭulo.

En tio estis nenio eksterordinara: la Superan Komandejon endis informi pri ĉiuj konsiderinde minacaj spionaj grupoj de la kontraŭulo kaj eĉ pri apartaj plej danĝeraj agentoj.

Sed ĉar temis pri la fronto, kie post malpli ol monato estis plenumota grava strategia operaco, la Supera Komandanto, legante la bultenon, faris sur ties marĝenoj markostrekon per blua krajono, signifantan samtempe: «atenti» kaj «raporti pli detale».

Tiu markostreko iĝis bazo por ke la Supera Komandejo prenu la aferon sub sian kontrolon, kaj tage al la Supera Komandanto estis liverita detala notico pri la afero «Nemano», okupanta preskaŭ du paĝojn. Konatiĝinte kun ĝi jam nokte kaj malkovrinte, ke la agoj de la serĉatoj minacas sekretecon de koncentrado de trupoj kaj de la ataka grupo en malavanoj de la 1-a Baltia fronto, kaj ke tial temas pri sorto de la grava strategia operaco, la Supera Komandanto estis ege maltrankviligita kaj ekscitita.

Jam dum multaj monatoj li eĉ foje ne estis en tiom malbona animstato, kiel en tiu horo.

Monstre trompita de Hitlero kaj de la propra intuicio en junio de la kvardek unua jaro, li estis atribuanta grandegan signifon al trompado de la kontraŭulo, speciale ĉe preparo de kampanjoj kaj plej grandaj operacoj.

Jam en la unuaj tagoj de la milito, en la periodo de nekredebla streĉo, pene trovante pecojn da tempo, li sukcesis atente trarigardi verkojn de plej elstaraj militestroj kaj militaj teoriistoj, speciale interesiĝante pri problemoj de sekreteco kaj de subiteco, kiun tiu garantias. Tiujn demandojn li plurfoje analizadis kaj pridiskutadis kun la supera generalaro.

La triopan rezulton de subiteco eblus formuli tiel:

Subiteco kaptas la kontraŭulon ne preparita al atako: ĝiaj trupoj kaj militaj rimedoj lokiĝas ne plej bone por rebato de tiu atako.

Subiteco devigas la kontraŭulon haste akcepti novan planon: la kontraŭulo perdas iniciaton kaj devas adapti siajn agojn al la agoj de la atakanto.

Kaj fine, atingita subiteco rompas kredon de la trupoj de la kontraŭa flanko je sia komandejo kaj kredon de la komandanto kaj de ties stabo je si mem.

El tio sekvis, ke sukceso de ajna operaco en alta grado dependas de sekreteco kaj de trompaj agoj. El tio sekvis, ke venko, atingita sen subiteco, per kvanta supereco, ne portas sur si stampon de militestra talento kaj kostas nekompareble pli multe. El tio sekvis, ke necesas per ajnaj penoj kaŝadi siajn intencojn, kreadi minacon samtempe en kelkaj lokoj, devigante per tio la kontraŭulon malkoncentri la fortojn. El tio sekvis, ke necesas demonstre preparadi ofensivon en unu loko, kaj sekrete en alia, penante en ĉiuj okazoj surprizi la kontraŭulon.

El la terura leciono de la komenco de la milito estis faritaj senprokrastaj konkludoj, kaj jam ekde la unua jarduono de la militagoj la Ruĝa Armeo uzadis la faktorojn de sekreteco kaj subiteco kun ne malpli granda povoscio, ol la kontraŭulo.

Tiel, en la ofensivo ĉe Moskvo estis sekrete alvenigitaj kaj en la decida horo enkondukitaj en batalon freŝaj rezervoj, interalie du novaj armeoj, koncentritaj norde de la ĉefurbo, kio iĝis por la germanoj plena neatenditaĵo.

La sukceso de la Stalingrada operaco kaj de la batalo en la Kurska arko same estis en multo antaŭdeciditaj per sekreta koncentrado de trupoj kaj per komplikega komplekso de aranĝoj pri misinformado, trompado de la kontraŭulo.

Operacan subitecon oni sukcesis atingi ankaŭ en la plej granda en la milito Belorusia operaco. Tamen, garantii plenan sekretecon de koncentrado en malavanoj de kvar najbaraj frontoj de milion-kaj-duona armeo, de 6 500 tankoj kaj memmovaj kanonoj, de ĉirkaŭ 25 mil kanonoj kaj de pli ol 6 mil aviadiloj estas praktike neeble, kaj, kiel depoziciis kaptitaj germanaj generaloj, nelonge antaŭ la komenco de la ofensivo en skoltaj organoj kaj en staboj de la armegrupo «Centro» oni eksuspektis ion malbonan. Tamen opinioj disiĝis, kaj suspektoj restis suspektoj. La penoj de la sovetiaj trupoj pri konservo de sekreteco estis tiom grandaj, kaj la detale pripensita misinformo, plenumata kohere en ĉiuj dek du frontoj, estis tiom perfekta, ke tiujn grandegajn preparojn la kontraŭulo opiniis nur trompa imitado. La ĉefstabo de la germana terarmeo kaj la supera komandejo de Hitlero ĝis la lasta momento restis konvinkitaj, ke somere de la 1944-a jaro la ĉefaj atakoj de la Ruĝa Armeo estos faritaj ne en Belorusio, sed multe pli sude — en Ukrainio. Ankaŭ tiam oni sukcesis trompi la germanojn pri la veraj intencoj de la sovetia komandejo, rezulte de kio estis plene frakasita la armegrupo «Centro».

La Supera Komandanto treege fieris pri la arto trompi kontraŭulon, kaj en Teherano volonte rakontis al Roosevelt kaj Churchill, kiel tio estas farata, al kio la lasta aprobe rimarkis, ke «la veron oni devas gardi per malvero».

Nun, eĉ ne finleginte la noticon pri la afero «Nemano», Stalino komprenis, kian minacon prezentas la agoj de la serĉatoj por la preparata en Baltio strategia atako.

La Supera Komandejo kaj persone la Supera Komandanto speciale atentis Baltion. Por septembro estis planita strategia operaco, rezulte de kiu estus liberigita granda parto de Estonio kaj Latvio kun grandaj havenoj, la ĉefurboj de la uniaj respublikoj Talino kaj Rigo, kaj la germana armegrupo «Nordo», nombranta en si pli ol sepcent mil soldatojn, oficirojn kaj generalojn, iĝus fortranĉita disde la ceteraj fortoj de la kontraŭulo, fortranĉita disde Germanio, pli ĝuste, disde Orienta Prusio, kaj plene blokita en Kurlando, sur la Sambia duoninsulo.

Tamen en la lasta tago de julio meĥanizitaj trupoj de la 1-a Baltia fronto per negrandaj fortoj antaŭiĝis al la Balta maro en ĉirkaŭaĵoj de Klapkalns kaj tranĉis ĉiujn surterajn komunikvojojn, irantajn el Baltio en Orientan Prusion. La iniciato kaj kuraĝo de la trupoj laŭ ordono de la Supera Komandanto estis distingitaj per batalaj dekoracioj, tamen al la komandejo de la fronto estis rekomendite okaze de probabla provo de la germanoj malbloki la encirkligitan grupon — retiri la trupojn kun minimumaj perdoj al la linio Jelgava (Mitau) — Dobele.

La afero estis en tio, ke por plifortigo kaj plilarĝigo de la enbatita kojno en la nuna momento mankis sufiĉaj rezervoj; krome, estus multe pli alloge fortranĉi la malamikan armegrupon «Nordo» multe pli okcidente — tiuokaze en grandegan baltan poŝon trafus dekoble pli multe da germanaj divizioj, kaj la linio de la ekstera fronto de la encirkligo irus ĝis la buŝo de Nemano ĉe la limo de Orienta Prusio.

Tia estis la plano de la Supera Komandejo. Kaj kvankam nun, meze de aŭgusto, precipe la Ukrainiaj frontoj estis ofensivantaj kaj ricevantaj helpotrupojn, en la malavanoj de la 1-a Baltia fronto, al kiu estis destinita la gvidanta rolo en la planata operaco, kun plenumado de ĉiuj gardaj aranĝoj iom post iom estis koncentrataj trupoj; ĉe tio en la pasinta nokto en regionon norde de Ŝaŭlajo komencis veni trupoj de la 5-a gvardia tanka armeo — la ĉefa ataka forto de la estontaj bataloj en Baltio.

Konatiĝinte kun la notico pri la afero «Nemano», la Superulo ordonis tuj voki la estron de la Ĉefa Departemento de la kontraŭspiona servo, kaj ankaŭ la popolkomisarojn pri ŝtatsekureco kaj pri internaj aferoj. Al la troviĝanta ĉe li tiuminute por raporto generalo de armeo, kiu plenumadis dum jam pluraj jaroj devojn de la estro de la Ĉefstabo, li proponis resti, supozante, ke, probable, necesos radikalaj strategiaj ŝanĝoj aŭ prokrasto de la tuta estonta operaco.

Poste li komunikiĝis per «AF» kun la 1-a Baltia fronto. Ties komandanto generalo de armeo Bagramjan en tiu ĉi antaŭmatena horo troviĝis en trupoj; ĉe la aparato estis stabestro general-kolonelo Kurasov, kaj la Superulo ordonis al li raporti pri aranĝoj por garantiado de sekreteco kaj kamuflado de la preparata operaco, speciale ĉe plenumo de aroko.

La plano de la Ĉefstabo fiksis por komenco de septembro ofensivon de la tri Baltiaj frontoj en konverĝantaj direktoj al Rigo. Oni opiniis senduba, ke la germanoj nepre faros ĉion por reteni tiun grandegan urbon kaj havenon, kaj kuntiros al ĝi grandajn fortojn. Ĝuste tiam estis planite, plu senĉese premante sur la sektoroj de la 2-a kaj 3-a Baltiaj frontoj, okazigi raran en sia ideo kaj skalo arokon, paralelan al la frontlinio: kaŝe kaj en malgranda tempolimo transĵeti la ĉefajn fortojn de la 1-a Baltia fronto el la dekstra al la maldekstra flanko kaj el tie ĉi, el la regiono de Ŝaŭlajo, neatendite por la kontraŭulo fari koncentritan distranĉan baton en la direkto de Memelo (Klajpedo) kun eliro al la maro sur sektoro Memelo (Klajpedo) — Palango, ĝuste pro kio la preparata operaco ricevis en la planoj nomon Memela.

El la notico, kuŝanta antaŭ li sur la tablo, Stalino sciis, ke por realigo de preparo de la Memela operaco necesas koncentri en la regiono de Ŝaŭlajo kaj norde de ĝi minimume kvar infanteriajn armeojn, unu tankan, kaj ankaŭ kelkajn apartajn trupunuojn, grandan kvanton de artilerio kaj de aliaj plifortigaj rimedoj. Do, en la aroko laŭlonge de la fronto relative proksime de la kontraŭulo necesis kaŝe kaj urĝe movi en distanco de sesdek ĝis ducent kvardek kilometroj ĉirkaŭ 500 mil homojn, pli ol 9 mil kanonojn kaj pezajn bombokanonojn, preskaŭ mil kvincent tankojn kaj memmovajn kanonojn. Ĵetinte rigardon al tiuj ciferoj, Stalino ankoraŭfoje pensis, ke ju pli granda estas skalo de operaco, des malpli facile estas konservi ĝin en sekreto kaj des pli skrupulaj devas esti aranĝoj pri garantio de ĝia plena kaŝeco.

La neatendita telefona voko kaj la demando de la Superulo ne trafis la stabestron surprize. Kurasov, konata per sia pripensemo kaj alta kulturo de pensado, respondis trankvile, lakone kaj tiel inteligente kaj glate, kvazaŭ li atendis tiun vokon kaj anticipe speciale prepariĝis. Ĉe tuta incitiĝo, kiun sentis tiuhore Stalino, li ne trovis eĉ etan pretekston eldiri sian malkontenton.

Kurasov raportis:

Transĵetado de trupoj, ties koncentrado en novaj lokoj, okupado de komencaj pozicioj okazos nur en nokta tempo, kun rimedoj de rigora kamuflado kaj disciplino. Ĉiuj arbaroj kiel kamuflaj ujoj estas distribuataj inter divizioj kaj regimentoj. Vostoj de militistaj kolonoj, ne sukcesintaj ĝis tagiĝo plene eniri en destinitajn por ili lokojn de taga restado, estos «fortranĉataj» kaj kaŝataj en aliaj arbarmasivoj kun plenumo de ĉiuj necesaj antaŭzorgoj.

Itineroj de moviĝo de trupoj kaj teĥniko estas provizataj per fidinda administra servo kaj en la tuta longo ĉe ambaŭ flankoj estas borderataj per tutdiurnaj paraj patroloj, tiel nomataj «patroloj de atento». Spuroj de raŭpaj kaj radaj maŝinoj sur la vojoj estos antaŭ tagiĝo neniigataj per trenaĵoj.

Kaŝeco de la regrupiĝo estas garantiata ankaŭ per granda kvanto de itineroj por movado de trupoj (pli ol dudek kvin) kaj per nia dominado en la aero.

Super lokoj de elŝarĝado kaj transmovado de tankoj kaj memmovaj kanonoj — por supersoni bruon de la motoroj — patrolos speciale disponigitaj aviadiloj. El la lokoj de koncentriĝo de meĥanizitaj trupoj — de la ataka movebla grupo de la fronto — estas provizore elloĝigita la tuta civila loĝantaro.

«Disa tanka teĥniko!..»[45] — rememoris Stalino, kiam Kurasov diris pri la patrolado super lokoj de elŝarĝado kaj transmovado de tankoj kaj memmovaj kanonoj. Tenante la telefonan aŭskultilon per la maldekstra mano kaj plu aŭskultante, li senerare trovis kaj eltiris el amaso da kuŝintaj sur la tablorando paperujoj unun kun skribaĵo sur la kovrilo: «Plej gravaj transportadoj. Specialaj trajnoj de serio „K“». Li metis ĝin antaŭ si, malfermis kaj komencis trarigardi dokumentojn de la lastaj tri diurnoj.

Ĝuste. Hieraŭ laŭ ordono de la Ĉefstabo komenciĝis amasa elŝarĝado el uzinoj de 530 tankoj kaj 280 memmovaj kanonoj por la 1-a Baltia fronto, kaj antaŭ ĉio por kompletigo de la 5-a gvardia tanka armeo, perdinta centojn da maŝinoj en malfacilaj bataloj de la antaŭaj du monatoj.

Tiutempe Kurasov estis plu raportanta:

Cele de misinformado de la kontraŭulo en granda distanco (je pli ol cent kilometroj for de la vera operaca direkto) en la armea malavano estas imitata koncentrado de ok-naŭ infanteriaj divizioj, de granda kvanto da tankoj kaj artilerio. Tute samaj trompaj aranĝoj estos plenumitaj ankaŭ en la strio de la najbara fronto.

En arbaroj de ambaŭ tiuj falsaj lokoj de koncentriĝo estas konstruataj ĉirkaŭ mil maketoj de tankoj kaj ĝis kvarcent maketoj de aviadiloj, estas kreataj falsaj aerodromoj. Laŭgrade de konstruado parto de la maketoj per sistemo de kabloj, vinĉoj kaj kapstanoj estos movata tage, dum horoj de flugado de la skolta aviado de la kontraŭulo; samtempe grandfortaj sonigiloj reproduktados bruon de funkciantaj motoroj. Videbleco kaj versimileco de ĉiuj falsaj objektoj estos regule kontrolata per observado kaj fotado el la aero.

En la samajn falsajn lokojn iom post iom, po partoj, estos direktitaj pli ol ducent armeaj radiostacioj, kiuj devos imiti kurantan radiinterŝanĝon de trupoj, kvazaŭ transĵetitaj ĉi tien el aliaj sektoroj de la fronto. Samtempe en la lokoj de la vera koncentriĝo ĝis la lasta horo antaŭ la ofensivo estos konservata relativa radiosilento: ĉiuj sendiloj de la venantaj trupoj estas anticipe sigelfermitaj.

En la setlejojn de la falsaj lokoj de koncentriĝo semajnon antaŭ la ofensivo estos senditaj falsaj furieroj, kiuj ŝajnigos distribuadon de domoj por lokado de trupoj kaj staboj: sur plej multaj domoj kaj sur la pordegoj, kiel kutime, estos farita ĉifrita markado per kreto, kaj al la mastroj estos proponite prepari la domojn por kantonmentado. Same semajnon antaŭ la ofensivo speciale elektitaj oficiroj kaj militservantinoj laŭ unueca kunordigita plano okupiĝos pri distribuado en la loka loĝantaro de falsaj onidiroj pri koncentriĝo de trupoj kaj pri estontaj agoj.

Aliaj elementoj de operaca kamuflado: en la trupoj estas plenumataj laboroj pri perfektigo de defensivo kaj pri ties preparo por vintraj kondiĉoj. Armeaj kaj diviziaj ĵurnaloj en la regionoj de la planata koncentrado publikigas materialojn ekskluzive pri defensiva temo. La tuta buŝa agitado estas direktita al firma retenado de la okupataj pozicioj.

Pure gardaj rimedoj: en la operacaj malavanoj de la fronto estas fortigita la paskontrola kaj garda servo; la regionoj de lokiĝo de la trupoj estas anticipe kordonataj kaj rastataj; fervojaj stacioj kaj setlejoj estas tutdiurne patrolataj; ĉiuj suspektinduloj estas retenataj ĝis identigo.

Kio koncernas politik-edukajn aranĝojn, do kun la tuta personaro ĉiusemajne estas farataj konversacioj pri insidaj metodoj de malamikaj spionoj kaj pri neceso de plej alta atentemo. Komunikado de la militservantoj kun la loka loĝantaro estas reduktita al minimumo. Sendo de ĉiuj privataj korespondaĵoj el la regionoj de la koncentrado estos prokrastita ĝis la momento de komenco de la ofensivo.

Konklude Kurasov, sendube eksentinte maltrankvilon de la Superulo, certigis, ke la plano de la estonta operaco estas konata en la fronto, krom li, nur de du personoj — la komandanto kaj la unua membro de la Milita konsilio, kaj konvinkite diris:

— La aranĝoj pri la operaca kamuflado estas tiom skrupulaj kaj universalaj, ke la germanoj povos vidi nur tion, kion ni deziros montri al ili.

Dum ioma tempo Stalino plu silentis.

Kaj Kurasov, kaj la komandanto de la fronto nenion sciis pri la grupo «Nemano», same kiel pri ĝi ne sciis ankaŭ la komandejo de la najbara 3-a Belorusia fronto, kie eneteriĝis la sendilo. Ankaŭ la armeaj generaloj ne estis riproĉeblaj: lukto kontraŭ spionado ne estis ilia rekta devo. Sed la milita kontraŭspiona servo kaj la teritoriaj organoj — ilin necesis demandi kun tuta severeco!..

La Superulo ne povis ne rimarki inteligentecon de Kurasov, kiu respondis sen ajna preparo kaj ŝajne nenion preteratentinta.

Li aprezis ankaŭ tion, ke la stabestro eĉ fojon ne menciis Rigon kaj Memelon — la urbojn, difinantajn la direktojn de la ĉefaj atakoj, eĉ vorton ne diris ankaŭ pri tio, kie ĝuste estos la regionoj de la koncentrado. La Superulo rilatis malfideme eĉ al la altfrekvenca komunikado, kvankam ricevadis buŝajn kaj skribajn certigojn de responsaj specialistoj, ke subaŭskulti aŭ interkapti interparolon per «AF» estas neeble.

Stalino sciis ankaŭ tion, kion same ne sciis kaj la stabestro, kaj la komandanto de la fronto: la sekreteco kaj subiteco de la okazonta en septembro strategia operaco estis subtenata flanke de la kontraŭspiona servo kaj de la organoj de ŝtatsekureco per kunordigita radioludo, plenumata ne nur en Baltio, sed ankaŭ en Belorusio kaj Ukrainio.

La raporto de Kurasov neniom trankviligis lin, kaj lia humoro neniom pliboniĝis. «Oni kalkulis sur papero, tamen forgesis pri ravinoj, sed laŭ ili oni iru!» — kun incitiĝo rimarkis li al si mem kaj, seke adiaŭinte, surmetis la aŭskultilon.

La disa tanka teĥniko speciale maltrankviligis la Superulon. Dum en ĉiu trupo ekzistis komandantoj kaj reprezentanto de la kontraŭspiona servo, egale responsaj por kaŝeco kaj sekreteco ĉe redislokiĝo, ekzistis personaro — centoj da soldatoj, serĝentoj kaj oficiroj, kapablaj senprokraste plenumi ajnajn necesajn agojn por kamuflado, tiam en trajnoj troviĝis nur akompananta gardistaro — kaj ĉio! Laŭ la sperto de la tri militaj jaroj Stalino sciis, ke disa tanka teĥniko unuavice estas vundebla kaj plej facile malkovrebla de agentaro kaj per aera skoltado de la kontraŭulo ĝuste sur stacioj de elŝarĝado ankoraŭ antaŭ veno al siaj komencaj atendaj pozicioj. Kaj koncentriĝo de tankoj en iu regiono, kiel oni scias, estas la plej karaktera kaj senduba signo de ofensivo, preparata en tiu sektoro aŭ direkto...

Li imagis al si specialajn trajnojn, elirintajn el Ĉeljabinsko, Sverdlovsko kaj Gorkio aŭ ŝarĝatajn tie en la uzinoj. La specialajn trajnojn de serio «K», speciale kontrolendajn de la fako de specialaj transportadoj de la Ĉefstabo. Al ili oni lasos «liberan pason» de Uralo ĝis Baltio, oni pelos ilin senĉese kaj senhalte eĉ tra grandaj stacioj, kaj en la nodaj stacioj por ili oni devas teni pretaj kun vaporo en la kaldronegoj plej bonajn, plej potencajn lokomotivojn. La destinan punkton de tiuj trajnoj ne estas permesite scii eĉ al militaj komandantoj kaj estroj de transportado de trupoj sur fervojoj, ne dirante jam pri la akompanantoj. Sed por kio ĉio ĉi? Por kio ĉiuj ĉi antaŭzorgoj?.. Ĉu por tio, ke iu Kravcov aŭ Matilda tuj sciigu la germanojn pri ties veno en certan lokon, malkovrinte per tio la planojn, konatajn en la Supera Komandejo kaj en la fronto nur de kelkaj personoj, nur de du marŝaloj, de kvin generaloj kaj de li, la Supera Komandanto?

«Reteni!..»

Reteni, haltigi la trajnojn eblas, certe, sen penoj... sed la milito ne haltigeblas!.. Kion do, kiajn konkretajn rimedojn endis plenumi senprokraste?

La planitaj kaj preparataj, skrupule pripensitaj penoj de multaj miloj da homoj por garantiado de sekreteco kaj subiteco facile povis vaniĝi. Kun kutima sento de propra supereco super la ĉirkaŭantoj li notis, ke li la unua komprenis kaj, probable, la sola en tiu ĉi minuto ĝisfine konsciis, kian minacon prezentas agado de la grupo «Nemano» por la preparata operaco.

* * *

La urĝe vokitaj estro de la milita kontraŭspiona servo kaj popolkomisaroj pri internaj aferoj kaj pri ŝtatsekureco venis preskaŭ samtempe. Post raporto pri ilia veno ili eniris triope, nelaŭte respekte salutis. Stalino respondis al ili per apenaŭ rimarkebla kapsaluto, ne proponis eniri, kaj ili restis stari ĉe la enirejo je kelkaj paŝoj de la pordo de la vasta kabineto, streĉitaj, neniom imagante, por kio ili tiel urĝe necesas, kaj ne atendante de tiu voko por si ion bonan.

La generalo de armeo, plenumanta devojn de la estro de la Ĉefstabo, kiun la Superulo restigis post lia raporto, estis laboranta, sidante kun siaj mapoj kaj dokumentoj meze de longa, kovrita per malhelverda drapo tablo por kunsidoj. Stalino en sia bluet-griza marŝala uniformo, metinte la manojn post la dorson kaj senbrue paŝante laŭ ruĝa irtapiŝo, estis iranta pli rapide ol kutime, kio ĉe li signis fortan malkontenton kaj incitiĝon.

Kiam li malproksimiĝadis en la alian finon de la kabineto, kie lokiĝis ŝarĝita per paperoj, libroj kaj dosieroj lia persona skribotablo kun kelkaj telefonaj aparatoj sur almetita etaĝero, la tri starantoj apud la enirejo tenadis per rigardoj lian ĝibetan maljunulan dorson kaj la grizetan klinitan nukon. Kiam, atinginte tie, en la profundo, la kontraŭan muron, tegitan je alto de homa kresko per panelo el hela kverko, li turniĝadis kaj revenadis, ili rigardis al lia vizaĝo, sed la okuloj ne videblis — kiel kutime, paŝante en medito, Stalino ne levadis la kapon.

Ĉiuj tri vokitoj ĝuis fidon kaj favoron de la Superulo, kaj ĉiuj tri bone sciis, kiom malfirma, malkonstanta estas tiu favoro.

Revenante, Stalino ĵetis rigardon al la angulo de la longa tablo, kie sur la verda drapo blankis la notico pri la afero «Nemano», kaj nervoze turnis la kolon. La stara kolumo de la uniformo, ne malmola, kiel ĉe aliaj marŝaloj, sed speciale farita mola, en tiu minuto estis malhelpanta, incitanta lin.

La militan uniformon li portadis jam dum pli ol duonjaro, ekde la Teherana konferenco, sed neniel povis kutimiĝi al ĝi. Jam multan fojon li varme kaj bedaŭre rememoris la malpezan grizan tunikon kun faldita kolumo, la pantalonon, enigitan en kaproledajn kaŭkazajn botetojn, — sian senŝanĝan kostumon, konatan, probable, al la tuta homaro. Kaj pensis, kiel malfacile estas en lia nejuna, sesdekkvinjara aĝo ŝanĝi la ordon, firme stabiliĝintan dum preskaŭ duonjarcento. La uniformo estis multe pli peza kaj malhelpadis al li, speciale kiam li estis en malbona humoro.

Li ne toleris ornamaĵojn en vesto, ne portadis dekoraciojn, same kiel ne portadis ilin personoj ĉirkaŭ li, escepte de militistoj; eĉ la malpezaj oraj epoletoj, tamen sentataj iomete sur la ŝultroj, kaj la marŝala pantalono kun ruĝaj galonoj incitadis lin. Li ne povis kutimiĝi ankaŭ al kunaj kun la uniformo lerte tajloritaj kaproledaj ŝuoj, kiujn li subride nomadis en la antaŭrevolucia maniero — duonbotetoj.

Eĉ foje ne rigardinte al la homoj, starantaj apud la pordo, li ne dubis, ke ili ne deŝiras de li la okulojn, same kiel ne dubis pri tio, ke ili kun malpacienco kaj timeto, eĉ se ne kun timo, atendas, kiam li ekparolos.

Ilia maltrankvilo aŭ eĉ timo imagiĝis al li laŭleĝa, natura kaj, plue, utila por la afero, ĉar li estis konvinkita, ke ĉefon, same, tamen, kiel ajnan estron, ties subuloj devas ne nur estimi, sed ankaŭ timi: pro tio ili pli diligente, pli rapide kaj pli skrupule plenumas ĉiujn ordonojn.

Je ĉirkaŭ kvin minutoj antaŭ la veno de la vokitoj al Stalino rememoriĝis lia iĝinta historia, ankoraŭ antaŭmilita eldiro: por gajni batalon dum milito, povos necesi centmiloj da ruĝarmeanoj; sed por fiaskigi tiun gajnon en la fronto, sufiĉas subfosaj agoj de nur kelkaj spionoj.

Sekve, danĝeron de tia situacio li antaŭvidis kaj antaŭdiris jam antaŭ la milito. Kiomfoje li alvokadis al singardemo kaj postuladis de ĉiuj atenton, sed necesajn konkludojn oni ne faris!.. Kaj se faris, tiam ne realigis.

Antaŭ la momento de la apero en la kabineto de la popolkomisaroj kaj de la estro de la milita kontraŭspiona servo la Superulo jam subpremis en si eksplodon de indigno, trafintan lin ĉe penso pri tiu antaŭmilita averto, kaj, paŝante tra la kabineto, li estis pensanta pri la estontaj operacoj en Baltio.

Proponi raporti pri la afero «Nemano» ne endis, kaj ne tial, ke li jam konatiĝis kun la notico kaj tenis ĉion en sia bonega memoro. Se aŭskulti plenumantojn — rezultos, ke okazas necesa nepra procezo, estas farata ĉio ebla, kaj se rezulto dume mankas, por tio ekzistas objektivaj kaŭzoj kaj cirkonstancoj. Ĉe tio ili superŝutas per speciala terminologio, ja spionado kaj kontraŭspionado estas tre specifa kunfandaĵo de scienco kaj arto, komplikega kunaĵo, kies ĉiujn nuancojn bone komprenas nur spertaj, kvalifikitaj profesiuloj. Kaj se en, ekzemple, militaj demandoj la Superulo facile penetradis ankaŭ apartajn detalojn, tiam ĉi tie li opiniis celtaŭga limiĝi per starigo de bazaj ĝeneralaj taskoj kaj celoj. Kun sento de akra honto kaj malkontento pri si mem li rememoradis, kiel li unue ne aprezis tutan potencon de radioludo kaj kiel li ankoraŭ kelkfoje embarasiĝis maltrafe. Tiajn aferojn Stalino ne pardonadis ne nur al aliuloj, sed ankaŭ al si mem. Samtempe li neniom dubis, ke ajnan problemon entute li kaptas pli rapide kaj komprenas multe pli profunde, ol ajna responsa plenumanto.

— Kial la afero nomiĝas «Nemano»? — neatendite haltinte antaŭ la tri starantoj apud la pordo, per sia obtuzeta voĉo, kun klare distingebla kartvela akĉento demandis la Superulo.

Ĉe tio li levis la kapon kaj per penetra rigardo de siaj negrandaj, alkroĉiĝemaj, kun flavetaj okulblankoj okuloj, jam tuŝitaj de primara glaŭkomo, ekrigardis en la pupilojn de la kontraŭspiona estro.

Kaj ambaŭ popolkomisaroj eksentis momentan faciliĝon: la afero koncernis unuavice la militan kontraŭspionan servon, sed ne iliajn departementojn.

— La nomo estas konvencia, kamarado Stalino, — diris la estro de la Ĉefa departemento de la kontraŭspiona servo, ankoraŭ relative juna general-kolonelo, favorato de la Superulo, promociita laŭ lia iniciato al tiu alta responsa posteno. Fortika, helhara, kun malfermita, iomete simpla, tre rusa vizaĝo, li staris rekte antaŭ Stalino kaj kuraĝe rigardis en liajn okulojn.

— Konvencia?.. — malfideme redemandis la Superulo. — Ĉu ĝi estas ligita kun rivero Nemano?

— Ne, — post paŭzeto diris la general-kolonelo kaj en la sama sekundo rememoris kaj komprenis, ke la serĉata radiosendilo estis foje birita en la ĉirkaŭaĵo de Stolbci, nemalproksime de la supro de Nemano, kaj, evidente, el tio aperis la nomo de la afero. Tamen li ne eldiris la malfruan divenon, korekti sin ne endis: la Superulo ne toleris, kiam subuloj ne sciis ekzakte aŭ ne memoris ion, rilatantan al ilia rekta agado.

— Do, ĉu vi, sekve, la nomojn simple elpensas? — kvazaŭ mirante, severe demandis Stalino, eble, intuicie kaptinte ioman malcertecon en la respondo aŭ en la vizaĝo de la generalo.

— Tio estas nur koda nomo, — firme diris la kontraŭspiona estro, — kaj por la serĉado ne gravas, ĉu ĝi estas «Nemano», «Dono» aŭ, ni supozu, «Vistulo».

— Kaj Matilda — ĉu tio estas virino? — post mallonga silento interesiĝis la Superulo.

— Matilda?.. Tio estas agenta kaŝnomo.

— Labora pseŭdonimo, — kompreneme diris la Superulo kaj, kvazaŭ klariginte al si mem, formovis la okulojn kaj, turniĝante, per molaj nehastaj paŝoj moviĝis maldekstren. — Do, ili laboras nemalbone!

Post sekundoj li jam estis iranta al la kontraŭa fino de la kabineto, kaj ĉiuj tri estis tenantaj per rigardoj lian nealtan belstaturan figuron, pli ĝuste — la nelarĝan dorson kaj la grizetan nukon. Ĉe la panelo mem li turnis sin kaj, en silento reveninte al la mezo de la kabineto, nelaŭte daŭrigis:

— Ĉu vi konscias, ke temas pri sorto de la gravega strategia operaco, pri sorto de pli ol duonmiliona germana grupo en Baltio?

— Jes, mi konscias, — respondis la kontraŭspiona estro. Stalino, alirinte, ekstaris antaŭ li kaj firme, atente ekrigardis en liajn okulojn.

— Ĉu vi komprenas, ke en kondiĉoj de preparado kaj plenumado de strategia operaco ajna traliko de sekretaj informoj, ajnaj spionaj kanaloj de la kontraŭulo devas esti fermataj senprokraste?

— Jes, mi komprenas.

Stalino faris kelkajn paŝojn, malproksimiĝante, kaj neatendite returniĝis.

— Kiom da ili estas entute? — almontrante la tablangulon, kie kuŝis la notico pri la afero «Nemano», demandis li.

— Pri nombro de la tuta agentaro estas malfacile diri ĝuste, — rigardante al lia vizaĝo, diris la kontraŭspionestro, — la kerno de la grupo konsistas supozeble el tri aŭ kvar homoj.

En tiu momento en la kapon de Stalino ree venis lia sagaca historia averto, ke subfosaj agoj de nur kelkaj spionoj sufiĉas por malgajni grandegan batalon. Kaj ankoraŭ al li rememoriĝis nun alia saĝa eldiro, kiun li plurfoje eldiradis al ĉirkaŭantoj: el ĉiuj eblaj ŝparoj la plej multekosta kaj danĝera por la ŝtato estas ŝparado en batalo kontraŭ spionado. Ĉu ili malgraŭ tio vere ŝparas?.. Aŭ subtaksas la danĝeron?..

Per volstreĉo retenante koleron, li forturniĝis kaj aliris tiun lokon meze de la kabineto, kie ĉe la transa rando de la longa tablo sidis la estro de la Ĉefstabo. Li haltis kaj, ĵetinte rigardon al li, kvazaŭ voĉe rezonante, penseme diris:

— Kiom da organoj ni havas, sed ili ne povas kapti tri homojn. En kio estas la afero?

Tiu «En kio estas la afero?» por la starantoj apud la pordo sonis minace. En tiu demando al almenaŭ du el ili aŭdiĝis: «Ne povas kapti aŭ ne deziras?»

Kaj la sidanta super la mapoj generalo levis la kapon kaj kompreneme ekrigardis al la Superulo. Lia rigardo, evidente, devis diri: «Vi, kiel ĉiam, pravas, kamarado Stalino. Ni retretigas multmilionan armeon de la germanoj, sed ĉi tie oni ne povas kapti tri homojn. Mi plene dividas vian malkontenton kaj nekomprenon. Sed tio estas demando ekster miaj kompetentoj, bedaŭrinde, mi per nenio povas helpi en tio kaj, se vi permesas, mi prefere okupiĝos pri mia rekta afero».

Kaj la Superulo, kvazaŭ leginte ĉion, kion devis esprimi la rigardo de la estro de la Ĉefstabo, ree ekpaŝis tra la kabineto.

La masiva pordo sensone malfermiĝis, kaj enirinta persona sekretario de Stalino mallaŭte, senpasie raportis:

— Marŝalo Rokossovskij...

La Superulo ne turniĝis kaj neniel reagis al tiu mesaĝo, kaj la sekretario, evidente opiniinte la silenton signo de konsento, same senbrue, kiel aperis, eliris el la kabineto.

— Dum ĉirkaŭ monato antaŭ via nazo senpune agas danĝerega malamiko, — malproksimiĝante de la starantoj apud la pordo, daŭrigis la Superulo. — Estas nature demandi: ĉu nia kontraŭspiona servo agas aŭ pasivas?! Kio estas tio — ĉu senpripensa malrapidemo aŭ krima neglekto?.. Kaj ajnokaze — senrespondeco!..

La akuzoj, eldirataj de la Superulo, estis, esence, maljustaj: la milita kontraŭspiona servo ekde la komenco mem estis faranta ĉion necesan. Tamen senkulpigi sin, kaj des pli kontraŭdiri ne endis, kaj malantaŭ la dorso de Stalino, en la alia fino de la kabineto, oni honte silentis.

Pala pro indigno, li turniĝis, ekvidis la telefonon «AF» sur la speciala almetita etaĝero ĉe sia skribotablo, kaj tuj pensoj pri la ekribelinta Varsovio kaj pri la pola demando, verŝajne, la plej malsimpla inter aliaj, aperis en lia kapo. Alirinte la tablon, li levis la aŭskultilon, tuj ekaŭdis en forta membrano el tie, el Polio, la voĉon de la komandanto de la 1-a Belorusia fronto Rokossovskij kaj eksentis, ke paroli kun li en tiu minuto bone, sen malkontento kaj incitiĝo li ne povos, simple ne kapablos. Tamen Rokossovskij, brile montrinta sin en la Belorusia operaco kaj ricevinta en ĝi antaŭnelonge, dum monato, laŭ lia, de Stalino, iniciato titolojn de Marŝalo kaj Heroo, neniel meritis nun tian traktadon, kaj, teninte la aŭskultilon dum kelkaj sekundoj en la mano, la Superulo mallevis ĝin sur la aparaton. Kaj ree ekmoviĝis tra la kabineto.

— Ĉu la teritoriaj organoj partoprenas la serĉadon? — alproksimiĝinte la starantojn apud la pordo kaj movante la rigardon disde la kontraŭspiona estro al ambaŭ popolkomisaroj kaj reen, interesiĝis li.

La organoj pri internaj aferoj kaj pri ŝtatsekureco estis nur informataj kaj partoprenadis la serĉadon nur en malgranda grado, kaj ankaŭ da ebloj por tio en la operacaj malavanoj de la frontoj, kie agis la grupo «Nemano», ili havis nekompareble malpli, ol la milita kontraŭspiona servo. Sed la Superulo ne toleris multvortecon kaj ne aŭskultus en tia situacio detalajn klarigojn, kaj embarasi siajn influhavajn kolegojn la kontraŭspiona estro tute ne deziris.

— Jes... Partoprenas, — tial diris li, kvankam tiu ĉi pozitiva respondo, sendube, pligravigis lian eĉ sen tio malfacilan situacion.

— Ĉu vi bezonas helpon de la armeo?

— La Ĉefstabo jam faris direktivon al la trupoj. — La kontraŭspionestro permesis al si formovi la okulojn: per rigardo li almontris la generalon de armeo; ĉe la vortoj «la Ĉefstabo» tiu levis la kapon disde la dokumentoj.

— Pardonu, kamarado Stalino, — diris li malantaŭ la dorso de la Superulo, kaj Stalino, montrante sian estimon kaj simpation al tiu homo, tuj turniĝis al li per la vizaĝo. — Se temas pri la Unua Baltia kaj la Tria Belorusia frontoj, tiam al la komandantoj jam en la pasinta nokto estis proponite fari al la kontraŭspionaj organoj ĉian helpon per homoj kaj teĥniko.

Metinte la manojn malantaŭ la dorson, Stalino jam estis iranta malantaŭen tra la kabineto. Ne atinginte tiun lokon, kie ĉe la longa tablo sidis la generalo de armeo, li, kvazaŭ demandante sin mem, malkontente prononcis:

— Do kio rezultas?.. Ĉiuj partoprenas kaj helpas, ĉiuj ŝajne agas, sed la danĝeregaj spionoj dum tuta monato trankvile pasumas en malavanoj de la fronto!.. Senrespondeco! — subite incitiĝante, ekkriis li. — Ni tion ne toleros!

Senkulpigi sin ne endis, tamen la kontraŭspionestro ne detenis sin:

— Kamarado Stalino, kredu, estas farata ĉio ebla.

— Mi ne estas certa! — Haltinte, la Superulo rapide turniĝis, ne levante, tamen, la rigardon disde la irtapiŝo. — Kaj krome, kion signifas — farata?.. Nin ne interesas la procezo de serĉado per si mem, ni bezonas rezulton!.. Kaj mi rimarkigas: ni ne limigas vin — faru ankaŭ neeblan!..

Paŭzinte por kelkaj sekundoj, li kun malŝato ĵetis rigardon al la starantoj apud la pordo kaj severe demandis:

— Kiom da tempo vi bezonas, por fini ilin?

Kaj ekiris pluen, en la profundon de la kabineto. Ekregis streĉita silento. La kontraŭspionestro ekrigardis al siaj kolegoj, tiuj, siavice, — al li.

— Mi demandas, kiom da tempo vi bezonas, por fini ilin?! — returniĝante ĉe la kontraŭa flanko kaj levinte la voĉon, malpacience ripetis la Superulo. — Minimume!.. Ili devas esti sendanĝerigitaj antaŭ la koncentrado en la frontaj malavanoj de tankaj kaj meĥanizitaj trupoj, kiuj jam komencas veni tien!

— Minimume?.. Diurnon, kamarado Stalino, — post ioma paŭzo diris la Popolkomisaro pri internaj aferoj.

El la tri vokitoj li estis la plej aŭtoritata por la Superulo, kaj samtempe ne portis personan respondecon pri la afero «Nemano». Li konsciis, ke por Stalino pli kontentiga estus malpli longa tempolimo, ekzemple, «kelkaj horoj». Sed «kelkaj horoj» estus nereala tempolimo, kaj la Superulo toleris nenion nerealan.

«Diurno» imagiĝis al la Popolkomisaro optimuma respondo, sed, nominte tiun tempolimon, li streĉite, ne sen timeto atendis reagon de la Superulo, sciante, ke ĝi, same kiel turniĝoj en la pensado de Stalino, nemalofte okazadis tre neatendita. Tiel okazis ankaŭ en tiu ĉi fojo.

— Dum preskaŭ monato vi ne povis kapti, kaj nun dum diurno kaptos... — kun gala subrido kaj kvazaŭ mem mirante rimarkis Stalino. — Nu, nu...

Eĉ ne estante profesiulo, kiel la tri vokitoj, li konsciis, kiom malmulte reala estas la nomita tempolimo: kun ne malpli granda probablo, ke la serĉatoj estos kaptitaj dum proksima tagnokto, oni povus ne kapti ilin eĉ post semajnoj. Tamen la malmulte reala «diurno» tute kontentigis la Superulon; tiu tempolimo konformis al interesoj de la afero, al interesoj de sukcesa preparo de la gravega strategia operaco, kaj tial ĉiuj ceteraj konsideroj estis duarangaj.

Li revenis el la malproksima fino de la kabineto kaj, haltinte antaŭ la estro de la milita kontraŭspiona servo kaj rigardante en liajn okulojn per malmilda, peza, penetra rigardo, ĝuste tia rigardo, pro kiu kovriĝadis per ŝvito, rigidiĝadis kaj perdadis parolkapablon eĉ spertegaj, malestimantaj morton marŝaloj kaj generaloj, malvarme interesiĝis:

— Ĉu vi ĉion komprenis?

— Jes, kamarado Stalino...

— Rigardu kaj memorfiksu... — Stalino movis la okulojn al la granda surmura horloĝo. — En via dispono estas diurno... Se en tiu tempolimo ili ne estos finitaj, — li almontris per la mano la kovritan per verda drapo angulon de la longa tablo, kie kuŝis la notico pri la afero «Nemano», — se dum diurno ne estos fermita la forliko de sekretegaj informoj... ĉiuj kulpuloj — inklude vin! — estos laŭmerite punitaj!

Li movis sian impresan rigardon al ambaŭ popolkomisaroj — ke tio koncernas ankaŭ vin! Iliaj subpremitaj vizaĝoj kaj eĉ figuroj estis esprimantaj kulpecon kaj maksimuman fidelecon. Ili sciis, ke «esti laŭmerite punita» en la buŝo de la Superulo signifis ne nur elpostenigon... Tamen, iam tiuj vortoj evidentiĝadis nurnure minaco, sed kiu povis anticipe ĝuste antaŭdiri, kio ili estos en tiu ĉi konkreta okazo?

Tiutempe Stalino, jam ne vidante la popolkomisarojn, ree demalsupre supren rekte rigardis en la pupilojn de la kontraŭspionestro.

— Al vi estos farita ajna necesa helpo, sed persona respondeco estas sur vi!.. Iru.

Tiu «Iru» kaj la averto pri persona respondeco rilatis rekte al la estro de la milita kontraŭspiona servo, sed ankaŭ ambaŭ popolkomisaroj post li haste eliris el la kabineto. Ili bone sciis, ke la Superulo ŝatas, ke ĉiuj liaj ordonoj, indikoj kaj eĉ konsiloj estu realigataj tuj, plenumataj sen eta prokrasto.

Tamen, alia agmaniero eĉ ne estis allasebla.

### 57. Leteroj de aŭgusto 1944

«Kara panjo!

Pardonu, ke mi ne skribis dum plena monato — tute mankis tempo. Tamen nun mi jam penos.

Ni foriris malproksime okcidenten kaj troviĝas nun sur la teritorio de la eksa Polio. Tiamaniere, mi trafis eksterlanden.

La loĝantaro ĉi tie estas poloj kaj belorusoj, sed ĉiuj ili estas tiel nomataj „okcidentuloj“, homoj subpremitaj, subevoluintaj, unuflankaj male al nia maniero. Dum monato ni en neniu vilaĝo renkontis homon, kiu finis pli ol tri-kvar klasojn. Nia rusa popolo estas multe pli kultura.

Sed ekstere: vestiĝas ili precipe pli bone, ol ni. En la ĥatoj estas urba meblaro, anstataŭ benkoj ordinare estas seĝoj. Knabinoj dandas en silkaj roboj ĝis genuoj kaj en buntaj, bonŝtofaj bluzoj. Viroj, eĉ kampuloj, portas ĉeviotajn kostumojn, ĉemizojn kun falditaj kolumoj kaj kaskedojn. Sur la brusto nepre estas kruceto, ĉe ĉiu vilaĝo estas grandega krucifikso kun Jesuo Kristo, sed en la ĥatoj estas puloj, cimoj, blatoj. Ni penas ne nokti tie.

Malegaleco. Unu domo estas duetaĝa ŝtona vilao kun vitritaj terasoj, mola meblaro, tapiŝoj, pargeto kaj pentraĵoj en oritaj kadroj. Kaj tuj apude — mizera ĥataĉo, breĉetita grunda planko, malalta plafono, kovrita de araneaĵo, nudaj muroj. En ligna kuveto — lulilo — kuŝas malpura, velka infano. Abundas muŝoj, ne dirante eĉ pri aliaj insektoj.

Homoj ĉi tie precipe estas avaraj, kiel, probable, ĉiuj proprietuloj. Al ĉio estas unu respondo: „Se vi venus antaŭ tri tagoj, ni vin regalus!“ La plej ofta vorto estas „kepsko“, kio signifas „malbone“.

Arbaroj ĉi tie estas belaj, densaj, multas birdoj. Sed kampoj estas amuzaj — per mallarĝaj strioj, verŝajne, kiel ĉe ni antaŭ la revolucio. En ĝardenoj abundas pomoj kaj piroj, sed manĝi simple mankas tempo, kaj mi ne deziras peti.

Estas mezo de aŭgusto, sed varmego estas kiel en julio. Ĉi tie ne okazas frostoj, kiel ĉe ni. Oni diras, ke vintre same estas koto. Tial kaj la homoj, kaj la naturo, kaj la klimato estas interesaj, sed iaj fremdaj. Ĉe ni estas pli bone. Vi eĉ ne imagas, kiel mi deziras ion nian, moskvan, antaŭmilitan: fagopiran kaĉon kun butero, aŭ kvassupon, aŭ glazuritan glaciaĵon. Mi sopiras eĉ pri tramaj kvereloj.

En la nova trupo mi iomete kutimiĝis, kaj la humoro iĝis iom pli bona. Tamen, mi sukcesas dormi tre malmulte, kaj estas malpli da subuloj, tial mi devas multe kuradi mem. Sed kompense min ĉirkaŭas bonegaj homoj, kaj nia komandanto entute estas neordinarulo.

Vi vane maltrankvilas, panjo. Mi fartas bonege, pri la vundo kaj la kontuzo mi rememoras nur kiam mi ricevas viajn leterojn.

Estus bone, se vi sendus unu aŭ du librojn aŭ iajn revuojn. Kiam aperas libera minuto, absolute mankas io por legi.

Saluton al ĉiuj. Estu sanaj.

Mi kisas vin kaj avinjon.

La direkto de nia moviĝo estas Orienta Prusio!

Via Andreo.

Se restis la skatoleto kun karamelbombonoj, pri kiu vi antaŭe skribis, same sendu».

* * *

«Kara fileto, Andreĉjo!

Mi skribas al vi kun la avino ĉiusemajne, kaj kvazaŭ ĵetas ŝtonetojn en maron — revenas nenia respondo. Kial vi silentas, kial tiel malofte respondas? Kiam vi havos proprajn infanojn, vi komprenos, ke tio estas simple kruela.

Ĉiuvespere ni markas sur mapo moviĝon de niaj armeoj kaj penas diveni, kie vi estas nun.

Eble, kvinan fojon ni petas vin sciigi pri stato de via sano. Kiel vi fartas, fileto? Ĉu ne turmentas vin kapdoloroj, ĉu vi malpli balbutas nun, kio pri la vundita kruro?

Ĉu oni manĝigas vin regule? Anna Petrovna diris, ke, kiam okazas ofensivo, kuirveturiloj postiĝas kaj al soldatoj estas malfacile. Ĉu estas tiel? Eble, necesas urĝe fari al vi sendaĵon kun nutraĵoj? Ni nun havas sufiĉe da legomoj, kaj ni tute povas vivi sen tio, kion ni ricevas per porciumaj kartoj. Skribu nepre, ne ĝeniĝu.

La nigrumon oni ankoraŭ ne forigis, sed ĉiuj havas altan humoron: ja vi eliris al la limo, al Germanio estas tute proksime. En Moskvo ĉiutage estas salutpafado, antaŭ kelkaj tagoj estis tri, kaj iam pli frue — eĉ kvin.

Kaj apude estas malfeliĉo... Hieraŭ mi renkontis apud la Belorusa stacidomo Manjon Tereĥova, ni staris sur la placo kaj ploris. En via klaso estas ankoraŭ du komunikoj pri morto: ĉe Sebastopolo pereis Serĉjo Kuznecov, kaj en Belorusio estis murdita Mila Panina.

Serĉjon mi konis malmulte, sed Mila-n mi memoras ankoraŭ kiel unuaklasaninon, kiam ŝi plendis al mi, ke vi tiras ŝiajn harligojn kaj entute ofendas. Mi tiam ridis, ke vi simpatias ŝin, kaj petis sidigi vin ambaŭ dise. Kaj kiam oni vin transsidigis, vi ege ĉagreniĝis, kaj mi komprenis, ke mia ŝerca supozo estis ne senbaza. Evidentiĝis, ke ŝi estis en la sama fronto kun vi. Tio estas naŭa morto en via klaso — kompatindaj infanoj, malfeliĉaj patrinoj!

Avinjo kroĉetis por vi longajn varmajn ŝtrumpojn speciale por la vundita krureto. Kaj jen zorgo — baldaŭ venos vintro, kaj ni ne scias, kiel sendi, ni timas, ke ili perdiĝos. Se estos ĉe vi okazo, eble, iu veturos en Moskvon aŭ tra Moskvo, nepre donu nian adreson, por ke oni venu kaj prenu. Samtempe ni povas sendi ankaŭ nutraĵojn. Kun preterveturanta homo estas pli fidinde.

Kara fileto, Andreĉjo! Mi insiste petas vin: ne ludu tamen kun danĝero sen neceso. Memoru, ke vi ĉe mi kaj avinjo restis sola, ni neniun alian havas... Gardu vin. Kaj pli ofte skribu.

Mi kisas vin

Panjo».

* * *

«Estimata Jekaterina Ivanovna!

Vian leteron mi ricevis.

Via filo gvardia leŭtenanto Blinov Andreo Stepanoviĉ vere ekde junio de la kuranta jaro plenumas servon en la konfidita al mi trupunuo. Mi sciigas, ke en medicina ekzamenado la 30-an de majo de la kuranta jaro kuracista komisiono de la milita hospitalo n-ro 1135, kie antaŭ tio li troviĝis en kuracado pro vundo kaj kontuzo, agnoskis Vian filon taŭga por servado sen ajnaj limigoj.

Mi kompatas Vian malfeliĉon kaj kun kompreno rilatas al Via peto. Bedaŭrinde, en kondiĉoj de Aganta armeo kreo por Via filo de „indulga reĝimo por konservo de lia vivo“, kiel Vi petas en Via letero, ne ĉiam estas ebla.

Pri Via letero, adresita al mi kiel komandanto de la trupunuo, tutcerte, scios nek Via filo, nek la ĉirkaŭantaj lin homoj.

La senditajn de Vi tri kopiojn de komunikoj pri pereo en la fronto de Viaj edzo, filino kaj frato mi resendas.

Kun estimo

Komandanto de la t/u militpoŝto 19360

Jegorov».

### 58. Tamancev

Mateniĝis, kiam mi kaptis ian moviĝon en la ĥato, poste aŭdiĝis alta, jam konatiĝinta knaro de la pordo, kaj en maldensa pala nebuleto mi ekvidis Julia-n Antonjuk.

Intuicio estas granda afero: mi frostiĝis dum la nokto ĝis la intestoj, ĝis doloro en ĉiuj muskoloj kaj ia malforteco, sed, ekvidinte Julia-n, mi subite vigliĝis kaj eksentis min preta por batalo — plena de forto kaj energio.

Ŝi estis en nokta indiena ĉemizo ĝis la genuoj, kun malkombitaj haroj, nudpieda. Starante sur la grunda ŝtupeto de la perono, ŝi dum ioma tempo fiksaŭskultis, poste ekiris ĉirkaŭ la ĥato, fiksrigardante en la mateniĝan nebulon, kvazaŭ serĉante, atendante iun. Ŝi ĵetis rigardon en la ŝedon kaj ree ekmoviĝis tra la korto, serĉante per la okuloj kaj de tempo al tempo haltante kaj fiksaŭskultante.

Poste ŝi revenis sur la peronon, malfermetis la knareman pordon en la vestiblon kaj diris ion. Tuj en la porda embrazuro aperis militisto — viro en flankoĉapo kaj kapoto, kun mitraleto en la mano.

Mi momente streĉiĝis. Mi distingis lian vizaĝon kaj parte la figuron kaj rekonis ne tiom laŭ la foto, kiom laŭ la vorta portreto: «Pavlovskij!»

Kiel li trafis en la ĥaton?! Kiel do ni, kretenoj, pretervidis aŭ preteraŭdis lian venon?! Se tio estis en tiu ĉi nokto — certe pro bruo de vento!

Ie nemalproksime lin, evidente, estis atendantaj la kunuloj (apud la ĥato ili ne estis, alie Julia ne elirus en sola ĉemizo), sed preni lin kun neevitebla interpafado ĉi tie, antaŭ ŝiaj okuloj, — tiun psikologie sufiĉe konvenan por mi eblon mi tuj forĵetis.

Ili adiaŭis ĉe la barilo; ili brakumiĝis, ŝi kisis lin kelkfoje, kaj li ŝin, poste li liberiĝis kaj, ne retrorigardante, ekiris. Kaj ŝi restis ĉe la fosto, trifoje krucosignis lin postsekve kaj sensone, tute sensone ekploris. Kaj, rigardinte al ili ambaŭ, ekvidinte, kiel ili adiaŭis, mi pensis, ke pri la fricoj ĉio estis plena mensogo, la bubinon ŝi havas sendube de tiu Pavlovskij.

Kaj tiam mi pretere notis, ke Paŭĉjo estas cerbego, sen obĵetoj. Li denove iĝis prava, mense mi aplaŭdis lin.

En la momento de la apero de Pavlovskij el la ĥato mi laŭ kutimo ĵetis rigardon al la brakhorloĝo — por raporto. Estis ekzakte la kvina kaj nul-nul, kaj mi pensis — tio ne taŭgos... Estroj ne ŝatas proksimumecon, ne ŝatas en raportoj rondajn ciferojn, kaj, se vi skribos poste «je la kvina kaj nul-nul», ili sulkiĝos, decidos, ke tiu tempo estas elpensita, prenita hazarde. Kaj por raporto mi fiksis — la kvara kaj kvindek ok...

Pavlovskij direktis sin ne al la arbaro, sed kvazaŭ laŭlonge de ĝi, moviĝante de la ĥato rekte, paralele al la arborando, kaj trairis preter mi je nuraj dek metroj.

Mi bone distingis lian fortan, potenceman vizaĝon kaj kvankam mi neniom dubis, ke tio estas Pavlovskij kaj ke li de mi jam ne foriros — mi knedos lin kiel argilon! — tamen laŭ kutimo mi komparis lin kun lia vorta portreto:

«Kresko — granda; figuro — meza; haroj — blondaj; frunto — larĝa; okuloj — malhelgrizaj; vizaĝo — ovala; brovoj — arkaj, larĝaj; nazo — dika, rekta, kun horizontala bazo; buŝo — meza, kun mallevitaj anguloj; orelo — triangula, malgranda, kun elstaranta antitrago. Okulfrapantaj trajtoj ne estas».

La okulkoloron kaj malgrandajn detalojn mi, nature, ne distingis. Sed ĝenerale ĉio ŝajnis esti sama.

Fortika, kun evoluigita muskolaro kaj tre memcerta viro, sendube. Tiaj plaĉas al virinoj. Kaj ankaŭ virojn impresas... Pavlovskij, ankaŭ konata kiel Volkov, aŭ Trofimenko, aŭ Gribovskij, Kazimiro, ankaŭ Ivano, aŭ Vladimiro, aŭ Kazimerz, kun patronomo Georgieviĉ, ankaŭ Jozefoviĉ. Eblas ankaŭ aliaj familinomoj, antaŭnomoj kaj patronomoj... Naŭ sukcesaj transĵetoj kaj kvar feraj krucoj de la germanoj... Speciale danĝera ĉe reteno...

Mi memoris ĉion, kio estis en la serĉinformo, kaj ankaŭ la knaradon de la estraro, ke li estas bonega pafisto, posedas ĉiujn sistemojn de defendo kaj atako, kaj rezistos ĝis la lasta eblo. Nu, ni vidos... Eĉ ne vidante lin rekte, mi ne dubis, ke tiu ne cedos facile, necesos truigi lin reale, kaj mi pensis ankoraŭ, ke mi kunhavas nur unu individuan sukurkompleton — per kio do mi lin pansu?

Li estis ekipita senriproĉe per nia armea uniformo, ne nova, sed ankaŭ ne malnova. Oficira flankoĉapo kun kampa, defendkolora steleto, kapoto, nigrigita, prizorgita mitraleto PPŜ kun korna magazeno kaj niaj bonaj bovledaj botoj.

Atinginte la finon de la kampeto, li retroturniĝis kaj svingis sian manon por Julia — ĉirkaŭkaptinte la foston, ŝi estis ploreganta, larĝe kaj malbele malfermante la buŝon, tamen aŭdeblis nur subpremitaj plorsingultoj. Sendube, ŝi sciis, kiu li estas kaj kio lin atendas okaze de kapto.

Kompreneble, mi jam taksis Pavlovskij-on por ĉio, kio nin atendis. En kurado mi lin atingos, li de mi ne foriros, tio estis klara, kaj en manbatalo, probable, mi venkos. Sed kio koncernas interpafadon, mi havis handikapon: li faros ĉion, por mortigi min, dum mi devas preni lin viva. Eĉ se li estas ne radiisto, sed grupestro. Por funkelŝpilo dezirindas ankaŭ grupestro. La ĉefa afero estas funkelŝpilo!.. La trian eblas ne gardi en ekstrema okazo. Se nur mi scius, kiu el ili estas la radiisto, kiu la grupestro, kaj kiu la tria.

Mi denove ĵetis rigardon tien, kie en la avelejo troviĝis Luĵnov kaj Fomĉenko. Ili devis, enmetinte stangon, iomete disigi videblajn al mi el ĉi tie du suprajn branĉojn, sed tiu signo tie ne estis. Ĉu ili ekdormis?.. Mi ne dubis: li penetris en la ĥaton de ilia flanko — mi ne preteratentus lin. Jen helpantoj, fek'!

Mi povus per logfajfilo doni al ili konvencian signalon, sed ne faris tion. Kaj ne tial, ke mi deziris ĉion fari memstare, sed pro tio, ke en rapida interbatalo ĉe reteno ĉion decidas lerto, sed tute ne kvanto. Pri mi mem mi estis tute certa, dum ili povus fuŝi — tre facile.

Pavlovskij jam malaperis en arbustaro. Li estis direktanta sin, kiel mi komprenis, al la kverka bosko, kabe elstaranta sur la arborando. Lasinte en la arbustoj miajn kapoton kaj dorsosakon, mi kun ŝmajsero en la mano, penante ne fari eĉ etan bruon, sekvis lin en distanco de ĉirkaŭ kvindek metroj laŭ paralela kurso. Kaj mi ĉiam retenadis min — mi malpaciencis vidi lin en agado.

Observi lin en la densega Ŝiloviĉa arbaro estis praktike neeble, kaj mi pleje deziris, ke ie ĉi tie, en la arbustaro, li renkontiĝu kun siaj kunuloj, tiam, uzante neatenditecon, mi ilin atakus. Kaj se la sorto ne kapricos, ne trompos, eblus kalkuli, ke li estas en mia poŝo.

La altan avelejon anstataŭis malalta, kun kampetoj, arbustaro, kaj antaŭe per nebula roso arĝentis kampo. Pavlovskij estis iranta tien, rekte al la kverka bosketo, iranta rapide kaj ne retrorigardante; tamen sekvi lin sur malfermita loko mi, certe, ne povis. Jes, ne fortunis: estos, evidente, nek la dua, nek la tria — mi devis preni lin solan.

Fiksinte konvenan lokon, mi rektiĝis en la malalta arbustaro — ĝi atingis miajn koksojn — kaj, tenante la ŝmajseron malsupre, ĉe la genuo, levis en la maldekstra mano pistolon — poŝan «Walther»-on — kaj kriis:

— Haltu! Ne moviĝu! Mi pafos!

Li momente turniĝis kaj kun laŭdinda rapideco direktis al mi la mitraleton, sukcesinte ĉe tio ĉirkaŭrigardi la lokon, — nin estis disigantaj nur kvindek — kvardek kvin metroj.

— Kiu vi estas?! Dokumentojn! — farante paŝon renkonten al li, kriis mi, penante esprimi maltrankvilon en la vizaĝo kaj en la voĉo.

Mia demando kaj la postulo montri dokumentojn aspektis en tiu ĉi situacio, en tia distanco absurde kaj naive — ĝuste tion mi strebis.

Mi estis fiksanta lian vizaĝon kaj vidis, kiel, metinte la fingron sur la ellasilon, li trankvile ekcelis min. Li ne hastis kaj estis pririgardanta min kun rimarkebla intereso. Al li, armita per mitraleto kaj tre certa pri si, mi kun mia ludila pafileto imagiĝis, evidente, ne pli ol stulta komencanto, viva celobjekto.

Mi estas certa, li eĉ ne povis pensi, ke eĉ el tiu ludilo mi sukcesas enbati du aŭ eĉ tri kuglojn en ĵetitan supren ladskatolon, kaj ke dum la jaroj de la milito mi prenis vivaj pli ol cent agentojn-paraŝutistojn, kaj ili ja bonege scias, kio atendas ilin okaze de kapto, kaj tial rezistas kun furiozo de mortkondamnitoj.

Mi antaŭis lin, eble, je iu ero de sekundo kaj falis en la arbustaron samtempe kun pafserio el lia mitraleto. Min priŝutis foliaro kaj la flanko bruliĝis — li min tamen tuŝis! La kugloj pasis proksimege, li preskaŭ mortigis min, bravulo, — tiajn ulojn oni ne renkontas ĉiutage; mense mi aplaŭdis lin.

Falinte kaj laŭte ĝeminte, mi rapidege forrampis je dek metroj maldekstren, trans densan avelan arbuston. Kaj, kaŝiĝinte en malseka herbo trans la arbusto, kun preta mitraleto, mi ree ĝemis, direktante per la polmo la sonon malsupren tien, kie mi falis.

Tiun trukon mi faradis jam multegajn fojojn kaj ne dubis, ke Pavlovskij decidos, ke mi estas grave vundita, kaj nepre revenos, por finmortigi min kaj preni miajn dokumentojn. Li aliros tiun lokon, kie mi falis, ĉe tio li staros flanke al mi, kaj mi per du pafserioj el trans la arbusto subite senbrakigos lin. Nur li almenaŭ por momento staru al mi flanke, sed ne bruste.

Sed tiam okazis neatenditaĵo.

— Ĵetu armilon!.. Manojn supren!.. — aŭdis mi laŭtajn kriojn kaj, elrigardinte, ekvidis Luĵnov-on kaj Fomĉenkon: kun levitaj mitraletoj ili elsaltis el arbustoj je ĉirkaŭ sepdek metroj for de mi. Do, ili ne dormis — simple forgesis doni la signon, sed nun, sen mia signalo, por kio ili eliris?!

Pavlovskij sen prokrasto respondis al ili per mitralaj pafserioj — ili rapide sidiĝis, sed al Luĵnov li ŝajne trafis, aŭ tio nur ŝajnis al mi, kaj tiam mi devis aprezi komprenemon de Pavlovskij.

Li, certe, komprenis, ke tio estas embusko, kaj, ne dezirante, evidente, riski — ja unu kontraŭ tri, — impete ĵetiĝis kuri, tamen ne al la arbaro, sed reen, al la avelujo. Ĉe tio — ĝuste meze inter mi kaj Luĵnov kun Fomĉenko, tiel ke por ioma tempo ni, trafinte sur unu kun li rektan linion, entute ne povus pafi, kaj li povus atingi la arbustojn.

Lin endis tuj senkrurigi! — mi levis la ŝmajseron kaj, celante liajn genuojn, premis la ellasilon kaj iomete movis la mitraleton. En la sama momento li faris abruptan movon, kvazaŭ stumblis sur nevidebla baro, kaj falis en la arbustaron. Kaj juĝante laŭ tio, kiel li falegis, mi komprenis, ke mi ne simple trafis liajn krurojn, sed faris tion, kio necesis: frakasis la genuajn artikojn.

Mi ĵetiĝis al li. Kiel mi determinis aŭde, li elpafis dudek sep — tridek kartoĉojn, kaj nun antaŭ ĉio li bezonis reŝargi la mitraleton. De alia flanko estis kurantaj Luĵnov kaj Fomĉenko, sur la ŝultro de Luĵnov estis larĝiĝanta malhela makulo. Mi ne eraris — li estis vundita, sed mi subite iĝis ridema. Ili estis kurantaj per mallongaj zigzagoj, kiel instruis mi, sed por kio nun estis ĉio ĉi?! Ja neniu estis celanta ilin kaj neniu pafis — ridindege!

Mi ekvidis Pavlovskij-on la unua. Kuŝante sur la dorso, kun streĉita vizaĝo li estis febre enmetanta en la mitraleton novan magazenon. Mi impetis al li — restis nuraj metroj, — kaj tiam okazis la plej terura, kion mi ne antaŭvidis kaj neniel atendis de Pavlovskij: antaŭ ol mi en salto atingis lin, li subite ŝovis la tubon de la mitraleto sub sian makzelon kaj premis la ellasilon...

### 59. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Dum proksimaj kvin horoj por partopreno en aranĝoj laŭ la afero „Nemano“ sur la aerodromojn de Vilno kaj Lido per kvar specialaj flugoj estos transportitaj 102 oficiroj de la Ĉefa departemento de la kontraŭspiona servo, inklude 19 serĉistojn.

Averto al la celaj aerodromoj per la sistemo AOIK[46] estas sendita de la fako pri flugoj.

Je Via persona respondeco ĉiuj venontoj estu senprokraste uzitaj kiel estroj de miksitaj operac-serĉaj grupoj sur vojoj de ebla moviĝo de la serĉatoj. Specialan atenton turnu al laŭfrontaj direktoj.

Raportu pri plenumo.

Kolibanov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Lige kun la aranĝoj, farataj laŭ la afero „Nemano“, hodiaŭ, la 19-an de aŭgusto, ekde la 7:00 al vi estas provizore subigitaj kun tuja translokado en la zonon de via fronto ĉiuj moveblaj biriloj de la kontraŭradiospionaj grupoj de la 1-a kaj la 2-a Belorusiaj frontoj, kaj ankaŭ de la Popolkomisarejoj pri ŝtatsekureco de Belorusio kaj Litovio.

La necesaj ordonoj jam estis donitaj.

Urĝe komunikiĝu kun la kontraŭspionaj Departementoj de ambaŭ frontoj kaj kun la Popolkomisarejoj pri ŝtatsekureco de la respublikoj por indiki al la grupestroj itinerojn al difinitaj de vi atendolokoj.

Inĝenier-kolonelo Nikolskij estas respondecigita pri optimuma lokado de la venantaj biriloj en triangulo Lido — Grodno — Vilno kaj pri kunordigo de ĉiuj iliaj pluaj agoj ĉe observado de la etero.

La ĈDKS atentigas vin pri neceso de plej skrupula kamuflado de la biriloj kiel ĉe moviĝo en la zono de via kaj la najbara frontoj, tiel ankaŭ sur la lokoj de starado.

Pri veno de ĉiu kontraŭradispiona grupo kun ekzakta indiko de atendoloko raportu sen prokrasto.

Samtempe al vi estas provizore subigita la speciala 131-a radia grupo[47].

Ĉi-momente ni kune kun la estraro de la Ĉefa departemento pri komunikado de la Ruĝa Armeo urĝe esploras eblecon de uzado de granda kvanto de armeaj kurtondaj sendiloj por kreo de efikaj radioperturboj kaj por ĵamado de la laboraj diapazonoj de la „Nemano“ okaze de eneteriĝo de la serĉata radiostacio. Ĝis akcepto de definitiva decido pri tiu demando je via persona respondeco estas proponate dum proksimaj 4–5 horoj garantii provizon de ĉiuj kurtondaj radiostacioj en la trupoj de la fronto per plifortigitaj antenoj kaj anstataŭigon en ĉiu sendilo de eluzitaj piloj per novaj. Respektiva ordono de la Ĉefa departemento pri komunikado de la Ruĝa Armeo jam estas donita.

Kolibanov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Lige kun eksterordinaraj cirkonstancoj, kreiĝintaj rezulte de agoj de la grupo „Nemano“, je Via persona respondeco cele de trovo de la radiosendilo kaj de aliaj pruvobjektoj aldone al totala kontrolado de dokumentoj endas senprokraste organizi pririgardon de personaj aĵoj de ĉiuj personoj, moviĝantaj en malavanoj de la fronto, kiel de civiluloj, tiel ankaŭ de militistoj, sendepende de rangoj kaj okupataj postenoj.

En tiu grava aranĝo, krom la kontraŭspionaj organoj kaj la malavandefendaj trupoj de la fronto, partoprenigu personaron de urbaj militpolicejoj kaj de ties fakoj, kaj ankaŭ la plej bonajn, plej inteligentajn oficirojn kaj serĝentojn el armeaj trupoj.

Ĉiu partoprenanto estu skrupule instrukciita pri la ordo de la kontrolado, inklude pri neceso konservi ĉe pririgardo de aĵoj maksimuman takton kaj ĝentilecon.

Speciale skrupule endas pririgardi ĉiujn aŭtomobilojn kaj personojn, moviĝantajn sur ili.

Mi informas, ke la kontrolado de personaj aĵoj (sendepende de rangoj kaj postenoj, okupataj de ties posedantoj) estas sankciita de la Ĉefa milita prokuroro de la Ruĝa Armeo per ĉifrotelegramo OV/0059 de la 19.08.44, nun transsendata al ĉiuj militaj prokuroroj de la 3-a Belorusia kaj la 1-a Baltia frontoj.

Kolibanov».

#### Noto per «AF»

«Al Jegorov

Urĝe!

Por kunordigado de ĉiuj penoj laŭ la afero „Nemano“ kaj por gvidado de la serĉado al Vi je la 10:00 per speciala aviadilo („Duglas“, numero 9; gardaj ĉasaviadiloj „La-5 FN“, numeroj 26 kaj 34) elflugas la estro de la Ĉefa departemento de la kontraŭspiona servo kun grupo de generaloj kaj superaj oficiroj.

La cela aerodromo estas informita per la sistemo AOIK de la fako pri flugoj.

Garantiu liveron de aŭtoj al la momento de surteriĝo de la aviadilo sur la Lida aerodromo. Pri la veno tuj raportu.

Kolibanov».

#### Ofica noto

«Ekstreme urĝe!

Treege grave!

Al Kovalev, Tkaĉenko

Je via persona respondeco la irantaj al Baltio speciale kontrolataj de la fako de milita transportado specialaj trajnoj de la serio „K“ (disa tanka teĥniko) n-roj 2741, 2742, 2743, 2755, 2756, elirintaj el Ĉeljabinsko la 17-an kaj la 18-an de aŭgusto, kaj ankaŭ n-roj 1365, 1369, 1783, 1786, elirintaj el Gorkio kaj Sverdlovsko la 18-an de aŭgusto, ĝis speciala ordono estu retenitaj en la Moskva fervoja nodo.

La plenumon kontrolu persone kaj tuj raportu.

Bazo: Ordono de la Supera Komandejo.

Karponosov».

#### Noto per «AF»

Al Jegorov

«Urĝe!

Aldone al n-ro ..... de la 18.04.44 mi sciigas, ke la ordono de la Ĉefintendanto de la Ruĝa Armeo pri plifortigita nutrado de militistoj, partoprenantaj serĉajn kaj kontrolajn aranĝojn laŭ la afero „Nemano“, ekde la nuna tago koncernas ankaŭ ĉiujn militservantojn, partoprenigatajn en la milita operaco „Ringo“, sendepende de ilia departementa aparteno, kun provizado per provianto de la Popolkomisarejo pri defendo. (Bazo: ordono de la Ĉefintendanto de la Ruĝa Armeo n-ro..... de la 19.08.44).

Plenumon kontrolu persone.

Artemjev».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Dum proksimaj 3–5 horoj por partopreno en aranĝoj laŭ la afero „Nemano“ la kontraŭspionaj Departementoj de la 1-a kaj 2-a Belorusiaj, la Leningrada, la 1-a, 2-a kaj 3-a Ukrainia frontoj sur la aerodromojn de Lido, Grodno kaj Vilno per ...[48] specialaj flugoj liveros ... kontraŭspionajn oficirojn, inklude ... serĉistojn.

Je Via persona respondeco ĉiuj venontoj estu tuj uzitaj kiel estroj de miksitaj serĉaj grupoj en lokoj de plej probabla apero de la serĉatoj.

Pri plenumo raportu.

La transportaj aviadiloj de aliaj frontoj, liverintaj la oficirojn, same kiel la venantaj el Moskvo, iras al via dispono por subteno de agado laŭ la afero „Nemano“.

Urĝe diskutu kun Moĥov, Poljakov kaj Nikolskij kaj tuj raportu, kia ankoraŭ helpo per homoj aŭ teĥniko povas esti farita al vi.

Kolibanov».

### 60. Tamancev

Mi momente komprenis: per mitraleta pafserio li forigis al si duonon de la kranio.

Mi estis kolera kiel diablo, kiel miliono da diabloj, mi deziris sakri per plej maldecaj vortoj, kiam, alkurinte, Fomĉenko kaj Luĵnov ekrigardis al lia kadavro.

— Por kio rigardi — malvarma! — apenaŭ retenante min, en furiozo kraĉis mi. — Al kiu mi diris — kvinfoje diris! — se li estos sola, mi vin ne bezonos! Sed kion vi faris?!

— Ni pensis... li vin murdis... — premante per la mano la vundon sur la ŝultro kaj sulkiĝante pro doloro, eldiris Luĵnov.

«Pensis!..» Infanĝardeno!.. Helpantoj, fek'! Dezirus mi neniam ilin vidi!.. Mi neniom dubis, ke se ili ne elirus kaj Pavlovskij opinius, ke li estas kontraŭ sola mi, li eĉ kun frakasitaj kruroj neniam mortpafus sin, kaj mi prenus lin viva. Mi deziris skoldi ilin tiel, ke iliaj oreloj pufiĝu, sed nun necesis agi, ne perdante eĉ sekundon.

Distranĉinte la manikon de la uniforma ĉemizo de Luĵnov, mi haste pansis al li la ŝultron per la individua sukurkompleto kaj stringis supre per rimeno, por haltigi sangon.

— Trafita nur muskolo... la osto estas netuŝita... Ne sulkiĝu — vi aĝas ne tri jarojn!

Mi devis almenaŭ antaŭtaksi pruvobjektojn. Unuavice mi pririgardis la botojn de Pavlovskij. Aspekte — supre — sovetiaj, bovledaj, oficiraj, ili havis plandumojn de germanaj armeaj botoj, najlitajn per najloj kun larĝaj kapoj, la kalkanumoj estis ĉirkaŭprenitaj per metalaj hufumoj. Tian hibridon dum la tri militaj jaroj mi ankoraŭ ne renkontis — homo lernas la tutan vivon — kaj mi tuj pensis pri la spuroj apud la fonto, trovitaj de Blinov: ilin lasis Pavlovskij, kaj li estis tie ĝuste en tiuj ĉi botoj.

Poste mi priserĉis la poŝojn de la uniforma ĉemizo kaj de la oficira pantalono de Pavlovskij, elprenis la dokumentojn kaj transmetis al mi. Mi haste trarigardis nur la vojaĝordonon; ĝi estis skribita por sola Pavlovskij, ĉe tio en la presita tipografia teksto, por mia miro, ekzistis la uzata ekde la 1-a de aŭgusto konvencia sekreta signo — punkto anstataŭ komo meze de frazo. Dua ordono inter liaj paperoj ne troviĝis, kaj mi pensis, ke li, evidente, ne estas grupestro aŭ laŭ sia legendo povas agi ankaŭ sola.

Sen specialaj penoj mi detiris de li la botojn — tion necesis fari tuj, dum la kadavro ne rigidiĝis.

El la ĥato de Svirid-oj neniu eliris, sed mi ne dubis, ke ili — ĉiuokaze la ĝibulo sendube — rigardas en fenestron ĉi tien. Estas interese, kiajn sentojn li nun travivas?

— Estu ĉi tie!.. Kovru lin per kapoto kaj neniun allasu! — ordonis mi al Luĵnov. — Kaj vi — sekvu min!

Kun mitraletoj en la manoj mi kaj Fomĉenko impetis al la kverka bosketo, kien nur antaŭ dek minutoj estis direktanta sin Pavlovskij.

— Estu preta!.. Probable, tie lin atendis iu... Tenu vin dekstre... Se oni komencos pafi — kuŝiĝu! — dum kurado instrukciis mi Fomĉenkon kaj, rememorinte, severe demandis: — Kial vi ne donis la signalon?

— Signalon?.. Forgesis... Pro emocio... Tute forgesis...

«Forgesis!.. Pro emocio!..» Infanĝardeno, vera infanĝardeno! Ĉiu el ili aĝas pli ol tridek, sed ili emocias! Ĝuste tial mi ne ŝatas alkomanditojn — balasto, kaj utilo de ili estas groŝa!

Fomĉenko kuris peneme, per ĉiuj fortoj, tamen estis iom post iom postiĝanta. Mateniĝis ankoraŭ pli, kaj ni estis videblaj el malproksime. Mi tenis min singarde, ĉiumomente atendante pafojn, sed estis plena silento. Ni jam preskaŭ atingis la bosketon, kiam en tiu silento malproksime malantaŭ ni aŭdiĝis nelaŭta ekkrio.

Mi retroturniĝis: Julia en la sama indiena ĉemizo estis iranta de la arbustoj al Luĵnov. Nur tio mankis al ni! Li ĵetiĝis renkonten kaj penis haltigi ŝin — ion diradis, poste kaptis per la nevundita mano ŝian kubuton, sed ŝi elŝiris sin, ekkuris ĝuste tien, kien li ne lasadis ŝin, kaj tuj aŭdiĝis sovaĝa krio — ŝi ekvidis Pavlovskij-on...

Mi jam taksis la situacion kaj ordonis al la alkurinta Fomenko:

— Revenu vi ambaŭ!.. Luĵnov portu la knabinon al Svirid-oj, kaj vi prenu Julia-n en ŝian ĥaton kaj ne ellasu!.. Urĝe!.. Kaj sen ajna bruo!

— Necesas klarigi al ŝi, ke li mem faris tion!

— Nenio nun estas klarigebla al ŝi! Necesas tuj ĉesigi tiun kriadon! Se ŝi rezistos — uzu forton!.. Kaj Svirid-ojn avertu, ke ili nenien foriru kaj silentu! Kuru!

De tie, kie kuŝis la kadavro de Pavlovskij, estis aŭdiĝanta korŝira plorego, sed mi, ne retrorigardante, enkuris en la bosketon. Kun preta mitraleto mi kuris laŭlonge de la rando de la kverkejo, glitis inter arboj, plonĝante sub malsuprajn branĉojn. Ĉiusekunde mi atendis renkontiĝon kun tiuj, kiuj lin ĉi tie, evidente, atendis. Kaj, penante kvietigi la koleron, mi ĉiam retenadis min. Unun mi perdis, sed la ceterajn necesas preni vivaj ajnkoste.

Dum la kurado mi interkonsiliĝis kun mi mem kaj estis devigita taksi la situacion kiel tre aĉan.

Tiel mi ĉirkaŭkuris unu flankon de la bosketpinto, poste mallongigis la vojon ĉe la bazo kaj revenis, fermante la triangulon. Nenie estis iu ajn, kaj estis neniaj hodiaŭaj spuroj — malhelaj strioj sur herbo, arĝenta pro roso. Do, en la bosketo lin atendis neniu.

Kiam mi elkuris el la kverkejo, tie, kie en arbustoj kuŝis la kadavro de Pavlovskij, estis neniu, tamen la plorado kaj ekkrioj de Julia estis aŭdiĝantaj malproksime — Fomĉenko plu ne sukcesis treni ŝin en la ĥaton.

Nun necesis pririgardi la arborandon je du-tri kilometroj ĉe ambaŭ flankoj de la kverkeja pinto.

Tio okupis ĉirkaŭ horon. Mi kuradis laŭ la rando de la arbaro, streĉe rigardserĉante spurojn, pririgardis en distanco de cent — ducent metroj ĉiujn kvin padojn kaj du vojetojn — nenie estis eĉ unu freŝa spuro. Mi estis kiel ŝvitigita ĉevalo, tamen mi povis nun diri certe: en tiu ĉi sektoro larĝa ĉirkaŭ ses kilometrojn neniu atendis lin kaj entute post la antaŭhieraŭa pluvo ĉi tie neniu pasis.

Per ĉiuj fortoj mi ekkuris malantaŭen. Luĵnov, tenante la vunditan brakon, estis sidanta sur la herbo apud la kadavro de Pavlovskij, pala kaj malgaja. Mi pansis lin bonkvalite: laŭ la bandaĝo videblis, ke la sangado ĉesis.

— Ĉu vi avertis Svirid-ojn, ke ili nenien foriru kaj bridu siajn langojn?

— Jes, mi diris.

— Ĉu Lidon vi kapablos ĝisveturi?

— Jes.

— Eliru sur la ŝoseon, — mi almontris per la mano, — kaj signalu por petveturo... Transdonu en la kontraŭspionan fakon de la aviada korpuso — al Aleĥin aŭ al la fakestro, ke ili tuj venu. Diru, ke Pavlovskij ĉe reteno mortpafis sin. Memorfiksu: li estis sola kaj venis ne de la arbaro... Neniajn opiniojn kaj taksojn — nur faktojn! Ek!

Mi rimarkis, ke li febras, kaj, kiam li jam ekiris, postdiris al li:

— Petu de Svirid... aŭ postulu... unuvorte, trinku por vigleco hejmbrandon... Duonon de glaso — ne pli!.. Kaj iru! Rapide!

Mi deziris, ke venu iu el la estroj kaj ĉio estu fiksita ne nur en mia raporto. Kiam sur via konto estas pli ol cent paraŝutistoj, prenitaj vivaj, lasi almenaŭ unun mortpafi sin — ne estas bone. Tiam povas aperi onidiroj pri neglekto aŭ miso, ĉies buŝoj ne ŝtopeblas, kaj mi ne deziris havi poste ajnajn klaĉojn.

La uniforman ĉemizon kaj la subĉemizon de Pavlovskij mi ne demetis, nur malbutonis la kolumon kaj, malliginte la rubandetojn, dekroĉis la epoletojn. Poste mi demetis de li la pantalonon. En la malantaŭa poŝo en naztuko troviĝis memfarita duralumina cigaredujo; teĥnikistoj en malavanaj trupoj produktas tiajn abunde — el fuzelaĝoj de faligitaj aviadiloj. Mi malfermis la kovrilon kun surgravurita skribaĵo «Morton al germanaj okupaciantoj!». La cigaredujo estis plenigita per «hinda miksaĵo» — kampartabako, dense interŝutita per malgrandegaj grajnetoj de kajena pipro. Eta pinĉaĵo da tia «fumaĵo», ĵetita en vizaĝon, povas perdigi batalkapablon al ajnulo, kaj ankaŭ por priŝuti spurojn, — se oni persekutas kun hundoj, — tio estas bonega rimedo, pli bona, verŝajne, ne elpenseblas.

Samtie en angulo de la cigaredujo kuŝis plata plasta ujeto kun tablojdoj, kaj inter ili mi tuj ekvidis du travideblajn ŝtonetojn...

Mi eksentis min malkomforte. Certe, rezervaj kvarcoj por sendilo povus troviĝi ne nur ĉe la radiisto. Sed ĉe kiu?.. Ĉu ĉe la grupestro?.. Pro tio estus ne multe pli facile al ni. Mi imagis al mi koleran vizaĝon de la generalo kaj kiel li frotos la cikatrojn sur la nuko, kaj mi eĉ aŭdis lian minacan voĉon: «Min ne interesas kadavroj!.. Ni bezonas vivajn agentojn, kapablajn doni depoziciojn kaj partopreni radioludon!»

Knarado nun abundos. Al mi li certe ankaŭ diros: «De iu ajn, sed de vi mi tion ne atendis!.. Ĉu vi ne hontas?..»

Kompreneble, mi povas komenci pravigi min. Mi povas diri:

«Kiujn oni donis al mi?.. Aviadistojn!.. Kion ili scipovas?.. Kaj mi ne kulpas, ke ili elŝoviĝis!..» Kaj li al mi diros: «Mi scias pri neniaj aviadistoj!.. Vi estis la ĉefo, vi ne estas novulo kaj responsas pri ĉio!.. Vi kuŝaĉis en la subtegmento du tagnoktojn! Dum tiu tempo eblas instrui urson danci, sed vi ilin eĉ ne instrukciis ĝuste!»

«Ne instrukciis!» — jen justeco... Ja mi kaligis mian langon, klarigadis ĉion, kiel al antaŭlernejanoj!.. Sed mi ja ne denuncos Fomĉenkon kaj Luĵnov-on! Ne, mi ne pravigos min, mi silentos. Se Pavlovskij mortpafis sin, tio signifas, ke mi lin «perdis». Alian interpreton ne atendu. Estas ofende, sed nenio fareblas.

Laŭ la formo, koloro kaj dimensioj de la tablojdoj mi determinis: fenamino. Ĉiu el ili vigligus Luĵnov-on ne malpli bone, ol brando, sed li jam malaperis en arbustaro, kaj postkuri lin mi ne trovis celtaŭga — mi mem havis superabunde da senprokrastaj aferoj.

En mia kapo estis turniĝantaj du faktoj, kiujn mi distingis, sed ankoraŭ ne povis ĝuste konscii. Unua: Pavlovskij antaŭ kvin aŭ ses tagoj estis en la arbaro ĉe la fonto kaj, deŝiriĝinte de sur la arbostumpo, nevole lasis spuron tie. Dua: li venis hodiaŭ nokte, sed ne de la arbaro, kiel mi atendis, tio signifas, ke plej probable li ĉi tien alveturis el ie. Kaj mi devas — afero de honoro! — trovi liajn spurojn en aliroj al la ĥato de Julia Antonjuk.

Nun, kompreneble, ne restis duboj, ke Pavlovskij estis aganta malamika agento, sed ne ia kaŝanta sin de puno en arbaroj germana kunlaboranto.

La uniformo kaj la subvesto sur Pavlovskij, juĝante laŭ la etikedoj, estis de la Ivanova kaj Moskva fabrikoj, la kalsono kaj la ĉemizo estis puregaj, surmetitaj hieraŭ aŭ hodiaŭ; la rimeno, la portepeo kaj la kompaso estis eluzitaj, nialandaj, sed la horloĝo — eksterlanda, evidente, svisa, akvorezista, kun lumanta ciferplato, sama, kian havis mi, kaj Paŭĉjo, kaj multaj armeaj oficiroj, — trofea.

Pensinte, ke mi apenaŭ dormos hodiaŭ, mi glutis du fenaminajn tablojdojn kaj, kvankam mi sciis, ke ilia efiko venas ne tuj, senprokraste eksentis rimarkeblan alfluon de fortoj.

Poste mi pririgardis la botojn de Pavlovskij kaj en ambaŭ sub la ledo, alkudrita al la bovledaj krurumoj, trovis metitajn inter celuloidaj folioj rezervajn formularojn de vojaĝordonoj kaj provizaj soldatestoj, purajn, sen teksto, sed kun stampoj kaj sigeloj de militaj trupoj.

Ĉio konformis, ĉio konfirmis, ke li estas malamika agento, tamen iajn pruvojn de lia aparteno al la serĉata de ni grupo mi, malgraŭ ĉiuj penoj, trovi ne sukcesis.

Kolektinte la aĵojn de Pavlovskij, liajn armilojn kaj dokumentojn, mi hastis en la ĥaton de Julia, kie min atendis malagrabla, sed nepra proceduro — priserĉo.

Fomĉenko estis gardanta ĉe la forno. Mi de la sojlo tuj ekvidis, ke lia vizaĝo estas gratita, disŝirita ĉe ambaŭ flankoj ĝis sango, kaj de la uniforma kolumo estas deŝiritaj la butonoj. Evidente, li estis forte batita, kiam li trenis ŝin de la kadavro en la ĥaton.

Julia mem estis kuŝanta senmove sur malnova fera lito kun vizaĝo al muro kaj de tempo al tempo mallaŭte senforte ĝemadis, kvazaŭ en senkonscieco.

Nudaj muroj. Anstataŭ tablo — starigita vertikale kesto de minoj, pristernita supre per rozeta ĉifono, apud ĝi — kaduka vilaĝa tabureto. Kaj nenio pli — nek meblo, nek ordinara «majątek»[49]. Tre pura mizero.

Sur la ĉeforna breto, kovrita per blanka vafleca viŝtuko, kuŝis io, evidente, nutraĵoj.

Mi ordonis al Fomĉenko plej skrupule pririgardi la ĥaton interne, kaj mem okupiĝis pri la vestiblo kaj la subtegmento, ĉiam memorante, ke ne malpli gravas trovi spurojn sur aliroj ĉi tien de la ŝoseo.

La sola interesa afero en la vestiblo estis subvesto de Pavlovskij. Ĝin ne necesis serĉi — lavita, verŝajne, jam nokte, ankoraŭ malseketa, ĝi estis sekiĝanta sur ŝnuro. Sinsekva pririgardo de la argila planko, de la muroj kaj de kunmetita en la angulo rubaĵo donis nenion.

En la subtegmento pendis rezervitaj balailoj, kuŝis du malnovaj bastokorboj, rustiĝinta falĉileto, kaj en angulo mi ekvidis armean malgrandan sapeistan fosileton, preskaŭ novan kaj per nenio rimarkeblan, se ne kalkuli malgrandan detranĉon sur la bazo de la tenilo.

Ordinara historio: lasinte ie, perdinte sian fosileton, soldatoj «prunteprenas» al si alian en najbara roto, kaj la personan markon de la eksa posedanto fortranĉas — tion mi vidis jam plurfoje.

Supozeble, la fosileto restis de tiu tempo, kiam antaŭ kvin semajnoj ĉi tie pasis la fronto. Pro la mallonga tenilo ĝi, probable, ne havis valoron en la mastrumaĵo kaj tial trafis en la subtegmenton, tamen, juĝante laŭ manko de eĉ maldika tavolo de polvo, ĝin, same kiel la falĉileton, oni antaŭnelonge uzis.

Mi estis haste sinsekve trapikanta per la ĉastranĉilo grundon, surŝutitan en la subtegmento, kiam mi rekonsciiĝis kaj ĵetis rigardon al la horloĝo — estas la sesa kaj kvardek sep! Post nur duonhoro mi devis esti sur la ŝoseo en la konvencia loko, kien devis alveturi la kamioneto kun Paŭĉjo aŭ — se li ne povos — kun nutraĵoj kaj letero.

Fomĉenko, atendeble, nenion trovis en la ĥato, krom nur la kuŝintajn sur la fornobreto nutraĵojn: du ladaĵojn da usona porka ladviando, kvin pakojn da milea koncentraĵo, du brikpanojn, paperkorneton da salo kaj sukeron. Ĉio ĉi estis ricevita de Pavlovskij en niaj proviantejoj laŭ la atestoj, per kiuj lin provizis la germanoj, kaj, sendube, estis konfiskenda. Sed mi decidis lasi la nutraĵojn al Julia, indikinte en la raporto ekziston ĉe ŝi de malsata infano.

Al Fomĉenko mi ordonis ankoraŭfoje pririgardi la ĥaton, precipe por ke li ne sidu sen okupo, kaj mi mem metis ĉiujn aĵojn de Pavlovskij, lian armilaron kaj liajn dokumentojn en la kapoton, ŝovis tien ankaŭ la subveston, sekiĝintan sur la ŝnuro, kaj ligis ĉion ĉi node.

La kamioneton ĉiuokaze necesos peli ĉi tien, por preni la kadavron de Pavlovskij, sed mi prenis tiun ligaĵon kun mi, por ekstari antaŭ Paŭĉjo ne kun malplenaj manoj. En la lasta momento mi kunprenis ankaŭ la ĵetitan de la subtegmento sapeistan fosileton.

Unu kaj duonan aŭ du kilometrojn sur la fenamina fuelo mi trakuris dum nuraj minutoj, traflugis, kiel sur flugiloj, apud la ŝoseo mi transiris al paŝado, kaj, kvietiginte la spiradon, elrigardis el avela arbustaro.

La kamioneto jam estis staranta sur la vojrando; en la kargujo vidiĝis du nekonatoj al mi, sen ĉapoj. Ĥiĵnjak estis pasumanta laŭlonge de la kontraŭa vojrando, kaj Paŭĉjo, malsanece maldikiĝinta, kun mitraleto sur la genuoj, mallevinte la kapon, sidis sur la kamiona ŝtupo. Li havis elturmentitan, sombran aspekton, kaj mi komprenis, ke la aferoj estas malbonaj. Tre malbonaj. Kiam estas almenaŭ ia rezulto, oni ne aspektas tiel, tio estas certa. Kaj li ja ankoraŭ ne sciis, ke Pavlovskij mortpafis sin...

— Ĉu vi Luĵnov-on ne renkontis? — alirante, kvazaŭ ĉio estas en ordo, diris mi.

— Luĵnov-on? — levinte la kapon, iel hirte redemandis Paŭĉjo; liaj okuloj, evidente, pro nesufiĉa dormo, estis ruĝaj, kiel de kuniklo. — Ne. Kio okazis? — pririgardante sangajn makulojn sur mia uniforma ĉemizo, interesiĝis li.

— Nenio.

Mi mallevis la ligaĵon sur la teron kaj komencis afereme malligi ĝin, kaj la fosileton ĵetis apude, sed li levis ĝin, turnis kaj, ekvidinte la tranĉaĵon sur la tenilo, vigliĝis:

— De kie ĝi? Kie vi ĝin prenis?

— Ĉe Julia... En la surejo.

«Surejo» en lia kampula dialekto signifis subtegmenton, kaj mi nun diris tiel intence.

La du en la kargujo, levetiĝinte, estis rigardantaj al ni. Mi ne konis ilin, verŝajne, tio estis vicaj alkomanditoj, vica infanĝardeno.

Mi jam malligis la kapoton, kaj Paŭĉjo ne povis ne vidi ĉion, kio estis en ĝi. El la botoj de Pavlovskij mi elprenis liajn personajn dokumentojn kaj la purajn rezervajn formularojn kaj dismetis samloke, kiel oni diras — por montri la varon en bona lumo. Sed Paŭĉjo estis koncentrite fiksrigardanta la tenilon — stranga intereso al tiu fosileto! — kaj ŝajne estis rimarkanta nenion krome.

Subite li kaptis unu el la paperfolioj — puran formularon — kaj per tranĉileto komencis elpiki sur ĝin erojn da grundo, enŝoviĝinta inter la tenilo kaj la kolo de la fosileto. La cetero lin kvazaŭ ne interesis.

— Sablargilo, — moligante la grajnojn, diris Paŭĉjo. Mi malŝategas fremdlingvajn kaj kampulajn vortojn — ili al mi nenion diras. Tiun ĉi mi ŝajne eĉ aŭdis iam, sed ne povis nun rememori, kompreni, kion ĝi signifas: pro tiu kanajlo, foriginta al si duonon de la kranio, mi plu estis en ia distriteco.

— Sablargilo! — ripetis Paŭĉjo kaj beate ridetis. — Purega sablargilo!

Mi rigardis al li kun timeto, kiel al frenezulo. Ankaŭ tiaĵo povis okazi. Kiam vi penegas plenforte, dum semajnoj senfortiĝas kiel hundaĉo, sed rezulto mankas, kaj de supre oni premas kaj senĉese krias: «Donu! Donu!» — eblas ja freneziĝi.

— Kio estas tio? — almontrante la kapoton kaj ne rimarkante la duraluminan cigaredujon, elprenitan de mi el la poŝo, finfine demandis li, ekkaŭris kaj prenis la oficirajn identigajn kartojn.

Necesis paroli, sed mia lango sekiĝis en la buŝo. Eĉ la fenamino ne helpis. Mi sentis min pripisinta sin pudelo... Tio nomiĝas: aĉa aspekto kaj malvarmaj kruroj...

Malferminte la identigilojn, li fiksrigardis la fotojn kaj rekonis:

— Pavlovskij...

Nun ja sendube devis sekvi: «Kiel do vi lin perdis?»

Tiuj du eliris el la aŭto kaj rigardis al la kapoto, kiel etaj infanoj al novjararbo. Alkomanditoj, se mi neniam ilin vidus!..

### 61. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

Al Jegorov

«Tre urĝe!

En proksimaj tri horoj sur la aerodromon de Vilno per speciala flugo el Moskvo estos liveritaj ekipitaj per uniformo de oficiroj de la Ruĝa Armeo 12 rekonistoj el eksaj germanaj agentoj, finintaj radiajn fakojn de la Varsovia kaj Kenigsberga lernejoj de la germana spiona servo, kie, juĝante laŭ la radiaj skribmanieroj, lernis ankaŭ la radiistoj de la aktive serĉata de ni grupo „Nemano“.

Je via persona respondeco ĉiuj venontoj devas esti tuj uzitaj en laŭfrontaj komunikvojoj Vilno — Ŝaŭlajo, Vilno — Grodno kaj Vilno — Lido.

Laboron de la rekonistoj prenu sub vian personan kontrolon, garantiinte ilian plej intensan kaj racian uzadon.

Kolibanov».

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

Aldone al nia n-ro I-1-9486 mi klarigas, ke ĉiuj serĉhundoj, uzataj en la serĉaj aranĝoj kaj en la armea operaco laŭ la afero „Nemano“, devas esti provizataj per trifoja kaldrona nutrado, ricevante ĉe tio ĉiutage unu kaj duonan diurnan normon da nutraĵoj de la Popolkomisarejo pri Defendo sendepende de departementa aparteno. Bazo: Ordono de la Ĉefintendanto de la Ruĝa Armeo n-ro 7352 de la 19.08.44.

En julio de la kuranta jaro en la 1-a Ukrainia fronto al kelkaj hundoj pro kruda neglekto estis difektita la flarsento, pro kio estas proponate atenti temperaturon de nutraĵo ĉe manĝigado. Krome necesas preventi meton fare de malkompetentaj kuiristoj en kaldronojn de kuirveturiloj de diversaj spicoj, malaltigantaj flarsenton ĉe hundoj.

La ĈDKS opinias necesa ankoraŭfoje rememorigi, ke ĉe plenumo de la armea operaco en la Ŝiloviĉa arbaro hundoj, havantaj aeran malproksiman flarsenton kaj sperton de trovo de kaŝejoj, devas esti uzitaj en la plej perspektivaj sektoroj.

Plenumon kontrolu persone.

Artemjev».

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

Por senpera gvidado de agoj de trupoj de la Popolkomisarejo pri internaj aferoj laŭ la afero „Nemano“ en Lidon per speciala flugo je la 7:45 elflugas la unua viculo de la Popolkomisaro pri internaj aferoj kun grupo de generaloj kaj superaj oficiroj.

Kaze de manko al la lokaj organoj de necesa kvanto da aŭtomobiloj je Via persona respondeco mi proponas provizi ĉiujn venontojn per necesaj aŭtoj.

Plenumon raportu.

Kolibanov».

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

Por plenumo de urĝaj transportoj laŭ la afero „Nemano“ en la zono de Via fronto aldone al la rezervitaj antaŭe aviadiloj ekde la 8:00 de la hodiaŭa tago al Vi estas provizore subigita la 142-a transport-aviadila regimento.

Tuj komunikiĝu kun la komandantoj de la 1-a aerarmeo por ebla transporto de parto de aŭtoj laŭ Viaj konsideroj.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

«Urĝe!

Al Mazanov

Erare retenitajn de vi laŭ la afero „Nemano“ kapitanon Boriĉevskij kaj subleŭtenanton Kuznecov senprokraste liberigu.

La estro de la kontraŭspiona Departemento de la fronto avertas vin pri via neplena konformo al la okupata posteno[50].

Poljakov».

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

Por senpere gvidi la serĉaranĝojn de la ŝtatsekurecaj organoj laŭ la afero „Nemano“ en Lidon per speciala aviadilo je la 10:30 elflugas la unua viculo de la Popolkomisaro pri ŝtatsekureco kun grupo de superaj operacaj agentoj.

Kaze de manko al la lokaj organoj de necesa kvanto da aŭtomobiloj je Via persona respondeco mi proponas provizi ĉiujn venontojn per necesaj aŭtoj kaj tuj estigi kun ili densan kontakton por kunordigo de ĉiuj penoj pri la serĉado.

Plenumon raportu.

Kolibanov».

### 62. Kapitano Aleĥin

Post tiu premilita majfesto, kiam mortis la patro, tio estis la plej malfacila tago en lia vivo.

Aŭto, veninta matene el la Departemento, alveturigis ankaŭ poŝtaĵojn — leterojn al li kaj Blinov, kaj la letero, ricevita de Aleĥin el la hejmvilaĝo (li ne tuj komprenis, de kiu) estis aflikta.

Fedosova, maljuna laboratoria asistantino, kiu laboris kun li antaŭ la milito, skribis, ke en la eksperimenta stacio ĉio estas sen prizorgo. Tirbestoj mankas, laborforto same; ĝin estras nun reveninta el la fronto pro vundo eksa prezidanto de Kiĉuja konsumkooperativo Koŝelev — Aleĥin penis, sed ne sukcesis rememori lin, — li ne havas agronomian kleron, la aferon tute ne konas kaj krome ĉu pro malfeliĉo, ĉu pro senforteco drinkas.

Fedosova estis sciiganta, ke fine de aprilo la tutan superelitan unikan tritikon, selektitan kun tiaj penoj de Aleĥin kaj liaj kunlaborantoj, la frukton de preskaŭ tuta jardeko da persista selektado, pro eraro aŭ laŭ ies absurda ordono oni elveturigis al elevatoro, por grenprovizado.

Ne lokanoj — venintaj kun komisiito «knabinoj el la urbo» forpurigis ĉion ĝisfunde. Fedosova alkuris, kiam ili jam forveturis, kaj la sola, kion ŝi sukcesis — kolekti po grajno, «ne pli ol manpleno» da ĉiu kultivformo.

Ankoraŭ ŝi skribis, ke Lidia, la edzino de Aleĥin, laborinta kiel malsupera scienca laboranto de la sama eksperimenta stacio, ekde la komenco mem ne konkordis kun tiu nova estro, kaj vintre li lasis ŝin sen brulligno, pro kio Nastinjo, la kvarjara filino de Aleĥin, ekmalsanis je reŭmatismo kaj suferas pro doloroj en la kruroj ĝis nun.

Ĉio ĉi estis plena neatenditaĵo, ĉar Lidia mem preskaŭ en ĉiu letero petadis ne maltrankvili pri ili, laŭ ŝi, hejme estis plena ordo. Do, ŝi simple ne deziris aflikti, opiniante, ke, troviĝante malproksime, en la fronto, li tutegale ne povas ion entrepreni.

Fedosova estis tre fidinda laborantino, homo senruza, silentema, kaj Aleĥin konsciis, ke ŝi neniom troigas kaj se ŝi jam trovis lian adreson kaj decidiĝis skribi al li, tie vere ĉio venis al ekstremo.

Ĉe penso pri la filino kvazaŭ pinĉilo premis la koron. Kaj estis kiel neniam domaĝe, ke liaj eksperimentoj — fakte naŭ jaroj da lia vivo — iĝis vanaj. Li penis iel trankviliĝi, konvinkadis sin, ke tio estas, evidente, objektiva neceso kaj nenio fareblas en tio — estas milito. Unuflanke, grajnoj de vere valorega tritiko, aliflanke — eble, ie homoj mortas pro malsato, kiel antaŭ du jaroj en Leningrado. Li penadis, sed ne povis konvinki sin, ke tio estas ne eraro, sed ekzistas, evidente, ŝtataj, nekonataj aŭ nekompreneblaj por li konsideroj.

Kaj koncerne la brullignon, pri tio necesis kulpigi la edzinon. Se ŝi skribus al li ĝustatempe, certe, eblus helpi. Jegorov en similaj okazoj ne ĝeniĝas turni sin al ajnaj organizaĵoj kaj, sendube, li enmiksiĝus ĉi tie serioze kaj energie.

La leteron de Fedosova al Aleĥin oni transdonis post lia reveno el Vilno, kien li en la fino de la nokto flugis kun Poljakov por instrukciado de komandantoj de specialaj trupoj, kunigitaj tie por okazo de plenumo de armea operaco.

Adiaŭante ilin antaŭ la ekflugo, Jegorov interalie rememorigis:

— La ĉefa afero estas subiteco kaj firmeco de kordono ĉe kreo de operaca cirklo!.. Kaj nenian diskonigon! La trupoj estas partoprenigataj por plenumo de speciala tasko, sed pri tio, ke la operacon faras la kontraŭspiona servo, devas scii nur la komandantoj de la trupoj kaj oficiroj de urbaj militpolicejoj! Instrukciu ilin persone, ne malatentante eĉ etajn detalojn. Vi devas antaŭvidi kaj klarigi necesajn agojn en ĉiuj eblaj okazoj kaj situacioj!..

Pro pluraj cirkonstancoj la generalo kaj Poljakov plu opiniis la armean operacon neceltaŭga, sed se jam ĝi estis plenumenda, ĝi devis esti preparita plej skrupule.

Grandan valoron Poljakov atribuis al sinkroneco de encirkligo de la Ŝiloviĉa arbaro. Ducent naŭdek ses kamionoj per dek du apartaj aŭtotrajnoj devis samminute eliri al la masivo en proksimume samdistancaj punktoj kaj, moviĝante poste cirkle kun samaj distancoj inter ĉiuj aŭtoj, fermi la operacan cirklon, kreinte tiel nomatan «karuselon». Plue post ricevo de konvencia signalo — sur ĉiu kvina aŭto estis sendoricevilo — necesis borderi la masivon laŭ la tuta sinua perimetro per firma ĉeno de kaŝitaj ŝirmaj taĉmentoj kaj nur poste enkonduki en la aferon rastajn grupojn.

Ekzakta plenumo de la horaro, planita de Poljakov, kaj de donitaj distancoj, kubuta ligo kaj interagado inter la ŝirmaj taĉmentoj garantios firmecon de la kordono kaj neeblon de ies eliro, traglito aŭ trarompiĝo ekster ĝiajn limojn.

Fine de sia nelonga elpaŝo, enskribata de ĉiuj ĉeestantoj, Poljakov substrekis specialan gravecon de la estonta operaco kaj personan respondecon de ĉiu, kiu partoprenos ĝin, — ekde komandantoj de trupunuoj ĝis soldatoj.

Poste Aleĥin eksplikis specialaĵojn de serĉado en densa arbaro, kontraŭminajn antaŭzorgojn kaj agojn okaze de ies trovo kaj reteno.

Oni ne faris al li demandojn. Oficiroj de trupoj pri malavana gardo kaj de manovraj grupoj, plejparte spertaj limgardistoj kun nemalgranda batalsperto, sendube plurfoje partoprenis diversajn armeajn operacojn, kaj Aleĥin pensis, ke por ili, same kiel por li kaj Poljakov, en tiu horo pli utilus dormi. Tamen en la direktivo, ricevita hieraŭ vespere el Moskvo, estis postulo pri nepra detala instrukciado de ĉiuj partoprenigatoj en la serĉaj aranĝoj kaj en la armea operaco laŭ la afero «Nemano», kaj Aleĥin diligente eksplikadis tion, kion liaj aŭskultantoj, juĝante laŭ ĉio, jam sciis sen li.

En Lidon li kaj Poljakov revenis el Vilno, kiam jam mateniĝis.

Tian koncentradon de penoj pri serĉado, tian amasigon de fortoj kaj rimedoj Aleĥin dum tri jaroj da laboro en la kontraŭspiona servo ne vidis, kaj eĉ neniam aŭdis pri io simila.

Komencante de la hieraŭa tago en la fronta zono ekde la avano kaj tra tuta profundo de la malavano estis plenumata plej strikta kontrola reĝimo. Matene jam ekuziĝis pli ol sepcent operacaj grupoj. Ĉirkaŭ kvindek radiobiriloj plentagnokte observadis la eteron. De Orienta Prusio kaj Polio ĝis Vjazmo en ĉiuj setlejoj kaj ĉe elveturo el ili, en stacioj kaj en kruciĝoj de ŝoseaj vojoj, en trajnoj kaj lokoj de amasiĝo de militservantoj estis plenumata plifortigita kontrolado de dokumentoj. En la mateniĝo venis senprecedenca ordono pri pririgardo de personaj aĵoj.

Nokte sur la Lida aerodromo plu alteriĝadis aviadiloj kun operaca personaro de kontraŭspionaj servoj de aliaj frontoj, kun serĉhundoj kaj ties akompanantoj. Al la urbo plu estis koncentrataj homoj kaj kamionoj; irinte centojn da kilometroj, venis kelkaj aŭtotrajnoj el la 1-a kaj la 2-a Belorusiaj frontoj — trupoj de la Popolkomisarejo pri internaj aferoj kaj radio-kontraŭspionaj grupoj.

Entute dum la diurno en plenumadon de serĉaj kaj kontrolaj aranĝoj laŭ la afero «Nemano», inklude personaron de trupoj pri malavana gardo kaj de urbaj militpolicejoj, kaj ankaŭ subtenojn, donitajn de la armeo, estis engaĝitaj pli ol dudek mil homoj.

El Moskvo telefonadis litere en ĉiu kvaronhoro ne nur altaj estroj, sed ankaŭ oficiroj-serĉistoj. Ili postuladis diversajn sciigojn, konfirmon de veno de homoj kaj teĥniko, kaj unuavice novajn trovitajn informojn, kvazaŭ tiuj devus venadi ĉi tien, en Lidon, abunde kaj senĉese. Estis sciigataj aldonaj indikoj kaj versioj, ĉe tio estis eldirataj konsiloj kaj diversaj supozoj, ne mankis ankaŭ tio, kion Poljakov nomadis «enmiksiĝo en detalojn» kaj «teda prizorgado».

Matene la streĉo iĝis, ŝajne, ekstrema, kaj senfinaj telefonvokoj el Moskvo enportadis neeviteblan en tiaj okazoj nervozecon. Laŭ insisto de Poljakov la aparaton «AF» oni transportis en la najbaran kabineton, kie ĉe ĝi deĵoris du oficiroj.

La letero de Fedosova efikis al Aleĥin kiel martelbato al la kapo. Dum ioma tempo li estis en plena konfuzo, kaj Poljakov, serĉinta lin, alirinte al li sur la placeto, kie staris aŭtoj, rimarkis tion kaj demandis:

— Kio okazis al vi?

Aleĥin nedifinite levis la ŝultrojn kaj, por eviti pluajn demandojn, diris:

— Mi aŭskultas vin.

— Prenu du homojn el la rezervaj, — ordonis la subkolonelo. — Necesas urĝe anstataŭigi Tamancev-on, por ke la grupo estu kompleta. Kaj tuj revenu!

En la aŭto Aleĥin penis turni sin al aliaj aferoj, sed ne povis. Dum la tuta vojo pensoj pri la filino kaj pri la elveturigita unika tritiko, pli ĝuste, pri la tuta preskaŭ jardeko da lia antaŭmilita vivo, estis premantaj kaj malkvietigantaj lin.

La filinon li ne vidis jam dum pli ol tri jaroj kaj imagadis ŝin al si precipe laŭ la foto, sendita al li de la edzino en la pasinta aŭtuno por lia naskiĝtago.

Sur tiu fotografaĵo, konservata kune kun la partia membrokarto en la gardoŝranko de Poljakov en la Departemento, Nastinjo per fortikaj diketaj kruretoj staris sur tablo, kovrita per festa tablotuko, en mallonga bela ĉemizo, dikvanga, ĝoja, kun granda banto en la haroj.

Tiu foto ne malpli, ol la leteroj de la edzino, sugestadis certecon, ke la knabino estas sana, sata kaj hejme ĉio estas en ordo. Sed evidentiĝis...

La elveturigon por grenprovizado de la selekta tritiko li post pripenso opiniis jam tute ne ŝtata neceso, sed pura ŝtipkapeco. Li rememoris gazetan informon pri tio, kiel en la sieĝata Leningrado sciencistoj, mortante pro malsato, konservis elitajn semajn grajnojn; tie, en la malfacilegaj kondiĉoj de la blokado, ili konservis, sed en lia hejmvilaĝo, en profunda malfronto, oni neniigis.

Li mense vidis la stacian kampon kun miloj da precizaj parceletoj je kvadrata metro. En lia konscio reaperadis senfinaj, sennombraj eksperimentoj, preparataj diligente, skrupule, en multaj ripetoj, kun diversaj variantoj de semado kaj grundostato. Aperis en lia memoro ankaŭ proksimaj al li homoj, eksaj laborantoj de la stacio, — kiel sciigis en siaj leteroj la edzino, dum tiuj ĉi tri jaroj pri sep el ili venis informoj pri morto...

Li rememoris, kiel el hibridoj, ricevitaj en la tridek sesa jaro, estis apartigita nur unu planto, ununura el naŭcent sesdek parceloj! Neordinare grandaj grajnoj de tiu spiko iĝis gentopatroj de nova kultivformo, selektita post ankoraŭ kvin jaroj da persista selektado. La fina rezulto estis ricevita, kiam Aleĥin troviĝis jam en la fronto.

Kaj tiun ĉi unikan tritikon, kiu post ŝtataj testoj estus «ekloĝonta» sur multaj milionoj da hektaroj da grundo, oni elveturigis por grenprovizado — por muelado! Kiel do oni povis akcepti ĝin en la elevatoro kiel varan grenon, se el la dokumentoj sendube estis klare, ke tio estas superelito de plej alta reprodukto?..

Por finantaj selektadon ŝtataj konkursaj testoj kaj por oficiala agnosko la du manplenoj, kolektitaj de Fedosova, kompreneble, nenion povis doni. Li estis ĵetita malantaŭen minimume je kelkaj jaroj kaj konsciis, ke post la milito, se li restos viva, necesos ripetadi la jam pasitan...

En la pensoj pri la filino la plej terura estis konscio de sia senhelpeco, konscio, ke tie, malproksime en Transvolgio, suferas la malgranda, tiom kara por li estaĵo, kaj li ne kapablas, ne povas helpi al ŝi per io ajn... Legita ie ankoraŭ antaŭ la milito frazo: «Reŭmatismo lekas la artikojn kaj mordas la koron» — ĉiam turniĝadis en lia kapo. «Lekas la artikojn kaj mordas la koron!»

— Nu, kio... — malrapidigante la aŭton, diris Ĥiĵnjak. — Ĉu ni haltu ĉi tie?..

Aleĥin rapide ĉirkaŭrigardis. Evidentiĝis, ke ili jam preterveturis Ŝiloviĉon kaj alveturis tiun lokon, kie antaŭ tri tagoj haltis la kamioneto, kiam ĝi alveturigis Fomĉenkon kaj Luĵnov-on. Ĉi tie, apud la ponteto super la rivereto, li interkonsentis renkontiĝi kun Tamancev.

— Taŭgas.

Preninte la mitraleton, li eliris el la aŭto.

Kiam alvenis Tamancev, laŭ lia aspekto, laŭ sangaj makuloj sur la uniforma ĉemizo kaj laŭ la alportita de li ligaĵo Aleĥin tuj komprenis: io okazis. En la sama momento li rimarkis la fosileton, levinte ĝin, turnis, ekvidis la tranĉaĵon kaj pensis, ke tio estas, verŝajne, la fosileto de Gusev... De kie ĝi aperis?

Tiu diveno, kompreneble, postulanta konfirmon, elirigis lin el la stato, en kiu li troviĝis post la ricevo de la letero. Li memoris, ke al Gusev la fosileto estis eldonita el tenejo tagon antaŭ la veturo, kaj uzi ĝin li ne sukcesis, tamen per tiu ĉi oni fosis, kaj Aleĥin haste komencis eligi erojn de grundo, eniĝinta inter la tenilo kaj la kolo de la fosileto.

Sablargilo sen almikso de aliaj grundoj. Mirinde pura, malpeza kaj tre hela. La malapero el la «Dodge» de la malgranda sapeista fosileto laboris por la versio de Poljakov pri ekzisto en tiu ĉi loko de kaŝejo, kie estis kaŝata la serĉata sendoricevilo, kaj se tio estas la fosileto de Gusev, tiam, sekve... Tian malpezan, neordinare helan sablargilon Aleĥin renkontis nur en unu loko: en relative malgranda pin-picea peco de la Ŝiloviĉa arbaro — li ankoraŭ notis tiam la feran dependon de vegetaĵaro de la grundo.

Se tio estas la fosileto de Gusev, tiam, plej probable, la kaŝejon eblos trovi jam hodiaŭ, ekstremokaze morgaŭ... Kaj se la sendoricevilo estas ankoraŭ tie...

Se tio estas la fosileto de Gusev, tiam ĝia trovo en la surejo de Julia atestis pri aparteno de Pavlovskij al la serĉata grupo, kio same estis tre grava, kaj Aleĥin nevole pensis, kiel ĝojos en tia okazo Poljakov kaj la generalo.

Knedante la etajn erojn de grundo, li per angulo de la okulo ekvidis tion, kion dismetis Tamancev sur la kapoto, rigardis kaj, kunliginte ĉion inter si, komprenis, ke estis provo de reteno, sed malsukcesa, kaj, verŝajne, krom tio, kio kuŝas antaŭ li, estas ankoraŭ nur kadavro... Kaj se estas tiel, tiam pli afliktan mison kaj malagrablaĵon en tiu ĉi situacio estas malfacile imagi.

— Kio estas tio? — almontrante la kapoton kaj ekkaŭrante apud ĝi, demandis Aleĥin.

Silento de Tamancev, lia kulpa aspekto kaj konduto konfirmis la plej malagrablan supozon.

Aleĥin prenis de sur la kapoto la oficirajn indentigajn kartojn, malfermis ilin ambaŭ, fiksrigardis la fotojn kaj rekonis:

— Pavlovskij...

Tamancev silentis. Aleĥin levis la kapon, ekvidis en lia mano duraluminan cigaredujon, rektiĝante, rapide prenis ĝin kaj, pririgardinte, diris:

— Supozinde, tio estas de Gusev... Kaj la fosileto estas same, evidente, de Gusev...

— De kia Gusev? — mallaŭde eldiris Tamancev. Kaj tiam Aleĥin pensis, ke, troviĝante trian tagon ĉi tie en la embusko, Tamancev scias nek pri Gusev, nek pri tio, ke la afero «Nemano» estis prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo, nek pri tio tute senprecedenca, kio jam dum pli ol diurno okazas en la malavanoj de ambaŭ frontoj.

«Lekas la artikojn kaj mordas la koron!» — subite denove leviĝis en la kapo de Aleĥin. Kaj, ekrigardinte al Tamancev, li ĉagrenite demandis:

— Kiel do vi lin perdis?

Ĵetinte malsimpatian rigardon al la alkomanditoj, Tamancev forturniĝis kaj, paŭzinte sekundon, kun neatendita kolero diris:

— Pro neglekto, Paŭlo Baziljeviĉ... Nure pro neglekto! Mi devis submeti mian propran kapon, sed, pardonu, ne sukcesis!

### 63. Poljakov kaj Nikolskij

Je la sepa horo de mateno laŭ insisto de Poljakov Jegorov kaj Moĥov direktis sin matenmanĝi kaj iomete ripozi. Poljakov promesis veki ilin je la naŭa, interne decidinte fari tion je horo pli malfrue. Li sciis, ke la plej granda streĉo aperos en la dua duono de la tago kaj ke, kiam venos estroj el Moskvo, trovi almenaŭ etan tempon por dormo aŭ ripozo iĝos neeble. Li mem, preninte post la hieraŭa vespero jam trian tablojdon «kolao», sentis sin bonege kaj laboris kun entuziasmo, rapide kaj produktive.

Post la oka horo aperis veninta petveture Luĵnov, pala, apenaŭ tenanta sin sur la piedoj pro sangoperdo kaj skua vojo. Li sciigis, ke Pavlovskij ĉe reteno mortpafis sin, ke li venis sola, kaj ne de la arbaro — evidente, alveturis el ie.

Luĵnov-on estis skuanta febrotremo, liaj dentoj klakadis, kaj Poljakov decidis ne pridemandi lin — baldaŭ devis reveni Aleĥin kaj Tamancev. Poljakov trinkigis lin per forta teo el termoso, kun triobla porcio da sukero, kaj direktis al hospitalo.

Je la naŭa horo, kunpreninte dosierujojn kun dokumentoj kaj pura papero, li hastis en la najbaran kabineton, por raporti al Moskvo pri iro de la serĉado.

La telefono «AF» estis okupita de inĝenier-kolonelo Nikolskij. Por ne perdi tempon por irado tien kaj reen, Poljakov lokiĝis ĉe libera tablo, malfermis la dosierujojn kaj daŭrigis sian laboron.

Absorbita de la serĉado kaj de la preparado de la armea operaco, Poljakov ne profundiĝis en detalojn de tio, kio nomiĝis «radioteĥnika subteno». Nikolskij kun ankoraŭ du maljunaj inĝenier-majoroj, venintaj malfrue vespere el Moskvo, lokiĝis aparte, en unu el la kabinetoj; ili estis farantaj sian aferon, kaj li, Poljakov, — la sian, kaj unu la alian preskaŭ ne tuŝis: necesaj por la serĉado precizeco kaj efikeco de birado kaj interagado de gvataj stacioj kun moveblaj serĉaj grupoj dependis rekte de la koncentritaj en atendolokoj «aŭskultistoj», sed ne de la reprezentantoj de la Ĉefa departemento.

Nun el la interparolado de Nikolskij al Poljakov iĝis klare, ke estas plenumataj plej grandaj preparoj pri kreo de aktivaj ĵamoj por okazo de eneteriĝo de la serĉata sendilo.

Propre, pri eblo de tia aranĝo li eksciis pretere el interparolo de Jegorov kun Moĥov jam dum la mateniĝo, sed ne atribuis al tio grandan valoron kaj ne pripensis, eĉ ne penis pripensi. En tiu mateno en Moskvo estis esplorataj kaj prilaborataj ĉiuj eblaj preventaj agoj laŭ la afero «Nemano», aperadis kaj, plej ofte, tuj malakceptiĝadis diversaj projektoj kaj intencoj, aŭdante pri kiuj Poljakov ŝerce diradis: «Ne imagu al vi malagrablaĵojn, kiuj ankoraŭ ne okazis!» Sed nun la kreado de ĵamoj estis iĝanta reala.

— Do, ĉu vi intencas ĵami ilin? — demandis Poljakov, kiam Nikolskij surmetis la parolilon.

— Nepre!

— Konektu min kun generalo Kolibanov, — ordonis Poljakov al alta ĝibnaza kapitano, deĵoranta pri la «AF», kaj ree ekrigardis al Nikolskij. — Se ili estos ĵamataj, ili preskaŭ certe komprenos, ke ili estas biritaj, kaj tiam ni perdos gravegan avantaĝon. Ili povos transiri al rezerva ondo, kiun ni ne konas... Se oni ilin fortimigos, ili povos kaŝiĝi el la loko de sendado kaj por ioma tempo foriri en radiosilenton. Kaj ankaŭ la germanoj komprenos, ke ilia sendilo estas birita. Ĉu ĉiuj ĉi eblaj postsekvoj estas antaŭviditaj?

— Vi ne tute ĝuste komprenis, kion ni intencas fari, kaj malbone imagas niajn eblojn, — kun rideto rimarkis Nikolskij. — Ni preparas tute neordinaran aranĝon! Temas ne pri alcelaj, sed pri amasaj baraj ĵamoj. Ni intencas ĵami ne apartajn ondojn, ni ŝtopos per morsado, blokos plene tutajn diapazonojn! En nia dispono en la tri frontoj estos milo kaj duono da kurtondaj radiostacioj, — kun fiero sciigis li. — Ĉiuj ili estas provizataj per freŝaj nutriloj, ili estos pretaj, kaj kiam laŭ ordono ili enfalos en la eteron — densege! — tie ne restos eĉ fendeto!.. En tiu morsa ĥoro relative malfortajn signalojn de la portebla sendilo kun eluzita pilo ne trovos kaj ne kaptos eĉ la plej sentivaj riceviloj de la germanoj! Kredu: ĉe baraj ĵamoj de tia amplekso eĉ supozo, ke la sendilo estas birita, ne devas kaj ne povas aperi. Tial viaj timoj estas senbazaj.

— Ni supozu, — singarde diris Poljakov. — Kaj ĉu pure militajn sekvojn de tiu aranĝo vi pripensis, ĉu vi imagas ilin al vi?

— Tute! Eĉ pli, la demando estas kunordigita kun la Ĉefstabo. Ili, same kiel ni, opinias, ke la kontraŭulo opinios tiom intensan radiinterŝanĝon nenio alia, ol komenco de nia nova granda ofensivo. Krom provizora paniko en germanaj staboj, neniaj aliaj sekvoj atendeblas kaj povas okazi!

— Ĉu generalo Jegorov scias pri tio?

— Dume nur supoze... Pri eblo de plenumo de tia aranĝo ni parolis kun li, kiam venis anticipa ordono pri preparo de radiostacioj. Definitive la demando estis decidita nur ĵus. Ĉu vin interesas rilato de generalo Jegorov?

— Jes.

— Negativa! Sed, kamarado subkolonelo, tio ja ne estas ies kaprico! La ordono de la Supera Komandejo starigis du konkretajn taskojn. Krom la unua — kapti! — estas ankaŭ la dua, ne malpli grava kaj responsa, — per ajnaj penoj preventi forlikon de sekretaj informoj. Per ajnaj penoj! — substrekis Nikolskij. — Kian alian solvon vi povas proponi?

— Formale ĉio estas ĝusta kaj logika, sed esence?... Ordonoj, sendube, estas plenumendaj! Sed se oni komencos ĵami tutajn diapazonojn, tiam kiel oni biros?.. Ja plenumado de la dua tasko, esence, malhelpas al plenumado de la unua!

— Ke malhelpas, tio estas malĝusta, — ne konsentis Nikolskij. — Mi dirus tiel: malfaciligas! Ni lasos ilin teni sin en la etero ĝis la ĵamado dum naŭdek sekundoj, — klarigis li, — tempo, necesa por birado. Kaj tuj sciigos al vi koordinatojn de la erartriangulo.

— Naŭdek sekundoj — tio estas proksimume cent kvindek grupoj... — voĉe mezuris Poljakov. — Kio estos en ili, kion ili sukcesos transsendi?.. Pri la koordinatoj mi anticipe dankas, sed hodiaŭ tio estas ne la plej grava. Lokoj de la plej probabla apero de la serĉatoj jam estas determinitaj de ni — ĝuste tie ni aplikos niajn alcelajn penojn... Taksi tuj ĉiujn eblajn sekvojn de amasa ĵamado al mi estas malfacile. Kiel vi scias, ni intencas preni ilin kun krimpruvoj antaŭ eneteriĝo de la sendilo aŭ tuj post ĝi. Se okazos la unua, tiam ĉio ŝajnas klara. Sed se la dua? Kiel ili reagos al ĵamado?.. Kion ili sukcesos transsendi kaj kion ricevi?.. Kiaj estas perspektivoj de radioludo post tia aranĝo? Ĉu okazos akcepto de kargo?.. Kiel reagos la germanoj?.. Sen konkreta radia interkonsento ili apenaŭ sendos aviadilon, sed ĉu ili sukcesos interkonsenti dum naŭdek sekundoj?.. Mi dubas!.. Ĉi tie aperas tiom da demandoj, tiom da malklara kaj nesciata, ke eĉ post detala pripenso multon simple ne eblas antaŭkalkuli. Ni supozu eĉ, ke la serĉado per si mem ne suferos. Sed hodiaŭ — ne en la kvardek unua kaj eĉ ne en la kvardek dua jaro — realigo de tia afero sen posta radioludo egalas al domo sen tegmento aŭ al aŭto sen motoro!.. Mi esperas, ke vi komprenas, kio min maltrankviligas.

— Bedaŭrinde, mi komprenas. — Nikolskij jam staris ĉe la pordo mem. — Bedaŭrinde, ĉar konkretajn sekvojn vere ne eblas antaŭvidi ekzakte, kaj ili povas esti por ni ankaŭ negativaj. Kredu, en Moskvo oni tion same bone komprenas kaj se ili jam decidiĝis, do — tio estas neceso!.. Kion eblas diri ĉi tie?.. Por ke ni ne devu uzi ĵamadon, por ke ĉio posta okazu sub nia kontrolo, penu preni ilin antaŭ eneteriĝo de la sendilo!..

### 64. Operacaj dokumentoj

#### Ĉifrotelegramo

«Urĝe!

Al Kosolapov

Erare retenitajn de Vi laŭ la afero „Nemano“ laborantojn de la Departemento de la Popolkomisarejo pri internaj aferoj de la Baranoviĉa regiono Mamikin kaj Priĥodko senprokraste liberigu.

Mi rememorigas, ke la uzata ekde la 1-a de aŭgusto de la kuranta jaro konvencia sekreta signo — tipografia punkto anstataŭ komo meze de frazo — estas entenata nur en vojaĝaj ordonoj, donataj al servantoj de trupoj kaj institucioj de la Popolkomisarejo pri defendo kaj al servantoj de trupoj pri gardo de malavano de la Aganta armeo de la Popolkomisarejo pri internaj aferoj. Ĝi ne koncernas dokumentojn de teritoriaj organoj de la Popolkomisarejoj pri internaj aferoj kaj pri ŝtata sekureco, kio devas esti tute klara el nia n-ro ...... de la 30.07.44.

La estro de la kontraŭspiona Departemento de la fronto avertas Vin pri neallasebla malatento al la direktivo, havanta unuagradan gravecon ĉe plenumo de eksterordinaraj serĉaj aranĝoj.

Poljakov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Dum proksimaj 2–3 horoj la kontraŭspionaj Departementoj de la 1-a kaj 2-a Belorusiaj frontoj, de la Leningrada kaj de la 1-a Ukrainia frontoj sur la aerodromojn de Vilno, Lido kaj Grodno per specialaj aviadiloj transportos al Vi ekipitajn per uniformo de oficiroj de la Ruĝa Armeo 37 rekonistojn el eksaj germanaj agentoj, finintaj radiajn fakojn de la Varsovia kaj la Kenigsbera lernejoj de la germana spionservo, kie, juĝante laŭ la morsaj skribmanieroj, lernis ankaŭ la radiistoj de la aktive serĉata de ni grupo „Nemano“.

Je Via persona respondeco ĉiuj venontoj devas esti tuj uzitaj en lokoj de plej probabla apero de la serĉatoj.

Ĉiuj rekonistoj devas esti nepre informitaj, ke ĉiu, kiu donos rezulton pri la afero, estos proponita por registara dekoracio kaj liberigita de ajna kriminala respondeco pro sia pasinta kunlaboro kun la germanoj kiel riparinta per faro sian kulpon antaŭ la Patrujo.

Laboron de la rekonistoj prenu sub Vian personan kontrolon, garantiinte ilian plej intensan kaj racian uzadon.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

Al Isajev

«Urĝe!

Retenitajn de vi laŭ la afero „Nemano“ sen sufiĉaj bazoj ĉefsoldaton Timonin kaj serĝenton Kostenko tuj liberigu.

La estro de la kontraŭspiona Departemento de la fronto avertas vin pri neplena konformo al la okupata posteno.

Poljakov».

#### Ofica noto

«Ekstreme urĝe!

Speciale grave!

Al Kovalev, Tkaĉenko

Je via persona respondeco sekvantaj al Baltio, speciale kontrolendaj de la fako pri operacaj transportadoj trajnoj de la serio «K» n-roj 1906, 1907, 1954, 2318, 2319, 2346 kaj 2371 ĝis speciala ordono devas esti retenitaj en stacioj oriente de la Moskva fervoja nodo.

Plenumon kontrolu persone kaj tuj raportu.

Bazo: Ordono de la Supera Komandejo.

Karponosov».

### 65. Aleĥin, Poljakov kaj Tamancev

Jam en aŭto survoje al Lido Aleĥin trovis tion, kion en hasto ne distingis Tamancev, — apenaŭ rimarkeblajn pinglajn piktruojn sur la mapoj, prenitaj el la kaŝejoj en la krurumoj de la botoj de Pavlovskij, kaj li pensis, ke tio, probable, estas la plej valora el ĉio akirita dum la serĉado. Se ankoraŭ Pavlovskij estus prenita viva...

Sur la kvar folioj estis nur sep punktaj truoj: tri sur la bildo de la Ŝiloviĉa arbaro, du sur la kvadrato, okupata de la norda parto de la Naliboka arbarmasivo, unu — sud-oriente de Stolbci, kie antaŭ semajno estis farata serĉado, kaj ankoraŭ unu — sur la Rudnicka densejo.

Kion signifis tiuj punktaj markoj?.. Ĉu kaŝejojn?.. Sed ili estis sep — iom tro multe. Ĉu eblajn lokojn de akcepto de kargo?.. Plej verŝajne, ambaŭ. Aleĥin ne deziris ion suflori al Poljakov, kaj des pli subŝovi siajn deduktojn; li mem rigardu kaj faru siajn konkludojn — ili interesis Aleĥin-on nekompareble pli, ol liaj propraj.

Poljakov-on li trovis en la kabineto, kie estis transportita la aparato «AF».

— Ni venis, kamarado subkolonelo, — transpaŝinte la sojlon, raportis Aleĥin kaj, post malgranda paŭzo, demandis: — Ĉu Luĵnov estis ĉe vi?

— Jes. — Poljakov plu skribis sur paperfolio kun tiu neordinara rapideco, kiu mirigadis ĉiujn, kiuj unuafoje vidis lian rapidskribadon.

— Do, vi estas informita... — Aleĥin ĵetis rigardon al la ĝibnaza kapitano, sidanta ĉe la aparato «AF», kaj petis Poljakov-on: — Ĉu mi povas voki vin por minuto?.. Necesas, ke vi rigardu.

— Iomete pli poste.

— Kamarado subkolonelo, — insistis Aleĥin, — ne estas ekskludeble, ke li havis rilaton al la «Nemano».

Poljakov levis la kapon kaj dum sekundoj pensis. Antaŭ ĉirkaŭ dek minutoj oni konektis lin kun Kolibanov, kaj li komencis raporti, sed tie, en la moskva kabineto, aŭdiĝis ankoraŭ ies voĉo, kaj tuj Kolibanov diris:

— Nikolao Teodoroviĉ, min vokas la general-kolonelo. Mi tuj retelefonos al vi! Mi bezonas vin pro tre urĝa demando! Atendu!..

— Se telefonos Kolibanov, mi tuj revenos... — diris Poljakov al la deĵoranto kaj kune kun Aleĥin eliris el la kabineto.

— Li estis senkrurigita, sed mortpafis sin, — subkomprenante Pavlovskij-on, rimarkigis Aleĥin.

— Mi scias.

— Mi opinias, ke en tio estas nenies kulpo.

Poljakov silentis.

La kamioneto staris malantaŭ la fako. Tamancev kun morne kulpa kaj samtempe ofendita vizaĝo sidis en la kargujo. Rektiĝinte, li senvorte salutis la subkolonelon kaj subkaptis lin garde ĉe la brako, kiam tiu estis grimpanta en la kargujon.

Kaŭriĝinte, Poljakov rapide pririgardis la kadavron de Pavlovskij kaj ties subvestojn. Aleĥin estis helpanta: levis al la kolo mem la ĉemizon, malmoliĝintan ĉe la kolumo pro koaguliĝinta sango, tiris ĝis la maleoloj la kalsonon, laŭ ordono de la subkolonelo turnis la jam rigidiĝintan korpon — sur la dorso jam aperis ruĝ-bluaj kadavraj makuloj. Dum tuta tiu tempo Tamancev indiferente staris apude: sentante sin kulpa sen kulpo, sed tamen en iu grado ankaŭ misa, li plu persiste penis ne rigardi al la memmortiginto.

— Fotografu, — kartavis Poljakov, almontrante la krurojn de Pavlovskij, kaj, leviĝante post la kaŭro, klarigis: — Eblas riproĉoj... Ĉu vi estas certa, ke li estis sola?.. Ĉu tie apude neniu atendis lin?

— Sola! Mi pririgardis ĉion en dukilometra radiuso! — certigis Tamancev. — Sur roso ne eblas kaŝi spuron! Li venis proksimume je la noktomezo. Probable, kun laŭvoja aŭto... Al la ĥato li aliris flanke de la ŝoseo. Ĉe la rivereto estas klara serio de liaj spuroj — jen, la kapitano vidis. Li engrimpis en la fenestron tute sen bruo — ŝi atendis lin. Kaj matene li estis foriranta — al la arbaro!

Same, kiel tie, sur la vojrando, proksime de la bieneto, Tamancev jam dismetis sur la kapoto en la malantaŭa parto de la kargujo aĵojn kaj dokumentojn de Pavlovskij kaj malpacience atendis, kiam, forlasinte la malfeliĉan kadavron, Poljakov atentos ilin. Tiam necesos klarigoj, kaj al li litere jukis, li sentis akran bezonon rakonti sinsekve, kun detaloj, kiel ĉio ĉi okazis, kaj tiel pravigi sin.

Tamen Poljakov, memorante pri la nefinita interparolo kun Kolibanov, hastis reveni en la fakon. La kadavro estis senprokraste sendenda en la kadavrejon de la urba malsanulejo, kaj tial li opiniis necesa foriri por minutoj por ties pririgardo; sed kun la aĵoj kaj dokumentoj eblis konatiĝi poste.

— Atestoj aŭ konsideroj pri lia ebla aparteno al la «Nemano»? — vigle demandis li. — Koncize!

— Antaŭ ĉio mapoj kun punktaj piktruoj kaj la fosileto, kiun, evidente, oni uzis en la Ŝiloviĉa arbaro, — diris Aleĥin, kliniĝante. — La cigaredujo havas senduban similecon kun tiu ŝtelita disde Gusev... Jen, rigardu...

Poljakov ne rigardis kaj prenis en la manojn nek la mapojn kun dokumentoj, nek la cigaredujon kun la fosileto, rapide levitajn de sur la kapoto de Aleĥin kaj Tamancev.

— Portu ĉion ĉi en la kabineton de la fakestro! — ĵetinte rigardon al la horloĝo, kun malkontenta aspekto ordonis li. — Pri la peno de lia reteno kaj pri cirkonstancoj de la memmortigo skribu detalan raporton. Se vi sukcesos, restarigu en dokumentoj ankaŭ viajn agojn dum la pasintaj dek du diurnoj. Por la serĉa enketafero — en ĝi hodiaŭ oni priflaros ĉiun komon!.. Tiel ne iradu, — li almontris per la fingro la sangan makulon sur la uniforma ĉemizo de Tamancev, — alivestiĝu!

Kaj li haste ekgrimpis trans la kargujan mureton.

Li revenis ĝustatempe. La ĝibnaza kapitano elkuris rekte al li en la koridoron kaj sciigis:

— Kamarado subkolonelo, — Moskvo! La general-leŭtenanto... Urĝe!..

### 66. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

Por subteno de tutdiurna alta laborkapablo de personaro de serĉaj grupoj, agantaj laŭ la afero „Nemano“ la ĉefa neŭropatologo de la Ruĝa Armeo rekomendas uzadon de toniiga medikamento „kolao“ kalkulante po unu duongrama tablojdo por ĉiuj kvar horoj.

Respektiva ordono al la estro de la medicin-sanitara departemento de la fronto jam estas transdonita.

Je Via persona respondeco estas proponate aranĝi senprokrastan ricevon de 80 000 dozoj da medikamento el milit-medicinaj tenejoj de la fronto kaj provizadon per ĝi de la personaro de ĉiuj serĉaj grupoj.

Plenumon kontrolu kaj raportu.

Kolibanov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Hieraŭ, la 18-an de aŭgusto 1944, je la 20:35 en dispozicion de 2-a bataliono de la 984-a regimento, okupanta defensivajn poziciojn nord-okcidente de Laza en la dekstra flanko de la 618-a divizio, venis tri oficiroj — majoro, kapitano kaj ĉefleŭtenanto — kun sekreta ordono de la Skolta departemento de la fronto. Je horo antaŭ tio la batalionestro kapitano Sipjagin estis avertita pri ilia apero telefone fare de la estro de la skolta fako de la divizio, kaj al li estis proponite helpi al la venontoj.

Kun estiĝo de mallumo post vespermanĝo en la terkabano de la batalionestro la majoro, kapitano kaj ĉefleŭtenanto surmetis kunprenitajn el la divizia stabo kamuflajn mantelojn, prenis armilaron kaj, akompanataj de estro de skolta plotono Heroo de la USSR[51] leŭtenanto Vereŝĉaka kaj de grupestro serĝento Barkunov, trairis la tranĉeojn de la bataliono, kaj poste rampe moviĝis en la tranĉeon de batalgardo, avertinte, ke ili estos tie ĝis ŝanĝo de deĵorantoj, t. e. ĝis la 6:00. Nenio suspektinda estis rimarkita en ilia konduto kaj paroloj.

Je la 5-a horo kaj 20 minutoj el la tranĉeo, en kiu ili troviĝis, en la direkto de la pozicioj de la kontraŭulo estis elpafitaj raketoj, sinsekve ruĝa, verda kaj blanka, post kio deĵorantaj observantoj en la batalionaj tranĉeoj rimarkis, ke tri homoj en kamuflaj manteloj rampas el la batalgarda tranĉeo en la direkto de la kontraŭula pozicio. Komencita kun prokrasto mitraleta kaj mitrala pafado pro nesufiĉa videbleco ne donis rezultojn.

Tamen je ĉirkaŭ tricent metroj for de la linio de germana defensivo du el la rampintoj trafis al minoj kaj estis mortigitaj, kaj la trian post kelkaj minutoj per pafado el snajpera fusilo oni sukcesis grave vundi je proksimume 150 metroj for de la germanaj tranĉeoj. Dum ĉirkaŭ duonhoro li moviĝadis, kaj poste kvietiĝis kaj montris neniajn vivsignojn.

Dum la postaj kvin horoj la germanoj trifoje penis eltiri lian korpon en sian dispozicion, tamen ĉiuj tri penoj estis subpremitaj per mitrala kaj bombokanona pafado de nia flanko.

La estro de la skolta plotono Heroo de la USSR leŭtenanto Vereŝĉaka kaj serĝento Barkunov estis trovitaj en la batalgarda tranĉeo murditaj per blanka armilo.

Ni kaj samtempe la estraro plenumas skrupulan enketon. Evidentiĝis, ke post sia veno en la divizion la nekonatoj montris al la vicestro de la stabo subkolonelo Semaŝko kaj al la estro de la skolta grupo majoro Cibulskij, krom oficvojaĝa ordono, oficirajn identigajn kartojn, kaj ankaŭ sekretan leteron de la estro de la Skolta departemento de la fronto, kiu restis en la stabo kaj, kiel estis trovite ĉe kontrolo, evidentiĝis falsa.

En la terkabano de la batalionestro ili lasis sakon kun nutraĵoj, kaj ankaŭ mapujon, en kiu estis trovitaj libro de J. V. Stalino „Pri la Granda Patruja milito de la Sovetunio“ (Moskvo, 1944) kaj broŝuro de A. Spektorov „Maldormemo — fera leĝo de milito“ (Moskvo, 1943). Ne estas ekskludeble, ke unu el tiuj eldonaĵoj estis uzata por ĉifrado.

En la mapujo ankaŭ troviĝis tri uzitaj biletoj al Kaŭna kinejo „Triumfo“ por seanco je 12:30 la 16-an de aŭgusto de la kuranta jaro kaj oficvojaĝa ordono de la 17-a de aŭgusto de la kuranta jaro por nomo de majoro Poliŝĉuk N. T. „kaj kun li du oficiroj“ kun konformaj al la efektivaj falsitaj stampo kaj sigelo de la militpoŝto de la Skolta departemento de la fronto, tamen ne havanta la enkondukitan de la 1-a de aŭgusto konvencian signon — punkton anstataŭ komo meze de frazo.

Laŭ depozicioj de Semaŝko, Cibulskij kaj Sipjagin, la „majoro“ parolis kun rimarkebla ukraina akĉento kaj laŭ trajtoj de la vortportreto havis similecon kun la „kapitano“, serĉata laŭ la afero „Nemano“. Ekzistas ankaŭ aliaj bazoj por supozi, ke la nekonatoj, penintaj realigi „verdan padon“[52] sur la sektoro de la 984-a regimento, estas la serĉataj laŭ la afero „Nemano“ agentoj, kiuj post plenumo de la tasko penis tiel reveni al la germanoj.

Subkolonelo Semaŝko kaj majoro Cibulskij, kiel ne montrintaj necesan maldormemon, kaj kapitano Sipjagin, enlasinta la fremdulojn en la batalgardan tranĉeon sen scio kaj akompano de reprezentanto de la kontraŭspiona servo, estas forigitaj el siaj postenoj fare de la komandejo. En ĉiuj trupunuoj de la divizio estas farataj politikaj konversacioj pri neceso de maksimuma maldormemo; la tuta oficira personaro estas detale instrukciita kaj strikte avertita por prevento de tiaj akcidentoj.

En la nuna momento en la sektoro de la 2-a bataliono de la 984-a regimento estas aldone kaŝe koncentrataj afustmitrala roto kaj du baterioj de 82-mm bombokanonoj. Sub kovro de ilia pafado je la 13:00 la skolta plotono penos eltiri el la kampo de la malamika defensivo la nedamaĝitan kadavron, kaj ankaŭ restaĵojn de la du aliaj nekonatoj por ricevo de aldonaj krimpruvoj kaj por ebla identigo.

Pri rezultoj mi raportos senprokraste.

Kovbasjuk».

### 67. Gvardia leŭtenanto Blinov

Je la dekdua horo kaj dudek minutoj posttagmeze, plenumante la ordonon de Aleĥin, Andreo kune kun unu el asistantoj de la komandanto de la urba militpolicejo elveturis en la ĉirkaŭaĵon de Kamenko.

La matenon li pasigis senage, kio en situacio de ĉies okupiteco kaj aferema tumulto estis mirinda kaj ofenda.

Aleĥin, vekinte lin frue en la kargujo, transdonis la leteron de la patrino, liveritan el la Departemento kun laŭvoja aŭto, kaj tuj forveturis ien, ordoninte al Andreo ne foriri kaj ne ŝoviĝi antaŭ la okulojn de la estraro. Andreo deziris izoliĝi kaj tralegi la leteron, sed ĉie estis homoj. Enirinte en la ejon de la garda plotono, Andreo ekvidis ĵus liberiĝintan liton, kuŝiĝis sur ĝin kaj ekdormis. Post du horoj oni vekis lin — hazarde, pro eraro, — kaj li leviĝis.

Li estis matenmanĝanta en la ĉambro-manĝejo, kiam starinta tie ĉe larĝa fenestro longkrura majoro kun ordena rubandlato sur la forta konveksa brusto, sporte brava, kiel ĉiuj moskvaj «lupĉasistoj», turniĝis kaj nelaŭte diris al alia oficiro:

— Nikulin, vi demandis... Jen Tamancev.

Ĉe mencio de la familinomo de Tamancev ankoraŭ du oficiroj, sidintaj apud Andreo, alsaltis al la fenestro kaj ekrigardis. Andreo same leviĝis.

Tamancev, nerazita, en trivitaj kromitledaj botetoj kaj en prunteprenita en la garda plotono malnova soldata uniforma ĉemizo kun grandaj plumpaj flikaĵoj sur la ŝultro kaj sur la brusto — la sian, sangomakulitan, por lavpurigi, li trempis en barelo kun pluvakvo, — tenante en la mano la flankoĉapon, estis lace iranta je ĉirkaŭ dek kvin metroj for de la domo.

Li havis aspekton de punito, riparinta sian kulpon kaj restarigita en rango, sed ankoraŭ ne ricevinta novan uniformon kaj tial surmetinta oficirajn epoletojn rekte sur la malnovan veston. Kvazaŭ eksentinte sur si la rigardojn, li levis la kapon kaj, kraĉinte, ĵetis al la starantoj ĉe la fenestro tian malestiman kaj ferocan rigardon, ke tiuj tuj forturniĝis aŭ formovis la okulojn.

Andreo estis flatita. En la intereso de la moskvaj «lupĉasistoj» al Tamancev li kaptis ne nur scivolemon, sed respekton de profesiuloj kaj ankoraŭfoje pensis, kun kiaj elstaraj homoj — Aleĥin, Tamancev kaj subkolonelo Poljakov — renkontigis lin la sorto.

Tio, ke la moskvanoj konis Tamancev-on laŭvide, Andreon ne miris. Li aŭdis, ke printempe Tamancev veturis en Moskvon kaj montris tie sian lerton en makedona pafado[53] al granda grupo de oficiroj kaj generaloj. Li pafis tiel, ke la estro de la Ĉefa departemento premiis lin per armilo — poste sendita pistolo kun donaca gravuraĵo.

Andreo rimarkis nekutiman, afliktitan kaj lacan aspekton de Tamancev kaj afliktiĝis. Kaj post kvaronhoro ili sidis kune en unu el la kabinetoj kaj postokaze skribadis raportojn pri siaj agoj dum la lastaj dek du diurnoj — komencante de la pririgardo de la arbaro apud Stolbci.

Kiel klarigis Tamancev, tiuj paperoj necesos ĉe kontrolo de serĉa dokumentaro fare de estroj el Moskvo. Alie No To kaj la generalo mem povos havi malagrablaĵojn.

Ĝuste tiam Andreo eksciis, ke la afero, pri kiu ili okupiĝis kaj okupiĝas, jam hieraŭ estis prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo, kaj komprenis la kaŭzon de la senekzempla vigliĝo, reganta ĉi tie, en la fako, kaj sur la aerodromo. Al li iĝis domaĝe, ke neniu, eĉ Aleĥin, diris al li pri tio almenaŭ vorton, — la sola klarigo de tio estis, ke li estas staĝanto, nurnure staĝanto...

De Tamancev Andreo aŭdis, ke laŭ insisto de la Ĉefa departemento hodiaŭ estas plenumata grandega armea operaco, sed tiun «sennecesan entreprenon» ilia grupo ne partoprenos.

— Ĝi estas armea, do pri ĝi okupiĝu la armeo. Kaj ni estas kontraŭspiona servo, — kun digno diris Tamancev. — Ni agos paralele.

Tamancev havis sufiĉe mornan humoron. Li tuj sciigis al Andreo, ke li havas malagrablaĵon: mortpafis sin germana agento. Tio ne okazus, se ne malhelpus alkomanditoj. Sed kion eblas postuli de ili? Nenion!..

Ŝanĝinte la faman eldiron de la Supera Komandanto, li rimarkis, ke alkomanditoj venas kaj foriras, sed la serĉistoj restas[54] kaj responsi en tiu ĉi okazo devos li, Tamancev, kaj kio estas pli malbona — Aleĥin kaj Poljakov.

Li klarigis ankaŭ, ke el la embusko en la bieneto oni prenis lin, por ke la grupo estu kompleta. Li diris, ke laŭ konsideroj de No To, aperis eblo hodiaŭ aŭ morgaŭ fini la «Nemanon» kaj kvazaŭ la subkolonelo kaj la generalo estas interesitaj, ke tion faru ĝuste ilia grupo.

Plej multe Tamancev kredis la operacan pensadon de No To kaj rekte diris, ke se al la subkolonelo kaj la generalo oni ne malhelpos, tiam hodiaŭ, ekstremokaze morgaŭ, ĉio estos «en gvardia ordo».

Andreo nenion povis kompreni. Se la armea operaco ne necesas, tiam kial el Moskvo oni postulas ĝian plenumon?.. Kaj kial, pro kia kaŭzo Tamancev, kaj, evidente, ne nur li, estas kontraŭ ĝi? Kiu kaj kiel povas malhelpi kapti germanajn spionojn? Kaj kial No To kaj la generalo estas interesitaj, ke la «Nemanon» finu ĝuste ilia grupo?

Tiuj kaj aliaj demandoj interesis Andreon, sed la sola, pri kio li kuraĝis demandi, estis: kion ili devos hodiaŭ fari?

Plu skribante, Tamancev diris, ke se nenio ŝanĝiĝos, ilin atendas embusko en arbaro ekde proksimume la tria horo kaj ĝis la sepa vespere — en la plej bona tempo por kurtonda radiokomunikado. Sed elveturi tien necesos iomete pli frue — tuj post la tagmezo.

Andreo jam sciis, ke embusko estas nomo de kaŝita pozicio sur tereno aŭ en ejo de operaca personaro, plenumanta kaptadon de malamikaj agentoj. Antaŭ monato ankaŭ Andreo mem partoprenis tian aranĝon: li kaj Aleĥin, senkompate turmentataj de puloj, dum tri tagnoktoj trasidis en varmega fetora ŝedo flanko ĉe flanko kun porkoj kaj bovino, nur nokte por neceso elrampante al freŝa aero. Kaj ili trasidis vane — neniu venis, kaj al Andreo pri tiuj diurnoj restis plej malbonaj rememoroj.

Tamancev, revanta pri komplikaj operacaj kombinaĵoj, pri funkelŝpilo de «strategia skalo», tamen rilatis al embuskoj kun amo kaj respekto.

— Tio estas la plej rezultodona maniero de kapto en kampaj kondiĉoj, — diradis li. — Se streĉi la cerbajn sinuojn kaj ĉion bone organizi, eĉ el tia primitivaĵo eblas fari bombonon!

La unuajn raportojn li skribis trankvile kaj sufiĉe rapide, sed la lasta, plej granda, pri la malsukcesa peno de reteno, kaŭzis al li verajn emociojn. Prezentante la matenan okazintaĵon, li pufigadis la nazotruojn, dufoje, rememorinte ion malagrablan, fermis la okulojn kaj, sulkiĝinte, kiel pro acidaĵo, skuis la kapon, kaj poste, ne elteninte, ekscitite ekkriis:

— Se mi neniam ilin vidus!

— K-kiujn?

— Alkomanditojn!

Li terure deziris dormi, kaj, ĵetante rigardojn al la planko en la angulo ĉe la fenestro, li deklaris, ke, tuj kiam li finos tutan tiun ĉi skribaĉaĵon, li ŝlosos sin ĉi tie, en la kabineto, kaj por du-tri horoj la serĉado kaj la «Nemano» iru al diabloj! Kaj poste Andreo vekos lin.

Fininte siajn raportojn, Andreo iris en la gardan plotonon kaj, kaptinte momenton, elportis el tie kusenon. Ne riskante pasi kun ĝi la koridoron de la fako, li transdonis ĝin tra la vazistaso al Tamancev — kortuŝita per tia zorgo, tiu eĉ ridetis. Kaj, reveninte en la kabineton, Andreo kuraĝis fari demandon, okupantan lin en tiu horo: kio estos, se nek hodiaŭ, nek morgaŭ oni sukcesos kapti la serĉatojn?

— Kio?.. Moskvo ne ŝercos... — morne diris Tamancev. — Al ĉiu faros klisteron... Je duonsitelo da terebinta esenco kun gramofonaj nadloj, — precizigis li.

Kaj post mallonga paŭzo, kvazaŭ konsolante Andreon, li aldonis:

— Vi ja estas juna... Kaj min, kiel ordinaran purigiston, Moskvo ne punos — ni por ili ne estas figuroj!.. Sed al No To, Paŭĉjo kaj la generalo ili donos plenmezure — sen ajna dubo... Pro kio?! — subite indigne ekkriis li.

La kuseno, akirita de Andreo, restis sen uzo — dormi Tamancev en tiu mateno ne sukcesis. Io tie ŝanĝiĝis, kaj baldaŭ li, Aleĥin kaj ankoraŭ ĉirkaŭ dudek serĉistoj de la kontraŭspiona Departemento de la fronto sur kelkaj aŭtomobiloj haste elveturis al la regiono de la Ŝiloviĉa arbaro.

Samtien en certan lokon, sude de Kamenko, Aleĥin ordonis veni je la dektria kaj nul-nul ankaŭ al Andreo kun unu el oficiroj de la urba militpolicejo — laŭ ordono de Poljakov aŭ Golubov.

Ekde la momento de elveturo de Aleĥin kaj Tamancev Andreo troviĝis en senĉesa atendado. Pensinte, ke pri li oni simple forgesis, kaj suferante pro sia neagado, li intence ŝoviĝis antaŭ la okulojn de Poljakov, eliranta el la fako, — la subkolonelo respondis al la saluto, sed nenion diris al li.

La kamioneto revenis post du horoj; Ĥiĵnjak trovis Andreon kaj vokis lin tagmanĝi. Venis neniaj ordonoj, kaj, pensinte: kiam ankoraŭ li havos okazon manĝi? — Andreo direktis sin al la kuirejo.

Post grasa densa brasiksupo la kuiristo, samurbano de Ĥiĵnjak, alŝutis por ili plenajn ĝis rando bovlojn da kuirita viando kaj promesis ankoraŭ por tria plado «kakavon».

Tiel abunde Andreo ne manĝis delonge; tamen, hodiaŭ ĉiuj estis manĝigataj sen limigoj, vere ŝtopnutrataj; eĉ blanka pano, tranĉita je dikaj pecoj, sen normo kuŝis sur la tabloj.

Andreo estis trempanta per la forko pecojn da porkaĵo en persone donitan al Ĥiĵnjak pladeton kun mustardo, kiam en la ĉambron-manĝejon, kie troviĝis ankoraŭ ĉirkaŭ du dekoj da homoj, — enkuris iu ĉefleŭtenanto kaj de la sojlo kriis:

— El grupo de kapitano Aleĥin ĉu iu estas ĉi tie?

— Mi... — kun plenŝtopita buŝo, ruĝiĝinte, eldiris Andreo. — N-ni...

— Kial do vi sidas ĉi tie?! — indigniĝis la ĉefleŭtenanto. — Ni iru, vi prenos reprezentanton de la urba militpolico. Kaj tuj ekveturu!

Kiam ili ĉirkaŭiris la domon de la fako, li almontris por Andreo altan elegantan oficiron, starantan dorse al ili apud la perono, kaj mem, maltrankvile zorgigita, tuj malaperis.

En la oficiro Andreo rekonis la asistanton de la komandanto de la urba militpolicejo, junan belstaturan kapitanon kun esprimplenaj oblongaj okuloj sur la delikata bela vizaĝo.

Kiam, unuafoje veninte ĉi tie, en Lido, en la militpolicejon, Andreo ekvidis la kapitanon, al li venis penso, ke ie iam li jam renkontis tiun homon. Sed malgraŭ ĉiuj penoj, Andreo ne sukcesis rememori, kaj demandi ne kuraĝis: eĉ kun pli altaj ranguloj la kapitano parolis sen esprimo de respektemo kaj, eble, iom orgojle, kaj al Aleĥin li eĉ tute ne ekrigardis; li sidis trans alta bariero kaj, registrante la oficvojaĝan ordonon, ne levis la okulojn de paperoj.

— Jen kia bela birdo, ĉu vi vidis?.. — insultis tiam Tamancev: al li la kapitano speciale malplaĉis. — Per lia frunto tureton de peza tanko eblas kojnumi, sed li ĉi tie trovis al si komfortan lokon! Kaj leviĝis — neniun rimarkas! Dando! Malfronta anseraĵo! Ja mi min kubutapogis sur li!

Tamancev staris malproksime ĉe la pordo, al la bariero ne aliris kaj, certe, ne diris al Andreo, ke dum la antaŭa veno en Lidon li havis malagrablan kolizion kun la kapitano: pasante sur strato, li ne salutis la subkomandanton, tiu haltigis lin kaj publike riproĉis...

Haste maĉante dum irado kaj interne bedaŭrante, ke li ne sukcesis trinki la «kakavon», Andreo aliris la kapitanon kaj, mansalutinte, eldiris:

— K-kamarado k-kapitano, ĉ-ĉu vi estas el la m-milit-polico?.. Iru k-kun m-mi...

Ĥiĵnjak, ĉirkaŭkurinta la domon ĉe la alia flanko, jam sukcesis eksidi en la aŭton kaj startigi la motoron. Ekstarinte sur la ŝtupon de la aŭto, Andreo flustre oficiale sciigis al li, ke je la dektria kaj nul-nul, tio estas post kvardek minutoj, ili devas esti sude de Kamenko — Ĥiĵnjak forte sakris — kaj ordonis plene premi la gaspedalon.

Eble, indus proponi al la subkomandanto eksidi en la stirejon, sed dum Andreo parolis kun Ĥiĵnjak, la kapitano, pensinte iom, grimpis en la kargujon kaj lokiĝis tie sur kesto. Eleganta kaj belstatura, en bonega uniforma kaskedo kun nigra velura rando, li, leviĝante super la muretoj, evidente estis okulfrapanta, kaj Andreo, memorante la ordonon de Aleĥin — veni en la destinitan lokon, ne altirante ies atenton, — ordonis:

— S-sidiĝu pli malsupre, al la s-stirejo!

La kapitano obeis kaj nehaste kaj, kiel ŝajnis al la junulo, kun tre malkontenta aspekto malleviĝis sur la malpurajn lignotabulojn de la kargujo. Andreo ne sidiĝis — falis apude: la kamioneto, abrupte akceliĝante, ĵetiĝis kiel vipita.

Virinoj kun korboj kaj sakoj estis revenantaj el la bazaro; traveturis «Dodge», plena de bruaj tankistoj en nigraj helmoj; apud granda katolika preĝejo en ombro de ŝtona barilo tumultis paroĥanoj; tondrante sur pavimŝtonoj, estis malrapide ruliĝanta ĉaro kun alligita al la malantaŭaĵo senkorna bovino; de la stacio estis venantaj fajfoj de lokomotivoj; tre alte, apenaŭ distingeblaj en la sunplena ĉielo, estis patrolantaj ĉasaviadiloj.

La urbo vivis sian ordinaran vivon, neniom suspektante, ke en tiu ĉi horo miloj da soldatoj, serĝentoj kaj oficiroj prepariĝis por plenumo de grandega armea operaco. Ankoraŭ pli granda kvanto da militservantoj, kiel diris Tamancev, partoprenis en eksterordinaraj serĉaj kaj kontrolaj aranĝoj laŭ la afero «Nemano». Kaj inter tiuj multaj miloj nur oficiroj de la kontraŭspiona servo sciis pri la sendilo KAO, pri strategia valoro de la serĉata grupo, sciis la esencon de la okazantaĵo, kaj pro konscio, ke ankaŭ li, Andreo Blinov, apartenas al la nombro de tiom malmultaj elektitoj, la junulo sentis sin feliĉa kaj neordinare forta.

Ĥiĵnjak penegis: ili fulmorapide traflugis la stratojn kaj post iuj minutoj, lasinte la urbon malantaŭe, rapidis sur ŝoseo.

La kapitano estis skuiĝanta en la kargujo apud Andreo kun la sama fier-orgojla aspekto, kiel en la militpolicejo. Sur li estis alĝustigita, tute nova tuniko kun hele brilantaj sub la suno orkoloraj epoletoj kaj butonoj, pantalono el helblua, antaŭmilita drapo kaj novegaj botoj kun longaj mallarĝaj krurumoj. Orlitaj glatege, freŝegaj manumoj videblis el la manikoj; faldoj sur la pantalono estis gladitaj; de lakita viziero de la kaskedo ĝis nigra spegulo de la botoj ĉio sur la kapitano estis novega, purega, brilanta kaj treege malkonvena en la malnova, eluzita kargujo.

Por ne malpurigi la kostumon, li, submetinte sub sin silkan naztukon, sidis je metro for de bareleto kun benzino kaj penis nenion tuŝi per la vesto; dufoje li ĵetis rigardon al sia brakhorloĝo, kvazaŭ aludante, ke li estas okupita homo kaj por li gravas ĉiu minuto.

Andreo sendadis amikemajn rigardojn al la kapitano kaj eĉ ridetis, intencante ekparoli, sed tiu ne degnis eĉ rigardi al li.

Subite rememorinte pri la letero de la patrino, Andreo elprenis ĝin — kiam ankoraŭ estos libera minuto? — kaj komencis legi. Ĉe tio li strabis kaj ekvidis, ke la kapitano demonstre rigardas en alia direkto.

La letero de la patrino kaj ĝojigis, kaj malĝojigis Andreon, kaj kaŭzis ioman ĉagrenon.

Serĉjo Kuznecov estis bonega knabo, kaj al Mila Andreo en la unua klaso vere enamiĝis, kaj ne eblis kredi, ke ili jam ne estas, kiel ne estas inter vivuloj ankoraŭ sep liaj samklasanoj.

La klopodoj de la patrino mirigis Andreon per sia malkonveneco kaj senbazeco. Ho dio, kio ŝin zorgigas?! «Kruretoj», «ŝtrumpetoj», «sendaĵo kun nutraĵoj»... Li, Andreo, partoprenas serĉajn aranĝojn de sen troigo strategia graveco, okupiĝas pri la afero, prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo, kaj ĉi tie... bagateloj, kiaj povas veni en la kapon, ŝajne, nur de virino, kaj ĉe tio civila. «Filistreco, malfronta filistreco...» — ĉagrenite pensis Andreo.

Kaj ŝi ankoraŭ ofendiĝas, ke li malofte skribas. Sed se ŝi scius... La plej ĉagrena estas, ke li eĉ alude ne povas sciigi al ŝi, pri kio li okupiĝas.

Ŝovinte la patrinan leteron en la poŝon, Andreo ĵetis rigardon al la horloĝo — estis kelkaj minutoj post la unua, — ekstarinte, transfleksiĝis en la stirejon kaj laŭte diris:

— Ĥ-ĥiĵnjak, n-ni malfruas... P-premu, kara, p-premu!

— Sed mi kion faras?! — feroce kriis Ĥiĵnjak.

Andreo kun zorgigita aspekto eksidis sur sian lokon. Tio, ke ili ne sukcesas veni al la tempo, fiksita de Aleĥin, iĝis klara jam sur la aerodromo — ili ekveturis pli malfrue, ol necesis. Sed nun tio vere maltrankviligis Andreon, kaj li kun timo pensis pri eblaj sekvoj de ilia nevola malfruiĝo.

Tio estis, verŝajne, la plej responsa tago en lia vivo, sia ĉefa tasko li nun opiniis ne fari eĉ etan eraron kaj, nature, ne povis ne maltrankviliĝi.

Kvankam Ĥiĵnjak konis la vojon kaj orientiĝis ne pli malbone, ol li, li por ajna okazo rigardis antaŭen, kelkfoje transfleksiĝante trans la mureton, kun timeto ĵetadis rigardojn al la radbendoj (kvazaŭ tio povus ion doni) kaj ĉiam kun timo fiksaŭskultadis bruon de la motoro: se ĝi paneos — ili tiam entute ne ĝisveturos la lokon.

Sed la kapitanon kvazaŭ nenio interesis. Li rigardis kun malvarme orgojla indiferenteco kaj kun ia malkontenteco, lia rigardo, haltante sur nenio, apatie glitis sur boskoj, intermitantaj kampoj kaj maloftaj ĥatoj, kaj la vizaĝo, kiel ŝajnis la Andreo, diris: «Lukto kontraŭ spionado?.. Nenia mirindaĵo! Mi okupiĝas pri pli gravaj aferoj!..»

«Sed tamen mi lin ie renkontis!» — pensis Andreo, saltetante en la kargujo kaj apogiĝante per la manoj, por mildigi puŝojn; la sento, ke li antaŭe iam vidis tiun homon, ne forlasadis lin, sed rememori: kie? — li ne povis, kaj ekparoli ne kuraĝis.

### 68. La subkomandanto

Intertempe la kapitano dum la tuta vojo domaĝis, kiel malsukcese iras tiu ĉi festa por li tago. Ĉe tio li pensis malgaje ankaŭ pri sia servo en la militpolico ĝenerale, kie post la vundo, kiel limigite taŭga, li restadis jam dum du monatoj, sopirante pri la hejma bataliono kaj rememorante per malbonaj vortoj la germanan kuglon, la medicinon kaj la personaran fakon.

Por la oka horo de vespero li interkonsentis pri rendevuo kun junulino el evakuhospitalo, en kiu li kuŝis printempe. Por tiu fiera kaj, kiel al li ŝajnis, neatingebla leningradanino kun epoletoj de leŭtenanto de medicina servo li estis tute ne minaca asistanto de la komandanto de la urba militpolico, orgojle oficiala, kia lin konis militservantoj, sed simple Igoro, tro memama kaj ofendiĝema, sed simpatia, kaj ĉefe, interesa kaj — lastatempe — dezirata knabo. Tiel, ĉiuokaze, ŝi estis komprenanta lin kaj tiel diradis, ne sciante, tamen, pri li la eble plej gravan, tiun sekreton, kiun li skrupule kaŝadis de ĉiuj en la milito.

Jam antaŭhieraŭ en la lasta renkontiĝo ili interkonsentis, ke li venos hodiaŭ je la oka horo, kaj ŝi diris nenion pli. Sed de ŝia plej proksima amikino — strikte sekrete — li eksciis, ke Helenjo hodiaŭ havas naskiĝtagon kaj estos negranda solena festeno — krom li, estas invititaj ankoraŭ du amikinoj, kaj ankaŭ la estro de ŝia fako, juna belulo-kartvelo, kiel oni diris, talenta kirurgo, krome ludanta gitaron kaj kaŭzanta en la subkomandanto akran senbridan ĵaluzon.

En lia vivo tio ne estis unua forta enamiĝo.

Antaŭ la milito li enamiĝis al estonta aktorino, studentino de la teatra instituto, kaj aliajn knabinojn li ne rimarkadis. Tamen aŭtune de la kvardek unua jaro, kiam li jam troviĝis en la fronto, korespondado inter ili subite rompiĝis — ŝi forveturis en evakuon kaj kvazaŭ dissolviĝis. Dolore travivante, li dum multaj monatoj penis trovi ŝin, ve, sensukcese, kaj ŝi, evidente, eĉ ne penis: ŝi sciis lian moskvan adreson, tamen inter leteroj, transsendataj de la patrino, de ŝi estis nenio.

Poste, ĉe Stalingrado, li serioze enamiĝis al tradukistino el la divizia stabo, veninta por du horoj en la regimenton por pridemandi germanojn, kaptitajn de lia roto. Dum vespermanĝo ili parolis; ŝi evidentiĝis moskvanino kaj eĉ pli — ŝi lernis en instituto, najbara kun lia domo.

Post semajno li sendis al ŝi kun oportuna okazo ŝercan nekuraĝan letereton, ne atendante ricevi respondon, sed ŝi respondis per bona, varma letero. La korespondado daŭris, ili interŝanĝadis per amikaj leteroj ĉiusemajne kaj en la momento de la encirkligo de la germana armea grupo ili jam iĝis familiaraj.

En mezo de decembro estis ankoraŭ unu mirakla renkontiĝo, kiam oni vokis lin en la stabon de la divizio kaj poste li promenis kun ŝi en frosta nokto dum kelkaj horoj. Blovis, kirliĝis kruela surgrunda neĝvento, en foro egalmezure estis batanta korpusa artilerio, el mallumo de tempo al tempo aŭdiĝadis krioj de sentineloj. Trifoje la ĉirkaŭan neĝkovritan stepon hele prilumis LAB-oj[55], ĵetataj de germanaj aviadiloj, kaj li vidis apude ŝian puncan pro frosto, belegan vizaĝon. Ŝi estis en feltbotoj kaj peltjako super vata kostumo, kaj li, veninta antaŭ tio al la estro, — en uniforma palto kaj en botoj. Por ne frostiĝi, ili senĉese iradis kaj eĉ varmigadis sin per kuroj, sed malgraŭ tio li frostiĝis ĝis la internaĵo, tamen estis feliĉa kiel neniam. En la fino de tiu fabela, tiel memorfiksiĝinta al li rendevuo ŝi proponis, se permesos cirkonstancoj, renkonti la Novan jaron kune.

Tiu ideo absorbis lin. Feliĉe, la regimento estis movita en duan eskalonon, kaj ĉio aranĝiĝis treege favore. Li sciis: por ŝi estas pli facile eliri, ol por li forlasi la roton por nokto. Kune kun sia ordonportisto li lekis sian terkabaneton kaj elpetis por tiu ĉi tagnokto de aliaj rotestroj la plej bonan tabureton en la regimento kaj tute decan nememfaritan seĝon. Ĝuste tiutempe unu el oficiroj, veturinta en aŭto en malproksima, fora je centoj da kilometroj oficvojaĝo, alveturigis samokaze el la nordo tri abiojn. Laŭ ordono de la regimentestro oni disdonis ilin po branĉeto en ĉiujn terkabanojn kaj rifuĝejojn, kaj li ricevis malgrandan, mallongan, sed densan aroman branĉon. Starigita sur nana memfarita tableto sub revua portreto de la Supera Komandanto, ĝi iĝis la ĉefa kaj rara ornamaĵo — en senarbara stepo, apud la avano pri abio eblis nur revi.

La 31-an de decembro kun serĝento el lia roto, kiu veturis por aferoj en la divizian stabon, li sendis al la tradukistino ĵus enmanigitan al li sendaĵon — donacon de laborantoj de la malfronto: flakonon da parfumo, lanajn pugnogantojn kaj paketon da biskvitoj. Internen li enmetis solen-ŝercan inviton, skribitan «altstile». En la fino mem li proponis: se ŝi deziros, lia «fidela armilportisto» (temis pri la serĝento) akompanos ŝin.

La tago finiĝis, kaj, turmentata de atendo, li plurfoje eliradis el la terkabano kaj fiksrigardadis en mallumon en tiu direkto, de kie ili devis aperi. Li neniam telefonis al ŝi en la divizion, sciante, ke interparolojn povas aŭskulti kaj pro neniofarado aŭskultas telefonistoj, kaj neniel dezirante malkovri la karan intimaĵon al fremdaj oreloj. Post la deka horo, tamen, ne elteninte, li konektiĝis tra la regimento kun la divizia komutilo kaj, ne sciante la numeron, diris la nomon de majoro, ŝia estro, al kiu li ekde la komenco mem sen ajnaj bazoj ĵaluzis ŝin. Respondis ies junula tenoro, sed tie, en la staba rifuĝejo, estis gaje, eble, oni jam estis drinkantaj, aŭdiĝis viglaj voĉoj, inklude virinajn. Li petis voki la majoron, sed kiam tiu alvenis, li tuj surmetis la parolilon: al li klare ŝajnis, ke inter aliaj li distingis ankaŭ ŝian ĝojan voĉon, — pro ofendiĝo kaj aflikto li preskaŭ ekkriis.

Tio estis tiom monstre neatendita, ke iomete poste, konsolante sin, li pensis, ke de la divizia stabo ĝis lia terkabano estas nur kvin kilometroj kaj dum horo kaj duono ŝi ankoraŭ tute povas sukcesi veni, speciale en akompano de la serĝento.

La konsolo, tamen, iĝis nelonga. Je la dekdua horo, vokinte la ordonportiston, li glutis kun li po glaso da nediluita alkoholo kaj en plena silento komencis manĝi kun tia furiozeco, kvazaŭ la ĉefa afero nun estis neniigi ĉion rezervitan kaj akiritan ne sen peno por tiu ĉi festa vespermanĝo. Ili estis laboregantaj per la makzeloj, kiam revenis finfine la serĝento, enfalis en la terkabanon laca, frostiĝinta kaj, ferminte post si la pordon, senvorte kaj kulpe prenis el la dorsosako la senditan kun li sendaĵon.

En la unua momento la kapitano (tiam li estis ankoraŭ ĉefleŭtenanto), jam ebriiĝinta, litere sufokiĝis en paroksismo de ĵaluzo kaj ofendiĝo, definitive kompreninte, ke ŝi vere preferis al li aliulon aŭ simple alian kompanion. Kaptinte la ligitan per ruĝa rubandeto volvaĵon, li enĵetis ĝin en la ardan feran forneton kaj en la animo malbenis ŝin.

Li pensis, supozis malbonaĵon, sed okazis la plej malbona: en la pasinta nokto ŝin mortigis en la najbara regimento, disŝiris je pecoj rekta trafo de obuso en la staban rifuĝejon. Dum ioma tempo li iradis tute perdita.

Do, li enamiĝis ne unuafoje, sed tiel, kiel nun, al li ankoraŭ ne okazis.

Probable nur pro Helenjo li paciĝis provizore kun tiom teda por li militpolica ofico, decidinte toleri ankoraŭ monaton aŭ du kaj nur tiam postuli reekzamenon kaj forigon de la limigo, kion oni jam dufoje rifuzis al li. Li estis neŝanceleble konvinkita, ke dum milito viroj devas militi, kaj troviĝi en malfronto, havante manojn kaj piedojn, estas hontinde. Ĝuste tial li kategorie rifuzadis aranĝi sian liberigon el armeo kaj malmobilizon, pri kio insiste klopodis en Moskvo liaj eminentaj pedagogoj.

Liaj interrilatoj kun Helenjo estis disvolviĝantaj tiel, ke li bezonis baldaŭ eldiri, klarigi sian rilaton, la rivaleco de la kartvelo estis vere maltrankviliganta, kaj la hodiaŭa vespero tial havis specialan valoron.

Eksciinte pri la naskiĝtago, li kuris matene al la tajloro, kiu estis kudranta por li paradan uniformon, kaj petis ĉion plirapidigi kaj fari je tago pli frue. Por stimuli la urĝecon, li promesis super la interkonsentita pago ankoraŭ konservaĵojn el sia aldona porcio kaj sukeron.

Kun tiu kostumo entute estis nemalmulte da klopodoj. La ŝtofpecojn li ricevis ankoraŭ en la regimento antaŭ la vundo, poste li interŝanĝis ilin kun aldono al pli bonaj — drapo de antaŭmilita produkto — kun maljuna intendanto, kiu ekŝatis lian trofean «Walther»-on en generala ujo kaj petegis lin kvazaŭ metinte tranĉilon al lia gorĝo. Poste mankis randaĵo por la tuniko kaj decaj oraj butonoj, ne estis bona kaj fidinda majstro. Kaj nur antaŭ semajno ĉio finfine aranĝiĝis.

Hodiaŭ frumatene survoje al la militpolicejo li aliris al la tajloro por ankoraŭfoje rememorigi, ke vespere — ajnkoste! — la kostumo devas esti preta. Por lia miro kaj ĝojo, la kudrita tuniko, brilante per la butonoj kaj la epoletoj, jam estis paradanta sur manekeno, kaj la pantalono estis gladata per peza gladilo.

Tiun hirtan maljunulaĉon kun lia nekredebla provinca akĉento kaj eterna guto sur la nazpinto, flateman kaj peneman, kiel ĉiuj metiistoj ĉi tie, en Okcidenta Belorusio, konataj oficiroj rekomendis kiel bonan majstron. La kudrita de li kostumo, tamen, superis ĉiujn atendojn. Kaj la pantalono kaj la tuniko sidis sur la kapitano sen eĉ unu faldo aŭ sulko, mirinde efekte strikte kovrante lian bonegan staturon. Tio estis verko de vera arto, laboraĵo, tute merita ne provincan tajloron, sed ĉefurban, generalan, se eĉ ne marŝalan.

La sola afero, kiu restis — trapiki kaj teksoŝtopi truetojn por ordenoj, pri kio li tuj diris.

— Kvin minutojn! — kun preteco ekkriis la maljunulo.

Sed fari tion necesis diligente, kun anticipa mezurado kaj markado sur la brusto de la tuniko. Kaj la kapitano petis la maljunulon post horo veni en la militpolicejon, kie en gardoŝranko li estis konservanta siajn dekoraciojn: same kiel armilojn, teni ilin en privata loĝejo estis malrekomendite.

Al batalaj ordenoj kaj medaloj la kapitano rilatis plej pie. Li opiniis, ke surmeti ilin necesas nur en grandaj festoj, tri-kvar fojojn dum jaro, por ne malpligrandigi, ne bagateligi per ĉiutaga portado. Por ordinaraj tagoj estis establitaj ordenaj rubandoj, la fronton ili, tamen, ankoraŭ ne atingis, sed en Moskvo oni akiradis ilin, kaj la kapitano en leteroj hejmen insiste petadis trovi tiujn.

La vizitinta lin nelonge antaŭ tio patro — estro de politika fako de gvardia tanka korpuso en najbara fronto — alveturigis al li donace bonegajn kromitledajn botojn kaj uniforman oficiran kaskedon, tial li nun estis ekipita bele.

Por «komfortigi» la tunikon kaj la pantalonon kaj por senti sin vespere kutime kaj senĝene, la kapitano ne demetis ilin, kaj la malnovan uniformon ĉirkaŭvolvis per ĵurnaloj kaj portis en sian loĝejon. Pro tio li malfruis je kelkaj minutoj kaj, kiam li aperis en la kabineto de la komandanto, kie jam estis kunvenigitaj la oficiroj, ricevis mallaŭdon de la majoro, kaj poste ĉio ekiris tute malglate.

Evidentiĝis, ke la «specialfakuloj» — tiel li interne nomadis la kontraŭspionojn — plenumas ian gravan aranĝon, aŭ «operacon», kaj la oficiroj de la militpolicejo ĝis speciala ordono transiras en subordiĝon de la kontraŭspiona servo. Post la fino de la konsiliĝo ĉiuj devis veturi al la loko de kunveno — sur la aerodromon.

Jam dum dua tago estis okazanta io neordinara. Ankoraŭ hieraŭ matene en la militpolicejon alveturis garnizona specialfakulo kaj strikte konfidence sciigis la oficirojn, ke estas serĉata grupo da speciale danĝeraj nekonatoj, kaj, elmetinte paperfolion, priskribis proksimuman aspekton de du el ili, pli ĝuste, iliajn figurojn, kreskojn kaj aĝojn, diris, ke unu el ili parolas supozeble kun ukraina akĉento.

La majoro, kronika ulcerulo, turniĝanta en la militpolico dum pli ol tri jaroj, ĉion scianta kaj komprenanta, rimarkigis mankon de specialaj individuaj trajtoj kaj proksimumecon de la priskriboj de aspekto. Kaj la specialfakulo diris, ke, bedaŭrinde, «ankoraŭ oni ne sukcesis akiri» precizajn vortajn portretojn, kaj tio, sendube, malfaciligas la serĉadon.

Poste, ankoraŭfoje avertinte pri nediskonigo, li konatigis la oficirojn kun la lasta vica, tute sekreta rimedo pri defendo de militistaj dokumentoj kontraŭ falsado fare de la germanoj — montris al ili punkton anstataŭ komo meze de frazo en unu el kolumnoj de oficvojaĝa ordono.

Formularoj kun tiu intencita tipografia preseraro estis ekuzitaj vespere de la 31-a de julio, sekve, ĉiuj militservantoj kun dokumentoj, donitaj en aŭgusto kaj ne havantaj tiun konvencian signon, estas tuj retenendaj.

La demonstritan al ili por ilustro vojaĝordonon la oficiroj pririgardadis senvorte; ĉiu el ili dum deĵorado kontroladis kaj registradis dekojn kaj centojn da tiaj dokumentoj, sed neniu atentis tiun punkton.

Dum la konversacio la specialfakulo dufoje diris pri persona respondeco de la ĉeestantoj kaj pri neceso ekstreme plifortigi atentemon.

Sekvo de lia vizito, instrukcio kaj alvokoj al atentemo iĝis tio, ke nur ĝis la noktomezo en la urbo estis retenitaj ok homoj, havintaj ioman similecon kun la priskribitaj de li personoj; ĉiujn ilin post kontrolo, plenumita de la specialfakulo mem, — li firme okupis unu el la kabinetoj — oni devis liberigi.

Pri tio hodiaŭ en la konsiliĝo la majoro diris kiel pri mankoj en agado de la konfidita al li militpolicejo. Postulinte konklude de la subuloj plej altan atentemon, li leviĝis kaj sciigis:

— Post dek minutoj ni elveturas. Ĉiuj havu ĉe si personan armilon kaj legitimilon por rajto pri kontrolo de dokumentoj. La aŭto estas en la korto.

La kapitano demandis, kiam, almenaŭ supozeble, finiĝos la «operaco» kaj kiom baldaŭ ili liberiĝos, sed la majoro ne sciis tion.

Kune kun aliaj la subkomandanto eliris el la kabineto. Oficiroj laŭdadis la kostumon, palpadis la ŝtofon kaj kun rido interesiĝadis: kial li tiel belvestis sin matene?.. ĉu por la «operaco»?.. Li respondadis distrite, pensante pri siaj aferoj, — eĉ aŭskultante la majoron, li streĉe cerbumadis, kiel li nun plej bone aranĝu ĉion.

La maljuna tajloro kun trivita teketo en la mano, tenante grasan ĉapelon kaj perplekse ĉirkaŭrigardante, jam estis atendanta en la deĵorejo. Invitinte lin en sian kabineton, la kapitano haste malfermis la gardoŝrankon kaj, elpreninte trioble falditan pecon de drapo, malfaldis ĝin sur la tablo.

— Ho-o! — ekvidinte la ordenojn kaj medalojn, ekkriis la maljunulo kaj viŝis la guton sur la nazpinto.

Kaj la kapitano estis jam telefonanta al la hospitalo por gratuli la «novnaskitinon» kaj averti ŝin pri aperintaj al li novaj cirkonstancoj.

La junulino estis okupita en la operaciejo, al la telefono aliris ŝia amikino — unu el la invititaj al la vespero, — kaj la kapitano diris al ŝi, ke li devas urĝe foriri pro oficaj aferoj, sed li faros ĉion por reveni ĝustatempe, kaj petis transdoni al la heroino de la festo liajn anticipajn gratulojn.

La maljunulo intertempe elprenis el la teketo platan skatoleton, malfermis ĝin kaj, eniginte fadenon en kudrilon, estis atendanta en plena preteco.

— Bedaŭrinde, nun ni ne sukcesos, — surmetinte la parolilon, diris la kapitano. — Mi devas tuj forveturi. Urĝa afero, — klarigis li, ĉar la tajloro rigardis al li sen kompreno. — Mi venos al vi je la sepa vespere. Ĉu vi estos hejme je la sepa?.. Bonege!.. Kaj ankoraŭ mi havas grandan peton al vi... Eble, mi ne havos sufiĉan tempon. Kaj hodiaŭ estas naskiĝtago... de unu junulino. Mi interkonsentis pri bukedo... ĉu vi komprenas, floroj. Tio estas apud vi. Ĉu vi povus je la kvina horo iri por ili kaj alporti ilin al via hejmo?.. Mi rekompencos vin!

Tuj kiam la maljunulo respondis konsente, la kapitano elprenis grizetan centrublan bileton kaj surmetis ĝin sur la teketon. La maljunulo prenis la papereton, pririgardis ĝin antaŭ kaŝi en la internan poŝon de sia jaketo, kaj kun rideto rimarkis: la kapitano estas tiom bela, virinoj, probable, eĉ sen tio mortas — por kio do malŝpari monon por floroj?

Trans la fenestro estis energie signalanta la aŭto. La subkomandanto estis skribanta la adreson sur paperpeco, kaj la maljunulo, rememorinte, malgaje diris, ke ankaŭ li unufoje aĉetis florojn.

— Ĉu nur unu fojon? — miris la kapitano.

— Tiel, — konfirmis la maljunulo.

Li klarigis, ke tio okazis antaŭ kvardek jaroj, en la naŭcent kvara jaro, la florojn li aĉetis por sia estonta edzino kaj, suspirinte, sciigis, ke ŝin murdis la germanoj ĉi tie, en Lido, kaj ankaŭ liajn infanojn murdis, kaj la nepon same... Por kio li restis viva?

Kapitano ekkompatis tiun maljunan malfeliĉan homon, nur unufoje en sia vivo aĉetintan florojn, — li mem antaŭ la milito malŝparadis por bukedetoj kaj bukedoj por la estonta aktorino grandan parton de sia stipendio. Kaj, rememorinte sian promeson, li haste elprenis el la malsupra fako de la gardoŝranko konservaĵojn kaj sukeron.

La maljunulo pro ĝentileco rifuzadis, sed la kapitano ŝovadis la ladaĵojn en lian teketon, kiam la pordo malfermiĝis kaj sur la sojlo aperis la majoro. Li ekrigardis al sia asistanto, kaj lia vizaĝo tordiĝis.

— Ĉu vi bezonas specialan inviton?.. Ĉu vi ne aŭdas — oni vin atendas!

— Kamarado majoro, mi devas iri hejmen por alivestiĝi. Mi iomete malfruiĝos. Mi ne sciis...

— Neniajn alivestiĝojn! — indigne kriis la majoro. — Tuj en la aŭton! — ordonis li kaj frapfermis la pordon.

Pensinte dum sekundoj, la kapitano ŝovis en la teketon la volvaĵon kun ordenoj kaj medaloj, avertinte:

— Nur ne perdu!

Poste li kaptis paperfolion kaj rapide skribis kelkajn liniojn. Faldis ĝin duone, ŝovis en koverton kaj skribis supre adreson.

— Se mi malfruiĝos kaj ĝis la oka horo ne venos, mi insiste petas — portu la florojn kun la letero al tiu ĉi adreso. Tio estas nemalproksime de vi. Mi pagos al vi. Kaj donos ankoraŭ nutraĵojn. Nur, pro dio, razu vin kaj iomete pli bone vestiĝu! Tie hodiaŭ estas festo — ĉu vi komprenas?.. Ni iru!.. — La subkomandanto dum irado ŝovis la koverton en poŝon de la maljunulo.

Kaj sur la aerodromo, kien ili veturis urĝe, kiel pro alarmo, ili devis resti sen afero dum ĉirkaŭ tri horoj. Oni montris al ili lokon nemalproksime de la kontraŭspiona fako, apude ĉe ambaŭ flankoj same dormadis, kuŝadis sur herbo, sidadis kaj fumadis grupoj da oficiroj el trupoj pri gardo de malavanoj de la fronto.

Ĉio aranĝiĝis mirinde absurde. Dum tempo de tiu devigita neniofarado eblus plurfoje sukcesi alivestiĝi, fini kun la tuniko kaj eĉ mem elekti florojn por la bukedo — sed kiel foriri?.. Kiam komenciĝos la «operaco», neniu klare sciis nek povis diri; oni ne sciis eĉ, por kio konkrete ili ĉiuj estis kunvenigitaj ĉi tie.

La majoro, la urba militpolica komandanto, kaptita, kiel evidentiĝis, ankoraŭ ekde la nokto de paroksismo de sia malsano kaj pro tio tiel incitiĝema kaj kolera, kun griziĝinta, suferanta vizaĝo kuŝis aparte, ĉirkaŭvolvinte sin per la uniforma palto, kaj, tenante per la manoj la ventron, mallaŭte ĝemadis. La kapitano — timante malpurigi, verdigi la kostumon, li, sen sidiĝi eĉ por minuto, ĉiam pasumadis apud sia grupo, — finfine ne elteninte, aliris lin kaj, kliniĝinte, demandis, ĉu li povas helpi al li per io.

— Lasu min trankvila! — sulkiĝinte, per fremda, plorema voĉo eldiris la majoro.

Kvaronhoron antaŭ la dekdua al ĉiuj estis ordonite viciĝi, kaj tuj el la hela domo de la kontraŭspiona fako aperis grupo da oficiroj. Gvidanta ĝin malalta grandfrunta subkolonelo en tro longa kaj vasta uniforma ĉemizo, ekstarinte antaŭ la linio, faris evidente lastajn instrukciojn.

Li parolis kartave, nelaŭte, kaj oni aŭskultis lin en plena silento. Lia parolo estis inteligenta, afereme malmultvorta, sed per mencioj pri ekstrema graveco de la aranĝo, pri tio, kiom insida estas la malamiko, pri neceso de speciala atentemo kaj persona respondeco de ĉiu, ĝi ripetis la hieraŭajn eldirojn de la garnizona specialfakulo kaj la hodiaŭajn — de la komandanto de la urba militpolicejo. Al la kapitano, konvinkita, ke en armeo ĉio devas esti komprenata kaj plenumata per duonvorto, sen ajnaj ripetadoj kaj tro longa parolado, tio, nature, ne plaĉis.

Edifojn la kapitano ne ŝatis, same kiel ne ŝatis la vorton mem «atentemo». Krome, kiel plej multaj homoj, li estis tute konvinkita, ke se en la vivo li renkontus spionon aŭ sabotiston — li tuj rekonus tiun.

La subkolonelo ne nur aspekte ne estis militisto: li preskaŭ ne uzadis imperativon, diradis de tempo al tempo «mi petas», «bonvolu», kio same estis senvualiganta en li civilulon, intelektulon.

Li speciale substrekis, ke ordonojn de kontraŭspionaj oficiroj ĉiuj engaĝitoj devas plenumi precize kaj sen ajna prokrasto, kaj konklude diris:

— Mi sciigas vin, ke ĉiu, kiu per siaj agoj rekte aŭ malrekte helpos al kapto de la serĉatoj, estos tuj proponita al registara dekoracio.

Tio eĉ iom ŝokis la kapitanon. Li partoprenis multajn malfacilajn batalojn kontraŭ ege superantaj fortoj de la kontraŭulo kaj sciis la veran valoron de dekoracioj. Sed tie ĉi odoris je bagateligo kaj profanado, bagateligo de la alta, sankta: oni kaptas tri aŭ kvar homojn, por kio kunvenigis centojn da homoj, kaj ĉe tio anticipe promesas batalajn ordenojn.

Poste oni apartigis la oficirojn de la militpolicejo, kaj alia subkolonelo, el la kontraŭspiona servo, kun tute militista aspekto, kune kun la plu suferanta majoro komencis distribui ilin.

Kiam estis voĉigita la familinomo de la subkomandanto, la subkolonelo, rigardinte en liston, diris:

— Grupo de kapitano Aleĥin.

Sed neniu aliris al la subkomandanto, kaj neniu respondis, kaj tiam la subkolonelo diris al unu el starintaj apud li oficiroj:

— Ĉi tie devas esti leŭtenanto el la grupo de Aleĥin. Trovu lin tuj!

Tiu ĉi oficiro alkondukis la kapitanon al la domo de la kontraŭspiona fako, ordonis atendi, kaj mem iris por serĉo. Post ĉirkaŭ kvin minutoj el trans angulo elkuris juna leŭtenanteto kun ruĝa, ŝvitkovrita vizaĝo, mansalutis kaj, plu maĉante, balbute eldiris:

— K-kamarado k-kapitano, ĉ-ĉu vi estas el la m-milit-polico?.. Iru k-kun m-mi...

Sur lia malsupra lipo en la buŝangulo algluiĝis peceto de brasiko, kaj la kapitano, ne toleranta malpuremon eĉ en batalaj kondiĉoj, apenaŭ retenis sin, por ne riproĉi lin.

Same kiel aliaj, ili direktis sin al placeto, kie staris ĉirkaŭ du dekoj da aŭtomobiloj — precipe «Willys»-oj kaj «Dodge»-oj, lavitaj kaj purigitaj, kiel por parado, kio eĉ frapis la okulojn. Sur kelkaj el ili sur la antaŭa glaco videblis paspermesoj «Veturo ĉie!», kiuj estis donataj nur al superaj generaloj kaj al operacaj aŭtoj de la kontraŭspiona servo.

Preterinte tiujn belajn, lavitajn aŭtojn, la leŭtenanto aliris malnovan, kotkovritan kamioneton kun deskvamiĝinta farbo sur la kargujaj muretoj, ekstarinte sur la ŝtupon, ŝovis la kapon en la stirejon kaj ion flustris al la ŝoforo. Responde aŭdiĝis forta sakraĵo.

La subkomandanto ne povis ne ofendiĝi: de li, kapitano, okupanta krome respondecan postenon, oni sekretigis tion, kio estis konfidata al serĝento-ŝoforo. En ĉagreno li grimpis en la kargujon kaj, substerninte naztukon, lokiĝis sur kesto, sed la leŭtenanto tuj proponis eksidi pli malsupre, ensaltis mem, la aŭto impetis de sur la loko kaj ekrapidis kiel al incendio.

Ĵetante rigardojn al la horloĝo, la subkomandanto ne sen maltrankvilo, kiun li ĉe deziro scipovis kaŝi same kiel aliajn emociojn, penis imagi kaj kompreni, kiom da tempo okupos tio, kio nomiĝis «operaco», — ĝis la sepa kaj duono ĉiuokaze necesus reveni en la urbon.

Pensoj pri renkontiĝo kun Helenjo, pri la vespera solenaĵo plej multe okupadis la kapitanon, kaj lia humoro malboniĝadis kun ĉiu horo. En tia tago — kvazaŭ spite! — li estas devigita jen rapidegi, jen pasumi sen afero, elaŭskultadi senfinajn edifojn kaj alvokojn al atentemo, skuiĝante en malpura kargujo, veturi nesciate kien en disponon de iu kapitano Aleĥin kaj — verŝajne, la plej ofenda! — esti vera marioneto, troviĝi ĉiam en plena nescio pri siaj pluaj agoj kaj destino. Eĉ al la ŝoforo oni sciigis kaj fidis pli, ol al li!

Tiu narkota skuiĝado en la rapidanta sur pavimo kamioneto flankon ĉe flanko kun benzina bareleto kaj kun la flavbeka leŭtenanto, kiun li same estis devigita obei, entute incitis la kapitanon. «Se vi trafus al mi en la urbo, mi vin metus en decan aspekton!» — ne sen kolero pensis li, per la okulangulo pririgardante trivitajn, eble, neniam vidintajn broson gumtolajn botojn de Blinov; oblikviĝintan steleton sur lia flankoĉapo, malbutonitan kolumon kaj ĉifitan uniforman ĉemizon li sukcesis rimarki ankoraŭ pli frue, kiam la leŭtenanto ĵus aliris al li.

La specialfakulojn la kapitano malŝatis, opiniante ilin privilegiitaj neniofaruloj kaj homoj kun tro granda memtakso. «Ili prosperas kaŝe en anguloj, — li estis certa, — kaj ankoraŭ sentas sin herooj!»

Proksimume la samon, nur simplanime kaj sen ajna incitiĝo, pensis pri la kapitano kaj ĝenerale pri la militpolicanoj Andreo Blinov.

### 69. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

Al Jegorov

«Urĝe!

Serĝento Gusev mortis pro ricevitaj vundoj kaj aperinta ĝenerala sepsemio hodiaŭ, je la 6-a horo kaj 25 minutoj. Ĉe kontrolo en la bataliono liaj kamaradoj, ŝoforoj Agafonov, Tumanjan kaj Beloded, konfirmis similecon de la montrita al ili por rekono cigaredujo kun tiu, kiun havis Gusev, tamen trovi pruvojn de plena identeco ne eblas.

Kiel evidentiĝis, la cigaredujo de Gusev inter multaj similaj estis produktita en la komenco de la kuranta jaro fare de ĉefsoldato alnomita „Koljaniĉ“ (supozeble — de antaŭnomo Nikolao), meĥanikisto de la 294-a Aparta Ripar-Restariga bataliono, kiu en la antaŭa vintro dislokiĝis apud Homelo najbare kun la trupunuo, kie servis Gusev. Kiel ni trovis, en la nuna tempo la 294-a ARRB troviĝas en la regiono de Suvalko, kien kun la sama aviadilo estis sendita la rekonigata cigaredujo por montro de ĝi al la ĉefsoldato kun alnomo „Koljaniĉ“.

Loginov».

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Platonov

Retenitajn de Vi sendokumentajn nekonatojn, du el kiuj laŭ trajtoj de la vorta portreto havas similecon kun la eksterordinaraj serĉatoj, por identigo de personeco necesas urĝe transporti en Lidon.

Senprokraste veturigu ĉiujn tri sub firma gardo al la aerodromo de Molodeĉno, kie dum proksima duonhoro alteriĝos sendita de ni „Duglas“ (numero 207).

Poljakov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Mi sciigas por via informo ordonon de la Estro de la Ĉefstabo de la Ruĝa Armeo n-ro ...... de la 19.08.44.

„Dum preparado kaj plenumado de specialaj aranĝoj en la malavanoj de la 1-a Baltia kaj la 3-a Belorusia frontoj havis lokon sekvaj neallaseblaj faktoj:

1. Pro malatento kaj neglekto de la intendanta servo de la 91-a armeo trupoj de la NKVD de la 1-a Belorusia fronto ĉe veno al la destinita loko post tricentkilometra vojo dum kvar horoj ne povis ricevi varman kaldronan nutraĵon.

2. Dum moviĝo de aŭtotrajno de la 18-a Ruĝstandarda limgarda regimento pro paneo malfunkciiĝis unu el la aŭtoj. La komandanto de la 376-a gvardia tanka brigado gvardia subkolonelo Filĉenkov, malgraŭ mia direktivo n-ro ...... de la 18.08.44, kun kiu li estis konatigita, kaj malgraŭ postulo de reprezentanto de la kontraŭspiona servo kategorie rifuzis disponigi transportan aŭton anstataŭ la paneinta.

3. Estro de la Aparta fronta tenejo de FLM[56] n-ro 1354 kapitano Suĥarevskij rifuzis disponigi benzinon al aŭtotrajno de manovra trupgrupo de la NKVD de la 1-a Belorusia fronto, motivante siajn agojn per manko ĉe la grupestro de formalaj postuloj pri fuelo de la Popolkomisarejo pri defendo. Provizado per benzino de la aŭtoj estis plenumita kun malfruo, nur post enmiksiĝo de pli alta komandanto.

Tiuj faktoj povis havi lokon nur pro nesufiĉa kompreno fare de certaj oficiroj de tuta graveco de la plenumataj specialaj aranĝoj kaj pro senrespondeca rilato al la direktivo de la Ĉefstabo n-ro ...... de la 18.08.44.

Mi ordonas:

1. La subkomandanton de la intendanta servo de la 91-a armeo kolonelon Averjanov pro neglektemo de la subigita al li servo senoficigi kaj sendi al dispono de la Departemento pri kadroj de la malavano de la Ruĝa Armeo por enoficigo al malpli alta posteno.

2. La komandanton de la 376-a gvardia tanka brigado gvardian subkolonelon Filĉenkov pro neplenumo de la direktivo de la Ĉefstabo n-ro ...... de la 18-a de aŭgusto 1944, rezulte de kio la plotono de la 18-a Ruĝstandarda limgardista regimento estis devigita transportiĝi per petveturado kaj venis al la destinita loko pli malfrue, ol necesis, senoficigi kaj sendi al dispono de la komandanto de la KMT[57] de la fronto por enoficigo al malpli alta posteno.

3. La estron de la Aparta fronta tenejo de FLM n-ro 1353 kapitanon Suĥarevskij, rezulte de kies arbitro la trupoj de la NKVD de la 1-a Belorusia fronto malrapidiĝis en la vojo kaj venis al la destinita loko kun malfruo je 1 horo kaj 20 minutoj, senoficigi, malaltigi en rango ĝis leŭtenanto kaj enoficigi kiel plotonestro al unu el la frontaj trupunuoj.

Mi opinias necesa ankoraŭfoje atentigi ĉiujn komandantojn de trupunuoj de la 1-a Baltia kaj la 3-a Belorusia frontoj pri tio, ke lige kun la plenumataj en la malavanoj de tiuj frontoj specialaj aranĝoj ĉiuj ordonoj kaj postuloj de reprezentantoj de la milita kontraŭspiona servo devas esti plenumataj sendiskute kaj sen eĉ eta prokrasto. Ajnaj prokrastoj kaj malrapidigoj estos taksataj kiel neplenumo de batala ordono kun ĉiuj sekvoj.

Antonov“.

Konatigu kun tiu ĉi ordono la estrojn de la kontraŭspionaj organoj de la fronto. Pri ĉiuj okazoj de prokrasto pri disponigo de homoj kaj teĥniko, kaj ankaŭ pri mankoj en provizado de la plenumataj aranĝoj raportu tuj.

Kolibanov».

### 70. Ni agos kune

Trans Ŝiloviĉo post maldekstra turno Andreo ordonis al Ĥiĵnjak malrapidigi la aŭton kaj komencis vidserĉi la orientilojn, sciigitajn de Aleĥin. La grandan malnovan ŝedon li ekvidis elmalproksime, kaj iom poste ankaŭ la du kunkreskiĝintajn kverkojn; de ili necesis, moviĝante strikte perpendikulare, aliri nerimarkeble al tiu loko sur la arborando, kie en la arbaron estis enprofundiĝanta surkreskita vojo.

Tuj kiam ili atingis tiujn arbojn, Andreo frapis al la malantaŭa vitro de la stirejo.

— N-ni d-deiras! — diris li kaj, ne atendante, kiam la kamioneto haltos, desaltis sur la vojrandon.

La subkomandanto leviĝis kaj nehaste elsaltis el la aŭto; dum la tuta vojo li ne diris eĉ vorton.

Ŝovinte la kapon en la stirejon, Andreo laŭ indikoj de Aleĥin ordonis al Ĥiĵnjak veturi antaŭen al Kamenko kaj esti tie ĝis la deksesa kaj tridek, kaj je la deksepa horo reveni kaj atendi kun la aŭto ie ĉi tie, sed al la malnova, forlasita ŝedo, kiun ili ĵus preteris, neniuokaze proksimiĝi — pri tio speciale avertis Aleĥin.

Dum Andreo estis instrukcianta Ĥiĵnjak-on, la subkomandanto, ekzercante la rigidiĝintajn krurojn, deiris je deko da paŝoj malantaŭen, pririgardis sian kostumon, alĝustigis la faltojn sur la pantalono kaj metis la manojn post la dorson.

— Ni iru, — diris al li Andreo. — N-nur t-tute n-nerimarkeble...

— Kion signifas nerimarkeble? Ĉu mi kuŝiĝu kaj rampu sur la tero? — subite per forta melodia voĉo sarkasme demandis la kapitano.

— Se n-necesos... — ruĝiĝinte, eldiris Andreo kaj eksentis en tiu minuto, ke li tute konsentas kun la rilato de Tamancev al la alkomanditoj.

Ili direktis sin tra arbustoj al la arbaro, kaj la subkomandanto zorgis ne verdigi kaj ne ŝiri per iu branĉeto sian admirindan novegan kostumon, kaj Blinov, ne malpli multe zorgigita de tute aliaj aferoj, de tempo al tempo haltadis kaj, signinte al li — almetinte la fingron al la lipoj, — streĉite aŭskultadis.

Sur la vojo evidentiĝis granda arbarplaceto, kaj, por ne eliri sur malfermitan lokon, ili devis fari nemalgrandan ĉirkaŭvojon. Poste arbustoj tute finiĝis, ili troviĝis je ĉirkaŭ kvindek metroj de la loko, indikita de Aleĥin, sed de la arbaro ilin estis disiganta strio da malalta, sub la zono, arbustetaro, ĉirkaŭiri ĝin ne eblis: ĝi tiriĝis al ambaŭ flankoj kiom povis atingi rigardo, kaj Andreo penis kompreni, kiel transiri ĝin nerimarkeble.

— N-necesos r-rampi... — post ioma meditado ĉagrenite diris li kaj en la sama momento ekvidis, kiel sur la placeto en interspaco de la foriranta en la densejon vojo neatendite, kvazaŭ el sub la tero, aperis Aleĥin. Ne elirante al la malfermita loko, li estis alvokanta ilin per energiaj gestoj — rapide ĉi tien!

Kiam, trairinte la arbustetaron, ili trafis ĉe lin, sub kovron de arboj, li, pririgardante la subkomandanton, afable prezentiĝis:

— Kapitano Aleĥin... Ĉu vi estas el la militpolico?

— Asistanto de la urba komandanto! — kun digno precizigis la kapitano.

— Mi tre ĝojas... Ni agos kune.

Andreo komencis klarigi, kial ili malfruiĝis, sed Aleĥin haltigis lin. La subkomandanto tiutempe prenis el la poŝo skatolon da vera «Kazbeko», kian Andreo ne vidis, verŝajne, ekde la komenco de la milito, prenis cigaredon kaj, moligante ĝin per la fingroj, per neglekta gesto etendis la skatolon al Aleĥin.

— Ne, dankon! — rifuzis Aleĥin.

Andreo ial pensis, ke la subkomandanto ankaŭ al li proponos cigaredon, tamen tio ne okazis. La kapitano mallevis la skatolon en la poŝon, frapis per la cigaredingo la rozkoloran poluritan ungon de la dikfingro kaj, trovinte post tio, ke la fajrilo restis en la malnova uniformo, ĵetis demandan rigardon al Aleĥin, kaj tiu komprenis ĝin.

— Koĉjo, — turniĝante malantaŭen, diris li, — alumetojn.

El avelarbustaro flanke de la placeto elflugis ĵetita per ies forta mano alumetujo kaj falis apud la oficiroj. Kiu estas Koĉjo, Andreo ne sciis, sed komprenis, ke tiu, evidente, estas gvatanta: observas alirojn de la ŝoseo al la arbaro.

Levinte la alumetujon, Aleĥin bruligis alumeton kaj etendis ĝin al la subkomandanto. Poste, avertinte, ke paroli en la arbaro oni rajtas nur flustre, komencis klarigi, kion konkrete ili devas fari.

— Kiel vi scias, — diris li duonvoĉe al la kapitano, — estas serĉata grupo, prezentanta grandan danĝeron por la Aganta armeo... Laŭ ekzistantaj supozoj, ili povas hodiaŭ en la dua duono de la tago aperi ĉi tie, en la arbaro. Sur vojoj de ilia ebla moviĝo ene de la masivo estos aranĝitaj embuskoj — en unu el ili ni partoprenos... Nia tasko: kontroli en aspekto de militpolica patrolo, en certaj kondiĉoj, — substrekis Aleĥin, — ĉiujn irantojn preter ni sur tiu vojo...

— Kion signifas — «en certaj kondiĉoj»? — demandis la subkomandanto.

— Embusko kun sekurigo. Sur la loko vi ĉion komprenos... Sinsekvo de la kontrolo: unue bazajn dokumentojn — identigajn kartojn kaj vojaĝordonojn. Poste duagradajn: soldajn kaj ekipajn libretojn, proviantan atestilon, eble, dokumentojn pri dekoracioj kaj aliajn dokumentojn... Post tio necesas konatiĝi kun enhavo de dorsosakoj de la kontrolatoj aŭ de aliaj pakaĵoj...

— Kion signifas «konatiĝi»?.. Ĉu vi volas diri — priserĉi? — redemandis la subkomandanto.

— Ne. Tiel diri mi ne deziras, kaj fari des pli. Tion necesas peni eviti. Ni petos ilin mem montri siajn aĵojn por pririgardo.

— Do, libervola priserĉo... Kaj kio pri leĝeco?.. Ĉu tio estas permesita?

— Jes, permesita... Tio estas neceso... Mi havas oficialajn ordonojn, — singarde rimarkis Aleĥin.

«Sed mi ne havas tiajn ordonojn», — deziris deklari la kapitano, tamen ne diris tion, sed demandis:

— Kia estas mia rolo? Kion mi persone devas fari?

— Kion fari?.. Vi prezentiĝos oficiale — diros vian postenon kaj familinomon — kaj petos montri dokumentojn por kontrolo. Vi estas invitita, por ke ni vere aspektu kiel militpolica patrolo. — Aleĥin ridetis. — Se ili konas vin laŭvide — kaj tio ne ekskludeblas: ili estis en Lido, — ĉio aspektu plejeble versimile. En la momento de la kontrolo ili devas esti konvinkitaj, ke ili havas aferon kun militpolica patrolo kaj ke ni estas nur du.

— Versimile... — La kapitano iomete subridis, per solaj lipoj. — Tamen oficirajn patrolojn oni sendas nur en la limoj de la urbo.

— Pri tio scias nemultaj. Kaj krome, ekzistas esceptoj: elveturoj al akcidentoj, celaj kontroloj kaj tiel plu. Tial tio ne estas grava... — Aleĥin ĵetis rigardon al la kapitano kaj daŭrigis: — Do, ni kontrolas la bazajn dokumentojn, poste duagradajn, kaj poste ankaŭ la aĵojn...

— Ĉu tio estas mia devo?

— Ne. Vi kiel estro de la patrolo proponos al ili prezenti por pririgardo dorsosakojn aŭ valizojn — kion ili havos — kaj montri ties enhavon. Ĉion ceteran faras mi. Kaj vi devas sekurigi kontraŭ ebla atako, same kiel vi devas fari ankaŭ ĉe militpolica kontrolo. Sur la loko mi montros ĉion detale...

— Vi diris, ke ni estos duope, sed la leŭtenanto? — La subkomandanto almontris per rigardo al Blinov.

— Li ne estos kun ni. Li devos sekurigi el distanco, el la embusko. Kaj ni estos duope. Jes, mi devas vin averti: dum la kontrolo ekde la unua minuto kaj ĝis la fino mem necesas ekstrema atento kaj singardemo...

— Mi scias, — sulkiĝis la kapitano. — Oni jam diris al mi.

— Eble, mi en io ripetiĝas, sed mi devas klarigi al vi... La celo de niaj penoj estas preni ilin ĉe krimo aŭ devigi malkovri sin... Ĝuste tial ni uzas kontrolon kun sekurigo el embusko... Por kio tio estas farata?.. Komprenu, ĉe kapto de malamiko okazas ankaŭ tiel — nek priserĉo, nek postaj pridemandoj donas ion ajn...

— Koncerne de priserĉoj kaj pridemandoj, — subridis la subkomandanto, — vi, sendube, scias pli bone...

— Kial mi avertas vin pri neceso de maksimuma singardemo? — daŭrigis Aleĥin, kvazaŭ ne rimarkante la sarkasman replikon de la kapitano. — Mi kaj vi estos siaspeca viva logaĵo... Komprenu, ili vidas antaŭ si nur du homojn, kaj pri tiuj, kiuj estas en la embusko, ili eĉ ne suspektas... Tie estas senhoma loko... Tial ni kvazaŭ provokas ilin, kreas al ili kondiĉojn por malkovri sin, montri sian veran esencon...

— Kaj kiel... en kio ĝi povas montriĝi?

— Se tio estas malamiko, plej probable ili penos mortigi nin.

— Jes, ne tre agrabla perspektivo, — kun rideto rimarkis la subkomandanto. — Sed ĝi ne estas originala: en milito oni mortigas — tielas la vivo!.. Mi komprenis miajn devojn... Al mi nur ne klaras unu afero... Ni supozu, preter nia embusko iuj iras... Kaj ni... vi ilin priserĉas... Kaj se ili estas tute ne tiuj, kiujn vi bezonas?.. Se tio estas honestaj sovetiaj homoj? Tiam kio?

— Ni devos pardonpeti.

— Ĉu nure?

— Kaj kion ankoraŭ ĉi tie eblas fari?

— Mi ne scias. Tio estas jam via specialeco. Mi persone kun tia kontrolo renkontiĝas unuafoje!

La kapitano profunde enspiris cigaredan fumon, kaj ili ambaŭ silentis iom, pensante ĉiu pri sia afero.

...En rilatoj kun alkomanditaj armeaj oficiroj nemalofte okazadis malklaraĵoj, se eĉ ne dubsenceco. Ili estis engaĝataj por plenumo de certaj limigitaj funkcioj, por faro de duagradaj, akcesoraj agoj, kaj sciigi al ili la esencon de la afero ne estis permesite. Por tio ekzistis fundamentaj ne nur formalaj konsideroj, sed tia prisilentado impresis al fieraj kaj memamaj homoj ne tre bone. Venki tion oni penadis per substrekite respekta rilato, ĝuste kion estis faranta en tiuj minutoj Aleĥin.

Li bezonis diri al la subkomandanto ankoraŭ iujn instrukciojn, tamen, eksentinte ties malbonan, sarkasman reagon, li eksilentis, decidinte iom atendi kaj daŭrigi la konversacion sur la vojo aŭ jam sur la loko. Li tuj komprenis, ke la kapitano estas homo kun karaktero, pli ĝuste, kun spitemo, kaj kunagi kun li estos malfacile, kaj kontraŭstarigi al tio eblas nur bonanimecon kaj ĝentilecon, tiom faciligantan rilatojn inter homoj.

Kiam, finfuminte, la subkomandanto ĵetis la cigaredon, Aleĥin, levinte la cigaredstumpon, ŝovis ĝin en grundon sub avelujon. La kapitano rigardis, kunpremis la lipojn, sed diris nenion.

— Koĉjo! — turniĝante, vokis Aleĥin. — Ĉu ni prenos la alumetojn?

— Nu, kion fari kun vi... — pigre kaj kvazaŭ sendezire respondis oni el la arbustoj.

Starante en ioma distanco, Blinov plu fiksrigardis al la kapitano. La subkomandanto estis je duonkapo pli alta ol Aleĥin, multe pli malhela ol li en la haroj, sed pli hela en la vizaĝo — freŝrazita, pura kaj glata — kaj multe pli impona; pri lia svelta, fiera staturo povus envii ajna oficiro. Kaj lia voĉo estis esprimiva, vireca, mirinde agrabla. «Tiaj uloj plaĉas al virinoj, — pensis Andreo. — Kaj ĝenerale faras impreson... Je-es! Kie do mi lin vidis?..»

### 71. Aleĥin, Jegorov kaj aliaj

Iom poste laŭ forlasita herbokovrita vojo ili estis irantaj en la profundon de la arbaro — Aleĥin kaj la kapitano flanko ĉe flanko, Andreo je tri paŝoj malantaŭe.

La tago okazis serena, varma, tamen se en Lido estis seke, tiam ĉi tie antaŭnelonge estis pluvo, en ombro de lavitaj de ĝi arboj estis malvarmete kaj humide; odoris je arbaro kaj putraj folioj. La suno, penetrante tra raraj interspacoj en foliaro, per miloj da fajreroj brilis sur malseka, rosa herbo.

Alveturinte ĉi tien matene samtempe kun aliaj serĉistoj de la Departemento de la kontraŭspiona servo de la fronto — Poljakov sendis en la arbaron preskaŭ ĉiujn oficirojn de sia fako, — Aleĥin kune kun Tamancev elektis lokon por embusko sur la komisiita al li vojo kaj, reveninte sur la arbarrandon, direktiĝis al la malnova malplena ŝedo, kiun li mem konsilis al Poljakov uzi por lokado de la stabo pri gvidado de la armea operaco.

Aliroj al tiu ĉi senmastra konstruaĵo — la posedantoj de la bieneto kune kun la ĥato estis mortbruligitaj de la germanoj pro ligo kun partizanoj — en granda distanco estis gardata de kaŝitaj en la tereno mitraletistoj: oni haltigis Aleĥin-on, kaj li devis montri dokumentojn al leŭtenanto en limgardista uniformo.

Ĉirkaŭ la ŝedo tufe kreskis urtika densaĵo, estis tute senhome kaj forlasite, tamen sur la tero antaŭ la enirejo videblis freŝaj spuroj de alveturantaj ĉi tien «Studebaker»-oj, kaj kiam Aleĥin, traglitinte en fendon inter duonoj de la pordego, paŝis internen, li distingis en reganta tie duonmallumo ĉirkaŭ tridek homojn.

Meze ĝuste antaŭ li apud voja tableto kun iuj paperoj estis starantaj kaj konversaciantaj kelkaj generaloj, kaj inter ili en la centro — Jegorov. Malantaŭ iliaj dorsoj, konservante ioman distancon, en du apartaj duonrondoj lokiĝis oficiroj.

Laŭlonge de la muroj jam estis disvolvitaj radiostacioj, inter ili du dekstre — grandpotencaj por rekta komunikado kun Moskvo; la angulo apud ili estis barita per kapotoj — por ĉifristoj; super ĉiu radiostacio kaj ankaŭ tie, en la angulo, nehele lumis malgrandaj aŭtomobilaj lampetoj, nutrataj de akumuliloj.

Malsame ol aliaj generaloj Jegorov estis en kotona uniformo — sur la trivita, malnovtipa uniforma ĉemizo kun faldita kolumo forestis epoletoj — kaj en bovledaj botoj. Al Aleĥin rememoriĝis, kiel antaŭ du monatoj, antaŭ la komenco de la ofensivo, Jegorov ĝuste en tiu ĉi uniformo elveturis kun li kaj Tamancev al operaco en unu el divizioj.

Tiam estis plenumata «verda pado» laŭ tre grava radioludo, kaj la generalo trovis necesa sian personan ĉeeston. Estis transirantaj tri homoj, inklude unu nian; por krei iluzion de versimileco oni devis pripafi ilin, ĉe tio Tamancev devis el leĝera mitralo en lumo de raketo por sama versimileco vundi almenaŭ unu el la du fremduloj, kion fari dum kvinsekunda ekbrilo estis tute ne facile.

Pri apero de Jegorov en la avano en generala uniformo ne eblis eĉ paroli. Por ne altiri atenton, li jam sur la vojo en la aŭto surmetis sur tiun ĉi ĉemizon eĉ ne kapitanajn, kiel proponis Aleĥin, sed leŭtenantajn epoletojn de sia adjutanto kaj poste dum tagnokto diligente ludis rolon de malsupra oficiro: strikte laŭ la statuto respondadis al ĉiuj, kiuj estis en rango «pli alta» ol li, trenadis post Tamancev dorsosakon kun mitralaj diskoj kaj provianto, haste ekstaradis, kiam al li alparoladis Aleĥin aŭ la estro de la bataliono, sur kies sektoro devis «padi» tiunokte la germanaj agentoj — du efektivaj kaj unu eksa. Kaj Tamancev tiel identiĝis kun sia rolo, ke kriadis al la generalo kiel al subulo.

Ĉio tiam rezultis plej bone, kaj en la memoro de Aleĥin restis malgranda kurioza epizodo. Vespere la batalionestro, tute juna kapitano, kiam Jegorov eliris el la rifuĝejo, kun sarkasma rideto rimarkis:

— Tiom juna — nur kvindek jarojn! — kaj jam leŭtenanto! Kio do estos al li je sesdek?.. Li certe ricevos rangon de ĉefleŭtenanto!..

Estis interese, ke Jegorov, ĉiam ridanta pri diversaj antaŭsignoj de la serĉistoj, ne malpli superstiĉaj, ol la aviadistoj aŭ maristoj, ridanta pri antaŭjuĝoj rilate lundojn kaj la dektrian tagon, dum ĉiuj gravaj aranĝoj aŭ operacoj nepre surmetadis ĝuste tiun ĉi kotonan uniforman ĉemizon, en kiu li komencis la militon.

La apero de Aleĥin en la ŝedo estis rimarkita, kaj Jegorov, turninte la kapon, ekvidis lin, tamen nenion diris al li, sed, turnante sin al diketa generalo en pantalono super la botoj, daŭrigis:

— Komprenu min ĝuste, kamarado komisaro... Kun tuta respekto al via posteno kaj al viaj plenpovoj mi ne povas ne obĵeti kontraŭ la agoj, kiujn mi opinias antaŭtempaj kaj riskaj por la afero! La demando estas decidata en Moskvo kaj...

— Ne havos vi la morgaŭan tagon, ne havos! — kun forta kaŭkaza akĉento ekkris la diketulo; tio estis vicpopolkomisaro pri internaj aferoj, en rango de komisaro de ŝtatsekureco[58], kiun Aleĥin unue opiniis general-kolonelo. — Vi simple nesufiĉe komprenas, kiom seriozaj estas la cirkonstancoj!

— La respondo de la Supera Komandejo devas veni en proksimaj minutoj... — obstine diris Jegorov.

— Ne iluziiĝu — ĝi estos negativa! Se vi vere kredas pri ebleco de prokrasto, tiam via naiveco estas frapanta!.. Ni ne povas teni kaj ne tenos ĉi tie homojn dum diurnoj! Ni havas abunde da propraj aferoj!

Jegorov kaj la komisaro de ŝtatsekureco staris unu antaŭ la alia, ĉi tie ne estis loko por izoliĝi, kaj ili disputis, ne ĝeniĝante pro ĉeesto de subuloj.

Aleĥin venis por konsiliĝi kun Poljakov, kunordigi kun li kelkajn detalojn de estontaj agoj, sed la subkolonelo ne estis inter la amasiĝintaj en la ŝedo oficiroj kaj generaloj.

La esencon de la disputo de Jegorov kun la komisaro de ŝtatsekureco Aleĥin, ekkonsciinte, kiu estas tiu, komprenis nur proksimume, ĝenerale; en la realo la afero statis jene.

Ĉe la mateniĝo kolektitaj en Vilno aŭtoj kaj trupoj, destinitaj por la armea operaco en la regiono de la Ŝiloviĉa arbarmasivo, laŭ ordono de Jegorov estis translokitaj al Raduno kaj Voronovo. Tiel estis atingita stato «plus unu», tio estas plena preteco komenci la operacon post unu horo. Tuj kiam pri tio oni eksciis en Moskvo, de Jegorov oni komencis postuli ties senprokrastan plenumon.

En vica, tria dum la diurno interparolo per «AF» kun la estro de la Ĉefa kontraŭspiona departemento Jegorov sukcesis bazi celkonformecon de prokrasto de la komenco de la operaco ĝis la deksepa horo kaj nul-nul, kaj por ioma tempo ĉiuj ŝajne trankviliĝis.

Tamen kun la veno el Moskvo de la vicpopolkomisaro pri internaj aferoj la atmosfero tuj streĉiĝis. Elaŭskultinte rekte sur la aerodroma kampo raporton de Jegorov, li diris, ke en la gvidado de la serĉado videblas «maldecidemo» kaj «danĝerega prokrasto». Nature, li deziris, ke lian ĉeeston en Lido karakterizu aktivaj agoj, la plej granda ago en tiu senco estus granda armea operaco, kaj, pretekstante siajn plenpovojn, li postulis ties tujan plenumon.

Lin energie subtenis ne nur la aflugintaj kun li generaloj, sed ankaŭ la estro de trupoj pri gardo de malavanoj de la fronto generalo Lobov, kaj ankaŭ la komandantoj de la limgardaj regimentoj kaj de tri manovraj grupoj, venintaj el aliaj frontoj.

Ĉiuj ĉi homoj apartenis al unu fako — al la Popolkomisarejo pri internaj aferoj, dum Jegorov kaj Moĥov prezentis la kontraŭspionan servon de la Popolkomisarejo pri defendo, tamen temis tute ne pri interdepartementaj malakordoj.

La oponantoj de Jegorov — kaj li konsciis tion — havis bazitan aferan pozicion. La subigitaj al ili trupoj, transĵetitaj plej ofte je centoj da kilometroj kaj deŝiritaj disde plenumado de siaj rektaj batalaj taskoj: disde lukto kontraŭ naciista konspirantaro, kontraŭ bandoj kaj restantaj grupoj de germanoj, disde gardo de gravaj objektoj, disde limkontrolado sur komunikvojoj kaj tiel plu, — ekde la mateniĝo troviĝis en stato de plena preteco plenumi armean operacon, sed ĝin — pro supozaj konsideroj — oni penis prokrasti. Kaj miloj da homoj, necesaj en aliaj malavanaj zonoj, estis devigite senagaj.

Infektitaj de la certeco de Poljakov, ke la serĉatoj hodiaŭ aŭ ekstremokaze morgaŭ aperos en la Ŝiloviĉa arbaro, Jegorov kaj Moĥov en absoluta malplimulto persiste defendadis sian vidpunkton. Fine de duonhora disputo, jam en la kabineto la vicpopolkomisaro, homo de orienta temperamento, ardigita de ilia malkonsento, konkludante la konversacion, deklaris:

— Ĉu vi komprenas, kiel ĉio ĉi aspektos, se viaj supozoj ne konfirmiĝos?.. Mi povas diri al vi: kiel krima maldecidemo kaj prokrasto, limanta kun saboto!.. Vi okupiĝas pri la serĉado dum dek tri diurnoj — du semajnojn! — kaj kio estas en la rezulto?.. Kiom ŝafo ternis!.. Eble, vi ankoraŭ samtiom intencas umadi ĉi tie?.. Ne eblas!.. — indigne kriis li. — Ni kuntiris al vi pli ol sep mil homojn, kaj teni ilin sen afero dum eĉ unu troa horo estas krimo!.. Viaj supozoj ne povas esti pravigo por tia danĝerega prokrasto!.. La armea operaco necesas unuavice al vi kaj al la Ĉefa departemento de la kontraŭspiona servo, do ni faru ĝin! — Li ĵetis rigardon al la horloĝo, poste movis siajn agatajn, oleece brilantajn okulojn al la venintaj kun li generaloj kaj kvazaŭ ankaŭ en ilia nomo diris: — Ni ne povas resti flankaj... indiferentaj observantoj. La cirkonstancoj estas eksterordinaraj, kaj mi estas devigita... — tio estas mia devo! — per donita al mi potenco, sendepende de viaj konsideroj, ordoni senprokraste komenci la operacon!..

Laŭ sia posteno li estis ne malpli alta ol la estro de la Ĉefa kontraŭspiona departemento, kaj preskaŭ ĉiuj trupoj, kolektitaj en Lido, Raduno kaj Voronovo, estis subordigitaj al li, sed ne al la komandejo de la fronto, kaj doni tian ordonon li tute rajtis.

Ĝuste tiam Jegorov sciigis kvazaŭ konfidence, ke li turnis sin al la Supera Komandejo kun motivita peto pri prokrasto de la operaco por pli ol diurno — ĝis la dek sepa kaj nul-nul de la morgaŭa tago. Kaj pro tio, laŭ li, ke la demando estas decidata en Moskvo, eble persone de la Supera Komandanto, li ne opinias ebla, kaj ankaŭ al aliaj ne konsilas akceli la eventojn.

Verdire, li ankoraŭ nenien turnis sin: kvankam tia ĉifrotelegramo laŭ insisto de Poljakov estis skribita, Jegorov, ne dezirante agi «super la instancoj», super la kapo de sia rekta estro, ne subskribis ĝin. Nun li devigite faris tion, kaj post minutoj ĝi estis jam transsendata al la Supera Komandejo, kaj la kopio — al Kolibanov.

Jegorov sciis, ke la Supera Komandanto, laboranta en noktoj ĝis mateno, leviĝas ne pli frue ol tagmeze, kaj la ĉifraĵon de Jegorov oni povis raporti nur post ankoraŭ proksimume horo. Eĉ se la respondo sekvos senprokraste, kia ajn ĝi estu, ajnokaze estus gajnota ioma tempo.

Ĝuste kiel atendis Jegorov, lia sciigo, ke la demando estas decidata en Moskvo, malfortigis la premon flanke de la venintoj, kvankam la vicpopolkomisaro tuj deklaris, ke la Supera Komandejo, sendube, respondos per rifuzo. Du horoj pasis relative trankvile, tamen, kiam ili elaŭtiĝis ĉi tie, en la ŝedo, disputo kaj malakordoj reaperis.

Ili veturis pro konsideroj de kamuflado sub dense fermitaj tolmarkezoj, en kargujoj de du plenŝtopitaj «Studebaker»-oj, kaj ĉi tie oni pelis tiujn per la malantaŭaĵoj en la pordegon, por ke la venintojn neniu vidu el ekstere. Pro la sama kaŭzo Jegorov jam en Lido avertis, ke eĉ pro neceso permesos al neniu eliri el la ŝedo ĝis vespero.

Ŝajne, ili antaŭvidis ĉion, sed, kiel nemalofte okazas en similaj neordinaraj cirkonstancoj, io duagrada nepre forgesiĝas. Ĉi-foje oni ne pensis, ke ĉiuj bezonas sidi sur io. Seĝoj kaj taburetoj sufiĉis por la radiistoj kaj ĉifristoj, la ceteraj devis stari. La solan restintan neokupitan seĝon Jegorov starigis por la vicpopolkomisaro, sed tiu, evidente, pro solidareco kun aliaj generaloj, ne eksidis sur ĝin.

La homoj sentis malkomforton, varmegon, krom ĉio, la plej maljunan, tute grizharan generalon kun rubandoj de kvar ordenoj «Ruĝa Standardo» kaj kun insigno «Honora ĈK-ano» sur gabardina tuniko en la sufoka, odoranta je fojno aero de la ŝedo tuj trafis astma asfiksio. Kun punc-blua vizaĝo li staris, apogante sin per la manoj sur la tablo, sufokiĝadis pro raŭka tuso, anhelis, larmoj fluis el liaj okuloj, sed li obstine ne deziris aŭ ne povis aŭ eliri, demetinte la kaskedon kaj la tunikon, el la ŝedo, kiel proponis al li Jegorov, aŭ eksidi, pri kio insistis la vicpopolkomisaro.

Tiu generalo en konversacio sur la aerodromo eldiris originalajn, tre raciajn konsiderojn, per kio tuj plaĉis al Jegorov, kaj tiu nun sincere kompatis lin.

Tuj kiam la radiostacioj estis disvolvitaj kaj komunikado estis ĝustigita, ekfluis torento da mesaĝoj, kaj la kvin alveturigitaj ĉi tien ĉifristoj eklaboris kun plena intenseco.

Jegorov foriris en ilian angulon, trans la kapotojn, kaj rekte el laboraj folioj, ne atendante finon de malĉifrado, legadis radiogramojn, venintajn dum la lasta horo kaj duono al lia nomo en Lidon kaj transsenditajn nun ĉi tien.

La komandanto de la fronto kaj la marŝalo, reprezentanto de la Supera Komandejo, estis demandantaj, ĉu necesas ankoraŭ ia helpo per homoj kaj teĥniko; la sama demando estis ankaŭ en la ĉifrotelegramo de la estro de la Ĉefstabo. El Moskvo oni postulis konfirmi, ĉu ĉiuj engaĝitoj en la serĉado kaj la armea operaco estas provizitaj per plifortigita nutrado laŭ normoj por pilotoj de la aerforto de la Ruĝa Armeo, postuladis diversajn informojn de raporta karaktero.

Ĉiujn ĉi mesaĝojn Jegorov trarigardis sur la laboraj folioj pretere, kiel seninteresajn. La inercirado de la grandega meĥanismo de la eksterordinara serĉado estis ekmovita plenrapide, kaj nenia aldona helpo, neniaj novaj homoj kaj teĥniko povus jam ion esence ŝanĝi aŭ eĉ plifortigi.

Jegorov-on afliktis tio, ke estis nenio rekte de Poljakov. La subkolonelo restis en la kontraŭspiona fako sur la aerodromo, por renkonti la estron de la Ĉefa departemento de la kontraŭspiona servo kaj, raportante pri iro de la serĉado, konvinki lin pri neceso prokrasti por diurno la armean operacon. Tiun malfacilan kaj malagrablan taskon li mem prenis al si, kaj Jegorov kun dankemo konsentis, kvankam ili ambaŭ egale dubis pri ĝia sukceso. Kia ajn estu la rezulto, Jegorov sciis, ke Poljakov defendados sian vidpunkton kun mirinda indiferenteco al eblaj sekvoj de sia persistemo.

Tien, en Lidon, al Poljakov, estis kunirantaj ĉiuj ĝis la lasta fadenoj de la serĉado. Ekde la hieraŭa tago li estis ricevanta kaj digestanta senĉesan fluon de informoj, kaj unuavice raportojn pri rezultoj de agoj de centoj da operacaj serĉaj grupoj kaj de la ĉieesta kontrola servo, pri okazintaj retenoj kaj pri ĉiuj eventoj kaj suspektindaj incidentoj en la malavanoj de la fronto kaj en la avano. El tiu amaso da mesaĝoj Poljakov devis elekti ĉiujn atendindajn kaj pri ĉiu kazo senprokraste fari seneraran decidon. Li, Poljakov, kiel neniu alia, sentis penojn de multaj miloj da homoj, sentis la pulson de ĉiuj aranĝoj, plenumataj en la zono de la fronto ekde Vjazmo kaj ĝis Orienta Prusio.

Je Poljakov Jegorov esperis plej multe. De la operaca pensado de la subkolonelo, de lia intuicio kaj de lia scipovo organizi kaj direkti la serĉadon en tiu ĉi senekzemple streĉita diurno dependis pli multe, ol de ĉiuj marŝaloj kaj komandantoj kune, kaj tial la silentado de Poljakov ne nur afliktis, sed eĉ iom maltrankviligis Jegorov-on.

Indikinte al la estro de la ĉifra fako, al kiu kaj kion respondi, Jegorov revenis al la generaloj. La maljunulo-astmulo suferis plu; la ceteraj, ne povante iel helpi al li, pro delikateco penis ne rigardi en lia direkto.

Jegorov denove proponis al li eliri al freŝa aero, sed tiu, ne konsentante, obstine skuis la kapon.

«Kia atmosfero! — rimarkis Jegorov mense. — Por kio oni alveturigis lin ĉi tien?.. Por kio ili ĉiuj venis ĉi tien — prefere ili trankvile sidus en Lido... Ĉi tie tute sufiĉus Lobov kaj dek oficiroj...»

En la animo li skoldis sin pro nekonsekvenco, hontis, ke li malkuraĝis kaj, elpaŝante kontraŭ la armea operaco dum proksima diurno kaj duono, tamen cedis al influo de la vicpopolkomisaro kaj alveturis ĉi tien. Por kio — gvidi la serĉadon el Lido estis nekompareble pli oportune, krome ĉi tie al li speciale mankis Poljakov.

— Do, ĉu ni plu ĉiam staros? — malkontente demandis unu el la generaloj, korpulenta, kun pufaj, iomete pendantaj lipharoj; vestita en uniformo, fermita per ĉiuj butonoj, li de tempo al tempo viŝadis per naztuko sian ŝvitkovritan vizaĝon.

— Se iĝos netolereble, ni sidiĝos sur la teron, — ĉu ŝerce, ĉu serioze respondis Jegorov.

Li ĵus ordonis transdoni al Lido, ke per la «Studebaker»-oj, en kiuj post du horoj devis alveturi la estro de la Ĉefa kontraŭspiona departemento kaj la vicpopolkomisaro pri ŝtatsekureco, oni alveturigu ankaŭ seĝojn, kaj en perplekso imagis al si, kio estos ĉi tie, kiam en tiu ĉi granda, sed tamen ne kaŭĉuka konstruaĵo ĉeestos ĉirkaŭ dek kvin generaloj kaj kvindek oficiroj el tri malsamaj departementoj, ne kalkulante radiistojn kaj ĉifristojn.

— Eĉ tian elementan aferon oni ne planis, — kun incitiĝo diris la vicpopolkomisaro. — Mirinda senpripenseco!

Zorgi pri seĝoj kaj taburetoj devintus iu leŭtenanto el la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso, sed tute ne Jegorov, kaj kvankam la riproĉo estis evidente adresita al li, li saĝe silentis.

Kaj la vicpopolkomisaro, ĵetinte rigardon al la horloĝo, diris, ke en atendo de respondo, kiu, laŭ li, sendube estos rifuza, perdiĝas valorega tempo kaj ke «prokrasto egalas al morto» unuavice por Jegorov kaj Moĥov. Jegorov ne deziris disputi kaj, kvazaŭ konfirmante ĝustecon de tiuj vortoj, konsente balancis la kapon. Tiam la korpulenta generalo, kiu eldiris la malkontenton, ke ĉiuj devas stari, deklaris al la vicpopolkomisaro, ke se el subordigitaj al li limgardistaj regimentoj oni prenis por la operaco ĉion, kion eblas, kaj postulis manovrajn grupojn eĉ el aliaj frontoj, tiam el la armeaj trupoj oni prenis kelkoble malpli multe, kaj karakterizis tion kiel «indignindan arbitron». Ĉe tio, evidente nervoziĝante, li ĉiam maltrankvile tuŝadis per la fingroj siajn lipharojn, kvazaŭ ĝuste ili povis nun suferi pro la arbitro de la kontraŭspiona servo, kaj, palpante ilin, li kvazaŭ deziris certiĝi, ke ili plu restas sur sia loko. Moĥov, ne elteninte, kontraŭdiris al li, kaj denove leviĝis disputo, ĝuste dum kiu aperis Aleĥin.

Post kiam la vicpopolkomisaro deklaris, ke ili havas abunde da propraj aferoj kaj ke ili ne tenos ĉi tie homojn dum diurnoj, Jegorov, eldirinte: «Pardonu, kamarado komisaro...» — deiris al Aleĥin.

— Ĉu vi venis al mi?

— Kaj la subkolonelo... — nekuraĝe komencis Aleĥin, ĝenita de ĉeesto de tiom da generaloj kaj superaj oficiroj.

— La subkolonelo estas en Lido. Kaj plej probable ne venos ĉi tien. Ĉu vi havas iajn demandojn al mi?

Aleĥin konsiliĝus ankaŭ kun la estro de la Departemento — necesis kunordigi apartajn detalojn pri la embusko, sed izoliĝi ĉi tie ne estis loko, eliri kun li el la ŝedo ne eblis, kaj interflustri en ĉies ĉeesto estas nekonvene.

Li ne sukcesis prononci vorton «ne». La estro de la trupoj pri gardo de la malavano generalo Lobov diris ion duonvoĉe al la vicpopolkomisaro, kaj tiu, rigardante al Aleĥin per la agataj, oleece brilantaj okuloj, per sia malĝusta, kaŭkaza prononco laŭte demandis:

— Ĉu tio estas la estro de la grupo, kiu laboris pri la afero?

— Pardonu, kamarado komisaro... — rapide turniĝante, enmiksiĝis Jegorov, diveninta laŭ la tono de la vicpopolkomisaro, ke tuj komenciĝos malagrabla, kaj ĉefe, senutila interparolo kun riproĉoj, akuzoj kaj, eble, skoldado. — Unu minuton...

Li ekvidis teruran, kun globaj okuloj kaj ŝvelintaj vejnoj, vizaĝon de la generalo-astmulo, lian ŝvelintan pro streĉo puncan kolon. Alkroĉiĝinte al la rando de la tableto, la maljunulo estis spasme kaptanta aeron per la buŝo. Du koloneloj el Moskvo estis subtenantaj lin ĉe la brakoj kaj, ŝajne, penantaj sidigi lin, ĝuste kio estis ne farenda. Ne kapabla pro sufoko diri ion, li estis mute rezistanta; gamelo kun akvo, kiun oni metis antaŭ li, renversiĝis, kaj la akvo surverŝis paperojn.

La disputoj en ĉeesto de subuloj kaj tiu suferanta obstina maljunulo, la nekutima por la venintoj el Moskvo maloportuneco de kampaj kondiĉoj kaj la kreskanta malkonkordo — la atmosfero estis iĝanta nervoza, nelabora, tute netolerebla. Necesis tuj ion entrepreni.

Jegorov ĵetis rigardon al starintaj plej proksime al li kontraŭspionaj oficiroj — sia adjutanto kaj kapitano kun aviadistaj epoletoj — kaj, almontrante per rigardo al la sufokiĝanta generalo, ordonis:

— Helpu al la generalo!.. Demetu de li la kaskedon kaj la tunikon kaj elportu lin tuj al freŝa aero!..

Li eksentis, ke ili hezitas, — kiel ili, malsupraj oficiroj, malvestu generalon, cetere ne sian, nekonatan, — kaj ne sukcesinte reteni sin, kun distordita pro freneza furiozo vizaĝo kriis tiel, ke pro neatenditeco timigite tremeris eĉ la vicpopolkomisaro:

— Ple-nu-mu!!!

En la momente estiĝinta silento — iĝis aŭdeble, kiel radiistoj uzas morsajn manipulilojn, — Jegorov, ekscitite spirante kaj frotante la nukon, turniĝis al Aleĥin kaj ordonis:

— Se vi ne havas demandojn, tuj revenu al via loko!

Malantaŭ lia dorso la aviadista kapitano kaj la adjutanto, flankeniginte la moskvajn kolonelojn, jam estis demetantaj la gabardinan tunikon de la sufokiĝanta generalo. Aleĥin, iom perpleksiĝinte pro la tiom impresanta bildo, levis la manon al la flankoĉapo, por deiri; en tiu momento Jegorov fine ekregis sin kaj, etendante al li sian masivan manon, aldonis:

— Mi esperas je vi... Agu!..

Parto tria

## La momento de vero

### 72. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Eksterordinare urĝe!

Al Jegorov

Por plenumo okaze de neceso de amasaj aranĝoj laŭ variantoj „Kaptilo“, „Granda elefanto“ kaj „Balta tango“ al vi laŭ speciala ordono de la estro de la Ĉefstabo devas esti aldone disponigitaj sur la lokoj ĝis la 15:00 de la kuranta tago el nombro de trupoj de la Ruĝa Armeo kaj de trupoj de la NKVD pri gardo de malavano respektive:

1) en Vilno ... kaj ... homoj[59],

2) en Grodno ... kaj ... homoj,

3) en Lido ... kaj ... homoj.

Disponigon de homoj konfirmu senprokraste, sciiginte ĉe tio la plej proksiman limtempon de preteco laŭ ĉiu varianto aparte.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Hodiaŭ inter la 10-a kaj la 11-a horoj de mateno je 17 km nord-okcidente de Vilejko en arbaro estis rimarkitaj de vilaĝaj adoleskuloj dum radioseanco kaj baldaŭ laŭ ties sciigo retenitaj de militservantoj el preterveturanta aŭtomobilo du nekonatoj, montrintaj vojaĝordonon kaj laŭformajn armeajn identigilojn por nomoj de oficiroj de trupunuo 62035 kapitanoj Borisenko Petro Jefimoviĉ kaj Novoĵilov Timoteo Osipoviĉ. La fakton de eneteriĝo Borisenko kaj Novoĵilov malagnoskis, montri enhavon de valizo kaj dorsosako kategorie rifuzis, sekvi kun la aŭto al Vilejko — same, pro kio al ili estis aplikita forto.

Dum priserĉo de Borisenko kaj Novoĵilov estis trovitaj: radia sendoricevilo portebla „Eri“ en funkcikapabla stato, rezervaj piloj — 3 elementoj; tabeloj de kvincifera ĉifro, ĉifraj notblokoj — 2; pistoloj TT — 2; kartoĉoj por ili — 120; kompasoj — 2; tranĉiloj ĉasistaj — 2; rezervo de nutraĵoj por 5–6 diurnoj, inklude 4 ladvazojn de germanaj viandaj konservaĵoj, produktitaj en junio de la kuranta jaro. En kaŝlokoj sub la subŝtofo de la krurumoj de la bovledaj botoj estis trovitaj senriproĉaj provizoraj indentigaj kartoj por nomoj de laborantoj de la NKGB de Belorusio kapitanoj Borisenko Petro Jefimoviĉ kaj Novoĵilov Timoteo Osipoviĉ.

Klarigi celon de sia estado en la arbaro kun la sendoricevilo la retenitoj rifuzis, kaj oni sukcesis ricevi neniajn informojn, kiuj helpus identigon de iliaj personoj. Laborantoj de la Vilejka distrikta fako de la NKGB ne konas Borisenkon kaj Novoĵilov-on, la lokaj organoj disponas neniajn informojn pri ilia troviĝo sur la teritorio de la distrikto.

En la vojaĝordono de la retenitoj mankas la sekreta konvencia signo — punkto anstataŭ komo meze de frazo. Borisenko, parolanta kun ukraina akĉento, laŭ trajtoj de vortportreto havas grandan similecon kun unu el la eksterordinare serĉataj agentoj. Ekzistas ankaŭ aliaj bazoj por supozi, ke la retenitoj estas la serĉataj agentoj laŭ la afero „Nemano“.

Borisenko kaj Novoĵilov estas tenataj en la brigada kontraŭspiona fako sub plifortigita gardo, ekskludanta eblecon de fuĝo aŭ peno de sinmortigo.

Mi petas Vian ordonon sciigi specialajn trajtojn aŭ iajn kromajn informojn, kiuj helpus al probabla identigo de la retenitoj.

Ne havante eblon komunikiĝi kun Minsko, mi petas urĝe sciigi, ĉu ekzistas en la NKGB de Belorusio laborantoj Borisenko kaj Novoĵilov, senditaj kun kurtonda sendoricevilo en la distrikton de Vilejko.

Ŝapovalov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe

Al Jegorov

Aldone al la n-roj ... kaj ... de la 18-a kaj la 19.08.44 mi sciigas, ke la ordono de la Ĉefintendanto de la Ruĝa Armeo pri plifortigita nutrado de la militservantoj, partoprenantaj serĉajn kaj kontrolajn aranĝojn kaj armeajn operacojn laŭ la afero „Nemano“, etendiĝas ankaŭ al ĉiuj militservantoj, engaĝataj en la aranĝoj laŭ variantoj „Kaptilo“, „Granda elefanto“ kaj „Balta tango“ kun provizado per provianto laŭ la linio de la Popolkomisarejo pri defendo. (Bazo: ordono de la Ĉefintendanto de la Ruĝa Armeo n-ro ... de la 19.08.44).

Plenumon kontrolu.

Artemjev».

#### Ĉifrotelegramo

«Urĝe!

Al Jegorov

La estro de la Ĉefa departemento de la kontraŭspiona servo kun grupo da generaloj kaj oficiroj venis je la 13:05; en proksimaj horoj li troviĝos en la kontraŭspiona fako de la aviada korpuso. Lia veno estas konfirmita de mi.

Niajn konsiderojn pri la serĉado kaj rilate de la armea operaco li plene samopinias, tamen pro cirkonstancoj, ne dependantaj de li, ĝi estas plenumenda hodiaŭ. Post la interparolo kun li la diurna prokrasto imagiĝas malmulte probabla.

La vicpopolkomisaro pri ŝtatsekureco kun grupo da superaj oficiroj venis je la 13:25. Kun niaj konsideroj pri la serĉado li konsentas kun kelkaj rezervoj. Je la 14:30 li elveturas al vi; samtempe estos liveritaj medicinistoj, benkoj kaj seĝoj.

Poljakov».

#### Ĉifrotelegramo

Al Jegorov

«Aeralarmo!!!

Dum la sekva kvaronhoro estu konstante ĉe radiostacio de rekta komunikado por ricevo de tre grava mesaĝo.

Kolibanov».

### 73. La subkomandanto

Laŭ arbara herba vojo ili iris internen de la arbaro — Aleĥin kaj la kapitano flanko ĉe flanko, Blinov je tri paŝoj malantaŭe.

Vento estis egale bruanta per arbopintoj; en pura firma aero aŭdiĝadis nur sonoj de la naturo, ŝajnis, ke en tiu ĉi arbaro — aspekte tute senhoma, — krom birdoj, bestoj kaj bestetoj, estis neniu kaj nun kaj antaŭe. Ŝajnis, ke ĉi tie, en tiu ĉi sektoro de la masivo, neniam paŝis homa piedo. Kaj nenio ĉirkaŭe estis rememoriganta pri la milito, pri spionado kaj pri ajna operaco.

La subkomandanto devigis sin distriĝi de la malagrablaj al li pensoj, de la jam tedintaj edifoj pri atentemo kaj ĉiaspecaj antaŭzorgoj. Ĉe deziro li scipovis abstrakti kaj post minutoj pensis jam tute pri alio: pri atendanta lin vespere modesta celebro, kiu havis — tiel li opiniis — specialan signifon en lia vivo.

Samkiel lia patro, li estis homo tuteca kaj se li enamiĝadis, tiam ĉiuj ceteraj virinoj por li ne ekzistis. Sed al lia patro fortunis: fine de la intercivitana milito tiu renkontis sian estontan edzinon, lian patrinon, kaj neniam plu disiĝis de ŝi; sed la filo en siaj dudek kvar jaroj jam perdis du virinojn.

Se la antaŭmilita ameto, la estonta aktorino, forgesinta pri li, kaj sekve, ne aminta, tute, sen restaĵo foriris el lia koro, tiam la tradukistinon li rememoradis kun akra sopiro, sed nun pli ne kiel amatinon, sed kun tiaj sentoj, kun kiaj li rememoradis pereintajn en la milito plej proksimajn amikojn.

Pri forto kaj profundeco de siaj sentoj al Helenjo li ne dubis eĉ iomete, kaj tial lin tiom maltrankviligis ŝia rilato al li. Li scias, ke li estas simpatia, plaĉas al ŝi, ŝi tion ne kaŝis, same kiel ne kaŝis ankaŭ sian simpation al la kartvelo, la fakestro. «Kirurgo de dio!» — plurfoje kun admiro diradis ŝi.

La penso pri rivaleco, pri tio, ke li povas perdi ankaŭ Helenjon, timigadis lin. En rezervo li tamen havis atuton, kiun li neniel dezirus uzi.

Kiel ŝi, aprezanta talenton en homoj, povus kompreni lin, ne sciante pri lia plej grava afero?.. Sed ne pro la voĉo ja, ne pro la voĉo kaj ne pro la bela aspekto ŝi devus ami ŝin... Tiaj adorantinoj ĝenadis lin jam en la konservatorio, tamen, kiel diradis la patro, por granda, firma sento intereso pri sola eksteraĵo tute ne sufiĉas.

En la unua milita aŭtuno, trafinte en la armeon, li nenion kaŝis de iu ajn kaj, kiam oni petis, volonte kantadis kaj kun gitaro, kaj kun akordiono, kaj sen akompano — en la roto oni ŝatis aŭskulti lin. Foje inter la aŭskultantoj troviĝis nekonata bataliona komisaro, farinta al li poste kelkajn ordinarajn demandojn: kiu li estas, de kie kaj kial tiel mirinde kantas. Li rakontis ĉion, kiel estis, diskrete, sed sincere. Kaj post tri tagoj en la divizion venis ordono forkomandi lin, ruĝarmeanon Anikuŝin, por plua servado en frontan ensemblon de kanto kaj danco.

Plian malagrablaĵon por si, plian fiaskon de esperoj kaj streboj li ne povis eĉ imagi.

La germanoj tiam strebis al Moskvo, de la patro, trafinta ĉe Priluki en encirkligon, jam dum du monatoj ne venadis sciigoj, oni estis supozantaj, ke li pereis, kaj la plej aĝa filo iĝis tiamaniere la familiestro, la sola plenaĝa viro kaj defendanto. Estis decidiĝanta la sorto de lia popolo, de lia ŝtato, li soifis kun armilo en la manoj defendi la Patrujon, soifis mortigi almenaŭ kelkajn malamikojn-murdistojn kaj por tio ekde ellitiĝo ĝis enlitiĝo po dek ses horoj dum diurno lernadis militi, sed oni decidis lin fermi en artistoj. Li havis siajn konvinkojn, firmajn, maturiĝintajn sub influo de la patro nociojn pri vira digno kaj honoro. Eble, anoj de la fronta ensemblo per siaj elpaŝoj estis farantaj utilan, necesan aferon, sed ekde tiu ĉi tempo li pensadis pri ili kun malestimo, kiel pri amaso da malkuraĝaj, evitantaj batalojn stultuloj.

Li kategorie rifuzis kaj, ĉar liajn kontraŭdirojn oni ne intencis konsideri, turnis sin kun letero al la Popolkomisaro pri defendo. Kaj desupre oni insistis pri tuja forkomandando, li persistis, kaj tiam oni metis lin en punejon, eĉ en unu ĉambron kun iaj dizertintoj, kio lin ĝismorte ofendis.

Estas malfacile diri, kiel aranĝiĝus poste lia sorto, sed en tiu tempo germanaj tankoj trarompiĝis al proksimaj aliroj al la ĉefurbo, la divizio estis urĝe ĵetita en batalon, iu rememoris en tiu tumulto ankaŭ pri li — vespere de la sama tago en glacia vento sub artileria kaj bomba pafado li estis batanta grundon per sapeista fosileto, fosante por si pafistan ĉelon — sian nanan fortreson en la sistemo de la regimenta defendo.

Tiu historio servis al li kiel bona leciono. Dum la militaj jaroj li dufoje kuŝis en hospitaloj, militis en tri malsamaj trupunuoj, sed ekde tiam se li kantis iam, tio estis nur duonvoĉe kaj nur en soleco. Li ne kaŝis — ankaŭ de Helenjo, — ke lernis en la konservatorio, tamen prezentadis sin, kaj ankaŭ indikadis en dokumentoj, kiel studenton de la teori-komponista fakultato, estonta muzikologo.

La hodiaŭa vespero havis, pli ĝuste — povis havi en lia vivo specialan signifon, kaj, paŝante nun profunden de la arbaro kun la du specialfakuloj, li estis mense ludanta la estontan konfeson kun Helenjo: de kio kaj en kia momento li komencos, kion diros kaj kiel daŭrigos depende de ŝia reago kaj respondoj. Ne sen emocio li pensis ankaŭ pri sia renkontiĝo kun tiu kartvelo-kirurgo, kiu, evidente, ne perdos okazon ankaŭ ludi gitaron kaj kanti, sendube same false kaj senvoĉe, kiel plejmulto de amatoroj.

Pensante pri siaj aferoj, pri tio, kio maltrankviligis lin, li tamen ne forgesadis kliniĝadi sub dikaj malsekaj branĉoj, kaj la maldikajn li formetadis per la mano, por ne malsekigi per roso la kostumon. Li tute ne povis ne vidi ankaŭ la paŝantan apud li Aleĥin-on kaj post ioma tempo rimarkis, ke tiu senĉese pririgardas la vojon je tri metroj antaŭ si, kvazaŭ serĉas ion. Kion li tie serĉas, la subkomandanto eĉ ne penis imagi — eĉ pensi ne deziris, — sed estis en tiu flarado io malagrabla.

La specialfakulo, kun tuta ties afableco, estis malsimpatia al li, kaj la kapitano devigadis sin ne rigardi en lia direkto kaj laŭeble ne atenti liajn agojn, kion li sukcesis ne sen peno. Li estis jam multan fojon traludanta en la menso la estontan vesperon kaj konfesanta antaŭ Helenjo, kiam Aleĥin neatendite rompis la silenton.

— Tro frue! — subite duonflustre ne sen miro diris li. — Ĉu vere ili forflugas?.. La vintro, verŝajne, estos frua.

— Kio? — momente revenante al la realo, morne demandis la kapitano.

— Gruoj. — Levinte la kapon, Aleĥin estis pririgardanta la ĉielon. — Ŝajne, intencas forflugi. Ĉu vi aŭdas, ili adiaŭas...

La kapitano fiksaŭskultis; en la hela lazura ĉielo ie sopire kaj korŝire estis kriantaj nevideblaj gruoj.

Tiu malgaja kriado subite dolore rememorigis pri pasemo de ĉio tera, pri neevitebla: pri baldaŭa velko, pri morto de ĉiuj ĉi nun tiom freŝaj kaj vivĝojaj folietoj kaj herbetoj, pri tio, ke ĉio pasos...

Jes... «Ĉio pasos, kaj ni pasos!..» — kun malgajo citis mense la subkomandanto kaj, pensinte, aldonis de si: — «Sed lasos spuron...»

— Kamarado kapitano... — Aleĥin intertempe prenis el la poŝo du ruĝajn grasajn brakbendojn kun skriboj «Militpolica patrolo», skuis ilin, malvolvis kaj etendis unu al la kapitano. — Mi petas vin — surmetu.

— Por kio?.. — ĵetinte preteran rigardon, interesiĝis la kapitano. — Tio estas por patroloj, por deĵorantaj oficiroj. Sed mi estas subkomandanto! — rimarkis li kun digno. — Kaj dum mi estas en tiu posteno, mi neniam surmetadis tion!

— Sed hodiaŭ necesas. Mi petas vin, — insiste ripetis Aleĥin.

— Ĉu pli malpura ĉe vi ne troviĝis? — kun senkaŝa malkonento prenante la brakbendon kaj kun abomeno pririgardante ĝin, interesiĝis la kapitano. — El ĝi ja eblas kuiri supon!

— Ne ĉe ni, sed ĉe vi! — gaje sciigis Aleĥin. — Oni donis ilin al mi en la militpolicejo. Kaj por lavi mankis tempo. Permesu, mi helpos al vi.

La subkomandanto haltis kaj, kunpreminte la lipojn, obeeme staris dum minuto, ĝis Aleĥin fiksis la brakbendon sur la maniko de lia tuniko super la kubuto. Tiutempe Blinov laŭ sia iniciato faris la samon sur la maniko de la uniforma ĉemizo de Aleĥin.

En silento ili ekiris plu, kaj la kapitano denove volonte enprofundiĝis en siajn pensojn, tamen iomete poste Aleĥin ree ekparolis.

— Kio pri nia armilaro? — kvazaŭ sin mem demandis li kaj, elpreninte el la ujo sian pistolon, streĉis la ĉanon kaj tiris la kulasblokon, kontrolante, ĉu estas kartoĉo en la ŝargujo; Blinov tuj kontrolis sian «TT». Sed la subkomandanto, al kiu, propre, estis turnita tiu ĉi demando, estis paŝanta senvorte, kvazaŭ ne aŭdante.

— Kaj ĉe vi? — interesiĝis de li Aleĥin.

— Pri mi vi povas ne zorgi.

— Kaj ĉu tiu ĉi aĵo estas konata al vi? — daŭrigis Aleĥin, elpreninte negrandan nigrigitan «Walther»-on.

Ricevinta jesan respondon, li metis kartoĉon en la ŝargujon kaj, sekuriginte la pistolon, etendis ĝin al la kapitano:

— Mi petas... prenu en la poŝon.

— Por kio?

— Por ajna okazo... Prenu, prenu! — insistis Aleĥin kaj, ĉar la subkomandanto nur subridis, ŝovis al li la «Walther»-on en la dekstran poŝon de la pantalono. — Singardeco ĉiam estas pravigebla... Ĉu vi scias, okazas diversaj aferoj...

— Mi scias! — malkontente sulkiĝis la kapitano kaj kliniĝis, por ne tuŝi malsekan branĉon. — Mi aŭdis tion dekojn da fojoj! Ankaŭ hodiaŭ!..

— Parolu pli mallaŭte, — petis Aleĥin. — Kion vi aŭdis?

— Kaj pri atentemo, kaj pri singardemo, kaj pri tio, ke ĉio okazas, kaj ke necesas rigardi per ambaŭ okuloj!.. Pro tiuj edifoj mi jam havas kalojn en la oreloj! Kio vi min opinias?!

— Mi petas vin — pli mallaŭte.

La subkomandanto eltiris el la ujo sian «TT», streĉis la ĉanon kaj detiris la kulasblokon — Aleĥin ekvidis kartoĉon en la ŝargujo.

— Atentemo, singardemo!.. Oni ripetadas pri tio al mi, kiel al knabo! — reŝovante la pistolon en la ujon, per indigna duonflustro daŭrigis la kapitano. — Kio vi min opinias?.. Mi en la fronto estas de la kvardek unua jaro!.. Kredu, mi estis en tiaj embarasoj, kompare kun kiuj via «operaco» estas simple eksterurba promeno.

— Nu, eble...

— Ne eble, sed ĝuste!

— Ja mi kredas, kredas, — ridetis Aleĥin.

— Kredi ne sufiĉas! Por kompreni, necesas travivi mem!.. Ĉu vi almenaŭ iam estis en la avano?

— Okazis...

— Ĉu ĉe stabo de divizio aŭ regimento?.. Mi scias, kiel al vi «okazis»!.. En la dua eskalono! Sed mi dum tri jaroj — en la antaŭa avano! Kaj se ne la vundo... Komprenu, mi estas batala oficiro! — emocie prononcis la kapitano. — En la militpolico mi estas hazarde kaj ne restos tie por longe!..

— Parolu pli mallaŭte, — ree petis Aleĥin.

— Do, ĉu vi deziras fari el mi frenezulon?! — indignis la kapitano. — Ĉi tie ja estas neniu! Kaj ventobruo ĉion kovras. Kaj kiel pli mallaŭte — mi jam sen tio flustras!

— Tio nur ŝajnas al vi, — ridetante, kontraŭdiris Aleĥin. — Kaj pri «neniu» vi eraras. Ni ĵus pasis embuskon, ili estas avertitaj radie kaj konas mian vizaĝon, alie ili jam estus kontrolantaj nin. Vi nur ne ofendiĝu — komprenu, tio estas specifeco... Kaj ĝenerale arbaro ne ŝatas bruon...

— «Specifeco»!.. Aĥ, homaĉoj! — kun suspiro kaj malestima bedaŭro subite nevole ellasis la kapitano. — Ja stulta specifeco! Nu, juĝu vi mem... Vi iun tie serĉas. Kiel mi komprenis, du aŭ tri, nu, ni supozu, kvar homojn. Kaj jen vi aranĝas embuskojn... eĉ pli, intencas kordoni la tutan arbaron, engaĝas en tion eĉ ne centojn, sed milojn da oficiroj kaj soldatoj. Kaj tio — ĉe akra manko de homoj en avanaj trupoj. Kaj tio estas farata pro du, maksimume kvar homoj! Kaj eĉ, kiel mi komprenis, vi ne scias ĝuste, ĉu ili aperos ĉi tie!

— Ili devas. Certe, ne estas fakto, ke ili eliros ĝuste al ni. Sur vojoj de ilia ebla moviĝo estas aranĝitaj kelkaj embuskoj.

— Jes, sed por kio kordoni la tutan grandegan arbaron? Por kio tiom da homoj?.. Kial tia eksterordinareco?

— Vidu, klarigi tion estas longe... — post ioma paŭzo eviteme rimarkis Aleĥin; li ne povis, ne rajtis diri al iu ajn, krom kontraŭspionaj oficiroj, ke temas pri agentoj, kies agoj povas minaci estontan strategian operacon, kaj ke la afero estas prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo.

— Klaras, de mi vi same sekretas! — kun evidenta ofendiĝo rapide diris la kapitano, kaj lia vizaĝo tremeris en malestima subrido.

— Ne, kial do...

— Nur ne okazu io ajn! Trosekurigo! Min vi same ne fidas... Kaj la propran patrinon?.. Al ŝi vi same, eble, havas nuran atentemon!

— Kia vi estas pikema! — ekridis Aleĥin; per sia rekteco kaj batalema sincereco la kapitano definitive plaĉis al li.

— Tia, kia estas! Sed la afero ne estas en tio. Ĉiuj ĉi antaŭzorgoj estas via, kiel vi diras, «specifeco»! Brogito eĉ sur malvarman akvon blovas! Vi per tio vivas kaj per tio nutriĝas! Sed al mi ja kial vi lavas la cerbon?.. Mi estas en la armeo dum pli ol tri jaroj kaj je via «specifeco», je edifoj pri atentemo estas ne nur sata — supernutrita! Tamen eĉ unu spionon mi eĉ en sonĝo ne vidis!.. Dizertintojn, panikulojn, perfidulojn mi renkontis — du tiajn mi mem mortpafis... Vlasovanojn mi vidis, okupacipolicistojn, sed spionon — eĉ ne unu! Kaj da vi, ĉasistoj, estas kiom da hundoj!.. NKVD, NKGB, kontraŭspiona servo, prokurorejo, tribunaloj... Kaj ankoraŭ polico!..

— Parolu pli mallaŭte...

— Mi povas entute silenti! Sed vi ne lavu mian cerbon! Mi estas invitita, por ke vi havu aspekton de militpolica patrolo, kaj tion, kio estas postulata de mi, mi faros! Sed per via «specifeco» vi min ne mistifiku! Ni estas tre malsamaj homoj, kaj esti tia, kiel vi, mi ne deziras! Pardonu — mi abomenas!.. Nu, kial vi ĉiam rigardas, kion vi flaras? Ĉu vi perdis ion aŭ timas serpentojn?

— Ne sen tio, — gaje agnoskis Aleĥin. — Kaj ne nur ilin... La arbaro estas minita iuloke. Kaj mi ankoraŭ vivi deziras... Kaj vi, probable, same?

Kunpreminte la lipojn, la subkomandanto ne respondis.

### 74. Sur placeto

— Jen ni venis, — haltante, diris Aleĥin. — Bele, ĉu?

Antaŭ ili malfermiĝis granda, borderita de blanktrunka junbetularo, priverŝita de suno placeto. Malmulte trapasata herba vojo estis iranta sen sinuoj rekte en ties mezo. Etaj, ankoraŭ tute junaj kverketoj nekuraĝe elrigardis el alta lapriĉa herbo. Preskaŭ en la centro de la placeto, dekstre de la vojo, per tri insuletoj tiriĝis densa avelejo.

Antaŭe, proksimume je du kilometroj, trans larĝa trahakita zono, dividanta la masivon je du partoj, troviĝis la sektoro de la arbaro, kie Aleĥin observis la puran sablargilon — estis supozate, ke ĝuste tie, en kaŝejo, estis tenata la serĉata radiosendilo.

Tiun kvadraton de la arbaro antaŭ kvar tagoj pririgardis Tamancev. Ĝuste li rekomendis la placeton kiel lokon, tre oportunan por embusko; Aleĥin, pririgardinte ĝin hodiaŭ, ne povis ne konsenti kun li.

«Kiel bone!» — pensis Andreo, pririgardante la placeton, junajn, ĝojajn betuletojn kaj arbustaron ĉe la randoj. Kiam li antaŭe iradis en la arbaro, li estis tiom zorgigita pri serĉado de spuroj kaj krimpruvoj, ke nun, post la noto de Aleĥin pri beleco li, eble, la unuan fojon atentis la ĉirkaŭantan lin naturon.

— Atendu minuton, — diris Aleĥin kaj kaŝiĝis en la arbustoj.

Kaj Andreo, finfine decidiĝinte, turnis sin al la subkomandanto:

— P-pardonu, k-kamarado k-kapitano, ĉ-ĉu v-vi, h-hazarde, ne estas el M-moskvo?

— El Moskvo. Kaj kio? — ĵetinte rapidan rigardon al Blinov, interesiĝis la kapitano.

— Ŝ-sajne m-mi r-renkontis v-vin ie, — ĝojigite ekridetis Andreo. — Eb-ble, en Moskvo. Sed k-kie nome — m-mi ne p-povas rememori!

— Moskvo estas granda, — malvarme rimarkis la kapitano kaj, ankoraŭfoje ĵetinte rigardon al Blinov, kun certeco deklaris: — Mi persone vidas vin unuafoje!

— Eb-ble, v-vi al iu s-similas... — konfuziĝinte, eldiris Andreo.

— Ĉiu homo al iu similas, — seke kaj edife sciigis la kapitano kaj forturniĝis.

Andreo estis senkuraĝigita kaj en la animo skoldis sin. Laŭmerite! Ne trudiĝu al homoj... Kiun interesas, kio al vi ŝajnas... Ne trudiĝu!

Trans la arbustoj aŭdiĝis nelaŭtaj voĉoj — Aleĥin estis parolanta kun iu. Baldaŭ li aperis sur la placeto, kaj Andreo ekrigardis al li atende, tamen la maldika senpasia vizaĝo de Aleĥin, kiel ĉiam, esprimis nenion.

Ekstarinte inter arboj sur la rando mem de la placeto, li proponis al la subkomandanto kaj al Blinov sekvi lin kaj per grandaj egalaj paŝoj ekiris laŭ la vojo.

— Cent dek, ĝuste... — diris li, haltante, kiam ili atingis putran arbostumpon kontraŭ la meza insuleto de avelaj arbustoj: li ankoraŭfoje mezuris la distancon. — Kaj ĝis ĉi tie, — li almontris per la mano antaŭen, — cent kvardek sep... Ĝuste ĉi tie ni ilin renkontos... Se, certe, ili iros en nia direkto...

— Kaj se ne iros? — interesiĝis la subkomandanto.

— Ankaŭ tiel povas okazi... En tio, kompreneble, estas neniaj garantioj... Ni esperu... Staru singarde, ne alpremu la herbon, por ne lasi spurojn, — avertis Aleĥin Blinov-on.

Tiu rimarko egale rilatis ankaŭ la subkomandanton, sed nur post paŭzo Aleĥin movis al li la rigardon.

— Dum la kontrolado ni tenas nin ŝtupe: unu estas flanke kaj malantaŭe de la alia... Jen, supozu, tio estas vi, kaj tio estas mi... Aŭ inverse. — Aleĥin rapide movis sin kaj iĝis je metro malantaŭ la dekstra ŝultro de la kapitano. — Ĉe tio la malantaŭa sekurigas la antaŭan... Ĉe vi... laŭ la militpolica ordo ja oni same devas fari tiel. Nur en la urbo tio ordinare ne estas plenumata, sed ĉi tie tio estas nepre necesa... Samtempe oni sekurigos nin el la embusko. — Aleĥin almontris la avelarbustojn. — Tenu vin libere kaj certe... Okaze de malobeo de la kontrolatoj, de streĉiteco aŭ akriĝo de la situacio necesas maksimuma... batalpreteco, — evitinte la vorton «atentemo», diris Aleĥin. — Ĉe tio necesas fiksi la «Walther»-on en la poŝo. Sed okaze de neceso pafu nur al la ekstremaĵoj!.. Kaj ankoraŭ nepra kondiĉo: neniuokaze ŝirmu la kontrolatojn disde la embusko! Ĉu vi komprenas?.. Eble, vi havas demandojn, eble, io estas malklara? Mi petas...

— Ĝis kioma horo ni estos ĉi tie?

— Mi ne povas diri... mi mem ne scias, — konfesis Aleĥin, pririgardante la avelarbustojn. — Kaj kio?

— Mi ĝis la oka horo nepre bezonas reveni en la urbon, — post paŭzo rimarkis la subkomandanto.

— Ĝis la oka... Mi komprenas... — pensante pri io alia, nedifinite tiris Aleĥin kaj petis: — Estu afabla, staru ĉi tie dum minuto!.. Ni iru! — ordonis li al Blinov.

Farinte grandan ĉirkaŭvojon — por ne lasi spurojn, — Aleĥin montris al Andreo lian lokon en la avelujo; je dek paŝoj maldekstre devis lokiĝi Tamancev.

Kaj tie kaj ĉi tie en la foliaro jam ekzistis horizontale etenditaj rigardotruoj; mallarĝaj, elplukitaj po folio, kun ioma larĝiĝo en la direkto de la vojo, ili estis tute nerimarkeblaj.

— Ĝuste laŭ via kresko, — levante sin sur la piedpintojn, diris Aleĥin. — Kiel vi vidas la kapitanon?

— N-normale... De la k-kapo ĝis la f-femuroj.

— Tenu la piedojn je la ŝultra larĝo. Kaj ĉefe — ne streĉiĝu.

Poste ili kun la subkomandanto revenis al la rando de la placeto, kaj Aleĥin, turninte sin en la avelujon, kondukis ilin sur malgrandan herbejeton, apartigitan disde la placeto de etaj arbustoj.

Sur kapoto, sternita sub betuletoj, ronkante, ŝtone dormis Tamancev. Flanke sur larĝa arbostumpo staris radiostacio (Andreo jam iomete komprenis radiojn kaj determinis — «Nordo»); apud ĝi sidis ĉefserĝento kun pufa krispa hararo. Samloke sur kapoto kuŝis dense ŝtopita dorsosako, kelkaj flaskoj kaj malnova kaskedo: laŭ la koloro de ties rando, la ĉefserĝento estis limgardisto — el trupoj pri gardo de la fronta malavano.

— Tio estas nia persona radikomunikado, — ŝerce klarigis Aleĥin al la kapitano.

Ekvidinte la parade vestitan, imponan subkomandanton, la ĉefserĝento-radiisto leviĝis kaj, ne demetante la kapaŭskultilojn, rektiĝis antaŭ li.

— Sidiĝu... — svinginte la manon, diris Aleĥin kaj, turniĝante al la kapitano, proponis: — Ni manĝetu. Nun estas la plej konvena tempo por refortiĝi.

— Dankon. Mi ne deziras, — rifuzis la kapitano, kvankam, nur ete manĝinte matene, li manĝis nenion poste; li ne ŝatis, kaj en tiu ĉi okazo speciale ne deziris ŝuldiĝi.

— Kial vi ne deziras?.. Ja vi ne tagmanĝis... — malligante la dorsosakon, estis diranta Aleĥin. — Da nutraĵoj estas tute sufiĉe. Cetere, ĉi tie estas normo por kvin homoj, tio estas inklude vin!

— Ĉu vi jam enskribis min en vian proviz-liston?.. — subridis la subkomandanto. — Amuze! Eble, vi min jam ankaŭ al via personaro aligis? Dankon, mi ne deziras!

Tio, ke por li estis ricevita ia normo, nature, ŝanĝis la aferon, tamen, dirinte «ne», li pro sia karaktero jam ne povis akcepti la proponon de Aleĥin.

Aleĥin elmetis el la dorsosako sur la kapoton du brikojn da blanka pano, kelkajn ladvazojn de diversaj viandkonservaĵoj, paperkornetojn kun biskvitoj kaj sukero. Post minuto li kaj la ĉefserĝento manĝis kun apetito. Andreo prenis nur biskviton kaj ree kun ĉagreno rememoris pri la «kakavo», trinki kiun li ne sukcesis.

La subkomandanto, deirinte flanken kaj metinte la manojn post la dorson — tio estis lia preferata pozo, — estis pasumanta en ombro de betuloj, laŭlonge de la rando de la herbejeto.

— Kamarado kapitano, — diris al li Aleĥin, — estas iom embarase... nekonvene. Ne en la rusa maniero! Unuj manĝas, kaj aliaj rigardas.

— Kial do nekonvene?.. Vi ja proponis al mi... Sed se mi, pardonu, ne deziras!..

— Eble, vi deziras trinki? — Aleĥin levis unu el la flaskoj. — Fontakvo! Malvarma kaj de neordinara gusto! Tian vi en la urbo ne gustumos.

— Dankon, — rifuzis la subkomandanto.

Manĝinte, Aleĥin trinkis kaj kun plezuro etendiĝis sur la kapoto apud la radiostacio. Nun, kiam ĉio, kio dependis de li, estis farita kaj la embusko estis preparita, li eksentis nekredeblan lacon, eĉ pli — elĉerpitecon, kvazaŭ el li oni elskuis aŭ elpremis ĉiujn fortojn. Kaj tuj pensoj pri la filino, pri la hejmo, pri la preskaŭ tuta jardeko de lia antaŭmilita vivo kaj laboro, forstrekita de sovaĝa absurdo kun elveturigo al muelado de la unika tritiko, pezaj turmentantaj pensoj kaptis lin.

«Jes, lekas la artikojn kaj mordas la koron... Ĉio ĉi estas terura, sed vi nun nenion povas fari. Kaj ne indas pensi pri tio! — estis persvadanta li sin. — Forgesu pri ĉio! Vi bezonas fortojn, kaj vi devas ekdormi!..»

Dum la lastaj du diurnoj li dormis nur kelkajn horojn kaj nun estis dolore sentanta tion. Sed antaŭ ol ekdormi...

— Kamarado kapitano, — diris li al la subkomandanto, — ankaŭ la piedoj bezonas ripozon. Kiu scias, kiom ni ankoraŭ devos esti ĉi tie... Mi petas, — li almontris la kapoton, — lokiĝu kune kun mi... Aŭ, se vi ne deziras, eksidu... Andreo, zorgu pri la kapitano. Sternu ĵurnalon sur la arbostumpo.

Li komprenis la staton de Blinov kaj, sciante, ke tiun nepre necesas okupi per io, proponis:

— Se vi ne ripozos, iru al via loko en la embusko kaj komfortigu ĝin, trejniĝu. Nur singarde — la herbon ne premu kaj ne lasu spurojn!

Klariginte poste al la ĉefserĝento, okaze de kiaj mesaĝoj necesas veki lin senprokraste, li laŭ la metodo de Tamancev malstreĉis la muskolojn kaj per volstreĉo devigis sin senkonsciiĝi. Tio sukcesis ne sen peno, kaj li jam estis enprofundiĝanta en dormon, sed tuj spasme leviĝis, aŭdinte klaran voĉon de la ĉefserĝento:

— Kamarado kapitano!.. Kamarado kapitano... La unua sendas: unu mil sepcent... La unua ripetas por ĉiuj: unu mil sepcent...

«La unua» laŭ la koda listo estis la stabo de la operaca grupo, kaj tiu mesaĝo signifis, ke la armea operaco komenciĝos hodiaŭ je la dek sepa kaj nul-nul. Kaj nur post horo la rastantaj kordonoj estos ĉi tie, sur la placeto, kaj via embusko iĝos nenecesa. Tamen, ĝi, same kiel la ceteraj ok embuskoj, povas iĝi senutila ankaŭ pli frue: en tiu momento, kiam la trupoj encirkligos la arbaron...

Do, la generalo kaj Poljakov ne sukcesis atingi prokraston de la operaco por diurno. La kaŭkazano-vicpopolkomisaro evidentiĝis prava. Moskvanoj preskaŭ ĉiam evidentiĝas pravaj — ili bone scias cirkonstancojn, ne sciatajn sur la lokoj... Kun kia temperamento li kriis: «Ne havos vi la morgaŭan tagon, ne havos!»

«Malgaje... Malĝusta vorto — plej malbone!.. Sed ĉion, kio dependis de vi, vi faris kaj vi povas... vi devas ekdormi!.. Malstreĉiĝu kaj ekdormu, — pense persvadadis sin Aleĥin. — Vi deziras dormi, vi jam sentas pezon en la palpebroj, forgesu pri ĉio, malstreĉiĝu kaj dormu. Vi devas... vi nepre devas ekdormi...»

### 75. La subkomandanto

Kun ĉiu horo lia humoro pli malboniĝadis, kaj kvankam li penis rilati al la okazantaĵo trankvile, filozofe, nenio rezultis — kaŝita incitiĝo iom post iom kreskis. Li jen iradis, jen eksidadis sur la arbostumpon, kovritan per ĵurnalo, kaj, neniel povante reteni sin, fumadis unu post alia cigaredojn (la donacitan de la patro jam en julio «Kazbekon»), kiujn li tiel deziris konservi, lasi por la vespero, almenaŭ dekon — por imponeco. La novegaj, belegaj, kiajn li ankoraŭ neniam havis, botoj malsekiĝis de la herbo kaj peziĝis, li kun malgajo imagis, kiel ili rigidiĝos post sekiĝo, kaj cerbumadis, per kio li ŝmiru ilin, por eviti tion.

La ĉefa el la specialfakuloj, kapitano Aleĥin, profunde dormis, submetinte sub la kapon la dorsosakon kun nutraĵoj. En distanco de li sur alia kapoto sub la betuletoj plu estis ronkanta iu ĉefleŭtenanto en malpura, kun grandegaj flikaĵoj uniforma ĉemizo. (La subkomandanto ne rigardis al lia vizaĝo kaj ne suspektis, ke tio estas tiu oficiro mem, kiu, ne salutinte lin en la urbo kaj estinte haltigita, ŝajnigis sin stultulo.) La ĉefserĝento sidis kun la kapaŭskultiloj ĉe la radiostacio kaj pro neniofarado estis leganta iun multe trivitan libron kun skemoj sur engluaĵoj — evidente, pri radioteĥniko. Kaj fine, la leŭtenanto-balbutulo, movinte, same kiel Aleĥin, la pistolujon sur la ventron, estis silente kaj koncentrite paŝanta sur la herbejeto.

Kiom tio povis daŭri?

Ju pli la subkomandanto pensadis pri la okazantaĵo, des pli absurda ĝi ŝajnis al li.

Pro iuj tri aŭ kvar homoj oni perturbis eĉ ne centojn, sed milojn da militservantoj. Kutimiĝinte dum la milito al tute alia proporcio de fortoj, li neniel povis paciĝi kun tio.

Li rememoris batalojn antaŭ du jaroj — somere de la kvardek dua, ĉe Kotelnikovo, apud Stalingrado. Lia roto — dek naŭ homoj! — estis defendanta puton. Ordinaran puton. Tie, en stepo, putoj estas raraĵo, kaj por fontoj de akvo okazadis kruela, morta batalo.

Herbo, forbruligita de la suno... Varmego... Polvo... Sufoka aero... Por retretigi lin kaj kapti la puton, la germanoj ekbruligis la stepon... Fajro, nuboj da densa akra fumo estis alirantaj al la batalpozicioj de la roto el tri flankoj. Kaj post tiu kurteno estis ofensivantaj la germanoj: infanteria bataliono — kompleta! Kaj en la roto estis dek naŭ homoj, du afustaj mitraloj kaj kontraŭtanka fusilo...

Ekbruligi la stepon renkonten ili eĉ ne penis: blovis okcidenta vento — kaj la fumo kaj la fajro estis pelataj al la dispozicio de la roto. La germanoj senĉese pafadis el bombokanonoj kaj diviziaj kanonoj. Hajlo da splitoj kune kun fajreroj superŝutadis la tranĉeojn. La fumo estis tiom akra, ke ili devis surmeti gasmaskojn... Ties kaŭĉuko fumis! La okuloj de la soldatoj ruĝiĝis kaj ŝvelis... La haŭto punciĝis kaj vezikiĝis... Kvar homoj blindiĝis... La uniformo fumis kaj brulis, sed la homoj tenis sin!.. Tenis ne dum horo kaj ne dum du, sed dum pli ol diurno!

En mateniĝo de la dua tago la germanoj irigis tankojn. Tri tankojn ili sukcesis pafdetrui, sed la kvara traŝiriĝis al la rezerva tranĉeo, kie lokiĝis grave vunditoj, blindiĝintoj. Ĝuste ili eksplodigis ĝin. Ĝin kaj sin... Ĉu vidis iam tiu Aleĥin, kiel mortantaj blindaj soldatoj ĵetiĝas kun grenadoj al muĝo de motoro sub tankon?!

En tiu mateno la kapitano (tiam li estis leŭtenanto) perdis ankoraŭ ses homojn, sed kun la restaĵo de la roto plu tenadis la puton. Kun li — dufoje vundita — restis batalkapablaj nur tri homoj, kiam venis ordono retreti. Kaj nur tiam, eksplodiginte la puton per ligaĵo da kontraŭtankaj grenadoj, ili retiriĝis.

Kaj neniu edifadis lin, kiel lernejanon! Kaj neniu eltrudadis de li atentemon!.. Kaj la tiom memorinda batalo por ŝosea disvojiĝo?.. Kaj kiom ankoraŭ estis da tiaj bataloj... Kruelaj! Mortaj! Nekredeble malfacilaj! Kiam la kontraŭulo superis kvin, dek, dek kvin oble!.. Oni batalas ne per kvanto, sed per lerto! Tiun regulon la tuta armeo sekvas ekde la komenco mem de la milito. La armeo, sed ne la specialfakuloj. Por ili oni ŝparas nek rimedojn, nek fortojn. Kaj tio — ĉe katastrofa nekompleteco de personaro en la frontaj trupoj.

Oni deŝiris de plenumo de siaj rektaj devoj milojn da homoj, kaj faris ĉion urĝe, kun sorĉformuloj pri atentemo, sekreteco kaj speciala graveco. Kaj kio plu — por kio tio estis farata?.. Ĉu vere por tio, ke oni jen tiel eniru en arbaron, manĝegu ĝissate kaj trejnu «interagadon de la vango kun kuseno», pli ĝuste — pro manko de kuseno — kun dorsosako. Fumpaŭzo kun dormo je kvarcent minutoj!

La subkomandanto rememoris malnovan sarkasman armean anekdoton: «Per kio diferencas la specialfakuloj disde urso?... Per tio, ke urso dormas nur dum vintro, kaj la specialfakuloj dum la tuta jaro...»

Ĉe tuta rezerviĝemo kaj ekstera trankvilo de la kapitano, la brikoj da blanka pano efikis al li, kiel ruĝa ĉifono al virbovo. Li kun peno ekregis sian indignon.

Blankan panon kaj aliajn nutraĵojn, opiniatajn delikataĵoj en la milita tempo, ricevi kiujn strikte laŭ normo rajtis, krom pilotoj de la aerfortoj, nur vunditoj en hospitaloj — ankaŭ li mem ricevadis kaj bone memoris tiujn skrupule pesitajn porciojn, — la specialfakuloj estis konsumantaj ĝissate — kiom deziris. Nur el unu dorsosako ili elprenis du grandajn panbrikojn kaj tranĉis ilin je dikaj pecoj, kvankam ili estis bonsanaj kaj havis nenian rilaton al la aerarmeo.

Pro kia rajto?! Li sciis ĝuste: la specialfakuloj estas provizataj laŭ la samaj normoj, kiel aliaj oficiroj de la Aganta armeo, escepte de la pilota personaro. Tamen, por ili ne ekzistas leĝoj, ili faras, kion ili deziras. Kaj ĉiuj silentas — timas.

Sed li neniam timis ilin kaj ne timas. Por ke Aleĥin komprenu tion, li estis diranta al tiu senĝene tion, kion li pensis, — klare, sen aludoj, sciante, interalie, ke tia parolmaniero efikas moderige eĉ al homoj, impertinentaj laŭ sia naturo.

Strange, la senkolera reago de Aleĥin al liaj pikantaj eldiroj kaj la simplula milda cedemo streĉis la subkomandanton. En lia imago specialfakulo sen iaj kaŝpensoj ne povis esti tiel afabla kaj bonanima.

La ceteraj al li same ne plaĉis.

Kaj tiu knabaĉo-leŭtenanto, kiu alkroĉiĝis:

«Kamarado kapitano, ĉu vi estas el Moskvo?.. Vi al iu similas!..» Hundido, penanta devigi timi sin. Mizera peno timigi!.. Vi trafis malĝustan homon!

Kaj tiu ĉefserĝento, haste kaj brue formanĝinta duonbrikon da blanka pano kaj tutan ladvazon da delikategaj konservitaj kolbasoj.

Ĝuste saman ladvazon al li sendis kun okazo en la hospitalon la patro, kaj li disdonis po kolbaso al la tuta ĉambro. Sed lia patro estis estro de politika fako de gvardia korpuso, preskaŭ generalo, partopreninto de la revolucio, de la intercivitana kaj de la Patruja militoj, traservinta en la Ruĝa Armeo kvaronjarcenton. Sed kiajn meritojn povis havi tiuj ĉi homoj?..

Kaj la dorminta sen vekiĝo sub la betuloj ĉefleŭtenanto pro sola sia ekstera aspekto meritis severan punĉambron. Tian aĉegan uniforman ĉemizon povus surmeti — nur por grundaj laboroj! — soldato de sapeista bataliono, sed neniuokaze batala oficiro. La armea ne surmetus — ne kuraĝus, sed al specialfakulo estas permesite...

«Sed vi fajfu pri ili!» — jam multan fojon diris al si mem la subkomandanto kaj penis agordiĝi alie kaj pensi pri io alia, pli agrabla.

La tago estis malrapide iranta al vespero, kaj al li restis nur sola afero: pacience atendi, kiam ĉio ĉi finiĝos.

Estis kvin minutoj antaŭ la kvara horo. Post horo la maljunulo iros por bukedo; pri tio, ke li plenumos la komision kaj faros ĉion plej diligente, la subkomandanto ne dubis.

Purema ekde la infaneco, la kapitano ne toleris malpuremon en homoj, kaj tiu maljuna judo kun eterna guto sub la nazo, nature, ne povis esti simpatia al li. Tamen li estimis talenton kaj majstrecon en ajna homa agado, en ajna manifestiĝo, kaj la maljunulo, sendube, estis Majstro. Kaj la subkomandanto pensis pri li kun sento de respekto kaj danko pro la bonega laboro. Kompato al tiu soleca maljunulo, malfeliĉigita de la milito, denove vizitis lin, kiam dekstre, de tie, kie troviĝis la radiostacio, aŭdiĝis nelaŭta emociita voĉo de la ĉefserĝento-radiisto.

### 76. «Al la lokoj!»

— Kamarado kapitano, kamarado kapitano... — La ĉefserĝento-radiisto estis skuanta Aleĥin-on je la ŝultro. — La «naŭa» sendas: tri homoj en milita uniformo transpasis la trahakitan zonon maldekstre de ili. Ili moviĝas en via direkto... Kun du dorsosakoj!.. La armiloj estas en la ujoj!..

— Veku lin! — vigle leviĝante kaj almontrante per la okuloj al Tamancev, ordonis Aleĥin al Blinov.

Andreo kun forto puŝis Tamancev-on, tiu eksidis sur la kapoto, ekvidis antaŭ si la parade vestitan subkomandanton kaj eĉ ekpalpebrumis — ĉu tio ne estas sonĝo?

— Ho kara mia panjo! — per raŭketa post la dormo voĉo ekkriis li, ĉirkaŭrigardante la kapitanon. — Apero de Kristo antaŭ la popolo!

— Ĉu vi la cerbon fordormis?! — nelaŭte, sed ĝis malamikeco akre alvokis lin al ordo Aleĥin.

— Jen kultura alparolo al la subulo! — ŝajnigante, ke li ofendiĝis, eldiris Tamancev; pro la dormo lia humoro reboniĝis, kaj li diable deziris petoli, klaŭni. — Kaj se mi vere fordormis?.. Ne havas vi kareson, — tirante sin, kun riproĉo rimarkis li. — Malbonkvalite vi al mi rilatas!

Aleĥin, rapidmove lavinte sian vizaĝon per akvo el la flasko, elprenis naztukon.

— Lavu vin! — ordonis li. — Tuj! Post dek kvin minutoj ili povas esti ĉi tie!

Tio efikis — Tamancev salte ekstaris, kvazaŭ sur risorto, kaj tuj demandis:

— Kiom da ili estas?

— Tri... En milita uniformo... Iras de la flanko de Kamenko... Kun du dorsosakoj... La armiloj estas en la ujoj...

— Kun dorsosakoj. — Tamancev ne kaŝis sian ĝojon. — Mi estas enamiĝinta!.. Etulo, verŝu por mi! Rapide!.. — ordonis li al Blinov kaj rimarkis: — Verdire, se estas dek kvin minutoj, ne malhelpus ankaŭ manĝi ion!

— Venu ĉi tien!

Aleĥin deirigis Tamancev-on flanken kaj mallaŭte diris:

— Hodiaŭ mankas tempo, sed poste mi purigos vian cerbon! Tempas jam plenaĝiĝi!.. Je la dek sepa kaj nul-nul komenciĝos armea operaco...

— Do, ili tamen trapremis ĝin! — Tamancev ĵetis rigardon al la horloĝo kaj pro indigno kraĉis. — Jen aĉaĵo!.. Se ili jam ne kalkulas kun No To kaj la generalo... — li dismovis la manojn, — Moskvo batas per piedoj kaj ne kredas al larmoj!.. Nu, tiujn tri ĝis la rastado ni tute sukcesos trapumpi.

— Mi pensas same. Se nur ili ne turnos sin sur la disforkiĝo, sed iros laŭ tiu ĉi vojo... — Alĝustiginte la uniforman ĉemizon, Aleĥin turniĝis tien, kie staris la subkomandanto kaj Blinov, kaj, levante pli supre la brakbendon, ordonis: — Ĉiuj kontrolu la armilojn kaj alĝustigu la uniformon! Se estas demandoj — demandu!

La subkomandanto pririgardis sian kostumon, reĝustigis laŭ la ekzemplo de Aleĥin la brakbendon kaj levis la krurumojn de siaj novegaj botoj.

— Kamarado kapitano, — alirante al li, diris Aleĥin, — ĉu vi memoras viajn taskojn?

— Jes, mi ankoraŭ ne forgesis.

— Mi memorigas la sinsekvon de kontrolado: unue la ĉefajn dokumentojn, poste — la duagradajn, kaj poste la dorsosakojn!.. Se mi devos elpensi — do, tio estas neceso! En ajna okazo vi devas subteni ĉiujn miajn agojn kaj postulojn, kaj mi, miavice, la viajn! Tenu vin trankvile, certe kaj aktive! En okazo de danĝero — pafu nur al la ekstremaĵoj! Eĉ se oni vin estos murdantaj — pafu nur al la ekstremaĵoj! Ĉu estas demandoj al mi?

— Ne.

Atendinte ankoraŭ iomete, ĝis Tamancev, sukcesinta lavi sin kaj viŝi la vizaĝon per la ĉemiza maniko, elprenis el la dorsosako kaj surmetis sur la zonan rimenon pistolujon kun dua «Nagant», Aleĥin ordonis:

— Ni iru!

Ili direktis sin al la placeto, kaj Blinov jam eniris en la arbustaron, kiam de malantaŭe neatendite aŭdiĝis la voĉo de la ĉefserĝento:

— Kamarado kapitano, la «Unua» sendas: la tuta personaro tuj revenu en la dispozicion de la trupunuo.

Tio signifis: ĉiuj tuj forlasu la arbaron. Aleĥin turniĝis al la radiostacio kaj rigardis, ne komprenante; la aliaj same haltis.

— Ĉu ili freneziĝis?! — indignite ekkriis Tamancev. — Ĉu ili komprenas ion?! Mi persone nenien iros!

— Eĉ se ordonos mi, sed ne la «Unua», vi ne nur iros — vi kuros! — certigis Aleĥin. — Vi tiel impetos, ke «Willys»-on avancos!.. Eliru sur la placeton! — ordonis li.

— Mi, ni supozu, kuros, — ne moviĝante de sia loko, daŭrigis Tamancev. — Sed ĉu persone al vi tia varianto konvenas?.. Tio ja estas pura trosekurigo!.. Ĉu ili zorgas pri niaj kapoj?.. Sed kiam ni dum semajnoj iraĉas en arbaroj, solece, inter bandoj?.. Riski nenion — havi nenion!.. Kaj kio al ni okazos?.. Kiam ili eliros al ni kun rastado — ĉu ni faros interpafadon?.. La manojn supren — jen la tuta rakonto!.. Ekstremokaze ili iun gratvundos: ili ja same scias — pafi nur al la ekstremaĵoj!.. Ja embusko kun viva logilo estas miloble pli danĝera! Kaj riski nenion — havi nenion! — ripetis Tamancev; li rapide turniĝis kaj, konvinkiĝinte, ke la subkomandanto kaj Blinov jam ne estas apude, ekscitite ekflustris: — Paŭĉjo, ni ne devas foriri de ĉi tie! Mi estas kategorie kontraŭ! Mi ne estas knabo, nek staĝanto, mi havas kvin batalajn ordenojn pro serĉado, kaj mi postulas, ke oni kalkulu kun mia opinio! Sciigu al la generalo! Tuj! Mi vin petas, mi postulas kategorie! Vi povas faligi sur min ajnajn kulpojn, kiel sur mortinton! Mi respondas pri ĉio! Komprenu... Ĉu vi trapumpis la situacion? Ĉu vi vere ne komprenas?.. Ĉu ni tiujn tri lasos solajn por rastado?.. Sed se ili estas la «Nemano»?.. Ĉu vi eblajn sekvojn imagas?! Oni ja ne sukcesos preni ilin varmaj! Kaj la momento de vero? Ne pri la kapo — pri la afero necesas pensi!

— Ĉu vi ĉion diris?.. Eliru sur la placeton! — per tono, ne toleranta obĵetojn, komandis Aleĥin. — Tuj!

Kio povis okazi tie?.. Aŭ Jegorov-on ne atingis la mesaĝo de la «naŭa» pri la tri nekonatoj, aŭ...

Aleĥin kure revenis al la radiostacio kaj, geste proponinte al la ĉefserĝento liberigi unu orelon de la kapaŭskultilo, ordonis:

— Urĝe sendu al la «Unua»: mi vin ne komprenis, petas ripeti.

La ĉefserĝento, levinte la fingron kiel signon de atento, estis aŭskultanta kaj skribanta tion, kio estis sendata al li en tiuj sekundoj. Poste li levis la vizaĝon al Aleĥin kaj diris:

— La unua ripetis por ĉiuj: «Tuj revenu en la dispozicion de la trupunuo. Plenumu».

«Plenumu!» — tio, sendube, estis iranta de Jegorov. Aleĥin febre penis diveni, ĝispensi konsiderojn de la generalo. Kio povis okazi tie?.. Ĉu tio estas kaŭzita nur de timoj, ke dum la operaco povas okazi nedezirindaj pafaj kontaktoj inter la rasta kordono kaj operacaj grupoj?

La «naŭan» estris Kandiba — sperta serĉisto, li konis laŭvide ĉiujn siajn, kiuj troviĝis nun en la arbaro, kaj neniel povis konfuzi. Do, aŭ lia mesaĝo pri la tri nekonatoj ne atingis Jegorov-on — pro ia kaŭzo oni povis ne ricevi, — aŭ...

Interesis Aleĥin-on ankoraŭ unu cirkonstanco: la observado pri la aliroj al la masivo sur la tuta perimetro estis establita je la 7:10. Dum la mateno kaj dum la unua tagduono la observantaj postenoj sciigis pri adoleskuloj, enirintaj en la arbaron kun korboj flanke de Kamenko, pri du harkovritaj, barbaj encirkligitaj germanoj, kiuj forlasis la masivon, moviĝante en la okcidenta direkto (por eviti eblan bruon, Poljakov ordonis ne tuŝi ilin, ĝis ili malproksimiĝos je kelkaj kilometroj), kaj finfine pri serĝento — ŝoforo de kamiono: lasinte la aŭton sur la rando de la ŝoseo, li kun iu virino vizitis arbarrandon.

Tamen neniaj informoj pri tiuj tri en milita uniformo venis de la mateno kaj ĝis nun. Sekve, ili aperis en la arbaro pli frue — dum mateniĝo, nokto aŭ jam hieraŭ, kio, tamen, estas malmulte probabla.

Post minutoj ili povis aperi ankaŭ ĉi tie, sur la placeto, — se nur, pasinte la trahakitan zonon, ili ne turnos sin laŭ pado maldekstren, — tial tempo por iaj klarigoj per radio jam ne ekzistis. Plej facile estus plenumi la ordonon pri eliro el la arbaro, sed Aleĥin, certa, ke okazis ia miso, decidis resti. La ĉefa argumento por tia solvo estis la konvinko, ke Jegorov ne scias pri la triopo, moviĝanta de la trahakita zono al la placeto.

— Mi rememorigas: se vi aŭdas pafojn aŭ simple bruon, vi elsaltas kun la mitraleto ĉi tie... kaj blokas la eliron el la placeto! — ordonis Aleĥin al la ĉefserĝento. — Mi avertas kategorie — pafu nur al la ekstremaĵoj!

En la sekva momento Aleĥin jam estis kuranta al la placeto.

— La lasta ordono ne koncernas nin, — sciigis li, aperante el la arbustoj antaŭ Tamancev, Blinov kaj staranta en iometa distanco subkomandanto. — Ĉiuj miaj ordonoj restas validaj! Ni renkontos ilin ĉi tie, se, certe, ili iros en nia direkto. Dum la kontrolado ekde la unua kaj ĝis la lasta minuto mi postulas de ĉiuj maksimuman atenton kaj singardemon! Al la lokoj!..

### 77. Operacaj dokumentoj

#### Ĉifrotelegramo

Al Jegorov

«Aeralarmo!!!

Mi sciigas: al Via n-ro 47841 la Supera Komandejo respondis per rifuzo.

La milita operaco en la regiono de la Ŝiloviĉa arbarmasivo devas esti plenumita hodiaŭ antaŭ veno de krepusko. La lasta limtempo de ĝia komenco estas la 17:00. Tiu tempo estas sciigita de ni al la Supera Komandejo kiel la plej malfrua, kaj ajna plua prokrasto estos taksata kiel neplenumo de batala ordono de speciala graveco kun ĉiuj sekvoj.

Mi sciigas Vin, ke ĉiujn trupunuojn de malavana gardo de aliaj frontoj post la fino de la operaco necesas senprokraste liberigi, kaj ne pli malfrue ol je la 23:00 ili devas foriri al la lokoj de sia konstanta dislokiĝo.

Mi opinias mia devo ankoraŭfoje kun tuta respondeco averti, ke se la aferon «Nemano» en proksimaj dek kvar horoj oni ne sukcesos efektivigi per kapto de la serĉatoj kaj de la radiostacio, Vi kaj subkolonelo Poljakov estos eksigitaj el la okupataj postenoj kaj juĝigitaj al speciala tribunalo.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

«Urĝe!

Al Lukin

Retenitajn de vi pro miskompreno subkolonelon Jeremenko kaj kapitanon Bodrov tuj liberigu.

Kiel trovis kontrolo, formularoj de vojaĝordonoj de malnova tipo, ne entenantaj la konvencian sekretan signon, en la trupunuo 06381 ne estis ĝustatempe forigitaj el cirkulado pro neglekto de unu el la oficiroj de la stabo.

Poljakov».

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

En donitaj de Vi raportoj ĝis nun ne estas konfirmita veno de la 27 oficiroj de la Departemento de la kontraŭspiona servo de la Karelia fronto, elflugintaj al Vi el Petrozavodsko hodiaŭ je la 4-a horo de mateno por partopreno en la serĉaj aranĝoj pri la afero „Nemano“.

Kontrolu kaj tuj raportu.

Kolibanov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Kolibanov responde al n-ro ...... de la 19.08.44.

Aresto aŭ reteno de troviĝantaj sub nia observado Czesław kaj Wincenty Komarnicki ŝajnas al ni dume antaŭtempa, neceltaŭga.

Poljakov».

#### Ĉifrotelegramo

«Ekstreme urĝe!

Moskvo, al Kolibanov

Plenumataj de ni en la regiono de la Ŝiloviĉa arbarmasivo serĉaj aranĝoj laŭ stato je la 16:00 ne donis rezultojn.

Je la 16:03 la aŭtomobiloj kun la trupoj, destinitaj por la armea operaco, en dek du trajnoj komencis moviĝon el la atendaj lokoj, kalkulante eliri al la „karuselo“ je la 16:50.

Por eviti eblajn nedezirindajn pafajn kontaktojn inter siaj, al ĉiuj operacaj grupoj, troviĝantaj en embuskoj sur la teritorio de la masivo, je la 16:05 estis sendita komando tuj forlasi la arbaron.

Jegorov».

### 78. La kontrolado de dokumentoj

Pasis ne dek, sed, probable, pli da minutoj, sed sur la placeto neniu aperis. Tamancev kaj Blinov, streĉinte la aŭdon, silente kaj pacience staris sur siaj lokoj en arbustoj je ĉirkaŭ sep paŝoj unu disde la alia.

La suno estis ankoraŭ super la arbaro, lumis arde, kaj la aroma aero, sufiĉe saturita de odorantaj vaporoj, per rimarkebla brumo striis de la trapluvita tero. La vento iomete kvietiĝis, en herbo senĉese ĉirpadis herbsaltuloj; kaj denove alte sub la ĉielo, kvazaŭ adiaŭante, kriadis gruoj. Sed iajn sonojn de proksimiĝo de homoj, malgraŭ ĉiuj penoj, Tamancev kaj Blinov ne sukcesis distingi.

«Ĉu ni vere malplenan cicumon suĉas?..» — kun angoro pensis Andreo kaj en la sama minuto ekvidis, kiel Tamancev averte levis la manon; post sekundoj Andreo ankaŭ mem distingis malproksime apenaŭ aŭdeblajn, mallaŭtajn voĉojn.

Tamancev, ĵetinte rigardon al la horloĝo — por raporto, — malstreĉe skuis la manojn, kio signifis: «Deĵetu streĉiĝon» — kaj tuŝis la pistolujon.

Ili ambaŭ elprenis armilojn: Andreo — «TT», kaj Tamancev — senpanean «Nagant», kiun li en tiaspecaj okazoj preferadis al ĉiuj aliaj sistemoj. Interalie, li preskaŭ neniam diradis «elprenis la armilon» aŭ «kaptis la pistolon», sed ordinare — «nudigis la paftubon». La pistolujon kun la dua «Nagant» li tiris de la maldekstra femuro sur la ventron kaj malbutonis.

Andreo sensone tiris la ĉanon de sia «TT» el la sekura pozicio al la pafpreta kaj rigidiĝis en atendo.

La nelaŭtaj voĉoj estis proksimiĝantaj. Nek Tamancev, nek Blinov, kaŝitaj en la arbustoj, povis vidi iun ajn, sed Aleĥin, je naŭdek metroj for de ili, kaŝiĝinte trans arboj, jam estis pririgardanta la tri homojn en milita uniformo, elirintajn el la arbaro sur la kontraŭa flanko de la placeto, kaj atente kalkulanta iliajn paŝojn.

Atendinte, kiom necesis, li kun la subkomandanto aperis sur la vojo; ekvidinte ilin, la triopo, irinta renkonten, eksilentis; la kvin homoj estis proksimiĝantaj, kun intereso pririgardante unu la alian.

Ili renkontiĝis, kiel tre precize kalkulis Aleĥin, ĉe la putra arbostumpeto, ĝuste kontraŭ la arbustoj, malantaŭ kiuj kaŝiĝis Blinov kaj Tamancev, salutis unuj la aliajn, kaj la subkomandanto, teninte la manon ĉe la viziero, proponis:

— Kamaradoj oficiroj, mi petas montri viajn dokumentojn! Militpolica patrolo.

— Vian mandaton pri rajto de kontrolo, — petis unu el la tri, razkapa, kun epoletoj de kapitano, tiel trankvile, kvazaŭ li anticipe sciis, ke ĉi tie, en la arbaro, oni devas kontroli dokumentojn, kaj ke tio estas malagrabla kaj sennecesa, sed neevitebla formalaĵo.

Maldekstre de li, pli proksime al la embusko, staris alta, fortika ĉefleŭtenanto, aĝa ĉirkaŭ tridek jarojn aŭ iomete pli, kaj dekstre — juna leŭtenanto, same fortika kaj larĝŝultra. Sur ĉiuj tri estis ordinara somera oficira uniformo (la leŭtenanto havis iomete pli novan), flankĉapoj kaj kampaj infanteriaj epoletoj sen emblemoj. Sur la ĉemizo de la kapitano super la maldekstra poŝo videblis ordena rubando, kaj super la dekstra — flava kaj ruĝa galonoj pro vundoj.

La subkomandanto elprenis el la tunika poŝo la folion de la rajtigilo, malfaldis ĝin kaj, etendante per la maldekstra mano al la razkapa kapitano, ankoraŭfoje facile tuŝinte per la fingroj la kaskedon, prezentis sin:

— Subkomandanto de la cent tridek dua bara militpolicejo kapitano Anikuŝin...

«Anikuŝin?.. Anikuŝin!.. Tio ja estas la frato de Valĉjo!» — nur nun komprenis Andreo kaj tuj rememoris, kie li antaŭe vidis la kapitanon.

Iam printempe, nelonge antaŭ la milito, samklasano kaj kompano de Andreo Valĉjo Anikuŝin, almontrinte sveltan junulon, promenantan kun knabino sur la bulvardo Tverskoj, fanfaronis: «Mia frato! Finas la konservatorion! Dua Ŝaljapin[60]! F-f-frenez-z-a talento!..»

Valĉjo emis troigi, kaj Andreo ne tre kredis, tamen ekdeziris pli bone pririgardi la kvazaŭ «freneze talentan» homon, kaj li kun Valĉjo ekiris post la pli aĝa Anikuŝin, tamen tiu, hazarde retroturniĝinte, rimarkis la knabojn kaj, verŝajne, eksuspektinte insidon, tiel konvinke montris al ili sian pugnon malantaŭ la knabina dorso, ke la kompanoj tuj forlasis lin.

Poste en sia hejmo kvazaŭ por konfirmo de siaj vortoj Valĉjo prenis skatoleton kaj elmetis antaŭ Andreo eltranĉitajn noticojn el ĵurnaloj, kie tiaj famegaj artistoj, kiel Neĵdanova kaj Kozlovskij[61], rakontante pri la plej talentaj kantistoj, studentoj de la konservatorio, la plej laŭdajn vortojn diris pri la pli aĝa Anikuŝin. Neĵdanova, ekzemple, nomis lin «la espero de la rusa kantarto» — la lastan vorton Andreo tiam ne komprenis kaj tial memorfiksis tiun esprimon laŭlitere.

Andreo rememoris pri la petolema senlaca Valĉjo, forbrulinta antaŭ jaro en tanko ĉe Orel, kaj en tiu momento la subkomandanto senintence akiris nemalgrandan parton de simpatio, kiun Blinov sentis al lia malpli aĝa frato.

Tiutempe la razkapa kapitano elprenis kaj montris al Anikuŝin sian identigan karton kaj la vojaĝordonon. Tuj post li senprokraste (sentiĝis, ke li estas la ĉefo) elprenis la identigajn kartojn ankaŭ la du aliaj oficiroj; Aleĥin prenis tiujn de ili kaj, malferminte, komencis kontroli, sulkinte la frunton kaj malrapide movante la lipojn, kiel faras, silabante, plej ofte homoj kun nesufiĉa legoscio.

En tiu minuto trans la avelaj arbustoj Tamancev, kaptinte rigardon de Blinov, tuŝis sian epoleton kaj levis supren du fingrojn — laŭ kvanto de epoletaj steletoj. Tio signifis: «Tenu la leŭtenanton». Andreo konsente balancis la kapon — «Mi komprenis». Almetiĝinte al la horizontale etendita mallarĝa interspaco en la foliaro, li vidis de la kapo ĝis la femuroj ĉiujn tri kaj povis «teni» ajnan el ili.

Anikuŝin, trarigardinte la dokumentojn, kiujn li prenis de la kapitano, transdonis ilin al Aleĥin, tiu, siavice, donis al li la karton de unu el la oficiroj, kaj la kontrolado daŭris.

— «Vilno... Lido... kaj apudaj... regionoj...» — voĉlegis Aleĥin kaj, kvazaŭ ne komprenante, levis la okulojn disde la vojaĝordono. — Kaj en la arbaro vi kion, nu... faras?

— Vi, verŝajne, divenas, ke ni ne amuziĝas, — ridetis la kapitano.

— Ne, ne divenas, — kun plej simplula vizaĝo diris Aleĥin. — Do kion vi, tio, faras?

— Vi povas legi... Ĉi tie ĉio estas indikita. — La kapitano almontris per la fingro la vojaĝordonon. Aleĥin denove ekokulumis la paperon.

— Kaj kie troviĝas vi-i-a-a tru-u-po? — intence oscedante kaj kovrante la buŝon per la polmo, interesiĝis li.

— Mi devas rimarkigi, kamarado kapitano, ke arbaro ne estas plej konvena loko por tiaj interparoloj. Kaj mi opinias...

— Kial do?.. — miris Aleĥin. — Atentemo, ĝi, certe... Sed ni estas oficiroj de la militpolico, kaj ni, nu, devas... Kaj krom ni, ĉi tie, vidu, neniu estas. — Kvazaŭ dezirante konvinkiĝi, ke tio estas efektive tiel, li rigardis ĉirkaŭen. — Kiu do ankoraŭ povas aŭdi?

— Kaj en la hospitalo vi kuŝis ĉe kiu? — neatendite demandis Anikuŝin de la kapitano, kvankam en tiu momento li estis rigardanta al dokumentoj de alia oficiro.

— Kion signifas — ĉe kiu? — ne komprenis la kapitano.

— En kiu fako?

— En la tria kirurgio. Ĉe majoro Lozovskij... Ĉu vi konas tiun hospitalon?

— Iomete.

— Ĝi nun estas en Lido, — sciigis la kapitano.

Anikuŝin konsente kapjesis.

— De kie vi nun iras? — daŭrigis Aleĥin.

— El Kamenko, — respondis la kapitano.

— Kien?

— En la nuna momento... al Ŝiloviĉo.

— Kaj poste?

— En Lidon.

La respondoj al la lastaj demandoj ne kontraŭdiris al la direkto de la moviĝo de la kontrolatoj kaj estis donataj sen eĉ etaj paŭzoj. La nedeziro diri, kie troviĝas ilia trupunuo, estis klarigebla kaj objektive ne kaŭzanta suspektojn.

Koncentrite movante la lipojn, Aleĥin daŭrigis legi la dokumentojn.

La vojaĝordono, donita la 11-an de aŭgusto al kapitano Jelatomcev («... kaj kun li du oficiroj»), estis senriproĉa. En la presita per petito sublinia frazo: «(milita rango, familinomo kaj la komencliteroj de la vojaĝanto)» post la vorto «rango» anstataŭ komo staris tipografia punkto, ekzistis en la dokumento ankaŭ aliaj specialaj signoj.

En la linio «Alvenpunkto de la vojaĝo» estis skribite: «Urboj Vilno, Lido kaj apudaj regionoj»; en la linio «Celo de la vojaĝo» estis indikita nedifinita-stereotipa: «Plenumo de tasko de estraro». «Limdatoj: de la 11-a ĝis la 20-a de aŭgusto». Sur la dorsoflanko de la ordono ekzistis notoj de la Vilna kaj Lida baraj militpolicejoj.

Ĉiuj tri tenis sin trankvile, nature, sen ajna streĉo en la vizaĝoj. Kaj ĉiuj iliaj bazaj dokumentoj — ne nur la vojaĝordono, sed ankaŭ la identigaj kartoj — estis tute en ordo kaj plene konformis al la realaj cirkonstancoj.

### 79. Tamancev

Paŭĉjo ĉion kalkulis kun precizo ĝis duonmetro, kaj, sciante laŭ propra sperto, kiom tio estas malfacila, mense mi aplaŭdis lin.

Ili haltis ĝuste antaŭ la embusko, kaj mi povis pririgardi ĉiujn tri — de la femuroj kaj pli supre.

Post la ŝultroj de la ĉefleŭtenanto kaj la leŭtenanto estis dorsosakoj, plenŝtopitaj, juĝante laŭ la konturoj, per io mola, tamen, tio ankoraŭ nenion diris: radiostaciojn oni same envolvas en kapotojn kaj en rezervan subveston.

La kapitano havis bonan vizaĝon — fortan, certan, sed ne arogantan. Kaj li mem estis ia trankvila, nehezitema, certa — al mi plaĉas tiaj.

La dua, ĉefleŭtenanto, rememorigis al mi parte fortulon-ŝarĝiston el Balaklavo — Kranion, havenan drinkulon, kiu, drinkinte, prenadis argilajn kruĉojn je la anso kaj frakasadis ilin kontraŭ sia kapo, por plezuro de samaj, kiel li, kretenoj. Kranio estis, ŝajne, pli malalta kaj aspektis, certe, alie, sed en iliaj vizaĝoj estis nemalmulte da simila, kaj tiun ĉi ĉefleŭtenanton mi por mi mem tuj baptis «fortulo».

La tria, leŭtenanto, aspektis kvazaŭ el sub kliŝo — tipa juna plotonestro, ia «Fo Ko»[62], — mi ial pensis, ke, se ili estas agentoj, tiam li plej probable estas la radiisto.

Kiuj ili estas — tion devis dum malmultaj minutoj sen eraro determini Paŭĉjo. Mi sciis, ke al li nun estas kelkcentoble pli malfacile, ol al mi kaj Etulo, lia tasko estas nekompareble pli komplika, mi bonege imagis al mi tutan lian streĉiĝon.

Kontrolante kaj taksante dokumentojn, li devas mense trapumpi bazajn trajtojn de ĉiuj tri kaj signojn de iliaj vortportretoj tra miloj da serĉaj informoj. Ĉe tio li devas ĉiam fiksadi detalojn kaj nuancojn de ilia konduto, fiksadi vazomotorajn kaj nervajn reagojn, por tuj kapti malfortecon, maltrankvilon kaj okaze de neceso sendi al ni konvencian signalon. Ĉe tio necesas kontroli kaj senerare taksi dokumentojn, surfacteksturon, atributojn, ĉiujn specialajn kaj legitimajn signojn, kaj ankaŭ gradon de konformo de la enhavo al la realaj cirkonstancoj.

Ĉe tio, por gajni, plilongigi la tempon de la kontrolado, li devas ekde la unua kaj ĝis la lasta sekundo esti en masko, postiĉi: ludi tian simplulon-oficiston, el kampuloj, atentan, sed malspritan beoton, kiu iĝis oficiro nur danke al la milito. Nun tiaj ne estas esceptoj en la armeo.

Ĉe tio — en tiu ĉi okazo — li devas elprovi ĉiujn tri ankaŭ pri la maldekstramaneco, kio same ne estas facila... Ĉe tio, se necesos, li devas akrigi la situacion... Ĉe tio li devas laŭeble elprovi ilin per malrektaĵoj[63]... Ĉe tio... Estas ankoraŭ, eble, deko da «ĉe tio» — da tio, kion li devas, kio estas farenda, kaj mi ja bonege sciis: en tiaj minutoj pro streĉo eĉ al plej fortikaj lupĉasistoj la dorso iĝas malseka... Fuŝi ĉe kontrolado de dokumentoj povas patroloj, sed serĉisto ne povas, ne rajtas fuŝi...

Mi per signoj ordonis al Etulo teni la leŭtenanton. Propre, ankoraŭ ne estis sciate, ĉu necesos ĉi tie teni iun, sed batala ordo estas nepra. Ĝi disdividas taskojn, devojn kaj kreas respondecon — ekde tiu ĉi minuto mi en ĉiuj sencoj respondecis pri la razkapa kapitano kaj la fortulo, kaj Etulo — pri la leŭtenanto. Mi fidis lin en limoj de lia malgranda sperto kaj tial komisiis al li la plej junan kaj, kiel mi determinis, pli ĝuste supozis, la malplej danĝeran.

### 80. Aleĥin

Kiuj ili estas kaj kiel ili trafis en la arbaron?.. Por kio?.. Sulku la frunton kaj movu la lipojn...

Identiga karto... Teksturo de la kovrilo... Formo... Titolo... Tiparo de la boso... Asterisko... Atributoj de la enhavo... Specialaj signoj... legitimaj... Tiparoj de la teksto... Serio... numero... Fotografaĵo... Kapo... Lipoj... Mentono... konformas... Blazonsigelo... Stampoj... koincidas... Subskribo de la trupkomandanto... aspektas natura... Gvardia majoro... Karpenko... Dato... Inko... Sigela mastiko... Teksturo de la papero... denseco...

La prezentanto de tiu ĉi dokumento... Ĉubarov... Nikolao Petroviĉ... plenumas aktivan militservon... Malbonkoran li havas rigardon, vere tre malbonkoran... Promocio al militaj rangoj... ĉefleŭtenanto... Ordono... numero... nul tridek naŭ... de la dudek sepa de januaro... de la kvardek kvara jaro... Blazonsigelo... Subskribo de la trupkomandanto... natura... Inko... Mastiko... Ofica posteno... komandanto de pafista roto... Nomumita... Ordono... Numero... nul kvarcent dudek sep... de la kvina de novembro de la kvardek tria jaro... Blazonsigelo... Subskribo de la trupkomandanto... natura... Inko... Mastiko... Vinkto... Dekoracioj kaj specialaj rajtoj... Ordeno «Ruĝa Stelo»... Medalo «Pro kuraĝo»... Naskiĝis... naŭcent dektria jaro... en... Kalugo... Konsisto de la familio... Proksimaj parencoj malestas... Rekrutigita... de la Imana armea komisariato... de la Ĉemara regiono... en junio de la kvardek unua... Permesita portado de armilo... Persona subskribo — natura... Blazonsigelo... Subskribo de la trupkomandanto... Gvardia majoro... Karpenko... Natura... Konformas al la antaŭa... Inko... Mastiko... Plenorde!

Kaj ingo kun ĉastranĉilo estas sur la dekstra femuro... Ĉu maldekstramanulo?.. Ne estas fakto...

Vojaĝordono... Punkto anstataŭ komo... Specialaj signoj... legitimaj... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Petito sublinia... Stampo angula... Blazonsigelo... Subskribo... natura... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco...

Teksto... Trupunuo militpoŝta numero 72510... Ĉu 72510?.. Io konata... Dato de dono... La deka de aŭgusto... de la kvardek kvara jaro... Kapitano Jelatomcev A Po kaj kun li du oficiroj... Vilno, Lido kaj apudaj regionoj... Celo de vojaĝo... Plenumo de tasko de la estraro... Limtempo... dek tagoj... ekde la dekunua de aŭgusto... ĝis la dudeka... Bazo: ordono de la komandanto de la t/u 72510... Por veturado estas donita transportpostulo numero... Valida post prezento de identiga karto numero... Komandanto de la trupunuo... Kolonelo Ljapin... Dorsflanko... Markoj de militpolicejoj... Vilno... la dek trian... Lido... la dek kvinan... Vilno... la dek trian... Lido... la dek kvinan... Interese, kie ili estis la dek duan kaj la dek kvaran?.. Kie ili estis hodiaŭ nokte?.. Stampoj... Inko... Mastiko... Por ceteraj notoj... Ĉefleŭtenanto Ĉubarov... Leŭtenanto Vasin... Blazonsigelo... Inko... Mastiko... Plenorde!

Ili tenas sin bone, trankvile... Tio estas ne ukraina akĉento, ne!.. Kaj ĉe tiuj ĉi du?..

Identiga karto... Formo... Teksturo de la kovrilo... Titolo... Tiparo... Asterisko... Atributoj de la enhavo... Specialaj signoj... legitimaj... Tiparoj de la teksto... Asterisko... Serio... Numero... Fotografaĵo... Kapo... nazo... lipoj... mentono... konformas... Blazonsigelo... Stampoj... koincidas... Subskribo de la trupkomandanto... natura... Subkolonelo... Romanov... Dato... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... Li havas bonan vizaĝon (kvankam li estas malkontenta), agrablan...

Prezentanto de tiu ĉi dokumento... Jelatomcev... Alekseo Paŭloviĉ... plenumas aktivan militservon... Promocio al militaj rangoj... ĉefleŭtenanto... Ordono... numero nul dudek kvar... de la naŭa de februaro de la kvardek tria jaro... kapitano... Ordono... numero nul sep... de la dek unua de januaro de la kvardek kvara jaro... Blazonsigelo... Subskribo de la komandanto... natura... Inko... Mastiko... Ofica posteno... komandanto de pafista roto... Ordono... numero nul ducent dek ses... de la dek tria de novembro de la kvardek dua jaro... Nomumita... bataliona stabestro... Ordono... Numero nul ducent kvindek unu... de la dudek sepa de decembro... de la kvardek tria jaro... Blazonsigelo... Subskribo de la komandanto... natura... Inko... Mastiko... Vinkto... Dekoracioj kaj specialaj rajtoj... Ordeno «Ruĝa Standardo»... Ordeno «Patruja milito» de la unua grado... Medalo «Pro defendo de Moskvo»... Naskiĝis... naŭcent oka jaro... en vilaĝo Labinskaja... Konsisto de la familio... Edzino Jelatomceva Nadeĵda Ivanovna... Majkopo... Rekrutigita de la Majkopa armea komisariato... en marto de la kvardeka jaro... Profesia militisto... Permesita portado de armilo... Persona subskribo... natura... Blazonsigelo... Subskribo de la komandanto... Subkolonelo Romanov... natura... Al la antaŭaj... konformas... Inko... Mastiko... Plenorde!

Atesto de la hospitalo... Enmetita en la identigan karton — ĉu hazarde aŭ intence?.. Formo... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Petito sublinia... Evakua hospitalo 2215... Tio estas Lido!.. Kapitano Jelatomcev... Alekseo Paŭloviĉ... estis kuracata... ekde la trideka de aprilo... ĝis la kvara de aŭgusto... La 2215-a ĝis la fino de julio estis en Vjazmo... Ĉu versimile?.. Tute... Tamen la «Nemano» eneteriĝis jam en julio, dum li ĝis la kvara de aŭgusto estis en la hospitalo... Jen tiel!.. pro penetra splitvundo de la dekstra duono de la torako... traŭmata pneŭmotorako... La 2215-a estas toraka kirurgio... konformas... Tempo de kuracado... konformas al la diagnozo... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... La vundo ricevita pro estado en la fronto... dum defendado de la USSR... Kuracista komisiono laŭ artikolo... de la malsanlisto el la ordono de la Popolkomisarejo pri defendo de la USSR... agnoskis taŭga por militservo sen limigoj... Estro de la hospitalo... Subkolonelo de medicina servo... Kudinov... Subskribo... natura... Blazonsigelo... Inko... Mastiko... Tipografio «Ruĝa standardo», Moskvo... Suŝĉevskaja, 21. Mendo 2345... konformas... Plenorde!

Tio estas la sudrusa akĉento!

Jelatomcev Alekseo... Trapumpu lin, trapumpu!.. Se ili estas agentoj, tiam li sendube estas la ĉefa... Li estas pli sperta, kaj estas pli da ŝancoj, ke li jam estis serĉata...

Kresko... pli ol meza... Kompleksio... meza... denskorpa... Vizaĝo... ovala, pura... Frunto... meza... rekta... Brovoj... arkaj... Nazo — meza... rekta... Okuloj bluaj... Haroj helaj... Oreloj... ovalaj... kun reliefa antitrago... Kolo — muskola... meza... Ŝultroj rektaj... iomete deklivaj... Ĉio estas rekta, ĉio estas meza... Malgaje!..

Specialaj trajtoj... Parolas kun sudrusa akĉento... Kaj, probable... iomete kurbaj kruroj... Sudrusa prononco!.. Pli rapide!..

Ĉu Konovalov?.. Konovalov havas anasan nazon... Golovatenko?.. Tatuaĵo sur la maldekstra mano... Jakovlev Ivano?.. Mallonga supra lipo... Mazanov?.. Kaptita!.. Stepakov?.. Alta, maldika, kun elstaranta adampomo... Ŝimko?.. Brunhara!.. Fedulov?.. Brovoj sinuaj, larĝaj, rimarkeble strabas... Jelisejev?.. Ivanickij?.. Serdjuk?.. Netrebin?.. Guljajev?.. Orlov Bazilo?.. Terentjev?.. Liseckij?.. Pominov?..

Identiga karto... Formo... Teksturo de la kovrilo... Titolo... Tiparo... Asterisko... Atributoj de la enhavo... Ĉu Filipenko?.. Rektaj brovoj kaj brunaj okuloj... Specialaj signoj... legitimaj... Tiparoj de la teksto... Asterisko... Serio... numero... Fotografaĵo... Kapo... frunto... nazradiko... mentono... konformas... Tute juna... Blazonsigelo... Stampoj... koincidas... Estro de la Taŝkenta Ruĝstandarda infanteria lernejo... General-majoro... Antipin... Subskribo... natura... Dato... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco...

Prezentanto de tiu ĉi dokumento... Vasin... Ĉu Vasin?! Tiu estas pli aĝa... Mikaelo Sergejeviĉ... plenumas aktivan militservon... Ĉu Brazul?.. Romba vizaĝo kaj kartaveco... Promocio al militaj rangoj... Leŭtenanto... Ordono de la Mezazia militdistrikto... Numero... cent naŭ... de la dek sepa de julio... de la kvardek kvara jaro... Freŝbakita... Kaj la uniformo estas pli nova... Blazonsigelo... Ĉu Fomin?.. Pli malalta, la ŝultroj levitaj... Subskribo... natura... Estro de la lernejo... General-majoro... Inko... Mastiko... Ĉu Barilnikov?.. Oblikva frunto kaj elstarantaj oreloj... Oficaj postenoj... Ne estis nomumita... Vinkto... Dekoracioj kaj specialaj rajtoj... Naskiĝis... de la dudek tria jaro... Kaj tiu Vasin?.. de la naŭcent dek unua... Naskiĝis en Moskvo... Kaj tiu? en Vologdo... Konsisto de la familio... Patrino Vasina Zinaida Petrovna... En evakuo... Kazano... Rekrutigita de la armea komisariato de distrikto Sokolniki... en septembro de la kvardek unua... Permesita portado de armilo... Ĉu Kalmukov?.. Ĝibeta, kun du variolmarkoj dekstre de la nazo... Persona subskribo... natura... Blazonsigelo... Subskribo de la komandanto... Estro de la lernejo... General-majoro... natura... Al la antaŭa... konformas... Inko... Mastiko...

Ili tenas sin bone... Aŭ tio estas la niaj, aŭ oni jam multfoje kontroladis iliajn dokumentojn kaj ili estas certaj pri plena fidindeco... Trupunuo 72510... Ĉu 72510?.. Pli rapide!..

La sudrusa prononco!.. Ĉugunov?.. Grizaj okuloj, mallarĝa mentono... Altunin?.. Kaptita!.. Stepanjuk?.. Pli alta, horizontalaj ŝultroj... Popov?.. Nazo granda, kun ĝibeto... Fedulov?.. Jam estis!.. Bazilevskij?.. Ribnikov?.. Demkin?.. Maĥov?.. Jakubin?.. Kozirev?.. Procenko?.. Drozdovskij?..

Certe kurbetaj kruroj... Pumpu!.. Kiam kaj kiel ili trafis en la arbaron?.. Ĉu oni pretervidis ilin en la urborando?.. Aŭ ili alveturis ankoraŭ antaŭ la tagiĝo?.. Pli verŝajnas la dua... Sed tiam... Ne estas fakto!.. Kion do ili faras en la arbaro?..

Sudrusa prononco kaj iomete kurbaj kruroj!.. Pensu!.. Pensu pli rapide kaj ne silentu!

### 81. Operacaj dokumentoj

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe.

Al Kolibanov responde al n-ro ...... de la 19.08.44.

Preparado de aranĝoj, kies plenumo estas planita paralele kun la armea operaco en la Ŝiloviĉa arbaro, estas farata plej aktive kaj povas esti finita:

a) laŭ varianto „Kaptilo“ ĝis la 17:30;

b) laŭ varianto „Granda elefanto“ ĝis la 21:00;

c) laŭ varianto „Balta tango“ ne pli frue ol je la 0:30 la 20-an de aŭgusto.

Jegorov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Speciala mesaĝo

Hodiaŭ, la 19-an de aŭgusto, je la 11:35 du nekonatoj en oficira aviadista uniformo, penetrintaj al la Grodna milita aerodromo, kaptis preparitan por instru-trejnaj flugoj paran ĉasaviadilon UTI «La-5». Ĉe tio ili murdis teĥnikiston-leŭtenanton Aliev, kiu penis preventi la kapton.

Malgraŭ rimedoj, uzitaj de tri ŝoforoj de la 904-a bataliono de aerodroma servo, kiuj elpelis siajn benzinprovizajn kamionojn sur la flugokampon, kaj malgraŭ pafado al la aviadilo el pistoloj kaj karabenoj, la nekonatoj sukcesis levi la maŝinon en la aeron kaj preni kurson al la nord-okcidento. Komencita kun prokrasto kanona kaj mitrala pafado ne donis rezulton.

Laŭ komando, sendita radie, grupo de ĉasaviadiloj, troviĝinta en la aero oriente de Suvalko, interkaptis la ŝtelitan aviadilon kaj per flankaj mitralaj fajrostrekaj pafserioj proponis al ĝi ŝanĝi la kurson por reveno al la aerodromo. Pro rifuzo obei per komencita post tio celpafado la trejna ĉasaviadilo estis trafita, ekbrulis kaj, perdinte alton, falis en arbaron okcidente de Krosno, je 12–14 km for de la frontlinio.

En la zonon de la falo de la aviadilo estis senditaj serĉaj grupoj, en kies konsisto estas kontraŭspionaj oficiroj kaj aviadaj specialistoj.

La deĵorinto pri la aerodromo kapitano Rudakov kaj la aerodroma komandanto ĉefleŭtenanto Mjakiŝev estas forigitaj el la okupataj postenoj fare de la komandejo. Kun la tuta personaro de la trupoj, dislokitaj sur la Grodna aerodromo kaj sur aliaj aerodromoj de la 1-a kaj la 4-a aerarmeoj, estas farataj konversacioj pri neceso de konstanta plifortigita atentemo. La gardo de la aerodromoj laŭ la perimetro estas duobligita, eliro al la flugokampo estas striktege kontrolata, sur la restlokoj de aviadiloj kaj al ĉiuj kaponieroj estas starigitaj plifortigitaj deĵorantaroj, armitaj per mitraletoj kaj leĝeraj mitraloj por tutdiurna gardado.

Ni kaj paralele la komandejo plenumas skrupulan enketadon. Klariĝis, ke la nekonatoj, kaptintaj la aviadilon, penetris sur la aerodromon jam hieraŭ vespere, montrinte en la kontrolejo oficialajn oficirajn identigajn kartojn kaj skribordonon el la etata fako de la 1-a aerarmeo, kiu evidentiĝis falsa, kion montris farita kontrolo.

Kiel sekvas el depozicioj de serĝento Pavlov, kontrolinta ĉe la kontrolejo la dokumentojn de la nekonatoj, ili laŭ kelkaj trajtoj de la vortportreto havas similecon kun la eksterordinare serĉataj agentoj, ĉe tio unu el ili, parolanta kun rimarkebla ukraina akĉento, estis montrinta identigan karton por familinomo Panĉenko aŭ Paŝĉenko. Tial ekzistas bazoj por supozi, ke la personoj, kaptintaj la aviadilon, estas la serĉataj laŭ la afero „Nemano“ agentoj, kiuj post plenumo de tasko de la germana spionservo penis reveni en Germanion.

Detala mesaĝo pri la kapto kaj ŝtelo de la trejna ĉasaviadilo estos al vi sendita senprokraste laŭ la ordo, establita por raportoj pri eksterordinaraj okazaĵoj.

Krasnogljadov».

### 82. Kontrolado

— Ĉu vi havas ankoraŭ iajn dokumentojn? — demandis Aleĥin.

— Ĉu tiuj ĉi ne sufiĉas? — miris la ĉefa, kun kapitanaj epoletoj.

— En la urbo estus sufiĉe, sed ĉi tie... ne tute... Malmultas!.. Ĉi tie, ĉu vi scias, en arbaroj abundas bandoj kaj vagas dizertintoj...

— Do, ĉu vi opinias nin dizertintoj aŭ eĉ banditoj? — kun rimarkebla ofendiĝo kaj samtempe ridetante ĉe penso pri tiom absurda supozo, interesiĝis la kapitano.

— Neniel... — konfuziĝis Aleĥin. — Simple, ĉu vi scias, kiel oni diras: sep fojojn kontrolu, kaj nur poste kredu!.. Ne povas esti nesufiĉe da atentemo!

— Mi komprenas! — diris la kapitano. — Pardonu, sed vi nin kontrolas, tamen kiu vi mem estas, mi, ekzemple, ne scias.

— Ni same estas el la militpolico, — dirante pri si en pluralo kaj simplanime ridetante, sciigis Aleĥin. — Deĵoranta asistanto... Kaj ankaŭ sekretario de partia organizaĵo, — kun graveco aldonis li kaj iĝis serioza. — Jen, bonvolu...

Ĉe tio li elprenis el la brusta poŝo de la uniforma ĉemizo sian militpolican legitimilon, kiu estis permesanta al li kontroladon de ĉiuj militservantoj, kaj ankaŭ civiluloj en la fronta zono, kaj enmanigis ĝin al la kapitano. Tiu, malfaldinte la folion, pririgardis ĝin atente dum duonminuto, poste, redoninte, elprenis el la pantalona poŝo trivitan ledan paperujon kaj, malferminte ĝin, informiĝis:

— Kio vin interesas?.. Solda libreto... ekipa libreto... partia membrokarto... atestiloj pri dekoracioj.

— Donu... — ne respondante esence, diris Aleĥin kaj, kvazaŭ ekskuzante sian devigan intereson al la dokumentoj de la kontrolatoj, klarigis: — Leĝo postulas ordon... Servo estas servo!

Li prenis la dokumentojn, eligitajn de la kapitano el la paperujo kaj, sulkinte la frunton, komencis legi ilin, tuj transdoninte ties parton al Anikuŝin.

Li intence prezentis sin kiel sekretarion de partiorganizaĵo, por havi pli da bazoj rigardi al partiaj membrokartoj, okaze se ili donos ilin, kaj por kvazaŭ senintence motivi sian aktivecon, ĉar Anikuŝin post la konatiĝo kun la bazaj dokumentoj de la kontrolatoj, malgraŭ la interkonsento, kondutis pli pasive, ol devus, kaj Aleĥin jam devis agi anstataŭ li.

Tamen, nun la subkomandanto diligente kaj rapide trarigardis la transdonitajn al li dokumentojn kaj redonis ilin al Aleĥin. Tiu, siavice, etendis al li la soldan libreton de la kapitano, kiun Anikuŝin prenis jam sen deziro, nur pro neceso; la kontrolado daŭris.

Trovinte sub la partia membrokarto duoble falditan trivitan koverton, Aleĥin malfaldis ĝin kaj, ekvidinte, ke tio estas letero, redonante al la kapitano, severe diris:

— Prenu... Ni tion ne rajtas...

Konatiĝinte poste kun la proviza atestilo, li interesiĝis de la kapitano:

— Kaj la aldonan porcion vi kie ricevis?

— Ĉe ni, en la trupunuo.

— Kaj la tabakan?

— Ĉu mi?.. Ankoraŭ en la hospitalo.

— Ĉu en Lido?

— Ne, en Vjazmo, — trankvile diris la kapitano. — Nin... resaniĝantajn oficirojn, en Lidon oni ne transportis, elhospitaligis rekte en Vjazmo...

— Kaj vi du, jen... kiajn ankoraŭ dokumentojn havas? — turnis sin Aleĥin al la du aliaj oficiroj.

La ĉefleŭtenanto, ne dirinte eĉ vorton, nehaste malbutonis la brustan poŝon de la ĉemizo, elprenis siajn dokumentojn kaj etendis ilin al Aleĥin. La samon post li faris ankaŭ la leŭtenanto. La dokumentojn de la lasta Aleĥin tuj transdonis al Anikuŝin; tiu silente prenis, sed la okazintan supre komsomolan membrokarton de la leŭtenanto, eĉ ne malferminte, tuj redonis al Aleĥin.

Malfaldinte kvaroble falditan blankan folion — ateston pri vundo, — Aleĥin, ridetante, rimarkigis al la ĉefleŭtenanto:

— Ja mi kun vi, kiel oni diras, jen... estas samlokanoj... En la sama hospitalo ni kuŝis... Mi ja tie same... dum ĉirkaŭ monato... pro malsano...

Li denove ĵetis rigardon al la atesto kaj post malgranda paŭzo konfide sciigis:

— Mi tie en la hospitalo virinon havis... Kuiristino!.. Bela kaj glata, unuvorte — reĝino! Kaj solida, kiel generaledzino! Jen!.. — Li larĝe dismovis la manojn sur la nivelo de la femuroj, montrante la «solidecon» de la kuiristino, kaj lia vizaĝo iĝis reveme kontenta. — Inda virino!.. Eble, vi konas, Lizabeta, subserĝento?

— Ne, mi ne konas, — post ioma, ŝajne tro longa paŭzo morne diris la ĉefleŭtenanto. — Mi ne interesiĝis pri kuiristinoj!

— Ĝi estas prave... ĝi estas ĝuste... — kompreneme suspiris Aleĥin kaj ree ekrigardaĉis al la dokumentoj.

Atinginte iom poste la komsomolan membrokarton, li kun rideto demandis la leŭtenanton:

— Kaj por subkolonelo Vasin el la stabo de la fronto vi, hazarde, tio... ne estas parenco?

— Ne, — eldiris la leŭtenanto kaj iomete ruĝiĝis.

— Sed vi forte al li similas! Mi tiel pensis: eble, li estas al vi frato aŭ, jen, onklo! Li ja saman patronomon havas — Sergejeviĉ! Bonega viro!.. Kaj la kapo, ĉu vi scias, ĝuste kiel de generalo! Mi kun li en Smolensko plurfoje sidadis, — fanfaronis Aleĥin, esprimive klakinte sin per fingro al la kolo, aludante drinkon. — Li min, kiam renkontas, ĉiam demandas: «Nu, kiaj aferoj, polico?..» Kaj mi al li: «Dume vivas!» Kaj li al mi, vidu, nepre: «Ja kio al vi povas okazi? Vi, malfrontaj ratoj, el kanono ne trafeblas!..» Ŝerculo!

Aleĥin sincere ekridis, poste, kvazaŭ rememorinte pri siaj oficaj taskoj, serioziĝis kaj, snufinte, denove komencis pririgardi la dokumentojn.

### 83. Aleĥin

Kial do li silentas?.. Ĉu li forgesis?.. Demandu vi mem!.. Pli trankvile... Ludu!.. Pli simple... Fiksu la vizaĝojn!.. Jen... Neniaj signoj de vazomotora reago... Ili ne timas kontroladon... Bone, tio estas natura demando... Prezentiĝu... Li havas bonan vizaĝon... Da dokumentoj ili havas sufiĉe... Kiuj do ili estas?.. Kaj kion ili faras en la arbaro?.. Movu la lipojn...

Solda libreto de estranta personaro... Teksturo de la kovrilo... Formo... Tiparoj de la titolo... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Serio... Numero... Versimilaj... Jelatomcev Alekseo Paŭloviĉ... Kapitano... Servodaŭro en estraj postenoj... Nomo de posteno... Etata salajro... Pligrandigo de salajro pro servodaŭro... Donitaj soldatestoj... Por la familio... Persona subskribo... natura... Trupkomandanto... Subkolonelo... Subskribo natura... Estro de la financa fako... Ĉefleŭtenanto... Subskribo... natura... Blazonsigelo... Dato... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... Ĉu Daĥno?... Dikaj eliĝantaj lipoj... Notoj pri farita pago... Monatoj... Deprenoj... Por deprunto... Laŭ la soldatesto... Elpago de kampa mono... Laŭ monatoj... Januaro... Februaro... Marto... Aprilo... Majo... Junio... Julio... Notoj pri moviĝo de la militservanto kaj pri ŝanĝoj.... Nomo de trupunuo... Etata salajro... Deprenoj laŭ la soldatesto... por la familio... Estro de la financa fako... Ĉefleŭtenanto... Subskribo... natura... Al la antaŭa... konformas... Blazonsigelo... Inko... Mastiko... Informoj pri soldatestoj por la familio... Edzino Jelatomceva Nadeĵda Ivanovna... Majkopo... Notoj pri alkalkuloj kaj deprenoj... Vinkto... Diversaj notoj... Kontrolaj kuponoj... Aŭgusto... Septembro... Akvomarkoj... Plenorde!

Trupunuo 72510... Io tre konata... 72510?.. Sudrusa prononco kaj kurbetaj, kiel ĉe kavalerianoj, kruroj... Pli rapide!..

Majdannikov?.. Nigraj okuloj... Denisenko?.. Rimarkebla malsimetrio de la vizaĝo... Neĉajev?.. Brunharulo... Belov?.. Nazo granda, dika, kun mallevita radiko... Revjakin?.. Domanov?.. Fesenko?.. Gorbaĉ?.. Nikitin?..

Partia membrokarto... Teksturo de la kovrilo... Formo... Koloro... Boso... Proletoj de ĉiuj landoj, unuiĝu... Tutunia Komunista partio de bolŝevistoj... Sekcio de la Komunista Internacio... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Legitimaj signoj... Fotografaĵo... Kapo... nazo... lipoj... mentono... konformas... Blazonsigelo... Stampoj... koincidas... Estro de la politika fako... Subskribo... natura... Speciala inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... Akvomarkoj... Defendiloj... Teksto... Jelatomcev... Alekseo Paŭloviĉ... Tempo de partianiĝo... Oktobro de la kvardek dua... Inde... Nomo de organizaĵo, doninta la membrokarton... Politika fako de la 257-a pafista divizio... Persona subskribo... natura... Pago de membrokotizoj... Etata salajro... Subskribo de la sekretario... Oktobro... Novembro... Plotonestro... Decembro... promocio... Ĉu iĝis rotestro?.. Sumoj de kotizoj... konformas... Stampoj... Subskriboj... Kvardek tria jaro... Etata salajro... Kotizo... Januaro... Februaro... Marto... Aprilo... Majo... Junio... Julio... Aŭgusto... Ekde la aŭgusto estas alia stampo kaj alia subskribo... Ĉu foriris en hospitalon?.. En alian trupunuon?.. Septembro... Oktobro... Novembro... Ree ŝanĝo... Evidente, li estis en hospitalo... Sed en sian trupunuon jam ne trafis... Ĉu versimile?.. Tute... Decembro... Sumoj de kotizoj... konformas... Stampoj... Subskriboj... La kvardek kvara... Januaro... Pligrandigo de salajro... estis promociita... Ĝis la januaro estis rotestro... Ĉu versimile?.. Tute... Al la informoj de la identiga karto... konformas... Stampoj... Subskriboj... Vinktoj... Plenorde!..

Trupunuo 72510... 72510... Li rimarkeble mallarĝigas la okulojn... Ili tenas sin bone... Kiuj do ili estas — ĉu vere niaj oficiroj aŭ falsaj?.. 72510... Tio estas la fronta aparta regimento de oficira rezervo!.. Nova Vilno... Tie estas dek kilometroj ĝis Vilno, sed la noto de la militpolicejo estas nur post du tagoj?! Ili povis ne registriĝi tuj... Aŭ estis en la «apudaj regionoj»...

Ekipa libreto de komandanto de la Ruĝa Armeo... Teksturo de la kovrilo... Formo... Tiparoj de la titolo... Atrubutoj de la enhavo... Signoj legitimaj... Tiparoj de la teksto... Blazonsigelo... Estro de vestoproviza fako... kapitano... subskribo... natura... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... Teksto... Departemento de la 257-a pafista divizio... Jelatomcev... Alekseo... Paŭloviĉ... leŭtenanto... oktobro de la kvardek dua... konformas... Persona subskribo de la posedanto... natura... Donitaj vestaĵoj... Nomo... Dato de dono... Kvanto... Dato de elkontigo... Flankĉapo drapa... Flankĉapo kotona... Kaskedo... Ĉapo kun orelumoj... Palto... Ĉemizo kotona... Dato de dono... Dato de elkontigo... Daŭro de portado... konformas... Ĉu Ŝandibin?.. Mentono kun kaveto, nevuso ĉe la dekstra orelo... Ĉemizo drapa... Pantalono kotona... Pantalono drapa... Subĉemizo... Kalsono... Piedĉifonoj someraj... Viŝtuko kotona... Dato de elkontigo... Daŭroj... konformas... Botoj bovledaj... Veŝto pelta... Pantalono vata... Subĉemizo varma... Kalsono varma... Gantoj vintraj... Pugnogantoj peltaj... Piedĉifonoj vintraj flanelaj... Piedĉifonoj drapaj... Peltjako... Feltbotoj... Dato de redono... En la hospitalon li trafis en aprilo... Konformas... Rimeno zona... Rimeno pantalona... Pistolujo... Sako kampa... Dorsosako... Kompaso... Binoklo... Dimensioj... Kresko — tria... Palto... kvindek dua... Ĉapo — kvindek oka... Botoj — kvardek unua... Ĉu Morozov?.. Vizaĝo mallarĝa, frunto elstaranta... Tipografio «Ruĝa proleto»... Moskvo... Mendo... 155... Plenorde!

Liaj okuloj estas fermetitaj... Ĉu Ĵuravlev Jegor?.. Levita nazpinto... Lukomskij?.. Pendas la malsupra lipo... Strelĉuk?.. Kaptita!.. Bizjajev?.. Brunokula, arkaj brovoj... Ŝinkarenko?.. Verĥovskij?.. Manoĥin?..

Provizora identiga karto... numero... Formo... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Specialaj signoj... legitimaj... Blazonsigelo... Subskriboj... naturaj... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... Teksto... Leŭtenanto Jelatomcev Alekseo Paŭloviĉ... Per ordono al la trupoj de la Kalinina fronto n-ro 0306 de la dudek oka de aŭgusto de la kvardek dua jaro... Pro modela plenumo de batalaj taskoj de la estraro... en la fronto de lukto kontraŭ la germanaj okupaciantoj... dekoraciita per ordeno «Ruĝa Standardo»... Ordeno n-ro 34781... Estro de la stabo de la 257-a divizio... subkolonelo... Milita komisaro de la stabo de la divizio... Bataliona komisaro... La kvinan de septembro de la kvardek dua... Numero de la ordeno... al la periodo de la dono... konformas... Plenorde!

Mallarĝigitaj okuloj! Pli rapide!.. Ĉu Koŝevoj?.. Okuloj brunaj, veruko... sur la maldekstra vango... Aleksejev?.. Kunkreskintaj brovoj, antitrago konkava. Skaba?.. Kaptita!.. Ignatov Bazilo?.. Brunharulo!.. Revjakin?.. Bojĉevskij?.. Lisenko?.. Gurjanov Denizo?.. Polinin?.. Miŝĉenko?..

Ĉu Miŝĉenko?!! Sudrusa prononco... kurbetaj, kiel ĉe kavalerianoj, kruroj... mallarĝigataj okuloj... Ĉu vere Miŝĉenko?! Laŭ la vorta portreto... eble... Sed tiu, probable, estas tamen pli impona... Miŝĉenko naskiĝis en la naŭcent kvina... Li aĝas tridek naŭ... Kaj tiu ĉi?.. tridek kvin?... Kvardek?.. Ĉu vere Miŝĉenko?! Pli rapide!!!

### 84. Tamancev

Mi observadis du miajn prizorgatojn, ĵetadis rigardojn ankaŭ al la leŭtenanto, sed ion, prezentantan intereson, kapti ne sukcesis.

Ĉiuj tri tenis sin nature, senemocie, tenis sin kiel malfremdaj, kiel homoj, kiuj ne havas kion timi kaj kiuj nur bedaŭras perdi tempon por tiu sentaŭga kontrolado.

Mi ĵetadis rigardojn ankaŭ al Paŭĉjo kaj ne povis ne aplaŭdi lin mense. En tiaj minutoj vi speciale forte sentas, ke vi antaŭ li estas knabaĉo, hundido, kaj ne pli. En tiaj minutoj vi klare konscias, ke vi antaŭ li estas nur «tujkaptulo», kaj tio estas ĉio.

Indus vidi lian simplaniman vizaĝon kaj fideme nekompreneman rigardon, kiam li estis faranta demandojn aŭ jen petanta kaj prenanta, jen subite reŝovanta al ili la dokumentojn, kaj ree prenanta, kaj denove redonanta. La lasta estis farata por trovi, ĉu inter ili estas maldekstramanulo, kaj estis plenumata de Paŭĉjo kun virtuoza natureco, sed al tiuj tri kaj al la subkomandanto li certe ŝajnis stultulo, se ne plena idioto, tiam sendube malsprita kaj obstina vilaĝa malplenkapulo.

Mi kunpremis la dentojn, por ne eksnufi pro rido, kiam li fideme sciigis la kontrolatojn pri sia «konkubino», hospitala kuiristino, kaj montris, kian pugon ŝi havas. Kaj tiam la ĉefleŭtenanto respondis kun evidenta prokrasto, kvankam la demando estis simplega kaj entute vundito, kuŝinta en hospitalo, povas ne koni tie la tutan priservantaron kaj ĉiujn kuiristinojn — tio ja estas ne medicina bataliono.

Mi ne povis imagi, kiel Paŭĉjo taksis tiun senduban prokraston kune kun komplekso de ĉiuj ceteraj faktoj, sed mi sciis laŭ propra sperto: sur tiaj ŝajne senofendaj demandetoj malamikaj agentoj fiaskas pli ofte, ol sur dokumentoj. Ĉar enkadre de sia legendo ili parkerigas informojn pri la komandantoj de la trupoj, en kiuj ili kvazaŭ servas, pri la estroj de la hospitaloj, kie ili kvazaŭ kuŝis, memorfiksas aspektojn kaj eĉ karakterajn trajtojn de superaj oficiroj kaj generaloj, sed memorfiksi ĉiaspecajn ordinarajn soldatojn, diversajn skribistojn kaj kuiristojn aŭ hospitalajn vartistinojn kaj flegistinojn estas praktike neeble. Kaj kion vi respondos tuj, kiam oni vin demandas?.. Ĉu diri: «Mi konas», sed se tio estas demando-kaptilo kaj tie ekzistas nenia kuiristino Lizabeta? Ĉu diri: «Ne konas», kaj se tio same estas kaptilo kaj Lizabeta estas loka famulino kaj ne koni ŝin simple ne eblas?

Mi sincere ĝojis kaj amuziĝis, observante, kiel brile li stultumas. Certe, tiel postiĉi, tiel ludi povus, probable, ĉiu bona profesia aktoro, sed se doni al li tian ŝarĝon sur la cerbaj sinuoj, kian havis nun Paŭĉjo, se doni al li ĉiujn devojn kaj taskojn de Paŭĉjo en tiuj ĉi minutoj, tiam de lia ludo — eĉ se li estus Ŝaljapin! — restus nur rememoroj.

Laŭ la prononco de la razkapulo mi determinis — samregionano, sudano. Devenas el Norda Kaŭkazo, el Rostovo aŭ el Kubanjo, eble, eĉ same kiel mi, — el Novorosijsko. Li havis bonan fizionomion, kaj ĝenerale li al mi plaĉis. Fortika, denskorpa, kiel tio nomiĝas, brava, kaj tenis li sin digne, sen hastemo.

Por ajna okazo mi jam trapumpis ilin, taksis por ĉio, kio povis sekvi. Laŭ forto li kaj la fortulo, probable, ne cedus al mi, sed en kurado mi ilin atingus sen peno kaj en cetero same, probable, superus.

Kaj tiam mi rememoris, ke ĝuste same dum mateniĝo nur antaŭ dek du horoj mi estis taksanta Pavlovskij-on, kaj tion, kio okazis poste, kaj pro honto al mi iĝis varmege. Vere, ne diru «hop!» antaŭ la salto!

Kaj «salti» — en tiu ĉi okazo kapti la serĉatojn — revis tre multaj.

Aferoj, prenitaj sub kontrolon de la Supera Komandejo, okazas ne en ĉiu monato kaj ne en ĉiu duonjaro. Mi sciis, ke en la serĉadon kaj kontroladon estas engaĝitaj miloj da homoj, estas uzataj multaj centoj da operacaj grupoj, kaj bone imagis, kio nun okazas en la zono de la du frontoj ekde la avano kaj en la tuta profundo de la operacaj malavanoj. Lima reĝimo: kaptu la valizojn — la stacidomo ekveturas![64]

Sendube, ĉiu el tiuj miloj revis nur pri unu afero: kapti!.. Per ajnaj penoj, je ajna kosto! Sed mi kredis je No To kaj ne dubis, ke ni trafos sur la pinton de la serĉado, kaj ke ŝancoj de nia grupo estos sendube avantaĝaj.

Tamen, ŝancoj ankoraŭ ne estas rezulto, kaj ĝuste je rezulto ĉi tie ankoraŭ eĉ ne odoris.

Mi ne sciis, kio estis en iliaj dokumentoj, mi estis fiksanta la vizaĝojn, kaj tiuj estis tiom trankvilaj, certaj — estis nek vazomotoraj, nek eĉ etaj nervaj reagoj, — ke eĉ malboniĝis mia humoro. Ĝenerale, ĉe priflarado de agentoj organoleptiko malofte donas ion, sed kiam la kontrolatoj havas tiajn vizaĝojn, tiam, plej ofte, je naŭdek kvin procentoj vi povas esti certa — vi suĉas malplenan cicumon!..

Kun la dokumentoj Paŭĉjo estis finanta, sed donis neniajn konvenciajn signalojn. Li havis alkroĉeman, atentan okulon, kaj se tie malkovriĝus iaj misoj aŭ malkonformoj, li ne pretervidus tion, kaj tiam tuj aŭdiĝus: «Mi ne povas kompreni...» («Atenton!») Tamen ĉiuj dokumentoj, evidente, estis sen eĉ unu manko, kaj mi estis malpacience atendanta la sekvan etapon: kiel tiuj tri reagos al pririgardo de siaj personaj aĵoj?..

### 85. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

En la prezentitaj de vi raportoj ne estas konfirmita veno de la 19 serĉhundoj kun akompanantoj, senditaj sur speciala aviadilo el Leningrado en Vilnon.

Kontrolu kaj senprokraste raportu.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Ŝapovalov

Erare retenitajn de vi laŭ la afero „Nemano“ laborantojn de la NKGB de Belorusio kapitanojn Borisenko kaj Novoĵilov, plenumantajn en aspekto de oficvojaĝantaj oficiroj de la Ruĝa Armeo specialan tre gravan taskon de la komandejo pri radioludo, tuj liberigu kaj okaze de neceso provizu per aŭtomobilo aŭ per ajna alia helpo.

La armea vojaĝordono de Borisenko kaj Novoĵilov, en kiu kiel dato de dono estis indikita la 3-a de aŭgusto, estis farita en la trupunuo 62035 la 27-an de julio, tio estas antaŭ la enkonduko de la nova konvencia sekreta signo.

Poljakov».

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Mi informas, ke operaca personaro kaj manovra grupo, senditaj en la regionon de la Rudnicka arbarmasivo por rastado kaj priserĉado de la indikita de Vi teritorio, je la 13:06 trafis al bando, nombranta pli ol ducent homojn, supozeble de AK-anoj, armitaj, krom fusiloj kaj mitraletoj, per ses afustaj mitraloj MG kaj per germanaj rotaj bombokanonoj.

Rezulte de la batalkolizio ekzistas mortigitoj kaj vunditoj ĉe ambaŭ flankoj. Niajn perdojn konsistigas 29 homoj, en la nombro de la pereintoj estas reprezentanto de la Ĉefa Departemento de la kontraŭspiona servo kapitano Zatulovskij kaj komandanto de la manovra grupo de trupoj pri gardo de la fronta malavano subkolonelo Komarov.

Ni senprokraste postulis kaj transportis per aŭtoj al la Rudnicka arbaro helpojn el trupoj de la Ruĝa Armeo, kaj je la 15:20 la zono de la batalkolizio estas fidinde blokita. En la nuna momento la pozicio de la bandita grupo, okupinta perimetran defensivon, estas intense pripafata per mitraloj kaj bombokanonoj. Dum la proksima horo, tuj kiam rezistado de la malamiko estos subpremita, ni tuj komencos plenumi Vian ordonon pri rastado kaj priserĉado de la indikita de Vi teritorio.

Pri rezultoj mi raportos senprokraste.

Kulikov».

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Grigorjev

Retenitajn de vi Samoĥin-on kaj Krivcov-on, havantajn senduban similecon kun serĉatoj laŭ eksterordinara afero, necesas urĝe transporti en Lidon.

Tuj konduku ambaŭ sub fidinda gardo sur akcesoran aerodromon n-ro 6 nordokcidente de Poreĉje, kie dum la proksima duonhoro surteriĝos sendita de ni „Duglas“ (n-ro 51).

Poljakov».

### 86. La subkomandanto

Elirante kun Aleĥin el post arboj renkonten al la tri nekonatoj, li estis agordita plej serioze kaj koncentrite ripetadis mense siajn estontajn agojn kaj taskojn.

La tuta unua duono de la tago, la tri instrukciadoj kaj tio, kion li vidis sur la aerodromo, preparis lin al io grava, responsa, eksterordinara. Sed ĉio evidentiĝis triviala kaj ĉiutageca.

Krom tio, ke objektive la dokumentoj de la kontrolatoj estis en plena ordo, persone por li, Anikuŝin, dum la kontrolado pro koincido de cirkonstancoj troviĝis nemalgravaj, tre konvinkaj faktoj: la vojaĝordono, krom specialaj signoj kaj la sekreta signo (punkto anstataŭ komo), — pri kio nur hieraŭ informis la garnizona specialfakulo — havis sur la dorsoflanko tiom konatajn violkolorajn notojn kun sigeloj de la Vilna kaj Lida militpolicejoj, kaj ankaŭ de li, kapitano Anikuŝin, propramanan subskribon; eĉ se supozi, ke li povis erari kaj ion pretervidi, tiam la Vilna militpolicejo en ordonoj estis prezentata kiel ekzemplo por aliaj pro elstara kvalito de kontrolado de dokumentoj, pro atentemo de la personaro kaj pro granda kvanto da retenoj — do tie oni ne erarus; la atesto pri vundo, hazarde trafinta en la oficiran identigan karton de Jelatomcev, estis donita de la sama evakua hospitalo, en kiu li, Anikuŝin, kuŝis printempe. La hospitalo tiam troviĝis en Vjazmo, poste ĝi estis redislokita sekvante la antaŭeniĝantan fronton en Lidon, samloken oni transportis ankaŭ resaniĝantajn vunditojn, baldaŭ revenontajn en la trupojn, tial ĉio indikita en la dokumento plene konformis la realajn cirkonstancojn.

Anikuŝin elhospitaliĝis meze de junio, kaj Jelatomcev post monato kaj duono, ili kuŝis en malsamaj fakoj, sed en iliaj atestoj pri vundo brilis tute samaj, tre karakteraj, kun komplika kaj neripetebla parafo, subskriboj de la hospitalestro subkolonelo de medicina servo Kudinov.

Koincide ankaŭ iliaj vundoj estis sufiĉe similaj: ili ambaŭ havis penetrajn vundojn de la dekstra duono de la torako, ambaŭ kun traŭmata pneŭmotorakso, nur ĉe Jelatomcev estis splita vundo, dum al Anikuŝin trafis mitraleta pafserio, ĉe tio unu el la kvar kugloj fiksiĝis en la pinto de la pulmo, elpreni ĝin oni ne sukcesis aŭ pro proksimeco de la subklavikla arterio ne decidiĝis — ĝuste tiu ĉi malfeliĉa peco de metalo kondiĉis la limigon de servotaŭgeco.

Tio, ke Anikuŝin ne konis Jelatomcev-on laŭvide, ne estis mirinda: entute en la kvar fakoj troviĝis ĝis mil homoj, krome la tria kirurgio lokiĝis aparte, en alia domo.

Sed la nomitan de Jelatomcev estron de la tria kirurgia fako majoron Lozovskij Anikuŝin konis. Lozovskij estis fama leningrada kirurgo kaj fervora melomano, kiu kantetadis, kiel oni diris, eĉ dum operacioj.

Preskaŭ ĉiuvespere post vespermanĝo li aranĝadis en la manĝejo de sia fako horon de klasika muziko: alportadis por ludado gramofonajn diskojn el sia kolekto, interalie kun arioj el operoj en plenumo de Ŝaljapin, Sobinov kaj aliaj famaj kantistoj.

Anikuŝin, tuj kiam oni permesis al li ekstaradi, venadis tien nepre; li memoris, kiel Lozovskij, diketa brunharulo kun kalvaĵoj kaj kojnforma barbeto, sidiĝadis ie en angulo kaj, aŭskultante muzikon, balancadis la kapon laŭ la takto.

Certe, la mencio de la familinomo de Lozovskij kaj la tiom memorinda karaktera subskribo de la hospitalestro, la detaloj, tiom konvinkaj por Anikuŝin, al Aleĥin diris nenion, kaj eĉ ne povis, verŝajne, diri. Dum la kontrolado de dokumentoj Anikuŝin ekvidis la specialfakulon kvazaŭ denove: malsaĝeta, hontinde malrapide pensanta, leganta mense per silaboj kaj ne scipovanta eĉ kaŝi sian stultecon. Li jen prenadis dokumenton, jen subite, ne kontrolinte, redonadis (dufoje ne al tiu, de kiu li ĝin prenis!), poste, kvazaŭ ion rememorinte, ree prenadis kaj denove redonadis. Ripetataj de li sur ĉiu paŝo «ĉu vi scias», «kiel oni diras», «tio», «jen» estis substrekantaj malriĉecon de lia parolo kaj mallertecon de la beota pensado: dum li kun peno venkis unu dokumenton, Anikuŝin plej atente trarigardis tutajn tri.

Tio, ke antaŭ la kontrolado li ne ŝajnis tiom primitiva, estis klarigebla simple. Sur la vojo de la arborando kaj ĉi tie, sur la placeto, li precipe instrukciis, edifis, tio estas ripetadis kutimajn kliŝajn frazojn, dirante tion, kion li jam diradis, probable, dekojn, se ne pli, da fojoj. Krome Anikuŝin, okupita pri siaj aferoj — pri Helenjo kaj la venonta vespero, — aŭskultis lin laŭ neceso, nur enkadre de kompreno de siaj taskoj por la hodiaŭa tago kaj, kompreneble, ne analizis lian parolon.

Sed nun necesis pensi, taksi, kaj tial la tuta mensa mizereco de Aleĥin tuj iĝis evidenta. Riveliĝis ankaŭ lia absurda obstino. Anikuŝin sciis, ke tiaj homoj neniam agnoskas siajn erarojn kaj senbazecon de siaj suspektoj.

Duagradajn dokumentojn — ekipajn kaj soldajn libretojn, provizajn atestilojn, veturajn dokumentojn kaj diversajn atestojn — kiel en la militpolicejo, tiel ankaŭ ĉe patrola kontrolado oni same petadis montri, sed nur en tiuj okazoj, kiam la bazaj dokumentoj kaŭzis iajn dubojn.

Sed ĉi tie la identigaj kartoj kaj la vojaĝordono estis senriproĉaj, kaj por postuli montron de aliaj dokumentoj ekzistis, laŭ kompreno de Anikuŝin, neniaj bazoj, tial li ne faris tion kaj ĝojis, ke Aleĥin faris tion sen li.

Kaj postuli partiajn dokumentojn laŭ la militpolicaj normoj entute ne estis rekomendate, tion oni faradis en esceptaj okazoj, ĉe ekzisto de gravaj bazoj, kaj Anikuŝin eĉ ne tuŝis la partian membrokarton. Kaj kiam Aleĥin sen ajnaj duboj malfermis ĝin kaj komencis kontroli, Anikuŝin, strabinte por sekundo, notis nemalgravan cirkonstancon: Jelatomcev partianiĝis en oktobro de la kvardek dua jaro, en la probable plej malfacila tempo por la lando.

Kiel tian oficiron, meritan frontanon, en rekta senco de la vorto per la brusto defendintan la Patrujon, partopreninton de la defendo de Moskvo, la plej kara por Anikuŝin urbo, Aleĥin povis plu pri io suspekti kaj, evidente, intencis ankoraŭ priserĉi — kun ĉiu minuto en Anikuŝin kreskadis malkonsento kun la agoj de la specialfakulo kaj deziro aŭ bezono iel esprimi sian malaprobon, sian tre negativan rilaton al la okazantaĵo.

La patro plurfoje diris al li kaj al la pereinta pli juna frato, ke ĉiu responsas unuavice antaŭ si mem kaj tial estas la ĉefa juĝisto por si mem. La patro instruis, ke en komplikaj situacioj, postulantaj memstaran decidon, sovetia homo devas agi tiel, kiel al li sufloras lia konscienco kaj liaj konvinkoj.

Tiun rekomendon dum la milito Anikuŝin sekvis strikte kaj en ĉiuj okazoj finrezulte iĝadis prava.

La plej impresan ekzemplon de praveco kaj saĝeco de la patra instruo li ricevis antaŭ du jaroj, en la malfacila tempo, kiam la armeo, perdinta en senĉesaj bataloj pli ol duonon de militistoj, furioze rezistante kaj defendante ĝis la lasta eblo ĉiun pozicion, estis retretanta al Volgo.

La germanoj sukcesis distranĉi ilian divizion je kelkaj partoj, kaj li, Anikuŝin, kun restaĵoj de la bataliono iĝis en grupo el cent kvindek militistoj, encirkligita el ĉiuj flankoj sur interkruciĝo de du stepaj ŝoseaj vojoj.

Li iĝis la dua komandanto laŭ okupata posteno kaj rango, kaj kune kun kapitano el najbara regimento, sperta frontano, ricevinta dum la unua jaro de la milito, kiam oni neniun dorlotis per dekoracioj, du ordenojn «Ruĝa Standardo», estis haste organizanta cirklan defendon.

Malgraŭ vundoj de la kapo kaj de la ŝultro, la kapitano estis energia, brile orientiĝis kaj komandis en batalaj cirkonstancoj, lia kuraĝo kaj malvarmsangeco sufiĉus por deko da frontanoj. Post kelkaj horoj da kunaj agoj Anikuŝin litere enamiĝis al li kaj dankis la sorton, ke en la malfacila horo ĝi renkontigis lin kun tia homo.

Ili ĵuris unu al la alia, ke ne retretos, ne foriros el ĉi tie vivaj; la soldatoj estis fosantaj plenkreskajn tranĉeojn, konsciante, ke por plej multaj el ili tio estas la lasta limo en la vivo, kiam vespere radie estis ricevita tute neatendita ordono: ĉiuj trupoj de la divizio lasu la teĥnikon kaj municiojn, kiujn ne eblas kunpreni, kaj per rapida marŝo, ne implikiĝante en batalojn (por konservi la personaron), tuj retretu orienten, al Volgo.

Ŝajne, ĉio estis klara kaj ne postulis meditojn, sed Anikuŝin post nelonga pripenso deklaris al la kapitano, ke sen skriba ordono kun sigelo kaj subskriboj de la divizia komandanto kaj de la stabestro nek li, nek la homoj el lia regimento eliros el ĉi tie.

La kapitano penis malkonvinki lin, nomadis formalisto, akuzadis, ke papero por li pli gravas ol konservo de vivoj de cento da homoj kaj ke pro tia malobeo al ordono oni povas lin pafekzekuti. Sidante en polvo sur la fundo de ĉevoja fosaĵo kaj penante ne krii, por ke ne aŭdu soldatoj, ili disputis ĝis raŭkeco, sed ĉiu restis kun sia opinio. Kaj post la noktomezo la kapitano kolektis siajn homojn, instrukciis kaj sub kovro de mallumo faris tion, kio ŝajnis al Anikuŝin neebla, — kaŝe, sen eĉ unu pafo kondukis duoncenton da homoj preter la germanoj.

Sed Anikuŝin kun la siaj restis kaj post kelkaj horoj eltenis teruregan atakon de superantaj fortoj de la germanoj. Antaŭ tio, por eviti onidirojn, li sciigis siajn soldatojn, ke la foririntoj kun la kapitano direktis sin plenumi treege gravan kaj danĝeran taskon de la komandejo.

Kreskinta en familio de profesia militisto kaj sciinta ankoraŭ antaŭ la armeo, ke «ordono de estro estas leĝo por subulo» kaj ke ĉiuj ordonoj devas esti plenumitaj «sendiskute, precize kaj ĝustatempe», per kio li gvidis sin en sia persisto, en siaj esence senpermesaj agoj?.. Antaŭ ĉio per sobra prudento: per kompreno de valoro de la vojkruciĝo de du gravegaj vojoj por ofensivo de la germana armeo — per strebo ne tralasi la malamikon en la profundon de la lando. Tamen, la veninta el la divizia stabo komando kontraŭis ne nur liajn konvinkojn. Ĝi kontraŭis ankaŭ al la fama, baza en tiu malfacila periodo ordono de la Popolkomisaro pri Defendo n-ro 227, kun kiu nelonge antaŭ tio Anikuŝin, same kiel aliaj komandantoj, estis konatigita dufoje: starante en la komuna truplinio kaj aldone en la staba rifuĝejo — por subskribo. Apartajn frazojn el tiu subskribita de Stalino historia dokumento li memoris parkere: «...ĝis la lasta guto de sango defendi ĉiun pozicion... kroĉiĝi je ĉiu peco de sovetia tero kaj gardi ĝin ĝis lasta eblo...»

La ordono n-ro 227, kies enhavon eblis esprimi tre lakone: «Eĉ ne paŝon malantaŭen!» aŭ «Stari ĝismorte!» — estis malpermesanta fakte ajnan retreton, kio plene konformis al la konvinkoj de Anikuŝin, kaj en la disputo kun la kapitano, dufoja kavaliro de la «Ruĝa Standardo», li pleje emfazadis tiun ĉi bazon. Tamen tiu responde racie diris, ke en la armeo oni devas plenumi la lastan konkretan ordonon, eĉ se ĝi kontraŭdiras al ĉiuj antaŭaj, kaj ke ilia afero estas ne rezoni, anstataŭ ili pensas la estraro, kaj ili estas nur plenumantoj.

Tio, ke Anikuŝin insistis pri ricevo el la divizio de oficiala dokumento kun du subskriboj kaj sigelo, estis liaflanke, en la kondiĉoj de plena encirkligo, ne pli ol preteksto — li sciis, ke fari tion ne eblas. Li estis nek burokrato, nek formalisto, sed ankaŭ la maniero mem de elsendo de la absolute sekreta ordono pri retreto — en malfermita teksto per radio — kaŭzis al li malkonsenton kaj dubojn, al kio la kapitano racie kaj tute bazite rimarkis, ke ĉe encirkligo fare de superantaj fortoj de la kontraŭulo la ĉifroj estas tuj neniigendaj, en la stabo oni konsideris tiun cirkonstancon kaj ĉion antaŭzorgis.

Tiam, en la rapidfluaj minutoj, kiam Anikuŝin faris la tiom responsan decidon, li malplej multe pensis pri si kaj pri sia sorto, sed cerbumis pri tio, kio en ilia stato estas la plej celtaŭga kaj utila por la Patrujo. Retreto sen batalo kun laso aŭ neniigo de parto de armilaro kaj municioj imagiĝis al li sovaĝa stulteco, eĉ se ne krimo — li ne povis kompreni, kiel oni en la divizio elpensis tian absurdaĵon. Retreti per rapida marŝo al Volgo — por kio?.. Ĉu por okupi defensivon je cent kilometroj pli oriente, kaj poste rekonkeri tiun ĉi saman teritorion denove? Kia senco povus esti en tio? Nenia!.. Estas alia afero, se ili restos kaj eĉ koste de sia vivo, almenaŭ por tempo haltigos la moviĝon de la malamiko — nur tio en tiuj ĉi krizaj cirkonstancoj povis esti, laŭ kompreno de Anikuŝin, vera plenumo de ilia militista devo.

Kun neplena cento da soldatoj, du bombokanonoj kaj kanoneto kun frakasita celilo li estis tenanta la vojkruciĝon dum pli ol diurno, ĝis al ilia helpo kaj anstataŭigo traŝiriĝis gvardia meĥanizita brigado.

Kiel evidentiĝis poste, la ordono pri retreto estis sendita radie de asistanto de la estro de la operaca fako de la divizio, kaptita de la germanoj kaj inklinigita de ili al perfido. Lian voĉon konis radiistoj en la regimentoj, kaj tial la falsita ordono estis senprokraste plenumita de tri grupoj el kvin. Rezulte sur du negrandaj sektoroj nudiĝis la fronto — la komandantojn, kulpajn pri tio, same kiel la spertan kapitanon, kiam ili eliris en la malavanojn de la armeo, post nelonga enketo oni pafekzekutis sen juĝo, konforme al la ordono.

Kaj Anikuŝin en siaj senpermesaj agoj iĝis prava kaj pro kuraĝo kaj heroeco, montritaj ĉe teno de la «strategie grava pozicio» estis dekoraciita per ordeno «Patruja milito». Tiu epizodo speciale firmigis lin pri neceso neniam esti papago, senpensa plenumanto, sed agi en komplikaj situacioj tiel, kiel al li sufloras lia konscienco kaj liaj konvinkoj.

Cetere, samtiam, en la morte malfacila julio de la kvardek dua jaro, havis lokon okazaĵo, en multo kondiĉinta la malsimpatian rilaton de Anikuŝin al la specialfakuloj.

Dum nokta kaosa, preskaŭ neregebla batalo, despera peno per malgrandaj fortoj repreni de la germanoj la randon de Cimljanskaja senspure malaperis tri soldatoj el la roto de Anikuŝin.

Kaj post semajno en sama malhela suda nokto lin vokis en sian terkabanon plenrajtigito de la speciala fako Kamalov.

Juna malalta leŭtenanteto, li en meĉa lumo ĝis la mateno penis ekscii, sur kia bazo Anikuŝin ordonis al la skribisto fari en la etataj dokumentoj pri ĉiu el tiuj soldatoj noton «iĝis mankanto».

Li vokadis al si Anikuŝin-on ankoraŭ kelkfoje, ial nepre en ĉiu tria nokto, kaj jam en la sekva vizito de la terkabano iĝis klare: la specialfakulo suspektas, ke la notoj «iĝis mankanto» estis faritaj laŭ indiko de Anikuŝin, por... kaŝi kaj... kamufli transiron de tiuj tri soldatoj al la germanoj.

Pli sensencan, pli absurdan suspekton Anikuŝin ne povus eĉ imagi. Ĉiuj tri soldatoj estis el la kompletigo, ricevita ĝuste antaŭ la batalo mem. Anikuŝin ilin ne nur ne konis — tiel okazis, ke li ilin eĉ neniam vidis. Li ne dubis, ke la malaperintoj pereis en tiu sensukcesa atako, sed eĉ se supozi, ke ili restis vivaj kaj vere transiris al la germana flanko, kian li mem, Anikuŝin, povis havi rilaton al tio?!

La sola bazo por la suspektoj de Kamalov estis tio, ke ĉiuj tri loĝis sur la teritorio, provizore okupaciita de la kontraŭulo. Sed li ja, Anikuŝin, ne loĝis! Kaj ne estis eĉ dum horo en kaptiteco aŭ en encirkligo! Kaj ankaŭ parencojn reprezaliitajn aŭ eksterlandajn, eĉ malproksimajn, ne havis!

Li kaj en la vivo kaj laŭ ĉiuj enketiloj estis senriproĉa kaj travidebla kiel vitro. Malgraŭ tio la specialfakulo ĉiufoje interesiĝadis ankaŭ pri liaj biografiaj indikoj, faradis tute samajn demandojn pri la patro kaj la patrino kaj ĉe tio zorgeme enskribadis la samajn respondojn de Anikuŝin sur paperfoliojn.

Kun ĉiu nokta voko en Anikuŝin kreskadis malsimpatio, transirinta poste en malamon al tiu homo. Li neniom timis Kamalov-on; male, la suspektemo kaj sensenca obstino de la specialfakulo, en ĉiu tria nokto seniganta lin de dormo, tiom necesa en la kondiĉoj de avano, kaj turmentanta per absurdaj demandoj, kaŭzis en li malestimon kaj ne sen peno retenatan obtuzan furiozon.

Laciĝinta dum tago ĝislime, li apenaŭ eltenadis la noktajn sentaŭgajn maldormojn, respondadis al Kamalov jam maŝine kaj kun abomeno, premata de unusola morta sopiro — pli rapide venu la mateno, pli rapide ĉio ĉi finiĝu!

Foje, ne elteninte, Anikuŝin ekdormetis, alpremiĝinte per la dorso al la grunda muro. Estas malfacile diri, kiom tio daŭris, ĉiuokaze, Kamalov lin ne malkvietigis, ne vekis, sed pacience atendis. Kaj kiam Anikuŝin malfermis la okulojn, li en la malforta meĉa lumo denove ekvidis je metro antaŭ si la azie senpasian vizaĝon kun reliefaj pometoj, ekvidis la saman rektan senpalpebruman penetran rigardon de la oblikvaj okuloj de la specialfakulo, kaj post litere sekundo aŭdiĝis — jam kioman fojon! — mallaŭta kaj senemocia:

— Do, via patro devenas el laboristoj, kaj la patrino, kiel vi asertas, — el etaj oficistoj... Ĉu mi ĝuste vin komprenis?..

Tiu ĝena senfina rekantaĵo, kiel premsonĝo, kiel truda fantasmo, daŭris ĝis la vundo mem de Anikuŝin — nur la sendo en la hospitalon donis al li liberiĝon.

Per sia pometa nemoviĝema vizaĝo kaj antaŭ ĉio per siaj «atentemo» kaj obstino, kvalitoj, evidente, specifaj por tiu ĉi profesio, Aleĥin rememorigis al li Kamalov-on. Sed kiom ajn grandaj estus malfidemo kaj persistemo de specialfakuloj, ili neniel povis, simple ne rajtis influi la vidpunkton kaj la konduton de Anikuŝin.

En tiu ĉi konkreta okazo post konatiĝo ankaŭ kun duagradaj dokumentoj de la kontrolatoj al li maturiĝis propra firma opinio.

Li jam eĉ minimume ne dubis pri vereco de Jelatomcev, Ĉubarov kaj Vasin, iliaj personoj por li estis tute klaraj, kaŭzis absolute neniajn dubojn. Kaj ajnaj pluaj agoj de la specialfakuloj rilate de tiuj frontaj oficiroj povis esti klarigeblaj nur per profesia suspektemo, obstino kaj intelekta malvasteco de Aleĥin.

Kiam li penis kompari ĉiujn preparojn kaj antaŭzorgojn de la specialfakuloj kun tio, kion li renkontis en la realo, tiam li emis ridi.

«Ha, Ŝerlokoj!.. Malpuraj trampoj! — gaje pensis li, retenante subridon kaj senbridan deziron ĵeti mokan rigardon tien, kie trans la arbustoj estis kaŝiĝantaj la subuloj de Aleĥin. — Konstruaĉis vi diablo scias kion!.. Jen, vere, pafas el kanonoj al paseroj!.. Komedio!..»

La saĝa, vola vizaĝo de Jelatomcev, liaj klaraj, turkiskoloraj, fermetitaj okuloj kaj tuta lia konduto kaj dokumentoj kaŭzis nenion, krom simpatio kaj estimo.

Post la kontrolado de dokumentoj kaŭzis nenion, krom estimo, ankaŭ ambaŭ aliaj oficiroj, kaj Aleĥin atendis vane: ne aprobante la estontan pririgardon de la dorsosakoj, Anikuŝin silentis, firme decidinte resti flanke.

Aleĥin faru tion sen li, kiel li jam faris antaŭe, mem petinte la duagradajn dokumentojn. Kaj se rilate al lia, de Anikuŝin, senagado en tiu ĉi okazo iu esprimos malkontenton, li ne silentos. Li skribos raporton al la urba militpoliceja komandanto aŭ eĉ al la garnizonestro kaj rekte eksplikos sian pozicion. Ĉu plaĉas tio al la specialfakuloj aŭ ne, sed li havas propran kapon, kaj blinda, senpensa plenumanto de ajnaj, eĉ absurdaj, ordonoj li ne estis kaj ne estos!..

### 87. Aleĥin

La vorta portreto koincidas... Ĉu vere Miŝĉenko?.. Ne ekskludeblas!.. Se mi povus nun iri kun li en banejon... rigardi al lia zono... Kie li estis dum tiu ĉi jaro... ne, dek unu monatoj?.. Al kio li estis tiam vundita?.. Miŝĉenko estas figuro!... Ne diru «hop!»... Ne estas fakto, ke tio estas Miŝĉenko, kaj ne estas fakto, ke ili estas la «Nemano»... Pumpu!

Proviza atestilo... Ĉifro... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Sublinia petito... T/u 72510... Kapitano Jelatomcev A Po kaj kun li du oficiroj... Por foririnta en oficvojaĝon... Vilno... Lido kaj regionoj... Numero kaj dato de la dokumento... Vojaĝordono de la deka de aŭgusto... Provizita ĉe la t/u 72510 laŭ la unua porcia normo... inklude... Per natura provianto ĝis... la deka de aŭgusto... Per sukero ĝis... la deka... Per sapo ĝis la tridek unua... Per tabakaĵoj ĝis... la tridek unua... Per seka provianto dum vojo por... kvin diurnoj... Versimile... Inkokrajono... Teksturo de la papero... denseco... Jes... Forigita el la proviza listo ekde la deksesa... Limdato de la atestilo... la dudek unua... Subskribo de persono, ricevinta la atestilon... Jelatomcev... Al la antaŭaj... konformas... Trupa subkomandanto pri provizado... Majoro... Gundobin... Subskribo... natura... Kancelariestro... Subskribo... natura... Dato... Blazonsigelo... Mastiko... Por notoj... Aldona oficira porcio ricevita ĝis la tridek unua... Milita provizejo de stacio Lido... Eldonita seka porcio por kvin diurnoj... la deksesan... Stampo... Sigelo... Mastiko... Plenorde!

Parolu kun li... pri provizado... Tiel... Fiksu la vizaĝon!.. Bone... Tiel... Ke la oficirojn oni ne transportis — tio estas vero... Nun demandu ankaŭ ilin... Tiel... Li elprenas... Kaj tiu same... Da dokumentoj ili havas sufiĉe... Kaj neniaj vazomotoraj kaj nervaj reagoj! La vortportreto koincidas, probable, plene... sed ne estas fakto, ke tio estas Miŝĉenko, kaj ne estas fakto, ke ili estas la «Nemano»... Li prenas malvolonte kaj rigardas jam sen intereso... Al li ĉio estas klara!.. Sed ne gravas... Tamen vi estu formalisto!.. Tiel... Atesto de hospitalo... Parolu ankaŭ kun tiu ĉi... rememoru iun... Pli simple... Li streĉiĝis!.. Kio estas tio?.. Ĉu li atendas kaptilon?.. Sed kion li povas timi, se li estas la nia?.. Strange... Li respondas kun prokrasto!.. Kaj kiel malkontente!.. Io estas malĝusta... Pumpu ilin, pumpu!

Atesto... Formo... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Petito sublinia... Specialaj signoj... legitimaj... Formularo numero dek ses... kun klino... Stampo angula... Evakua hospitalo 1731... Tio estas Vilno!.. Dato — la sepa de aŭgusto... Ĉefleŭtenanto Ĉubarov... Nikolao Petroviĉ... estis kuracata... de la dudek kvina de junio... ĝis la sepa de aŭgusto... La 1731-a en junio estis en Smolensko... Ĉu versimile?.. Tute... Pro setonforma kugla vundo de la femuro... La 1731-a estas ĝenerala kirurgio... La specialeco de la hospitalo... konformas... Daŭro de estado al la diagnozo... konformas... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... La vundo pro estado en la fronto... Ricevita en bataloj dum defendado de la USSR... La kuracista komisiono agnoskis laŭ la artikolo... de la malsanlisto el la ordono de la Popolkomisarejo pri Defendo de la USSR... taŭga por militservo sen limigoj... Hospitalestro... Kolonelo de medicina servo... Subskribo... natura... Blazonsigelo... Mastiko... Inko... Tria tipografio de la Militista eldonejo de la PKD... Mendo naŭcent kvardek tri... Plenorde!

Ŝajnas, ke li estas maldekstramanulo... Ĝis la sepa de aŭgusto li estis en hospitalo, sed la «Nemano» eneteriĝis jam en julio... Povas esti, la atesto estis ekuzita ne tuj post la transĵeto?.. Eble, antaŭe ili uzis aliajn dokumentojn?.. «Uzis» — ne fakto, ke ili estas «Nemano», ne fakto!

Solda libreto de estra personaro... Teksturo de la kovrilo... Formo... Tiparoj de la titolo... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Serio... numero... Versimilaj... Ĉubarov Nikolao Petroviĉ... Ĉefleŭtenanto... Servodaŭro en postenoj... Etata salajro... Persona subskribo... natura... Trupkomandanto... Gvardia majoro... natura... Estro de la financa fako... leŭtenanto... natura... Blazonsigelo... Dato... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... Notoj pri faritaj elpagoj... Depagoj... Pago de kampa mono... Notoj pri moviĝo de la militservanto kaj pri ŝanĝoj... Estro de la financa fako... Leŭtenanto... Subskribo... natura... Al la antaŭa... konformas... Blazonsigelo... Mastiko... Inko... Vinkto... Diversaj notoj... Kontrolaj talonoj... Aŭgusto... Septembro... Akvomarkoj... Plenorde!..

Ĉio estas senriproĉa, ĉio konformas!.. Sed io en ili estas malĝusta!.. Io estas!.. Sed eble, nur ŝajnas?.. Eble, hazardaĵoj?.. La kontrolado de dokumentoj ilin ne maltrankviligas... Kaj, probable, donos nenion... Sed de la dorsosakoj?

Provizora identiga karto... numero... Formo... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Specialaj signoj... legitimaj... Blazonsigelo... Subskriboj... naturaj... Inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... Teksto... Leŭtenanto Ĉubarov... Nikolao Petroviĉ... Per ordono al la trupoj de la Okcidenta fronto n-ro 0401 de la sepa de septembro de la kvardek tria jaro... Pro modela plenumo de batalaj taskoj de la estraro... en la fronto de lukto kontraŭ la germanaj okupaciantoj... dekoraciita per ordeno «Ruĝa Stelo»... Ordeno numero 479526... Estro de la stabo de la divizio... Subkolonelo... Vicestro de la politika fako... Majoro... La naŭan de septembro de la kvardek tria... Numero de la ordeno... al la tempo de la dono... konformas... Plenorde!..

Jen — maldekstramanulo!.. La ĉefleŭtenanto estas maldekstramanulo!.. Kaj kio?.. Ĉiu dudeka estas maldekstramanulo!.. Sed tamen... Kaj kun la hospitalo... Morna fizionomio... Ĉu estis li, kiu penis murdi Gusev-on?.. Ne estas fakto!

Laŭ la dokumentoj ili havas nenion komunan kun Pavlovskij... Li estis foriranta al la arbaro... Ĉu simpla koincido?.. Kie ili estis hodiaŭ nokte?.. Jen... Parolu ankaŭ kun tiu ĉi... Pumpu lin per malrektaj... Rememoru iun... Rideton... Pli konfide... Fiksu!.. Jen... Li ruĝiĝis!.. Kial do?.. Trankviligu lin!.. Historieton al ili — pli ridindan... Ludu simplulon!... Jes, tiuj du evitas konversacion, estas tro lakonaj... Streĉiĝas ĉe malrektaj demandoj... Ĉu la anticipan signalon?.. Ne hastu...

Komsomola membrokarto... Teksturo de la kovrilo... Formo... Tiparoj de la titolo... Atributoj de la enhavo... Tiparoj de la teksto... Legitimaj signoj... Numero... Fotografaĵo... Kapo... frunto... nazo... mentono... konformas... Sigelo... Stampoj... koincidas... Subskribo... natura... Speciala inko... Mastiko... Teksturo de la papero... denseco... Akvomarkoj... Defendiloj... Teksto... Vasin... Mikaelo Sergejeviĉ... Dato de membriĝo... aprilo de la kvardeka jaro... Nomo de organizaĵo, doninta la membrokarton... Moskva distrikta komitato de Sokolniki... Persona subskribo... natura... Pago de membrokotizoj... Laŭ jaroj... Kvardeka... lernis en lernejo... Kvardek unua... Rekrutigita en septembro... Sumoj de kotizoj... Konformas... Kvardek dua... Marto — ŝanĝo... evidente, hospitalo... Junio... denove ŝanĝo... Revenis en la trupunuon... Stampoj... Subskriboj... Kvardek tria... Januaro... Februaro... Marto... Aprilo... Majo... Junio... En julio — ŝanĝo... Tiel... Evidente, foriris en militan lernejon... Kvardek kvara... Januaro... Februaro... Marto... Aprilo... Majo... Junio... Julio... Sumo de kotizo... Stampoj... Subskriboj... Plenorde!..

Ĉio estas perfekta! Se tio estas falsaĵo, tiam de la plej alta kvalito!.. Falsaĵo, kiu per organoleptiko[65] ne distingeblas, malantaŭ kiu staras ŝtato!.. Kiuj do ili estas?! Unu laŭ vortportreto similas al Miŝĉenko, kaj dua estas maldekstramanulo kaj, verŝajne, stumblis kun la kuiristino... kun la hospitalo... Ankaŭ la leŭtenanto streĉiĝis ĉe malrekta demando... Sed tamen — ne estas fakto!.. Eĉ se ili estas agentoj, la organoleptiko donos nenion... Sed ĉu la dorsosakoj donos?.. Eble... Ne fakto!.. Sed tio estas neceso!.. En ajna okazo ni devos ilin reteni... Pasive li kondutas — tre!.. Feliĉa, al li ĉio estas klara! Nu, malkovri ilin estas ne lia, sed via tasko!.. Estas facile diri... Lekas la artikojn kaj mordas la koron!.. Sed se... Tiam kiel vivos ili?.. Miŝĉenko estas speciale danĝera ĉe reteno!.. Ne prokrastu — la anticipan signalon... Ĉu vere tio estas Miŝĉenko?..

### 88. Operacaj dokumentoj

#### Ofica noto

«Tre urĝe!

Speciale grave!

Al Kovalev, Tkaĉenko

Je via persona respondeco: ŝarĝataj en Ĉeljabinsko, Gorkio kaj Sverdlovsko speciale kontrolataj de la fako pri operacaj transportadoj trajnoj de serio „K“ n-roj 2762, 1374 kaj 1781 (disa tanka teĥniko) ĝis speciala ordono devas esti retenitaj en la deiraj stacioj.

Plenumon kontrolu persone kaj senprokraste raportu.

Bazo: Ordono de la Supera Komandejo.

Karponosov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Poljakov

Dum proksimaj du horoj sur la aerodromon de Lido per speciala flugo el Moskvo estos liveritaj ekipitaj per uniformo de oficiroj de la Ruĝa Armeo ankoraŭ 9 rekonistoj el eksaj germanaj agentoj, finintaj radiajn fakojn de la Varsovia kaj Kenigsberga lernejoj de la germana spiona servo, kie, juĝante laŭ radiaj skribmanieroj, lernis ankaŭ la radiistoj de la aktive serĉata de ni grupo „Nemano“.

Je via persona respondeco ĉiuj venontoj devas esti tuj ekuzitaj en zonoj de plej probabla apero de la serĉatoj.

Sur la sama aviadilo estos liverita kaptita antaŭnelonge majoro de la germana spiona servo Wilhelm von Backe, en pasinteco estro de la batala fako de la Varsovia spionlernejo, konanta laŭvide preskaŭ ĉiujn agentojn, pasintajn tie lernadon en periodo de oktobro 1941 ĝis majo 1944 inkluzive.

Konsiderante fizikan neplenvalorecon kaj aĝon de von Backe, la Ĉefa Departemento de la kontraŭspiona servo rekomendas uzi lin rekte en Lido ĉe determino de personecoj de retenatoj pro suspekto pri aparteno al la „Nemano“.

La venon tuj konfirmu.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Farita skrupula kontrolo partoprenon de Czesław kaj Vincenty Komarnicki en pola partizana taĉmento „Tondro“ en 1943–1944 ne konfirmas.

Homoj de komanda oficira personaro, havantaj laŭ stabilaj aŭ dinamikaj trajtoj de vortportreto similecon kun Czesław Komarnicki, en „Tondro“ ne estis.

Basilov».

### 89. La kontrolado

— Mi ne povas kompreni... — prononcis Aleĥin la konvencian frazon. — Kion vi ĉi tie, tio... faras?.. Bataliona stabestro... — li ĵetis rigardon en la dokumentojn, — rotestro kaj plotonestro, ĉu tiel?.. Sed kie do estas la personaro? Kian taskon vi povas ĉi tie plenumi sen subuloj?.. Mi ne povas kompreni!.. — gratante per la kvin fingroj la nukon, ripetis li kaj ekrigardis al Anikuŝin.

— Mi same ne tute komprenas. Ĉu vi nin suspektas pri io? — diris la kapitano, turnante sin al Anikuŝin. Evidente, al li estis klare, ke Anikuŝin estas la ĉefo; kaj la trudiĝemo de Aleĥin, homo intelekte malvasta, preskaŭ analfabeta kaj evidente obstina, plej probable, komencis inciti lin. — En kio estas la afero? Kial tia kontrolo kaj tia pridemando?

— Tio estas kaŭzita de neceso, — kun preskaŭ nekaptebla kunsento rimarkis Anikuŝin.

— De kia?

— Do, bezonatas! — severe diris Aleĥin. — Kion signifas — «pridemando»?.. Ni plenumas, tion... devon, necesas kompreni!.. Kaj vi nin ne ofendu!.. — Li denove rapide kaj esprimive ĵetis rigardon al Anikuŝin. — Servo estas servo! Kiel oni diras, leĝo postulas ordon!.. Mi demandas: kie troviĝas via trupo?

— En Nova Vilno, — kun neatendita facileco kaj sen ajna prokrasto sciigis la kapitano.

— Ĉu vi estas el la oficira rezervo? — vigliĝis Anikuŝin.

— Jes.

— Ĉu konstanta personaro?

— Ne, varia.

Anikuŝin kompreneme balancis la kapon kaj formovis la okulojn. Aleĥin atendis, ke post la kontrolo de la duagradaj dokumentoj la subkomandanto, kiel estis interkonsentite, proponos al la oficiroj montri la dorsosakojn, sed tiu denove metis la manojn post la dorson kaj, kvazaŭ ĉion forgesinte, kun ia forestanta vizaĝo rigardis flanken kaj silentis.

— Tiel... — post negranda paŭzo eldiris Aleĥin, kunmetinte la dokumentojn, sed ne redonante ilin. — Kaj nun, kamaradoj oficiroj, mi petas montri por pririgardo viajn dorsosakojn...

— Sed sur kia bazo?! — retenante sin, sed sufiĉe bruske demandis la kapitano. — En kio estas la afero?!

— Kontrolo de personaj aĵoj, — klarigis Aleĥin, kaj lia vizaĝo ĉe tio esprimis: «Ni plenumas nian ofican devon; kiaj do povas esti riproĉoj al ni?»

— Kion signifas — kontrolo de personaj aĵoj?! Ni estas ne soldatoj kaj ne serĝentoj, kaj vi ne estas ĉefserĝento! Kiu donis al vi rajton priserĉi oficirojn?!

— Kaj ni, tio... eĉ ne pensas vin priserĉi... Mi petas, ke vi mem montru, kio estas en viaj dorsosakoj. Komprenu — libervole!

— Kiel do libervole?! Sed se ni ne deziras?! Mi estas en armeo dum pli ol kvar jaroj, sed tian kontrolon mi neniam spertis!

— Sed mi spertis! — kun ofendiĝo diris Aleĥin kaj laŭte snufis per la nazo.

— Tio estas via afero! Sed ni ne deziras!

— Ja kiel tiel — ne deziras? — miris Aleĥin. — Vi ja estas sovetiaj homoj... Ni interkonsentu bonvole... Mi diros al vi, jen... kiel al oficiroj... Nur, komprenu, kiel oni diras, rakontu al neniu!

Li elprenis el la aro da dokumentoj la provizan atestilon kaj, almontrante al la noto de la milita provizejo, demandis:

— Vi la deksesan, do, estis en Lido?

— Estis! Kaj kio?

— Je-en! — tiris Aleĥin kaj kun malgaja vizaĝo mallaŭte, konfide sciigis: — La deksesan en Lido, tio... el artileria tenejo malaperis du kestoj da eksplodaĵo!

— Nu, kaj ni kiel al tio rilatas?!

— Estas indiko... ke ili ĝin elportis en dorsosakoj, komprenu — oficiroj... — sciigis Aleĥin. — Kaj forveturigis el la urbo... Kaj por kio — nesciate! Ne estas indikoj! — Li en perplekso dismovis la manojn. — Eble, por fiŝkapti per ĝi, sed eble — por ponton eksplodigi!

— Ja kia absurdo! — levante la ŝultrojn, indigne ekkriis la kapitano. — Ni estis en neniu tenejo!

— Kiu do tion scias?.. Kaj leĝo postulas ordon... — suspiris Aleĥin. — Ni interkonsentu libervole... Vi ja estas sovetiaj homoj... Estas ordono... Kaj mi plenumas mian devon... mi petas, tio... montri por pririgardo viajn dorsosakojn...

— Mi devas deklari kun plena respondeco, — firme diris la kapitano, — ke ni ne estis en Lido en ajna tenejo, ne prenis kaj ne scias pri ajna eksplodaĵo kaj ne deziras, ke oni nin priserĉu! Kategorie!

— Tiam vi devos veturi kun ni en la militpolicejon, — per decida voĉo anoncis Aleĥin. — Vi ja tutegale, tio... veturos en Lidon... Ni en Ŝiloviĉo havas aŭton. Tie en la kargujo estas soldatoj, sed por vi ĝuste troviĝos loko... Mi petas, jen... — Turniĝinte, li almontris per la mano en la direkto de Ŝiloviĉo, proponante al la tri oficiroj iri antaŭen, kaj klare eldiris la konvencian frazon: — Estu afablaj!

— Bonvolu! — La kapitano dum kelkaj momentoj silentis morne kaj koncentrite, kvazaŭ decidante ion; en tuta lia figuro, vizaĝo kaj voĉo senteblis plena memrego, certeco pri siaj agoj kaj praveco. — Do... se tio vin tiel interesas — bonvolu!.. Priserĉu!.. Sed bonvolu fari vi mem!.. Bedaŭrinde, ni ne havas tempon por veturi kun vi. Ni ankoraŭ havas aferojn en tiu ĉi regiono, — klarigis li sian neatenditan decidon. — Sed mi plendos! Kaj vi ne restos senpuna!.. Donu!..

Li paŝis post la dorson de la leŭtenanto kaj helpis al tiu demeti la dorsosakon. Ĉe tio li prenis ne la ŝultrajn rimenojn kaj ne la malsupron, sed la laĉon, stringantan la supron, prenis tiel, ke la dorsosako sub sia pezo streĉis la nodon sur la laĉo.

Aleĥin ŝajnigis, ke ne rimarkis tion, kaj, redonante, senvorte etendis la dokumentojn; la kapitano prenis ilin kaj, ne disdonante al siaj kamaradoj, ŝovis la tutan aron en sian poŝon.

Kaŭriĝinte, Aleĥin malstreĉis maŝon el la ŝultraj rimenoj de la dorsosaka kolo kaj penis malligi la nodon sur la laĉo.

Tiam la ĉefleŭtenanto same demetis sian dorsosakon kaj, preninte ĝin ĝuste same je la laĉo, mallevis sur la herbon apud la unua. Kaj tuj kvazaŭ hazarde nehaste moviĝis je du paŝoj maldekstren tiel, ke li iĝis inter Aleĥin kaj la embusko. Post sekundoj la leŭtenanto transpaŝis dekstren. Tiamaniere ili duonronde ĉirkaŭis Aleĥin-on kaj la subkomandanton. Tio estis iliaj unuaj memstaraj agoj, sen evidenta iniciato aŭ komando de la kapitano, dum la tuta tempo de la kontrolado.

— Estu afablaj... — ĵetinte al ili rigardon demalsupre, denove prononcis la konvencian frazon Aleĥin, — ekstaru sur vian lokon!

— En kio estas la afero?.. Sur kian lokon?

— Estu afablaj, — ankoraŭfoje ripetis Aleĥin, — ekstaru sur la lokon! — Li rektiĝis kaj almontris per la mano al la herbo je metro antaŭ si.

Sub lia obstina peza rigardo la leŭtenanto post paŭzo ekstaris sur la antaŭan lokon.

— En kio estas la afero? — turnis sin la kapitano al Anikuŝin, sed tiu, kvazaŭ ne aŭdante, rigardis malsupren al la dorsosakoj kaj eĉ ne levis la okulojn.

— Vi, eble, ankoraŭ starigos nin en atentopozon? — kun indigno demandis la ĉefleŭtenanto, plu starante tie, kien li transiris.

— Se necesos — mi starigos! — promesis Aleĥin, malsimpatie rigardante al lia vizaĝo. — Ni estas oficiroj de la militpolico... vidu... plenumantaj oficajn devojn! — ekscitite ekkriis li; ronda makzelmuskolo vidiĝis kaj ekmoviĝis sur lia dekstra vango. — Mi diras — ekstaru sur la lokon!

Kaj ĉar la ĉefleŭtenanto ne intencis obei, Aleĥin per decida movo malbutonis la pendantan sur lia ventro pistolujon kaj eltiris la «TT».

— Ekstaru, kiel vi staris! — subite per nelaŭta, firma voĉo ordonis la kapitano al la ĉefleŭtenanto, kaj tiu malvolonte paŝis dekstren, sur la antaŭan lokon.

Aleĥin, paŭzinte sekundojn, kun obstina malbonkora vizaĝo ŝovis la pistolon en la pistolujon kaj denove ekkaŭris.

...Finfine, la laĉon, stringantan la supron, en tiu ĉi okazo eblus simple distranĉi per tranĉilo, sed li decidis peni malligi la nodon per la ungoj aŭ eĉ per la dentoj: lia estado malsupre, en la fleksita pozo, kun la kapo klinita super la dorsosako, pleje konformis al tio, kio estis nun atendenda.

Malantaŭ la avelaj arbustoj Blinov laŭ ekzemplo de Tamancev levis sian «TT» kun la paftubo supren sur la nivelon de la interspaco en la foliaro kaj metis la fingron sur la ellasilon.

Venis la kulmina momento de tio, kion la serĉistoj de la milita kontraŭspiona servo nomis «embusko kun viva logaĵo kaj sekurigo».

### 90. Aleĥin Paŭlo Baziljeviĉ

Alkoholo nur okaze de neceso — tio estas bone!.. Kaj tripangoj kun fritita cepo — simple admirinde! Valorega indico!

Ĉio, kion vi scias pri Miŝĉenko, nun ajnokaze estas senutila... Eble, tio estas li... Sed eble, nur Jelatomcev... Alekseo Paŭloviĉ... Kapitano de la Ruĝa Armeo... Frontano... Dufoje ordenita... Komunisto... Se eblus nun iri kun li en banejon. Rigardi al lia dorso, al la zono...

Ne pensu pri Miŝĉenko! Via tasko estas — igi tiujn tri riveli sian esencon... Kiu ajn ili estu!.. Kaj en la pozitiva okazo preni ilin vivaj. Almenaŭ du... Sed pli bone ĉiujn tri. Kaj el la propraj homoj de la grupo ĉe tio ne perdi eĉ unu...

Kaj la subkomandanto... Ĉu li ĉion forgesis?.. Kial li silentas?.. Li kondutas pasive... malbonkvalite... nekompreneble...

Proponu vi mem... Pli trankvile... Tiel... Fiksu la vizaĝojn!.. «Sur kiu bazo?! En kio estas la afero?..» Ne plaĉas!.. Ĉe la leŭtenanto tremeris la adampomo... Fiksu!.. Ili ne deziras!.. Li lekas la lipojn... Finfine!.. Kaj tiu ĉi havas streĉitecon... Trafo!.. Tio jam estas malfortaĵo!.. Premu!.. Nun premu ilin ĝisfine!..

Klarigu la kaŭzon... Pli konfide... Malaperis eksplodaĵo... Tiel... Li bone kontraŭdiras... inteligente... Sed vi estas formalisto!.. Insistu!.. Ili ne deziras!.. Kio do estas en iliaj dorsosakoj?.. La ĉefa estas — ke ili rivelu sian esencon!.. Ne estas fakto, ke ili estas la «Nemano»... Ne fakto!.. Do kiuj ili estas kaj kial ne deziras?.. «Kategorie!..» Sed se en la militpolicejon?.. Nun ne prokrastu — la signalon!.. Ili ne devus konsenti... ne devus... «Priserĉu!..» Aĥ tiele... Nu, do — des pli bone...

Li helpas demeti... Streĉis la nodon!.. Lerte!.. Ne montru, ke vi rimarkis... Liberigu la manojn, redonu la dokumentojn...

Ni rigardu, kio estas en iliaj dorsosakoj... Tiel... Supre estas briko da nigra pano... Sed kio estas sub ĝi — jen demando! Ankaŭ tiu ĉi same streĉis! Lertuloj!.. Karuloj, tio estas truko por dupoj, sed ni ĝin jam multfoje vidis... Kia nodo!.. Provu per la ungoj... Pli malsupren la kapon... Ili vin vere opinias kreteno. Kaj bonege!

Ĉirkaŭis de la flankoj!.. Trankvile!.. Ripetu la signalon — ne malutilos! Kiel ili estas senkaŝaj en siaj agoj, kiel senceremoniaj!.. Sed pro kiu ili ĝeniĝu?.. Ĉu pro ni?.. Ja ni por ili jam estas kadavroj!.. Sed tamen ne estas fakto, ke ili estas la «Nemano», ne fakto!..

Starigu ilin sur la lokon... Kaj kolerigu... Trankvile... Ripetu ankoraŭfoje... Ludu simplulon, stultan formaliston... Pli da obstino... Akrigu! Levu la voĉon... Indignon... La makzelojn!... Brusku!.. Jen impertinenta muzelo!.. Trankvile... Pli da obstino!... La pistolon... Aĥ, tiele... Bonege!.. Kaj la kapitano estas bravulo!.. Kiel li regas sin!.. Ĉu vere tio estas Miŝĉenko?.. Ĉu vere ili estas la «Nemano»?

Lekas la artikojn kaj mordas la koron... Kaj nenio fareblas!.. Li streĉis fikse... Per la ungoj ne malligeblas... Ĉiuokaze, de Tamancev ili ne foriros... Kaj se iu foriros, tiam ne pli malproksime, ol ĝis la arborando... Post duonhoro la arbaro jam estos en ringo kaj komenciĝos rastado... Certe, tio estas nedezirinda... Tre!.. Armeaj operacoj plej ofte donas kadavrojn... Sed ni bezonas momenton de vero! Jam hodiaŭ! Kaj ne ordinaran, sed laŭ la afero, prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo!.. De kadavroj ĝin ricevi ne eblas... La ĉefa afero — ke ili malfermiĝu... rivelu sian esencon!.. Tiam ni ricevos ankaŭ la momenton de vero... Se, certe, ili estas tiuj, kiujn ni serĉas... Kia nodo!.. Ĉu preni ĝin per la dentoj?.. Ĉu vere tio estas Miŝĉenko?.. Ne pensu pri Miŝĉenko!.. Kiu ajn li estas, sed de Tamancev li ne foriros... Se... Fino!..

### 91. Tamancev

Paŭĉjo sendis signalon: «Atenton!», sed al mi jam sen tio estis klare — tiuj tri ne deziras montri enhavon de siaj dorsosakoj.

Tamen ilia nedeziro ankoraŭ nenion signifis — por tio povas esti ajnaj kaŭzoj.

Mi memoras, kiel en la stacio de Smolensko unu leŭtenanto kategorie rifuzis montri siajn pakaĵojn kaj eĉ rezistis. Tiuj, kiuj estis retenantaj lin, probable, decidis, ke li havas tie radiosendilon aŭ eksplodaĵon, eble, ili eĉ mense jam estis farantaj truetojn sur siaj ĉemizoj por ordenoj: ili kaptis grandan spionon — kun krimpruvoj!.. Sed kio evidentiĝis en liaj sakoj?.. Provianto por familio de lia trupestro, kiu al li, kompatindulo, donis kvintagan forpermeson, probable, nur por liveri tiun sendaĵon en Moskvon.

Mi scias ankaŭ alian okazon, kiam oficiro despere rezistis al pririgardo kaj la kontrolantoj same povis pensi ion ajn. Sed ili trovis en la valizo nur-nure trofean pistolon en originala multekosta varianto, kiun oni penus depreni de li se ne en la trupo, tiam jam en la unua militpolicejo. Ja ĉu malmulte da neofica, nepermesita, tia, kion oni ne deziras montri al reprezentantoj de la milita potenco, povas troviĝi en personaj aĵoj de oficiroj?

Sed kiam la kapitano, demetante la dorsosakon, prenis la laĉon kaj streĉis la nodon kaj tuj la fortulo ripetis tiun trukon, mi komprenis, ke ili estas grupo kaj ke batalo, juĝante laŭ ĉio, estas neevitebla.

Poste Paŭĉjo eksidis apud la dorsosako, kaj tiuj du, la fortulo kaj la leŭtenanto, ĉirkaŭis lin de flankoj malkaŝe kaj impertinente — ili vere opiniis lin simplulo aŭ stultulo.

Plej multe mi, certe, dezirus elsalti kaj montri al ili mian karakteron. Sed tio tuj nuligus niajn penojn.

Por kio estas farata embusko kun viva logaĵo kaj sekurigo?.. Por riveligi la esencon de kontrolatoj.

Elemente: ili estas tri kontraŭ du (pri mi kaj Etulo ili eĉ ne suspektas), kaj la loko estas sovaĝa, tute senhoma, krome ĉion akrigas konflikta situacio — nedeziro montri por pririgardo personajn aĵojn.

Ĉi tie estas tre preciza kalkulo: la niaj en neniaj cirkonstancoj atakos oficirojn de militpolico, sed malamiko, male, uzos la nombran superecon kaj ne perdos okazon fari tion. Unuflanke, funkcias la instinkto de memkonservo, aliflanke — strebo akiri validajn hodiaŭ — ne en la pasinta monato kaj ne en la pasinta semajno — militistajn dokumentojn.

Krom rivelo de la esenco de la suspektatoj, per embusko kun viva logaĵo oni povas atingi ankaŭ tiel nomatan «efikon de urĝa sentripigo».

Kelkajn informojn, sciatajn de agento, estas ekstreme grave ricevi de li ne post ioma tempo, sed tuj. Sed ĉe manko de rektaj gravaj krimpruvoj kaptitaj agentoj, speciale parŝoj, nemalofte silentas dum tagoj, semajnoj kaj eĉ monatoj. Vi povas eĉ frakasi al vi la frunton, eĉ inversiĝi, sed ne ricevi de ili rezulton. Sed se ili estas ligitaj kun atako al reprezentantoj de la milita potenco, kio per si mem punatas per pafekzekuto, tiam ĉe sperta traktado ili rompiĝas jam en la unuaj horoj. Kaj la ĉefa celo de ĉiuj agoj de Paŭĉjo estis nun provoki tiujn tri al bato.

Mi preĝis al dio, preĝis al la patrino, ke ŝi helpu al ni kaj tiu triopo estu tiuj, kiujn ni bezonas. Mi ne deziris iun alian! Diversaj helpantoj de okupaciantoj, bandoj kaj dizertintoj — iru ili en rubujon! Pri ili okupiĝu lokaj organoj. Sed ni estas milita kontraŭspiona servo, kaj nia afero estas sekureco de la armeo, de ties malavanoj kaj de ĉiuj ties operacoj. Nia afero estas — neŭtraligo de aganta agentaro. Ĝenerale pri tio, speciale pri parŝoj, mi pretus okupiĝi dum dudek kvin horoj en diurno. Sed hodiaŭ ni bezonis ne ajnajn agentojn, sed ĝuste la komplicojn de la afero «Nemano».

Mi ne dubis: kiom ajn estu da serĉaj grupoj kaj embuskoj, sed No To kaj la generalo zorgos ŝovi nin en la plej perspektivan lokon. Ĉar, se la serĉatojn oni kaptos, tio estas bone; se kaptos la kontraŭspiona servo de nia fronto — pli bone; sed por ke estu plena brilo, por prestiĝo de la Departemento tre gravas, ke ilin prenu la grupo, kiu ekde la komenco mem rekte laboras pri la afero. Tiam ĉiuj vidos!..

No To kredis je tiu ĉi arbaro, fakte vetis je ĝi, kaj mi ekde la mateno ne dubis, ke ĉi tie en embuskoj estos nur la niaj, kaj ĉiujn venintojn oni sendos en aliajn lokojn aŭ zonojn de «probabla apero de la serĉatoj». Mi ankaŭ ne dubis, ke persone nia grupo ajnokaze havos plej avantaĝajn ŝancojn.

Plej multe mi kredis la operacan pensadon de No To, senerarecon de liaj supozoj. Por sen miso taksi operacajn informojn, krom cerbaj sinuoj kaj sperto, ankoraŭ necesas celtrafa fantazio kaj flarsento, kaj tian precizan fantazion kaj flarsenton, kiel ĉe No To, mi ankoraŭ renkontis ĉe neniu.

No To malrapide jungas, sed rapide veturas. Li kulture, sen bruo, sen hasto kolektas informojn, akumulinte, trapumpas ilin tra siaj sinuoj kaj precize determinas lokojn, kie eblas preni la serĉatojn. Certe, ne li sola — tre multaj tiel faras. Ŝajne tio estas simplega afero... Sed li ja ne eraras, dum aliaj plej ofte mistrafas al ĉielo — rekte al ties mezo!.. Tio estas nia feliĉo, ke ekzistas tia No To, ke li sidas kviete en Kaŭno, aŭ en Lido, aŭ ankoraŭ ie kaj ĉiam movas siajn sinuojn.

Mi staris ĉe la vida fendo en maksimuma batalpreteco, estis fiksanta la razkapulon kaj la fortulon kaj ne povis ne indigni pro senagado de la subkomandanto.

Por kio ni lin bezonas, tiun vican alkomanditon?.. Nur por sekreteco, por kamuflado — por ke Paŭĉjo kaj li aspektu kiel militpolica patrolo.

Mi scias: tion elpensis eĉ ne la estraro. Indikojn pri serĉado kunmetas iu majoro, kapitano aŭ eĉ ĉefleŭtenanto. Kaj potencon kaj rajtojn li havas ne pli, ol mi, kaj la rango estas proksimume sama. Li simple subŝovas paperon por subskribo, kaj tie estas skribite en kvina aŭ eble deka punkto: «kun partoprenigo de oficira personaro de la militpolico». Kaj fino — kio estas skribita, jam ne forigeblas!.. Penu post tio ne partoprenigi... Ja tiam al vi oni mezuros... duonsitelon da terebinta esenco kun gramofonaj nadloj... En la plej sensivan lokon... Ja kiu tion deziros: ĝi ja estas propra, ne de iu onklo...

Sidas ili tie, en Moskvo, je miloj da kilometroj fore, en kabinetoj kaj saĝumas, ludas je sekreteco. Kaj ni laboregu anstataŭ ili!

Kia utilo estas de li?.. En Lido, kie multaj militservantoj scias, ke li estas subkomandanto, tio, eble, havas sencon, sed ĉi tie ja por kio?.. De ajna purigisto sur lia loko estus nun dekoble pli multe da utilo, ol de tiu ĉi malfronta dando.

Mi sciis, ke laŭ la plano ĝuste li devis peti de ili ankaŭ la duagradajn dokumentojn, kaj poste proponi al ili malfermi la dorsosakojn. Sed li silentis, staris, kiel maja rozo, metinte la manojn post la dorson, kaj rigardis kun tia aspekto, kvazaŭ ĉio ĉi neniel koncernas lin.

Pro tiaj trukoj oni masaĝas la kokcigon al etuloj!.. Tamen, mi ja ĉion komprenis pri li, jam kiam li haltigis min en la urbo kaj komencis knari. En tiu minuto miaj sinuoj estis okupitaj per pli gravaj aferoj, ol saluto al dando el militpolico. Tamen mi tuj pardonpetis, pentis kiel hundeto, nur la voston ne svingis... Kaj li komencis edifi — ne eblis haltigi! Kaj mi jam tiam komprenis: kun tia ulo oni ne povas kuiri kaĉon, eĉ el koncentraĵo!

Intertempe Paŭĉjo, kvazaŭ nenio okazus, estis faranta sian aferon.

Esti viva logaĵo en tia embusko estas preskaŭ same, kiel voki pafadon al si aŭ kuŝiĝi sur embrazuron, kvankam ŝancoj resti viva ĉi tie, verŝajne, estas pli multaj. Ja ĉio estas bazita sur lima risko, la tuta kalkulo estas je la sekurigo, sed ja kontraŭ hazardaĵoj neniu estas garantiita.

Dum la milito mi laboris kun ses ĉefoj de operacaj serĉaj grupoj, kvar el ili estis murditaj. Mi kaj Paŭĉjo dum tiu ĉi jaro tiel alĝustiĝis, ke se lin... se kun li.. — pensis mi kaj tuj ŝtopis al mi la gorĝon: «Ne aŭguru, kanajlo, ne aŭguru!..»

Oni devas esti vera purigisto, por tiele kaŭriĝi kaj, submetinte la nukon, klopodi kun ŝnureto, bone sciante, kio devas okazi en la sekva minuto.

Paŭĉjo kaŭris, kaj mi vidis nur lian flankĉapon, kaj eblis nur revi pri tio, ke sur lia kapo nun estus kasko. Tiuj tri staris silente kaj observis liajn agojn. Mi ne dubis, ke ili ne pafos — ili ne bezonas bruon.. Mi ne dubis, ke ili laboros per pistolaj kolboj aŭ per tranĉiloj — armilo en manbatalo fidinda, kaj ĉefe — sensona.

Kaj la subkomandanto, starante apud Paŭĉjo malantaŭ lia dekstra ŝultro, same rigardis tien, malsupren, kvankam devus depaŝi minimume je metro kaj fiksi kaj «teni» la kontrolatojn. Li havis tian vizaĝon, kvazaŭ li ie ĉe si en la militpolicejo estus observanta damludon aŭ domenludon.

Malfronta birdaĉo, dupo maligna! Malsimpatio al li estis mordanta min: tiu idioto ankoraŭ ne estis konscianta, ke kaj Paŭĉjon kaj lin mem oni tuj estos murdantaj...

### 92. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Aldone al la n-ro ...... de la 19.04.44 mi sciigas, ke por plibonigo kaj diversigo de nutrado de militservantoj, engaĝataj en serĉaj, kontrolaj kaj armeaj aranĝoj laŭ la afero „Nemano“, per ordono de la estro de la Departemento de provianta provizado de la Ruĝa Armeo estas permesitaj jenaj anstataŭigoj kun uzado de trofeaj nutraĵoj, kaptitaj en urboj Dvinsko, Vilno kaj Grodno:

1. ĉokolado anstataŭ ova pulvoro, kalkulante gramon por gramo;

2. sekvinbero anstataŭ sukero, kalkulante kvin gramojn da sekviberoj por gramo da sukero.

Artemjev».

#### Noto per «AF»

«Ekstreme urĝe!

Al Jegorov

Speciala mesaĝo

Hodiaŭ, la 19-an de aŭgusto je la 10:05 dum plenumado de kontrolaj aranĝoj laŭ la afero „Nemano“ en la stacio Vilno deĵorgrupo de la 13-a limgardista regimento laŭ signoj de vortportreto suspektis kaj retenis du homojn en uniformo de oficiroj de la Ruĝa Armeo, havantajn dokumentojn por nomoj:

de kapitano Vakulenko Porfirio Ivanoviĉ, nask. en 1910 en urbo Sumi, ukraino, estro de kemia servo de t/u 23076,

kaj de ĉefleŭtenanto Savin Jakobo Petroviĉ, nask. en 1915 en urbo Leningrado, ruso, estro de komunika roto de la sama trupunuo.

Vakulenko kaj Savin, sekvantaj, laŭ la dokumentoj, en oficvojaĝon el Baranuv (la 1-a Ukrainia fronto) al Leningrado, ĉe trajnŝanĝo en la stacio Vilno dum pli ol duonhoro troviĝis sur la relvojoj, penis eviti kontrolon kaj kaŝiĝi, saltinte por tio en preterirantan milittrajnon.

Detala vida esploro konstatis, ke la retenitoj laŭ signoj de la vortportreto havas evidentan similecon kun la speciale danĝeraj agentoj, serĉataj laŭ la afero „Nemano“, ĉe tio Savin estas klara maldekstramanulo, kaj Vakulenko parolas kun rimarkebla ukraina akĉento.

Ĉe pririgardo de la personaj aĵoj en la valizo de Savin estis trovitaj: portebla radioricevilo „Blaupunkt“ en sendifekta stato, produktita en 1943, en speciala metala ujo de individua produkto, kaj kompletoj da rezervaj tuboj kaj piloj por ĝi. Senda aparataro ĉe Vakulenko kaj Savin dum la reteno ne troviĝis.

En la dorsosako de Savin estis trovita sovetia milita tranĉilo, laŭ formo kaj dimensioj de la klingo precize konformanta al tiu, per kiu estis faritaj vundoj al la ŝoforo de la ŝtelita „Dodge“ Gusev. En la ingo kaj sur la tranĉilo mem estis trovitaj spuroj de sango, kiel trovis laboratoria analizo de forskrapaĵoj, de proksimume dektaga aĝo. Determini por identigo sangogrupon oni ne sukcesis pro nesufiĉa kvanto da esplorata substanco.

En la sama dorsosako troviĝis surmetitaj sur ringon tri numeritaj ŝaltoŝlosiloj de aŭtomobilo „Dodge“, kaj inter ili n-ro 9236, t. e. plene identa laŭ formo de dentoj de la lango kun la ŝaltoŝlosilo de la „Dodge“, ŝtelita de la agentoj, serĉataj laŭ la afero „Nemano“.

Dum farita priserĉo estis ankaŭ trovitaj: du pistoloj „TT“ kaj 35 kartoĉoj por ili, pistolo „Walther“ n-ro 2 kaj 16 kartoĉoj por ĝi; horloĝoj svisaj akvorezistaj kun lumanta ciferplato — du; kompaso nialanda — unu; subvesto rezerva — du kompletoj; nutraĵoj diversaj, precipe de germana deveno, 11 kg; ujo trilitra kun trofea alkoholo — unu; mono de sovetia valuto 8647 rubloj.

Pridemanditaj dise Vakulenko kaj Savin donis konfuzajn, tre kontraŭdirajn depoziciojn pri celo de sia oficvojaĝo en Leningradon, respondojn al multaj interesantaj nin demandoj ili persiste evitas.

Dum interparolo per „AF“ kun la Departemento de la kontraŭspiona servo de la 1-a Ukrainia fronto estis trovite, ke la trupunuo 23076 estas artileria brigado de la Rezervo de la Supera Komandejo, faranta nun batalojn sur la okcidenta bordo de Vistulo en la regiono de Sandomiro. En konsiston de la fronto ĝi venis antaŭ kelkaj tagoj, pro kio informoj pri la oficira personaro en la personara fako de la stabo ankoraŭ ne ekzistas.

La fakto mem de oficvojaĝo de du oficiroj dum streĉitaj bataloj sur la pontokapo ekster limojn de la armea malavano imagiĝas al la kontraŭspiona Departemento de la 1-a Ukrainia fronto tute malversimila.

Farita de ni informmendo kun peto urĝe kontroli kaj konfirmi apartenon de Savin kaj Vakulenko al la t/u 23076 dum kvin horoj restas sen respondo, ĉar la brigado faras batalojn en encirkligo kaj ekde la hieraŭa tago radiokomunikado kun ĝi mankas. Tamen la koincido de la signoj de la vortportreto, la pruvobjektoj, kaj ankaŭ multaj kontraŭdiroj en la depozicioj donas bazon por supozi, ke la retenitaj de ni personoj estas la speciale danĝeraj agentoj, serĉataj laŭ la afero „Nemano“.

Vakulenko kaj Savin estas tenataj en la militpolicejo de la stacio Vilno sub plifortigita oficira gardo, ekskludanta ajnan provon de fuĝo aŭ ebla memmortigo. Mi atendas Viajn indikojn, kaj ankaŭ ordonon pri ilia transportado.

Laŭ la indiko pri propono al registaraj dekoracioj, samtempe mi sciigas mallongajn informojn pri la deĵorgrupo, plenuminta la retenon:

ĉefo — leŭtenanto Bessonov Mikaelo Ivanoviĉ, nask. en 1918 en u. Tambovo, ruso, kandidato al membroj de la Komunista partio, el laboristoj;

patrolanoj: serĝento Ĥamrajev Jusupo, nask. en 1922 en u. Samarkando, uzbeko, membro de la komsomolo, el sovetiaj oficistoj;

kaj ĉefsoldato Minin Alekseo Dmitrijeviĉ, nask. en 1924 en vilaĝo Rogaĉevo de la Zagorska distrikto de la Moskva regiono, membro de la komsomolo, el kolĥozanoj.

Ĉiujn tri la komandejo de la limgardista regimento karakterizas nur pozitive.

Panajev».

#### Noto per «AF»

«Ekstreme urĝe!

Al Poljakov

Por rekta gvidado de agado de la organoj de la NKGB laŭ la afero „Nemano“ kaj por pliaktivigo de serĉado en Lidon per eksterordinara speciala flugo („Duglas“ n-ro 17, akompanaj ĉasaviadiloj „La-5 FN“ n-roj 29 kaj 31) je la 15:40 elflugis speciale rajtigita de la Supera Komandejo Popolkomisaro pri ŝtata sekureco kun grupo de superaj oficiroj.

Averto per la sistemo AOIK al la cela aerodromo estas plenumita de la fako pri flugoj.

Okaze de manko ĉe lokaj organoj de necesa kvanto da aŭtoj je Via persona respondeco mi proponas provizi ĉiujn venintojn per necesaj aŭtoj kaj tuj establi kun ili densan kontakton por kunordigo de ĉiuj penoj pri la serĉado.

Plenumon raportu.

Kolibanov».

### 93. La subkomandanto

Tio, ke Aleĥin elprenis la pistolon kaj minacis per ĝi al la ĉefleŭtenanto, faris al la subkomandanto plej malagrablan impreson — li nur kun peno retenis kaj kaŝis sian indignon.

Certe, li sciis pri neceso uzi rimedojn de persona sekureco — pri tio estis dirata ĉiutage en instrukciado al deĵorgrupoj, disponigataj de armeaj trupunuoj. Li bone sciis, ke eĉ en ĉiutaga kontrolado, kiun plenumas en setlejoj para militpolica patrolo, dum unu rigardas al la dokumentoj, la dua, troviĝante en respektiva distanco, devas esti preta ĉiumomente rebati ajnan penon de subita atako. Ĉe tio laŭ la instrukcio oni devis «atente observi» konduton de la kontrolatoj, devis teni ilin ĉiam antaŭ si, eĉ por sekundo ne turni al ili la dorson kaj ne permesi al ili aliri deflanke.

Sed tie temis pri kontrolado de nekonatoj, pri kontrolado cele de rivelo kaj reteno de ŝtataj krimuloj, banditoj, germanaj agentoj, dizertintoj kaj rompantoj de la militaj statutoj kaj ordonoj. Dum ĉi tie per la samaj normoj la specialfakulo Aleĥin gvidis sin rilate al la frontaj oficiroj kun ĵus kruce kontrolitaj, absolute senriproĉaj bazaj kaj duagradaj dokumentoj kaj eĉ pli, minacis al unu el ili per pistolo, kio, laŭ konvinko de Anikuŝin, ne estis kaŭzita de la cirkonstancoj kaj estis jam pura arbitro.

La neceson, ke la specialfakuloj uzu armilojn antaŭ du jaroj ĉe plenumo de la severa ordono de la Popolkomisaro pri Defendo n-ro 227, subskribita persone de kamarado Stalino, Anikuŝin konsciis. Tiam la germanoj okupaciis Krimeon, kaptis Rostovon, iliaj tankaj kaj meĥanizitaj divizioj furioze strebis al Volgo kaj Kaŭkazo, kaj necesis ĝis la lasta eblo, ĝis la lasta guto de sango defendi kaj reteni ĉiun pozicion, ĉiun pecon de la sovetia tero. Necesis «stari ĝismorte!» kaj por tio per ajnaj rimedoj preventi retreton sen ordono de la pli alta komandejo. Kaj la rezolutaj agoj de la specialfakuloj, politikaj komisaroj kaj komandantoj en tiu tempo de morta danĝero estis kaŭzitaj de vivneceso.

Sed nun, en la periodo de venka ofensivo de nia armeo... ĉi tie, je cento da kilometroj for de la avano... minaci per pistolo al merita oficiro, frontano, verŝinta sian sangon por la Patrujo... Kaj li, Anikuŝin, devis ĉe tio resti senvoĉa observanto, eĉ se ne partoprenanto de tiuj ĉi malindaj agoj...

En li tre forta estis sento de granda fronta frateco. Esence, ekde la unua milita aŭtuno, ekde tiu momento, kiam li trafis en la avanon, al ĉiu frontano, ĉu oficiro, ĉu soldato, aviadisto aŭ eĉ arierulo, li nevole sentis «varmon en la brusto», subkonscian senton de ŝato kaj parenceco. Kaj tial tiuj ĉi oficiroj, speciale la militintaj dum pluraj jaroj kapitano kaj ĉefleŭtenanto, estis al li nekompareble pli proksimaj kaj karaj ol ajnaj malfrontaj specialfakuloj kaj, sendube, pli proksimaj kaj karaj ol Aleĥin kaj ties helpantoj.

La senton de fizika abomeno li havis ne nur al Aleĥin mem, sed ankaŭ al ambaŭ liaj subuloj. En la ĉefleŭtenanto li, rememorinte, rekonis la oficiron, kiu ne salutis lin en la urbo, kaj poste, larĝe malferminte la okulojn kaj evidente stultumante, impertinente ekskuzadis sin («Mi kulpas... Ne rimarkis... Pardonu, kamarado kapitano... Mi estas kontuzita... mensmalforta... Mi havas paroksismojn...») Kaj eĉ, por ke oni plej rapide lasu lin, ŝajnigis, ke li tuj svenos. Kaj hodiaŭ, vekiĝinte ĉi tie, en la arbaro, kaj ekvidinte lin, Anikuŝin-on, li kondutis tiel arogante («Apero de Kristo antaŭ la popolo!..»), ke eĉ la malsprita Aleĥin opiniis necese tuj enmiksiĝi. Kaj tiu leŭtenanteto... Knabaĉo, kiu senhezite devigus lin rampi sur la tero — sen ajna neceso!.. Balbutulo, sed ŝajnigas sin gravulo!.. Sendube, li scias pri li ĉion, certe li trarigardis en la militpolicejo ankaŭ lian personan oficiran dosieron, sed kiel stulte li alkroĉiĝis: «Kamarado kapitano, ĉu vi hazarde ne estas el Moskvo?..» Hazarde!.. «Kie mi vin renkontis?.. Vi al iu similas...» Vulgaraj provokaj demandoj, kalkulitaj al malkuraĝuloj aŭ stultuloj... Ne al tiu vi trafis!..

En tiu minuto, kiam Aleĥin eltiris la pistolon kaj estis minacanta per ĝi al Ĉubarov, al Anikuŝin momente maturiĝis decido. Li ne silentos pri tiu arbitro, li jam morgaŭ skribos raporton. Sed ne al la majoro kaj ne al la garnizonestro — tiuj homoj, verŝajne, ne deziros ligiĝi kun la specialfakuloj, ne serĉos por si malagrablaĵojn. Li skribos en Moskvon — tio estas lia rajto, permesita de la statuto, kiel militservanto li rajtas turni sin rekte eĉ al la Popolkomisaro pri Defendo — al la Supera Komandanto.

Kiam Aleĥin, kaŭriĝinte, demetis la maŝon el ŝultraj rimenoj de sur la kolo de la dorsosako kaj komencis okupiĝi pri la nodo sur la laĉo, Anikuŝin, starante malantaŭ lia dekstra ŝultro, ekvidis en la ronda interspaco supre de la dorsosako ĝuste tion, kion li atendis ekvidi: supran malhelbrunan kruston de briko da armea nigra pano.

Kio do ankoraŭ, krom nutraĵoj, povis esti en dorsosakoj de infanteriaj oficiroj, kiuj post nur semajno, maksimume post du — li konis la ordon de rezervaj regimentoj, — devis iri al la avano?.. Li bone imagis al si tutan tiun senartifikan frontan havaĵon: rezervaj piedĉifonoj kaj subvesta kompleto, vafleca viŝtuko, razilo, peceto da sapo, razpeniko, flasko, du-tri libretoj (plej ofte «Batala statuto de infanterio» kaj «Instrukcio pri pafarto»), nu kaj, eble, io neofica — flakono da malmultekosta tualeta akvo, lanaj ŝtrumpetoj kaj varma subĉemizo aŭ svetero, portataj sen uzado de printempo ĝis aŭtuno.

Kiomfoje post batalo li devis rekte en tranĉeo aŭ rifuĝejo elmeti kaj disdoni al ĉirkaŭantoj personajn aĵojn de pereintaj oficiroj, de jen tiaj Jelatomcev-oj, Ĉubarov-oj kaj Vasin-oj...

La briko da nigra pano, ekvidita de li en la dorsosako de la leŭtenanto, efikis al li, sen troigo, kiel ruĝa ĉifono al virbovo. Unuflanke estis liaj fratoj, frontaj oficiroj, ricevantaj laŭleĝan armean porcion kaj en ties kadro sekalan panon kun almiksaĵoj, normon, determinitan de la Popolkomisaro, kaj eĉ ne gramon pli, aliflanke — malfrontaj specialfakuloj, konsumantaj sen mezuro, kiom ili deziras, blankan, kiel antaŭmilitan, panon el vera tritiko kaj aliajn delikataĵojn, destinitajn laŭ la ordono nur al vunditoj en hospitaloj kaj al pilotoj de batalaj aviadiloj.

Kaj tiuj ĉi impertinentaj, certaj pri sia senpuneco homoj sen sankcio de prokuroro, pro pura arbitro estis priserĉantaj liajn fratojn, frontanojn, kiuj post semajno aŭ du devis denove verŝi sian sangon, defendante la Patrujon.

Ja kiu li estas, tiu Aleĥin?! Iu promociito — certe el vilaĝo! — kun kvin, maksimume sep jaroj da klero... Li trafis laŭ enketilo en specialfakulojn, kaptis en la armeo supraĵe urbajn vortojn kaj militajn terminojn kaj estas konvinkita, ke al li ĉio estas permesita... Li simple neniam renkontis reziston — lin neniu repuŝis, ne instruis, ne starigis sur la lokon!

«Ili faras, kion ili deziras!.. — kunpreminte pro indigno la dentojn kaj ĝis doloro kunplektinte malantaŭ la dorso la fingrojn, ripetadis mense Anikuŝin. — Ne, mi ne lasos tion tiel!.. Mi montros al ili, kiel minaci per pistolo kaj priserĉi frontanojn!.. Tio ne restos al ili senpuna!... Timi ilin povas la komandanto aŭ la garnizonestro, sed la Supera ilin frakasos!»

Kaj tiam li pensis, ke, ĝis oni ekzamenos en Moskvo lian raporton kaj uzos iajn rimedojn, pasos ne malpli ol monato, kaj dum tiu ĉi tempo multo povas ŝanĝiĝi. Li mem, probable, estos jam en la Aganta armeo, Aleĥin same povas esti ien movita.

Kaj, pensinte tiel, li eksentis mordantan deziron, akran, nevenkeblan bezonon montri al tiuj ĉi specialfakuloj tuj, senprokraste, ke malsame de ili li neniom timas kaj ke li ne estas malkuraĝa papago, obeeme plenumanta ajnajn indikojn, — li havas propran kapon sur la ŝultroj, li kapablas ankaŭ mem fari decidojn kaj respondi pri ili. Kaj en la sekva momento, plu observante, kiel Aleĥin penas malligi la nodon sur la laĉo, Anikuŝin, blindigita de la indigno, kolero kaj malŝato al la specialfakuloj, faris tion, kion fari li devis neniuokaze: paŝis dekstren kaj trafis tiamaniere inter la kontrolatoj kaj la embusko...

### 94. Serĉinformoj de la 1943-a jaro por serĉado de Miŝĉenko

#### Noto per «AF»

«Aeralarmo!!!

Al ĉiuj kontraŭspionaj organoj de la frontoj kaj militdistriktoj de la Eŭropa parto de la lando.

De la ĉefa Departemento de la kontraŭspiona servo estas aktive serĉata speciale danĝera teroristo, rezida varbisto de la germana spiona servo, grava ŝtata krimulo Miŝĉenko Ivano Grigorjeviĉ, konata ankaŭ kiel Tomĉuk Sergio, ankaŭ Perepelicin Nikolao Baziljeviĉ, ankaŭ Kizimov Androno Savelijeviĉ, ankaŭ Semenov Alekseo, ankaŭ Panĉenko Teodoro, ankaŭ Vorobjov Alekseo Maksimoviĉ, ankaŭ Petrickij Bazilo, ankaŭ Zaĥarov Ivano, ankaŭ Reva Mikaelo Nikolajeviĉ, ankaŭ Smirnov Anatolo, ankaŭ Navrockij Leontio Ivanoviĉ, eblas ankaŭ aliaj familinomoj, antaŭnomoj kaj patronomoj, agentaj pseŭdonimoj „Baby“, „Ĵokeo“, „Honghuzi“, „Gladiatoro“, „Dinamito“, naskiĝinta en 1905 en u. Salsko de la Rostova regiono, ruso el kozakoj, filo de granda bienulo, jesaulo de la cara armeo.

En 1919 li elmigris kun la gepatroj en Manĉurion. En dekkvinjara aĝo membriĝis al junulara organizaĵo de la Harbina filio de ROVS[66], kie li pasis milit-sportan preparon. Post pereo de la patro en interpafado kun sovetiaj limgardistoj li faris sur klingo publikan ĵuron pri venĝo. Ekde la deknaŭjara aĝo aktive partoprenas malamikajn agojn kontraŭ la Sovetia ŝtato.

En 1924–1930 kiel ano de blank-ĉinaj bandoj kaj negrandaj grupoj li pli ol dudek fojojn penetradis sur la teritorion de Sovetia Ekstrem-Oriento kun taskoj de sabota, terorisma kaj ankaŭ krim-kontrabanda karaktero. En majo 1929 li partoprenis provokan atakon al la sovetia konsulejo en Harbino, ankaŭ postajn armitajn atakojn al la Ĉina Orienta Fervojo[67].

Ekde la 1931-a jaro li kunlaboris kun la japanoj, en la sama jaro unu el la unuaj membriĝis al RFP[68].

En 1933 dum vica iro sur la teritorion de la USSR, persekutata de limgardistoj, li trairis sepcent kilometrojn tra tajgo. Tiam, droniginte ĉe transriveriĝo armilojn kaj provianton, li murdis la plej junan anon de sia grupo, per kies viando kune kun la ceteraj li nutriĝis dum du semajnoj.

Entute en 1924–1938 li pli ol kvardek fojojn penetris sur la teritorion de Sovetia Ekstrem-Oriento. Estis plurfoje rekompencita de blank-ĉinoj kaj japanoj; ricevis donace de Ĉiang Kai-ŝek pursangan araban kurĉevalon, havis kontojn en internaciaj bankoj de Ŝanhajo kaj Honkongo. Subtenis personajn kontaktojn kun gvidantoj de blankulaj elmigrintoj en Manĉurio, generaloj Semenov kaj Vlasjevskij, princo Uĥtomskij kaj prezidanto de la RFU Rodzajevskij.

En 1934 per verdikto de la Supera Kortumo de la USSR li estis deklarita ekster leĝo.

En 1938, malkonkordinte kun la japanoj, li establis kontakton kun ĉefagento de la germana spionservo en Harbino, germana vickonsulo Hans Ricke. En la sama jaro, montrante siajn agentajn kvalitojn, li neleĝe trairis la teritorion de la USSR kaj Polio, transirinte tri limojn, trafis en Germanion, kien poste transloĝiĝis kun la infanoj ankaŭ lia edzino Izolda, filino de unu el gvidantoj de la blankulaj elmigrintoj, generalo Kislicin.

En 1938–1939 li pasis dekkvinmonatan perfektigan kurson en la Berlina lernejo de la germana spionservo; en lecionoj li aperadis nur en masko.

En 1940 la germana spionservo trifoje transĵetis lin sur la teritorion de la Sovetunio, li pasis longajn unu-kaj-duon- aŭ du-monatajn itinerojn en regionojn de Centra Uralo, Moskvo kaj Norda Kaŭkazo.

En januaro — majo de la 1941-a jaro en aspekto de oficvojaĝanta kapitano de la NKVD li pasadis tra urboj, garnizonoj kaj fervojaj nodoj de la Baltia kaj Okcidenta specialaj militdistriktoj, kolektante informojn pri dislokado, nombro, moviĝoj kaj batalpreteco de sovetiaj trupoj.

Du tagojn antaŭ la komenco de la milito li estis transĵetita sur la teritorion de Okcidenta Belorusio kiel estro de granda grupo de agentoj, ekipitaj per uniformo de sovetiaj limgardistoj, kun tasko murdadi, tuj kiam komenciĝos la militagoj, gvidantan kaj superan komandan personaron, rompadi komunikadon kaj kreadi panikon en niaj operacaj malavanoj. Li revenis al la germanoj apud Smolensko, plenuminte dum monato pli ol sepdek teroragojn kaj perdinte ĉe tio nur tri agentojn.

Dum la sekva jaro kaj duono li estis ankoraŭ dek aŭ dek unu fojojn transĵetata en malavanojn de la Ruĝa Armeo kiel grupestro kun taskoj de operaca spionado, kaj ankaŭ varbado de agentoj, inklude inter virinoj, ligitaj kun armeo kaj fervojo. La germanoj dekoraciis lin per du krucoj kaj ses batalaj medaloj. Laŭ persona ordono de Hitlero li escepte ricevis rangon de majoro de la germana armeo.

En februaro — majo de la 1943-a jaro li estis ĉefinstruisto de la Berlina lernejo de la germana spionservo. Li gvidis seminariojn: «Elementoj de kamuflado kaj sekreteco en sovetia ĉefronta zono», «Transiro de frontlinio ĉe reveno» kaj «Konduto dum pridemandoj en organoj de la NKVD», instruis al kursanoj makedonan pafadon. En lecionoj li aperadis nur en malhelaj okulvitroj kaj peruko, kun lipharoj kaj barbo.

Li estas agordita arde kontraŭsovetie. Perfekte posedas pafajn kaj blankajn armilojn, artifikojn de defendo kaj atako. Li neniam forlasas pistolon, ŝargitan per dumdumaj kugloj kun veneno, kaŭzanta momentan morton. Estas speciale danĝera ĉe reteno.

Vortportreto: kresko — pli ol meza; figuro — denseta; vizaĝo — ovala; frunto — meza, rekta; brovoj — arkaj; nazo — de meza alto kaj larĝo, rekta; mentono — rekta; oreloj — ovalaj, antitrago elstaranta; okuloj — bluaj; haroj — blondaj; kolo — meza, muskola; ŝultroj — horizontalaj.

Specialaj trajtoj: parolas kun rimarkebla sudrusa akĉento; la kruroj estas iomete kurbetaj «kavalerie»; en la supra makzelo dekstre sur la tria kaj kvara dentoj estas metalaj kronaĵoj; dum serioza interparolo iomete mallarĝigas la okulojn; sur la dorso dekstre de la spina linio kaj paralele al ĝi estas cikatroj de du furunkoj, distanco inter ili estas 5–6 cm.

Aliaj specialaĵoj: li havas elstaran ĉarmon, facile akiras konfidon de ĉirkaŭantoj; ŝatas ĉasadon kaj rajdadon; el manĝaĵoj ŝatas tripangojn kun fritita cepo, viandan barĉon kaj bifstekon kun sango. Li ne fumas, alkoholon konsumas nur okaze de neceso; havas fiziologiajn kontaktojn nur kun virinoj, necesaj por plenumo de tasko.

Laŭ kontrolitaj informoj, en unu el proksimaj noktoj Miŝĉenko kun ankoraŭ kvin pasintaj specialan preparon agentoj, same ekipitaj per uniformo de sovetiaj oficiroj, estos transĵetita en malavanojn de la Ruĝa Armeo kiel estro de terorista grupo, kies tasko estas neniigi la gvidantojn de la Supera Komandejo.

Por plenumo de la centraj teroragoj la grupo de Miŝĉenko estas armita per pistoloj kun dumdumaj kugloj kun veneno, kaŭzanta momentan morton, kaj ankaŭ per du «Panzerknacker»-oj — speciale ellaboritaj laŭ mendo de la germana spionservo porteblaj aparatoj laŭ tipo de «Faustpatrone», kun reakciaj obusoj kun kavaj ŝargoj, kalibro 30 mm. «Panzerknacker» lokiĝas en maniko de palto, fiksiĝas al la mano per rimenoj, pafo estas farata senbrue helpe de butona ŝaltilo.

Serĉinformoj pri la ceteraj kvin agentoj estas precizigataj kaj estos sciigitaj dum proksimaj du horoj.

Uzu plej aktivajn rimedojn por trovo kaj kapto aŭ likvido de la grupo de Miŝĉenko, por kio partoprenigu tutan operacan personaron de la kontraŭspionaj organoj, alkomanditajn trupojn, trupojn pri gardo de la frontaj malavanoj kaj personaron de baraj militpolicejoj.

Tuj organizu severan kontroladon de dokumentoj en stacioj, en trajnoj kaj en kontrolejoj, turninte specialan atenton al la vojoj, kondukantaj en la direkto de Moskvo. Ĉiujn suspektindulojn retenu por identigo.

La estroj de la kontraŭspionaj Departementoj de la frontoj senprokraste ellaboru kaj dum la proksimaj ses horoj ekuzu planojn de fidinda blokado de ĉiuj eblaj vojoj de moviĝo de la serĉatoj post ilia transĵeto el operacaj malavanoj en la direkto de Moskvo.

La operacan personaron de la kontraŭspiona servo kaj ĉiujn engaĝatojn en la serĉaj kaj kontrolaj aranĝoj sciigu, ke ĉiu, kiu donos realan rezulton pri trovo kaj kapto aŭ likvido de la grupo de Miŝĉenko, estos senprokraste proponita al registara dekoracio.

La Ĉefa Departemento de la kontraŭspiona servo opinias necese turni atenton de ĉiuj estroj de la kontraŭspionaj organoj al speciala danĝero, kiun havas la serĉatoj, kaj devigas por ilia kapto aŭ likvido maksimume uzi ĉiujn operacajn kaj aliajn eblojn.

Specialaj indikoj al la kontraŭspionaj organoj de la Moskva militdistrikto estos transdonitaj aldone.

Pri iro de la serĉado, pri plenumataj de vi aranĝoj kaj pri ĉiuj nove akiritaj informoj raportu ĉiun sesan horon...»

#### Noto per «AF»

«Aeralarmo!!!

Al ĉiuj kontraŭspionaj organoj de la frontoj kaj militdistriktoj de la Eŭropa parto de la lando.

Hieraŭ, la 14-an de septembro de la kuranta jaro, je la 20:40 en rando de Moskvo, apud elveturejo al Kuncevo, dum peno de reteno rezulte de pafa kontakto de serĉa kontraŭspiona grupo kun kvar nekonatoj en uniformo de oficiroj de la Ruĝa Armeo du el ili estis mortigitaj, kaj la tria estis grave vundita kaj, ĉar ne povis kuri, estis poste mortpafita de la kvara nekonato, sukcesinta kaŝiĝi pro mallumo. La vojo de foriro evidentiĝis priŝutita per kajena miksaĵo[69], kio blokis uzadon de serĉaj hundoj.

Kiel estis determinite per pririgardo de la kadavroj, la mortigitoj estas eksterordinare serĉataj agentoj de la grupo de Miŝĉenko: Bakŝejev Bazilo, Nurmetov Hasano kaj Milovskij Anatolo. Ekzistas bazoj por supozi, ke Miŝĉenko mem ne estis inter la kvar agentoj, partoprenintaj en la interpafado.

Sur la loko de la pafkontakto, krom pistoloj „TT“, estis trovitaj ankaŭ du pistoloj „Walther“ n-ro 1 kalibro 9 mm, ŝargitaj per dumdumaj kugloj kun veneno, kaŭzanta momentan morton. En la poŝoj de la mortigitoj estis trovitaj senriproĉaj laŭ atributoj kaj konformo al realaj cirkonstancoj fiktivaj dokumentoj por nomoj de oficiroj de la 11-a Gvardia armeo de la Okcidenta fronto kapitano Melĉakov kaj ĉefleŭtenantoj Fomin kaj Kuĥarskij, kvazaŭ komanditaj al Moskvo por perfektigo en pafistaj kursoj. Supozeble Miŝĉenko, Zubkov kaj Tulin ĝis la hodiaŭa nokto same havis dokumentojn de oficiroj de la 11-a Gvardia armeo.

Estas tute probable, ke la eksterordinaraj kontrolaj kaj gardaj aranĝoj, plenumataj en Moskvo kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj, devigos Misĉenkon, Zubkov-on kaj Tulin-on forlasi la regionon de la ĉefurbo. Ne estas ekskludeble, ke, perdinte tri agentojn, Miŝĉenko postulos kompletigon kaj ĝis ties veno kaŝiĝos por tempo.

Same ne estas ekskludeble, ke Miŝĉenko kun restaĵoj de la grupo penos transiri frontlinion aŭ por ili en konvencian lokon estos sendita speciale ellaborita laŭ tasko de la germana spionservo aviadilo „Arado-320“ — paraŝutiga monoplano kun granda rapido kaj alto de flugo, kapabla surteriĝi dum malbona vetero kaj sur nepreparitajn, malglatajn placetojn de tre limigitaj dimensioj.

Kapto aŭ likvido de Miŝĉenko, Zubkov kaj Tulin plu restas la ĉefa, speciale grava tasko de kontraŭspionaj organoj de ĉiuj frontoj kaj militdistriktoj de la Eŭropa parto de la lando.

Serĉadon de Bakŝejev, Milovskij kaj Nurmetov, registritaj en la serĉinformo n-ro ...... de la 07.09.43, ĉesigu...

#### Noto per «AF»

«Aeralarmo!!!

Al ĉiuj kontraŭspionaj organoj de la frontoj kaj militdistriktoj de la Eŭropa parto de la lando.

Dum la lastaj du diurnoj en malavanoj de la Voroneĵa kaj Brjanska frontoj okazis atakoj al leĝeraj aŭtoj kaj murdoj de generaloj Kuprijanov kaj Ĉilikin, kaj ankaŭ de sep superaj oficiroj de la Ruĝa Armeo, akompanintaj ilin militservantoj kaj ŝoforoj.

Lokoj de plenumo de la teroragoj:

la 18-an de septembro — okcidente de Obojan, norde de Suĝa kaj sudoriente de Lebedin;

la 19-an de septembro — okcidente de Kroma, sude de Hotinec kaj nordoriente de Karaĉev.

Kiel estas determinite, la leĝeraj aŭtoj, sur kiuj veturis la murditoj, estis haltigitaj sur vojoj en senhomaj lokoj fare de nekonatoj en uniformo de oficiroj de la Ruĝa Armeo. Almenaŭ en du okazoj la haltigo estis farita sub minaco de uzo de armilo, kun la sama celo la teroristoj uzis brakbendojn de la militvoja servo. Ne estas ekskludeble, ke por transportiĝo la teroristoj disponas aŭtomobilon „Dodge“ — tri kvaronoj.

La murdoj estis faritaj per pistoloj kun kalibro 9 mm, supozeble „Browning Long 07“ aŭ „Walther“ n-ro 1, per dumdumaj kugloj kun veneno, kaŭzanta momentan morton. En kvin okazoj el la ses post plenumo de la terorago la aŭtoj kun kadavroj estis pelitaj flanken, priverŝitaj per benzino kaj bruligitaj.

Ekspertizo trovis plenan identecon de la veneno, per kiu estis prilaboritaj la kugloj de la teroristoj, kun la veneno, troviĝanta en la kugloj de la pistoloj de la agentoj el la grupo de Miŝĉenko. Ekzistas ankaŭ aliaj bazoj por supozi, ke la indikitaj supre murdoj estis faritaj de Miŝĉenko, Zubkov kaj Tulin.

Aldone al la jam plenumataj serĉaj aranĝoj je persona respondeco de la estroj de la kontraŭspionaj organoj estas proponate uzi ĉiujn necesajn rimedojn por garantio de sekureco de la generala kaj super-oficira personaro de la Ruĝa Armeo.

Ni rekomendas al la komandejoj de la Kalinina, Okcidenta, Brjanska, Centra kaj Voroneĵa frontoj uzi jenajn preventajn rimedojn:

a) elveturo de generaloj kaj komandantoj de trupunuoj ekster limojn de la dispozicio de la trupunuo estu permesata nur en akompano de moviĝanta antaŭe aŭtomobilo kun gardistaro;

b) elveturo de superaj oficiroj estu permesata nur sub gardo de du-tri mitraletistoj;

c) moviĝo de leĝeraj aŭtoj devas okazi kun granda rapido, maksimume permesebla por donita vojtegaĵo; ĉiuj haltoj sur la vojo, krom kaŭzitaj de ekstrema neceso, estu malpermesataj. Ajna peno flanke de nekonatoj haltigi leĝeran aŭton kun minaco uzi armilon devas esti senprokraste abortigita per eksterma pafado.

Je persona respondeco de la estroj de la kontraŭspionaj organoj estas proponate establi plej severan kontrolon pri teĥnika stato de aŭtomobiloj de generaloj kaj superaj oficiroj, kaj ankaŭ pri batalkapablo de gardistaro, kien oni devas elekti soldatojn kaj serĝentojn, havantajn sufiĉan batalan sperton, inĝeniajn, kun rapida reago, perfekte scipovantajn uzi pafarmilojn.

La kontraŭspionaj organoj de la Kalinina, Okcidenta, Brjanska, Centra kaj Voroneĵa frontoj aldone al la jam plenumataj operac-serĉaj aranĝoj dum ses horoj devas krei kaj ekuzi sur militaj aŭtovojoj moveblajn serĉ-ekstermajn grupojn, navedantajn kun celo trovi kaj reteni aŭ neniigi teroristojn.

Al la kontraŭspionaj departementoj de la Kalinina, Okcidenta, Brjanska kaj Centra frontoj estas proponate dum proksimaj dek du horoj krei kaj ekuzi sur ĉefaj militaj aŭtovojoj po 6–8 specialaj operacaj grupoj-logaĵoj, ekipitaj per leĝeraj aŭtoj. En ĉiu sur la antaŭa benko devas troviĝi kontraŭspiona oficiro en uniformo de kolonelo de la Ruĝa Armeo aŭ de general-majoro (ne pli ol tri por fronto), kaj sur la malantaŭa — du serĉistoj, havantaj rapidan reagon kaj sufiĉan sperton de mallongdaŭraj pafkontaktoj.

Por tutdiurna uzado de la log-aŭtoj endas provizi ĉiun per du skipoj de operaca personaro kaj per du spertaj ŝoforoj; formadon de operacaj log-grupoj, ekipadon de la «koloneloj» kaj «generaloj», kreon de respektivaj legendoj kaj de tuta necesa dokumentaro la estroj de la departementoj prenu sub sian personan kontrolon.

La tuta operaca personaro devas esti informita, ke, konsiderante ekziston ĉe la serĉatoj de pistoloj kun kugloj, kaŭzantaj momentan morton, la tasko de la kontraŭspionaj organoj estas kiel kapto, tiel ankaŭ neniigo de la teroristoj.

Pri plenumado de tiu ĉi direktivo kaj de ĉiuj farataj aranĝoj raportu ĉiun sesan horon...»

#### Noto per «AF»

«Aeralarmo!!!

Al ĉiuj kontraŭspionaj organoj de la frontoj kaj militdistriktoj de la Eŭropa parto de la lando.

Hieraŭ, la 21-an de septembro de la 1943-a jaro, en malavanoj de la Okcidenta fronto sur ŝoseo norde de Ĵizdra ĉe atako al kontraŭspiona log-aŭto estis mortpafitaj du nekonatoj en uniformo de oficiroj de la Ruĝa Armeo, kiujn oni sukcesis identigi kiel eksterordinare serĉatajn agentojn de la grupo de Miŝĉenko — Bazilon Zubkov kaj Nikolaon Tulin.

Miŝĉenko mem sukcesis kaŝiĝi, ĉar ĉe pafkontakto tri operacaj laborantoj estis mortigitaj, kaj la ŝoforo, restinta viva, plenumi retenon aŭ likvidon de Miŝĉenko ne sukcesis. Uzo de serĉa hundo ne donis rezulton, ĉar la vojo de foriro estis priŝutita per kajena miksaĵo.

En la momento de atako Miŝĉenko estis vestita en uniforma palto kun kampaj majoraj epoletoj, oficira rimeno kaj portepeo kaj kaskedo de kirastrupoj kun nealta supro; li kunhavis neniajn aĵojn, krom la portepea armilo. Juĝante laŭ trovitaj sangaj gutoj sur forirantaj spuroj, Miŝĉenko ricevis vundon, pro kio ne estas ekskludeble, ke li penos kuŝi ie en arbaro aŭ en unu el loĝataj lokoj.

Sur la kadavroj de Zubkov kaj Tulin estis trovitaj faritaj sur aŭtentikaj formularoj, senriproĉaj laŭ atributoj kaj konformo al la realaj cirkonstancoj fiktivaj dokumentoj por nomo de estro de militpolica roto de la 3-a Gvardia tanka armeo kapitano Susajkov kaj plotonestro de la sama roto leŭtenanto Klevcov. Supozeble ankaŭ Miŝĉenko en la momento de la atako al la log-aŭto havis dokumentojn de staba oficiro de la 3-a Gvardia tanka armeo.

Uzu plej aktivajn rimedojn por kapto aŭ likvido de Miŝĉenko. Specialaj indikoj al la kontraŭspionaj organoj de la Okcidenta fronto estos senditaj aldone.

Serĉadon de registritaj en la serĉinformo n-ro ...... de la 07.09.43 Bazilo Zubkov kaj Nikolao Tulin ĉesigu...»

### 95. Gvardia leŭtenanto Andreo Blinov, dume Etulo

Li staris malantaŭ arbusto, larĝe dismetinte la piedojn kaj tenante la pistolon en la intence malstreĉita mano, kiel instruis lin Tamancev, atente rigardis kaj aŭskultis.

La kontrolado de dokumentoj estis pasanta trankvile, senevente, tamen, ion gravan, rezultan Andreo de ĝi eĉ ne atendis.

Tamancev plurfoje diradis al li, ke disde aliaj danĝeraj krimuloj spiono diferencas antaŭ ĉio per tio, ke malantaŭ li staras tuta ŝtato, kaj lia preparo en ĉiuj sencoj estas rezulto de agado de plej spertaj profesiuloj, pripensantaj kaj fajlantaj kun plena respondeco ĉiun detalon kaj en lia legendo, kaj en la ekipaĵo, kaj en la dokumentoj.

Kun ekzemploj el sia praktiko Tamancev rakontadis, per kiaj bonegaj falsaĵoj provizas la germanoj sian agentaron, kiel streĉite ili observas ĉiujn rimedojn por defendo de la sovetiaj militistaj dokumentoj kontraŭ falsado, ĉiujn konvenciajn sekretajn signojn, ĉiu el kiuj validas dum nur certa tempo, kaj kiom rapide — dum tri-kvar, kaj iam eĉ du semajnoj — ili reagas al trovitaj ŝanĝoj.

— La organoleptiko malofte donas ion, — penseme diradis Tamancev. — Pro dokumentoj fiaskas, eble, nur unu agento el dek, ne pli!

Sed tamen Andreo kun atento rigardis kaj aŭskultis, speciale ĉiun vorton de Aleĥin, por ne preteratenti la konvenciajn signalojn-komandojn: «Mi ne povas kompreni...», kaj des pli «Estu afablaj».

La kontrolatojn Andreo vidis deflanke kaj eĉ iomete de malantaŭe kaj tial ne povis distingi esprimojn de iliaj vizaĝoj, kaj li eĉ ne rajtis pririgardi: lia tasko nun estis «teni» la leŭtenanton, ĝuste kion li estis diligente faranta.

Nur dum paŭzoj, kiam tie, antaŭ la arbustoj, ĉiuj silentis, li dufoje permesis al si ĵeti rigardon al la subkomandanto.

En tiuj minutoj en Andreo estis okazanta retaksado de la konduto de Anikuŝin. Se en la aŭto sur la vojo el Lido kaj poste, ĉi tie, en la arbaro, en interparoloj kun Aleĥin la subkomandanto ŝajnis al Andreo fiera ĝis orgojlo kaj nekompreneble malpacema, tiam, aŭdinte lian familinomon kaj kompreninte, kiu li estas, Andreo komencis pensi pri li alie.

Tion klarigis antaŭ ĉio tio, ke Anikuŝin estis homo aŭ talentulo, sendube, elstara. Agnoskita de la famaj aŭtoritatuloj «espero de la rusa kantarto», li, kompreneble, konis sian valoron kaj tenis sin respektive, kaj en tio estis nenio malbona aŭ malaprobinda.

Andreo facile imagis lin al si en tute aliaj cirkonstancoj: sur la scenejo de la Granda teatro, en la momento, kiam tiu, starante post elpaŝo ĉe la kurteno, kun digno riverencas, kaj la tuta orumita, ruĝvelura, kristalvitre brilanta spektejo — de la galerio ĝis la partero — skuiĝas pro aplaŭdoj.

Pensante tiel, Andreo kun ĉiu minuto sentis al Anikuŝin ĉiam pli grandan estimon kaj simpation kaj jam decidis, ke, kiam ĉio ĉi finiĝos, li aliros la subkomandanton, klarigos, de kie li lin konas, kaj rakontos, ke Valĉjo estis lia samklasano kaj la plej proksima amiko. Li rememoris eĉ, kia estas la antaŭnomo de la subkomandanto — Igoro, certe, Igoro: Valĉjo, rakontante pri la frato, plurfoje prononcis tiun nomon, kaj ankaŭ en la gazetaj noticoj ĝi same, ŝajne, estis menciita.

Tamen, li pensis pri Anikuŝin nur ĝis la konvencia signalo «Atenton!», kaj poste tuj ŝanĝis siajn pensojn kaj ripetis mense siajn agojn okaze de kolizio. Kaj kiam dufoje sonis «Estu afablaj...», signifanta «Al batalo!», Andreo tuta mobiliziĝis ĝislime kaj por plia preteco ekcelis la ŝultron de la leŭtenanto.

Sed sur la kampeto antaŭ la arbustoj post nelonga disputo de la ĉefleŭtenanto kun Aleĥin, kiu, evidente, estis intence akriganta la situacion, denove ĉio estis tute kvieta. Aleĥin ree ekkaŭris apud la dorsosako, kaj la kontrolatoj, klininte la kapojn, estis observantaj, kion li tie, malsupre, faras, kaj nenio en iliaj pozoj kaj konduto promesis ion malamikan.

Andreo ne estis deŝiranta la okulojn disde la leŭtenanto kaj tamen subite rimarkis, ke Anikuŝin neatendite trafis inter Tamancev kaj la kontrolatoj, sur unu linion kun ili.

«Ja kien li eliris?» — miris Andreo, sed nur post sekundoj kun teruro komprenis, kio okazis, kaj eĉ rememoris — al li diris Tamancev, — kiel tio nomiĝas: bloki la direktricon[70]. Sed por kio la subkomandanto faris tion?.. Ja Aleĥin lin avertis — dufoje! — ĉu lia menso malklariĝis?..

Andreo kaptis maldekstre malesperajn gestojn de Tamancev kaj rapide strabis al lia flanko.

Tamancev tuj tuŝis la epoleton kaj montris al li kvar fingrojn, laŭ kvanto de steletoj: tio signifis — tenu la kapitanon! Andreo konsente balancis la kapon. Kiam iliaj rigardoj por momento renkontiĝis, Tamancev, kunpreminte la makzelojn, rapide kaj sensone movis la lipojn: tiel li esprimadis siajn emociojn, kiam la cirkonstancoj ne permesadis sakri voĉe. Lia vizaĝo estis kolerega, kaj Andreo imagis, per kiaj neripeteblaj sakraĵoj insultos Tamancev la subkomandanton, kiam ĉio ĉi finiĝos.

Tamancev penis reordiĝi, sed kion eblis fari ĉi tie, se la subkomandanto blokis la direktricon kaj ŝirmis de li la kontrolatojn; kaj Andreo povis samtempe teni nur unun, kiun indikis al li Tamancev kaj, evidente, la plej danĝeran nun — la kapitanon.

Andreo ne deŝiradis de li la okulojn kaj ekvidis, kiel lia densa korpo subite abrupte moviĝis en la interspaco de la vida fendo supren kaj malsupren, preskaŭ samtempe aŭdiĝis ekkrio: «Batu!» — kaj tuj maldekstre tondris pafo de Tamancev kaj aŭdiĝis lia sovaĝa krio por deturni atenton. Andreo, celante al la dekstra ŝultro de sia prizorgato, la kapitano, premis la ellasilon kaj tuj, kiel li devis, elkriante vortojn de komando al neekzistanta plotono kaj terure balbutante ĉe tio pro emocio, elsaltis el la avelujo, por detiri la atenton de la atakantoj al si.

Antaŭiĝinta al li Tamancev kun du «Nagant»-oj en la manoj, levitaj sur la nivelon de la ŝultroj, jam estis dancetanta antaŭ liaj rigardoj — «balancanta pendolon», rapidege moviĝante de la arbustoj maldekstren.

— Ne pafu! — penante ekstari, per tordita voĉo kriis Aleĥin; sango estis surverŝanta lian vizaĝon, kaj Andreo komprenis, ke al li estas trabatita aŭ trapafita la kapo, kaj kun mordanta doloro en la animo ekkonsciis, kial tiel okazis: ne, Tamancev ne povis misi, tio estis li, Andreo, kiu fuŝis, certe li sola kulpas!..

Kaj la kapitano, kiun Andreo devis «teni», estis kuŝanta kun la dorso supren, etendiĝinte en la herbo, kaj Andreo en tiu momento neniom komprenis, ke lia pozo kaj senmoveco ne konformas al kugla vundo je ŝultro.

«Trapumpi», taksi la cirkonstancojn, kiel instruis lin Tamancev, li ne povis. Ekscitita, afliktita ĝis malespero de tio, ke pro lia malatento Aleĥin estis grave aŭ eĉ morte vundita, kaj krome iom embarasita de lia malpermeso: «Ne pafu!» — kaj pro tio malbone komprenante, kion li faru? — Andreo por momento konfuziĝis, sed tiam maldekstre, kiel pafo, batis abrupta ordona komando de Tamancev:

— Tenu la leŭtenanton!!!

### 96. Operacaj dokumentoj

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Jegorov

En nia dokumento n-ro ...... de la 19.04.44 pri permesitaj anstataŭigoj kun uzo de trofeaj nutraĵoj por plibonigo kaj diversigo de nutrado de militservantoj, engaĝataj en serĉaj, kontrolaj kaj armeaj operacoj laŭ la afero „Nemano“, estas erare indikite: „kalkulante 5 gramojn da sekvinberoj por gramo da sukero“.

Anstataŭigon endas fari nur kalkulante 3 gramojn por gramo da sukero.

Tiun ĉi korekton senprokraste sciigu al la intendantoj por strikta plenumo.

Artemjev».

#### Noto per «AF»

«Ekstreme urĝe

Al Jegorov

Speciala mesaĝo

Hodiaŭ, la 19-an de aŭgusto, je la 10:50 ĉe kontrolado de dokumentoj kaj personaj aĵoj en trajno Vilno — Bjelostoko tri nekonatoj en uniformo de militservantoj rifuzis montri siajn pakaĵojn. Estante retenitaj kaj transirante kun la operaca grupo el vagono en vagonon, la nekonatoj en unu el interpordejoj neatendite komencis pafi, mortiginte ĉe tio grupestron kapitanon Tovpiga kaj patrolanon serĝenton Ŝevkopljas kaj vundinte oficiron de la militpolico leŭtenanton Ŝmakov, post kio ili ŝiris alarmbremson kaj ekkuris for.

Ŝmakov, malgraŭ la vundoj, organizis persekuton, en kiu partoprenis ĝis 50 militservantoj, veturintaj en la haltigita trajno. Rezulte oni sukcesis proksimume je kilometro for de la fervojo atingi la nekonatojn kaj unu el ili, vunditan je la brako kaj la femuro, kapti viva. La du aliaj ĉe peno de reteno, kaŝiĝinte trans arbustoj, faris armitan reziston. Malgraŭ alvokoj de Ŝmakov preni la nekonatojn vivaj, la militservantoj, partoprenintaj en la persekuto, komencis pafi el pistoloj kaj mitraletoj por trafo, rezulte de kio unu el la nekonatoj estis mortigita, kaj la dua grave vundita per dek unu kugloj kaj, ne rekonsciiĝinte, mortis post kvardek minutoj.

Ĉe skrupula priserĉo de la loko de la reteno kaj de la kadavroj estis trovitaj: radiostacio portebla ricev-senda „Eri“ kun povo 25 vatoj, en funkcipreta stato, tabeloj de kvincifera ĉifro, 3 pistoloj TT, por ili 47 kartoĉoj, 2 pistoloj „Walther“ n-ro 2 kaj por ili 29 kartoĉoj, ĉastranĉiloj du, poŝtranĉilo unu, 2 kompasoj, tri brakhorloĝoj, grandskalaj mapoj de regionoj de Litovio kaj Okcidenta Belorusio, ĉifraj notblokoj 2, folioj kun skribaĵoj de spiona karaktero, kaj ankaŭ rezervaj formularoj: de oficiraj identaj kartoj 5, de vojaĝordonoj 17, de proviantaj atestiloj 9, de ekipaj libretoj 6, de partiaj membrokartoj 4, de komsomola membrokarto — 1.

En la momento de la reteno la nekonatoj montris dokumentojn, plenigitajn por nomoj de kapitano Dzjubenko Kozimo Ostapoviĉ, leŭtenanto Ŝipulin Paŭlo Ivanoviĉ kaj ĉefserĝento Zaĥarov Teodoro Petroviĉ.

Al la kaptita viva agento, havinta dokumentojn por la nomo Zaĥarov, estis farita necesa medicina helpo. Lia peno mortigi sin estis ĝustatempe blokita, kaj la stato post sangotransfuzo estas tute kontentiga. Trifoje avertita pri juĝa respondeco pro rifuzo depozicii, li, tamen, dum du horoj kaj duono de pridemando ne prononcis eĉ vorton, kaj ricevi de li en proksima tempo ajnajn informojn, kiuj helpus identigon de lia personeco aŭ de personeco de la du aliaj mortigitaj agentoj, ŝajnas malmulte probabla.

Per antropometria mezuro de la bicepsoj kaj per kompara pririgardo de la brustaj kaj trapezaj muskoloj estas trovite, ke unu el la mortigitoj, vestita en uniformo de leŭtenanto, estis maldekstramanulo. Kiel li, tiel ankaŭ la vestita en uniformo de kapitano, laŭ trajtoj de vortportreto, havas ioman similecon kun la eksterordinaraj serĉatoj. Trovitaj ĉe ili skribaĵoj de spiona karaktero same donas bazojn por supozi, ke ĝuste ili estas la speciale danĝeraj agentoj, serĉataj laŭ la afero „Nemano“.

Mi petas urĝe sciigi specialajn trajtojn aŭ iajn aldonajn informojn, kiuj helpus al fina identigo. Mi atendas viajn pluajn indikojn.

Konforme kun la indiko pri propono al registaraj dekoracioj mi insiste petas konsideri inĝeniecon kaj abnegaciajn agojn de la ricevinta gravajn vundojn oficiro de la 79-a militpolicejo leŭtenanto Ŝmakov Vitalio Petroviĉ, nask. en 1920 en u. Kolomno, ruso, membro de la Komunista partio, el sovetiaj oficistoj. La estraro de la militpolicejo karakterizas Ŝmakov-on nur pozitive.

Omelin».

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

En la sendataj de Vi raportoj ne estas reflektita la politik-morala stato de la personaro de la trupoj, partoprenigataj en armeaj operacoj kaj kontrolaj aranĝoj pri la afero „Nemano“.

Senprokraste raportu kun dono de plej karakteraj ekzemploj kaj eldiroj, dividite laŭ trupoj de la Ruĝa Armeo, la NKVD kaj la baraj militpolicejoj.

Kolibanov».

#### Ĉifrotelegramo

«Aeralarmo!!!

Al Jegorov

Troviĝu sen foriro ĉe rekta komunikilo por ricevo de eksterordinare grava mesaĝo.

Kolibanov».

### 97. Eŭgeno Tamancev — purigisto kaj lupĉasisto, alnomita Tujkaptulo

Preskaŭ samtempe mi kaptis mansvingon super la kapo de Paŭĉjo kaj aŭdis ordonon de la razkapulo: «Batu ilin!» Mi komprenis: Paŭĉjo estas murdata! — sed la subkomandanto estis ŝirmanta de mi ĉiujn tri, kaj la sola, kion mi povis, tio estis en la sama sekundo, pafinte en la aeron kaj krieginte: «Ne moviĝu!!! Manojn supren!!!» — por detiri atenton al si — elsalti el la arbustoj.

Post mi pafis ankaŭ Etulo, kaj mi ekvidis, ke la razkapulo kiel falĉita falas en la herbon apud Paŭĉjo, kaj tiu penas leviĝi, kaj sango el la surkapa vundo verŝiĝas sur lian vizaĝon.

Plej proksime al mi dorse kvaronprofile staris la subkomandanto (li jam en la unua momento instinkte abrupte retiriĝis), post li je metro kaj duono — la fortulo, ankoraŭ pli malproksime kaj maldekstre — la «leŭtenanto»; la du lastaj, nature, turniĝis kaj estis rigardantaj al mi, ĉe tio en la maldekstra mano de la fortulo mi, ĝuste kiel atendis, ekvidis tranĉilon, kaj en la dekstra mano de la «leŭtenanto» estis «TT», kiun li post prokrasto direktis al mi.

Eblus sen peno per du-tri kugloj sendanĝerigi lin — li staris tute malfermite, — sed mi jam elektis lin por urĝa sentripigo, kaj tial mi devis preni lin sendifekta — dezirinde sen eĉ unu grataĵo.

En ioma embaraso li prokrastis, kaj dum tiuj sekundoj mi sukcesis moviĝi al la suna flanko de li kaj, tiamaniere, uzis la lumon. Por timigo, por premo al la psiko mi tuj «tiklis liajn orelojn»: faris po unuopa pafo el ambaŭ pistoloj tiel, ke la kugloj pasis proksimege al lia kapo, — tio impresas.

Por malfaciligi al li celadon, mi estis seninterrompe «balancanta pendolon»: dancetis kun la maldekstra ŝultro antaŭen, abrupte movante la korpon de flanko al flanko kaj ĉiam moviĝante ankaŭ mem, — ion similan, nur pli simplan, faras boksisto sur areno. Por plia psikologia efiko mi tenis lin en la celilo kaj fiksis per rigardo, per tuta mia aspekto montrante, ke mi estas tuj pafonta.

Etulo elsaltis sen prokrasto kaj, kiel li devis, minace kriis: «P-p-plotono, al batalo!» — kaj mi tuj plengorĝe ripetis lian komandon, aldoninte: «Ĉirkaŭu la kampeton!!!» — kvankam, certe, estis nenia plotono en radiuso de kelkaj kilometroj, kaj tio estis farata nur por uzi faktoron de foratentigo, faktoron de nervozeco — por konfuzi la triopon kaj, ĉiuokaze, igi ilin ĉirkaŭrigardi.

La rezulto iĝis pli granda, ol mi atendis: la «leŭtenanto» kriis «Embusko!», ĵetis momentan rigardon al la fortulo kaj, dufoje pafinte eĉ ne al mi, sed en mia direkto, subite impete ekkuris for.

— Ne pafu! — leviĝante, ordonis Paŭĉjo; tio rilatis al mi kaj al Etulo kaj sonis kiel rememorigo, ke almenaŭ unun necesas preni viva.

Lerte tenante sin je ĉirkaŭ du metroj malantaŭ la subkomandanto, la fortulo fulmorapide kliniĝis al la razkapulo, kaj tuj en lia maldekstra mano mi ekvidis jam ne ĉastranĉilon, sed nudan paftubon kaj tuj komprenis, ke li estas maldekstramanulo, kaj distingis, ke la pistolo estis ne «TT», sed «Browning Long 07» kun kalibro naŭ milimetroj, ĝuste tiu maŝino, kiu ĉe germanaj agentoj ordinare estas ŝargita per dumdumaj kugloj kun veneno, kaŭzanta tujan morton.

Mi jam taksis la batalsituacion kaj interrilaton de fortoj: Etulo faligis la razkapan «kapitanon», ĉe tio serioze — tiu ne estis leviĝanta kaj ne moviĝis, — kaj al Paŭĉjo minimume estas trabatita la kapo; ĉiuokaze, por ioma tempo ili ambaŭ estas praktike for. Kaj mi devis senprokraste transpreni la komandadon al mi kaj je mia persona respondeco ajnkoste preni — varmaj! — la fortulon kaj la «leŭtenanton».

— Tenu la leŭtenanton! — kriis mi al Etulo kaj, konsciante, ke Paŭĉjo estas surdigita pro la kontuzo, plenvoĉe kriegis: — Kuŝiĝu, Paŭĉjo! Kuŝiĝu!!!

Mi timis pri ili pli, ol pri mi, kaj kun faciliĝo notis, ke ili ambaŭ sen prokrasto komprenis kaj estis plenumantaj mian komandon.

Elsaltinte en la unua momento el la arbustoj, mi tuj impetis maldekstren, por larĝigi la pafsektoron, por ĵeti al la fortulo kaj la «leŭtenanto» lumon en la okulojn (turni ilin vizaĝe al la suno), kaj ankaŭ por malbloki la direktricon. Mi ne sukcesis nur la lastan: la fortulo kun laŭdinda rapideco deŝoviĝis dekstren kaj denove iĝis malantaŭ la alta, kreska subkomandanto. Li estis moviĝanta facile kaj lerte, kaj lia reago estis bona, sed ĉe tiu defenda moviĝo lia kapo por sekundo aperis dekstre de la kaskedo de la subkomandanto, kaj en la sama momento per pafo el la dekstra pistolo mi faligis de li la flankĉapon. Tiaj aferoj impresas, kaj de mi nun necesis ĉiam premi sur lian psikon.

La subkomandanto nur nun frotpurigis sian cerbon, kaj estis konvulsie kaptanta la pistolujon, alpremitan de la tunika basko, sed pro ekscitiĝo ne povis malfermi ĝin — ĝi blokiĝis, kiel okazas ne nur al tiaj dupoj. Verdire Paŭĉjo devintus doni al li «Walther»-on en la poŝon, kaj li nun devus agi ĝuste per tiu «Walther». Sed mi ne povis nun okupi miajn cerbosinuojn per lia armilo kaj per liaj agoj; mi neniom kalkulis pri li post kiam Paŭĉjo iĝis for, mi, nature, esperis nur al mi mem.

— Falu, kapitano, falu! — kriis mi al li, sed li, kvazaŭ ne aŭdante, eĉ ne kliniĝis.

Mi neniom miris: faktoro de subiteco en mallongdaŭraj bataloj bremsas decidajn agojn eĉ al spertaj frontanoj, kion do eblis atendi de tiu danda malfronta plumpulo?

— Kuŝiĝu, polico, kuŝiĝu!!! — furioze kriegis mi kaj tuj saltis dekstren.

Al mi por sekundo malfermiĝis parto de la korpo de la fortulo, lia maldekstra flanko kaj la mano kun «Browning», kaj, strebante anticipi liajn agojn, mi premis la ellasilon, sed la fortulo rapide impetis maldekstren, kaj mi, probable, tiel timis trafi la subkomandanton, ke pro tiu timo mistrafis kaj en la menso insultis min per plej drastaj sakraĵoj.

Post mia pafo dekstre aŭdiĝis ankoraŭ tri: starante sur la genuoj, Paŭĉjo estis deflanke pafanta al la kruroj de la fortulo. Li estis kontuzita, kaj la dekstra duono de la vizaĝo estis kovrita de sango, krome apud la direktrico troviĝis la subkomandanto; nature, mi ne kalkulis, ke Paŭĉjo trafus, sed tio ajnokaze estis kreanta treege valoran por mi en tiu minuto faktoron de foratentigo, kaj mense mi aplaŭdis al li.

Ne, mi ne mistrafis: sur la ĉemiza maniko de la fortulo ĉe la epoleto mem aperis malhela makulo. Sed mi nur facile tuŝis, nur gratis al li la maldekstran brakon, dum ĝin necesis firme «malŝalti».

Lerte uzante la situacion, li estis tenanta sin malantaŭ la viva ŝirmilo, dum mi sur malfermita loko je deko da metroj for de li devis energie moviĝi, danceti, fiksante lian vizaĝon kaj ĉiam minacante per ambaŭ «Nagant»-oj.

Li pafis al mi per du kugloj, ne trafis, aldonis post sekundoj ankoraŭ unun kaj denove — mise. Ĉiuokaze, pri tio, kiel «balanci pendolon»[71], mi povus instrui kaj lin, kaj tiujn, kiuj preparis lin en Germanio, krome la deflankaj pafoj de Paŭĉjo, sendube, efikis al liaj nervoj, kaj la suna lumo multe malgrandigis lian trafecon.

Tamen li estis sperta, inĝenia parŝo, tuj kompreninta, ke mi estas pli danĝera, ol la aliaj, kaj ke unuavice necesas forigi min. Kaj mi antaŭe estis taksinta lin ĝuste: li agis lerte, certe, pafadis malsame de la «leŭtenanto» sperte, ne hastante, kaj sen la suna lumo kaj mia lerto en «balancado de pendolo» li, probable, jam estus faliginta min.

La paftubo de la «Browning» denove estis sekvanta miajn moviĝojn — de dekstre maldekstren kaj reen, kaj mi sentis, sciis, ke en la proksima sekundo tuj aŭdiĝos pafo. Sed en tiu momento la subkomandanto eltiris, finfine, la pistolon, kaj la fortulo, celinta min, sen prokrasto pafis dufoje en lian bruston.

El vidpunkto de la memkonserva instinkto kaj de persona sekureco liaj agoj estis logikaj, bazitaj, sed nun li perdis sian ĉefan avantaĝon: la subkomandanto tuj moliĝis kaj komencis fali malsupren kaj malantaŭen, ĉe tio malfermiĝis la supro de la korpo de la fortulo, kaj tuj kiam tio okazis, mi, anticipinte lian sekvan pafon, enigis al li du kuglojn en la maldekstran ŝultron kaj tuj ĵetiĝis antaŭen, por malhelpi lin — bloki lian probablan penon levi per la dekstra mano la elfalintan en herbon «Browning»-on.

Li vere kliniĝis kaj, ne deŝirante de mi la okulojn, komencis palpserĉi ĉe la piedoj, sed mi estis fluganta al li rapidege, kaj ne elteninte, li ekkuris for tra la kampeto, kaj mi ekkuris post li, sukcesinte noti, ke la subkomandanto kaj la razkapa «kapitano» kuŝas senmove, ĉe tio la pozo de la lasta — la dorson supren, kun mallerte turnita flanken dekstra mano — al mi tre malplaĉis.

Maldekstre ekfrapis pafoj el «TT», kaj, ĵetinte tien rigardon, mi ekvidis, ke la «leŭtenanto», retroturniĝante, pafas al Etulo, kaj tiu, kiel mi instruis lin, evitas dum kurado, ne tre lerte, sed ĝenerale klere.

Mi timis pri Etulo, sed timojn, ke la «leŭtenanto» sukcesos foriri, mi ne havis, ĉar sciis, ke eĉ se mi poste ne atingos lin ĉi tie proksime, post dudek minutoj — kiam li en la plej bona okazo atingos la arborandon, — la tuta arbaro laŭ la perimetro jam estos ĉirkaŭigita per grandega «karuselo», kaj ekster la limojn de la tiom densa operaca ringo li ne elkuros kaj ne traglitos.

En la pistolujo de la fortulo sur la rimeno malantaŭ la dekstra femuro estis ankoraŭ unu pafilo, plej probable «Browning Long 07», simila forme kaj dimensie al «TT», kaj kvankam lia brako pendis, kiel ŝnuro, kaj la ĉemizo sub la epoleto malheliĝis pro sango kaj la pantalono malantaŭe super la genuo same — Paŭĉjo tamen sukcesis trafi lin! — mi estis konservanta atenton. La aserto, ke maldekstramanuloj kvazaŭ havas nesufiĉe evoluintan dekstran manon, — tio estas fabelo por mensdifektaj infanoj. Kaj en liaj agoj sentiĝis vera parŝo.

Mi aŭdis ekkriojn: «Haltu! Mi pafos!», retrorigardinte, ekvidis la ĉefserĝenton, elsaltintan kun mitraleto el la arbustoj antaŭ la «leŭtenanto», kriegis al li kaj al Etulo: «Ne pafu!», sed en la sama momento la «leŭtenanto» levis la manojn supren, kaj mi pensis kun faciliĝo — duope ja ili certe prenos lin varma kaj sendifekta.

En la vivo ĉiu dudeka estas maldekstramanulo, da ili estas milionoj, sed mi jam konvinkis min, ke ĝuste tiu ĉi fortulo mem penis murdi Gusev-on, tiun ŝoforon de «Dodge», kaj, sekve, li estas komplica al la afero «Nemano». Mi simple revis, ke estu ĝuste tiel.

Vundita je la ŝultro kaj la femuro, li estis kuranta eĉ pli bone, pli rapide, ol mi atendis. Sed li bezonis atingi arbojn aŭ deŝiriĝi de mi, por nudigi la paftubon, kaj mi estis trankvile reduktanta la distancon inter ni kaj prepariĝanta preni lin. Li sendube jam komprenis, kiuj ni estas kaj ke nia tasko estas preni lin viva. Certe, mi povus sen peno senkrurigi lin, sed truigi eĉ parŝon sen neceso por mi estas kiel osto en la gorĝo, kaj por kio senkrurigi, se li eĉ sen tio ne foriros.

Dum kurado mi denove ĵetis rigardon maldekstren. Etulo, kuŝiginte la «leŭtenanton» kun la vizaĝo en la herbon, estis kuntiranta al li per ligiloj la manojn malantaŭ la dorso. La ĉefserĝento, bataleme direktinte malsupren la mitraleton, staris apude.

Kaj en tiu ĉi momento la fortulo finfine faris tion, kion mi ĉiam atendis de li: per la dekstra mano li kaptis la pistolujon. Ĝi certe havis eltiran rimeneton, kaj prokrasti mi ne devis.

Tie ĉi povis esti du realaj solvoj: faligi lin per bato al la kruroj aŭ svenigi per bato al la kapo. Konsiderinte la batalsituacion ĉi tie, sur la kampeto, kaj tion, kion ni estis farontaj, mi elektis la duan: akceliĝinte, mi reduktis la distancon kaj, tuj kiam liaj fingroj trafis en la pistolujon, ekflugis super li en salto kaj desupre batis lin per la kolbo de la «Nagant» dekstre de la verto, duonforte, kalkulante al mallongdaŭra batsveno.

Li falis antaŭen kaj iomete maldekstren, inercie rampinte metron kaj duonon kun la vizaĝo sur la herbo. Li malstreĉite senmoviĝis, la kapo ne leviĝis, kaj mi komprenis, ke por iuj minutoj li estas for. Ŝovinte la «Browning»-on, elfalintan el la pistolujo, en mian poŝon, mi kaptis lin je la dekstra sendifekta mano kaj rapide, kiel bastosakon, ektiris al la embuskejo.

Samtien Etulo kaj la ĉefserĝento jam estis kondukantaj la «leŭtenanton». Li estis iranta kun manoj, ligitaj malantaŭ la dorso, kaj, ĵetinte al li rigardon, mi jam estis cerbumanta, kiel mi sentripigos lin.

Dum la iro mi sukcesis ĵeti rigardon al la horloĝo — por raporto.

Fiksi la momenton de la komenco de la interbatiĝo mi ne havis eblon, sed tio daŭris ne pli ol tri-kvar minutojn.

Paŭĉjo kun sangokovrita vizaĝo sidis, alpremante per la mano la vundon sur la kapo, kaj la du aliaj — la razkapulo kaj la subkomandanto — plu kuŝis sur la herbo. Kaj, ekvidinte, ke Paŭĉjo sidas, mi ekĝojegis, pro tio kvazaŭ monto falis de sur miaj ŝultroj — povus ja esti pli malbone.

Kaj nun, kiam mi ekvidis lin viva kaj iĝis tute klare, ke, bone aŭ malbone, sed ni prenis ĉiujn tri, la demando, kiu ekde la momento de ilia apero sur la kampeto ĉiam trude okupadis min: «Kiuj ili estas?» — anstataŭiĝis de alia. Mi jam neniom dubis, ke tio estas efektivaj germanaj agentoj, tamen tio, ke unu el ili estas maldekstramanulo, estis ankoraŭ nenion pruvanta, kaj nun min litere boris la ĉefa, la plej grava en tiu ĉi minuto demando: «Ĉu ili havas rilaton al la afero „Nemano“?.. Havas aŭ ne?..»

### 98. Operacaj dokumentoj

#### Ĉifrotelegramo

«Tre urĝe!

Al Jegorov

Meĥanikisto de la 294-a ARRB ĉefserĝento Gurĉenko Nikolao Tarasoviĉ, alnomita „Koljaniĉ“, konfirmis, ke en la pasinta vintro, kiam lia trupunuo kaj la bataliono, kie servis serĝento Gusev, lokiĝis najbare apud Homelo, en februaro aŭ komenco de marto Gusev vere aĉetis de li kontraŭ botelo da vodko ĝuste tian cigaredujon, kiel la montrita al li por rekono.

Tamen dum la pasinta vintro Gurĉenko produktis dekojn da samaj forme, dimensie kaj desegne cigaredujoj kun kliŝa surskribo „Morton al germanaj okupaciantoj!“, kaj pro malesto en ili de ajnaj individuaj specialaĵoj kaj trajtoj li ne povas aserti certe, ke ĝuste tiu ĉi cigaredujo estis transdonita de li al Gusev.

Bondarevskij».

#### Ĉifrotelegramo

«Al Kolibanov responde al n-ro ...... de la 19.08.44.

Necesas alfronti la veron. Senescepte ĉio ebla estas de ni entreprenita kaj farata. Tamen iaj garantioj, ke la serĉatojn ni sukcesos preni hodiaŭ aŭ eĉ morgaŭ, ne ekzistas kaj ne povas ekzisti.

Jegorov».

#### Noto per «AF»

«Urĝe!

Al Jegorov

En agoj kaj konduto de Czesław kaj Wincenty Komarnicki dum la tempo de observado oni ne sukcesis trovi ion ajn suspektindan.

Loginov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Al Kolibanov responde al la n-ro ...... de la 19.08.44.

La malgranda sapeista fosileto, trovita en la ĥato de Julia Antonjuk kaj alportita, kiel estas determinite, de Pavlovskij, havas enpremitan fabrikan stampon „Ĉ-ko 44“ kaj laŭ informo de la Ĉefa inĝeniera departemento de la RA estis produktita en Ĉeljabinsko en la 1944-a jaro.

Tamen la fosileto, estinta en la aŭto de Gusev, kiel ni ekzakte determinis, havis fabrikan stampon „K-vo 43“ kaj estis produktita en Kovrovo en la 1943-a jaro.

Farita de ni skrupula kontrolo por identigo ne sukcesis ricevi pruvojn de tio, ke la cigaredujo, trovita ĉe Pavlovskij, estas la cigaredujo de Gusev.

Tiamaniere, ni dume disponas neniajn informojn pri aparteno de Pavlovskij al la grupo „Nemano“.

Poljakov».

#### Noto per «AF»

«Tre urĝe!

Grodno, al Loginov

Kun ĉiaj antaŭzorgoj sen prokrasto kaŝe arestu Czesław-on kaj Wincenty-n Komarnicki kaj per aviadilo kun firma gardo liveru ilin en Lidon. Pri la ceteraj daŭrigu observadon.

Poljakov».

#### Ĉifrotelegramo

«Aeralarmo!!!

Al Jegorov

Pro manko de rezulto de la afero „Nemano“ laŭ antaŭe donitaj preparaj ordonoj je Via persona respondeco endas hodiaŭ ekde la 18:00 plenumi densan blokadon de la zonoj de Vilno, Grodno kaj Lido laŭ la varianto „Kaptilo“.

La „Kaptilo“ estas sankciita de la Supera Komandejo. Plenumon kontrolu kaj tuj raportu. La Ĉefa departemento de la kontraŭspiona servo postulas eĉ por minuto ne malfortigi penojn pri preparo de la variantoj „Granda elefanto“ kaj „Balta tango“, kiuj okaze de neceso estos plenumitaj en la indikitaj de Vi tempoj.

Kolibanov».

### 99. «Avino venis»!

Tamancev rapidege altrenis la senvive pezan korpon de la fortulo al la embuskejo, kie plu senmove kuŝis en la herbo la razkapa «kapitano» kaj la subkomandanto, staris sur la malmulte pasata vojo la du dorsosakoj kaj apud ili kun sangokovrita vizaĝo, alpremante per vat-gaza tampono el individua sukurkompleto la vundon sur la kapo kaj apoginte la kubuton de tiu brako al la submetita genuo, senhelpe sidis Aleĥin.

— Ordo! — laŭte sciigis al li Tamancev. — Du sendube estas varmaj!

— Ĉu vi ne estas vundita?

— Sen eĉ unu grataĵo! Kaj Etulo estas sendifekta!.. Kaj al vi... estas iomete batvundita la kapo... Nenio timinda! — pririgardinte Aleĥin-on kaj determininte, ke la vundo estas nur sola, kun afekta vigleco kriis Tamancev, kvankam ne sciis kaj tre dubis: ĉu batvundita supraĵe aŭ trabatita? — Kiel vi fartas?

— Normale, — mallaŭte diris Aleĥin. — Ne deflankiĝu...

Eĉ en tiu ĉi stato lin pleje estis okupanta la «momento de vero», kaj Tamancev bonege komprenis lin.

Ne perdante vane eĉ sekundon, Tamancev rapide faris ĉion necesan por fino de la perforta reteno. Eltirinte ligilojn, li dense alligis la manon de la dekstra nedifektita brako de la fortulo al la maleolo de lia maldekstra, fleksita al la gluteo kruro. La alkondukitan de Blinov kaj la ĉefserĝento «leŭtenanton» li momente kuŝigis kun la vizaĝo malsupren, levinte sur lia dorso la ĉemizon, ŝovis al li sub la detiritan zonon tranĉilon kaj, ŝirinte al si, distranĉis malantaŭe la pantalonon kune kun la kalsoneto iomete oblikve ĝis la genuo mem. La saman proceduron en la sekva momento li faris ankaŭ kun la fortulo, poste kuŝigis ilin ambaŭ, kiel decas, dorse unu al la alia — la «leŭtenanton» tiel, ke antaŭ liaj okuloj estu la subkomandanto kaj la dorsosakoj, kaj la fortulon sur la sanan flankon, la nukon al la embuskejo, kaj, almontrante lin al Blinov kaj la ĉefserĝento, komandis:

— Pansu lian ŝultron kaj la kruron! Per du sukurkompletoj! La ceterajn donu ĉi tien! Tuj!

Ĉion, kion en tiuj ĉi minutoj estis faranta Tamancev, li faradis dum pli ol tri jaroj de la milito nekalkuleblan nombron da fojoj. Ĉiu lia moviĝo kaj en la «balancado de pendolo», kaj en la perforta reteno estis ellaborita ne nur per batala praktiko, sed ankaŭ per konstantaj trejniĝoj — ekde la momento de sia apero el la arbustoj li, sen troigo, agis kun precizeco kaj rapideco de aŭtomato. Blinov kaj la ĉefserĝento-radiisto — ili ambaŭ penadis kaj nun impetis plenumi lian ordonon — kompare kun li estis moviĝantaj, nature, pli malrapide kaj per sia mallerteco kaj, kiel al li ŝajnis, plumpeco incitadis lin.

Prilaborinte la kaptitajn agentojn, Tamancev kaptis la sangomakulitan dorsosakon, distranĉis per la tranĉilo la laĉon, stringantan la supron, kaj kriis al Aleĥin:

— Kamarado kapitano, permesu pansi vin!

— Poste!.. — severe diris Aleĥin. — Ne deflankiĝu! — Li tenis sin per streĉo de ĉiuj fortoj kaj estis konvinkita, ke tuj kiam oni komencos pansi lin aŭ se simpe demeti la malsekiĝintan tamponon disde la vundo kaj verŝiĝos sango — en ajna okazo li tuj svenos. Sed ĝis ricevo de la «momento de vero», ĝis kiam li kiel grupestro konsideros kaj faros respektivan decidon, li simple ne rajtis senkonsciiĝi.

— Rigardu, kio okazis al ili! — ordonis li al Tamancev, penante distingi la kuŝantajn je kelkaj metroj for de li subkomandanton kaj razkapan «kapitanon».

Pri la subkomandanto ĉio estis klara: li kuŝis kun vizaĝo turnita supren, kaj jam pli frue, nur alkurinte ĉi tien, Tamancev ekvidis liajn direktitajn en unu punkton, rekte al la suno, vitriĝintajn okulojn.

Ne ellasante el la manoj la dorsosakon, Tamancev alsaltis al la razkapulo kaj, rimarkinte malantaŭ lia orelo malgrandan vundeton, kaptis lian ŝultron, turnis kaj, ekvidinte anstataŭ la dekstra okulo faŭkantan eliran truon, el kiu sur la herbon estis elfluanta nigra sango, levis la kapon.

— Malvarmaj... Ambaŭ... — lasinte la ŝultron de la «kapitano», diris li duonvoĉe, almetinte ĉe tio la polmon al la buŝo kaj turniĝinte dorse al la «leŭtenanto» (por ke tiu ne aŭdu), kaj ekrigardis al Blinov.

— Kiel do? — eldiris Aleĥin.

Kaŭriĝinte, Blinov estis haste pansanta la kruron al la fortulo. Li aŭdis la vortojn de Tamancev kaj ĉion komprenis.

«Tio estis mi!.. Mi lin mortigis!.. Kion mi faris!..» — kun teruro pensis Andreo, lia kapo ardiĝis, en embaraso — ja li pafis al la ŝultro! — li ŝanceliĝis kaj, perdinte ekvilibron, stulte falis.

— Kio estas al vi? — mirigite demandis la ĉefserĝento.

— Jen ĝi!!! «Telefunken»! — kvazaŭ en sonĝo aŭdis Andreo jubilajn ekkriojn kaj, jam leviĝante, ekvidis en la manoj de Tamancev eltiritan el la dorsosako, brilantan per nikelo kaj ebonito radiosendilon.

— Rigardu lian zonon... — eldiris Aleĥin, sulkiĝante pro la krio de Tamancev. — Rigardu la zonon de la kapitano...

Metinte la radiostacion sur la dorsosakon, Tamancev distranĉis per la tranĉilo la pantalonon sur la dorso de la razkapulo, defaldis la randojn kaj, ĵetinte rigardon, sciigis:

— Sur la zono... dekstre de la spino estas du rondaj cikatretoj... Kvazaŭ de furunkoj...

— Eŭgeĉjo, tio estas Miŝĉenko... — diris Aleĥin. — Memoru ĉiuj, tio estas Miŝĉenko...

Tamancev estis malfacile mirigebla, sed dum kelkaj sekundoj li rigardis, haste ekkonsciante, kaj ne kredis. Rememorinte la serĉinformojn kaj la specialajn trajtojn, li vigle turnis la «kapitanon» sur la dorson, kun forto malkunpremis liajn makzelojn, rigardis profunden de la buŝo, ekvidis sur la supra makzelo mallongan metalan dentoponton, ial tuŝis ĝin per la fingro kaj, viŝante la manon je la krurumo de sia boto, konfirmis:

— Miŝĉenko...

Etulo faligis Miŝĉenkon! Nekredeble! Naiva staĝanto faligis la legendan Miŝĉenkon, kiu dum dudek jaroj pli ol kvindek fojojn estis transĵetita sur la sovetian teritorion, kiun oni dum du jardekoj kaptadis en Ekstrem-Oriento kaj ĉe la okcidentaj limoj, kaptadis en ĉiuj frontoj, sed eĉ dum eksterordinara serĉado ne sukcesis kapti. Li faligis lin per unu pafo, kompreneble, ne dezirante tion. Kaj nun terure turmentiĝas. Kvankam oni nenion faros al li — ja No To al neniu permesos tuŝi lin eĉ per fingro! Kaj ne tial, ke li estas staĝanto. Kaj ne tial, ke la generalo diris — preni viva almenaŭ unun, dum ili prenis du. Simple tio estas speciala kazo. Formale tio eĉ estas lia devo. Mortigi deklariton ekster leĝo estas rajto kaj devo de ĉiu sovetia homo. Eblus lin vigligi, klarigi, sed ne gravas, li iomete turmentiĝu. Li trasentu, ke kapti oni devas varmaj, dum mortigi kapablas ajna stultulo. Tio estas ne en la avano kaj ne en la kvardek unua jaro!

Kaj Paŭĉjo estas cerbo! Genio! Post jaro... dum nura deko da minutoj trapumpi Miŝĉenkon — nekredeble!

— Por kio ni memoru? Vi mem raportos! — eltirante individuan sukurkompleton, malkontente kriis al Aleĥin Tamancev; al li ne plaĉis, litere tranĉis la orelojn: «Memoru — tio estas Miŝĉenko». Ĉu Paŭĉjo intencas morti?..

— Mi pansu vin! — insiste proponis li.

— Ne! — decide rifuzis Aleĥin kaj duonflustre aldonis: — Unue...

Tamancev kaŝis la sukurkompleton, interne agordiĝante postiĉi, mallevis la kapon, malstreĉite trankvila aliris al Anikuŝin, ekrigardis kaj, kvazaŭ nur nun malkovrinte, ke tiu estas mortinta, en fortega emocio, kvazaŭ ankoraŭ ne kredante, ekkriis:

— Baĉjo?!! Baĉjo murdita?!!

Li turnis sin al la kuŝantaj sur la herbo agentoj, ĵetis febran rigardon al unu, poste al la alia kaj, kvazaŭ ĉion subite kompreninte, kun vizaĝo, tordita de malespero kaj furiozo, direktis la fingron al la «leŭtenanto».

— Vi!!! Vi lin murdis!..

— Ne!.. Mi ne murdis! Ne murdis! Tio estis ne mi! — energie ekprotestis la «leŭtenanto».

— Vi!!! Li murdis Baĉjon! Li murdis mian plej bonan amikon!!! — ĉirkaŭrigardante kaj kvazaŭ alvokante por atesto Blinov-on, la ĉefserĝenton kaj Aleĥin-on, histerie kriis Tamancev kaj en absoluta despero svingis la kapon: — Mi ne vivos!!! — Per ambaŭ manoj li kaptis la kolumon de sia malbutonita supre uniforma ĉemizo kaj abrupte disŝirinte ĝin ĝis la zono, nudigis la larĝan fortikan bruston, plene dekoraciitan per bluaj linioj de maristaj tatuaĵoj. — Kanajlo! Mi finos lin kiel kadavraĵon!!!

Kaj kun febra hasto li ekserĉis per la okuloj en la herbo ĉirkaŭe, celante la «Nagant»-on, intence faligitan de li antaŭ tio sub siajn piedojn.

— Ne!.. Mi ĵuras, tio estis ne mi!

— Ne tuŝu lin! — helpante en lia ludo, severe diris Aleĥin.

— Li murdis Baĉjon!!! — per ploreganta voĉo kriegis Tamancev, levinte el la herbo kaj tenante el la mano la «Nagant»-on. — Mi finos lin kiel kadavraĵon!!!

La antaŭnomo de Anikuŝin estis Igoro, sed ne Baĉjo, kaj murdis lin ne la «leŭtenanto», tamen tio nun havis nenian signifon. Andreo jam komprenis, ke komenciĝis la fina akordo, tiel nomata «urĝa sentripigo», kruela, sed en tiuj ĉi cirkonstancoj tute neevitebla ludo, bezonata por tuj — ĉi-momente! — ricevi de iu el la kaptitoj — supozeble de la plej malforta en volo — absolute necesajn nun informojn.

Anikuŝin dum la embusko kondutis nekompreneble kaj tre forte malhelpis, sed nun, malviva, li devis helpi: por utilo de la afero lia morto estis uzata en la ludo.

Andreo, foje jam partopreninta similan ludon, ĵetiĝis de malantaŭe al Tamancev, kaptis lian muskolan gorĝon per la maldekstra mano, kaj per la dekstra alkroĉiĝis al lia mano kun la revolvero, bone memorante, ke neallaseblas eĉ eta falso, ĉio devas esti natura, kaj lukti necesas sen ŝajnigo, plenforte. Pasintfoje al li helpis en tio Aleĥin, sed nun la kapitano kun vizaĝo, surverŝita de sango, sidis sur la herbo kaj kalkuli al lia subteno li ne povis.

— Ne tuŝu lin! — tamen ekkriadis li postuleme, montrante reagon al la ekkrioj de Tamancev. — Ĉu vi aŭdas, ne tuŝu!

— Tenu lin! Li estas kontuzita! — kriis Andreo al la ĉefserĝento, kaj tiu, hastinte al helpo, alkroĉiĝis al Tamancev maldekstre.

— Lasu min!!! — kun tordita de furiozo kaj despero vizaĝo ŝiriĝadis al la «leŭtenanto» Tamancev. — Li murdis mian plej bonan amikon!!! Li murdis Baĉjon!!! Mi finos lin kiel kadavraĵon!!!

Ĉe tio al Tamancev konvulsie moviĝadis la kapo, kaj ploregis li per tute realaj larmoj, kio jam en la pasinta fojo mirigis Andreon. Samtempe li ne forgesadis puŝadi Andreon al la genuo — ek, laboru!

La «leŭtenanto», kuŝante sur la flanko kun manoj, ligitaj malantaŭ la dorso, instinkte penis derampi, puŝante sin per konvulsiaj movoj de la piedoj; la distranĉitaj pantalono kaj kalsoneto ĉe tio malleviĝis ĝis la genuoj, nudiginte la blankajn muskolajn femurojn.

— Mi ne murdis!!! — en fortega timo kriis li. — Mi ĵuras — ne murdis! Tio estis ne mi!!!

En tiu momento Tamancev kun furioza krio: «Li murdis Baĉjon!!!» — per subita impeto deĵetis flanken la ĉefserĝenton kaj kune kun Andreo, pendanta sur lia dorso kaj intence lasinta la manon de Tamancev kun la «Nagant», alsaltis al la «leŭtenanto» kaj trifoje pafis al li, pli ĝuste, super lia kapo mem.

En la sekva sekundo li ŝovis la paftubon de la «Nagant» sub la nazotruojn de la «leŭtenanto» kaj per kalkulita movo ĝissange disbatis al li la supran lipon, strebante per tio al duobla celo: por ke tiu, surdigita, enspiru pulvan brulodoron kaj sentu sangon.

— Ne faru tion, kanajlo! — helpante en la ludo, kriis Aleĥin. — Frenezulo! Tenu lin!

— Mi ne murdis!!! Indulgu!!! — en teruro estis ploregana la «leŭtenanto». — Mi neniun murdis!!! Savu!!! Tio estis ne mi!!!

Andreo kaj la ĉefserĝento sukcesis fortiri Tamancev-on je kelkaj paŝoj, tamen, trenante ilin ambaŭ post si, Tamancev tuj denove ĵetiĝis al la «leŭtenanto».

— Ne vi?! Sed kiu?! Kiu do lin murdis?! Eble, vi ankoraŭ diros, ke vi entute ne pafis al ni?! — furioze kriegis Tamancev, taksante kaj determinante, ke la kuŝanto antaŭ li jam atingis la necesan staton kaj endas komenci la aferon. — Ĉu vi permesas al vi mensogi?! Ĉu vi permesas al vi trompi la sovetan potencon?! Eble, vi eĉ la voksignon jam forgesis?!

Andreo nun estis per forto retenanta per la maldekstra mano ne Tamancev-on, sed la ĉefserĝenton, pasiiĝintan pro la lukto, suferantan pro doloro — en la momento de la ĵetiĝo oni elartikigis al li la ŝultron — kaj nenion komprenantan.

— Se vi deziras vivi — voksignojn de via sendilo?! — almontrante per la revolvero la radiostacion, elprenitan el la dorsosako, potence postulis Tamancev kaj ree ŝovis la paftubon de la «Nagant» en la kripligitan de teruro vizaĝon de la «leŭtenanto». — Voksignojn de via sendilo?! Rapide!!!

— Mi... Mi diros!!! Ĉion diros!.. — per ploreganta voĉo haste ripetadis la «leŭtenanto». — So-To-I... So-To-I...

— Kiel So-To-I?! — interne malvarmiĝinte, ekkriis Tamancev. — Kaj Ko-A-O?!

— Ko-A-O estis ĝis la... ĵaŭdo... Kaj nun estas So-To-I!..

— Kiomope vi estas?! — iomete deflankigante la revolveron, sed ne ŝanĝante la bestan vizaĝesprimon, momente daŭrigis Tamancev. — Kiom da vi alveturis ĉi tien, en la arbaron?! Rapide!!!

— Tri...

— Kiu estas la ĉefa?!

— Jen... — La «leŭtenanto» per rigardo almontris la kadavron de Miŝĉenko.

— Lia alnomo?! Por radiogramoj! Rapide!!!

— Kravcov...

— Kaj kie estas Kulagin?! — momente postulis Tamancev. (Dokumentojn por nomo de ĉefleŭtenanto Kulagin havis Pavlovskij).

— Ĉi tie, en la arbaro... Li devas atendi nin...

«Devas!» — pro ĉagreno kaj malŝato al si mem Tamancev furioze kraĉis.

— Kaj «Matilda»? Kie estas «Matilda»?!

— Li estas ne ĉi tie... Li estas ĉe Ŝaŭlajo...

— Ĉu li estas oficiro de la fronta stabo?! — tuj demandis Tamancev (tiel supozis No To). — Kia estas lia rango?! Rapide!!!

— Kapitano... Ĉifristo de la fronta stabo...

— Ĉu vi konatigos min kun li? Se vi deziras vivi, vi simple devas min konatigi kun li! Ĉu vi komprenis?!

— J-jes...

— Kaj «Notario»?! Kiu li estas kaj kie?!

— En Grodno... Fervojisto...

— Czesław Komarnicki?! — tuj ekkriis Tamancev (tiel supozis No To). — Tuj!!!

— Czesław... La familinomon mi ne scias...

— Ĉu kunmetanto de vagonaroj?! Alta... blonda... vizaĝo longa, nazo ĝibeta?!

— Je-es... — plorsingultis la «leŭtenanto».

— Do, jene!

Rektiĝinte, Tamancev malfortigis la fingrojn, kaj Andreo, atendinta tiun ĉi momenton, per energia movo elŝiris el lia mano la «Nagant»-on kaj tuj lasis lin mem. Kvazaŭ rekonsciiĝante, Tamancev svingis la kapon kaj kvazaŭ tuta moliĝis kaj bonkoriĝis en la vizaĝo.

Tio estis neordinara, spertita dum la milito nur de kelkaj purigistoj akra sento — «momento de vero» laŭ afero, prenita sub kontrolon de la Supera Komandejo. Li sentis, ke la «leŭtenanto» ne mensogas, kaj sciis valoron de la ricevitaj de li informoj. En tiuj momentoj nur li, Tamancev, sola posedis la «momenton de vero», kaj pro la penso, ke ekzistas reala eblo jam hodiaŭ preni ankaŭ «Matilda»-n (kaj kiu faros tion pli bone, ol li, kiu?!), li perdis la spiron. Se nur No To kaj la generalo konsentos preni «Matilda»-n sub la nazo de la kontraŭspiona servo de alia fronto. Ili devas konsenti — mense li jam estis fluganta kun la «leŭtenanto» kaj Etulo al Ŝaŭlajo...

— Kia estas via nomo? — demandis Tamancev: necesis urĝe konstrui interrilatojn kun la «leŭtenanto». — Ne por la germanoj, por la patrino!

— Ser-rgio...

— Bona nomo! — aprobis Tamancev. — Do... Se ne vi murdis Baĉjon kaj donos al ni «Matilda»-n — tiam vivu! — favore, sed kvazaŭ ne tute volonte permesis li al la «leŭtenanto». — Tamen vi spiros, kiel mi diros! Se vi penos elturniĝi, ne ofendiĝu, Serĉjo... — La voĉo de Tamancev tremeris, kaj la vizaĝo iĝis funebra. — Se vi penos elturniĝi, tiam ne ofendiĝu — tio estos la lastaj minutoj de via vivo... Ĉu vi komprenis?.. Ni veturos al «Matilda» tuj! — post mallonga paŭzo promesis li. — Flugos sur aviadilo! Ni brakumos lin jam hodiaŭ!

Poste li turniĝis al Aleĥin kaj, laŭte, klare prononcante ĉiun vorton, sciigis:

— Kamarado kapitano, «avino venis»!

Tio estis konvencia signalo por malfermita transsendo per radio, signifanta proksimume: «ni prenis ilin», signifanta, ke la kerno de la grupo kaj la radiostacio estas kaptitaj.

— Ĉu tio estas ĝusta? — kun evidenta dubo eldiris Aleĥin. — Ĉu vi ĉion trapumpis?

— Ne povas esti pli ĝuste! — certigis Tamancev. — Mi responsas!

«„Avino venis“!.. Do, en ordo — ŝi venis! Dankon al dio, venis!..» Malklaraj, kvazaŭ kovritaj per ia ruĝeta filmo pintoj de betuloj kaj arbustoj estis naĝantaj antaŭ la okuloj de Aleĥin, kaj li neniel povis haltigi ilin. La kapo zumis kaj pulsis, kiel dua koro. Afliktita pro sia senhelpeco en tiuj plej gravaj minutoj, sentante, ke li tuj senkonsciiĝos, li tenis sin per lastaj fortoj — li devis ankoraŭ fari decidon. Li streĉiĝadis, penante distingi la ciferplaton de la horloĝo, alportita sur la mano al la vizaĝo mem, kaj finfine distingis: estis ok minutoj antaŭ la kvina.

La operaca ringo ĉirkaŭ la Ŝiloviĉa arbaro ĵus fermiĝis. Sep mil homoj sur tricent aŭtomobiloj kun radiostacioj kaj serĉhundoj, sapeistoj kaj mindetektiloj jam estis rondirantaj en la giganta karuselo ĉirkaŭ la Ŝiloviĉa arbarmasivo, atendante komandon komenci la operacon, kun tia peno kaj skrupulo preparitan de Poljakov kaj nun tute nenecesan...

Ĝin endis nuligi, haltigi — ankoraŭ eblis sukcesi.

— Ĉefserĝento! — Aleĥin movis la kapon, serĉante per rigardo kaj ne vidante, ne trovante la radiiston. — Urĝe transsendu al la Unua... per malfermita teksto... — kun peno estis prononcanta li. — «Kombilo ne necesas!.. Avino venis!.. Helpo ne bezonatas...» Ripetadu senĉese: — faliginte la manon kun la ŝvelinta tampono kaj mallevante la kapon, eldiris li. — Avino...

— Ripetadu senfine! — subkaptante ĉe la mentono la kapon de Aleĥin kaj per la alia mano rapide malbutonante la kolumon de lia sangokovrita uniforma ĉemizo, potence ordonis al la ĉefserĝento Tamancev. — «Avino venis! Kombilo ne necesas! Helpo ne bezonatas!..» Rapide!.. Sendu la samon en la rezerva ondo!.. Kure!!! Ek!..

Singarde demetinte la harojn, li antaŭ ĉio konvinkiĝis, ke, kvankam la sango estis plu gutanta kiel antaŭe, la kapo de Aleĥin estis ne frakasita, sed nur batvundita, kaj, ŝirinte per la dentoj fadenon, malfermis la individuan sukurkompleton.

— Estas nenio timinda!.. — alpremante al la vundo freŝan tamponon, ekscitite diradis Tamancev. — Paŭĉjo, vi estas genio!.. Ni prenis ilin!!! — elkriis li kaj, makuliĝante en sango, kelkfoje sonore kisis la vizaĝon de Aleĥin. — Vi malkovris ilin!.. Vi trapumpis Miŝĉenkon!.. Paŭĉjeto, vi eĉ ne komprenas, kia vi estas genio!..

La ĉefserĝento-radiisto jam kaŝiĝis en la arbustoj, trans kiuj troviĝis lia sendilo. En la teksto, dirita al li de Aleĥin, Tamancev notis malprecizecon: ili, sendube, bezonis helpon. Kaj anstataŭ la lasta frazo indus sendi: «Ni havas du pecojn da malvarma kargo kaj gravan malsanulon», por ke de la arborando venu serĉistoj por elporti la kadavrojn, kaj oni senprokraste sendu kuraciston por Aleĥin. Sed tion eblis sendi ankaŭ post minutoj, kaj Tamancev ŝanĝis nenion. Li ne dubis, ke Paŭĉjo diris tiel intence, por tuj, jam per la unua mesaĝo demeti de No To, de la generalo kaj de ankoraŭ tre multaj en Lido kaj Moskvo la monstran streĉon de la lasta diurno.

Turniĝinte, Tamancev rapide pririgardis ambaŭ kaptitajn agentojn; ili kuŝis dorse unu al la alia, silente, ne moviĝante, ĝuste kiel devis, ĉe tio la fortulo rekonsciiĝis kaj estis malforte movanta la kapon. Blinov kun pistolo en la mano, kiel li devis, staris preta je ĉirkaŭ kvin paŝoj for de ili.

«En ordo!.. Plenumite!» Mense Tamancev jam notis, ke la «Nemano», esence, estas finita, ĉe tio la radiisto estas sendifekta kaj sendube taŭga por funkelŝpilo, ankaŭ dua agento estas kaptita viva, kaj la radiostacio estas kaptita, krome ekzistas reala eblo preni ankaŭ «Matilda»-n, kiu, kiel klarigis hodiaŭ matene Aleĥin, speciale maltrankviligis la Superan Komandejon.

Al li glitis penso, ke post iuj minutoj grandpovaj sendiloj ripetos la plej deziratan ĉi-tagnokte ne nur de la milita kontraŭspiona servo mesaĝon pri tio, ke «avino venis», kaj tuj pri la kapto de la serĉatoj oni ekscios ne nur en Lido, sed ankaŭ en Moskvo.

Li imagis al si la infane ĝojigitan vizaĝon de No To kaj kiel tiu — se ne dio, tiam sendube lia viculo pri serĉado! — pro emocio kartavante pli ol ordinare, diros, dismovante la manojn: «Nu, f'aĉjoj... al mi mankas vo'toj!..» Kaj ne plu povante reteni plenigantajn lin emociojn, li, jam malferminte per la dentoj duan individuan sukurkompleton kaj alpremante per bandaĝo la tamponon sur la kapo de Aleĥin, per rompiĝanta voĉo senbride kriis:

— A-vi-no!.. Avinjo venis!!!


1973


# Piednotoj

## 1

Ĉi tie kaj poste markoj, indikantaj gradon de sekreteco de dokumentoj, rezolucioj de funkciuloj kaj oficaj notoj (tempo de sendo, kiu elsendis, kiu akceptis kaj aliaj), kaj ankaŭ numeroj de dokumentoj — estas ellasataj. En la dokumentoj (kaj en la teksto de la romano) estis ŝanĝitaj kelkaj familinomoj, nomoj de kvin negrandaj vilaĝoj kaj urbetoj kaj veraj nomoj de militaj trupoj kaj trupunuoj. En cetero la dokumentoj en la romano estas tekste identaj al la respektivaj aŭtentikaj dokumentoj.

## 2

Armia Krajowa (AK) — kaŝa armita organizaĵo de la pola elmigrula registaro en Londono, aginta sur la teritorioj de Polio, Suda Litovio kaj de okcidentaj regionoj de Ukrainio kaj Belorusio. En la jaroj 1944–1945, plenumante ordonojn de la londona centro, multaj taĉmentoj de la AK faradis subfosan agadon en malavanoj de sovetiaj trupoj: mortigadis soldatojn kaj oficirojn de la Ruĝa Armeo, kaj ankaŭ sovetajn laborantojn, okupiĝadis pri spionado, plenumadis sabotaĵojn kaj prirabadis pacan loĝantaron. Nemalofte AK-anoj estis vestitaj en uniformo de militservantoj de la Ruĝa Armeo.

## 3

Vlasovanoj — membroj de la kontraŭsovetia Rusa Liberiga Armeo (ROA) sub komando de generalo-perfidulo A. Vlasov, batalinta sur la germana flanko (rim. de la tradukinto).

## 4

NKVD — rusa mallongigo por Popolkomisarejo pri internaj aferoj (popolkomisarejo = ministrejo). Mi decidis lasi la rusan mallongigon pro ties vasta konateco (rim. de la tradukinto).

## 5

«AF» (plena nomo «AF-komunikilo») — aparato de altfrekvenca telefona komunikado.

## 6

Ekde la 20-a de septembro 1944 Grodno, Lido kaj la distrikto de Ŝiloviĉo apartenis al la regiono de Grodno.

## 7

Purigisto (de esprimo «purigi avanajn kaj malavanajn regionojn disde malamika agentaro») — slanga nomo de enketisto de milita kontaŭspiona servo. (Ĉi tie kaj poste estas uzata precipe la specifa profesia slango de enketistoj de la milita kontraŭspiona servo).

## 8

«Ni ekfumu», fama kanto de la tempo de la Granda Patruja milito, muziko de M. Tabaĉnikov, vortoj de I. Frenkel (1941) (rim. de la tradukinto).

## 9

Kepsko — malbone (en la pola).

## 10

Musieć — devas, devas esti (en la pola). En Okcidenta Belorusio estis uzata ankaŭ en signifo — povas esti, eble.

## 11

Mi ne komprenas... Mi ne scias (en la pola).

## 12

ROD — Rusa Liberiga Movado, kontraŭkomunisma movado, kunlaborinta kun la nazioj, kreinta diversajn kontraŭsovetiajn trupojn, inklude ROA (la vlasovanoj) (rim. de la tradukinto).

## 13

PPŜ, pistol-mitralo de Ŝpagin — ĉefa mitraleto de sovetiaj trupoj dum la Granda Patruja milito (rim. de la tradukinto).

## 14

Volksdeutsche — «etna germano» — dum la nazia tempo tiel nomiĝis germanoj, naskiĝintaj ekster Germanio, loĝantaj en landoj, okupaciitaj de Germanio kaj petskribintaj pri germana civitaneco. Volksliste — speciala dokumento, donata al «etnaj germanoj» post ricevo de civitaneco, plenumanta rolon de pasporto kaj certigilo de «rasa pureco». En la USSR subskribo de Volksliste estis kvalifikita kiel perfido de la Patrujo, kaj subskribintaj ĝin «etnaj germanoj» el eksaj sovetiaj civitanoj, trafintaj en zonon de sovetia administrado, plej ofte estis arestataj de ŝtatsekurecaj organoj kaj juĝataj (rim. de la tradukinto).

## 15

Aera flarsento (ĉasista termino) — kapablo de hundo kapti odorojn en aero, sed ne sur spuro.

## 16

Erartriangulo — triangulo, kiun samtempe kreas intersekcaj punktoj de linioj de biraj direktoj al la serĉata sendilo.

## 17

Supleco — fleksiĝemo de la korpo. Ĝi estas ellaborata per specialaj trejnaj ekzercoj, kontribuantaj moveblecon de la vertebraro kaj elastecon de la intervertebraj kartilagaj diskoj, de la tuta artik-ligamenta aparato kaj de la muskolsistemo.

## 18

Artikolo 162 de la Kriminala Kodo de la RSFSR de tiu tempo indikis respondecon pro ŝtelo de havaĵo.

## 19

Radioludo — uzado de kaptita radiostacio kaj de ties radiisto por misinformado de la kontraŭulo.

## 20

Kiel estis dismetita la anteno?.. Ĉu vi vidis tion?

## 21

Neniel!

## 22

Mi estas meĥanikisto, laboris en fabriko.

## 23

Radio, radio... Sinjoro kolonelo, mi petas konsideri, ke mi estas laboristo... Mi havas tri infanojn... Mi devas reveni!

## 24

Nova Ekonomia Politiko — provizora permeso de merkataj rilatoj kaj privata entreprenado en la 1920-aj jaroj, proklamita de Lenino kiel portempa retreto por restarigo de la ekonomio post la milito (rim. de la tradukinto).

## 25

Estas nenio (en la pola) (rim. de la tradukinto).

## 26

Du alineoj de tiu dokumento estas ellasitaj.

## 27

Osoaviaĥim, rusa mallongigo por «Societo por helpo al defendo, aviada kaj ĥemia konstruado» — sovetia soci-politika volontula defenda organizaĵo en 1927–1948 (poste alinomita al DOSAAF).

## 28

Terminoj de agenta spionado. Vagistoj — agentoj, kiuj kolektas spionajn informojn (precipe pri moviĝo de trupoj kaj teĥniko), migrante de stacio al stacio, nenie restante por longe, por ne altiri al si atenton. Itineristoj diference de vagistoj faras vidan observadon precipe survoje, dum veturado en trajnoj. La plej bona masko por vagistoj kaj itineristoj dum milito estas uniformo kaj dokumentoj de militservantoj. En la komenca periodo de la Patruja milito vagado tra fervojaj nodoj de ĉefronta zono nemalofte estis plenumata de germanaj agentoj en aspekto de evakuitoj.

## 29

Fiksa observado — sistema vida observado en unu punkto.

## 30

Aŭsvajso (de germ. Ausweis) — identiga karto, kiu estis donata al loĝantoj de provizore okupaciita teritorio.

## 31

Ilja (Elio) Meĉnikov (1845–1916) — rusa kaj franca biologo, Nobel-premiito pri fiziologio kaj medicino (1908) (rim. de la trad.).

## 32

Postiĉi — ludi, prezenti ion kun iu celo.

## 33

Lupĉasisto — serĉisto, kapabla preni viva fortan, bone armitan kaj aktive rezistantan kontraŭulon.

## 34

Parŝo — agento-paraŝutisto; pli ofte: forta, kapabla serioze rezisti kontraŭulo.

## 35

Germana mitraleto. (Rim. de la tradukinto: «Schmeisser» estis malĝusta, sed disvastiĝinta nomo de germana mitraleto MP 38/40; konstrukciisto Schmeisser ne havis rilaton al ĝi, sed posedis patenton pri ties magazeno, sur kiu ofte estis skribita lia nomo, pro kio aperis tiu miskompreno).

## 36

Ĝis revido (pole) (rim. de la trad.).

## 37

Trankviliĝu finfine, sinjorino. Pro tia bagatelo vi nervoziĝas dum tuta horo (pole).

## 38

Mi pardonpetas, sinjorino (en la pola) (rim. de la trad.).

## 39

Indiko, signifanta: de speciala graveco, ekster ĉia vico!

## 40

Laŭfronta vojo — fera, ŝosea aŭ grunda vojo en zono de bataloj, iranta paralele al la frontlinio.

## 41

Momento de vero — momento, kiam oni ricevas disde kaptita agento informojn, helpantajn kapti la tutan serĉatan grupon kaj plene realigi la aferon; pli vastasence — ricevo de informo, helpanta trovi veron.

## 42

Teritoriaj organoj pri ŝtatsekureco kaj internaj aferoj.

## 43

Tiel en la dokumento. Senduba skriberaro, devas esti — Sencov.

## 44

Slangaĵo el germana Funkspiel — radioludo.

## 45

Disa tanka teĥniko — tankoj kaj memmovaj kanonoj, ne enirantaj en konsiston de trupoj, sed moviĝantaj sen skipoj el uzinoj kaj ripar-rekonstruaj bazoj.

## 46

AOIK — servo de Aera Observado, Informado kaj Komunikado.

## 47

La speciala 131-a radia grupo, kiu en la jaroj 1944–1945 estis en konsisto de la 3-a Belorusia fronto, estis uzata precipe por subpremado de sistemoj de radiokomunikado de la kontraŭulo.

## 48

Ciferoj de tiu ĉi dokumento estas ellasitaj.

## 49

Pole: havaĵo.

## 50

Rusa mallaŭda formulo, signifanta plej altan mallaŭdon antaŭ elpostenigo (rim. de la tradukinto).

## 51

Tiel en la dokumento. Ĝusta titolo — Heroo de la Sovetunio.

## 52

Verda pado (en parola lingvaĵo — «verdaĵo») — termino de agenta spiona servo; transiro de frontlinio, plenumata kutime ĉe kuniĝo de trupoj aŭ trupunuoj, precipe nokte, en mallumo aŭ en malhela, malbona vetero. Dum la Patruja milito — dua laŭ valoro (post paraŝutado) maniero de transĵeto de malamikaj agentoj en malavanojn de la sovetia armeo kaj la ĉefa maniero de reveno de germanaj agentoj post plenumo de sia tasko.

## 53

Makedona pafado — pafado dum irado el du pistoloj (aŭ revolveroj) al moviĝanta celo.

## 54

Eldiro de Stalino: «Hitleroj venas kaj foriras, sed la germana popolo restas» (rim. de la trad.).

## 55

LAB — lumanta aviadila bombo, destinita por prilumado de tereno.

## 56

Fuelo kaj lubrikaj materialoj.

## 57

Kirasaj kaj meĥanizitaj trupoj.

## 58

Vicpopolkomisaro pri internaj aferoj estas posteno (popolkomisaro estis nomo por ministro, do — vicministro pri internaj aferoj; la Popolkomisarejo, t. e. ministrejo pri internaj aferoj laŭ la rusa mallongigo estas konata kiel NKVD); komisaro de ŝtata sekureco estas rango, proksimume egala al general-majoro, kiu estis donata en 1943–1945 al oficiroj de la NKVD (Popolkomisarejo pri internaj aferoj) kaj de la NKGB (Popolkomisarejo pri ŝtata sekureco). Tial ne konfuzu la vicpopolkomisaron pri internaj aferoj en rango de komisaro de ŝtatsekureco kun menciata poste vicpopolkomisaro pri ŝtatsekureco (t. e. vicestro de alia ministrejo) — (rim. de la tradukinto).

## 59

Ciferaj donitaĵoj de tiu ĉi dokumento estas ellasitaj.

## 60

Teodoro Ŝaljapin (1873–1938) — elstara mondfama opera kantisto, baso (rim. de la tradukinto).

## 61

A. Neĵdanova (1873–1950) — elstara opera kantistino, soprano. Ivano Kozlovskij (1900–1993) — elstara opera kantisto, tenoro (rim. de la tradukinto).

## 62

«Fo Ko» (FK: «fino de komunikado») — ordinara signalo, finanta armean radiokomunikadon. Ĵargona nomo por armea radiisto distinge de operatoro de agenta sendoricevilo.

## 63

Elprovi per malrektaĵoj — dum interparolo fari ŝajne sendanĝerajn duagradajn, malrektajn demandojn, helpe de kiuj eblas nerimarkeble malkovri malkonformon de respondoj de la kontrolato al la realaj cirkonstancoj.

## 64

Lima reĝimo — plenumado en operacaj malavanoj de aktivaj serĉaj kaj plej severaj kontrolaj kaj baraj aranĝoj laŭ maksimuma varianto. Lima reĝimo estas praktike deviga ĉe eksterordinara serĉado, kiam en ĝian plenumadon estas engaĝataj, krom la milita kontraŭspiona servo, teritoriaj organoj, trupoj pri gardo de la fronta malavano, militpolicejoj, armeaj trupoj, kaj ankaŭ personaro de ekstermaj batalionoj kaj de la militvoja servo. En streĉita atmosfero de la lima reĝimo estas neeviteblaj nervozeco kaj eraraj retenoj (pro simileco, pro koincido de suspektindaj cirkonstancoj k. s.), pro kio la serĉistoj rilatas al ĝi tre negative.

## 65

Organoleptika metodo de kontrolado de dokumentoj — metodo, bazita sur rekta, precipe vida percepto, sen uzado de iaj aparatoj kaj kemiaĵoj.

## 66

ROVS (rusa mallongigo por «Rusia Ĝenerala Militista Unio») — elmigrula blankula organizaĵo kun centro en Parizo. En Manĉurio ekzistis granda filio de ROVS.

## 67

En 1924–1935 la Ĉina Orienta Fervojo apartenis egalparte al la Sovetunio kaj Ĉinio.

## 68

Rusia Faŝista Partio — nomo de Rusa Faŝista Unio (RFU) ekde 1931 ĝis julio 1937. Funkciis en Manĉurio oficiale ekde 1931 ĝis 1943, neoficiale ĝis 1945.

## 69

Kajena (aŭ «hinda») miksaĵo — miksaĵo de pulvorigita kajena pipro kaj forta tabako. Estas uzata por blindigo de kontraŭulo, kaj ankaŭ kiel kontraŭhunda rimedo.

## 70

Direktrico — direkto, en kiu estas aŭ estos farata pafado.

## 71

Balancado de pendolo estas ne nur moviĝo, ĝi havas pli vastan sencon, ol eblas kompreni ĉi tie laŭ la vortoj de Tamancev. Ĝi difineblas kiel «la plej raciaj agoj kaj konduto dum mallongdaŭraj pafkontaktoj ĉe perforta reteno». Ĝi inkludas kaj momentan elprenon de armilo, kaj scipovon ekde la unuaj sekundoj ekuzi la faktoron de foratentigo, la faktoron de nervozeco, kaj se eblas, ankaŭ lumon, kaj momentan seneraran reagon al ajnaj agoj de la kontraŭulo, kaj anticipantan rapidegan moviĝon sub pafoj, kaj senĉesajn trompajn moviĝojn, kaj snajperan trafecon al ekstremaĵoj ĉe makedona pafado («malŝalto de la ekstremaĵoj»), kaj seninterrompan psikologian premon ĝis la fino de la perforta reteno. Per «balancado de pendolo» oni atingas kapti viva fortan, bone armitan kaj aktive rezistantan kontraŭulon. Juĝante laŭ la priskribo, Tamancev «balancas pendolon» en la plej malfacila kaj efika varianto — «diskrure».